1

BÔ THUONG MAI
§Ò tµi khoa häc cÊp Bé
M· sè : 2002 - 78 - 017







B¸o c¸o tæng hîp


Mét sè vÊn ®Ò chñ yÕu cÇn xö lý
Khi thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong
HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i viÖt nam - hoa
kú vµ tiÕn tr×nh tham gia wto cña
ViÖt Nam






















Hµ Néi, th¸ng 4 - 2004
pdfMachine by Broadgun Software - a great PDF writer! - a great PDF creator! - http://www.pdfmachine.com http://www.broadgun.com
2
BÔ THUONG MAI
§Ò tµi khoa häc cÊp Bé
M· sè : 2002 - 78 - 017




Mét sè vÊn ®Ò chñ yÕu cÇn xö lý
Khi thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong
HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i viÖt nam - hoa kú
vµ tiÕn tr×nh tham gia wto cña ViÖt Nam




C¬ quan chñ qu¶n : Bé TH-¬NG M¹I
C¬ quan chñ tr× thùc hiÖn : ViÖn Nghiªn cøu Th-¬ng m¹i
Chñ nhiÖm §Ò tµi : CN. Vò Huy Hïng
C¸c thµnh viªn : - CN. §ç Quang
- CN. NguyÔn Ng©n B×nh
- CN. Lª Minh Ph-¬ng
- TS. Ph¹m ThÕ H-ng

















Hµ Néi, th¸ng 4 - 2004

3
Lêi nãi ®Çu

Kiªn tr× ph-¬ng ch©m ®a ph-¬ng hãa, ®a d¹ng hãa c¸c quan hÖ quèc tÕ,
ph¸t huy néi lùc, tËn dông nguån lùc bªn ngoµi víi m«i tr-êng hßa b×nh, æn
®Þnh, viÖc héi nhËp ®· ®-îc khëi ®éng vµ thµnh c«ng b-íc ®Çu. KÕ thõa vµ
ph¸t huy thµnh qu¶ ®ã, ngµy 27/1/2001 NghÞ quyÕt 07 khãa IX cña Bé ChÝnh
trÞ vÒ chñ ®éng Héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ ra ®êi vµ tiÕp ®ã ChÝnh phñ cã
Ch-¬ng tr×nh hµnh ®éng 10 ®iÓm thùc hiÖn NghÞ quyÕt quan träng nµy, v¹ch
ra ®Þnh h-íng râ víi c¸c b-íc ®i bµi b¶n, phèi hîp ®ång bé t¹o nªn lé tr×nh
héi nhËp chuyÓn biÕn râ nÐt c¶ vÒ bÒ réng vµ bÒ s©u, chuyÓn dÇn sang thÕ chñ
®éng næi bËt lµ viÖc ®µm ph¸n gia nhËp Tæ chøc Th-¬ng m¹i thÕ giíi (WTO)
víi môc tiªu gia nhËp vµo kho¶ng th¸ng 7/2005, tham gia häat ®éng trong c¸c
tæ chøc kinh tÕ quèc tÕ, ký kÕt vµ thùc hiÖn HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam -
Hoa Kú.
Th¸ng 7/2000 HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú (gäi t¾t lµ
BTA) ®· ®¹t ®-îc sù nhÊt trÝ, ngµy 13/7/2000 ®· ®-îc ký kÕt vµ chÝnh thøc cã
hiÖu lùc ngµy 28/11/2001. §©y lµ mét HiÖp ®Þnh mang tÝnh tæng thÓ vµ bao
qu¸t nhÊt tõ tr-íc tíi nay mµ ViÖt Nam tham gia ký kÕt ®Ò cËp ®Õn c¸c vÊn ®Ò
vÒ th-¬ng m¹i hµng hãa, th-¬ng m¹i dÞch vô, ®Çu t- vµ së h÷u trÝ tuÖ.
HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc, quan hÖ kinh tÕ th-¬ng m¹i gi÷a hai n-íc ®·
®-îc më ra, kim ng¹ch th-¬ng m¹i hai chiÒu t¨ng lªn nhanh chãng. Kim
ng¹ch xuÊt nhËp khÈu gi÷a hai n-íc n¨m 2002 ®· t¨ng tíi 95% so víi 2001,
®¹t gÇn 3 tû USD vµ n¨m 2003 ®¹t xÊp xØ 5,9 tû USD, trong ®ã kim ng¹ch
xuÊt khÈu nh÷ng mÆt hµng chñ lùc t¨ng m¹nh nh- : dÖt may ®¹t 2,3 tû USD
(chiÕm gÇn 60% tæng gi¸ trÞ xuÊt khÈu sang Hoa Kú), thñy h¶i s¶n ®¹t 609
triÖu USD, giÇy dÐp ®¹t 276 triÖu USD, n«ng l©m s¶n vµ thùc phÈm chÕ biÕn
®¹t h¬n 207 triÖu USD, cßn c¸c lo¹i hµng hãa kh¸c nh- dÇu khÝ, ®å gç gia
dông ®Òu ®¹t kim ng¹ch kho¶ng 100 triÖu USD… NhËp khÈu cña Hoa Kú vµo
ViÖt Nam còng ®· t¨ng ®¸ng kÓ, n¨m 2003, Hoa Kú xuÊt khÈu sang ViÖt Nam
tæng céng h¬n 1,3 tû USD trong khi con sè cña c¶ n¨m ngo¸i lµ 580 triÖu USD
(theo sè liÖu thèng kª cña Hoa Kú).
Môc tiªu cña §Ò tµi lµ :
- Lµm râ nh÷ng vÊn ®Ò cÇn xö lý cña ChÝnh phñ vµ doanh nghiÖp ViÖt
Nam ®èi víi viÖc thùc hiÖn HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú theo lé
tr×nh ®· cam kÕt vµ tiÕn tr×nh tham gia WTO cña ViÖt Nam;
- §Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p trong qu¸ tr×nh x©y dùng c¸c chÝnh s¸ch vµ
®µm ph¸n c¸c HiÖp ®Þnh cña WTO nh»m x©y dùng lé tr×nh hîp lý ®Èy
nhanh tiÕn tr×nh tham gia WTO cña ViÖt Nam trong thêi gian tíi;
- §Ò xuÊt nh÷ng chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn HiÖp
®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú theo lé tr×nh ®· cam kÕt.
B»ng c¸c ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu nh- thèng kª, ph©n tÝch, xö lý, tæng
hîp c¸c th«ng tin, sè liÖu, th«ng qua viÖc nghiªn cøu c¸c cam kÕt cña hai n-íc
4
trong BTA, c¸c cam kÕt cña ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh gia nhËp WTO, c¸c chÝnh
s¸ch, kim ng¹ch, mét sè mÆt hµng chñ yÕu xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam víi c¸c
n-íc vµ khu vùc thÞ tr-êng, qua tham kh¶o kinh nghiÖm cña mét sè n-íc vµ qua
kh¶o s¸t t×nh h×nh thùc hiÖn BTA cña mét sè c¸c doanh nghiÖp trong lÜnh vùc
th-¬ng m¹i hµng hãa vµ th-¬ng m¹i dÞch vô, Ban chñ nhiÖm ®Ò tµi ®· hoµn thµnh
B¸o c¸o Tæng hîp §Ò tµi : Mét sè vÊn ®Ò chñ yÕu cÇn xö lý khi thùc hiÖn HiÖp
®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú vµ tiÕn tr×nh gia nhËp WTO cña ViÖt
Nam víi néi dung nghiªn cøu ®-îc kÕt cÊu thµnh 3 phÇn chÝnh nh- sau :
Ch-¬ng I : Kh¸i qu¸t viÖc thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong BTA vµ tiÕn
tr×nh tham gia WTO cña ViÖt Nam
Ch-¬ng II : Nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ChÝnh phñ vµ doanh
nghiÖp ViÖt Nam trong giai ®o¹n ®Çu thùc hiÖn BAT vµ tiÕp
tôc qu¸ tr×nh tham gia WTO.
Ch-¬ng III : KiÕn nghÞ nh÷ng gi¶i ph¸p chñ yÕu cña ViÖt Nam nh»m
thùc hiÖn HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú vµ ®Èy
nhanh tiÕn tr×nh tham gia WTO.
Do ®iÒu kiÖn thêi gian vµ lùc l-îng nghiªn cøu, ®Ò tµi chØ tËp trung
nghiªn cøu viÖc thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh trong HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Mü
vµ c¸c hiÖp ®Þnh cña WTO vÒ th-¬ng m¹i hµng ho¸ vµ th-¬ng m¹i dÞch vô.
C¸c lÜnh vùc kh¸c chØ ®Ò cËp ë møc ®é kh¸i l-îc mang tÝnh chÊt ®Ó tham
kh¶o. Qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ th-¬ng m¹i cña ViÖt Nam víi c¸c n-íc vµ
quèc tÕ lµ l©u dµi, ®ång thêi c¸c chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cña ViÖt Nam lu«n cã
nh÷ng thay ®æi cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn vµ hoµn c¶nh cô thÓ. ChÝnh v× vËy
khi ®¸nh gi¸ vÒ chÝnh s¸ch vµ kÕt qu¶ ho¹t ®éng th-¬ng m¹i hµng ho¸ cña
ViÖt Nam víi c¸c n-íc vµ quèc tÕ, ®Ò tµi chØ tËp trung vµo c¸c chÝnh s¸ch vµ
kÕt qu¶ ho¹t ®éng th-¬ng m¹i gi÷a ViÖt Nam víi c¸c n-íc vµ quèc tÕ trong
thêi gian 5 - 10 n¨m trë l¹i ®©y.
Ban chñ nhiÖm §Ò tµi xin ch©n thµnh c¶m ¬n Vô KÕ häach - Thèng kª,
Vô ¢u - Mü, Vô ChÝnh s¸ch Th-¬ng m¹i §a biªn, Uû ban quèc gia vÒ Hîp
t¸c kinh tÕ quèc tÕ vµ ViÖn Nghiªn cøu Th-¬ng m¹i ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho
chóng t«i hoµn thµnh viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi nµy.

Ban chñ nhiÖm ®Ò tµi








5
Ch-¬ng I
KHÁI QUÁT VIÊC THUC HIÊN CÁC CAM KÊT TRONG HIÊP ÐINH
THUONG MAI VIÊT NAM - HOA KY VA TIÊN TRÌNH THAM GIA
WTO CÚA VIÊT NAM

I. Kh¸i qu¸t viÖc ViÖt Nam gia nhËp c¸c tæ chøc kinh tÕ
quèc tÕ vµ ký kÕt hiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú.
1. Sù cÇn thiÕt kh¸ch quan cña viÖc ViÖt Nam gia nhËp c¸c tæ chøc
kinh tÕ quèc tÕ vµ ký kÕt HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú.
1.1. Xu h-íng héi nhËp cña kinh tÕ thÕ giíi :
Trong nöa cuèi thÕ kû 20 vµ ®Æc biÖt trong thËp kû 90, toµn cÇu ho¸
kinh tÕ ®· trë thµnh vÊn ®Ò thêi sù trªn toµn thÕ giíi vµ d-îc thÓ hiÖn ë c¸c
mÆt th-¬ng m¹i, ®Çu t- vµ tµi chÝnh. Toµn cÇu ho¸ kinh tÕ lµ giai ®o¹n ph¸t
triÓn míi cña cña qu¸ tr×nh quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ, sù tù do di chuyÓn
c¸c nguån hµng ho¸, tµi chÝnh, lao ®éng gi÷a c¸c vïng l·nh thæ, c¸c quèc gia
®Ó tiÕn ®Õn h×nh thµnh nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng thèng nhÊt toµn thÕ giíi. §Æc
®iÓm râ nhÊt cña viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ thÕ giíi lµ xu thÕ tËp ®oµn ho¸ khu
vùc. Trªn thÕ giíi hiÖn nay ®· h×nh thµnh nhiÒu tæ chøc, khèi kinh tÕ trong
khu vùc vµ trªn toµn thÕ giíi nh- : Tæ chøc th-¬ng m¹i thÕ giíi (WTO), khèi
c¸c n-íc G7, HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸ (ASEAN), Liªn minh Ch©u
¢u (EU), Khu vùc mËu dÞch tù do B¾c Mü (NAFTA)...
Qu¸ tr×nh quèc tÕ ho¸ kinh tÕ thÕ giíi kh«ng ngõng ®-îc t¨ng c-êng vµ
më réng, víi néi dung ngµy cµng s©u s¾c. C¸c n-íc ngµy cµng dùa vµo nhau
nhiÒu h¬n, th©m nhËp vµo nhau ngµy cµng s©u s¾c h¬n.
Theo dù b¸o cña nhiÒu nhµ kinh tÕ trªn thÕ giíi, tõ nay ®Õn gi÷a thÕ kû
21, thÕ giíi sÏ h×nh thµnh 3 vßng trßn kinh tÕ lín. §ã lµ vßng trßn kinh tÕ
Ch©u ¢u mµ trung t©m lµ Liªn minh Ch©u ¢u; Vßng trßn kinh tÕ Ch©u Mü mµ
trung t©m lµ Hoa Kú; vµ vßng trßn kinh tÕ Ch©u ¸ - Th¸i B×nh D-¬ng ®i ®Çu
lµ NhËt B¶n. Ba vßng trßn kinh tÕ nµy cã t¸c dông quyÕt ®Þnh sù ph¸t triÓn
kinh tÕ thÕ giíi trong t-¬ng lai. Tù do ho¸ th-¬ng m¹i vµ ph¸t triÓn mËu dÞch
quèc tÕ; tù do ho¸ th-¬ng m¹i lµ xu thÕ tÊt yÕu cña sù ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ
thÞ tr-êng, ®ång thêi nã thóc ®Èy m¹nh mÏ sù ph¸t triÓn mËu dÞch quèc tÕ.
Héi nhËp cßn trë thµnh xu thÕ tÊt yÕu cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ
thÕ giíi vÒ sù ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ vµ ®· kh¼ng ®Þnh hiÖu qu¶ cña nã.
Kinh tÕ cña c¸c quèc gia trªn thÕ giíi hiÖn nay ®Òu cã sù liªn kÕt chÆt chÏ víi
nhau nhê nh÷ng ho¹t ®éng th-¬ng m¹i quèc tÕ, nhê cã c¸c dßng tµi chÝnh di
chuyÓn hÕt søc n¨ng ®éng gi÷a c¸c n-íc vµ dßng ®Çu t- ra n-íc ngoµi ®· t×m
®Õn kh¾p mäi n¬i trªn thÕ giíi ®Ó t×m lîi nhuËn.
Lùc l-îng s¶n xuÊt trªn ph¹m vi thÕ giíi ®· ®¹t ®Õn quy m« ph¸t triÓn
hÕt søc to lín d-íi t¸c ®éng cña c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng nghÖ. Sù ph©n
6
c«ng lao ®éng quèc tÕ ®· ®¹t ®Õn tr×nh ®é rÊt cao vµ s©u s¾c. Ngµy nay nhiÒu
lo¹i s¶n phÈm hµng ho¸ ®-îc tæ chøc s¶n xuÊt ë nhiÒu n-íc kh¸c nhau trong
mét thÓ liªn hoµn kh¾p thÕ giíi. Do vËy, s¶n xuÊt vµ trao ®æi hµng ho¸ còng
ph¸t triÓn, ®iÒu ®ã tÊt yÕu ®ßi hái sù më réng thÞ tr-êng v-ît ra khái ph¹m vi
quèc gia vµ th©m nhËp ngµy cµng s©u víi quy m« lín vµo ph¹m vi quèc tÕ.
HiÖn nay, kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi ®-îc dù b¸o sÏ cã nh÷ng thay ®æi
lín theo xu thÕ tù do ho¸ nÒn th-¬ng m¹i thÕ giíi, nhÊt thÓ ho¸ nhiÒu nÒn kinh tÕ
thµnh c¸c khu vùc, khèi kinh tÕ chung. Tù do ho¸ th-¬ng m¹i toµn cÇu sÏ ®i ®«i
víi xu h-íng b¶o vÖ lîi Ých quèc gia, hîp t¸c ®i ®«i víi c¹nh tranh lµ néi dung
xuyªn suèt trong c¸c quan hÖ kinh tÕ song ph-¬ng vµ ®a ph-¬ng gi÷a c¸c n-íc.
Bªn c¹nh ®ã, quèc tÕ ho¸ s¶n xuÊt vÉn tiÕp tôc ph¸t triÓn vµ ngµy cµng ®i vµo
chiÒu s©u, võa lµm t¨ng kh¶ n¨ng vµ c¬ héi t¨ng tr-ëng kinh tÕ cho mçi n-íc vµ
cho toµn bé nÒn kinh tÕ thÕ giíi, ®ång thêi còng lµm t¨ng sù phô thuéc lÉn nhau
gi÷a nÒn kinh tÕ c¸c n-íc vµ c¸c khu vùc, c¸c vïng kh¸c nhau.
Tæ chøc Th-¬ng m¹i thÕ giíi (WTO) ra ®êi lµ mét dÊu mèc rÊt quan träng
trong lÞch sö th-¬ng m¹i quèc tÕ. WTO võa ®¹i diÖn cho mét xu h-íng ph¸t triÓn
mµ theo ®ã nÒn kinh tÕ mçi n-íc trªn thÕ giíi ngµy cµng phô thuéc vµo c¸c nÒn
kinh tÕ vµ c¸c thÞ tr-êng kh¸c. Xu h-íng ®ã t¹o nªn mét b-íc ph¸t triÓn míi cña
tÝnh phô thuéc lÉn nhau trong mèi quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ ngµy nay. Sù ra ®êi
cña WTO, hÖ thèng th-¬ng m¹i ®a biªn kh«ng cßn giíi h¹n ë nh÷ng ®Þnh chÕ vµ
thÓ chÕ chi phèi th-¬ng m¹i hµng ho¸ mµ ®· vµ ®ang tiÕp tôc ®-îc më réng
nhanh chãng sang nhiÒu lÜnh vùc kh¸c.
1.2. Nhu cÇu héi nhËp kinh tÕ vµ chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña §¶ng:
Héi nhËp ®· trë thµnh xu thÕ chñ ®¹o trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ thÕ
giíi, kh«ng thÓ mét quèc gia nµo cã thÓ ®øng ngoµi cuéc mµ l¹i ph¸t triÓn. NhËn
râ lîi Ých cña viÖc thùc hiÖn chiÕn l-îc kinh tÕ më vµ tù do th-¬ng m¹i trong t×nh
h×nh quèc tÕ cã nhiÒu thay ®æi vµ nhu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ trong n-íc, §¶ng ta
®· kÞp thêi ®Ò ra ®-êng lèi chñ tr-¬ng “®æi míi”, “më cöa, hßa nhËp”.
Bé ChÝnh trÞ ®· ban hµnh NghÞ quyÕt sè 07/NQ-TW ngµy 27/11/2001 vÒ
héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. NghÞ quyÕt nhÊn m¹nh môc tiªu cña héi nhËp quèc tÕ
nh»m më réng thÞ tr-êng, tranh thñ thªm vèn, c«ng nghÖ, kiÕn thøc qu¶n lý ®Ó
®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ theo ®Þnh h-íng x· héi chñ nghÜa.
Tr-íc m¾t lµ thùc hiÖn th¾ng lîi nh÷ng nhiÖm vô nªu ra trong chiÕn l-îc ph¸t
triÓn kinh tÕ - x· héi n¨m 2001 - 2010 vµ KÕ ho¹ch 5 n¨m 2001 - 2005. §Ó thùc
hiÖn môc tiªu trªn, NghÞ quyÕt ®· ®-a ra 9 nhiÖm vô chñ yÕu :
- Tuyªn truyÒn, gi¶i thÝch trong c¶ n-íc vÒ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ;
- X©y dùng chiÕn l-îc tæng thÓ vÒ héi nhËp víi mét lé tr×nh cô thÓ,
trong ®ã ®Æc biÖt quan t©m b¶o ®¶m sù ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh dÞch
vô nh- tµi chÝnh, ng©n hµng, viÔn th«ng;
7
- Ph©n lo¹i, ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña tõng s¶n phÈm, tõng
doanh nghiÖp, tõng ®Þa ph-¬ng nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ vµ t¨ng
c-êng kh¶ n¨ng c¹nh tranh;
- T¹o m«i tr-êng kinh doanh th«ng tho¸ng, ®Æc biÖt chó träng ®æi míi
vµ cñng cè hÖ thèng tµi chÝnh, ng©n hµng;
- Chó träng ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý vµ kinh doanh hiÓu biÕt
s©u vÒ luËt ph¸p quèc tÕ vµ nghiÖp vô chuyªn m«n;
- Tham gia réng r·i víi c¸c tæ chøc quèc tÕ;
- X©y dùng lé tr×nh còng nh- trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn, nh»m lµm cho
héi nhËp kh«ng ¶nh h-ëng tiªu cùc tíi nhiÖm vô b¶o vÖ an ninh
quèc gia;
- TÝch cùc tiÕn hµnh ®µm ph¸n ®Ó gia nhËp WTO theo c¸c ph-¬ng ¸n
vµ lé tr×nh hîp lý;
- KiÖn toµn uû ban Quèc gia vÒ hîp t¸c kinh tÕ quèc tÕ gióp Thñ
t-íng ChÝnh phñ tæ chøc, chØ ®¹o c¸c ho¹t ®éng vÒ héi nhËp kinh tÕ
quèc tÕ.
§¹i héi §¶ng lÇn thø 7 (1991) ®· kh¼ng ®Þnh chñ tr-¬ng héi nhËp quèc tÕ
cña n-íc ta trong ®iÒu kiÖn quèc tÕ ®· thay ®æi lµ “®a ph-¬ng ho¸, ®a d¹ng ho¸
quan hÖ quèc tÕ”. NghÞ quyÕt ®¹i héi §¶ng lÇn thø 8 (1996) ®· quyÕt ®Þnh “®Èy
nhanh qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi”, NghÞ quyÕt ®· ®Æt ra
nhiÖm vô “tiÕp tôc x©y dùng hÖ thèng ph¸p luËt phï hîp víi c¬ chÕ thÞ tr-êng
®Þnh h-íng x· héi chñ nghÜa” trong ®iÒu kiÖn héi nhËp vµ tham gia s©u réng vµo
th-¬ng m¹i quèc tÕ. NhiÖm vô nµy ®Æt trong bèi c¶nh thùc tiÔn ®· ®-îc cô thÓ
ho¸ thµnh môc tiªu hoµn thiÖn hÖ thèng vµ khu«n khæ ph¸p lý, phï hîp víi
nguyªn t¾c, chÕ ®Þnh c¬ b¶n cña WTO - Tæ chøc kinh tÕ mang tÝnh toµn cÇu, toµn
diÖn, ®iÒu chØnh quan hÖ kinh tÕ th-¬ng m¹i gi÷a c¸c quèc gia. §¹i héi §¶ng lÇn
thø 9 (th¸ng 5/2001) mét lÇn n÷a l¹i tiÕp tôc kh¼ng ®Þnh ®-êng lèi héi nhËp vµ
ph¸t triÓn kinh tÕ phï hîp xu thÕ toµn cÇu ho¸ cña ViÖt Nam.
Thñ t-íng ChÝnh phñ ®· ban hµnh QuyÕt ®Þnh sè 37/Q§-TTg vÒ Ch-¬ng
tr×nh hµnh ®éng thùc hiÖn NghÞ quyÕt cña Bé chÝnh trÞ vÒ héi nhËp kinh tÕ quèc
tÕ. Ch-¬ng tr×nh bao gåm 10 néi dung lín, nh-ng næi bËt lµ : X©y dùng, söa
®æi, bæ sung ph¸p luËt, c¬ chÕ, chÝnh s¸ch kinh tÕ th-¬ng m¹i: Bé T- ph¸p chñ
tr×, phèi hîp víi c¸c bé, ngµnh liªn quan, UBND c¸c tØnh, thµnh phè trùc thuéc
Trung -¬ng vµ c¸c c¬ quan liªn quan cña Quèc héi vµ ChÝnh phñ rµ so¸t l¹i hÖ
thèng v¨n b¶n ph¸p luËt vµ c¬ chÕ, chÝnh s¸ch hiÖn hµnh ®Ó x©y dùng, söa ®æi
vµ ban hµnh míi c¸c v¨n b¶n cho phï hîp víi chñ tr-¬ng cña §¶ng vÒ héi nhËp
kinh tÕ quèc tÕ trong thêi kú míi. C¸c néi dung chÝnh cña viÖc rµ so¸t nh- sau:
tiÕn hµnh b-íc ®Çu viÖc rµ so¸t, ®èi chiÕu c¸c quy ®Þnh hiÖn hµnh cña ph¸p luËt
ViÖt Nam ®Ò kiÕn nghÞ vÒ viÖc hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt cho s¸t hîp víi
c¸c ®Þnh chÕ cña WTO vµ c¸c cam kÕt quèc tÕ.
8
C¨n cø vµo kÕt qu¶ cña viÖc rµ so¸t, tr×nh ChÝnh phñ kiÕn nghÞ víi Quèc
héi ®-a néi dung vÒ x©y dùng míi c¸c v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt phï hîp
víi c¸c ®Þnh chÕ cña WTO vµ c¸c tæ chøc kinh tÕ - th-¬ng m¹i quèc tÕ mµ
ViÖt Nam tham gia; söa ®æi, bæ sung vµ ®iÒu chØnh hoÆc b·i bá c¸c v¨n b¶n
quy ph¹m ph¸p luËt, c¬ chÕ chÝnh s¸ch kh«ng phï hîp víi c¸c cam kÕt quèc tÕ
mµ ViÖt Nam ®·, ®ang vµ sÏ tháa thuËn vµo Ch-¬ng tr×nh x©y dùng ph¸p luËt
n¨m 2002 - 2003 vµ cho c¶ nhiÖm kú Quèc héi 2002 - 2006.
Bé T- ph¸p ®· phèi hîp víi c¸c Bé, Ngµnh liªn quan tiÕn hµnh nghiªn
cøu, ®Ò xuÊt viÖc ký kÕt, phª duyÖt, phª chuÈn hoÆc gia nhËp c¸c ®iÒu -íc
quèc tÕ cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng héi nhËp ®ång thêi x©y dùng c¸c v¨n b¶n
ph¸p quy míi, biÖn ph¸p kü thuËt míi phï hîp th«ng lÖ quèc tÕ vµ c¸c quy
®Þnh cña WTO ®Ó b¶o vÖ hîp lý s¶n xuÊt trong n-íc.
H-íng hÖ thèng chÝnh s¸ch ®Õn nh÷ng chuÈn mùc c«ng khai vµ minh
b¹ch, n©ng cao tÝnh ph¸p lý cña c¸c ho¹t ®éng th-¬ng m¹i vµ ®Çu t-, më réng
quyÒn kinh doanh th-¬ng m¹i vµ sù b×nh ®¼ng h¬n cho c¸c thµnh phÇn kinh tÕ,
®-a ra c¸c ®iÒu kiÖn -u ®·i nh»m khuyÕn khÝch h¬n n÷a ho¹t ®éng ®Çu t- vµ
xuÊt khÈu, n©ng cao hiÖu qu¶ bé m¸y hµnh chÝnh, h«i nhËp kinh tÕ quèc tÕ ®·
trë thµnh mét chñ ®Ò chÝnh trong hÖ thèng chÝnh trÞ kinh tÕ - x· héi. Hµng lo¹t
c¸c v¨n b¶n ph¸p lý ®-îc ban hµnh, bæ sung, söa ®æi ®Õn nay ®· ®¸nh dÊu
nh÷ng mèc thay ®æi quan träng trong tiÕn tr×nh c¶i c¸ch chÝnh s¸ch kinh tÕ
th-¬ng m¹i cña ViÖt Nam, kh¾c phôc dÇn nh÷ng bÊt cËp, t¨ng tÝnh t-¬ng ®ång
víi c¸c chuÈn chung theo tinh thÇn cña nguyªn t¾c WTO vÒ c¶ th-¬ng m¹i
hµng ho¸ vµ th-¬ng m¹i dÞch vô.
Th¸ng 9/1995 ViÖt Nam vµ Hoa Kú ®· thiÕt lËp quan hÖ ngo¹i giao trë
l¹i vµ c¸c häat ®éng kinh tÕ còng ®-îc thóc ®Èy m¹nh mÏ h¬n. Quan hÖ víi
Hoa Kú ®-îc thiÕt lËp còng lµ ®Ó ®¶m b¶o thiÖn chÝ cña ViÖt Nam muèn x©y
dùng mét nÒn kinh tÕ trªn c¬ së mét luËt ch¬i b×nh ®¼ng gi÷a c¸c n-íc, lµ cam
kÕt t«n träng thùc hiÖn quyÒn vµ nghÜa vô cña mét chñ thÓ ®Çy ®ñ cña luËt
quèc tÕ, hîp t¸c chÆt chÏ víi c¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh quèc tÕ quan träng nh-
Ng©n hµng thÕ giíi (WB), Quü tiÒn tÖ quèc tÕ (IMF)… ®ång thêi c¶i thiÖn
h×nh ¶nh mét ViÖt Nam trªn tr-êng quèc tÕ, mong muèn thu hót ®-îc nhiÒu
sù gióp ®ì quèc tÕ vµ mong muèn më réng mäi hîp t¸c víi c¸c quèc gia trªn
nhiªu lÜnh vùc.
Bëi nhiÒu nh÷ng lý do c¶ vÒ kinh tÕ vµ chÝnh trÞ ViÖt Nam vµ Hoa Kú
thÊy râ viÖc thóc ®Èy quan hÖ c¶ vÒ ngo¹i giao vµ kinh tÕ lµ thùc sù cÇn thiÕt
nªn hai bªn ®· gÆp nhau vµ tháa thuËn sÏ tËp trung ®Èy m¹nh quan hÖ th-¬ng
m¹i, khëi ®Çu b»ng c¸c ho¹t ®éng ®µm ph¸n cho mét HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i
vµo th¸ng 10 - 1995 gi÷a Bé tr-ëng Bé Ngo¹i giao ViÖt Nam víi §¹i diÖn
Th-¬ng m¹i Hoa Kú.
Th¸ng 4/1998 ViÖt Nam vµ Hoa Kú tiÕn hµnh c¸c vßng ®µm ph¸n tiÕp
theo vÒ HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i gi÷a hai n-íc vµ sau 9 phiªn ®µm ph¸n chÝnh
thøc, mét HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i song ph-¬ng víi Hoa Kú ®-îc ký vµo ngµy
13/7/2000 vµ chÝnh thøc cã hiÖu lùc vµo n¨m 2001. §©y lµ b¶n HiÖp ®Þnh
9
th-¬ng m¹i song ph-¬ng toµn diÖn ®-îc x©y dùng theo kh¸i niÖm th-¬ng m¹i
míi dùa trªn c¸c nguyªn t¾c cña WTO, bao gåm c¶ th-¬ng m¹i hµng ho¸,
th-¬ng m¹i dÞch vô vµ së h÷u trÝ tuÖ.
2. Nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi
nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng
m¹i ViÖt Nam Hoa Kú (BTA).
2.1. Nh÷ng c¬ héi cña viÖc ViÖt Nam gia nhËp c¸c tæ chøc kinh tÕ
quèc tÕ vµ thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong BTA :
Ngay tõ khi míi thµnh lËp, môc tiªu ban ®Çu cña GATT lµ gi¶i tho¸t c¸c
n-íc ra khái t×nh tr¹ng ph©n biÖt ®èi xö nghiªm träng trong c¸c quan hÖ kinh tÕ
th-¬ng m¹i. Trong c¬ chÕ vËn hµnh cña WTO, ®iÒu kho¶n 1 vÒ chÕ ®é ®·i ngé tèi
huÖ quèc (MFN) quy ®Þnh c¸c bªn tham gia ký kÕt hiÖp ®Þnh ph¶i dµnh cho nhau
nh÷ng ®èi xö kh«ng kÐm phÇn thuËn lîi h¬n nh÷ng -u ®·i mµ m×nh dµnh cho c¸c
n-íc thø ba kh¸c, b×nh ®¼ng c¹nh tranh, kh«ng ph©n biÖt ®èi xö trong th-¬ng m¹i.
§ång thêi c¸c n-íc còng cam kÕt dµnh cho nhau ®èi xö quèc gia (NT), kh«ng
ph©n biÖt hµng ho¸, dÞch vô nhËp khÈu vµ hµng ho¸, dÞch vô s¶n xuÊt trong n-íc.
Tham gia vµo WTO ngoµi viÖc tranh thñ ®-îc lîi thÕ tËp thÓ cña c¶ khèi ®Ó n©ng
cao vai trß vµ søc c¹nh tranh cña ViÖt Nam trong quan hÖ víi c¸c c-êng quèc, mµ
cßn sö dông c¬ chÕ gi¶i quyÕt tranh chÊp ®a biªn ®Ó h¹n chÕ sù chÌn Ðp cña c¸c
n-íc lín trong quan hÖ song ph-¬ng. Sö dông WTO nh- mét toµ ¸n quèc tÕ ®Ó
gi¶i quyÕt nhanh chãng vµ cã hiÖu qu¶ c¸c tranh chÊp th-¬ng m¹i víi c¸c n-íc
thµnh viªn. ViÖt Nam gia nhËp WTO sÏ ®-îc “H-ëng nh÷ng -u ®·i th-¬ng m¹i vµ
cã ®iÒu kiÖn më réng thÞ tr-êng”. Nh×n chung WTO vµ BTA ®Òu cã môc tiªu gi¶i
quyÕt vÊn ®Ò sèng cßn cña th-¬ng m¹i, ®ã lµ vÊn ®Ò thÞ tr-êng, thùc hiÖn tù do
ho¸, thuËn lîi ho¸ th-¬ng m¹i vµ ®Çu t-. Môc tiªu nµy sÏ ®¹t ®-îc th«ng qua viÖc
gi¶m dÇn tõng b-íc ®i tíi triÖt tiªu hµng rµo thuÕ quan vµ phi thuÕ quan, ®ång thêi
hîp t¸c khoa häc kü thuËt nh»m hç trî nhau ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ më réng thÞ
tr-êng. Héi nhËp sÏ ®em l¹i cho ViÖt Nam c¸c c¬ héi sau :
a. Cã ®iÒu kiÖn ®Ó øng dông khoa häc kü thuËt vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i..
ViÖc ký kÕt HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú vµ tham gia
WTO ngoµi c¸c qui chÕ tèi huÖ quèc vµ ®·i ngé quèc gia mµ qua ®ã ViÖt Nam
cã nh÷ng c¬ héi ®Èy m¹nh ph¸t triÓn kinh tÕ trong n-íc th«ng qua ®Çu t-, ViÖt
Nam cßn cã c¬ héi ®-îc h-ëng møc thuÕ quan thÊp cña c¸c n-íc ®ång thêi
tranh thñ nh÷ng -u ®·i vÒ th-¬ng m¹i, ®Çu t- vµ c¸c lÜnh vùc kh¸c mµ c¸c
n-íc thµnh viªn cña tæ chøc nµy dµnh cho nhau. WTO dµnh nh÷ng -u ®·i
riªng vÒ miÔn trõ, ©n h¹n trong viÖc thùc hiÖn c¸c nghÜa vô cho c¸c n-íc ®ang
ph¸t triÓn, chËm ph¸t triÓn vµ c¸c n-íc ®ang trong thêi kú chuyÓn ®æi (cã møc
thu nhËp d-íi 1.000 USD/ng-êi)
ë ViÖt Nam hiÖn nay, ®Çu t- n-íc ngoµi lµ mét nguån vèn v« cïng
quan träng, bæ sung cho nguån vèn trong n-íc, ®-a ®Õn nh÷ng thµnh tùu kinh
tÕ to lín. Theo HiÖp ®Þnh vÒ c¸c biÖn ph¸p ®Çu t- liªn quan ®Õn th-¬ng m¹i
(TRIMs) ®iÒu chØnh lÜnh vùc ®Çu t- n-íc ngoµi, c¸c n-íc thµnh viªn WTO sÏ
10
ph¶i lo¹i bá mét sè biÖn ph¸p h¹n chÕ ®Çu t- tr¸i víi TRIMs. §Ó gia nhËp WTO,
ViÖt Nam ®· x©y dùng Ch-¬ng tr×nh hµnh ®éng thùc hiÖn HiÖp ®Þnh TRIMs
nh»m tõng b-íc lo¹i bá nh÷ng h¹n chÕ kh«ng hîp lý, m«i tr-êng ®Çu t- sÏ trë
nªn hÊp dÉn h¬n vµ ch¾c ch¾n sÏ thu hót ®-îc nhiÒu nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi.
Mét yÕu tè cã t¸c ®éng tÝch cùc trong thu hót ®Çu t- n-íc ngoµi lµ
Nguyªn t¾c minh b¹ch ho¸ vµ tÝnh dù b¸o cña c¸c quy ®Þnh, chÝnh s¸ch, thÓ
chÕ th-¬ng m¹i. Nhê vËy c¸c nhµ ®Çu t- sÏ yªn t©m h¬n khi tiÕn hµnh ®Çu t-.
H¬n n÷a cã thÞ tr-êng tiªu thô réng lín th× c¸c nhµ ®Çu t- míi yªn t©m ®Çu t-
vµo ViÖt Nam.
Tham gia vµo WTO, chóng ta sÏ cã nhiÒu c¬ héi ®Ó tiÕp cËn víi nÒn
khoa häc kü thuËt hiÖn ®¹i cña c¸c n-íc c«ng nghÖ nguån, nh÷ng thµnh tùu
cña khoa häc vµ c«ng nghÖ ®-îc chuyÓn giao nhanh chãng, øng dông réng
r·i, qua ®ã c¸c n-íc ®i sau trong ®ã cã ViÖt Nam cã ®iÒu kiÖn tiÕp cËn víi
chóng ®Ó ph¸t triÓn. Ch¾c ch¾n sÏ cã nhiÒu c«ng ty vµ tËp ®oµn kinh tÕ lín cã
tiÒm lùc tµi chÝnh vµ c«ng nghÖ cao tõ c¸c n-íc ®Çu t- vµo ViÖt Nam, nh÷ng
c«ng ty nµy gãp phÇn ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý kinh doanh vµ c«ng
nh©n kü thuËt lµnh nghÒ, cã ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕp thu khoa häc kü thuËt vµ kinh
nghiÖm qu¶n lý tiªn tiÕn.
ViÖc ký kÕt BTA sÏ thu hót ®-îc sù quan t©m cña toµn thÕ giíi vµ hiÖp
®Þnh nµy sÏ ®-îc coi lµ cam kÕt héi nhËp kinh tÕ cña ViÖt Nam. ViÖt Nam sÏ
giµnh ®-îc nhiÒu c¬ héi tiÕp cËn víi nguån tµi chÝnh, ph-¬ng thøc qu¶n lý
hiÖn ®¹i, th«ng tin thÞ tr-êng vµ c«ng nghÖ tiªn tiÕn, BTA sÏ gióp t¹o mét s©n
ch¬i c«ng b»ng cho tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp. BTA sÏ më ra c¬ héi cho tÊt c¶
c¸c doanh nghiÖp cã thÓ tËn dông thÞ tr-êng ASEAN réng lín. §Çu t- n-íc
ngoµi vµ sù c¶i thiÖn vÒ b¶o vÖ quyÒn së h÷u trÝ tuÖ ®-îc t¨ng c-êng sÏ
khuyÕn khÝch c¸c nhµ ®Çu t- ®-a c«ng nghÖ míi vµo ViÖt Nam.
H¬n n÷a, héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, ViÖt Nam sÏ cã ®-îc nh÷ng kinh
nghiÖm phong phó cña c¸c n-íc ®i tr-íc. Qu¸ tr×nh héi nhËp ASEAN ®· gióp
ViÖt Nam cã thªm nh÷ng kinh nghiÖm qu¶n lý quý b¸u trong mét sè lÜnh vùc
cña mét sè n-íc nh- : lÜnh vùc quan hÖ mËu dÞch cña Singapore vµ Malaixia;
n«ng nghiÖp vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng s¶n cña Th¸i Lan, Philippin; tæ
chøc thÞ tr-êng vèn cña Singapore; chÕ biÕn vµ xuÊt khÈu kho¸ng s¶n cña
Malaixia, In®onexia; quan hÖ tæ chøc tµi chÝnh, tÝn dông, th-¬ng m¹i quèc tÕ
vµ c¸c kinh nghiÖm qu¶n lý kinh tÕ vÜ m«, vi m« kh¸c...
b. N©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n nh»m n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng.
ViÖc tham gia héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ ký kÕt BTA ®· më ®-êng cho
c¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi vµo ®Çu t- s¶n xuÊt kinh doanh t¹i ViÖt Nam, ng-êi
ViÖt Nam ®-îc tham gia vµo c¸c ch-¬ng tr×nh dù ¸n cña n-íc ngoµi. Do ®ã,
ng-êi lao ®éng ViÖt Nam cã ®iÒu kiÖn ®Ó n©ng cao tr×nh ®é, kû luËt, n©ng cao
tay nghÒ, t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng. H¬n n÷a trong m«i tr-êng c¹nh tranh ®Ó
t×m kiÕm viÖc lµm trong ®iÒu kiÖn héi nhËp thÕ giíi, nh÷ng ng-êi lao ®éng
ViÖt Nam còng buéc ph¶i t×m tßi häc hái v-¬n lªn, ®Ó cã ®ñ tiªu chuÈn, tr×nh
11
®é, lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp n-íc ngoµi, víi thu nhËp cao h¬n, phï
hîp víi xu thÕ ph¸t triÓn cña thêi ®¹i. ViÖc më mang giao l-u gi¸o dôc ®µo t¹o
víi n-íc ngoµi, t¹o ®iÒu kiÖn cho sinh viªn ViÖt Nam ra n-íc ngoµi häc tËp,
ng-êi lao ®éng ViÖt Nam trong c¸c c«ng ty liªn doanh víi n-íc ngoµi ®-îc cö
ra n-íc ngoµi häc tËp n©ng cao tay nghÒ, gi¸o viªn vµ c¸c chuyªn gia n-íc
ngoµi vµo gi¶ng d¹y ë ViÖt Nam.
c. N©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý cho c¸n bé qu¶n lý doanh nghiÖp vµ c¸c
quan chøc chÝnh phñ.
Héi nhËp quèc tÕ chÝnh lµ c¬ héi ®Ó ViÖt Nam tham gia vµo nh÷ng luËt
ch¬i quèc tÕ, cã quyÒn ®Êu tranh, th-¬ng thuyÕt, ph¸t biÓu c¸c vÊn ®Ò ®Ó b¶o
vÖ lîi Ých quèc gia, n¾m b¾t c¸c xu h-íng quèc tÕ còng nh- sù ®iÒu chØnh
chÝnh s¸ch kinh tÕ th-¬ng m¹i cña c¸c n-íc kh¸c tõ ®ã ®Þnh ®-îc h-íng ®iÒu
chØnh võa phï hîp víi tiÕn tr×nh chung võa khai th¸c triÖt ®Ó nh÷ng c¬ héi cã
lîi nhÊt cho m×nh.
Víi nh÷ng cam kÕt thay ®æi trong ngµnh ng©n hµng, mét hÖ thèng tµi
chÝnh lµnh m¹nh vµ hiÖu qu¶, sÏ chuyÓn c¸c kho¶n tiÕt kiÖm ®Õn nh÷ng môc
®Ých sinh l·i nhiÒu nhÊt. Víi viÖc më tµi kho¶n c¸ nh©n t¹i ng©n hµng, tiÕt
kiÖm trong n-íc t¨ng lªn vµ viÖc vay vèn sÏ dÔ dµng h¬n vµ víi møc l·i suÊt
thÊp h¬n. C«ng t¸c kÕ to¸n còng sÏ ®-îc ®ång nhÊt vµ chuÈn hãa.
Tù do hãa th-¬ng m¹i ®-îc thùc hiÖn, c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá sÏ
cã c¬ héi ph¸t triÓn trong mét m«i tr-êng b×nh ®¼ng. Sù c¹nh tranh gay g¾t
gi÷a c¸c doanh nghiÖp nµy sÏ t¹o ra nhiÒu viÖc lµm, gi¶m gi¸ thµnh s¶n phÈm
hµng hãa vµ dÞch vô ®ång thêi còng lµm phong phó thªm cho c¸c chñng lo¹i
hµng ho¸ trªn thÞ tr-êng.
C¸c ngµnh c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i vµ c¶ nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp míi cña
ViÖt Nam sÏ cã nh÷ng b-íc ph¸t triÓn ®¸ng kÓ ®Ó cã thÓ ®¸p øng nhu cÇu cña thÞ
tr-êng Hoa Kú vµ mét sè c¸c thÞ tr-êng kh¸c trªn thÕ giíi, ®ång thêi cã c¸c t¸c
®éng tÝch cùc ®èi víi nÒn kinh tÕ ViÖt Nam nh- khuyÕn khÝch c¹nh tranh vµ c¸c
c¶i c¸ch trong n-íc th«ng qua viÖc gi¶m chi phÝ vµ khuyÕn khÝch hiÖn ®¹i hãa.
Trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp : BTA sÏ khuyÕn khÝch ph¸t triÓn n«ng nghiÖp
vµ t¨ng thu nhËp nghÒ n«ng nh- viÖc h¹ thÊp møc thuÕ nhËp khÈu ®èi víi nguyªn
liÖu s¶n xuÊt thøc ¨n gia sóc, sÏ gióp t¨ng c-êng s¶n xuÊt vµ h¹ gi¸ thµnh s¶n
phÈm, qua ®ã t¨ng søc c¹nh tranh cho hµng ho¸ n«ng s¶n trªn thÞ tr-êng quèc tÕ.
C¶i c¸ch luËt ph¸p vµ c¸c quy ®Þnh sÏ râ rµng h¬n, tinh gi¶n c¸c thñ tôc
trong viÖc phª chuÈn vµ cÊp phÐp sÏ gi¶m bít n¹n quan liªu vµ tham nhòng.
C¸n bé c«ng nh©n viªn nhµ n-íc sÏ ®-îc tr¶ l-¬ng cao vµ cã ®iÒu kiÖn ®-îc
trang bÞ kiÕn thøc tèt h¬n.
d. Cã c¬ héi ®Ó ®-îc ®µo t¹o vÒ nghiÖp vô vµ ngo¹i ng÷.
Khi tham gia héi nhËp, nhu cÇu ®Çu tiªn ®èi víi c¸c doanh nghiÖp lµ
ph¶i biÕt ngo¹i ng÷ ®Ó thuËn tiÖn trong viÖc giao dÞch. YÕu tè nµy ®· thóc ®Èy
m¹nh mÏ nhu cÇu häc tËp ngo¹i ng÷ cña c¸c c¸n bé doanh nghiÖp kÓ c¶ c¸c
12
c¸n bé qu¶n lý vµ ng-êi lao ®éng. H¬n n÷a chÝnh qu¸ tr×nh giao dÞch víi n-íc
ngoµi vµ viÖc c¸c doanh nghiÖp n-íc ngoµi vµo ViÖt Nam ®Çu t- s¶n xuÊt kinh
doanh t¹o ra m«i tr-êng thuËn lîi cho ng-êi ViÖt Nam n©ng cao tr×nh ®é
ngo¹i ng÷ cña m×nh.
§èi víi c¸c nhµ qu¶n lý, mçi khi tham gia ®µm ph¸n muèn ®em l¹i hiÖu
qu¶ th× ph¶i th«ng th¹o ngo¹i ng÷, hiÓu biÕt ®-îc c¸c th«ng lÖ quèc tÕ, c¸c
tiªu chuÈn kü thuËt thuéc lÜnh vùc m×nh ®¶m nhËn, do ®ã cÇn ph¶i tù t×m hiÓu
häc tËp tù trang bÞ kiÕn thøc cho m×nh.
C¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi muèn cã hiÖu qu¶ h¬n khi sö dông lao ®éng
ViÖt Nam hä còng cÇn ph¶i ®µo t¹o nh÷ng lao ®éng nµy vÒ c¶ tr×nh ®é nghiÖp
vô kü thuËt còng nh- ngo¹i ng÷.
C¸c ngµnh c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i còng ®ßi hái vµ trî gióp ph¸t triÓn mét
hÖ thèng gi¸o dôc phï hîp víi yªu cÇu cña mét nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i. Mµ träng
t©m sÏ lµ c¸c kü n¨ng : ng«n ng÷, to¸n häc, khoa häc vµ nghiªn cøu x· héi
nh- chÝnh quyÒn, ph¸p luËt, kinh tÕ, tµi chÝnh...
Ng-êi lao ®éng ViÖt Nam sÏ ®-îc tiÕp xóc nhiÒu h¬n n÷a víi c«ng
nghÖ vµ ph-¬ng ph¸p qu¶n lý tiªn tiÕn. Hä cã nhiÒu c¬ héi h¬n vÒ ®µo t¹o
nghÒ vµ ph¸t triÓn nghÒ nghiÖp. Thu nhËp t¨ng sÏ cã c¬ héi ®Ó ®ãn nhËn sù
gi¸o dôc cao h¬n. C¸c tr-êng ®¹i häc sÏ cã ®-îc sù tµi trî cÇn thiÕt ®Ó t¨ng sè
l-îng sinh viªn ®Çu vµo, qua ®ã cho phÐp nhiÒu ng-êi h¬n b-íc ch©n vµo
gi¶ng ®-êng c¸c tr-êng ®¹i häc vµ cao ®¼ng. Häc sau ®¹i häc còng lµ mét tiªu
chÝ hµng ®Çu cña thÕ hÖ thanh niªn ViÖt Nam thÕ kû 21.
2.2. Nh÷ng th¸ch thøc chñ yÕu cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi
nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong BTA.
Héi nhËp chÝnh lµ qu¸ tr×nh më réng hîp t¸c ®i ®«i víi c¹nh tranh gay
g¾t v× lîi Ých cña mçi doanh nghiÖp, mçi quèc gia, mçi d©n téc. TiÕn hµnh héi
nhËp, ViÖt Nam ®ang ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng th¸ch thøc to lín :
a. ViÖt Nam héi nhËp, thùc hiÖn c¸c cam kÕt víi c¸c n-íc vµ c¸c tæ
chøc kinh tÕ quèc tÕ trong ®iÒu kiÖn xuÊt ph¸t ®iÓm kinh tÕ thÊp.
MÆc dÇu ®· ®¹t ®-îc nh÷ng thµnh tùu kinh tÕ b-íc ®Çu ®¸ng khÝch lÖ,
nh-ng thùc tÕ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ cña ViÖt Nam cßn ë møc thÊp so víi
nhiÒu n-íc thµnh viªn cña WTO vµ ®Æc biÖt lµ so víi Hoa Kú. ViÖt Nam hiÖn
vÉn lµ mét n-íc kÐm ph¸t triÓn víi thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng-êi hµng n¨m
rÊt thÊp (kho¶ng 400USD/ng-êi/n¨m vµo n¨m 2002). NÒn kinh tÕ ®ang trong
qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi tõ c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang kinh tÕ thÞ tr-êng,
c¸c yÕu tè cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ®ang tõng b-íc ®Þnh h×nh, cßn ch-a ®-îc
®ång bé vµ cßn nhiÒu khiÕm khuyÕt, t©m lý vµ t¸c phong tæ chøc, qu¶n lý cßn
chÞu ¶nh h-ëng nhiÒu cña c¬ chÕ bao cÊp.
Tr×nh ®é ph¸t triÓn chung cña nÒn kinh tÕ cßn ë møc thÊp so víi hÇu hÕt
c¸c n-íc thµnh viªn WTO. S¶n xuÊt trong n-íc cßn nhiÒu khã kh¨n do nÒn
s¶n xuÊt nhá vµ ph©n t¸n, c¬ cÊu ngµnh nghÒ trong hÖ thèng kinh tÕ cßn nhiÒu
13
bÊt hîp lý, dµn tr¶i, ph-¬ng thøc ph©n bæ c¸c nguån lùc t¶n m¹n thiÕu ®Þnh
h-íng, ch-a hiÖu qu¶ vµ cßn cã xu h-íng t¹o søc ú tõ phÝa c¸c nhãm ®Æc
quyÒn vµ ®-îc lîi nhê b¶o hé. Qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ diÔn ra
chËm ch¹p, viÖc ®Çu t- s¶n xuÊt trong n-íc vµ ®Çu t- n-íc ngoµi theo h-íng
thay thÕ hµng nhËp khÈu cßn ch-a cã nh÷ng chuyÓn biÕn tÝch cùc.
S¶n xuÊt trong n-íc cßn nhiÒu khã kh¨n, s¶n xuÊt n«ng l©m ng- nghiÖp
vÉn chiÕm tû träng lín trong c¬ cÊu tæng s¶n phÈm quèc néi. N«ng nghiÖp vÉn
cßn l¹c hËu trong kh©u th©m canh, t¨ng n¨ng suÊt, ch-a øng dông ®-îc réng
r·i c¸c thµnh tùu c«ng nghÖ sinh häc trong trång trät còng nh- trong ch¨n
nu«i, s¶n xuÊt vÉn mang nÆng tÝnh chÊt thñ c«ng, c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp
ch-a phï hîp, trong n«ng nghiÖp tû lÖ trång trät vÉn lín h¬n ch¨n nu«i. Trong
trång trät th× tû lÖ c©y l-¬ng thùc vÉn lín h¬n c©y c«ng nghiÖp vµ c©y ¨n qu¶.
C«ng nghiÖp chÕ biÕn ch-a ph¸t triÓn nªn gi¸ trÞ t¨ng thªm cña s¶n phÈm xuÊt
khÈu ch-a cao, s¶n phÈm n«ng nghiÖp xuÊt khÈu chñ yÕu ë d¹ng th«, hoÆc
míi qua s¬ chÕ nªn kim ng¹ch xuÊt khÈu ch-a cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh thÊp.
Trong nÒn kinh tÕ, n«ng nghiÖp cßn chiÕm tû träng lín trong GDP, 2/3
d©n sè sèng ë n«ng th«n vµ thu nhËp phô thuéc vµo n«ng nghiÖp nh- ViÖt Nam,
th× nguån trî cÊp tõ ChÝnh phñ vÉn tån t¹i. HiÖn nay, Hoa Kú vµ EU vÉn ®ang tµi
trî cho nÒn n«ng nghiÖp cña m×nh vµ å ¹t xuÊt khÈu sang c¸c n-íc nghÌo trong
khi n«ng d©n ViÖt Nam khã cã thÓ chen ch©n ®-îc vµo thÞ tr-êng c¸c n-íc giÇu
v× ®ñ mäi c¶n trë : Tiªu chuÈn kü thuËt vµ vÖ sinh s¶n phÈm, kiÓm dÞch thùc vËt
nh- HCCP, SA 8000, ISO 14000, c¸c thñ thuËt c¶n trë kh¸c khi khèi l-îng xuÊt
khÈu cña ViÖt Nam t¨ng nhanh (nh- b¸n ph¸ gi¸ mµ Hoa Kú vµ mét sè n-íc ®·
g¸n cho ViÖt Nam).
Víi mét nÒn s¶n xuÊt nhá vµ ph©n t¸n, søc c¹nh tranh cña hµng ho¸ rÊt
kÐm nh- ViÖt Nam, héi nhËp mét mÆt t¹o ®iÒu kiÖn cho hµng ho¸ n-íc ta th©m
nhËp ®-îc vµo thÞ tr-êng quèc tÕ, nh-ng mÆt kh¸c ta cßn ph¶i chÊp nhËn më cöa
thÞ tr-êng cho hµng ho¸ cña n-íc ngoµi. Song v× søc c¹nh tranh cña hµng ho¸
n-íc ta cßn thÊp, nhiÒu s¶n phÈm trong n-íc s¶n xuÊt cã chi phÝ cao h¬n gi¸
nhËp khÈu, chÊt l-îng nhiÒu mÆt hµng cßn kÐm hµng nhËp khÈu, nªn c¬ héi x©m
nhËp thÞ tr-êng quèc tÕ míi chØ dõng l¹i ë d¹ng tiÒm n¨ng, trong khi ®ã hµng ho¸
n-íc ngoµi víi søc c¹nh tranh cao sÏ cã ®iÒu kiÖn trµn ngËp thÞ tr-êng ViÖt Nam.
Trong ngµnh c«ng nghiÖp th× c«ng nghiÖp c¬ khÝ chÕ t¹o ch-a ph¸t
triÓn, mµ ph¸t triÓn chñ yÕu lµ ngµnh c«ng nghiÖp l¾p r¸p, phô thuéc vµo viÖc
cung cÊp c¸c chi tiÕt thiÕt bÞ tõ n-íc ngoµi do ®ã s¶n xuÊt kh«ng chñ ®éng, gi¸
thµnh s¶n phÈm cao, kh¶ n¨ng c¹nh tranh thÊp. C«ng nghiÖp nhÑ cßn mang
nÆng tÝnh chÊt gia c«ng cho n-íc ngoµi (dÖt may, giÇy dÐp), ch-a chñ ®éng
®-îc nguån nguyªn liÖu, mÉu m·, còng nh- th-¬ng hiÖu. §a sè c¸c doanh
nghiÖp cña ViÖt Nam cã quy m« nhá vµ võa nªn gÆp nhiÒu khã kh¨n trong ®Çu
t- ®æi míi c«ng nghÖ, marketing vµ c¹nh tranh trªn thÞ tr-êng.
14
b. ViÖt Nam héi nhËp, thùc hiÖn c¸c cam kÕt víi c¸c n-íc vµ c¸c tæ
chøc kinh tÕ quèc tÕ trong ®iÒu kiÖn søc c¹nh tranh cña hµng ho¸ vµ doanh
nghiÖp ch-a cao.
+ VÒ søc c¹nh tranh cña hµng ho¸, dÞch vô : PhÇn lín hµng ho¸ xuÊt
khÈu cña ViÖt Nam cã søc c¹nh tranh cßn yÕu, thËm chÝ rÊt yÕu do c«ng nghÖ
l¹c hËu, n¨ng suÊt thÊp, gi¸ thµnh cao, chÊt l-îng kh«ng æn ®Þnh, mÉu m·,
chñng lo¹i nghÌo nµn, bao b× thiÕu hÊp dÉn. HiÖn nay vÉn cßn tån t¹i mét sè
ngµnh s¶n xuÊt nÕu kh«ng ®-îc nhµ n-íc b¶o hé th× sÏ bÞ ph¸ s¶n.
Kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c ngµnh dÞch vô ë n-íc ta nãi chung cßn
thÊp bëi c«ng nghÖ l¹c hËu, tr×nh ®é qu¶n lý vµ kinh nghiÖm kinh doanh h¹n
chÕ. Ch¼ng h¹n b-u chÝnh viÔn th«ng lµ mét trong nh÷ng ngµnh dÞch vô ®· t¹o
dùng ®-îc c¬ së vËt chÊt kh¸ hiÖn ®¹i nh-ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh vÉn kh«ng
cao v× gi¸ vµ chÊt l-îng dÞch vô ch-a tèt. Thªm vµo ®ã, do ®-îc b¶o hé trong
thêi gian dµi nªn t©m lý dùa dÉm vµo sù b¶o hé cña nhµ n-íc vÉn cßn tån t¹i
trong c¸c doanh nghiÖp Nhµ n-íc.
+ VÒ søc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam : ViÖc thùc hiÖn c¸c
nguyªn t¾c kh«ng ph©n biÖt ®èi xö bao gåm c¶ Tèi huÖ quèc (MFN) vµ ®èi xö
quèc gia (NT), c¹nh tranh c«ng b»ng dµnh cho c¸c doanh nghiÖp cña WTO, sÏ
®Æt ra nh÷ng th¸ch thøc rÊt lín. Theo nguyªn t¾c nµy, ViÖt Nam ph¶i ®èi xö víi
hµng nhËp khÈu nh- hµng s¶n xuÊt trong n-íc, cho phÐp c¸c doanh nghiÖp c¸c
n-íc lËp c«ng ty ho¹t ®éng th-¬ng m¹i vµ dÞch vô trªn thÞ tr-êng néi ®Þa (theo lé
tr×nh tõng b-íc).
ë ViÖt Nam hiÖn nay chñ yÕu lµ doanh nghiÖp nhµ n-íc, lùc l-îng lao
®éng cã tay nghÒ Ýt, n¨ng suÊt lao ®éng thÊp, m¸y mãc, thiÕt bÞ vµ c«ng nghÖ
l¹c hËu, ch-a cã ®ñ thêi gian thÝch øng víi c¬ chÕ míi, hiÖu qu¶ kinh doanh
xuÊt khÈu cßn thÊp; C¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp kh¸c do míi ®-îc thµnh lËp
trong thêi kú ®æi míi kinh tÕ, chñ yÕu lµ c¸c doanh nghiÖp t- nh©n cã quy m« rÊt
nhá, tiÒm lùc mäi mÆt cßn yÕu, kinh nghiÖm kinh doanh quèc tÕ cßn h¹n chÕ,
thiÕu vèn ®Ó s¶n xuÊt kinh doanh, nªn kh¶ n¨ng c¹nh tranh ch-a cao. HiÖn nay
c¸c doanh nghiÖp nµy cã xu h-íng mong muèn ®-îc nhµ n-íc b¶o hé vµ ®éc
quyÒn tiªu thô s¶n phÈm trªn thÞ tr-êng néi ®Þa, do vËy hä chØ quan t©m nhiÒu
®Õn chiÕn l-îc c¹nh tranh, kinh doanh trªn thÞ tr-êng néi ®Þa h¬n lµ thùc thi
chiÕn l-îc c¹nh tranh xuÊt khÈu hoÆc tham gia héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.
c. ViÖt Nam héi nhËp thùc hiÖn c¸c cam kÕt víi c¸c n-íc vµ tæ chøc
kinh tÕ quèc tÕ trong ®iÒu kiÖn n¨ng lùc qu¶n lý cña c¸n bé qu¶n lý doanh
nghiÖp vµ quan chøc chÝnh phñ cßn ë møc thÊp.
VÒ n¨ng lùc qu¶n lý cña ®a sè c¸n bé qu¶n lý doanh nghiÖp cña c¸c
doanh nghiÖp ViÖt Nam ch-a ®¸p øng c¶ vÒ chuyªn m«n nghiÖp vô vµ c¶ vÒ
ngo¹i ng÷ giao tiÕp. ThiÕu nghiªm träng nhÊt chÝnh lµ thiÕu ng-êi cã n¨ng lùc,
cã kinh nghiÖm ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, qu¶n lý kinh doanh, lµm chñ c«ng
nghÖ. Mét trong nh÷ng khã kh¨n lín mµ ViÖt Nam ph¶i ®-¬ng ®Çu trong qu¸
tr×nh héi nhËp lµ yÕu tè con ng-êi. Tr×nh ®é c¸c c¸n bé qu¶n lý cña ta hiÖn
15
cßn ch-a ®¸p øng ®-îc c¸c nhu cÇu do qu¸ tr×nh héi nhËp ®Æt ra. Chóng ta
ch-a cã ®-îc ®éi ngò c¸n bé chuyªn tr¸ch cho hîp t¸c kinh tÕ quèc tÕ võa giái
nghiÖp vô vÒ chuyªn m«n, võa cã kh¶ n¨ng vÒ ngo¹i ng÷ vµ tr×nh ®é hiÓu biÕt
vÒ tËp qu¸n cña tõng n-íc trong khu vùc, th«ng lÖ quèc tÕ, c¸c luËt lÖ, quy
®Þnh cña tæ chøc khu vùc vµ quèc tÕ m×nh tham gia, còng nh- hiÓu biÕt s©u ®Ó
ph¶n øng nhanh víi c¸c vÊn ®Ò kinh tÕ quèc tÕ.
Tuy chñ tr-¬ng héi nhËp ®· ®-îc x¸c ®Þnh râ trong c¸c v¨n kiÖn cña
§¶ng, nh-ng cßn kh«ng Ýt sù kh¸c biÖt vÒ nhËn thøc vµ hµnh ®éng, lóng tóng
trong viÖc x¸c ®Þnh mèi t-¬ng quan gi÷a héi nhËp víi b¶o hé trong n-íc. §Æc
biÖt c¸c c¸n bé qu¶n lý trong c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cßn h¹n chÕ vÒ
nhiÒu mÆt, ch-a n¾m b¾t ®-îc ®ßi hái cña t×nh h×nh, ch-a cã biÖn ph¸p thiÕt
thùc ®Ó tËn dông c¬ héi, øng phã víi nh÷ng th¸ch thøc cña qu¸ tr×nh héi nhËp.
NhËn thøc chung cña c¸c doanh nghiÖp, thËm chÝ cña c¶ c¸c c¬ quan
nhµ n-íc vÒ WTO vµ thùc hiÖn c¸c nguyªn t¾c NT khi gia nhËp WTO cßn rÊt
kÐm hoÆc nÕu cã th× rÊt s¬ sµi, thiÕu chÝnh x¸c. C¸c doanh nghiÖp cña ta vÉn
b×nh ch©n nh- v¹i khi héi nhËp ®· ®Õn gÇn, coi viÖc thùc hiÖn c¸c cam kÕt chØ
lµ viÖc cña Nhµ n-íc chø kh«ng ph¶i viÖc cña chÝnh m×nh.
+ Bé m¸y qu¶n lý Nhµ n-íc cßn yÕu c¶ vÒ c¸ch thøc tæ chøc lÉn c¬ chÕ
vËn hµnh :
- Qu¶n lý Nhµ n-íc vÒ th-¬ng m¹i vÉn cßn lóng tóng c¶ vÒ tæ chøc, c¬
chÕ, chÝnh s¸ch vµ ®iÒu hµnh vÜ m«. Nguyªn nh©n rÊt quan träng lµ do nhËn
thøc ho¹t ®éng th-¬ng m¹i trong c¬ chÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n-íc
theo ®Þnh h-íng XHCN ch-a râ rµng, ®Çy ®ñ vµ thiÕu nhÊt qu¸n. Tõ ®ã dÉn
®Õn viÖc ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, tæ chøc thùc hiÖn vµ ®iÒu hµnh kinh tÕ cßn
nhiÒu lóng tóng.
- HÖ thèng ph¸p luËt nãi chung, luËt kinh doanh nãi riªng vÉn cßn nhiÒu
khe hë, ch-a bao qu¸t hÕt thùc tiÔn ho¹t ®éng kinh doanh.
- Tæ chøc hÖ thèng qu¶n lý Nhµ n-íc vÒ th-¬ng m¹i ch-a ®-îc hoµn
thiÖn, hiÖu lùc qu¶n lý Nhµ n-íc vÒ th-¬ng m¹i cßn yÕu.
- §éi ngò c¸n bé qu¶n lý Nhµ n-íc vµ qu¶n trÞ kinh doanh th-¬ng m¹i
cßn yÕu kÐm, ch-a ®¸p øng ®-îc yªu cÇu kinh doanh theo c¬ chÕ thÞ tr-êng.
Tham gia héi nhËp vµo céng ®ång quèc tÕ còng cã nghÜa lµ hÖ thèng
chÝnh s¸ch kinh tÕ - th-¬ng m¹i cña ViÖt Nam ®ßi hái ph¶i phï hîp víi nh÷ng
quy t¾c vµ luËt lÖ quèc tÕ. §©y còng lµ mét th¸ch thøc lín ®èi víi n-íc ta ®ang
trong thêi kú chuyÓn ®æi kinh tÕ khi hÖ thèng chÝnh s¸ch cña ViÖt Nam cßn gÆp
nhiÒu bÊt cËp, hÖ thèng chÝnh s¸ch ch-a h×nh thµnh ®ång bé. §Æc biÖt nh÷ng
biÖn ph¸p chÝnh s¸ch t¹o lîi thÕ cho kinh tÕ vµ th-¬ng m¹i cña ta mµ WTO thõa
nhËn th× ta ch-a cã (chÝnh s¸ch thuÕ, phi thuÕ theo ®èi xö tèi huÖ quèc, ®èi xö
quèc gia, chÕ ®é h¹n ng¹ch b»ng h×nh thøc thuÕ, b»ng ®Þnh l-îng hoÆc kÕt hîp
c¶ hai, quyÒn tù vÖ, quy chÕ xuÊt xø...). Trong khi ®ã, nh÷ng chÝnh s¸ch, biÖn
ph¸p mµ WTO kh«ng thõa nhËn, kh«ng phï hîp víi nguyªn t¾c cña tæ chøc nµy
th× ta vÉn cßn ¸p dông. HÖ thèng luËt ph¸p ViÖt Nam tuy ®· cã nhiÒu nç lùc ®æi
16
míi - ®Æc biÖt míi ®©y Quèc héi ViÖt Nam ®· tiÕp tôc söa ®æi mét sè bé LuËt vµ
còng ®· ®-a ra thªm nh÷ng Bé LuËt míi - nh-ng do tr×nh ®é d©n trÝ vµ tr×nh ®é
qu¶n lý cßn thÊp, cïng víi yªu cÇu ph¶i thùc thi trong thùc tÕ nªn hÖ thèng nµy
vÉn ch-a ph¶i lµ ®· hoµn chØnh ®-îc theo th«ng lÖ quèc tÕ.
+ S¬ hë vµ khiÕm khuyÕt trong x©y dùng c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ
th-¬ng m¹i dÞch vô.
Th-¬ng m¹i dÞch vô lµ mét lÜnh vùc cßn rÊt míi mÎ ë ViÖt Nam. Do
vËy, c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt ®iÒu chØnh lÜnh vùc nµy cßn ®¬n gi¶n vµ ch-a ®Çy
®ñ. HiÖn nay, ph¸p luËt ViÖt Nam ch-a cã v¨n b¶n ph¸p luËt qui ®Þnh chung
vÒ th-¬ng m¹i dÞch vô còng nh- c¸c ph-¬ng thøc cung cÊp dÞch vô. §ång
thêi, c¸c v¨n b¶n qui ph¹m ph¸p luËt chuyªn ngµnh ®iÒu chØnh tõng lÜnh vùc
cô thÓ còng kh«ng cã qui ®Þnh vÒ vÊn ®Ò nµy. Trong khi ®ã, c¸c cam kÕt cña
ViÖt Nam vÒ th-¬ng m¹i dÞch vô trong HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa
Kú l¹i ®-îc ®-a ra trªn c¬ së 4 ph-¬ng thøc cung cÊp dÞch vô cña HiÖp ®Þnh
Chung vÒ Th-¬ng m¹i DÞch vô cña WTO (GATS). MÆc dï trong hÖ thèng
ph¸p luËt ViÖt Nam ®· cã c¸c v¨n b¶n chuyªn ngµnh ®iÒu chØnh tõng lÜnh vùc
dÞch vô cô thÓ. Tuy nhiªn, cßn rÊt nhiÒu lÜnh vùc dÞch vô ®· ®-îc cam kÕt
trong HiÖp ®Þnh nh-ng hiÖn nay ch-a cã v¨n b¶n qui ph¹m ph¸p luËt ®iÒu
chØnh nh- dÞch vô t- vÊn thuÕ, t- vÊn kü thuËt, t- vÊn qu¶n lý, dÞch vô tin häc,
dÞch vô nghiªn cøu vµ th¨m dß thÞ tr-êng...
Mét sè ngµnh dÞch vô chuyªn ngµnh tuy ®· cã v¨n b¶n ®iÒu chØnh
nh-ng hiÖu lùc ph¸p lý kh«ng cao, th-êng lµ NghÞ ®Þnh cña ChÝnh phñ nh-
DÞch vô b-u chÝnh viÔn th«ng, dÞch vô kÕ to¸n, kiÓm to¸n, dÞch vô qu¶ng
c¸o... §ång thêi, c¸c v¨n b¶n nµy ch-a hoµn toµn phï hîp víi th«ng lÖ, qui t¾c
vµ tiªu chuÈn quèc tÕ. §©y lµ nh÷ng ngµnh dÞch vô cã vÞ trÝ rÊt quan träng
trong nÒn kinh tÕ, do vËy cÇn sím ban hµnh nh÷ng v¨n b¶n cã gi¸ trÞ ph¸p lý
cao nh- luËt hoÆc ph¸p lÖnh (vÝ dô Ph¸p lÖnh B-u chÝnh viÔn th«ng, Ph¸p lÖnh
Qu¶ng c¸o...) vµ phï hîp víi c¸c cam kÕt cña BTA, c¸c qui t¾c vµ chuÈn mùc
quèc tÕ ®Ó ®iÒu chØnh c¸c lÜnh vùc dÞch vô nµy gãp phÇn qu¶n lý cã hiÖu qu¶
vµ ®-a c¸c ho¹t ®éng cung cÊp c¸c dÞch vô nµy ®i vµo nÒ nÕp.
HiÖn nay ViÖt Nam ch-a tiÕn hµnh ph©n lo¹i c¸c ngµnh dÞch vô theo b¶ng
ph©n lo¹i dÞch vô cña Liªn HiÖp quèc (CPC) nh-ng cam kÕt cña ViÖt Nam trong
BTA (phô lôc G) l¹i theo b¶ng ph©n lo¹i nµy. ChÝnh v× vËy, viÖc nhanh chãng
ban hµnh chÝnh thøc b¶ng ph©n lo¹i dÞch vô nµy lµ rÊt cÇn thiÕt ®Ó t¹o thuËn lîi
cho viÖc qu¶n lý c¸c ngµnh dÞch vô ë ViÖt Nam còng nh- thùc thi HiÖp ®Þnh nµy
vµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho qu¸ tr×nh gia nhËp WTO cña ViÖt Nam. ViÖt Nam
hiÖn nay cßn duy tr× sù b¶o hé cña Nhµ n-íc ®èi víi rÊt nhiÒu c¸c ngµnh dÞch vô
tµi chÝnh, ng©n hµng, dÞch vô ph¸p lý, dÞch vô qu¶ng c¸o, dÞch vô viÔn th«ng...
trong khi ®ã, ViÖt Nam l¹i cam kÕt trong HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa
Kú vÒ viÖc tõng b-íc më cöa mét phÇn hoÆc toµn bé c¸c ngµnh dÞch vô cña ViÖt
Nam tõ tr-íc tíi nay vÉn cßn ®-îc sù b¶o hé cña Nhµ n-íc. Do vËy, chóng ta
cÇn ph¶i cã sù ®iÒu chØnh vÒ chÝnh s¸ch b¶o hé còng nh- c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt
trong lÜnh vùc nµy theo h-íng Nhµ n-íc chØ b¶o hé nh÷ng ngµnh dÞch vô thiÕt
17
yÕu, sèng cßn víi nÒn kinh tÕ quèc d©n cßn non yÕu cña chóng ta hoÆc nh÷ng
dÞch vô liªn quan ®Õn chñ quyÒn an ninh quèc gia cho phï hîp víi cam kÕt cña
ViÖt Nam trong BTA còng nh- th«ng lÖ quèc tÕ.
3. Kinh nghiÖm cña mét sè n-íc trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c¸c cam
kÕt quèc tÕ.
3.1. Kinh nghiÖm cña Th¸i Lan trong viÖc thùc hiÖn c¸c cam kÕt
quèc tÕ :
a. Cam kÕt gi¶m ThuÕ quan:
ThuÕ quan lµ hµng rµo c¶n trë chñ yÕu ®èi víi hµng nhËp khÈu vµo Th¸i
Lan. C¸c biÖn ph¸p thuÕ quan ®ãng vai trß quan träng ®èi víi Th¸i Lan bëi sù
®ãng gãp cña nã vµo ng©n s¸ch quèc gia. Tuy vËy, b¾t ®Çu tõ n¨m 1990, Th¸i
Lan ®· gi¶m thuÕ ®èi víi c¸c s¶n phÈm trung gian vµ ®¬n gi¶n ho¸ viÖc ph©n
lo¹i thuÕ quan.
Do thùc hiÖn ch-¬ng tr×nh c¶i c¸ch thuÕ quan, 36 nhãm thuÕ suÊt kh¸c
nhau ®-îc ¸p dông tr-íc kia gi¶m xuèng cßn 6 nhãm, ®ã lµ:
- C¸c s¶n phÈm ®-îc miÔn thuÕ nh- trang thiÕt bÞ y tÕ vµ ph©n bãn.
- Nguyªn liÖu th«, linh kiÖn ®iÖn tö, vµ c¸c lo¹i xe vËn t¶i quèc tÕ.
- C¸c s¶n phÈm c¬ b¶n vµ t- liÖu s¶n xuÊt.
- C¸c s¶n phÈm trung gian.
- C¸c lo¹i thµnh phÈm.
- C¸c s¶n phÈm cÇn b¶o hé ®Æc biÖt.
Giai ®o¹n hai cña ch-¬ng tr×nh c¶i c¸ch thuÕ quan b¾t ®Çu tõ cuèi n¨m
1994. §©y lµ ch-¬ng tr×nh gi¶m thuÕ quan theo cam kÕt cña Th¸i Lan trong
GATT vµ AFTA. Gi¶m thuÕ quan ®èi víi trªn 90% dßng thuÕ, thuÕ ®èi víi
3900 mÆt hµng sÏ gi¶m dÇn cho tíi n¨m 1997, tøc lµ møc thuÕ b×nh qu©n gi¶m
tõ 27,24% n¨m 1994 xuèng 17,01% n¨m 1997; Hµng lo¹t thuÕ ®· gi¶m tõ
39% xuèng 6%. Tuy nhiªn, mét sè mÆt hµng kh«ng thuéc danh s¸ch gi¶m
thuÕ lµ linh kiÖn « t« víi møc thuÕ trªn 60%, r-îu vµ thuèc l¸ 60%.
b. Cam kÕt gi¶m c¸c biÖn ph¸p phi quan thuÕ
Thùc hiÖn chÝnh s¸ch tù do ho¸ th-¬ng m¹i, Th¸i Lan ®· gi¶m bít c¸c
biÖn ph¸p phi quan thuÕ ®èi víi xuÊt vµ nhËp khÈu. C¸c mÆt hµng h¹n chÕ
nhËp khÈu vµo Th¸i Lan b»ng c¸c biÖn ph¸p phi quan thuÕ ®· gi¶m tõ 5% n¨m
1985 xuèng cßn 2% n¨m 1994. Nh×n chung Th¸i Lan h¹n chÕ sö dông c¸c
biÖn ph¸p phi quan thuÕ.
§èi víi h¹n ng¹ch nhËp khÈu: H¹n ng¹ch nhËp khÈu ¸p dông ®èi víi
m¸y mãc, giÊy, ho¸ chÊt, m¸y n«ng nghiÖp b×nh chøa gas ®Ó nÊu n-íng, m¸y
c-a ®Üa. Th¸i Lan ®· chuyÓn biÖn ph¸p cÊp phÐp ®èi víi 23 nhãm n«ng s¶n
sang h¹n ng¹ch thuÕ quan vµ thuÕ ho¸ c¸c biÖn ph¸p phi thóe quan ®èi víi c¸c
n«ng s¶n nµy. HÇu hÕt chóng lµ n«ng s¶n nguyªn liÖu th«, bao gåm s÷a ch-a
c« ®Æc, khoai t©y, hµnh, tái, cµ phª, chÌ, h¹t tiªu, ng«, g¹o, ®Ëu t-¬ng, l¸ thuèc
18
l¸. ThuÕ suÊt trong h¹n ng¹ch ban ®Çu ®èi víi c¸c n«ng s¶n nµy thay ®æi tõ
20% ®Õn 60%. ThuÕ suÊt ngoµi h¹n ng¹ch thay ®æi tõ 40% ®Õn 242%.
CÊp phÐp nhËp khÈu: Th¸i Lan ®· gi¶m sè nhãm hµng nhËp khÈu cÇn
cã giÊy phÐp tõ 42 (n¨m 1995 - 1996) xuèng cßn 23 (n¨m 1997). C¸c mÆt
hµng ph¶i cã giÊy phÐp nhËp khÈu bao gåm: nguyªn vËt liÖu, d-îc phÈm, x¨ng
dÇu, hµng c«ng nghiÖp, hµng dÖt, n«ng s¶n vµ tÊt c¶ c¸c lo¹i l-¬ng thùc thùc
phÈm phôc vô tiªu dïng cña con ng-êi.
GiÊy phÐp nhËp khÈu kh«ng tù ®éng còng ®-îc ¸p dông ®èi víi ®éng
c¬, bé phËn phô tïng ®· qua sö dông cña xe m¸y cã dung tÝch kh«ng qu¸ 50
cc

vµ b¸nh xe cã b¸n kÝnh kh«ng qu¸ 10 inchs. GiÊy phÐp nhËp khÈu chØ cÊp cho
c¸c doanh nghiÖp nhµ n-íc.
Bªn c¹nh yªu cÇu vÒ cÊp phÐp nhËp khÈu thuéc thÈm quyÒn cña Bé
th-¬ng m¹i, nhËp khÈu c¸c s¶n phÈm l-¬ng thùc thùc phÈm, thuèc men, mü
phÈm, chÊt ®éc h¹i, chÊt g©y nghiÖn, chÊt kÝch thÝch, c¸c trang thiÕt bÞ vµ dông
cô y tÕ cßn ph¶i ®-îc sù chÊp thuËn cña c¬ quan qu¶n lý thuèc vµ thùc phÈm
cña Th¸i Lan. Nh×n chung, c¸c quy ®Þnh nhËp khÈu l-¬ng thùc, thùc phÈm,
thuèc men cña Th¸i Lan lµ mét rµo c¶n ®èi víi nhËp khÈu do thêi gian chËm
trÔ kÐo dµi tr-íc khi ®-îc chÊp thuËn ®-a vµo thÞ tr-êng vµ hÖ thèng giÊy phÐp
nhËp khÈu ®éc quyÒn.
X¸c ®Þnh trÞ gi¸ tÝnh thuÕ h¶i quan : Trong giai ®o¹n 1996- 1999, Côc
h¶i quan Th¸i Lan th-êng sö dông gi¸ ho¸ ®¬n cao nhÊt cña s¶n phÈm cïng
lo¹i nhËp khÈu tõ bÊt kú n-íc nµo trong thêi gian tr-íc ®ã ®Ó x¸c ®Þnh trÞ gi¸
tÝnh thuÕ. C¸c nh©n viªn H¶i quan Th¸i Lan sö dông c«ng thøc gi¸ CIF ®Ó tÝnh
gi¸ chÞu thuÕ, hoÆc c«ng thøc gi¸ FOB + 10% c-íc vËn t¶i + 5% phÝ b¶o hiÓm.
Nh- vËy cã thÓ nhËn thÊy r»ng thñ tôc vµ ph-¬ng ph¸p x¸c ®Þnh trÞ gi¸
tÝnh thuÕ h¶i quan cña Th¸i Lan kh¸ tuú tiÖn, phô thuéc vµo c¸ch ¸p dông cña
c¸c nh©n viªn H¶i quan. Tuy nhiªn tõ th¸ng 5/2000, Th¸i Lan ®· sö dông
ph-¬ng ph¸p x¸c ®Þnh trÞ gi¸ tÝnh thuÕ nhËp khÈu theo trÞ gi¸ giao dÞch nh-
quy ®Þnh trong HiÖp ®Þnh vÒ x¸c ®Þnh trÞ gi¸ thuÕ quan cña WTO.
Ch-¬ng tr×nh néi ®Þa ho¸: Th¸i Lan ®-a ra yªu cÇu vÒ hµm l-îng néi ®Þa
®èi víi s¶n xuÊt « t« con (54%), xe t¶i nhÑ (65- 80%), xe t¶i vµ xe buýt (40-
50%), xe m¸y (70%) vµ s¶n phÈm s÷a (ph¶i mua tèi thiÓu 50 tÊn s÷a nguyªn liÖu
cña ®Þa ph-¬ng/ngµy trong n¨m ho¹t ®éng ®Çu tiªn). Tuy nhiªn Th¸i Lan ®· cam
kÕt lo¹i bá toµn bé c¸c yªu cÇu vÒ néi ®Þa ho¸ vµo cuèi n¨m 1999 theo quy ®Þnh
cña hiÖp ®Þnh TRIMS cña WTO. Th¸i Lan ®· tiÕn hµnh söa ®æi c¸c v¨n b¶n ph¸p
luËt trong n-íc ®Ó lo¹i bá dÇn yªu cÇu vÒ hµm l-îng néi ®Þa ho¸ trong n¨m 1999,
phï hîp víi thêi h¹n qu¸ ®é cho phÐp trong hiÖp ®Þnh TRIMS.
KhuyÕn khÝch ®Çu t-: Uû ban ®Çu t- (Board of investment – BOI) cña
Th¸i Lan ®· ®-a ra nh÷ng -u ®·i vµ khuyÕn khÝch ®Çu t- ®èi víi c¸c c«ng ty
n-íc ngoµi ®¹t nh÷ng môc tiªu cô thÓ vÒ tû lÖ xuÊt khÈu hoÆc chÊp nhËn c¸c
yªu cÇu vÒ c©n b»ng th-¬ng m¹i. H×nh thøc khuyÕn khÝch cã thÓ lµ miÔn, gi¶m
thuÕ, phÝ, thuÕ nhËp khÈu, quü khuyÕn khÝch xuÊt khÈu vµ c¸c h×nh thøc -u
19
®·i thuÕ kh¸c. Nh»m khuyÕn khÝch ®Çu t- n-íc ngoµi, kh¾c phôc hËu qu¶
khñng ho¶ng kinh tÕ khu vùc n¨m 1997, BOI ®· t¹m thêi níi láng nhiÒu ®iÒu
kiÖn vÒ miÔn thuÕ vµ phÝ.
Ch-¬ng tr×nh khuyÕn khÝch xuÊt khÈu ®-a ra c¸c h×nh thøc -u ®·i chñ yÕu
sau: MiÔn thuÕ nhËp khÈu ®èi víi c¸c nguyªn vËt liÖu nhËp khÈu ®Ó s¶n xuÊt
hµng xuÊt khÈu; KhÊu trõ 5% phÇn thu nhËp t¨ng lªn cña n¨m tr-íc do xuÊt khÈu
khái phÇn thu nhËp chÞu thuÕ,... tuy nhiªn, luËt khuyÕn khÝch ®Çu t- kh«ng quy
®Þnh tiªu chuÈn cô thÓ ®Ó ®-îc h-ëng nh÷ng -u ®·i, khuyÕn khÝch nµy.
Trî cÊp : Ng©n hµng Trung -¬ng Th¸i Lan ®-îc giao nhiÖm vô hç trî tµi
chÝnh ®èi víi c¸c dù ¸n -u tiªn th«ng qua ch-¬ng tr×nh t¸i tµi trî tÝn dông c«ng
nghiÖp. Mçi c«ng ty, víi tæng tµi s¶n cè ®Þnh kh«ng v-ît qu¸ 20 triÖu bath ®Òu
®-îc ph©n bæ ®Þnh møc tÝn dông ®Ó ph¸t hµnh lÖnh phiÕu. Tæng gi¸ trÞ t¸i tµi trî lµ
50% mÖnh gi¸ lÖnh phiÕu. Uû ban quèc gia vÒ xóc tiÕn ®Çu t- vµ xuÊt khÈu chÞu
tr¸ch nhiÖm qu¶n lý ch-¬ng tr×nh nµy. Ch-¬ng tr×nh nµy h-íng môc tiªu vµo hç
trî tµi chÝnh cho c¸c ngµnh c«ng nghiÖp phôc vô ph¸t triÓn n«ng th«n.
Th¸i Lan kh«ng duy tr× trî cÊp xuÊt khÈu cho n«ng s¶n trõ ch-¬ng tr×nh
tÝn dông c¶ gãi. Th¸i Lan cho r»ng ch-¬ng tr×nh nµy phï hîp víi c¸c quy ®Þnh
cña WTO. Hç trî trong n-íc cña Th¸i Lan tËp trung vµo g¹o, s÷a t-¬i, ®-êng.
3.2. Kinh nghiÖm cña Trung Quèc trong viÖc ®µm ph¸n vµ x©y dùng
lé tr×nh gia nhËp WTO
a. Kinh nghiÖm trong ®µm ph¸n :
Trung Quèc rÊt mÒm dÎo trong vËn dông c¸c nguyªn t¾c ®µm ph¸n,
kiªn tr×, biÕt nh-îng bé trªn c¬ së nh÷ng nguyªn t¾c nhÊt ®Þnh.
KÓ tõ khi lµm ®¬n xin kh«i phôc l¹i vÞ trÝ t¹i GATT, ®Õn khi ®-îc gia
nhËp chÝnh thøc tæ chøc Th-¬ng m¹i thÕ giíi (WTO) Trung Quèc ph¶i mÊt 15
n¨m. Trong qu¸ tr×nh ®µm ph¸n l©u dµi nµy, cã nh÷ng lóc ®µm ph¸n tiÕn triÓn
rÊt tèt, cã lóc ®µm ph¸n bÞ tr× ho·n, tiÕn triÓn chËm ch¹p, do t¸c ®éng cña
nhiÒu sù kiÖn trong n-íc vµ n-íc ngoµi, cã lóc Trung Quèc rÊt thiÕt tha nh-ng
cã lóc Trung Quèc tá ra rÊt l¹nh nh¹t. Cuèi cïng nhê kiªn tr× vµ nh÷ng quyÕt
t©m, Trung Quèc ®· ®¹t ®-îc nh÷ng môc tiªu cña m×nh.
Trong ®µm ph¸n Trung Quèc ®· nh-îng bé nhiÒu, tuy nhiªn c¸c
nh-îng bé ®Òu ®-îc thùc hiÖn trªn c¬ së ba nguyªn t¾c nhÊt qu¸n lµ : (1)
Trung Quèc gia nhËp WTO víi t- c¸ch lµ n-íc ®ang ph¸t triÓn; (2) Trung
Quèc ph¶i g¸nh v¸c nghÜa vô t-¬ng xøng víi thùc lùc cña m×nh; (3) Trung
Quèc gia nhËp WTO lÊy vßng ®µm ph¸n Urugoay lµm c¬ së.
Nh-îng bé næi bËt nhÊt lµ Trung Quèc ®· níi láng h¹n chÕ vÒ sè l-îng
nhËp khÈu, xo¸ bá trî cÊp cho n«ng nghiÖp, cho phÐp phÝa n-íc ngoµi ®-îc së h÷u
49% cæ phÇn ban ®Çu cña c¸c c«ng ty viÔn th«ng vµ sau hai n¨m gia nhËp WTO
con sè nµy sÏ t¨ng lªn trªn 50%. Trong lÜnh vùc ®iÖn ¶nh, Hoa Kú ®ßi Trung Quèc
mçi n¨m ph¶i nhËp 20 bé phim cña Hoa Kú. Trong lÜnh vùc ®iÖn tö, n©ng møc cæ
phÇn cao nhÊt lªn 49% vµ sau 2 n¨m n©ng lªn 50%. VÒ ng©n hµng, ®ång ý cho
phÐp ng©n hµng n-íc ngoµi trong vßng 2 n¨m sau khi gia nhËp WTO cã thÓ cÊp
20
tiÒn vay b»ng nh©n d©n tÖ (NDT) cho c¸c xÝ nghiÖp Trung Quèc, trong vßng 5 n¨m
cã thÓ kinh doanh dÞch vô b¸n lÎ tiÒn tÖ. Ng©n hµng n-íc ngoµi cã thÓ cÊp tÝn dông
vÒ nghiÖp vô « t«…
Mét sè c¸c chuyªn gia ®· tham gia ®µm ph¸n cña Trung Quèc cho r»ng
viÖc gia nhËp WTO cña Trung Quèc lµ rÊt cÇn thiÕt, v× vËy ®Ó ký kÕt HiÖp
®Þnh víi Hoa Kú, hä ph¶i nh-îng bé, vÊn ®Ò lµ ë chç c¸c nh-îng bé nµy
kh«ng vi ph¹m c¸c nguyªn t¾c c¬ b¶n, nhÊt qu¸n ®· ®-îc ®Ò ra trong ph-¬ng
¸n ®µm ph¸n tõ ban ®Çu.
§Æc biÖt ®Ó tr¸nh m©u thuÉn bÊt ®ång kh«ng cÇn thiÕt, Trung Quèc gi÷
bÝ mËt c¸c nh-îng bé vµ nh÷ng néi dung cam kÕt, bëi v× theo hä, nÕu ®Ó giíi
chøc tranh luËn th× ch-a biÕt ®Õn bao giê míi ký ®-îc cam kÕt vµ bÊt kú mét
nh-îng bé nµo còng gÆp ph¶i sù ph¶n ®èi cña c¸c c¬ quan hay ban ngµnh cã
liªn quan. Trªn thùc tÕ, hÇu hÕt c¸c xÝ nghiÖp Trung Quèc ®Òu muèn ®-îc b¶o
hé trong thêi gian l©u dµi tõ 15- 20 n¨m, nh-ng ChÝnh phñ th× kh«ng cho phÐp
lµm nh- vËy. V× thÕ, sau nhiÒu lÇn bµn luËn mµ néi bé vÉn ch-a ®i ®Õn thèng
nhÊt, cuèi cïng ®Ých th©n Thñ t-íng Chu Dung C¬ ph¶i trùc tiÕp ®øng ra ®µm
ph¸n. Trong 7 néi dung cèt yÕu cuèi cïng tr-íc khi ký kÕt, Trung Quèc chÞu
nh-îng bé 2 néi dung, Hoa Kú chÞu nh-îng bé 5 néi dung.
b. Trong viÖc x©y dùng lé tr×nh gia nhËp WTO :
C«ng t¸c chuÈn bÞ cho viÖc gia nhËp WTO ®-îc thùc hiÖn khÈn tr-¬ng
kÓ tõ ®Çu thËp kû 90. Cã thÓ tãm t¾t c«ng t¸c chuÈn bÞ gia nhËp WTO cña
Trung Quèc ë nh÷ng ®iÓm chÝnh nh- sau :
- §Èy m¹nh c«ng cuéc c¶i c¸ch c¸c doanh nghiÖp nhµ n-íc : Tõ n¨m
1993, qu¸ tr×nh c¶i c¸ch doanh nghiÖp nhµ n-íc ë Trung Quèc chuyÓn sang
giai ®o¹n míi : x©y dùng thÓ chÕ xÝ nghiÖp hiÖn ®¹i. ThÓ chÕ nµy ®-îc kh¸i
qu¸t trªn 2 néi dung chÝnh lµ : 1) Doanh nghiÖp thùc hiÖn chÕ ®é ph¸p nh©n,
cã quyÒn chiÕm dông, sö dông, qu¶n lý c¸c tµi s¶n mµ hä n¾m gi÷, nghÜa lµ hä
cã c¶ quyÒn së h÷u vµ quyÒn kinh doanh, kh¸c víi tr-íc kia nhµ n-íc vÉn
n¾m gi÷ quyÒn së h÷u, chØ giao quyÒn kinh doanh cho doanh nghiÖp. Nhµ
n-íc chØ lµ chñ së h÷u phÇn vèn thuéc vÒ nhµ n-íc vµ sÏ cã ®¹i diÖn t-¬ng
øng víi sè vèn ®ã trong héi ®ång qu¶n trÞ cña doanh nghiÖp. 2) C¸c doanh
nghiÖp ho¹t ®éng nh- c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n hay c¸c c«ng ty cæ
phÇn. C¸c doanh nghiÖp ph¶i c¶i tæ thµnh c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n,
tøc lµ c«ng ty cã bao nhiªu vèn th× chØ cã thÓ chÞu tr¸ch nhiÖm trªn sè vèn ®ã,
Nhµ n-íc kh«ng chÞu tr¸ch nhiÖm g× vÒ nh÷ng thiÖt h¹i bªn ngoµi sè vèn mµ
Nhµ n-íc thùc sù së h-ò. Sù chuyÓn biÕn nµy ®· rµng buéc c¸c doanh nghiÖp
nhµ n-íc ph¶i ho¹t ®éng vµ chÞu tr¸ch nhiÖm trong ph¹m vi sè vèn cña m×nh,
hä kh«ng cã quyÒn ®ßi hái nhµ n-íc ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ nh÷ng tæn thÊt
bªn ngoµi sè vèn cña Nhµ n-íc. Do vËy lµm gi¶m ®-îc t×nh tr¹ng nî nÇn vµ
nh÷ng quyÕt ®Þnh v« tr¸ch nhiÖm cña c¸c doanh nghiÖp.
- C¶i c¸ch m¹nh mÏ trong lÜnh vùc tiÒn tÖ : Môc tiªu cña c¶i c¸ch lµ
lµm t¨ng vai trß cña c¬ chÕ thÞ tr-êng trong chÝnh s¸ch tû gi¸ vµ th«ng qua ®ã,
thiÕt lËp mét møc tû gi¸ s¸t thùc, biÕn tû gi¸ thµnh mét ®ßn bÈy kinh tÕ h÷u
21
hiÖu, thèng nhÊt c¸c møc tû gi¸ vµ chÊp thuËn mét tû gi¸ chung, th¶ næi dùa
vµo thÞ tr-êng cã qu¶n lý, xo¸ bá chÕ ®é gi÷ l¹i ngo¹i hèi, thùc hiÖn chÕ ®é
giao nép ngo¹i hèi.
N¨m 1994 Trung Quèc ®· ph¸ gi¸ ®ång NDT 50%, sau ®ã quyÕt t©m
gi÷ æn ®Þnh gi¸ ®ång NDT b»ng viÖc thi hµnh c¸c chÝnh s¸ch tiÒn tÖ æn ®Þnh,
lµnh m¹nh. Thóc ®Èy c¶i c¸ch theo thÞ tr-êng vÒ l·i suÊt, x©y dùng chÕ ®é l·i
suÊt thÞ tr-êng, lÊy l·i suÊt cña ng©n hµng nh©n d©n lµm c¬ së, ®iÒu chØnh theo
l·i suÊt thÞ tr-êng, lÊy quan hÖ cung cÇu quyÕt ®Þnh l·i suÊt tiÒn göi, tiÕp tôc
më cöa víi bªn ngoµi theo nguyªn t¾c c¹nh tranh b×nh ®¼ng, cïng cã lîi, t¨ng
c-êng sù hîp t¸c víi c¸c Ng©n hµng Trung -¬ng ch©u ¸.
- TiÕp tôc c¸c nç lùc c¶i c¸ch ng©n hµng : ¸p dông c¸c kinh nghiÖm
qu¶n lý tiªn tiÕn cña c¸c ng©n hµng n-íc ngoµi trªn c¬ së n¾m v÷ng c¸c quy
t¾c cña WTO ®Ó chuÈn bÞ tèt cho c¹nh tranh trong thÕ kû tíi. X©y dùng hÖ
thèng qu¶n lý vµ t- t-ëng kinh doanh víi träng t©m lµ hiÖu qu¶ vµ lîi nhuËn,
chuyÓn tõ kinh doanh coi träng hoµn thµnh chØ tiªu vÒ sè l-îng sang chÊt
l-îng vµ hiÖu qu¶, chuyÓn tõ ph-¬ng thøc kinh doanh ph©n t¸n sang ph-¬ng
thøc kinh doanh cã hÖ thèng, chuyÓn tõ kinh doanh ch¹y theo nghiÖp vô sang
kinh doanh h-íng theo kh¸ch hµng, t¨ng vèn, gi¶m c¸c kho¶n nî khã ®ßi
th«ng qua c¸c biÖn ph¸p t¨ng c-êng chÕ ®é tr¸ch nhiÖm cho vay.
- §Èy m¹nh c¶i c¸ch kinh tÕ n«ng th«n : ChÝnh phñ bá trî gi¸ cho viÖc
mua ngò cèc vµ khuyÕn khÝch n«ng d©n ph¸t triÓn nh÷ng n«ng phÈm ®-îc -a
chuéng trªn thÞ tr-êng, ®Æc biÖt lµ thÞ tr-êng thÕ giíi, b»ng viÖc n©ng gi¸ ®¸ng kÓ
c¸c s¶n phÈm cã chÊt l-îng, ®ång thêi t¨ng chi cho c«ng nghÖ phôc vô n«ng
nghiÖp vµ khuyÕn khÝch ph¸t triÓn c«ng nghiÖp chÕ biÕn lµm lîi cho n«ng d©n.
Trung Quèc ®· ®-a ra thuyÕt ba ®¹i diÖn vµ cho phÐp ph¸t triÓn §¶ng trong
khu vùc kinh tÕ t- nh©n, coi träng h¬n khu vùc kinh tÕ t- nh©n.
II- Kh¸I qu¸t t×nh h×nh thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc
th-¬ng m¹i hµng ho¸ vµ th-¬ng m¹i dÞch vô trong HiÖp ®Þnh
th-¬ng m¹I ViÖt Nam - Hoa Kú vµ x©y dùng lé tr×nh gia nhËp
WTO cña ViÖt Nam
1- Thùc tr¹ng thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc th-¬ng m¹i hµng
ho¸ (TMHH) vµ th-¬ng m¹i dÞch vô (TMDV) trong BTA cña ViÖt Nam :
1.1. C¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc TMHH vµ TMDV gi÷a ViÖt Nam vµ Hoa Kú
a - C¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc TMHH :
TMHH lµ néi dung c¬ b¶n vµ cèt lâi nhÊt cña HiÖp ®Þnh. Hai bªn cam
kÕt, khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc sÏ dµnh cho nhau lËp tøc vµ v« ®iÒu kiÖn Quy
chÕ Tèi huÖ quèc (MFN), tøc lµ hµng hãa cã xuÊt xø t¹i/tõ mét bªn sÏ ®-îc
®èi xö kh«ng kÐm thuËn lîi h¬n sù ®èi xö dµnh cho hµng hãa t-¬ng tù cã xuÊt
xø t¹i/tõ bÊt cø n-íc thø ba nµo kh¸c trong tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc liªn quan nh- :
thuÕ, phÝ, thñ tôc xuÊt nhËp khÈu, cÊp giÊy phÐp… Hai bªn còng giµnh cho
nhau Quy chÕ ®èi xö Quèc gia (NT) cã nghÜa lµ dµnh cho hµng hãa nhËp khÈu
22
sù ®èi xö nh- hµng hãa trong n-íc (trªn thùc tÕ ViÖt Nam ®· giµnh cho Hoa
Kú MFN tõ 1/1/1997).
VÒ thuÕ nhËp khÈu : Ngoµi cam kÕt dµnh ngay lËp tøc vµ v« ®iÒu kiÖn thuÕ
suÊt tèi huÖ quèc cho hµng ho¸ Hoa Kú, ViÖt Nam cßn cam kÕt sau 3 n¨m kÓ tõ
HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc sÏ gi¶m thuÕ nhËp khÈu cho h¬n 200 mÆt hµng vµ gi÷
nguyªn thuÕ suÊt thuÕ nhËp khÈu cña 20 mÆt hµng kh¸c. Trong ®ã cã nhiÒu mÆt
hµng mµ doanh nghiÖp Hoa Kú ®Æc biÖt quan t©m nh- nho, t¸o, khoai t©y, bét m×,
ng«, ®Ëu t-¬ng, ®éng c¬ « t«, m¸y ®iÒu hoµ kh«ng khÝ, m¸y ®«ng l¹nh... MÆc dï
sè l-îng mÆt hµng ViÖt Nam cam kÕt gi¶m thuÕ vµ kh«ng t¨ng thuÕ chØ chiÕm
ch-a tíi 4% sè l-îng c¸c mÆt hµng trong biÓu thuÕ cña ViÖt Nam. Song ®©y lµ cè
g¾ng lín cña ViÖt Nam bëi viÖc gi¶m thuÕ nhËp khÈu cho hµng ho¸ cña Hoa Kú
còng sÏ ®-îc ¸p dông cho tÊt c¶ c¸c quèc gia kh¸c ®· ký ®iÒu kho¶n tèi huÖ quèc
trong quan hÖ th-¬ng m¹i víi ViÖt Nam.
VÒ h¹n ng¹ch vµ giÊp phÐp nhËp khÈu : ViÖt Nam cam kÕt sÏ lo¹i bá
dÇn trong thêi gian tõ 2 - 10 n¨m kÓ tõ khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc. Thùc tÕ,
ViÖt Nam ®· ®Èy nhanh viÖc thùc hiÖn cam kÕt nµy. Cô thÓ, ngµy 4/4/2001,
Thñ t-íng ChÝnh phñ ®· quyÕt ®Þnh kÓ tõ ngµy 1/1/2003 sÏ chØ cßn 2 nhãm
hµng chÞu sù ®iÒu chØnh cña biÖn ph¸p h¹n chÕ sè l-îng thuÇn tóy (h¹n ng¹ch
nhËp khÈu) lµ x¨ng dÇu vµ ®-êng. GiÊy phÐp nhËp khÈu ¸p dông cho c¸c mÆt
hµng kh¸c hoÆc lµ ®-îc xãa bá hoÆc lµ ®-îc chuyÓn sang h×nh thøc qu¶n lý
kh¸c th«ng tho¸ng h¬n vµ phï hîp h¬n víi th«ng lÖ quèc tÕ. GÇn ®©y, mét sè
doanh nghiÖp ®Ò nghÞ ®-a mét sè mÆt hµng nhËp khÈu vµo diÖn ph¶i cã giÊy
phÐp nhËp khÈu. Tuy nhiªn, theo quy ®Þnh cña HiÖp ®Þnh "nÕu mét mÆt hµng
kh«ng xuÊt hiÖn trong phô lôc B1 (mÆt hµng ph¶i cã giÊy phÐp nhËp khÈu) th×
ViÖt Nam sÏ kh«ng ¸p dông giÊy phÐp nhËp khÈu cho mÆt hµng ®ã trong suèt
thêi gian HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc". Quy ®Þnh nµy gÇn nh- lo¹i trõ kh¶ n¨ng ViÖt
Nam ¸p dông giÊy phÐp nhËp khÈu cho nh÷ng mÆt hµng míi nh- b«ng, muèi,
g¹o, trøng, gia cÇm. Nãi lµ "gÇn nh-" v× theo HiÖp ®Þnh, ViÖt Nam vÉn cã
quyÒn vËn dông ®iÒu kho¶n vÒ "hµnh ®éng khÈn cÊp" ®Ó h¹n chÕ nhËp khÈu
nh÷ng mÆt hµng nµy. Nh-ng viÖc ¸p dông ®iÒu kho¶n nµy ®ßi hái ViÖt Nam
ph¶i tu©n thñ mét quy tr×nh t-¬ng ®èi phøc t¹p.
VÒ gi¸ tèi thiÓu b»ng USD ®Ó tÝnh thuÕ nhËp khÈu : ViÖt Nam cam kÕt
sÏ b·i bá trong vßng 2 n¨m kÓ tõ khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc. §©y thùc sù lµ
mét c«ng viÖc rÊt lín cña Bé Tµi chÝnh, Tæng côc h¶i quan v× ph¶i t×m ra ®-îc
gi¶i ph¸p míi h÷u hiÖu thay thÕ b¶ng gi¸ tèi thiÓu tÝnh thuÕ. Tõ tr-íc tíi nay,
b¶ng gi¸ nµy vÉn ®-îc coi lµ c«ng cô h÷u hiÖu ®Ó h¹n chÕ c¸c doanh nghiÖp
nhËp khÈu khai man trÞ gi¸ tÝnh thuÕ.
VÒ quyÒn kinh doanh (theo HiÖp ®Þnh ®-îc hiÓu lµ quyÒn XNK hµng
ho¸). ViÖt Nam cam kÕt trong HiÖp ®Þnh nh- sau: Ba n¨m sau khi HiÖp ®Þnh
cã hiÖu lùc, c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t- n-íc ngoµi ®ang ho¹t ®éng hîp
ph¸p víi quy m« lín t¹i ViÖt Nam sÏ ®-îc quyÒn XNK hµng ho¸ nh- doanh
nghiÖp ViÖt Nam. C«ng d©n vµ c«ng ty Hoa Kú còng b¾t ®Çu ®-îc liªn doanh
víi doanh nghiÖp ViÖt Nam ®Ó kinh doanh XNK, nh-ng phÇn vèn gãp cña
23
phÝa Hoa Kú kh«ng ®-îc v-ît qu¸ 49% vèn ph¸p ®Þnh cña liªn doanh. C¶ hai
lo¹i doanh nghiÖp trªn t¹m thêi ch-a ®-îc nhËp khÈu kho¶ng 2.000 mÆt hµng
(chi tiÕt trong phô lôc C vµ D cña HiÖp ®Þnh). S¸u n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã
hiÖu lùc, h¹n chÕ vÒ møc vèn cña Hoa Kú trong c«ng ty liªn doanh XNK ®-îc
n©ng lªn 51%. 7 n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc, c«ng d©n vµ c«ng ty Hoa
Kú sÏ ®-îc thµnh lËp c«ng ty 100% vèn Hoa Kú ®Ó kinh doanh XNK, trõ
nh÷ng mÆt hµng ch-a ®-îc nhËp khÈu cßn hiÖu lùc trong phô lôc C vµ D.
VÒ quyÒn ph©n phèi (quyÒn thµnh lËp mét thùc thÓ ph¸p lý t¹i ViÖt
Nam ®Ó cung øng dÞch vô ph©n phèi, tøc lµ b¸n bu«n vµ b¸n lÎ hµng ho¸). ViÖt
Nam kh«ng ®-a ra cam kÕt vÒ cung cÊp dÞch vô ph©n phèi qua biªn giíi, tøc lµ
lo¹i trõ kh¶ n¨ng b¸n lÎ hµng ho¸ tõ n-íc ngoµi vµo ViÖt Nam qua Internet,
qua catalogue... doanh nghiÖp n-íc ngoµi chØ ®-îc më 1 ®iÓm b¸n lÎ, kÓ tõ
®iÓm thø hai ph¶i xin phÐp c¬ quan Nhµ n-íc ViÖt Nam cã thÈm quyÒn. Ba
n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc, c«ng d©n vµ c«ng ty Hoa Kú míi ®-îc liªn
doanh víi ®èi t¸c ViÖt Nam. 7 n¨m sau míi ®-îc thµnh lËp c«ng ty 100% vèn
Hoa Kú ®Ó kinh doanh b¸n bu«n vµ b¸n lÎ. ViÖt Nam kh«ng cho phÐp n-íc
ngoµi thµnh lËp thùc thÓ ph¸p lý t¹i ViÖt Nam ®Ó chuyªn kinh doanh ph©n
phèi c¸c mÆt hµng quan träng ®èi víi nÒn kinh tÕ nh- x¨ng dÇu, ph©n bãn,
thuèc trõ s©u, bia r-îu, thuèc l¸, thuèc ch÷a bÖnh, kim lo¹i qóy, ®¸ qóy, g¹o,
bét m×... RÊt nhiÒu mÆt hµng kh¸c (kho¶ng gÇn 2.000 mÆt hµng) chØ ®-îc kinh
doanh b¸n bu«n b¸n lÎ sau tõ 8-10 n¨m kÓ tõ khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc.
C¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam kh«ng thÓ bá qua mét yÕu tè n÷a lµ chÝnh
s¸ch th-¬ng m¹i cña Hoa Kú. §ã lµ quy chÕ tèi huÖ quèc cã hiÖu lùc tõng
n¨m, quy ®Þnh h¹n ng¹ch cho hµng dÖt may ViÖt Nam xuÊt khÈu sang Hoa
Kú, nh÷ng hµng rµo khã v-ît qua vÒ kü thuËt vµ vÖ sinh ®èi víi hµng xuÊt
khÈu vµo Hoa Kú, nh÷ng biÖn ph¸p th-¬ng m¹i cã liªn quan ®Õn m«i tr-êng...
B - C¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc TMDV :
HiÖp ®Þnh ®· ®Ò cËp ®Õn th-¬ng m¹i dÞch vô dùa theo m« h×nh cña HiÖp
®Þnh chung vÒ Th-¬ng m¹i DÞch vô cña WTO (GATS). Trong HiÖp ®Þnh th-¬ng
m¹i, Hoa Kú dµnh cho c¸c c«ng d©n vµ c«ng ty cña ViÖt Nam sù tiÕp cËn nh-
Hoa Kú dµnh cho c¸c thµnh viªn cña Tæ chøc Th-¬ng m¹i ThÕ giíi (WTO) nh-
®-îc thÓ hiÖn trong lé tr×nh cña HiÖp §Þnh GATS. Cïng víi c¸c ngµnh dÞch vô
kh¸c, ViÖt Nam lÇn ®Çu tiªn ®ång ý tù do ho¸ mét lo¹t c¸c ngµnh dÞch vô trong ®ã
bao gåm c¸c dÞch vô viÔn th«ng, kÕ to¸n, ng©n hµng vµ ph©n phèi. C¸c cam kÕt
réng më nµy sÏ t¹o ra nh÷ng c¬ héi cã gi¸ trÞ vµ b¶o ®¶m viÖc tiÕp cËn dÔ dµng thÞ
tr-êng ViÖt Nam vµ thÞ tr-êng Hoa Kú ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t- vµ c«ng ty cña mçi
n-íc. Nh÷ng cam kÕt nµy còng thÓ hiÖn viÖc ViÖt Nam cam kÕt héi nhËp vµo nÒn
kinh tÕ quèc tÕ vµ ®Ých cuèi cïng lµ Tæ chøc Th-¬ng m¹i ThÕ giíi (WTO).
T-¬ng tù nh- HiÖp ®Þnh GATS, HiÖp ®Þnh nµy ®Þnh nghÜa Th-¬ng m¹i
dÞch vô theo bèn ''h×nh thøc cung cÊp'' mµ dÞch vô ®-îc cung cÊp nh- sau:
H×nh thøc 1: Cung cÊp ''Qua biªn giíi'' diÔn ra khi mét nhµ cung cÊp
dÞch vô ë mét n-íc cung cÊp dÞch vô cho mét kh¸ch hµng ë mét n-íc kh¸c.
24
H×nh thøc 2 - ''Sö dông ë n-íc ngoµi" diÔn ra khi mét c«ng d©n cña mét
n-íc ®i ®Õn mét n-íc kh¸c n¬i mµ ë ®ã anh ta ®-îc cung cÊp mét dÞch vô.
H×nh thøc 3 - Mét nhµ cung cÊp dÞch vô ®-îc coi lµ cã mét sù ''hiÖn
diÖn th-¬ng m¹i'' khi nhµ cung cÊp ®ã thiÕt lËp mét chi nh¸nh hoÆc c«ng ty
con hay v¨n phßng ë mét n-íc kh¸c ®Ó cung cÊp mét dÞch vô ë ®ã.
H×nh thøc 4 - ''HiÖn diÖn thÓ nh©n'' nãi ®Õn t×nh huèng mét ng-êi ®i tõ mét
n-íc sang mét n-íc kh¸c vµ ë ®ã cung cÊp mét dÞch vô cho mét kh¸ch hµng.
Lé tr×nh cam kÕt cña Hoa Kú : Hoa Kú më cöa thÞ tr-êng dÞch vô cho
ViÖt Nam nh- ®èi víi c¸c n-íc thµnh viªn WTO. Cô thÓ Hoa Kú ®· cam kÕt më
cöa 103 ph©n ngµnh dÞch vô, kh«ng kÌm theo ®iÒu kiÖn, h¹n chÕ g×, thuéc c¸c
lÜnh vùc : dÞch vô ph¸p lý; dÞch vô t- vÊn vÒ qu¶n lý, thuÕ, ph¸p lý, khoa häc kü
thuËt; dÞch vô kÕ to¸n, kiÓm to¸n; quy ho¹ch c¶nh quan; c¸c dÞch vô liªn quan
®Õn n«ng, l©m nghiÖp, h¶i s¶n; dÞch vô liªn quan ®Õn khai kho¸ng; ph©n bæ n¨ng
l-îng; cung cÊp nh©n lùc; c¸c dÞch vô b¶o vÖ ®iÒu tra; duy tr× söa ch÷a trang thiÕt
bÞ; dÞch vô vÒ ¶nh; mét sè dÞch vô xuÊt b¶n, phôc vô héi nghÞ; dÞch vô vi tÝnh;
dÞch vô bÊt ®éng s¶n; dÞch vô th«ng tin viÔn th«ng; dÞch vô x©y dùng kiÕn tróc;
dÞch vô ph©n phèi; dÞch vô gi¸o dôc; dÞch vô m«i tr-êng; b¶o hiÓm; ng©n hµng; y
tÕ vµ x· héi ; dÞch vô du lÞch vµ dÞch vô vËn t¶i giao nhËn ®-êng kh«ng, ®-êng
s¾t, ®-êng bé. Riªng dÞch vô vÒ chøng kho¸n (dÞch vô tµi chÝnh) Hoa Kú cã h¹n
chÕ h¬n : ®èi víi ph-¬ng thøc 1 (cung cÊp qua biªn giíi) Hoa Kú kh«ng cam kÕt
më cöa thÞ tr-êng, cßn ph-¬ng thøc 3 (hiÖn diÖn th-¬ng m¹i) th× chØ cho phÐp
thµnh lËp V¨n phßng ®¹i diÖn.
Lé tr×nh cam kÕt cña ViÖt Nam : Theo Phô lôc G, ViÖt Nam cam kÕt
më cöa cho Hoa Kú tham gia tõng b-íc vµo kinh doanh ë 8/11 ngµnh dÞch vô
(55 ph©n ngµnh dÞch vô trong sè 155 ph©n ngµnh) theo ph©n lo¹i cña WTO. §ã
lµ : DÞch vô ph¸p lý, kÕ to¸n, kiÓm to¸n, t- vÊn vÒ thuÕ, kiÕn tróc, kü thuËt, vi
tÝnh, qu¶ng c¸o, nghiªn cøu th¨m dß thÞ tr-êng, t- vÊn qu¶n lý; dÞch vô viÔn
th«ng gi¸ trÞ gia t¨ng, dÞch vô viÔn th«ng c¬ b¶n; thi c«ng x©y dùng nhµ cao tÇng,
c¸c c«ng tr×nh d©n sù; dÞch vô b¸n bu«n b¸n lÎ, ®¹i lý cho n-íc ngoµi; mét sè
dÞch vô thuéc lÜnh vùc gi¸o dôc; mét sè dÞch vô b¶o hiÓm, ng©n hµng, dÞch vô
bÖnh viÖn, ch÷a r¨ng vµ kh¸m bÖnh; mét sè dÞch vô vÒ kh¸ch s¹n, nhµ hµng, ®¹i
lý vµ ®iÒu phèi du lÞch l÷ hµnh. Ngoµi cam kÕt nÒn chung ¸p dông cho tÊt c¶ c¸c
ngµnh, lÜnh vùc trong lé tr×nh, ViÖt Nam cßn cam kÕt vÒ më cöa thÞ tr-êng vµ
thùc hiÖn ®èi xö quèc gia cho tõng lÜnh vùc, ngµnh, ph©n ngµnh theo tõng
ph-¬ng thøc cung cÊp dÞch vô nhÊt ®Þnh, nh-ng cã thÓ cã kÌm theo nh÷ng ®iÒu
kiÖn nhÊt ®Þnh hay sau mét thêi gian nhÊt ®Þnh. (Xem thªm phÇn Phô lôc).
1.2. T×nh h×nh thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc TMHH vµ TMDV
trong HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú cña chÝnh phñ vµ c¸c
doanh nghiÖp ViÖt Nam
+ §èi víi chÝnh phñ :
ChÝnh phñ hai bªn ®· cã nh÷ng biÖn ph¸p tÝch cùc ®Ó thùc hiÖn HiÖp
®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam- Hoa Kú. ChÝnh phñ Hoa Kú ®· cã dù ¸n STAR hç
25
trî ViÖt Nam triÓn khai HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam- Hoa Kú, chÝnh phñ
ViÖt Nam còng ®· cã ch-¬ng tr×nh hµnh ®éng cô thÓ thùc hiÖn BTA. Hai bªn
®· tæ chøc nhiÒu cuéc héi th¶o vµ c¸c cuéc xóc tiÕn th-¬ng m¹i
HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam- Hoa Kú sau h¬n hai n¨m ®i vµo thùc
hiÖn ®· cã dÊu hiÖu tÝch cùc gãp phÇn quan träng vµo viÖc b×nh th-êng ho¸
quan hÖ kinh tÕ th-¬ng m¹i gi÷a ViÖt Nam vµ Hoa Kú, phôc vô lîi Ých ph¸t
triÓn th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- gi÷a hai n-íc. Theo HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt
Nam- Hoa Kú, c¸c lÜnh vùc nh- ng©n hµng, b¶o hiÓm, viÔn th«ng ë ViÖt Nam
®· dÇn dÇn më cöa theo lé tr×nh. VÒ viÔn th«ng, ChÝnh phñ vµ Quèc héi ViÖt
Nam ®· cho thµnh lËp Bé b-u chÝnh viÔn th«ng, më réng quyÒn kinh doanh
cho c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam, kh«ng ®Ó mét c«ng ty n¾m gi÷ ®éc quyÒn
nh- tr-íc vµ x©y dùng lé tr×nh gi¶m gi¸ b»ng khu vùc.
VÒ lÜnh vùc ng©n hµng ViÖt Nam cã ch-¬ng tr×nh hç trî cña WB ®Ó
hiÖn ®¹i ho¸ ng©n hµng, c¶i c¸ch n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý ng©n hµng, ®IÒu
chØnh qu¶n lý tû gi¸ vµ gi¶m møc kÕt hèi ngo¹i tÖ xuèng 30 %
ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· thùc hiÖn lé tr×nh më cöa thÞ tr-êng ngay khi
HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam- Hoa Kú cã hiÖu lùc, thùc hiÖn nguyªn t¾c ®èi
xö Tèi huÖ quèc MFN ®èi víi thuÕ vµ phÝ ®¸nh vµo hµng ho¸ nhËp khÈu, luËt vµ
c¸c qui ®Þnh liªn quan ®Õn b¸n vµ chµo b¸n c¸c hµng ho¸ xuÊt nhËp khÈu…
Cô thÓ, møc thuÕ b×nh qu©n sÏ gi¶m tõ 40 - 50% khi ch-a ký HiÖp ®Þnh
xuèng chØ cßn kho¶ng 3 - 4%. Theo sè liÖu cña Ng©n hµng thÕ giíi, xuÊt khÈu
cña ViÖt Nam sang Hoa Kú trong n¨m ®Çu tiªn, sau khi HiÖp ®Þnh ®-îc phª
chuÈn, t¨ng lªn gÇn gÊp ®«i møc cña n¨m 1999, vµ 2000. Mét sè mÆt hµng
xuÊt khÈu cña ViÖt Nam sÏ ®-îc h-ëng lîi lín tõ møc thuÕ theo quy chÕ MFN
so víi møc thuÕ tr-íc ®©y nh- hµng n«ng s¶n chÕ biÕn, bia vµ thuèc l¸, hµng
dÖt, hµng may mÆc, hµng da, hµng chÕ t¹o c«ng nghiÖp nhÑ, hµng chÕ t¹o c¬
b¶n, hãa chÊt, cao su, nhùa, hµng ®iÖn tö vµ m¸y mãc.
Thùc hiÖn ®èi xö Quèc gia kh«ng ph©n biÖt ®èi xö doanh nghiÖp trong
n-íc vµ ngoµi n-íc, vÒ thuÕ vµ phÝ ®èi víi tÊt c¶ c¸c hµng ho¸ trõ « t« d-íi 12
chç ngåi, nguyªn liÖu s¶n xuÊt thuèc l¸, nhiªn liÖu, kim lo¹i vµ ph©n bãn. ViÖt
Nam kh«ng ban hµnh c¸c qui ®Þnh kü thuËt víi c¸c môc ®Ých chÝnh ®¸ng cao h¬n
møc cÇn thiÕt nh»m h¹n chÕ th-¬ng m¹i nh- trong c¸c lÜnh vùc an ninh quèc gia,
chèng gian lËn th-¬ng m¹i, b¶o vÖ søc khoÎ céng ®ång, b¶o vÖ m«i tr-êng…
ViÖt Nam ®èi xö c«ng b»ng gi÷a nhµ ®Çu t- trong n-íc vµ c¸c Nhµ ®Çu
t- Hoa Kú vµ ViÖt Nam trong viÖc mua l¹i, më réng, qu¶n lý ®iÒu hµnh, b¸n,
®Þnh ®o¹t c¸c kho¶n ®Çu t- theo HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam- Hoa Kú
ChÝnh phñ ViÖt Nam c«ng khai ho¸ c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt trªn c¸c
ph-¬ng tiÖn truyÒn th«ng, b¸o nãi, b¸o h×nh theo Ch-¬ng VI vÒ tÝnh minh
b¹ch, c«ng khai vµ quyÒn khiÕu kiÖn
ChÝnh phñ ViÖt Nam c«ng bè lé tr×nh thùc hiÖn cam kÕt nh- : sau 2
n¨m HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú cã hiÖu lùc, vµo cuèi 2003 vµ
2004 chØ thu phÝ vµ c¸c phô phÝ liªn quan ®Õn xuÊt nhËp khÈu t-¬ng øng víi
c¸c chi phÝ dÞch vô bá ra, lo¹i bá h¹n chÕ ®Þnh l-îng c¸c mÆt hµng c«ng
26
nghiÖp trong phô lôc B1. Sau 3 n¨m ®¶m b¶o quyÒn thÕ chÊp vµ chuyÓn nh-îng
quyÒn sö dông ®Êt cña c¸c xÝ nghiÖp cã vèn ®Çu t- n-íc ngoµi, lo¹i bá h¹n chÕ sè
l-îng nhËp lèp, « t«, giÊy ch-a tÈy, gi¶m thuÕ nhËp khÈu c¸c mÆt hµng c«ng
nghiÖp ®· cam kÕt theo Phô lôc E5. Sau 4 n¨m (cuèi 2005 vµ 2006) ®¶m b¶o
lo¹i bá sù ph©n biÖt vÒ gi¸, phÝ ®èi víi tÊt c¶ c¸c hµng ho¸ dÞch vô trong ®ã cã
gi¸ ®iÖn, lo¹i bá h¹n chÕ sè l-îng nhËp khÈu c¸c mÆt hµng trong Phô lôc B,
nh- ph©n bãn, c¸c lo¹i giÊy viÕt, «t« chë 10 ng-êi trªn xe…
Tæng côc thuÕ ®· nghiªn cøu tr×nh ChÝnh phñ mét lo¹t nh÷ng qui ®Þnh
míi trong n¨m 2003, vÒ thuÕ suÊt thuÕ nhËp khÈu, ®Ó thùc hiÖn cam kÕt theo
CEPT/AFTA, qui ®Þnh vÒ chÝnh s¸ch thuÕ -u ®·i theo tû lÖ néi ®Þa ho¸ víi s¶n
xuÊt l¾p r¸p xe g¾n m¸y 2 b¸nh sÏ b·i bá, phï hîp víi danh môc biÓu thuÕ cña
c¸c n-íc ASEAN, gi¸ tÝnh thuÕ theo GATT/WTO sÏ ®-îc ¸p dông thèng nhÊt.
N¨m 2002 vµ 6 th¸ng ®Çu n¨m 2003, cã trªn 700 doanh nghiÖp Hoa Kú
d-íi c¸c h×nh thøc kh¸c nhau nh- ®Çu t-, liªn doanh, chi nh¸nh, v¨n phßng
®¹i diÖn, cã quan hÖ bu«n b¸n vµ xuÊt khÈu ph©n bãn, x¨ng dÇu, ho¸ chÊt,
thiÕt bÞ vµo thÞ tr-êng ViÖt Nam… Trong 172 dù ¸n ®Çu t- cña c¸c doanh
nghiÖp Hoa Kú vµo ViÖt Nam víi tæng sè vèn ®¨ng ký kho¶ng 1 tØ USD, ch-a
tÝnh ®Õn sè vèn cña c¸c c«ng ty vµ tËp ®oµn Hoa Kú ®Çu t- vµo ViÖt Nam qua
chi nh¸nh vµ c«ng ty con ë n-íc thø 3 -íc tÝnh 1,15 tØ USD. HiÖn t¹i ®· cã 25
tËp ®oµn quèc gia cña Hoa Kú ®Çu t- vµo ViÖt Nam 35 dù ¸n víi tæng sè vèn
®Çu t- 1,28 tØ USD…
+ §èi víi doanh nghiÖp :
§èi víi viÖc nghiªn cøu t×m hiÓu thÞ tr-êng Hoa Kú: TriÓn khai nhiÒu biÖn
ph¸p nh»m n©ng cao søc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp ViÖt Nam nh- khai th¸c
cã hiÖu qu¶ c¸c lîi thÕ so s¸nh quèc gia, chó träng nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn s¶n
phÈm míi, tÝch cùc t×m kiÕm th«ng tin vÒ thÞ tr-êng Hoa Kú nh- thãi quen tiªu
dïng, nhu cÇu vµ kh¶ n¨ng thanh to¸n, t«n gi¸o, d©n téc, luËt lÖ trªn thÞ tr-êng ...
HiÖn nay, mét sè mÆt hµng xuÊt khÈu sang Hoa Kú t¨ng cao nh- : DÖt may
víi kim ng¹ch xuÊt khÈu 2,3 tû USD, t¨ng 240% so víi cïng kú n¨m 2002,
chiÕm gÇn 60% tæng gi¸ trÞ xuÊt khÈu sang Hoa Kú. TiÕp theo lµ thñy h¶i s¶n
®¹t 609 triÖu USD, t¨ng 26%; giµy dÐp ®¹t 276 triÖu USD, t¨ng 54%; mÆt
hµng n«ng l©m s¶n vµ thùc phÈm chÕ biÕn ®¹t h¬n 207 triÖu USD, t¨ng 32%.
C¸c hµng hãa kh¸c nh- dÇu khÝ, ®å gç gia dông ®Òu ®¹t kim ng¹ch kho¶ng
100 triÖu USD... Ngµy 19/2/2003, ViÖt Nam vµ Hoa Kú chÝnh thøc ®µm ph¸n
vÒ qui ®Þnh c¬ b¶n bu«n b¸n v¶i sîi vµ may mÆc vµ ®· chÝnh thøc ký ®-îc h¹n
ng¹ch cho mÆt hµng dÖt may n¨m 2003 vµ 2004, mét sè doanh nghiÖp dÖt may
lín ®· ký hîp ®ång xuÊt khÈu sang Hoa Kú.
Doanh nghiÖp tÝch cùc x©y dùng vµ ¸p dông c¸c hÖ thèng qu¶n lý chÊt
l-îng tiªn tiÕn trªn thÕ giíi nh- ISO 9000, HACCP, ISO 14000, SA 8000…
nh»m n©ng cao søc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nh»m v-ît qua c¸c rµo c¶n kü
thuËt. NhËn thøc ®-îc tÇm quan träng cña c¸c chøng chØ ®ã ®èi víi c¸c doanh
nghiÖp khi xuÊt hµng sang Hoa Kú, c¸c c¬ quan chøc n¨ng cña ViÖt Nam hiÖn
®ang cã nhiÒu ho¹t ®éng hç trî th«ng tin, ®µo t¹o vµ t- vÊn c¸c doanh nghiÖp
27
trong viÖc x©y dùng vµ ¸p dông HÖ thèng qu¶n lý theo c¸c tiªu chuÈn nµy. ë
ViÖt Nam hiÖn nay c¸c doanh nghiÖp trong ngµnh da giÇy, dÖt may ®ang rÊt quan
t©m ®Õn viÖc nghiªn cøu ¸p dông hÖ thèng qu¶n lý SA 8000 v× HÖ thèng tiªu
chuÈn nµy rÊt quan träng víi viÖc c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam muèn ®-a s¶n
phÈm vµo Hoa Kú còng nh- ®-a ra thÞ tr-êng quèc tÕ.
VÒ vÊn ®Ò ®æi míi c«ng nghÖ s¶n xuÊt : NhiÒu doanh nghiÖp thùc hiÖn
®æi míi vµ hiÖn ®¹i ho¸ c«ng nghÖ víi chi phÝ thÊp nh»m t¹o ra nhiÒu mÉu m·
s¶n phÈm cã thÓ th©m nhËp thÞ tr-êng Hoa Kú. ViÖc ®æi míi c«ng nghÖ cña
c¸c doanh nghiÖp dÇn tiÕn tíi phï hîp víi yªu cÇu cña ngµnh hµng vµ kh¶
n¨ng cña doanh nghiÖp cïng tèc ®é ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ.
Doanh nghiÖp ViÖt Nam dÇn tham gia vµo ho¹t ®éng th-¬ng m¹i ®iÖn
tö, tham gia c¸c héi chî, x©y dùng c¸c trang WEB riªng, ®¨ng ký vµ khuyÕch
tr-¬ng th-¬ng hiÖu hµng ho¸ ViÖt Nam trªn ®Êt Hoa Kú.
1.3. Nh÷ng khã kh¨n vµ thuËn lîi cña chÝnh phñ vµ doanh nghiÖp ViÖt
Nam khi thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc TMHH vµ TMDV trong BTA
a. Nh÷ng thuËn lîi c¬ b¶n :
- Hoa Kú lµ mét thÞ tr-êng lín, møc tiªu thô rÊt cao, nhu cÇu hµng ho¸
lín vµ ®a d¹ng. C¸c n-íc ®-îc h-ëng quy chÕ tèi huÖ quèc cña Hoa Kú ®Òu
cã tû träng xuÊt khÈu vµo thÞ tr-êng nµy kh¸ lín vµ lµ nh©n tè quan träng ®Ó
t¨ng tr-ëng kinh tÕ. Víi HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú, ta sÏ
®-îc h-ëng quy chÕ tèi huÖ quèc, do ®ã ta cã ®iÒu kiÖn ®Èy m¹nh xuÊt khÈu,
gãp phÇn t¨ng tr-ëng kinh tÕ, gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm.
- §i vµo thÞ tr-êng Hoa Kú sÏ gióp ta ®a d¹ng ho¸ quan hÖ th-¬ng m¹i,
tõ ®ã gi¶m bít rñi ro biÕn ®éng thÞ tr-êng, bít søc Ðp vÒ thÞ tr-êng.
- Hoa Kú lµ n-íc cã vèn lín, cã c«ng nghÖ nguån, kü thuËt cao trªn hÇu
hÕt c¸c lÜnh vùc. Th«ng qua c¸c dù ¸n ®Çu t-, ta cã thÓ tiÕp nhËn vèn ®Çu t-,
c«ng nghÖ nguån, kü thuËt cao, kü n¨ng qu¶n lý tiªn tiÕn ®Ó gãp phÇn thùc
hiÖn c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸.
- HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú ®-îc ký kÕt sÏ gãp phÇn
thóc ®Èy ®Çu t- n-íc ngoµi nãi chung, v× c¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi muèn sö
dông lao ®éng, tµi nguyªn cña ta ®Ó xuÊt khÈu sang Hoa Kú. HiÖp ®Þnh
Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi thóc ®Èy quan hÖ víi
c¸c tæ chøc kinh tÕ, tµi chÝnh - tiÒn tÖ quèc tÕ, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc
gia nhËp WTO, thóc ®Èy ph¸t triÓn quan hÖ víi c¸c n-íc kh¸c.
- Cam kÕt thùc thi nguyªn t¾c kh«ng ph©n biÖt trong th-¬ng m¹i quèc tÕ
t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ViÖt Nam thùc thi cam kÕt trong HiÖp ®Þnh th-¬ng
m¹i ViÖt Nam- Hoa Kú. HiÖn nay, ViÖt Nam ®· cã quan hÖ bu«n b¸n víi nhiÒu
quèc gia vµ khu vùc, trong ®ã cã nh÷ng n-íc ®· cã HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i vµ tho¶
thuËn tèi huÖ quèc. §©y còng chÝnh lµ nh÷ng thuËn lîi cho ViÖt Nam trong viÖc
thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.
28
b. Nh÷ng khã kh¨n chñ yÕu :
- ViÖt Nam míi chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, thÞ tr-êng ch-a ph¸t
triÓn, hÖ thèng chÝnh s¸ch ch-a ®ång bé, m«i tr-êng ph¸p lý ch-a hoµn thiÖn, sù
am hiÓu vÒ kinh tÕ thÞ tr-êng cña bé m¸y qu¶n lý vµ doanh doanh nghiÖp cßn h¹n
chÕ, ®ßi hái Nhµ n-íc ViÖt Nam ph¶i ®iÒu chØnh ®ång bé vµ phï hîp víi th«ng lÖ
quèc tÕ, t¹o ®iÒu kiÖn thùc hiÖn nh÷ng cam kÕt trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt
Nam- Hoa Kú nãi riªng vµ quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ nãi chung.
- Khã kh¨n do sù bÊt cËp vÒ c¬ chÕ kinh tÕ, vÒ sù am hiÓu kinh tÕ thÞ
tr-êng, do sù chªnh lÖch vÒ tiÒm lùc kinh tÕ gi÷a hai n-íc. Hoa Kú lµ mét ®èi
t¸c qu¸ lín, vËn hµnh theo nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng tõ khi lËp quèc, ngoµi luËt
Liªn bang, cßn cã luËt TiÓu bang. HÖ thèng luËt Hoa Kú rÊt phøc t¹p cho nªn
doanh nghiÖp khi muèn kinh doanh trªn thÞ tr-êng ®Òu ph¶i thuª luËt s- mµ
chi phÝ luËt s- l¹i rÊt tèn kÐm nªn th«ng th-êng nhê t- vÊn.
- ViÖt Nam ph¸t triÓn c«ng nghÖ th«ng tin cßn yÕu kÐm trong khi Hoa
Kú lµ quèc gia ph¸t triÓn c«ng nghÖ th«ng tin m¹nh nhÊt trªn thÕ giíi, nhÊt lµ
vÒ lÜnh vùc th-¬ng m¹i ®iÖn tö. Do vËy c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ch-a thÓ
n¾m b¾t kÞp thêi nh÷ng th«ng tin vÒ luËt ph¸p, c¸c hµng rµo kü thuËt vµ nh÷ng
th«ng tin cÇn thiÕt kh¸c trªn thÞ tr-êng Hoa Kú vÉn lµ mét trë ng¹i lín.
- Doanh nghiÖp hai bªn ®ang trong qua tr×nh t×m hiÓu luËt lÖ, c¸ch thøc
bu«n b¸n, thÞ hiÕu cña ng-êi tiªu dïng, n¨ng lùc cña b¹n hµng. C«ng nghÖ s¶n
xuÊt cßn l¹c hËu, ®¸p øng nh÷ng yªu cÇu thÞ tr-êng, v-ît qua c¸c hµng rµo phi
thuÕ vÒ qu¶n lý m«i tr-êng, an toµn vÖ sinh thùc phÈm, tr¸ch nhiÖm x· héi… nªn
sau h¬n 2 n¨m thùc hiÖn HiÖp ®Þnh ®· xuÊt hiÖn nhiÒu vÊn ®Ò cÇn ph¶i gi¶i quyÕt.
- Mét trong nh÷ng khã kh¨n n÷a lµ víi thÞ tr-êng Hoa Kú, chóng ta sÏ
th-êng xuyªn gÆp ph¶i nh÷ng h×nh thøc b¶o hé ph¸t sinh tõ b¶n chÊt c¹nh
tranh tù nhiªn cña mét sè nhãm ®Æc quyÒn bÞ ¶nh h-ëng cña Hoa Kú (nh-
tr-êng hîp c¸ basa vµ t«m). ViÖc ViÖt Nam ®· thua kiÖn trong viÖc b¸n c¸ tra,
c¸ basa vµ hiÖn nay ®ang chÞu nhiÒu søc Ðp bëi vô kiÖn T«m… sang thÞ tr-êng
Hoa Kú ®· trë thµnh nh÷ng rµo c¶n th-¬ng m¹i víi c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam
mÆc dï tr¸i víi tinh thÇn tù do ho¸ th-¬ng m¹i cña BTA; Visa cho c¸c nhµ doanh
nghiÖp ViÖt Nam vµo thÞ tr-êng Hoa Kú kh¶o s¸t víi c¸c thñ tôc khã kh¨n, tèn
kÐm ®Ó thµnh lËp v¨n phßng ®¹i diÖn vµ c«ng ty trªn l·nh thæ Hoa Kú.
2- Kh¸i qu¸t t×nh h×nh chuÈn bÞ gia nhËp WTO cña ViÖt Nam
a. Giai ®o¹n 1: Nép ®¬n xin gia nhËp
§Ó thùc hiÖn chñ tr-¬ng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, Nhµ n-íc ta ®· quyÕt
®Þnh khÈn tr-¬ng xóc tiÕn qu¸ tr×nh chuÈn bÞ vµ ®µm ph¸n gia nhËp Tæ chøc
th-¬ng m¹i thÕ giíi WTO vµ ®· ban hµnh nhiÒu quyÕt ®Þnh thùc thi tiÕn tr×nh ®ã.
Tõ th¸ng 4 n¨m 1994, tæ c«ng t¸c liªn bé vÒ WTO ®· ®-îc thµnh lËp
bao gåm ®¹i diÖn mét sè bé, ngµnh kinh tÕ cã liªn quan nhiÒu nhÊt ®Õn tiÕn
tr×nh gia nhËp WTO. Tæ c«ng t¸c liªn bé ®· ®-îc më réng ®¶m b¶o sù tham
gia tÝch cùc cña nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ. Th¸ng 1 n¨m 1995, «ng NguyÔn
29
L-¬ng §¹i sø ViÖt Nam t¹i Liªn hîp quèc ®· thay mÆt ChÝnh phñ ViÖt Nam
nép ®¬n xin gia nhËp WTO, theo ®iÒu 12 cña HiÖp ®Þnh WTO. Nh- vËy ViÖt
Nam ®· thùc hiÖn xong b-íc ®Çu tiªn cña tiÕn tr×nh gia nhËp WTO. Ngµy
17/5/1997, Thñ t-íng ChÝnh phñ ®· cã quyÕt ®Þnh thµnh lËp mét ®oµn ®µm
ph¸n chÝnh phñ vÒ viÖc gia nhËp WTO cña ViÖt Nam.
Uû ban Quèc gia vÒ Hîp t¸c kinh tÕ Quèc tÕ do Phã Thñ t-ëng ChÝnh phñ
phô tr¸ch c«ng t¸c kinh tÕ ®èi ngo¹i lµm Tr-ëng ban, Bé tr-ëng Bé th-¬ng m¹i
Tr-¬ng §×nh TuyÓn lµm Phã Chñ TÞch Uû ban. Uû ban cã chøc n¨ng ho¹ch ®Þnh
chÝnh s¸ch chung vÒ th-¬ng m¹i quèc tÕ cña ViÖt Nam vµ chØ ®¹o ®µm ph¸n gia
nhËp hoÆc tham gia c¸c tæ chøc quèc tÕ, tiÕn hµnh ®µm ph¸n gia nhËp vµ c¸c ho¹t
®éng kh¸c trong khu«n khæ c¸c tæ chøc còng nh- chØ ®¹o thùc thi c¸c nghÜa vô cña
ViÖt Nam trong khu«n khæ c¸c tæ chøc ®ã.
T¹i WTO, Ban c«ng t¸c vÒ viÖc gia nhËp WTO cña ViÖt Nam ®-îc thµnh lËp
tõ 30/5/1995. Tham gia Nhãm lµm viÖc cã nhiÒu thµnh viªn WTO quan t©m ®Õn thÞ
tr-êng ViÖt Nam. Nhãm lµm viÖc vÒ gia nhËp WTO cña ViÖt Nam ®· ®-îc héi
®ång chung cña WTO thµnh lËp ngay khi ViÖt Nam ®Ö ®¬n gia nhËp n¨m 1995.
b. Giai ®o¹n 2: Göi “BÞ Vong lôc vÒ ChÕ ®é ngo¹i th-¬ng cña ViÖt
Nam” tíi Nhãm lµm viÖc.
Th¸ng 8 n¨m 1996, chóng ta ®· hoµn thµnh “BÞ Vong lôc vÒ chÕ ®é
ngo¹i th-¬ng cña ViÖt Nam” vµ göi tíi Ban th- kÝ WTO ®Ó lu©n chuyÓn tíi
c¸c thµnh viªn cña Nhãm lµm viÖc ®Ó kiÓm tra.
BÞ Vong lôc kh«ng chØ giíi thiÖu tæng quan vÒ nÒn kinh tÕ, c¸c chÝnh
s¸ch kinh tÕ vÜ m«, c¬ së ho¹ch ®Þnh vµ thùc thi chÝnh s¸ch mµ cßn cung cÊp
c¸c th«ng tin chi tiÕt vÒ chÝnh s¸ch liªn quan tíi th-¬ng m¹i hµng ho¸, dÞch vô
vµ quyÒn së h÷u trÝ tuÖ. BÞ Vong lôc bao gåm c¸c ch-¬ng tr×nh quèc gia nh-
thuÕ, c¸c h¹n chÕ phi thuÕ quan, c¸c qui ®Þnh vÒ xuÊt nhËp khÈu, kiÓm so¸t
ngo¹i hèi, c¸c qui ®Þnh vÒ chÝnh s¸ch ®Çu t-, c¸c qui ®Þnh vÒ lÜnh vùc dÞch vô,
quyÒn së h÷u trÝ tuÖ. B¶n ghi nhí cña ViÖt Nam ®ang ®-îc Nhãm lµm viÖc vµ
c¸c thµnh viªn kh¸c cña WTO thÈm ®Þnh.
c. Giai ®o¹n 3: Lµm râ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i.
Sau khi nghiªn cøu “BÞ Vong lôc vÒ chÕ ®é ngo¹i th-¬ng”, nhiÒu thµnh
viªn ®Æt ra c©u hái yªu cÇu ViÖt Nam tr¶ lêi nh»m hiÓu râ chÝnh s¸ch, bé m¸y
qu¶n lý vµ thùc thi chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cña ViÖt Nam. Nhãm lµm viÖc tËp hîp
c¸c c©u hái vµ ®-a cho n-íc ®Ö ®¬n. N-íc ®Ö ®¬n sÏ ph¶i tr¶ lêi b»ng v¨n b¶n
cho c¸c c©u hái. §èi víi tr-êng hîp cña Trung Quèc cã kho¶ng h¬n 3000 c©u
hái ph¸t sinh do c¸c bªn tham gia trong 10 n¨m th-¬ng l-îng göi vÒ tõ c¸c héi
viªn cña GATT. Liªn bang Nga cã kho¶ng h¬n 500 c©u hái ph¸t sinh kÓ tõ n¨m
1993. ViÖt Nam còng ®· nhËn ®-îc nhiÒu c©u hái gièng nh- lµ ®· ph¸t sinh víi
c¸c thµnh viªn kh¸c cña WTO do c¬ chÕ phøc t¹p cña ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam.
Ngoµi viÖc tr¶ lêi c¸c c©u hái, ViÖt Nam còng ph¶i cung cÊp nhiÒu
th«ng tin kh¸c theo c¸c biÓu mÉu do WTO quy ®Þnh vÒ hç trî n«ng nghiÖp, trî
cÊp trong c«ng nghiÖp, c¸c doanh nghiÖp cã ®Æc quyÒn, c¸c biÖn ph¸p ®Çu t-
30
kh«ng phï hîp víi quy ®Þnh cña WTO, thñ tôc h¶i quan, hÖ thèng tiªu chuÈn
kÜ thuËt, vÖ sinh dÞch tÔ…
Nhãm lµm viÖc tæ chøc c¸c phiªn häp t¹i trô së WTO (Geneva, Thuþ Sü)
®Ó ®¸nh gi¸ t×nh h×nh chuÈn bÞ cña ta vµ ®Ó ta cã thÓ trùc tiÕp gi¶i thÝch chÝnh
s¸ch. §Õn nay ®· tæ chøc b¶y phiªn häp. Hai phiªn häp ®Çu tæ chøc trong n¨m
1998. Phiªn häp thø ba diÔn ra vµo th¸ng 7 n¨m 1999 c¬ b¶n hoµn thµnh giai
®o¹n lµm râ chÝnh s¸ch. Sau 4 phiªn lµm viÖc víi ban c«ng t¸c vÒ viÖc ViÖt Nam
gia nhËp WTO, b¶n ghi nhí vÒ c¬ chÕ ngo¹i th-¬ng cña ViÖt Nam ®· ®-îc xem
xÐt vµ ViÖt Nam ®· c¬ b¶n hoµn thµnh giai ®o¹n minh b¹ch ho¸ chÝnh s¸ch víi
viÖc tr¶ lêi h¬n 1800 nhãm c©u hái cña c¸c thµnh viªn cña WTO. H¬n n÷a, 4
cuéc häp cña nhãm lµm viÖc ®· t¹o ra mét møc ®é cao h¬n vÒ vÒ tÝnh minh b¹ch
cña chÕ ®é ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam vµ kÕt thóc giai ®o¹n thu thËp th«ng tin.
Phiªn thø n¨m cuèi th¸ng 4/2002 t¹i Thuþ sÜ b¾t ®Çu ®µm ph¸n më cöa thÞ
tr-êng, lµ giai ®o¹n ®µm ph¸n vÒ tiÕp cËn thÞ tr-êng, ®i vµo tõng chi tiÕt cña lé
tr×nh më cöa hµng ho¸ vµ dÞch vô cña ViÖt Nam. VÒ phÝa ®èi t¸c cã c¸c thµnh
viªn cña WTO quan t©m ®Õn ViÖt Nam nh- Hoa Kú, NhËt B¶n, Cana®a, Trung
Quèc, Ên §é, asean, c¸c n-íc thuéc EU... vµ c¸c n-íc cã tæ chøc lµ quan s¸t
viªn. §©y lµ cuéc ®µm ph¸n ®a ph-¬ng mµ t¹i ®©y, ViÖt Nam kh¼ng ®Þnh c¸c
cam kÕt cña m×nh vµ ®µm ph¸n ®Ó c¸c cam kÕt cã gi¸ trÞ ¸p dông chung.
N¨m 2003 lµ n¨m ®Çu tiªn trong vßng 5 n¨m trë l¹i ®©y, VN tiÕn hµnh
®-îc 2 phiªn ®µm ph¸n: Vßng 6 vµo th¸ng 4 vµ vßng 7 vµo th¸ng 12. Nh-ng
quan träng h¬n vÒ mÆt sè l-îng lµ chÊt l-îng c¸c phiªn ®µm ph¸n ®· thùc chÊt
h¬n. Vßng ®µm ph¸n thø 6 (4/2003) ViÖt Nam ®· ®-îc Ban th- ký cña WTO
®¸nh gi¸ lµ tµi liÖu ®· chuÈn bÞ tèt h¬n, ®µm ph¸n tiÕn bé h¬n. §Æc biÖt, cïng
thêi gian nµy, VN cßn ®µm ph¸n song ph-¬ng víi 14 n-íc vµ chuÈn bÞ xong
18 lo¹i tµi liÖu phôc vô ®µm ph¸n nh- : ch-¬ng tr×nh hµnh ®éng thùc hiÖn
HiÖp ®Þnh ®Çu t-; ch-¬ng tr×nh x©y dùng ph¸p luËt; HiÖp ®Þnh h¶i quan; giÊy
phÐp nhËp khÈu; b¸o c¸o vÒ trî cÊp c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp..., trong ®ã cã
viÖc quan träng lµ söa l¹i b¶n chµo lÇn 3 vÒ dÞch vô vµ thuÕ nhËp khÈu.
Do ®· ®-îc chuÈn bÞ tèt nªn t¹i vßng 7 (12.2003), ViÖt Nam vµ c¸c
n-íc ®· b¾t ®Çu th¶o luËn c¸c néi dung chÝnh cña dù th¶o b¸o c¸o gia nhËp,
®©y lµ sù kiÖn quan träng, mang tÝnh b¶n lÒ bëi ®éng th¸i nµy th-êng chØ diÔn
ra khi n-íc xin gia nhËp ®· cã nh÷ng nç lùc ®¸ng kÓ. HiÖn t¹i, Ban c«ng t¸c
WTO ®· nhÊt trÝ tõ phiªn thø 8 (dù kiÕn th¸ng 4.2004), ViÖt Nam sÏ chuyÓn
sang th¶o luËn b¸o c¸o (D/R)- lµ tµi liÖu quan träng cña ®µm ph¸n ®a ph-¬ng.
HiÖn nay toµn bé b¶n chµo phôc vô cho phiªn ®µm ph¸n thø 8 ®· ®-îc
hoµn tÊt, vµ nÕu b¶n chµo nµy ®-îc ChÝnh phñ th«ng qua sÏ ®-îc chuyÓn ®Õn
Ban th- ký WTO. Trong n¨m 2004, ViÖt Nam sÏ tËp trung vµo viÖc ®µm ph¸n
®a ph-¬ng kho¶ng 3 vßng n÷a vµ cè g¾ng kÕt thóc ë vßng ®µm ph¸n thø 10.
31
d. Giai ®o¹n 4: §-a ra c¸c b¶n chµo ban ®Çu vµ tiÕn hµnh ®µm ph¸n
song ph-¬ng, ®a ph-¬ng:
Møc ®é më cöa thÞ tr-êng ®-îc tiÕn hµnh th«ng qua ®µm ph¸n song
ph-¬ng víi tÊt c¶ c¸c thµnh viªn quan t©m tíi thÞ trõ¬ng cña ta. Tr-íc hÕt ViÖt
Nam ®-a ra nh÷ng b¶n chµo ban ®Çu vÒ më cña thÞ tr-êng hµng ho¸ vµ dÞch vô
®Ó th¨m dß ph¶n øng cña c¸c thµnh viªn kh¸c. Trªn c¬ së ®ã, c¸c thµnh viªn
yªu cÇu ViÖt Nam ph¶i gi¶m bít møc ®é b¶o hé ë mét sè lÜnh vùc. ViÖt Nam
sÏ xem xÐt yªu cÇu cña hä vµ nÕu chÊp nhËn ®-îc th× cã thÓ ®¸p øng hoÆc ®-a
ra møc b¶o hé thÊp h¬n mét chót. Qu¸ tr×nh ®µm ph¸n nh- vËy tiÕp diÔn cho
tíi khi mäi thµnh viªn ®Òu chÊp nhËn víi møc ®é më cöa thÞ tr-êng hµng ho¸
vµ dÞch vô cña ta.
B¶n chµo ban ®Çu vÒ thuÕ lµ dù kiÕn thuÕ suÊt thuÕ nhËp khÈu cho tÊt c¶
c¸c mÆt hµng ta ®Þnh cam kÕt rµng buéc kh«ng ®-îc t¨ng khi ta lµ thµnh viªn
cña WTO. B¶n chµo ban ®Çu vÒ lo¹i bá c¸c hµng rµo phi thuÕ lµ dù kiÕn lé
tr×nh lo¹i bá c¸c hµng rµo phi thuÕ nh- cÊm nhËp khÈu, h¹n ng¹ch nhËp khÈu
vµ c¸c biÖn ph¸p h¹n chÕ ®Þnh l-îng nhËp khÈu kh¸c. B¶n chµo ban ®Çu vÒ
dÞch vô: dù kiÕn c¸c lÜnh vùc dÞch vô cho phÐp c¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi
tham gia vµ c¸c ®iÒu kiÖn kinh doanh. C¸c ®iÒu kiÖn nµy liªn quan tíi h×nh
thøc cung cÊp dÞch vô nh- chi nh¸nh, v¨n phßng ®¹i diÖn, møc vèn, sè lao
®éng hay yªu cÇu vÒ b»ng cÊp…
§Ó cã thÓ ®µm ph¸n thµnh c«ng, viÖc x©y dùng chiÕn l-îc tæng thÓ ph¸t
triÓn kinh tÕ dµi h¹n gi÷ vai trß quyÕt ®Þnh. Ta ph¶i x¸c ®Þnh ®-îc nh÷ng thÕ
m¹nh, nh÷ng lÜnh vùc ta cÇn b¶o hé ®Ó cã thÓ v-¬n tíi trong t-¬ng lai, nh÷ng
ngµnh nµo ta kh«ng cÇn b¶o hé…Sù tham gia tÝch cùc cña c¸c doanh nghiÖp
trong viÖc x©y dùng chiÕn l-îc héi nhËp nãi chung còng nh- ®µm ph¸n trong
tõng lÜnh vùc cô thÓ lµ rÊt quan träng ®¶m b¶o ®µm ph¸n thµnh c«ng víi
nh÷ng ®iÒu kiÖn vµ lé tr×nh ®¸p øng cao nhÊt yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ.
HiÖn nay, ViÖt Nam sÏ ph¶i tiÕn hµnh ®µm ph¸n song ph-¬ng víi
kho¶ng gÇn 20 n-íc vµ sÏ giµnh -u tiªn tr-íc hÕt cho c¸c ®èi t¸c lín nh- Hoa
Kú, EU, NhËt B¶n... kÓ c¶ c¸c ®èi t¸c mµ ViÖt nam vèn ch-a cã quan hÖ nhiÒu
nh- c¸c n-íc Mü Latin còng cÇn hÕt søc l-u t©m.
MÆc dï ViÖt Nam ®· cã quan hÖ th-¬ng m¹i víi trªn 165 n-íc, trong
®ã tÝnh ®Õn hÕt th¸ng 12/2003 ®· ký HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i song ph-¬ng víi
86 n-íc (sè liÖu cña Vô KÕ ho¹ch vµ §Çu t-- Bé Th-¬ng m¹i), nh-ng n-íc ta
ch-a lµ thµnh viªn cña Tæ chøc th-¬ng m¹i thÕ giíi lµ mét h¹n chÕ lín vµ rÊt
c¬ b¶n vÒ thÞ tr-êng bªn ngoµi cña ViÖt Nam .
Gia nhËp WTO cã nghÜa lµ ViÖt Nam ®-îc quyÒn tiÕp cËn víi thÞ tr-êng tÊt
c¶ c¸c thµnh viªn kh¸c trªn c¬ së ®èi xö MFN. C¸c thµnh viªn chØ duy tr× b¶o hé
s¶n xuÊt trong n-íc chñ yÕu b»ng thuÕ quan víi thuÕ suÊt nãi chung kh¸ thÊp. §Ó
®-îc h-ëng thuËn lîi nµy ViÖt Nam còng ph¶i cam kÕt chÊp nhËn c¸c nguyªn t¾c
®a biªn, ®ång thêi gi¶m møc b¶o hé cña m×nh víi viªc cam kÕt thuÕ suÊt thuÕ nhËp
32
khÈu tèi ®a vµ cã lé tr×nh lo¹i bá c¸c hµng rµo phi thuÕ, ®Æc biÖt lµ c¸c biÖn ph¸p
h¹n chÕ ®Þnh l-îng nh- cÊm nhËp khÈu mét c¸ch tuú tiÖn.
Giai ®o¹n 5 vµ giai ®o¹n 6 (Hoµn thµnh NghÞ ®Þnh th- gia nhËp vµ Phª
chuÈn NghÞ ®Þnh th-) lµ nh÷ng viÖc ph¶i lµm trong t-¬ng lai khi ViÖt Nam hoµn
thµnh giai ®o¹n 4.
3. Nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh gia
nhËp WTO :
a. ThuËn lîi :
- Héi nhËp ®ßi hái ph¶i chÊp nhËn c¸c chÝnh s¸ch c¬ b¶n cña hÖ thèng,
cã ch-¬ng tr×nh triÓn khai phï hîp víi qui t¾c chung. ViÖt Nam cã thuËn lîi
vÒ c¬ héi më réng thÞ tr-êng, nhËn ®-îc sù ®·i ngé kh«ng ph©n biÖt so víi c¸c
thµnh viªn kh¸c, cã nh©n nh-îng vÒ më cöa thÞ tr-êng vµ c¸c ch-¬ng tr×nh
gi¶m thuÕ. Gia nhËp HiÖp héi c¸c n-íc §«ng Nam ¸ vµo th¸ng 7/1995, Tham
gia AFTA, ViÖt Nam ®· c«ng bè c¸c Ch-¬ng tr×nh gi¶m thuÕ cña m×nh vµ t¹o
thuËn lîi cho th-¬ng m¹i. Khi tham gia APEC, c¸c ch-¬ng tr×nh gi¶m thuÕ
mang tÝnh chÊt tù nguyÖn nh-ng ®Òu h-íng tíi ®Ých lµ gi¶m thuÕ xuèng møc
kh«ng qu¸ 10% vµ triÖt tiªu c¸c hµng rµo phi thuÕ vµo n¨m 2020.
- ViÖt Nam ®· cã b-íc tiÕn tÝch cùc trong viÖc tham gia hÖ thèng
th-¬ng m¹i ®a biªn, ®-îc sù hç trî kü thuËt vµ kinh nghiÖm cña c¸c n-íc ®i
tr-íc trong qua tr×nh gia nhËp WTO, ®-îc sù ñng hé cña céng ®ång Quèc tÕ
vµ c¸c tæ chøc Quèc tÕ trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ThÕ giíi vµ khu vùc.
- ViÖt Nam ®· ký kÕt nhiÒu hiÖp ®Þnh song ph-¬ng vµ ®a ph-¬ng theo
nh÷ng nguyªn t¾c Quy chÕ ®èi xö Quèc gia vµ kh«ng ph©n biÖt, bao gåm HiÖp
®Þnh vÒ viÖc thiÕt lËp khu vùc MËu dÞch tù do ASEAN (AFTA), HiÖp ®Þnh
th-¬ng m¹i ViÖt Nam- Hoa Kú, vµ mét sè hiÖp ®Þnh song ph-¬ng kh¸c… Cam
kÕt thùc thi nguyªn t¾c kh«ng ph©n biÖt ®èi xö trong th-¬ng m¹i quèc tÕ t¹o
®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ViÖt Nam gia nhËp WTO.
- XuÊt khÈu t¨ng m¹nh vµ æn ®Þnh ®· gãp phÇn duy tr× møc t¨ng tr-ëng
GDP cao vµ æn ®Þnh trong nhiÒu n¨m, gi÷ v÷ng c¸n c©n thanh to¸n, t¹o c¬ së
cho tÝch lòy, t¨ng søc hót ®Çu t- n-íc ngoµi. Më réng c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ
®èi ngo¹i theo h-íng më cöa cßn gãp phÇn lµm t¨ng viÖc lµm, ®Æc biÖt lµ
trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn cã ®Þnh h-íng xuÊt khÈu vµ sö dông
nhiÒu lao ®éng, gãp phÇn thóc ®Èy sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa
theo ®Þnh h-íng x· héi chñ nghÜa.
Nh÷ng kÕt qu¶ ®ã gãp phÇn cñng cè lßng tin x· héi vµo ®-êng lèi,
chiÕn l-îc vµ c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn cña §¶ng vµ Nhµ n-íc ta. 17 n¨m ®æi
míi võa qua, ViÖt Nam ®· ®¹t b-íc tiÕn ®¸ng kÓ trong viÖc tiÕn tíi tù do ho¸
th-¬ng m¹i vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. §ã lµ viÖc t¨ng sè l-îng c¸c c«ng ty
th-¬ng m¹i trªn toµn ®Êt n-íc, c¶i c¸ch hÖ thèng ng©n hµng phï hîp víi c¬
chÕ ngo¹i th-¬ng, thiÕt lËp mét c¬ chÕ ®Çu t- n-íc ngoµi tù do vµ mét c¬ cÊu
thuÕ nhËp khÈu phï hîp.
33
ViÖt Nam ®· tr¶i qua nhiÒu n¨m söa ®æi luËt ph¸p, theo HiÕn ph¸p söa ®æi
2001, tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®Òu ®-îc phÐp ho¹t ®éng, ChÝnh phñ khuyÕn
khÝch khu vùc ®Çu t- t- nh©n kÓ c¶ trong n-íc vµ ngoµi n-íc ho¹t ®éng trªn mäi
lÜnh vùc… Mäi lÜnh vùc ho¹t ®éng ®Òu cho thÊy ViÖt Nam ®· chuyÓn sang nÒn
kinh tÕ thÞ tr-êng, mét trong nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra khi tham gia WTO. Mét môc
tiªu quan träng cña tù do ho¸ th-¬ng m¹i theo hÖ thèng WTO lµ ®-a sù th©m
nhËp tèt h¬n cho c«ng ty t- nh©n ë c¶ thÞ tr-êng trong n-íc vµ quèc tÕ.
b. Khã kh¨n :
- T-¬ng tù nh- hÇu hÕt c¸c n-íc gia nhËp WTO trong giai ®o¹n ban ®Çu
®Òu gÆp ph¶i khã kh¨n trong viÖc thùc thi khu«n khæ ph¸p luËt. ViÖt Nam
ch-a cã c¸c c¬ cÊu hµnh chÝnh phï hîp; ThiÕu hiÓu biÕt vÒ c¸c yªu cÇu ®èi víi
viÖc thiÕt lËp c¸c luËt vµ qui ®Þnh phï hîp WTO. ch-a cã sù thèng nhÊt gi÷a
c¸c Bé, Ngµnh vµ c¸c c¬ quan chøc n¨ng, sù thiÕu tù nguyÖn chung cña c¸c c¬
quan tham gia vµ c¸c tæ chøc ®Ó th¶o luËn vÒ nhiÖm vô, chøc n¨ng, c¬ cÊu; trë
ng¹i t¹i c¸c c¬ quan hµnh chÝnh c¸c cÊp t¹i ®Þa ph-¬ng… th¸ch thøc c¬ b¶n
cña ViÖt Nam lµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i tæng thÓ ë tÇm vÜ m«, t¹o
®iÒu kiÖn cho nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn trong m«i tr-êng ph¸p lý kinh doanh æn
®Þnh, cã nguyªn t¾c, phï hîp víi ®Þnh h-íng chiÕn l-îc do Nhµ n-íc ViÖt
Nam qui ®Þnh, ®ång thêi kh«ng tr¸i víi khu«n khæ quèc tÕ
- Khã kh¨n vÒ c«ng nghÖ : Lîi thÕ so s¸nh tr-íc m¾t cña ViÖt Nam lµ tµi
nguyªn, vÞ trÝ ®Þa lý thuËn lîi, nguån nh©n lùc dåi dµo vµ cã v¨n ho¸, t-¬ng ®èi cã
kü thuËt, tuy nhiªn tµi nguyªn vµ nh©n lùc lµ nh÷ng nguån cã h¹n vµ sím mÊt dÇn
-u thÕ. ViÖt Nam cÇn sím biÕn tiÒm n¨ng thµnh kh¶ n¨ng s¸ng t¹o vµ lµm chñ
c«ng nghÖ, tõng b-íc t¹o ra c«ng nghÖ nguån, c«ng nghÖ qu¶n lý vµ ®µo t¹o.
- Khã kh¨n vÒ m«i tr-êng c¹nh tranh : M«i tr-êng c¹nh tranh cña ViÖt
Nam ch-a thËt b×nh ®¼ng, ph¸p luËt ViÖt Nam so víi th«ng lÖ quèc tÕ cßn
nhiÒu kh¸c biÖt, bÊt cËp nªn ViÖt Nam ph¶i chÊp nhËn c¶i c¸ch, ®iÒu chØnh ®Ó
t¹o tiÒn ®Ò c¬ b¶n trong qu¸ tr×nh gia nhËp WTO
- Khã kh¨n vÒ Bé m¸y qu¶n lý hµnh chÝnh : C¬ chÕ phèi hîp trong néi bé
Ngµnh vµ gi÷a c¸c Bé c¸c Ngµnh cßn ch-a chÆt chÏ, thiÕu ®ång bé, th«ng tin
kh«ng th«ng suèt lµ nh÷ng trë ng¹i cÇn kh¾c phôc trong qu¸ tr×nh gia nhËp
WTO. Nh÷ng qui ®Þnh kh«ng minh b¹ch trong chÝnh s¸ch vµ th«ng t- h-íng dÉn
khiÕn cho viÖc ¸p dông khã kh¨n, g©y ra thùc thi chñ quan tuú tiÖn, ch-a phï hîp
víi yªu cÇu vÒ mét bé m¸y lµm viÖc cã hiÖu qu¶ trong qu¸ tr×nh héi nhËp.
- Mét khã kh¨n n÷a lµ hiÖn nay, nÕu ViÖt Nam muèn gia nhËp WTO
vµo gi÷a n¨m 2005 th× trong n¨m 2004 chóng ta ph¶i hoµn thµnh mäi viÖc vÒ
®µm ph¸n vµ phÊn ®Êu kÕt thóc ë vßng thø 10. Nh- vËy cßn 3 vßng ®µm ph¸n
®a ph-¬ng n÷a trong n¨m nay (trong n¨m 2003 chóng ta chØ thùc hiÖn ®-îc 2
vßng ®µm ph¸n) ®ång thêi cßn ph¶i tiÕn hµnh ®µm ph¸n song ph-¬ng víi
kho¶ng 18 n-íc, cô thÓ ViÖt Nam ph¶i chuÈn bÞ tiÕn hµnh kháang 100 cuéc
®µm ph¸n, nh- vËy c«ng viÖc trong n¨m 2004 thËt sù lµ nÆng nÒ.
34
III. Mét sè ®¸nh gi¸ vÒ sù tham gia cña Nhµ n-íc vµ doanh
nghiÖp ViÖt Nam trong viÖc thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc
TMHH vµ TMDV trong BTA vµ chuÈn bÞ khi ViÖt Nam gia nhËp
WTO
1. §¸nh gi¸ qu¸ tr×nh x©y dùng vµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch cña
ChÝnh phñ ViÖt Nam trong viÖc thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc TMHH
vµ TMDV trong BTA vµ chuÈn bÞ khi ViÖt Nam gia nhËp WTO
1.1. §èi víi c¸c chÝnh s¸ch nh»m thùc hiÖn BTA:
Theo quy ®Þnh cña BTA vµ c¸c HiÖp ®Þnh vÒ TMHH vµ TMDV cña WTO,
c¸c bªn tham gia sÏ giµnh cho nhau quy chÕ MFN vµ NT. Ngay sau khi BTA cã
hiÖu lùc, ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· ban hµnh nhiÒu v¨n b¶n ph¸p quy nh»m t¹o
®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc thùc thi HiÖp ®Þnh. Ph¸p lÖnh sè 41/2002/PL-
UBTVQH ngµy 25/5/2002 vÒ ®èi xö tèi huÖ quèc vµ ®èi xö quèc gia trong
th-¬ng m¹i quèc tÕ lµ v¨n b¶n ph¸p lý quan träng nh»m thèng nhÊt qu¶n lý Nhµ
n-íc vÒ MFN vµ NT trªn c¬ së b×nh ®¼ng, cïng cã lîi trong th-¬ng m¹i quèc tÕ.
Ngoµi c¸c chÝnh s¸ch vÒ thuÕ, ChÝnh phñ ViÖt Nam cßn ban hµnh nhiÒu v¨n b¶n
ph¸p lý cã liªn quan ®Õn c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan, vÒ viÖc ®Þnh gi¸ tèi thiÓu
®Ó tÝnh thuÕ nhËp khÈu, vÒ viÖc kh«ng ban hµnh c¸c tiªu chuÈn kü thuËt cao h¬n
møc cÇn thiÕt ®Ó h¹n chÕ nhËp khÈu...víi môc tiªu ®Èy m¹nh quan hÖ mËu dÞch
gi÷a hai n-íc. §iÒu nµy chøng tá ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· rÊt cè g¾ng trong viÖc
t¹o dùng mét m«i tr-êng ph¸p lý thuËn lîi, b×nh ®¼ng cho c¶ doanh nghiÖp ViÖt
Nam vµ doanh nghiÖp Hoa Kú cïng ho¹t ®éng nh»m ph¸t triÓn th-¬ng m¹i song
ph-¬ng. Tuy nhiªn, c¸c chÝnh s¸ch vÒ MFN vµ NT cña ViÖt Nam nh»m thùc hiÖn
BTA hiÖn vÉn ch-a ®-îc c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam hiÓu biÕt mét c¸ch kü
cµng, thÊu ®¸o ®Ó cã sù vËn dông linh ho¹t.
Nh×n chung, nÕu hÖ thèng chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cña ViÖt Nam ®-îc söa
®æi, x©y dùng míi vµ ban hµnh mét c¸ch ®Çy ®ñ, râ rµng, Ýt thay ®æi sÏ lµ c¬ së
quan träng cho ho¹t ®éng th-¬ng m¹i gi÷a hai n-íc ph¸t triÓn nhanh chãng.
C¸c v¨n b¶n ph¸p lý quy ®Þnh chung cho häat ®éng th-¬ng m¹i dÞch vô
còntg nh- c¸c ph-¬ng thøc cung cÊp dÞch vô ch-a cã hoÆc yÕu. C¸c v¨n b¶n
chuyªn ngµnh ®iÒu chØnh tõng lÜnh vùc dÞch vô cung ch-a ®-îc cô thÓ hãa
mét c¸ch triÖt ®Ó, mét sè v¨n b¶n hiÖu lùc ph¸p lý ch-a cao vµ hÇu hÕt c¸c v¨n
b¶n nay ch-a hoµn toµn phï hîp víi th«ng lÖ, quy t¾c vµ tiªu chuÈn quèc tÕ.
Mét vÊn ®Ò quan träng kh¸c n÷a lµ viÖc tæ chøc phæ biÕn vµ h-íng dÉn
thi hµnh chÝnh s¸ch cña c¸c c¬ quan chøc n¨ng lµ ch-a hiÖu qu¶, néi dung cña
c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt ®Õn víi doanh nghiÖp ch-a ®-îc kÞp thêi, rµnh m¹ch vµ
chÝnh x¸c. NhiÒu tr-êng hîp víi cïng mét v¨n b¶n ph¸p luËt nh-ng mçi
doanh nghiÖp, mçi ng-êi l¹i hiÓu theo c¸c néi dung kh¸c nhau vµ c¸ch ¸p
dông còng kh¸c nhau. ChÝnh v× vËy nªn khi doanh nghiÖp ViÖt Nam xuÊt khÈu
vµo thÞ tr-êng Hoa Kú vÉn cßn nhiÒu v-íng m¾c.
35
1.2. §èi víi chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cña ViÖt Nam ®Ó chuÈn bÞ gia
nhËp WTO:
ViÖc x©y dùng vµ ban hµnh c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ th-¬ng m¹i cña ViÖt
Nam nh»m thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong BTA còng ®ång thêi lµ c¬ së ®Ó thùc
hiÖn c¸c HiÖp ®Þnh cña WTO khi ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn. Mét trong
nh÷ng yªu cÇu cña WTO lµ c¸c n-íc thµnh viªn ph¶i cã chÝnh s¸ch th-¬ng
m¹i ®Çy ®ñ, râ rµng, minh b¹ch vµ phï hîp víi c¸c HiÖp ®Þnh cña WTO.
§Ó chuÈn bÞ gia nhËp WTO, ViÖt Nam ®· hoµn thµnh viÖc minh b¹ch
ho¸ c¸c chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i vµ trªn thùc tÕ ViÖt Nam ®· tiÕn hµnh söa ®æi,
bæ sung mét lo¹t c¸c v¨n b¶n cã liªn quan nh-: LuËt th-¬ng m¹i, LuËt doanh
nghiÖp, LuËt lao ®éng, LuËt thuÕ, Ban hµnh Quy ®Þnh vÒ viÖc x¸c ®Þnh gi¸ tÝnh
thuÕ nhËp khÈu hµng ho¸, Ph¸p lÖnh vÒ ®èi xö tèi huÖ quèc vµ ®èi xö quèc gia
trong th-¬ng m¹i quèc tÕ... ViÖc c¶i c¸ch t- ph¸p cña ViÖt Nam nh- trªn ®-îc
Ban th- ký WTO vµ c¸c thµnh viªn kh¸c cña tæ chøc nµy ®¸nh gi¸ cao.
Trong n¨m 2003, ho¹t ®éng hîp t¸c quèc tÕ vÒ ph¸p luËt vµ t- ph¸p cña
n-íc ta tiÕp tôc ph¸t triÓn theo h-íng tÝch cùc. Sè l-îng ch-¬ng tr×nh hîp t¸c
vµ dù ¸n tiÕp tôc t¨ng, ngµy cµng phôc vô thiÕt thùc ho¹t ®éng x©y dùng ph¸p
luËt, nghiªn cøu khoa häc ph¸p lý, chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, ®µo t¹o
c¸n bé ph¸p lý, ®¨ng ký giao dÞch b¶o ®¶m...
§Õn nay, ViÖt Nam ®· më réng ho¹t ®éng hîp t¸c vÒ ph¸p luËt vµ t- ph¸p
tíi trªn 50 quèc gia vµ h¬n 10 tæ chøc quèc tÕ, khu vùc. Ngµy 25/8/2003, Thñ
t-íng ChÝnh phñ ®· phª duyÖt dù ¸n "Hç trî thùc hiÖn ChiÕn l-îc ph¸t triÓn
hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010". §©y lµ dù ¸n cã quy m« lín, do
Bé T- ph¸p vµ C¬ quan ph¸t triÓn Liªn HiÖp Quèc (UNDP), c¸c tæ chøc SIDA
(Thuþ §iÓn), DANIDA (§an M¹ch) chuÈn bÞ vµ ký kÕt.
Bªn c¹nh ®ã, Bé T- ph¸p ®· hoµn thµnh viÖc rµ so¸t, ®èi chiÕu c¸c hiÖp
®Þnh cña WTO víi c¸c quy ®Þnh hiÖn hµnh cña ph¸p luËt ViÖt Nam. Bao gåm
263 v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt (28 luËt, 24 ph¸p lÖnh, 1 nghÞ quyÕt ChÝnh
phñ, 21 quyÕt ®Þnh cña Thñ t-íng, 2 chØ thÞ cña Thñ t-íng, 1 th«ng b¸o ý kiÕn
cña Thñ t-íng, 58 th«ng t-, 60 quyÕt ®Þnh cña bé tr-ëng c¸c bé, 4 c«ng v¨n
cña c¸c Bé) cã liªn quan trùc tiÕp ®Õn WTO ®· ®-îc rµ so¸t, ®èi chiÕu. Trong
®ã cã 52 v¨n b¶n cÇn söa ®æi, bæ sung (gåm 14 luËt, 9 ph¸p lÖnh, 16 nghÞ
®Þnh, 4 quyÕt ®Þnh cña Thñ t-íng, 5 th«ng t-, 2 c«ng v¨n cña c¸c bé) vµ 42
v¨n b¶n cÇn ban hµnh míi (gåm 14 luËt, 6 ph¸p lÖnh, 21 nghÞ ®Þnh, 1 th«ng
t-). Trªn c¬ së ®ã, Bé T- ph¸p ®· x©y dùng B¶n chµo vÒ x©y dùng ph¸p luËt
phôc vô viÖc gia nhËp WTO, ®· tr×nh bµy vµ ®-îc céng ®ång quèc tÕ ®¸nh gi¸
cao t¹i vßng ®µm ph¸n thø 7 võa qua.
Mét trong nh÷ng nhiÖm vô träng t©m cña ngµnh T- ph¸p trong c«ng t¸c
x©y dùng ph¸p luËt n¨m 2004 lµ ph¶i tiÕp tôc ®Èy m¹nh viÖc rµ so¸t, ®èi chiÕu
c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt ViÖt Nam víi c¸c quy ®Þnh cña WTO, HiÖp ®Þnh
th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú vµ hÖ thèng ph¸p luËt c¸c n-íc ASEAN ®Ó
chñ ®éng phôc vô qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ cña ®Êt n-íc.
36
MÆc dÇu vËy, hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ - th-¬ng m¹i cña ViÖt
Nam hiÖn vÉn cßn nhiÒu bÊt cËp. NhiÒu v¨n b¶n ra ®êi nh-ng ch-a nhanh
chãng ®i vµo thùc tiÔn th-¬ng m¹i, mét sè quy ®Þnh cã vai trß nh- ®Ó ®¶m b¶o
cho hµng ho¸ xuÊt khÈu mét c¸ch thuËn lîi th× l¹i ch-a ®-îc ban hµnh hoÆc
ch-a ®Çy ®ñ nh- chÝnh s¸ch ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ xóc tiÕn th-¬ng m¹i,
x©y dùng vµ b¶o vÖ th-¬ng hiÖu cho hµng ho¸ ViÖt Nam, thùc hiÖn HÖ thèng
hµi hoµ vÒ m· vµ miªu t¶ hµng ho¸...
Riªng ®èi víi th-¬ng m¹i dÞch vô : §©y lµ lÜnh vùc cßn rÊt míi mÎ ë ViÖt
Nam nªn c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt ®iÒu chØnh vÒ lÜnh vùc nµy cßn rÊt ®¬n gi¶n vµ
thiÕu ®Çy ®ñ. HiÖn t¹i, ViÖt Nam ch-a cã c¸c v¨n b¶n ph¸p lý quy ®Þnh chung cho
ho¹t ®éng th-¬ng m¹i dÞch vô còng nh- c¸c ph-¬ng thøc cung cÊp dÞch vô. MÆt
kh¸c, c¸c v¨n b¶n chuyªn ngµnh ®iÒu chØnh tõng lÜnh vùc dÞch vô còng ch-a ®-îc
cô thÓ ho¸ mét c¸ch triÖt ®Ó, cßn rÊt nhiÒu lÜnh vùc dÞch vô ®· ®-îc cam kÕt trong
HiÖp ®Þnh nh-ng hiÖn nay vÉn ch-a cã c¸c v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt ®Ó ®iÒu
chØnh, mét sè ngµnh dÞch vô chuyªn ngµnh tuy ®· cã v¨n b¶n ®iÒu chØnh nh-ng
hiÖu lùc ph¸p lý ch-a cao (th-êng lµ NghÞ ®Þnh ChÝnh phñ) nh-: DÞch vô B-u
chÝnh viÔn th«ng, dÞch vô kÕ to¸n, kiÓm to¸n, dÞch vô qu¶ng c¸o... H¬n thÕ, c¸c
v¨n b¶n nµy ch-a hoµn toµn phï hîp víi th«ng lÖ, quy t¾c vµ tiªu chuÈn quèc tÕ.
Tuy nhiªn, qu¸ tr×nh c¶i c¸ch t- ph¸p ®ang ®-îc tiÕn hµnh chËm, ch-a
toµn diÖn vµ hiÖu qu¶ ch-a cao. §©y còng lµ ®iÒu ®¸ng lo ng¹i trong qu¸ tr×nh
phÊn ®Êu ®Ó trë thµnh thµnh viªn cña WTO vµo gi÷a n¨m 2005.
§iÒu quan träng h¬n lµ c¸c c¶i c¸ch vÒ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cña ViÖt
Nam cho phï hîp víi quy ®Þnh cña WTO ch-a ®-îc c¸c doanh nghiÖp thuéc
mäi thµnh phÇn kinh tÕ trong c¶ n-íc quan t©m triÖt ®Ó. Sè doanh nghiÖp quan
t©m ®Õn c¸c chÝnh s¸ch héi nhËp vµ s½n sµng tham gia héi nhËp cßn ë møc
thÊp. Cã ý kiÕn cho r»ng: S½n sµng gia nhËp WTO chñ yÕu lµ ë c¸c c¬ quan
qu¶n lý Nhµ n-íc, nhiÒu doanh nghiÖp cßn rÊt m¬ hå vµ thËm chÝ kh«ng quan
t©m ®Õn vÊn ®Ò nµy. VÊn ®Ò ®Æt ra ë ®©y lµ: Bªn c¹nh nh÷ng nç lùc nh»m thay
®æi c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ - th-¬ng m¹i cho phï hîp víi quy ®Þnh cña WTO,
ChÝnh phñ ViÖt Nam cÇn cã biÖn ph¸p ®Ó tuyªn truyÒn, phæ biÕn vµ gióp
doanh nghiÖp thùc hiÖn ®óng nh÷ng chÝnh s¸ch míi cã liªn quan ®Õn viÖc thóc
®Èy tiÕn tr×nh gia nhËp WTO cña ViÖt Nam.
Nh×n chung, trong bèi c¶nh ViÖt Nam trong thêi gian ®Çu thùc hiÖn
HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú vµ ®ang ®µm ph¸n tÝch cùc ®Ó gia
nhËp WTO, viÖc c¶i c¸ch hÖ thèng ph¸p luËt vµ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cho
phï hîp víi c¸c cam kÕt song ph-¬ng vµ ®a ph-¬ng thùc sù ®ang trë thµnh
mét th¸ch thøc lín. Víi hÖ thèng chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i vµ c¸c chÝnh s¸ch vÜ
m« cã liªn quan cña ViÖt Nam cßn nhiÒu bÊt cËp vµ thiÕu ®ång bé nh- hiÖn
nay th× viÖc ®iÒu chØnh nh÷ng chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cò vµ x©y dùng c¸c
chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i míi cho phï hîp c¸c cam kÕt vÒ th-¬ng m¹i hµng ho¸
vµ th-¬ng m¹i dÞch vô trong BTA vµ thÝch øng víi c¸c nguyªn t¾c cña WTO,
®ång thêi h-íng dÉn thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ c¸c chÝnh s¸ch nªu trªn lµ c«ng
viÖc cÊp thiÕt, cÇn cã sù quan t©m c¶ cña c¶ ChÝnh phñ và doanh nghiÖp .
37
2- §¸nh gi¸ sù tham gia cña doanh nghiÖp ViÖt Nam trong viÖc
thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc th-¬ng m¹i hµng ho¸ vµ th-¬ng m¹i
dÞch vô trong HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú vµ chuÈn bÞ khi
ViÖt Nam gia nhËp WTO:
Trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ nãi chung, c¸c doanh nghiÖp lµ
n¬i trùc tiÕp diÔn ra ho¹t ®éng héi nhËp vµ còng lµ n¬i trùc tiÕp chÞu t¸c ®éng
cña tiÕn tr×nh héi nhËp.
2.1. §èi víi viÖc thùc hiÖn BTA:
§èi víi viÖc thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc th-¬ng m¹i hµng ho¸ vµ
th-¬ng m¹i dÞch vô trong HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt nam - Hoa Kú, c¸c doanh
nghiÖp ViÖt Nam còng lµ n¬i trùc tiÕp ®-îc h-ëng c¸c lîi Ých vµ còng lµ n¬i trùc
tiÕp ®èi mÆt víi nh÷ng th¸ch thøc do c¸c cam kÕt trong HiÖp ®Þnh mang l¹i.
VÒ lÜnh vùc th-¬ng m¹i hµng ho¸ : ChÝnh phñ hai n-íc ®· cam kÕt thùc
hiÖn tù do ho¸ th-¬ng m¹i gi÷a 2 quèc gia theo quy chÕ ®èi xö tèi huÖ quèc
(MFN) vµ ®èi xö quèc gia (NT).
Thùc hiÖn cam kÕt nµy vµ th«ng qua chÝnh s¸ch cña nhµ n-íc, c¸c
doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· tõng b-íc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cho hµng
ho¸ vµ cña chÝnh b¶n th©n m×nh. Cô thÓ lµ:
- B¶n th©n c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· kh«ng ngõng ®æi míi c«ng
nghÖ, thiÕt bÞ kü thuËt, n¨ng lùc qu¶n lý vµ kü n¨ng kinh doanh ®Ó s¶n phÈm,
hµng ho¸ cña hä cã ®ñ søc c¹nh tranh trªn thÞ tr-êng Hoa Kú.
Trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh gay g¾t víi hµng ho¸ vµ doanh nghiÖp Hoa
Kú ngay t¹i thÞ tr-êng trong n-íc, tõ khi BTA cã hiÖu lùc ®Õn nay, søc c¹nh
tranh cña hµng ho¸ vµ doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· t¨ng lªn ®¸ng kÓ. NhiÒu s¶n
phÈm nh-: Hµng dÖt may, thuû s¶n, thñ c«ng mü nghÖ... cña c¸c doanh nghiÖp
ViÖt Nam ®· cã mÆt vµ tiªu thô m¹nh trªn thÞ tr-êng Hoa Kú.
- Tr-íc søc Ðp cña tiÕn tr×nh gi¶m thuÕ nh»m thùc hiÖn MFN vµ NT víi
Hoa Kú, c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt hµng ho¸ trong n-íc cña ViÖt Nam còng
lu«n tù n©ng cao chÊt l-îng s¶n phÈm, h¹ gi¸ thµnh... Cã nh- vËy, hµng ho¸
cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam míi cã kh¶ n¨ng gi÷ v÷ng ®-îc thÞ tr-êng
trong n-íc khi hµng ho¸ cña Hoa Kú trµn vµo.
- Bªn c¹nh viÖc t¨ng c-êng quan hÖ trao ®æi hµng ho¸ gi÷a c¸c doanh
nghiÖp hai n-íc, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam còng lu«n quan t©m ®Õn viÖc
t¨ng sè l-îng c¸c ph©n ngµnh dÞch vô vµ n©ng cao chÊt l-îng c¸c s¶n phÈm
dÞch vô nh-: dÞch vô tµi chÝnh, dÞch vô b-u chÝnh viÔn th«ng, dÞch vô t- vÊn,
dÞch vô kÕ to¸n, kiÓm to¸n, dÞch vô du lÞch... Cã nh- vËy c¸c doanh nghiÖp
ViÖt Nam míi khai th¸c ®-îc tiÒm n¨ng cung cÊp c¸c s¶n phÈm dÞch vô cho
Hoa Kú nh»m thùc hiÖn HiÖp ®Þnh.
- Doanh nghiÖp ViÖt Nam lu«n tÝch cùc thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng xóc
tiÕn th-¬ng m¹i, nghiªn cøu thÞ tr-êng vµ t×m hiÓu luËt kinh doanh cña c¸c
tiÓu bang vµ Liªn bang Hoa kú. NhiÒu ®oµn c¸n bé cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt
38
Nam ®· kh¶o s¸t thÞ tr-êng Hoa Kú nh»m t×m hiÓu thÞ tr-êng, tiÕp cËn vµ t¹o
c¬ héi lµm ¨n víi c¸c doanh nghiÖp Hoa Kú.
Doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· cã nh÷ng ho¹t ®éng hîp t¸c s¶n xuÊt - kinh
doanh víi c¸c doanh nghiÖp Hoa kú th«ng qua ho¹t ®éng liªn kÕt, liªn doanh
cïng tiªu thô s¶n phÈm vµ cïng ph¸t triÓn s¶n xuÊt.
Nh×n mét c¸ch chung nhÊt, sau h¬n hai n¨m thùc hiÖn BTA, n¨ng lùc
c¹nh tranh cña doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· kh«ng ngõng ®-îc n©ng cao trong
nhiÒu ngµnh s¶n xuÊt. Tuy vËy, n¨ng suÊt lao ®éng nãi chung ch-a cao, chÊt
l-îng vµ tÝnh ®éc ®¸o cña s¶n phÈm cßn thÊp, thÞ tr-êng ®Çu ra cho s¶n phÈm
ch-a æn ®Þnh vµ bÒn v÷ng, tr×nh ®é c«ng nghÖ vµ kü n¨ng tiÕp cËn víi c«ng
nghÖ míi cßn h¹n chÕ, chi phÝ ®Çu vµo cßn cao vµ ch-a hîp lý dÉn ®Õn nhiÒu
tr-êng hîp gi¸ c¶ hµng ho¸ ch-a c¹nh tranh ®-îc víi hµng nhËp khÈu.
2.2. §èi víi viÖc chuÈn bÞ khi ViÖt Nam gia nhËp WTO:
- Tõ 1995 ®Õn nay, ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· rÊt cè g¾ng trong viÖc
chuÈn bÞ vµ ®µm ph¸n gia nhËp WTO. Víi hy väng ViÖt Nam sÏ gia nhËp
WTO vµo gi÷a 2005, c¸c doanh nghiÖp trong n-íc ®· cã nh÷ng b-íc chuÈn bÞ
tÝch cùc ®Ó s½n sµng thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong c¸c HiÖp ®Þnh cña WTO.
Víi sù gióp ®ì cña ChÝnh phñ, Bé Th-¬ng m¹i, Uû ban quèc gia vÒ Héi
nhËp kinh tÕ quèc tÕ - Bé Th-¬ng m¹i, Phßng Th-¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖp
ViÖt Nam (VCCI), c¸c Bé, Ngµnh vµ c¸c HiÖp héi ngµnh hµng, c¸c doanh
nghiÖp trong n-íc ®· ®-îc tuyªn truyÒn, tËp huÊn vµ t×m hiÓu vÒ Tæ chøc
th-¬ng m¹i thÕ giíi, c¬ héi vµ th¸ch thøc cña doanh nghiÖp khi ViÖt Nam trë
thµnh thµnh viªn cña tæ chøc nµy. Th«ng qua ®ã, doanh nghiÖp ViÖt Nam
còng x¸c ®Þnh ®-îc nh÷ng vÊn ®Ò mµ hä ph¶i ®èi mÆt trong thêi gian tr-íc
m¾t còng nh- l©u dµi (70% doanh nghiÖp ViÖt Nam mong muèn vµ s½n sµng
gia nhËp WTO; 30% c¶m thÊy søc Ðp c¹nh tranh t¨ng vµ 98% biÕt viÖc ChÝnh
phñ ®ang ®µm ph¸n gia nhËp WTO tuy cßn m¬ hå vµ h¹n chÕ).
- Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, nhiÒu doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· t¨ng
c-êng ®Çu t- ®æi míi thiÕt bÞ, c«ng nghÖ, n©ng cao chÊt l-îng s¶n phÈm vµ
chÊt l-îng qu¶n lý doanh nghiÖp; t¨ng c-êng c¶i tiÕn mÉu m· bao gãi; h¹n
chÕ chi phÝ ®Çu vµo, chuyÓn h-íng s¶n xuÊt - kinh doanh ®èi víi nh÷ng s¶n
phÈm cã søc c¹nh tranh yÕu hoÆc kh«ng ®ñ søc c¹nh tranh khi héi nhËp. Cã
nh- vËy, gi¸ thµnh s¶n phÈm do hä s¶n xuÊt ra míi ®¹t ë møc thÊp vµ cã thÓ
c¹nh tranh ®-îc víi hµng ho¸ cã xuÊt xø tõ Hoa Kú vµ ®¹t tiªu chuÈn quèc tÕ
nh- HACCP; SA 8000... còng nh- tõ c¸c n-íc kh¸c trong khu vùc .
- Bªn c¹nh sù hç trî cña Nhµ n-íc, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam còng
lu«n chñ ®éng ®èi víi ho¹t ®éng xóc tiÕn th-¬ng m¹i, t×m kiÕm thÞ tr-êng, t×m
hiÓu luËt th-¬ng m¹i quèc tÕ ®Ó t×m chç ®øng cho c¸c s¶n phÈm cña m×nh.
Tuy nhiªn, cho ®Õn thêi ®iÓm hiÖn t¹i, s¶n phÈm cña nhiÒu doanh
nghiÖp ViÖt Nam ch-a cã søc c¹nh tranh cao, ch-a chiÕm gi÷ ®-îc thÞ phÇn
lín trªn thÞ tr-êng c¸c n-íc kh¸c trªn thÕ giíi. H¬n thÕ, tr×nh ®é c«ng nghÖ
trong s¶n xuÊt t¹i doanh nghiÖp cßn ë møc thÊp, kh¶ n¨ng tiÕp cËn vµ sö dông
39
c«ng nghÖ hiÖn ®¹i cßn rÊt h¹n chÕ. §©y lµ th¸ch thøc v« cïng to lín ®èi víi
doanh nghiÖp trong c¶ n-íc khi ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn cña WTO vµ
ho¹t ®éng tù do ho¸ th-¬ng m¹i ®-îc thùc hiÖn trªn ph¹m vi thÕ giíi. Nh×n
chung, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam hiÖn vÉn ch-a hiÓu biÕt s©u s¾c vµ ch-a
s½n sµng gia nhËp WTO mét c¸ch triÖt ®Ó.
Tãm t¹i, héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ kh«ng nh÷ng lµ xu thÕ chung mµ cßn
lµ nhu cÇu vµ chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña §¶ng. Héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ lµ ®iÒu
kiÖn cÇn thiÕt kh«ng thÓ thiÕu ®-îc ®èi víi mçi mét quèc gia ®Ó x©y dùng mét
nÒn kinh tÕ ®éc lËp, tù chñ vµ v÷ng m¹nh. Néi dung cña héi nhËp lµ chóng ta
ph¶i t×m c¸ch tham gia mét c¸ch ®Çy ®ñ trong c¸c tæ chøc kinh tÕ cña khu vùc
vµ thÕ giíi víi h×nh thøc héi nhËp ®a ph-¬ng. Kh«ng nªn hiÓu héi nhËp chØ lµ
gia nhËp c¸c tæ chøc kinh tÕ quèc tÕ mµ quan träng h¬n lµ viÖc thiÕt lËp c¸c
quan hÖ th-¬ng m¹i, ®Çu t-, khoa häc kü thuËt víi tõng n-íc mÆc dï quan hÖ
song ph-¬ng ph¶i dùa trªn c¸c quy ®Þnh chung cña quan hÖ ®a ph-¬ng. §Ó
ViÖt Nam cã thÓ trë thµnh thµnh viªn cña WTO trong t-¬ng lai gÇn, bªn c¹nh
viÖc ph¸t huy néi lùc cña hÖ thèng c¸c doanh nghiÖp trong n-íc, ChÝnh phñ
cÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p hç trî hiÖu qu¶ vµ thiÕt thùc ®Ó doanh nghiÖp cã thÓ
v-¬n lªn v-ît qua nh÷ng th¸ch thøc cña héi nhËp vµ cïng víi ChÝnh phñ s½n
sµng gia nhËp WTO.

40
Ch-¬ng II
NHÙNG CO HÔI VA THÁCH THÚC ÐÔI VÓI CHÍNH PHÚ VA
DOANH NGHIÊP VIÊT NAM TRONG GIAI ÐOAN ÐÂU THUC HIÊN
HIÊP ÐINH THUONG MAI VIÊT NAM - HOA KY VA TIÊP TUC QUÁ
TRÌNH THAM GIA WTO

I. Nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ChÝnh phñ vµ doanh
nghiÖp khi thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ TMHH vµ TMDV trong HiÖp
®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú.
ViÖt Nam ®· cã nh÷ng b-íc ®i tÝch cùc trong viÖc thùc thi HiÖp ®Þnh
Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú ®Ó ®¸p øng c¸c cam kÕt, mµ cã thÓ nh÷ng
cam kÕt Êy kh«ng cã hiÖu lùc tøc thêi gièng nh- viÖc më cöa thÞ tr-êng Hoa
Kú, nh-ng chóng t¹o ra mét nÒn kinh tÕ hÊp dÉn ®èi víi Hoa Kú vµ c¸c nhµ
®Çu t- n-íc ngoµi kh¸c, ®ång thêi kÝch thÝch sù t¨ng tr-ëng trong n-íc.
Theo BTA, ViÖt Nam ®· cam kÕt më cöa thÞ tr-êng cña m×nh cho c¸c
c«ng ty vµ hµng ho¸ cña Hoa Kú th«ng qua mét lo¹t c¸c cam kÕt sÏ ®-îc thùc
hiÖn theo lé tr×nh trong thêi gian tíi. Mét sè thay ®æi ®· diÔn ra tøc th× vµ
ngay sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc, ViÖt Nam ®· h¹ thuÕ suÊt ®èi víi mét sè
®èi víi mét sè mÆt hµng nhËp khÈu chän läc cña Hoa Kú.
ChÝnh phñ ViÖt Nam còng ®· cã nh÷ng tiÕn bé trong c«ng t¸c lËp ph¸p
nh»m ®¸p øng mét sè nghÜa vô liªn quan ®Õn tÝnh minh b¹ch, ®Çu t- vµ b¶o vÖ
c¸c quyÒn së h÷u trÝ tuÖ mµ ®¸ng ra ViÖt Nam ®· ph¶i ®¸p øng ngay dau khi
HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc. Nh÷ng thay ®æi nµy cã tÇm quan träng then chèt kh«ng
chØ ®èi víi viÖc thùc hiÖn thµnh c«ng BTA mµ cßn víi c¶ viÖc nç lùc cña ViÖt
Nam nh»m héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi. TÝnh minh b¹ch vÒ chÝnh s¸ch
th-¬ng m¹i ë ViÖt Nam t¨ng lªn sÏ t¸c ®éng m¹nh mÏ tíi c¸c nhµ ®Çu t- trong
vµ ngoµi n-íc vµ lµm cho hä hiÓu r»ng ViÖt Nam ®ang nghiªm tóc trong viÖc
c¶i c¸ch vµ xóc tiÕn ®Çu t- cã hiÖu qu¶.
ChÝnh phñ Hoa Kú hiÖn nay còng ®ang gióp ViÖt Nam ®¸p øng c¸c cam
kÕt nªu trong BTA d-íi h×nh thøc cung cÊp trî gióp kü thuËt (Dù ¸n Hç trî
thóc ®Èy th-¬ng m¹i STAR do phÝa Hoa Kú tµi trî) trong c¸c lÜnh vùc nh- c¶i
c¸ch ph¸p lý, h¶i quan, quyÒn së h÷u trÝ tuÖ, tÝnh minh b¹ch cho ChÝnh phñ vµ
c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®ång thêi cßn cung cÊp cho ChÝnh phñ nh÷ng
kinh nghiÖm vµ kü n¨ng chuyªn s©u trong viÖc thùc thi mét c¸ch ®Çy ®ñ BTA
vµ chuÈn bÞ cho viÖc ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn cña WTO trong thêi gian
tíi.
41
1. Nh÷ng c¬ héi và th¸ch thøc trong viÖc dµnh cho nhau quy chÕ tèi
huÖ quèc (MFN):
Víi HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i, ta sÏ ®-îc h-ëng quy chÕ tèi huÖ quèc, do
®ã ta cã ®iÒu kiÖn ®Èy m¹nh xuÊt khÈu, gãp phÇn t¨ng tr-ëng kinh tÕ, gi¶i
quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm. Hoa Kú lµ mét thÞ tr-êng lín, møc tiªu thô rÊt cao,
nhu cÇu hµng ho¸ lín vµ ®a d¹ng. C¸c n-íc ®-îc h-ëng quy chÕ tèi huÖ quèc
cña Hoa Kú ®Òu cã tû träng xuÊt khÈu vµo thÞ tr-êng nµy kh¸ lín vµ lµ nh©n tè
quan träng ®Ó t¨ng tr-ëng kinh tÕ.
* Nh÷ng c¬ héi :
TMHH lµ néi dung c¬ b¶n vµ cèt lâi nhÊt cña HiÖp ®Þnh. Hai bªn cam
kÕt, khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc sÏ dµnh cho nhau ngay lËp tøc vµ v« ®iÒu kiÖn
quy chÕ Tèi huÖ quèc, tøc lµ hµng ho¸ cã xuÊt xø t¹i (hoÆc xuÊt khÈu tõ) mét
bªn sÏ ®-îc bªn kia ®èi xö kh«ng kÐm thuËn lîi h¬n sù ®èi xö dµnh cho hµng
ho¸ t-¬ng tù cã xuÊt xø t¹i (hoÆc xuÊt khÈu tõ) bÊt cø n-íc thø ba nµo trong
tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc nh- thuÕ, phÝ, thñ tôc xuÊt nhËp khÈu, cÊp giÊy phÐp…
Do vËy, c¸c c«ng ty cña ViÖt Nam vµ c¸c c¸ nh©n ng-êi ViÖt Nam còng
nh- c¸c c«ng ty cña Hoa Kú sÏ ®-îc phÐp tù do nhËp khÈu vµ xuÊt khÈu vµo
Hoa Kú hoÆc vµo ViÖt Nam c¸c s¶n phÈm kh«ng n»m trong danh môc h¹n
chÕ. Møc thuÕ quan ®èi víi kho¶ng 250 mÆt hµng, hÇu hÕt lµ n«ng s¶n sÏ ®-îc
gi¶m tõ 30 - 50%; c¸c rµo c¶n phi thuÕ quan kh«ng phï hîp víi quy ®Þnh
trong HiÖp ®Þnh chung vÒ th-¬ng m¹i vµ thuÕ quan (GATT) sÏ dÇn ®-îc b·i
bá. ViÖc ®¸nh gi¸ trÞ gi¸ hµng nhËp khÈu, c¸c tiªu chuÈn kü thuËt, viÖc cÊp
phÐp nhËp khÈu ®-îc thùc hiÖn theo quy ®Þnh cña GATT.
N¨m ®Çu thùc hiÖn HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt - Mü (n¨m 2002), kim
ng¹ch xuÊt khÈu hµng ViÖt Nam sang Mü t¨ng 500%. §Õn hÕt 2003, Mü ®·
trë thµnh thÞ tr-êng xuÊt khÈu víi kim ng¹ch lªn tíi h¬n 4,5 tû USD t¨ng gÇn
90% so víi n¨m 2002 vµ chiÕm kho¶ng 22% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña
viÖt Nam, so víi chØ 5% tr-íc n¨m 2002. Hµng xuÊt khÈu vµ ®Çu t- cña Mü
qua ViÖt Nam còng sÏ t¨ng dÇn khi nh÷ng cam kÕt tõ phÝa ViÖt Nam ®-îc
thùc hiÖn dÇn trong nh÷ng n¨m s¾p tíi.
Tr¸i víi nhiÒu nhËn xÐt r»ng HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ®· lµm lîi cho ViÖt
Nam nhiÒu h¬n v× c©n b»ng kim ng¹ch xuÊt khÈu nghiªng vÒ phÝa ViÖt Nam,
trªn thùc tÕ hµng xuÊt khÈu ViÖt Nam qua Mü ®· lµm lîi cho kinh tÕ Mü rÊt
nhiÒu ®Æc biÖt lµ giíi tiªu thô ë Mü v× hä ®· mua ®-îc hµng víi gi¸ thÊp h¬n
gi¸ mµ tr-íc ®ã hä ph¶i tr¶ khi nhËp tõ nh÷ng n-íc kh¸c.
KÕt qu¶ thùc tÕ còng ®· ®¸nh ®æ mét sè ®Þnh kiÕn ban ®Çu ®¸nh gi¸
thÊp kh¶ n¨ng cña doanh nghiÖp ViÖt Nam lµ thiÕu kh¶ n¨ng thu thËp th«ng
tin, thiÕu quy m« vµ tæ chøc ®Ó cã thÓ t¨ng s¶n xuÊt c¶ vÒ chÊt lÉn l-îng vµ
th©m nhËp vµo mét thÞ tr-êng míi, lín vµ phøc t¹p nh- thÞ tr-êng Mü. Doanh
nghiÖp ViÖt Nam ®· chøng tá ®-îc tÝnh n¨ng ®éng vµ kh¶ n¨ng tËn dông ®-îc
nh÷ng c¬ héi tõ thÞ tr-êng Mü. §©y lµ mét thµnh qu¶ thËt sù ngo¹n môc vµ cã
thÓ nãi ngoµi nh÷ng dù ®o¸n l¹c quan nhÊt.
42
Tuy nhiªn, Quy chÕ Tèi huÖ quèc mµ Hoa Kú dµnh cho ViÖt Nam hµng
n¨m vÉn ph¶i ®-îc gia h¹n nªn sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc, phÝa Hoa Kú
còng còng cã thÓ sÏ xem xÐt kh¶ n¨ng dµnh cho ViÖt Nam viÖc h-ëng ChÕ ®é
-u ®·i thuÕ quan phæ cËp cña Hoa Kú. §ã lµ ¸p dông thuÕ suÊt b»ng 0 cho
kho¶ng 4.500 nhãm mÆt hµng nhËp khÈu tõ kho¶ng 150 n-íc vµ vïng l·nh
thæ, mµ ViÖt Nam l¹i cã kh¸ nhiÒu mÆt hµng xuÊt khÈu vµo Hoa Kú n»m trong
danh môc ®-îc ¸p dông trªn.
§èi víi lÜnh vùc TMDV, tõ sau khi BTA cã hiÖu lùc mét sè c¸c nhµ
cung cÊp dÞch vô Hoa Kú ®· tham gia vµo thÞ tr-êng cung cÊp dÞch vô tËp
trung ë mét sè lÜnh vùc nh- kiÓm to¸n, ng©n hµng, b¶o hiÓm. Do vËy viÖc më
cöa thÞ tr-êng dÞch vô cho c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô cña Hoa Kú còng nh- cña
c¸c n-íc kh¸c sÏ t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô cña ViÖt Nam
th«ng qua qu¸ tr×nh c¹nh tranh n©ng cao hiÖu qu¶ häat ®éng, cã c¬ héi h¹ thÊp
chi phÝ, t¨ng chÊt l-îng s¶n phÈm dÞch vô nhê c¸c mèi liªn hÖ gi÷a ®Çu vµo,
®Çu ra vµ gi÷a c¸c ngµnh dÞch vô liªn quan.
Ngoµi ra, HiÖp ®Þnh cßn cã t¸c dông lµm t¨ng ®Çu t- (c¶ trùc tiÕp vµ
gi¸n tiÕp) cña Hoa Kú, ®ång thêi còng thóc ®Èy c¸c n-íc t¨ng ®Çu t- n-íc
ngoµi vµo ViÖt Nam, nhÊt lµ c¸c n-íc trong khu vùc v× nhê hµng xuÊt khÈu
cña ViÖt Nam ®-îc h-ëng møc thuÕ rÊt thÊp so víi møc thuÕ tr-íc khi cã
MFN nªn mét sè mÆt hµng xuÊt khÈu sÏ ®-îc h-ëng lîi rÊt lín nh- hµng n«ng
s¶n chÕ biÕn, bia vµ thuèc l¸, hµng dÖt may, hµng da, hµng chÕ t¹o c«ng
nghiÖp nhÑ, hµng chÕ t¹o c¬ b¶n, ho¸ chÊt, cao su, nhùa, hµng ®iÖn tö vµ m¸y
mãc. Thªm n÷a, qua ®ã ViÖt Nam cã thªm nhiÒu c¬ héi h¬n ®Ó tranh thñ vèn,
tr×nh ®é qu¶n lý, c«ng nghÖ tiªn tiÕn cña thÕ giíi ®Ó n©ng cao h¬n n÷a kh¶
n¨ng c¹nh tranh cña m×nh trªn thÞ tr-êng thÕ giíi.
HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú t¹o ra nh÷ng c¬ héi cho
hµng hãa ViÖt Nam nãi chung, hµng n«ng - l©m s¶n ®· qua chÕ biÕn nãi riªng
th©m nhËp s©u vµ réng h¬n vµo thÞ tr-êng Hoa Kú. Cô thÓ ë mét sè mÆt hµng
l©m s¶n, ®å gç mü nghÖ, rau qu¶… nhËp khÈu vµo Hoa Kú cã møc thuÕ chªnh
lÖch rÊt lín khi ®-îc h-ëng quy chÕ tèi huÖ quèc so víi møc thuÕ phæ th«ng,
thÕ nh-ng c¸c mÆt hµng nãi trªn cña chóng ta l¹i chØ chiÕm mét tû lÖ kh¸ nhá
trong danh môc c¸c mÆt hµng n«ng - l©m s¶n ViÖt Nam xuÊt vµo Hoa Kú
trong thêi gian qua. §¸ng chó ý, mét sè mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña n-íc
ta sang Hoa Kú lµ cµ phª, h¹t tiªu, h¹t ®iÒu... th× vÉn chñ yÕu xuÊt ë d¹ng th«,
®-îc h-ëng thuÕ suÊt 0% ngay tõ tr-íc khi cã HiÖp ®Þnh. Nh- vËy, nh÷ng c¬
héi h-ëng lîi nhê thuÕ -u ®·i cña quy chÕ tèi huÖ quèc ®èi víi hµng n«ng -
l©m s¶n ViÖt Nam xuÊt khÈu vµo Hoa Kú vÉn ®ang dõng ë møc tiÒm n¨ng h¬n
lµ biÕt tËn dông -u ®·i ®Ó chuyÓn hãa thµnh lîi Ých cô thÓ. Trong khi ®ã, theo
cam kÕt ®Õn n¨m 2005, møc thuÕ nhËp khÈu trung b×nh cña hµng n«ng s¶n
Hoa Kú vµo ViÖt Nam sÏ gi¶m tõ 35,5% xuèng cßn 25,7%; ®ång thêi c¸c biÖn
ph¸p h¹n chÕ ®Þnh l-îng còng ®-îc lo¹i bá dÇn, nªn hµng n«ng s¶n Hoa Kú
vèn cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh cao sÏ th©m nhËp thÞ tr-êng ViÖt Nam nhiÒu h¬n,
m¹nh h¬n lµ ®iÒu kh«ng thÓ tr¸nh khái.
43
Rót ng¾n kho¶ng c¸ch vÒ c«ng nghiÖp hãa - hiÖn ®¹i hãa, ®Æc biÖt cho
c¸c n-íc chËm ph¸t triÓn nh- ViÖt Nam cã kh¶ n¨ng tiÕp cËn nhanh kü thuËt
c«ng nghÖ, ph-¬ng ph¸p qu¶n lý, nguån vèn, thÞ tr-êng th-¬ng m¹i, c¸c dßng
®Çu t- trùc tiÕp n-íc ngoµi (FDI) nhÊt lµ cho lÜnh vùc khoa häc vµ c«ng nghÖ.
Thóc ®Èy nhanh chãng qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ - x· héi,
trong ®ã chuyÓn dÇn nh÷ng ngµnh kinh tÕ cã hµm l-îng lao ®éng cao sang c¸c
ngµnh kinh tÕ cã hµm l-îng kü thuËt cao.
N©ng cao vµ tõng b-íc hiÖn ®¹i hãa c¬ së h¹ tÇng, x©y dùng t¸c phong
vµ lèi sèng c«ng nghiÖp, dÇn dÇn t¹o ra sù t¨ng tr-ëng cao, æn ®Þnh, c¶i thiÖn
tõng b-íc ®êi sèng x· héi.
T¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c n-íc chËm ph¸t triÓn cã kh¶ n¨ng më
réng trao ®æi th-¬ng m¹i, thu hót ®Çu t-, sö dông hiÖu qu¶ nguån vèn, më
réng thÞ tr-êng, t¨ng kh¶ n¨ng tÝch lòy c¬ b¶n ®Ó t¸i ®Çu t- ph¸t triÓn.
* Th¸ch thøc vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra :
Th¸ch thøc ®Çu tiªn ph¶i ®Ò cËp ®Õn lµ c¸c doanh nghiÖp trong n-íc sÏ
ph¶i chÞu søc Ðp rÊt lín trong cuéc c¹nh tranh gay go, quyÕt liÖt ®Ó cã thÓ
®øng v÷ng vµ ph¸t triÓn, thËm chÝ ngay trªn thÞ tr-êng néi ®Þa. Theo HiÖp ®Þnh
®· ký kÕt, ViÖt Nam sÏ ph¶i c¾t gi¶m dÇn møc thuÕ nhËp khÈu tõ thuÕ suÊt -u
®·i b×nh qu©n hiÖn hµnh 36% xuèng cßn 26% cho kho¶ng gÇn 250 nhãm mÆt
hµng (trong ®ã 80% lµ s¶n phÈm n«ng nghiÖp, 20% s¶n phÈm c«ng nghiÖp).
§ång thêi, ViÖt Nam ph¶i dÇn dÇn xãa bá h÷ng ph©n biÖt ®èi xö (nh- thuÕ
tiªu thô ®Æc biÖt, phô thu nhËp khÈu...) cho mét sè mÆt hµng kh¸c. §iÒu nµy
cã nghÜa lµ hµng rµo b¶o vÖ thuÕ quan vµ phi thuÕ quan cho c¸c doanh nghiÖp
ViÖt Nam sÏ dÇn bÞ lo¹i bá. Cam kÕt nµy còng sÏ ¸p dông cho hµng hãa cña
tÊt c¶ c¸c n-íc mµ ViÖt Nam ®· ký ®iÒu kho¶n tèi huÖ quèc trong quan hÖ
th-¬ng m¹i, v× vËy c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ph¶i chÞu th¸ch thøc c¹nh
tranh lín víi nhiÒu ®èi thñ n-íc ngoµi b»ng chÝnh n¨ng lùc cña m×nh.
ThÞ tr-êng Mü høa hÑn nhiÒu tiÒm n¨ng nh-ng còng rÊt nhiÒu th¸ch
thøc cho hµng ho¸ ViÖt Nam. C¸c c«ng ty ViÖt Nam míi chØ thùc sù th©m
nhËp thÞ tr-êng Mü tõ n¨m 2002, trong khi c¸c ®èi thñ c¹nh tranh ®· cã hÖ
thèng b¹n hµng nhËp khÈu vµ ph©n phèi l©u ®êi t¹i thÞ tr-êng nµy. Ngoµi ra,
c¸c biÖn ph¸p b¶o hé s¶n xuÊt néi ®Þa cña Mü ®ang cã chiÒu h-íng gia t¨ng.
Mét sè mÆt hµng cña ViÖt Nam xuÊt khÈu sang Mü cã tèc ®é t¨ng nhanh ®· vµ
®ang vÊp ph¶i sù c¶n trë cña chÝnh s¸ch b¶o hé nµy. NhiÒu mÆt hµng cña ViÖt
Nam cßn ph¶i chÞu møc thuÕ nhËp khÈu cao h¬n so víi hµng cña nhiÒu n-íc
kh¸c, do Mü cã chÝnh s¸ch -u ®·i th-¬ng m¹i ®¬n ph-¬ng vµ hiÖp ®Þnh th-¬ng
m¹i tù do víi mét sè n-íc. BÊt lîi nµy ®ang cã xu h-íng t¨ng lªn, do Mü
®ang tiÕp tôc ®µm ph¸n hiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i tù do song ph-¬ng víi nhiÒu
khu vùc vµ quèc gia kh¸c trªn thÕ giíi.
Thø hai lµ hÖ thèng chÝnh s¸ch, ph¸p luËt cña ViÖt Nam cßn nhiÒu ®iÒu
ch-a thËt phï hîp víi nh÷ng cam kÕt ®· quy ®Þnh, ®ã lµ vÊn ®Ò kh«ng ®¬n
gi¶n. HiÖn nay, ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· cã QuyÕt ®Þnh 46/Q§-TTg vÒ c¬ chÕ
44
xuÊt nhËp khÈu míi cho thêi kú 2001 - 2005, th«ng tho¸ng h¬n, chuyÓn viÖc
qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc xuÊt nhËp khÈu tõ chñ yÕu b»ng giÊy phÐp,
h¹n ng¹ch vµ nh÷ng biÖn ph¸p phi thuÕ quan kh¸c sang qu¶n lý chñ yÕu b»ng
thuÕ. §©y lµ b-íc ®i quan träng theo h-íng thùc hiÖn HiÖp ®Þnh, song ChÝnh
phñ míi chØ cã chÝnh s¸ch phï hîp víi nh÷ng cam kÕt, t¹o ra m«i tr-êng c¹nh
tranh chø ch-a cã nh÷ng chÝnh s¸ch thÝch hîp hç trî cho c¸c ngµnh, c¸c
doanh nghiÖp n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh.
HÖ thèng luËt th-¬ng m¹i cña Mü rÊt phøc t¹p vµ chång chÐo, khiÕn
hµng nhËp khÈu vµo Mü lu«n ph¶i chÞu sù ®iÒu tiÕt cña nhiÒu luËt kh¸c nhau
trong khi sù hiÓu biÕt cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam vÒ luËt th-¬ng m¹i cña
Mü nãi chung cßn h¹n hÑp. Bªn c¹nh ®ã, n¨ng lùc cung øng vµ tiÕp thÞ xuÊt
khÈu cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cßn yÕu.
Thø ba ®ã lµ trong lÜnh vùc dÞch vô, hÇu hÕt c¸c ngµnh dÞch vô cña ViÖt
Nam vÉn ch-a ph¸t triÓn, mét bé phËn kh«ng nhá cßn mang tÝnh ®éc quyÒn
nhµ n-íc, cã nhiÒu bÊt cËp vÒ c¬ së h¹ tÇng dÞch vô, c«ng nghÖ, nh©n lùc, ®Æc
biÖt lµ khu«n khæ ph¸p lý. Do vËy, khi ViÖt Nam cam kÕt dµnh cho c¸c dÞch
vô vµ chñ thÓ cung cÊp dÞch vô cña Hoa Kú nh÷ng ®·i ngé theo quy ®Þnh cña
WTO, th× còng cã nghÜa lµ c¸c ngµnh dÞch vô cña ViÖt Nam sÏ gÆp nhiÒu khã
kh¨n do ph¶i c¹nh tranh víi c¸c ®èi thñ m¹nh h¬n m×nh rÊt nhiÒu. Thö th¸ch
sÏ lín h¬n do nh÷ng cam kÕt cña ViÖt Nam sÏ ¸p dông cho c¸c n-íc kh¸c mµ
ViÖt Nam cã cam kÕt vÒ MFN.
Thø t-, ®èi víi c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn, kÓ c¶ ViÖt Nam, míi ë giai
®o¹n ®Çu cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng do ®ã khi tiÕp cËn víi nh÷ng xu thÕ míi
cña toµn cÇu nh- : quyÒn t¸c gi¶ (nh÷ng c«ng tr×nh khoa häc, c¸c ch-¬ng tr×nh
m¸y tÝnh...), nh·n hiÖu hµng hãa (bao gåm c¶ nh·n hiÖu dÞch vô, nh·n hiÖu tËp
hîp vµ nh·n hiÖu chóng nhËn), b»ng s¸ng chÕ (cho mét s¶n phÈm, mét quy
tr×nh trong tÊt c¶ c¸c lÜh vùc c«ng nghÖ)... vµ trong c¸c lÜnh vùc kh¸c nh- tiªu
chuÈn vÒ m«i tr-êng, tiªu chuÈn vÒ chÊt l-îng vÖ sinh an toµn thùc phÈm,
khñng bè sinh häc... kh«ng tr¸nh khái khã kh¨n vÒ c¬ chÕ chÝnh s¸ch, c¬ së
vËt chÊt, tr×nh ®é qu¶n lý, kü thuËt...
Thø n¨m, vÊn ®Ò nh·n hiÖu hµng hãa vµ th-¬ng hiÖu doanh nghiÖp rÊt
®-îc chó träng t¹i thÞ tr-êng Hoa Kú. C¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam muèn vµo
thÞ tr-êng Hoa Kú ph¶i x©y dùng cho m×nh mét th-¬ng hiÖu uy tÝn vµ ®©y lµ
vÊn ®Ò mµ theo c¸c chuyªn gia kinh tÕ cho r»ng nhiÒu doanh nghiÖp ViÖt Nam
ch-a coi träng. H¬n n÷a lµ n¨ng suÊt cña doanh nghiÖp vµ kh¶ n¨ng c¹nh
tranh vÒ gi¸ c¶ vµ chÊt l-îng so víi c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn kh¸c nhÊt lµ
Trung quèc.
Thø s¸u, viÖc x©y dùng ®éi ngò c¸n bé khoa häc vµ c«ng nghÖ (KH vµ
CN) v÷ng m¹nh, ®ñ søc gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra trong ch-¬ng tr×nh
ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi hiÖn nay.
§Ó héi nhËp vµ c¹nh tranh ®-îc víi Hoa Kú, chÝnh s¸ch ph¸t triÓn khoa
häc vµ c«ng nghÖ cña n-íc ta ph¶i lµ chiÕn l-îc dùa vµo trÝ thøc vµ th«ng tin,
45
chiÕn l-îc ®i t¾t ®ãn ®Çu víi mòi nhän lµ c«ng nghÖ th«ng tin (CNTT). Môc
tiªu khoa häc vµ c«ng nghÖ lµ ph¸t triÓn dùa trªn c¬ së thùc tÕ cuéc sèng tr-íc
m¾t vµ triÓn väng t-¬ng lai l©u dµi. KH vµ CN ViÖt nam ph¶i ®-îc ph¸t triÓn
mét mÆt ph¶i gióp cho lÜnh vùc kinh tÕ n«ng nghiÖp ph¸t triÓn dùa vµo c«ng
nghÖ (c«ng nghÖ gen, vi sinh, chÕ biÕn s¶n phÈm d¹ng tinh chÕ...), n©ng cao
n¨ng lùc s¶n xuÊt vµ søc c¹nh tranh cña nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp c¬ b¶n nh-
c«ng nghiÖp nhÑ (dÖt may, vËt liÖu x©y dùng,...), mÆt kh¸c ph¶i gióp Nhµ n-íc
nhanh chãng h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nh÷ng ngµnh kinh tÕ kü thuËt dùa vµo trÝ
thøc vµ c«ng nghÖ cao nhÊt lµ c«ng nghÖ th«ng tin ®Ó hiÖn ®¹i ho¸ vµ n©ng cao
n¨ng lùc c¹nh tranh, t¹o ngµnh nghÒ míi, viÖc lµm míi, ®¹t tèc ®é t¨ng tr-ëng
cao, héi nhËp cã hiÖu qu¶ vµo kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi. Ph¶i tiÕp tôc rµ so¸t,
söa ®æi vµ x©y dùng thªm c¬ chÕ chÝnh s¸ch ®Ó KH vµ CN cã thÓ g¾n liÒn
®-îc víi s¶n xuÊt ®ång thêi cÇn ph¶i nhanh chãng thÓ chÕ hãa LuËt Khoa häc
vµ c«ng nghÖ thµnh c¸c v¨n b¶n quy ph¹m ®Ó cã thÓ ®-a luËt ®i s©u h¬n n÷a
vµo thùc tÕ KH vµ CN.
Thø b¶y, cÇn cã c¸ch nh×n nhËn ®¸nh gi¸ míi vÒ ng-êi lao ®éng, n©ng
cao chÊt l-îng nguån nh©n lùc. §Æc biÖt coi träng ph¸t triÓn vµ träng dông
nh÷ng nh©n tµi trªn mäi lÜnh vùc. Sím cã c¸c c¬ chÕ chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch
vÒ tinh thÇn vµ vËt chÊt xøng ®¸ng cho c¸c ®éi ngò nh©n lùc chÊt l-îng cao.
§µo t¹o ng-êi lao ®éng cã nh÷ng tè chÊt míi, cã tr×nh ®é, tù chñ, s¸ng t¹o, cã
kü n¨ng giao tiÕp...
Thø t¸m, thÞ tr-êng Hoa Kú ®ßi hái nghiªm ngÆt vÒ qu¶n lý s¶n xuÊt
còng nh- chÊt l-îng s¶n phÈm, tiªu chuÈn m«i tr-êng, ®¶m b¶o quyÒn lîi, an
toµn søc kháe cña ng-êi lao ®éng vµ vÊn ®Ò khñng bè sinh häc. NhÊt lµ sau sù
kiÖn ngµy 11-9-2001, Mü xiÕt chÆt an ninh th-¬ng m¹i, ®Æc biÖt lµ víi hµng
hãa ®i qua ®-êng biÓn.
Qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®ßi hái c¸c nhu cÇu vÒ n¨ng
l-îng, nguyªn vËt liÖu ngµy cµng lín, kÐo theo chÊt l-îng m«i tr-êng sèng ngµy
cµng xÊu ®i nÕu kh«ng cã biÖn ph¸p h÷u hiÖu ngay tõ ®Çu. MÆt kh¸c qu¸ tr×nh
ph¸t triÓn c«ng nghiÖp, c«ng nghÖ cao vµ ®« thÞ ho¸ ë nhiÒu khu vùc, vïng l·nh
thæ ch-a qu¸n triÖt ®Çy ®ñ hoÆc qu¸n triÖt ch-a ®óng quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn
v÷ng, tøc lµ ch-a tÝnh to¸n ®Çy ®ñ hoÆc tÝnh ®óng c¸c yÕu tè m«i tr-êng trong
ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña nhiÒu ngµnh, ®Þa ph-¬ng. Trong khi ®ã, nhËn thøc
vÒ m«i tr-êng vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng cßn thÊp : KiÕn thøc vµ nhËn thøc vÒ m«i
tr-êng vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng ch-a ®-îc n©ng cao cho mäi tÇng líp, hiÖn
tr¹ng vÒ c«ng t¸c qu¶n lý m«i tr-êng ®ang cã nhiÒu vÊn ®Ò ch-a ®¸p øng ®-îc
yªu cÇu cña qu¶n lý Nhµ n-íc vÒ b¶o vÖ m«i tr-êng, hÖ thèng tæ chøc qu¶n lý
hiÖn nay cßn nhiÒu bÊt cËp vÒ nh©n lùc, nguån lùc vµ trang bÞ kü thuËt vµ c¸c
c¬ chÕ phèi hîp cã hiÖu qu¶ gi÷a c¸c bé/ ngµnh vµ ®Þa ph-¬ng; ®Çu t- cho
c«ng t¸c b¶o vÖ m«i tr-êng cßn Ýt vµ thiÕu tËp trung, hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch,
luËt ph¸p cßn ch-a ®ång bé, thiÕu tÝnh hÖ thèng, c¸c chÝnh s¸ch c«ng cô kinh
tÕ trong qu¶n lý m«i tr-êng cßn Ýt ®-îc ¸p dông.
46
Sau h¬n 2 n¨m tõ khi HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt - Mü cã hiÖu lùc, ®èi
víi c¸c doanh nghiÖp Mü th× trõ mét sè mÆt hµng nh- ®-êng, g¹o (h¹n chÕ
xuÊt khÈu), gç trßn, gç xÎ, ®éng thùc vËt hoang d· (cÊm xuÊt khÈu)..., th× cßn
l¹i tÊt c¶ c¸c mÆt hµng n«ng - l©m s¶n kh¸c hä ®Òu cã quyÒn kinh doanh xuÊt
nhËp khÈu t¹i ViÖt Nam. Víi nh÷ng kh¶ n¨ng vÒ tµi chÝnh, kinh nghiÖm
th-¬ng tr-êng cña c¸c doanh nghiÖp Mü, cã thÓ nãi ®©y sÏ lµ th¸ch thøc to lín
cho c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam vèn cßn h¹n chÕ vÒ nhiÒu mÆt. Nh- vËy, ®ßi
hái chóng ta ph¶i ý thøc râ vµ nç lùc gi¶i quyÕt ®-îc nh÷ng h¹n chÕ nµy th×
míi giµnh th¾ng lîi trong c¹nh tranh.
MÆc dï cã nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc nh-ng HiÖp ®Þnh ®· ®-îc ký kÕt
vµ lé tr×nh héi nhËp ®· ®-îc x¸c ®Þnh, ChÝnh phñ vµ doanh nghiÖp ViÖt Nam
ph¶i t×m h-íng ®i thÝch hîp nhÊt cho m×nh, ph¸t huy tèi ®a néi lùc ®Ó héi nhËp
cã hiÖu qu¶, tr¸nh nh÷ng thua thiÖt kh«ng ®¸ng cã. Do vËy, chóng ta cÇn chó
träng nh÷ng vÊn ®Ò sau :
- C¸c bé, ngµnh cÇn tham gia ý kiÕn cho ChÝnh phñ ®Ó x©y dùng ®-îc
nh÷ng chÝnh s¸ch t¹o thuËn lîi cho ho¹t ®éng th-¬ng m¹i ph¸t triÓn, nh- c¸c
chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn thuÕ, tµi chÝnh, h¶i quan, chÝnh s¸ch ®Çu t- ph¸t triÓn
s¶n xuÊt. Nh÷ng luËt lÖ ch-a thËt sù th«ng tho¸ng cho doanh nghiÖp hay cßn
bÊt cËp trong thùc thi nh- LuËt Doanh nghiÖp, Bé LuËt lao ®éng... còng cÇn
®-îc nhanh chãng söa ®æi.
- Nhµ n-íc cÇn n©ng cÊp vµ ph¸t triÓn h¬n n÷a c¬ së h¹ tÇng, ®ång thêi
chó träng ®Õn vÊn ®Ò th«ng tin, nhÊt lµ nh÷ng th«ng tin vÒ thÞ tr-êng, vÒ hÖ
thèng ph¸p luËt tõ Liªn bang tíi tõng bang ë n-íc Mü ; vÒ nhu cÇu, tËp qu¸n
kinh doanh, thñ tôc hµnh chÝnh, c¬ chÕ chÝnh s¸ch cña n-íc ®ã. §©y lµ nh÷ng
vÊn ®Ò rÊt réng lín, ®a d¹ng, phøc t¹p nh-ng rÊt cÇn thiÕt ®¶m b¶o sù thµnh
c«ng cña c¸c doanh nghiÖp trªn thÞ tr-êng Hoa Kú. V× thÕ c¸c bé, ngµnh nhÊt
thiÕt ph¶i nhanh chãng thu thËp vµ phæ biÕn réng r·i c¸c th«ng tin trªn tíi c¸c
doanh nghiÖp tham gia vµo thÞ tr-êng Hoa Kú.
- §Èy m¹nh ho¹t ®éng xóc tiÕn th-¬ng m¹i ®Ó c¸c doanh nghiÖp trong
n-íc tËn dông ®-îc nh÷ng lîi thÕ do héi nhËp ®em l¹i, n©ng cao h¬n søc c¹nh
tranh cña s¶n phÈm ViÖt Nam trªn thÞ tr-êng trong n-íc vµ quèc tÕ. Ho¹t
®éng xóc tiÕn th-¬ng m¹i ngoµi c¸c chøc n¨ng truyÒn thèng ph¶i t¨ng c-êng
hç trî h¬n n÷a cho c¸c doanh nghiÖp trong n-íc vÒ nghiªn cøu thÞ tr-êng, c¶i
tiÕn, ph¸t triÓn s¶n phÈm, gióp ®ì doanh nghiÖp t×m kiÕm ®èi t¸c, tiÕp cËn thÞ
tr-êng, xóc tiÕn nhËp khÈu ®Çu vµo s¶n xuÊt hîp lý víi gi¸ c¶ c¹nh tranh...
- TiÕp tôc c¶i thiÖn h¬n n÷a m«i tr-êng ®Çu t- ®Ó thu hót nhiÒu h¬n ®Çu
t- trùc tiÕp cña n-íc ngoµi, ®Æc biÖt thu hót ®Çu t- nh»m ®Èy m¹nh xuÊt khÈu,
ph¸t triÓn nh÷ng mÆt hµng xuÊt khÈu cã gi¸ trÞ gia t¨ng cao. HiÖn nay, ho¹t
®éng ®iÒu hµnh trong lÜnh vùc ®Çu t- ë c¸c cÊp, c¸c ®Þa ph-¬ng cßn cã nhiÒu
®iÓm ch-a thèng nhÊt, mang tÝnh tïy tiÖn. Kh¶ n¨ng xö lý c¸c tranh chÊp kinh
tÕ ph¸t sinh cßn yÕu kÐm, cã lóc cã n¬i cßn h×nh sù hãa c¸c tranh chÊp kinh tÕ
lµm ¶nh h-ëng nhiÒu ®Õn ho¹t ®éng th-¬ng m¹i vµ ®Çu t-. NÕu m«i tr-êng
®Çu t- cña ViÖt Nam kh«ng tiÕp tôc ®-îc hoµn thiÖn th× dï HiÖp ®Þnh t¹o ra
47
nh÷ng c¬ héi, ViÖt Nam vÉn kh«ng thÓ tËn dông triÖt ®Ó ®-îc nh÷ng c¬ héi ®ã
cho ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n-íc. Bëi v×, m«i tr-êng thu hót vèn ®Çu t- cña
ViÖt Nam còng ph¶i tham gia c¹nh tranh víi c¸c n-íc kh¸c trong khu vùc.
- C¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn hiÓu râ, tuy hµng hãa cña ViÖt Nam
®-îc h-ëng thuÕ suÊt thÊp nhê MFN, nh-ng ®iÒu ®ã chØ cã nghÜa lµ xãa ®i sù
kh«ng c«ng b»ng vÒ thuÕ gi÷a hµng hãa ViÖt Nam víi hµng hãa cña c¸c n-íc
kh¸c, chø hoµn toµn kh«ng t¹o ra mét -u ®·i riªng nµo cho ViÖt Nam. H¬n thÕ
n÷a, nh÷ng mÆt hµng ViÖt Nam ®-îc h-ëng møc thuÕ suÊt thÊp còng th-êng
t-¬ng ®ång víi nh÷ng mÆt hµng cña c¸c ®èi thñ c¹nh tranh tõ ch©u ¸. Ngoµi
ra, HiÖp ®Þnh vÉn cßn cho phÐp duy tr× nh÷ng hµng rµo phi thuÕ kh¾c nghiÖt.
Do ®ã, vÒ l©u dµi, tõng ngµnh, tõng doanh nghiÖp cÇn ph¶i nghiªn cøu x©y
dùng chiÕn l-îc kinh doanh s¶n phÈm dµi h¹n, hîp lý trªn c¬ së lùa chän
nh÷ng mÆt hµng cã lîi thÕ c¹nh tranh.
- Nh»m t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh cho s¶n phÈm cña m×nh trªn thÞ
tr-êng, doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn ®Æc biÖt chó träng s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm
®¹t tiªu chuÈn quèc tÕ (nh- ISO, HACCP), bëi lÏ thÞ tr-êng Hoa Kú cã nh÷ng
yªu cÇu chÊt l-îng kh¾t khe tõ nguyªn liÖu ®Õn thµnh phÈm, yªu cÇu vÖ sinh
an toµn thùc phÈm... C¸c doanh nghiÖp cßn ph¶i cè g¾ng gi¶m gi¸ thµnh s¶n
phÈm, t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, t¨ng n¨ng lùc s¶n xuÊt.
- Cuèi cïng lµ cÇn n©ng cao tr×nh ®é n¨ng lùc cho ®éi ngò c¸n bé cña
doanh nghiÖp, nhÊt lµ trang bÞ kiÕn thøc vÒ héi nhËp, n©ng cao tr×nh ®é ngo¹i
ng÷, vi tÝnh, nghiÖp vô xuÊt nhËp khÈu, am hiÓu thÞ tr-êng, luËt lÖ Hoa Kú,
n¨ng ®éng, nh¹y bÐn, n¾m v÷ng thÞ hiÕu, nhu cÇu, c¸ch thøc lµm ¨n cña ng-êi
Hoa Kú vµ cã kü n¨ng ®µm ph¸n tèt víi c¸c doanh nh©n Hoa Kú. §éi ngò
c«ng nh©n kü thuËt còng ph¶i ®-îc ®µo t¹o l¹i khi cÇn thiÕt ®Ó ®¸p øng nhu
cÇu s¶n xuÊt trong t×nh h×nh míi.
ViÖc ký kÕt HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú lµ biÓu hiÖn sù
héi nhËp s©u h¬n cña ViÖt Nam vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi vµ mÆc dÇu cã c¶ c¬
héi lÉn th¸ch thøc, song nÕu ViÖt Nam chñ ®éng x¸c ®Þnh ®-îc nh÷ng b-íc ®i
®óng ®¾n, víi quyÕt t©m phÊn ®Êu cao th× ch¾c ch¾n sÏ héi nhËp cã hiÖu qu¶,
®em l¹i nh÷ng lîi Ých to lín cho sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n-íc.
2. Nh÷ng c¬ héi và th¸ch thøc trong viÖc dµnh cho nhau quy chÕ
®èi xö quèc gia :
Theo tinh thÇn cña HiÖp ®Þnh, hai bªn ph¶i dµnh chÕ ®é ®èi xö quèc gia
cho hµng hãa nhËp khÈu cña mçi bªn. Cã nghÜa lµ ViÖt Nam vµ Hoa Kú ®ång
ý dµnh cho hµng hãa nhËp khÈu cña mçi n-íc sù ®èi xö t-¬ng tù hoÆc tèt h¬n
sù ®èi xö mµ hä dµnh cho hµng hãa t-¬ng tù ®-îc s¶n xuÊt bëi c¸c tæ chøc, c¸
nh©n cña n-íc m×nh. MÆc dï vËy, trong mét sè tr-êng hîp nh- cã nhu cÇu
b¶o vÖ m«i tr-êng hoÆc an ninh quèc gia c¸c bªn vÉn cã quyÒn kh«ng thùc
hiÖn nguyªn t¾c nµy.
NghÜa vô ®èi xö quèc gia ¸p dông cho c¸c vÊn ®Ò nh- : C¸c kho¶n thuÕ
hoÆc thu néi ®Þa sÏ kh«ng ®-îc ¸p dông ®èi víi hµng hãa nhËp khÈu tõ cña
48
Hoa Kú (vµ ng-îc l¹i) nÕu c¸c kho¶n thuÕ vµ thu néi ®Þa v-ît qu¸ møc thu
®-îc ¸p dông cho hµng hãa t-¬ng tù trong n-íc. C¸c quy ®Þnh vµ tiªu chuÈn
kü thuËt kh«ng ®-îc sö dông ®Ó t¹o ra c¸c rµo c¶n ®èi víi häat ®éng th-¬ng
m¹i hay b¶o hé s¶n xuÊt trong n-íc vµ nÕu ®-îc ¸p dông th× ph¶i ®-îc ¸p
dông sao cho hµng hãa nhËp khÈu cã ®-îc sù ®èi xö t-¬ng tù nh- hµng hãa
t-¬ng tù ®-îc s¶n xuÊt trong n-íc.
§©y lµ vÊn ®Ò cßn míi mÎ ®èi víi ph¸p luËt ViÖt Nam, cam kÕt vÒ quy
chÕ NT ®ßi hái ViÖt Nam ph¶i ®iÒu hµnh c¸c biÖn ph¸p thuÕ quan vµ phÝ cã
¶nh h-ëng ®Õn th-¬ng m¹i ®Ó t¹o c¬ héi c¹nh tranh cho c¸c hµng hãa cña Hoa
Kú t-¬ng ®-¬ng víi hµng s¶n xuÊt trong n-íc. §ång thêi ViÖt Nam còng ph¶i
dµnh cho hµng hãa nhËp khÈu tõ Hoa Kú c¸c quy ®Þnh vÒ tiªu chuÈn kü thuËt
t-¬ng tù nh- hµng néi ®Þa.
* Nh÷ng c¬ héi :
Tr-íc hÕt ph¶i nãi tíi thÞ tr-êng Hoa Kú lµ mét thÞ tr-êng to lín ®Çy
tiÒm n¨ng cho hµng ho¸ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam. Mét quèc gia víi h¬n 200
triÖu d©n cã møc sèng cao, hÖ thèng kinh tÕ th-¬ng m¹i hiÖn ®¹i, hÖ thèng
dÞch vô ph¸t triÓn nªn nhu cÇu tiªu dïng rÊt lín thªm n÷a lµ kim ng¹ch nhËp
khÈu hµng n¨m cña Hoa Kú th-êng chiÕm trªn d-íi 20% tæng kim ngh¹ch
nhËp khÈu toµn thÕ giíi ®ã lµ thuËn lîi lín ®Ó c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cã
thÓ xuÊt khÈu hµng ho¸ cña m×nh sang thÞ tr-êng nµy.
Hoa Kú lµ mét thÞ tr-êng lu«n tiÕp nhËn ®a d¹ng s¶n phÈm, nhu cÇu lín
mµ ng-êi mua còng nh- c¸c doanh nghiÖp Hoa Kú th-êng ®Æt cao h¬n kh¶
n¨ng cã thÓ ®¸p øng cña ViÖt Nam. Tuy nhiªn víi nhiÒu mÆt hµng mµ doanh
nghiÖp ViÖt Nam cã thÓ xuÊt khÈu thÞ tr-êng Hoa Kú nh- : dÖt may, giÇy dÐp,
thuû s¶n, n«ng l©m s¶n, thñ c«ng mü nghÖ, kim khÝ, ®å gia dông… th× viÖc
héi nhËp ®Çy ®ñ nh÷ng ®iÒu kiÖn vÒ quy m« sè l-îng, chÊt l-îng, gi¸ c¶, thuÕ
quan, tËp qu¸n vµ luËt ph¸p lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn rÊt quan träng.
ViÖt Nam lµ mét n-íc ®ang trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ do
®ã ph¸t triÓn th«ng qua thu hót ®Çu t- ®ãng mét vai trß quan träng trong chiÕn
l-îc ph¸t triÓn cña m×nh. Khi thùc hiÖn quy chÕ NT trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng
m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú sÏ lµm cho c¬ héi tiÕp nhËn nhiÒu h¬n ®Çu t- cña c¸c
doanh nghiÖp vµ doanh nh©n Hoa Kú. Còng theo ®ã, ®Çu t- cña c¸c doanh
nghiÖp t¹i c¸c n-íc kh¸c còng t¨ng lªn ®Ó cã thÓ dùa vµo quy chÕ NT mµ ViÖt
Nam ®-îc h-ëng cã thÓ xuÊt khÈu hµng ho¸ cña m×nh sang Hoa Kú mét c¸ch
dÔ dµng h¬n.
* Nh÷ng th¸ch thøc :
HiÖn nay, hµng hãa nhËp khÈu vµ hµng hãa s¶n xuÊt trong n-íc ph¶i
chÞu hai lo¹i thuÕ chÝnh lµ thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng (VAT) vµ thuÕ tiªu thô ®Æc biÖt
vµ ®ang cã sù ph©n biÖt ®èi víi hµng hãa s¶n xuÊt trong n-íc vµ hµng hãa
nhËp khÈu nh- : Theo LuËt ThuÕ VAT th× thuÕ suÊt ®¸nh vµo b«ng nguyªn
liÖu trång trong n-íc lµ 5% nh-ng nhËp khÈu lµ 10%; mét sè c¸c s¶n phÈm
trång trät, ch¨n nu«i, nu«i trång thuû s¶n ch-a qua chÕ biÕn thµnh c¸c s¶n
49
phÈm hoÆc chØ s¬ chÕ kh«ng thuéc diÖn chÞu VAT nh-ng nh÷ng mÆt hµng nµy
nhËp khÈu ph¶i chÞu thuÕ VAT lµ 5%. Víi thuÕ tiªu thô ®Æc biÖt vÝ dô ®èi víi
thuèc l¸ ®iÕu cã ®Çu läc s¶n xuÊt chñ yÕu b»ng nguyªn liÖu nhËp khÈu th× ph¶i
chÞu 65% trong khi ®ã nÕu lµ nguyªn liÖu trong n-íc th× chØ cã 45% nh-ng
tuy vËy theo Phô lôc A cña HiÖp ®Þnh th× ViÖt Nam vÉn ®-îc duy tr× ngo¹i lÖ
víi NT trong thêi gian lµ 3 n¨m kÓ tõ khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc.
ViÖc thùc thi HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú lµm t¨ng thªm sù
c¹nh tranh gay g¾t trªn thÞ tr-êng. Lµ mét thÞ tr-êng lín vµ l©u ®êi, nhiÒu doanh
nghiÖp Hoa Kú kh«ng h-íng ngo¹i, thªm n÷a, nhiÒu c¸c doanh nghiÖp cña c¸c
quèc gia kh¸c ®· h×nh thµnh doanh nghiÖp t¹i Hoa Kú, v× thÕ chen ch©n víi hµng
hãa cña Hoa Kú vµ c¸c n-íc kh¸c t¹i thÞ tr-êng nµy thËt sù lµ khã kh¨n.
T¹i ViÖt Nam, khi HiÖp ®Þnh chÝnh thøc ®-îc thùc hiÖn th× còng sÏ diÔn ra
cuéc c¹nh tranh thÞ tr-êng gay g¾t gi÷a hµng Hoa Kú vµ hµng néi ®Þa. VÝ dô tõ
c¸c siªu thÞ vµ c¸c lo¹i siªu thÞ liªn doanh víi n-íc ngoµi kh¸c chØ míi b¾t ®Çu
ho¹t ®éng t¹i ViÖt Nam cã mÊy n¨m mµ ®· lµm cho m¹ng l-íi kinh doanh cã
nh÷ng bÊt æn. Mét khi ®Çu t- cña Hoa Kú t¨ng nhanh kÐo theo mét lo¹t doanh
nghiÖp cña Hoa Kú ra ®êi víi sù nhanh nh¹y thÝch øng hÖ thèng kinh doanh toµn
cÇu, c¸c dÞch vô tr-íc vµ sau b¸n linh ho¹t, víi chÊt l-îng s¶n phÈm cao vµ gi¸
c¶ rÎ h¬n, doanh nghiÖp ViÖt Nam sÏ c¹nh tranh khã kh¨n h¬n nhiÒu.
Mét th¸ch thøc kh¸c n÷a ®èi víi doanh nghiÖp ViÖt Nam lµ hÖ thèng
kÕt cÊu h¹ tÇng ch-a ®ång bé, hiÖn ®¹i, tõ h¹ tÇng ph¸p lý, chÝnh s¸ch, nÒn
hµnh chÝnh ®Õn hÖ thèng gi¸o dôc - ®µo t¹o, tõ c¬ së vËt chÊt nh- th«ng tin
liªn l¹c, giao th«ng vËn t¶i, ®iÖn, n-íc, chÝnh s¸ch ®Êt ®ai, m«i tr-êng... cÇn
®-îc x©y dùng vµ hiÖn ®¹i nhanh ®Ó gi¶m chi phÝ ®Çu vµo cho doanh nghiÖp,
t¨ng søc c¹nh tranh hµng hãa ngay trªn s©n nhµ vµ s©n ®èi ph-¬ng.
HiÖn nay, hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam liªn quan lÜnh vùc th-¬ng m¹i
dÞch vô vµ quy ®Þnh vÒ thñ tôc, ®iÒu kiÖn cung cÊp dÞch vô, phÝ ®¨ng ký kinh
doanh vÉn cßn sù ph©n biÖt ®èi xö gi÷a ph¸p nh©n, c«ng d©n trong n-íc vµ
n-íc ngoµi. Sù ph©n biÖt ®èi xö nµy nh»m b¶o hé c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô
trong n-íc vµ qu¶n lý thÞ tr-êng. Tuy nhiªn theo th«ng lÖ quèc tÕ, khi th©m
nhËp vµo thÞ tr-êng kh¸c, dÞch vô vµ ng-êi cung cÊp dÞch vô cña ViÖt Nam
còng sÏ ph¶i chÞu sù ph©n biÖt ®èi xö cña luËt ph¸p n-íc së t¹i. Do vËy viÖc
më cöa cho dÞch vô cña Hoa Kú còng lµ ®Ó më cöa cho dÞch vô cña ViÖt Nam.
§èi víi c¸c ngµnh dÞch vô ®ang trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi cña ViÖt
Nam còng nh- c¸c nhµ cung øng dÞch vô cña ViÖt Nam cã thÓ ®¸nh gi¸ c¸c
cam kÕt trong BTA lµ kh¸ cao so víi tõ tr-íc tíi nay, g©y ra søc Ðp c¹nh tranh
®¸ng kÓ vµ còng lµ mét v¸n ®Ò nh¹y c¶m ®èi víi sù ph¸t triÓn cña khu vùc
dÞch vô cña ViÖt Nam. Tuy vËy, møc ®é ¶nh h-ëng ®èi víi tõng ngµnh còng
kh¸c nhau sÏ tïy thuéc vµo lé tr×nh më cöa vµ dµnh ®·i ngé quèc gia cho c¸c
nhµ cung cÊp dÞch vô cña Hoa Kú. Thêi h¹n më cöa thÞ tr-êng sím nhÊt lµ 2
n¨m ®èi víi mét sè dÞch vô nh- kÕ to¸n, t- vÊn thiÕt kÕ, kiÕn tróc... vµ muén
nhÊt lµ 9 n¨m ®èi víi ng©n hµng. §Æc biÖt, mét sè ngµnh dÞch vô mµ c¸c nhµ
cung cÊp dÞch vô cña Hoa Kú cã thÕ m¹nh truyÒn thèng nh- t- vÊn ph¸p luËt,
50
viÔn th«ng, ng©n hµng hay tµi chÝnh mÆc dï thêi h¹n ®Ò ra trong BTA cã ph©n
nµo hç trî cho c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô cña ViÖt Nam, nh-ng c¸c nhµ cung
cÊp dÞch vô nµy vÉn sÏ thùc sù gÆp khã kh¨n vµ khã cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh
víi c¸c c«ng ty vµ tËp ®oµn ®a quèc gia Hoa Kú víi c«ng nghÖ hiÖn ®¹i vµ
kinh nghiÖm nhiÒu n¨m. §©y thùc sù lµ nh÷ng th¸ch thøc lín ®èi víi khu vùc
dÞch vô cña ViÖt Nam trong nhiÒu n¨m tíi.
Hµng ho¸ cña ViÖt Nam ®-îc tù do th©m nhËp thÞ tr-êng Hoa Kú vµ thÞ
tr-êng c¸c n-íc, ®ång thêi ta còng ph¶i më cöa tõng b-íc cho c¸c doanh
nghiÖp n-íc ngoµi vµo ViÖt Nam kinh doanh. Do vËy, c¸c doanh nghiÖp ViÖt
Nam sÏ ph¶i chÞu søc Ðp c¹nh tranh lín h¬n do n¨ng lùc c¹nh tranh cßn yÕu,
hµng ho¸ vµ ®Æc biÖt dÞch vô cña ta chÊt l-îng ch-a cao.
Ngoµi viÖc thùc thi theo tinh thÇn cña HiÖp ®Þnh ViÖt Nam còng cÇn
sím tham gia vµo C«ng -íc quèc tÕ vÒ HÖ thèng Hµi hoµ vÒ M· vµ Miªu t¶
hµng ho¸.
Thùc hiÖn tèt HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i cïng víi viÖc thùc hiÖn c¸c cam
kÕt trong héi nhËp khu vùc vµ s¾p tíi lµ tham gia WTO sÏ t¹o ra mét thÕ míi
cho viÖc héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ cña ViÖt Nam. Hµng ho¸ cña ViÖt Nam ®-îc
tù do th©m nhËp thÞ tr-êng Hoa Kú vµ thÞ tr-êng c¸c n-íc, ®ång thêi ta còng
ph¶i më cöa tõng b-íc cho c¸c doanh nghiÖp n-íc ngoµi vµo ViÖt Nam kinh
doanh. Do vËy, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam sÏ ph¶i chÞu søc Ðp c¹nh tranh lín
h¬n do n¨ng lùc c¹nh tranh cßn yÕu, hµng ho¸ vµ ®Æc biÖt dÞch vô cña ta chÊt
l-îng ch-a cao.
3. Nh÷ng c¬ héi và th¸ch thøc trong viÖc thùc hiÖn c¸c nghÜa vô vÒ
th-¬ng m¹i vµ giµnh cho nhau nh÷ng thuËn lîi trong viÖc më réng vµ
thóc ®Èy th-¬ng m¹i :
* Nh÷ng c¬ héi :
Thùc hiÖn nh÷ng nghÜa vô chung vÒ th-¬ng m¹i trong HiÖp ®Þnh ViÖt Nam
cã c¬ héi ®-îc nhanh chãng tiÕp cËn thÞ tr-êng Hoa Kú víi nh÷ng thuËn lîi do
viÖc c¾t gi¶m thuÕ vµ c¸c hµng rµo phi thuÕ ®èi víi th-¬ng m¹i hµng hãa.
Nh÷ng h¹n chÕ vÒ h¹n ng¹ch, yªu cÇu cÊp phÐp, kiÓm so¸t xuÊt khÈu,
kiÓm so¸t nhËp khÈu ®èi víi mäi hµng hãa vµ dÞch vô (ngo¹i trõ nh÷ng h¹n
chÕ, h¹n ng¹ch, yÕu cÇu cÊp phÐp vµ kiÓm so¸t ®-îc GATT 1994 cho phÐp)
còng ®· t¹o nhiÒu th«ng tho¸ng h¬n cho hµng hãa ViÖt Nam trong viÖc th©m
nhËp sang thÞ tr-êng Hoa Kú.
Sau 2 n¨m kÓ tõ khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc, c¶ ViÖt Nam vµ Hoa Kú ®Òu
ph¶i cam kÕt h¹n chÕ tÊt c¶ c¸c lo¹i phÝ vµ phô phÝ d-íi bÊt kú h×nh thøc nµo
sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi h¬n cho kh«ng nh÷ng c¸c doanh nghiÖp Hoa Kú
kinh doanh t¹i thÞ tr-êng ViÖt Nam, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam kinh doanh
t¹i thÞ tr-êng Hoa Kú mµ cßn t¹o nhiÒu thuËn lîi cho chÝnh c¸c doanh nghiÖp
ViÖt Nam kinh doanh trªn thÞ tr-êng néi ®Þa.
51
Quy chÕ Tèi huÖ quèc mµ Hoa Kú dµnh cho ViÖt Nam ®· ®-îc thùc
hiÖn ngay sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc nh-ng hµng n¨m vÉn ph¶i xem xÐt gia
h¹n nªn khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc, phÝa Hoa Kú còng sÏ xem xÐt kh¶ n¨ng
dµnh cho ViÖt Nam viÖc h-ëng ChÕ ®é -u ®·i thuÕ quan phæ cËp (GSP) cña
Hoa Kú. §Ó ®-îc h-ëng GSP, ngoµi nh÷ng ®iÒu kiÖn chung ®èi víi c¸c n-íc
®ang ph¸t triÓn th× ph¶i ®-îc h-ëng MFN vµ lµ thµnh viªn cña WTO vµ Quü
TiÒn tÖ quèc tÕ (IMF) do vËy ViÖt Nam cã thÓ hy väng r»ng sÏ ®¹t ®-îc GSP
trong thêi gian ng¾n khi ViÖt Nam chÝnh thøc trë thµnh thµnh viªn cña WTO.
Ngoµi viÖc thùc hiÖn c¸c nghÜa vô cña m×nh trong th-¬ng m¹i, c¶ ViÖt
Nam vµ Hoa Kú ®Òu khuyÕn khÝch vµ s½n sµng t¹o thuËn lîi cho viÖc tæ chøc
c¸c häat ®éng xóc tiÕn th-¬ng m¹i nh- héi chî, triÓn l·m, trao ®æi gi÷a c¸c
ph¸i ®oµn vµ héi th¶o th-¬ng m¹i t¹i n-íc m×nh. ViÖt Nam còng ®· khuyÕn
khÝch vµ t¹o thuËn lîi cho c¸c c¸n bé qu¶n lý còng nh- c¸c doanh nghiÖp
tham gia vµo c¸c cuéc héi th¶o ®-îc tæ chøc cã sù gióp ®ì cña mét sè tæ chøc
trong vµ ngoµi n-íc. Tæ chøc c¸c ®oµn sang th¨m ®ång thêi t×m hiÓu thÞ
tr-êng, xóc tiÕn hîp t¸c th-¬ng m¹i ®èi víi c¸c doanh nghiÖp Hoa Kú.
Cuèi n¨m 2003, Ch-¬ng tr×nh xóc tiÕn ®Çu t- ®· ®-îc ChÝnh phñ ViÖt
Nam phª duyÖt vµ Dù ¸n xóc tiÕn ®Çu t- ViÖt Nam - Hoa Kú (UVIP) ®· ®-îc
thùc hiÖn, nh»m thóc ®Èy h¬n n÷a ®Çu t- cña Hoa Kú vµo ViÖt Nam, ®ång thêi
t¨ng c-êng sù hiÓu biÕt lÉn nhau gi÷a chÝnh giíi vµ céng ®ång doanh nghiÖp
hai n-íc.
ViÖt Nam vµ Hoa Kú còng ®· ký th- cam kÕt thùc hiÖn "S¸ng kiÕn c¹nh
tranh ViÖt Nam" th¸ng 12/2003 víi môc tiªu lµ t¹o khu«n khæ thÓ chÕ vµ
chÝnh s¸ch c¹nh tranh h¬n ®Ó t¨ng ®Çu t- vµ t¹o thªm viÖc lµm tõ khu vùc t-
nh©n, më réng c¸c kªnh th-¬ng m¹i song ph-¬ng vµ thóc ®Èy c«ng cuéc xãa
®ãi gi¶m nghÌo. ViÖc ký kÕt nµy còng sÏ gióp n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh,
gi¶m chi phÝ ®Çu vµo vµ c¸c chi phÝ giao dÞch kh¸c, t¨ng kh¶ n¨ng tiÕp cËn
nguån tµi chÝnh vµ t¹o m«i tr-êng cho c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá c¶i thiÖn
thÞ phÇn vµ kim ng¹ch xuÊt khÈu. §©y lµ mét dù ¸n trong "Ch-¬ng tr×nh hç trî
kü thuËt thùc hiÖn HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i song ph-¬ng ViÖt Nam - Mü".
Còng trong thêi gian nµy, ViÖt Nam vµ Bang Texas (Hoa Kú) còng ®·
cam kÕt thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p nh»m t¨ng c-êng sù hiÓu biÕt lÉn nhau vµ thóc
®Èy sù hîp t¸c trong c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, ®Çu t-, th-¬ng m¹i vµ du lÞch; khuyÕn
khÝch c¸c nhµ doanh nghiÖp vµ c«ng nghiÖp cña mçi bªn thµnh lËp c¸c hiÖp héi
doanh nghiÖp ®Ó thóc ®Èy h¬n n÷a sù hîp t¸c lÉn nhau theo tinh thÇn cña
"Th«ng c¸o chung ViÖt Nam - Texas" ®-îc ký trong khu«n khæ chuyÕn th¨m
lµm viÖc Hoa Kú cña §oµn ®¹i biÓu chÝnh phñ ViÖt Nam do Phã Thñ t-íng
Vò Khoan dÉn ®Çu, ngµy 10/12 t¹i Austin, thñ phñ bang Texas.
Còng trong th¸ng 12/2003 HiÖp ®Þnh Hµng kh«ng ViÖt Nam - Hoa Kú
võa ®-îc chÝnh thøc ký kÕt. B¶n HiÖp ®Þnh ®-îc ®¸nh gi¸ lµ mét b-íc ph¸t
triÓn míi trong quan hÖ hai n-íc
52
HiÖp ®Þnh cho phÐp c¸c h·ng hµng kh«ng cña hai n-íc ®-îc cung cÊp
nh÷ng dÞch vô hµng kh«ng trªn tuyÕn ViÖt Nam - Hoa Kú. C¨n cø theo HiÖp
®Þnh, trong hai n¨m ®Çu sÏ cã hai h·ng vËn t¶i hµnh kh¸ch cña Hoa Kú ®-îc
bay trùc tiÕp tíi ViÖt Nam vµ n¨m tiÕp theo sÏ cho phÐp h·ng thø ba.Tuy
nhiªn, sè l-îng h·ng vËn t¶i hµng hãa sÏ kh«ng bÞ h¹n chÕ theo tháa thuËn
chia sÎ mËt m· víi mét h·ng hµng kh«ng kh«ng thuéc Hoa Kú. §æi l¹i, c¸c
h·ng vËn t¶i hµnh kh¸ch cña Hoa Kú sÏ kh«ng ®-îc ®ãn kh¸ch ë c¸c s©n bay
cña NhËt B¶n, §µi Loan, Ph¸p, Hång K«ng, Hµn Quèc nÕu ®ang trªn ®-êng
bay sang ViÖt Nam. C¸c m¸y bay chë hµng hãa còng kh«ng ®-îc bay trùc tiÕp
tõ ViÖt Nam ®Õn nh÷ng s©n bay nµy.
Qua c¸c cuéc héi th¶o vµ tiÕp xóc víi giíi doanh nghiÖp Hoa Kú cho thÊy,
giíi doanh nghiÖp Hoa Kú quan t©m nhiÒu ®Õn c¸c dù ¸n cã quy m« lín vÒ c¬ së
h¹ tÇng, viÔn th«ng, s¶n xuÊt c¸c mÆt hµng thiÕt yÕu cã nhu cÇu cao trªn thÞ
tr-êng, c¸c dù ¸n h¹ tÇng ®« thÞ cã quy m« lín... vµ yªu cÇu cña hä kÌm theo lµ
viÖc hoµn thiÖn c¸c chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn dÞch vô tµi chÝnh, ng©n hµng, b¶o hé
b¶n quyÒn, b¶o hiÓm… mµ ViÖt Nam cã thÓ sÏ ®¸p øng ®-îc theo yªu cÇu cña
giíi doanh nghiÖp Hoa Kú ®ång thêi ViÖt Nam còng kh¼ng ®Þnh viÖc tiÕp tôc
theo dâi, thóc ®Èy c¸c kÕt qu¶ ®· ®¹t ®-îc nh»m t¨ng c-êng sù hiÓu biÕt lÉn
nhau vµ thóc ®Èy mèi quan hÖ ph¸t triÓn gi÷a c¸c c¬ quan, tæ chøc liªn quan
cña hai n-íc.
Ký HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i víi Hoa Kú sÏ gãp phÇn thóc ®Èy ®Çu t-
n-íc ngoµi nãi chung, v× c¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi muèn sö dông lao ®éng,
tµi nguyªn cña ta ®Ó xuÊt khÈu sang Hoa Kú. HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam
- Hoa Kú t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi thóc ®Èy quan hÖ víi c¸c tæ chøc kinh tÕ, tµi
chÝnh - tiÒn tÖ quèc tÕ, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc gia nhËp WTO, thóc
®Èy ph¸t triÓn quan hÖ víi c¸c n-íc kh¸c.
Thùc hiÖn tèt HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú còng sÏ gióp
ViÖt Nam ®a d¹ng ho¸ quan hÖ th-¬ng m¹i vµ quan hÖ thÞ tr-êng, tõ ®ã gi¶m
bít rñi ro biÕn ®éng thÞ tr-êng, bít søc Ðp vÒ thÞ tr-êng.
* Nh÷ng th¸ch thøc :
ThÞ tr-êng Hoa Kú ®-îc më ra muèn th©m nhËp thµnh c«ng tr-íc hÕt
c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ph¶i t×m hiÓu râ luËt lÖ cña Hoa Kú. Hoa Kú lµ
mét thÞ tr-êng rÊt chó ý ®Õn khÝa c¹nh ph¸p lý, hä cã luËt liªn bang nh-ng
®ång thêi l¹i cã luËt cña tõng bang nªn luËt lÖ kh¸ phøc t¹p.
Cho ®Õn nay, ChÝnh phñ, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· cã nh÷ng ®oµn
sang th¨m vµ t×m hiÓu, tiÕp cËn thÞ tr-êng Hoa Kú. Còng nh- vËy phÝa Hoa Kú
còng ®· cã c¸c ®oµn doanh nghiÖp sang ViÖt Nam. Nh-ng cã ®iÒu ®¸ng quan
t©m lµ ®èi víi c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam nÕu kh«ng xóc tiÕn t×m hiÓu vµ tiÕp
cËn thÞ tr-êng th× hä kh«ng thÓ cã ®-îc thµnh c«ng, nh-ng t¹i ViÖt Nam c¸c
doanh nghiÖp th-êng lµ chØ cã quy m« nhá, vèn Ýt nªn viÖc dµnh tµi chÝnh cho
viÖc xóc tiÕn th-¬ng m¹i nh- vËy nhiÒu doanh nghiÖp sÏ thùc sù khã kh¨n bëi
chi phÝ kh¸ cao.
53
Mét khÝa c¹nh ®¸ng quan t©m lµ muèn tiÕp cËn víi c¸c doanh nghiÖp
Hoa Kú th× chóng ta ph¶i cã quan hÖ thËt tèt víi c¸c HiÖp héi xuÊt khÈu cña
Hoa Kú v× c¸c doanh nghiÖp Hoa Kú th-êng tËp hîp nhau l¹i thµnh nh÷ng
hiÖp héi thËm chÝ rÊt lín ®Ó cã thÓ n¾m ®éc quyÒn kinh doanh mét mÆt hµng
nµo ®ã. ChÝnh th«ng qua c¸c hiÖp héi nµy chóng ta míi cã thÓ tiÕp cËn ®-îc
nh÷ng h·ng bu«n b¸n lín.
T¹i ViÖt Nam, viÖc sö dông c¸c ph-¬ng thøc bu«n b¸n hiÖn ®¹i víi viÖc
¸p dông c«ng nghÖ th«ng tin nh- th-¬ng m¹i ®iÖn tö míi ®ang ë trong thêi kú
tiÕp cËn trong khi thÞ tr-êng Hoa Kú l¹i rÊt m¹nh vÒ lÜnh vùc nµy. Mét khã
kh¨n n÷a lµ hÖ thèng luËt ph¸p cña ViÖt Nam ®ang trong qu¸ tr×nh hoµn thiÖn
vµ bæ sung nªn cßn nhiÒu ®iÒu cÇn ®-îc x©y dùng söa ®æi, bæ sung cho phï
hîp víi qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ nãi chung vµ thùc hiÖn HiÖp ®Þnh
Th-¬ng m¹i víi Hoa Kú nãi riªng.
N¨m 2003 t¹i Hoa Kú, viÖc Quèc héi th«ng qua ®¹o luËt chèng khñng
bè sinh häc còng g©y khã kh¨n kh«ng Ýt cho viÖc hµng hãa cña ViÖt Nam khi
th©m nhËp vµo thÞ tr-êng nµy. Hoa Kú lµ mét n-íc th-êng d-¬ng cao ngän cê
tù do th-¬ng m¹i nh-ng ®ång thêi l¹i cã hÖ thèng ph¸p luËt phøc t¹p nh»m
b¶o vÖ lîi Ých cña hä b»ng c¸ch mäi c¸ch cã thÓ ®Ó ®¸nh thuÕ vµo hµng ho¸
nhËp khÈu tõ c¸c n-íc. Mét th¸ch thøc lín lµ ë Hoa Kú cßn kh«ng Ýt rµo c¶n
h÷u h×nh vµ v« h×nh mÆc dÇu hä lu«n lín tiÕng tuyªn truyÒn cho tù do th-¬ng
m¹i. NhiÒu thÕ lùc ë Hoa Kú cßn muèn g¾n quan hÖ kinh tÕ - th-¬ng m¹i víi
nh÷ng ®iÒu kiÖn chÝnh trÞ phôc vô cho lîi Ých cña hä vÝ dô lµ c¸i gäi lµ "§¹o
luËt nh©n quyÒn". ViÖc chÕ tµi th-¬ng m¹i ë Hoa Kú còng sÏ g©y nhiÒu khã
kh¨n cho ViÖt Nam.
II. Nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ChÝnh phñ vµ
doanh nghiÖp trong viÖc tham gia WTO cña ViÖt Nam trong
thêi gian tíi.
1. C¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ChÝnh phñ khi ViÖt Nam chÝnh thøc
trë thµnh Thµnh viªn WTO:
Tæ chøc Th-¬ng m¹i thÕ giíi (WTO) lµ mét tæ chøc th-¬ng m¹i lín
nhÊt toµn cÇu. Cho ®Õn nay, WTO ®· kÕt n¹p thªm nhiÒu thµnh viªn míi ®-a
tæng sè thµnh viªn lªn 148, trong ®ã 2/3 lµ c¸c n-íc ®ang vµ chËm ph¸t triÓn.
Ngoµi thµnh viªn chÝnh chøc, hiÖn nay cã 26 n-íc ®ang trong qu¸ tr×nh ®µm
ph¸n gia nhËp tæ chøc nµy nh- Liªn bang Nga, Ukraine, Lµo, ViÖt Nam...
HiÖn nay, WTO chiÕm tíi h¬n 90% th-¬ng m¹i toµn cÇu vµ ho¹t ®éng ®éc lËp
víi Liªn hîp quèc. Liªn hîp quèc cã 191 n-íc thµnh viªn th× cã h¬n 148 n-íc
lµ thµnh viªn cña WTO.
Ho¹t ®éng cña tæ chøc nµy ®-îc ®iÒu tiÕt bëi 16 hiÖp ®Þnh chÝnh vÒ c¸c
lÜnh vùc: th-¬ng m¹i vµ thuÕ quan (GATT, 1994), n«ng nghiÖp (AOA), ¸p
dông c¸c biÖn ph¸p kiÓm dÞch ®éng vµ thùc vËt (SPS), dÖt may (ATC), c¸c
hµng rµo kü thuËt trong th-¬ng m¹i (TBT), c¸c biÖn ph¸p ®Çu t- liªn quan ®Õn
th-¬ng m¹i (TRIMS), chèng b¸n ph¸ gi¸ (AD), trÞ gi¸ tÝnh thuÕ h¶i quan
54
(CVA), gi¸m ®Þnh hµng hãa tr-íc khi xÕp hµng (PI), quy t¾c xuÊt xø (ROO),
cÊp phÐp nhËp khÈu (IL), trî cÊp vµ c¸c biÖn ph¸p ®èi kh¸ng (SCM), c¸c biÖn
ph¸p tù vÖ ®Æc biÖt (SG), th-¬ng m¹i dÞch vô (GATS), c¸c khÝa c¹nh cña
quyÒn së h÷u trÝ tuÖ liªn quan ®Õn th-¬ng m¹i (TRIPS). Ngoµi ra, WTO cßn
cã mét sè hiÖp ®Þnh nhiÒu bªn nh- HiÖp ®Þnh vÒ mua s¾m chÝnh phñ, HiÖp
®Þnh vÒ c«ng nghÖ th«ng tin…
Thêi gian gÇn ®©y, bèi c¶nh quèc tÕ thay ®æi nhanh chãng vµ s©u s¾c
ch-a tõng thÊy. T¸c ®éng cña toµn cÇu hãa vµ ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc, vÒ
c¨n b¶n, ®Æt c¸c n-íc "nhËp cuéc" muén mµng vµo hÖ thèng kinh tÕ thÕ giíi
tr-íc nhiÒu khã kh¨n h¬n.
Tr×nh ®é ph¸t triÓn cña thÕ giíi hiÖn ®¹i ®-îc x¸c ®Þnh kh¸i qu¸t th«ng
qua mét sè ®Æc ®iÓm chñ yÕu sau: Thø nhÊt, tèc ®é biÕn ®æi cao, chu kú s¶n
xuÊt vµ c«ng nghÖ thu ng¾n l¹i nhanh chãng; thø hai, cÊu tróc m¹ng toµn cÇu
víi c¸c quan hÖ rÊt phøc t¹p cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi; thø ba, c¸c ®iÒu kiÖn
ph¸t triÓn kinh tÕ rÊt bÊt æn ®Þnh vµ khã dù ®o¸n; thø t-, t-¬ng quan søc m¹nh
®ang biÕn ®æi s©u s¾c vµ chi phèi sù ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ toµn cÇu l¹i tËp
trung vµo mét sè Ýt c-êng quèc vµ c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia hïng m¹nh.
Nh÷ng t×nh huèng míi nµy hµm chøa nh÷ng th¸ch thøc rÊt lín ®èi víi
sù ph¸t triÓn cña c¸c n-íc ®i sau. §iÒu ®ã thÓ hiÖn ë chç: mét lµ, sù ph¶n øng
cña c¸c chÝnh phñ vµ c¸c doanh nghiÖp ph¶i theo kÞp vµ ®¸p øng hiÖu qu¶ c¸c
yªu cÇu cña "cuéc ch¬i toµn cÇu tèc ®é cao"; hai lµ, chi phÝ gia nhËp vµo m¹ng
kinh tÕ toµn cÇu rÊt lín, nhÊt lµ ®èi víi c¸c n-íc nghÌo; ba lµ, c¹nh tranh diÔn
ra trªn ph¹m vi toµn cÇu vµ ngµy cµng trë nªn gay g¾t h¬n. Lîi thÕ c¹nh tranh
truyÒn thèng dùa trªn tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ chi phÝ lao ®éng thÊp ngµy
cµng gi¶m dÇn. Tri thøc vµ kü n¨ng trë thµnh yÕu tè c¹nh tranh quyÕt ®Þnh.
Th¸ch thøc rÊt lín ®èi víi c¸c n-íc ®i sau lµ ph¶i liªn tôc t¹o ra ®-îc c¸c lîi
thÕ so s¸nh vµ c¹nh tranh do con ng-êi t¹o ra trong m«i tr-êng héi nhËp vµ
dùa vµo viÖc chñ ®éng héi nhËp d-íi t¸c ®éng cña toµn cÇu hãa kinh tÕ. Bªn
c¹nh nh÷ng th¸ch thøc nµy lµ nh÷ng c¬ héi ph¸t triÓn rÊt lín. VÒ mÆt tiÒm
n¨ng, c¸c n-íc ®i sau cã ®iÒu kiÖn tiÕp cËn nhanh ®Õn c¸c nguån vèn, c«ng
nghÖ hiÖn ®¹i vµ thÞ tr-êng toµn cÇu ®Ó ®Èy nhanh tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña
m×nh. Tuy nhiªn, thùc tÕ cho thÊy, viÖc biÕn c¬ héi tiÒm n¨ng nµy thµnh lîi
Ých ph¸t triÓn thùc sù lµ qu¸ tr×nh kh«ng dÔ dµng, nhÊt lµ khi chñ nghÜa b¶o hé
ë c¸c n-íc ph¸t triÓn cã xu h-íng gia t¨ng.
Mét trong nh÷ng vÊn ®Ò lµ ph¶i luËn gi¶i nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc
khi ViÖt Nam gia nhËp Tæ chøc Th-¬ng m¹i thÕ giíi (WTO). VÒ nguyªn t¾c,
c¸c c¬ héi vµ th¸ch thøc héi nhËp hiÖn nay ®ang ®Æt ra cho n-íc ta chñ yÕu do
hai nhãm yÕu tè chÝnh quy ®Þnh. Nhãm thø nhÊt lµ bèi c¶nh quèc tÕ phøc t¹p
vµ ®ang biÕn ®æi nhanh chãng. Nhãm thø hai lµ c¸c ®Æc ®iÓm ph¸t triÓn riªng
cña n-íc ta. §Ó tiÕp cËn mét c¸ch hîp lý, viÖc nghiªn cøu c¬ héi vµ th¸ch thøc
gia nhËp WTO cña ViÖt Nam cÇn b¾t ®Çu tõ viÖc lµm râ hai yÕu tè nµy.
XuÊt ph¸t tõ vai trß vµ vÞ trÝ rÊt quan träng cña WTO ®èi víi th-¬ng
m¹i toµn cÇu, viÖc gia nhËp tæ chøc nµy sÏ mang l¹i cho chóng ta nh÷ng c¬ héi
55
to lín nh-ng còng kh«ng ph¶i ®¬n thuÇn lµ nh÷ng c¬ héi mµ chóng ta cßn
ph¶i g¸nh chÞu kh«ng Ýt nh÷ng th¸ch thøc.
1.1. C¸c c¬ héi
a. §-îc h-ëng c¸c -u ®·i æn ®Þnh, ch¾c ch¾n trong nhiÒu lÜnh vùc
Trong lÞch sö ph¸t triÓn cña m×nh, GATT/WTO ®· thùc hiÖn 8 vßng
®µm ph¸n nh»m tù do hãa ®¸ng kÓ c¸c ®iÒu kiÖn th-¬ng m¹i hµng hãa vµ dÞch
vô. Cam kÕt mµ mçi n-íc Thµnh viªn WTO ®-a ra sÏ ®-îc thùc hiÖn trªn c¬
së tèi huÖ quèc ®èi víi tÊt c¶ c¸c thµnh viªn kh¸c. Nh÷ng cam kÕt nµy bao
gåm lo¹i bá c¸c hµng rµo phi thuÕ, rµng buéc c¸c dßng thuÕ ë møc thuÕ suÊt
thÊp, gi¶m thuÕ quan vµ c¸c cam kÕt kh¸c nh»m minh b¹ch hãa, tù do ho¸ c¸c
chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cña c¸c n-íc.
Do cã ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ chi phÝ lao ®éng rÎ, ViÖt Nam cã thÓ tËn
dông ®-îc nh÷ng cam kÕt nµy khi trë thµnh thµnh viªn cña WTO. §Æc biÖt,
ViÖt Nam cã lîi thÕ so s¸nh trong mét sè ngµnh, trong ®ã cã n«ng nghiÖp vµ
dÖt may. §©y lµ hai ngµnh ®Æc biÖt mµ WTO ®· ®Ò ra lé tr×nh lo¹i bá c¸c rµo
c¶n th-¬ng m¹i nh»m b¶o vÖ quyÒn lîi cña nhiÒu n-íc xuÊt khÈu. Theo HiÖp
®Þnh DÖt May cña WTO (ATC), ®Õn 1/1/2005 c¸c thµnh viªn ph¶i hoµn thµnh
viÖc lo¹i bá c¸c h¹n chÕ ®Þnh l-îng. NÕu vµo thêi ®iÓm ®ã ViÖt Nam ®· lµ mét
thµnh viªn ®Çy ®ñ cña WTO, tÊt c¶ c¸c h¹n ng¹ch hiÖn ®ang ¸p dông ®èi víi
s¶n phÈm dÖt may xuÊt khÈu cña ViÖt Nam sÏ bÞ lo¹i bá. §èi víi n«ng nghiÖp,
c¸c thµnh viªn WTO ®· vµ sÏ tiÕp tôc ®-a ra cam kÕt gi¶m rµo c¶n tiÕp cËn thÞ
tr-êng vµ trî cÊp. §iÒu nµy cã thÓ ®em l¹i lîi Ých lín cho nh÷ng n-íc xuÊt
khÈu n«ng s¶n nh- ViÖt Nam.
Mét lîi Ých n÷a lµ tÊt c¶ c¸c nh-îng bé ®a ph-¬ng sÏ mang tÝnh b×nh
®¼ng h¬n nh÷ng nh-îng bé trong khu«n khæ c¸c hiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i song
ph-¬ng. Nh÷ng nh-îng bé trong c¸c hiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i song ph-¬ng cã
thÓ g¾n víi nh÷ng ®iÒu kiÖn phi th-¬ng m¹i nh- nh©n quyÒn, tiªu chuÈn lao
®éng, yªu cÇu vÒ m«i tr-êng, v.v. §iÒu nµy th-êng x¶y ra khi mét bªn cña
hiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i song ph-¬ng lµ mét n-íc ph¸t triÓn cã søc m¹nh trong
th-¬ng m¹i quèc tÕ. Do ®ã nÕu nh- ®· nh©n nh-îng theo c¸c ®iÒu kho¶n vµ
®iÒu kiÖn cña WTO, ViÖt Nam sÏ tr¸nh ®-îc vÞ thÕ bÊt lîi trong c¸c hiÖp ®Þnh
th-¬ng m¹i song ph-¬ng.
b. Kh¾c phôc t×nh tr¹ng ph©n biÖt ®èi xö
Nguyªn t¾c c¬ b¶n nhÊt cña WTO lµ kh«ng ph©n biÖt ®èi xö, ®-îc thÓ
hiÖn trong c¸c quy ®Þnh vÒ ®èi xö quèc gia vµ ®èi xö tèi huÖ quèc. Khi gia
nhËp WTO, ViÖt Nam còng sÏ ®-îc h-ëng c¸c ®èi xö nµy. Mét khi ViÖt Nam
cßn ch-a gia nhËp WTO, c¸c n-íc hoµn toµn cã thÓ ®èi xö víi ViÖt Nam theo
mét quy chÕ riªng, trong nhiÒu tr-êng hîp cã thÓ g©y bÊt lîi cho ViÖt Nam.
Khi tiÒm n¨ng cña nÒn kinh tÕ ViÖt Nam cßn nhá, quy m« xuÊt khÈu
thÊp, bÞ ph©n biÖt ®èi xö nµy ch-a ®Æt thµnh vÊn ®Ò lín. Trong thêi gian qua,
mét sè mÆt hµng chñ lùc cña ViÖt Nam nh- g¹o, cµ phª, hµng dÖt may, da
giÇy ®· cã kh¶ n¨ng v-¬n ra chiÕm lÜnh thÞ tr-êng thÕ giíi th× t×nh tr¹ng nµy
56
b¾t ®Çu x¶y ra vµ cã xu h-íng ngµy cµng gia t¨ng. Tuy nhiªn, ngµy cµng
nhiÒu mÆt hµng cña ViÖt Nam (nh- thuû s¶n, cµ phª, g¹o, m× chÝnh, giÇy dÐp,
dÖt may, tái) bÞ dÝnh lÝu vµo c¸c vô tranh chÊp quèc tÕ (víi Hoa kú, EU, NhËt
b¶n, Canada, Colombia, Mexico…). Do ViÖt Nam ch-a ph¶i lµ thµnh viªn
WTO, trong nhiÒu t×nh huèng trªn ViÖt Nam th-êng bÞ coi lµ nÒn kinh tÕ phi
thÞ tr-êng vµ do ®ã ®· gÆp thiÖt thßi trong mét sè tr-êng hîp.
XuÊt khÈu cña ViÖt Nam sÏ kh«ng bÞ bã hÑp trong c¸c hiÖp ®Þnh song
ph-¬ng vµ khu vùc mµ sÏ cã thÞ tr-êng toµn cÇu. C¸c doanh nghiÖp vµ hµng
hãa cña ta sÏ kh«ng bÞ ph©n biÖt ®èi xö so víi doanh nghiÖp vµ hµng hãa cña
c¸c n-íc kh¸c theo ®iÒu kiÖn ®èi xö tèi huÖ quèc (MFN) vµ ®èi xö quèc gia
(NT). ThÝ dô, ngµnh dÖt may ViÖt Nam ®ang cã chiÕn l-îc t¨ng tèc, nh-ng
HiÖp ®Þnh dÖt may (ATC) ®Õn ngµy 1-1-2005 sÏ hÕt h¹n. NÕu ViÖt Nam kh«ng
ph¶i lµ thµnh viªn WTO, th× sÏ kh«ng ®-îc h-ëng chÕ ®é kh«ng cã h¹n ng¹ch.
Khi ®ã, chóng ta sÏ gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n.
c. Gia nhËp WTO lµ c¬ héi ®Ó ViÖt Nam c¶i c¸ch hÖ thèng chÝnh s¸ch
vµ luËt ph¸p trong n-íc, qua ®ã t¹o ra m«i tr-êng kinh doanh thuËn lîi cho
c¸c ho¹t ®éng kinh doanh.
Trong qu¸ tr×nh gia nhËp WTO, ViÖt Nam ph¶i minh b¹ch ho¸ toµn bé
c¸c chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn th-¬ng m¹i, th«ng b¸o vÒ hiÖn tr¹ng chÝnh s¸ch
vµ x©y dùng c¸c kÕ ho¹ch hµnh ®éng ®Ó tu©n thñ dÇn dÇn c¸c nguyªn t¾c cña
WTO. KÓ tõ khi nép ®¬n xin gia nhËp WTO (n¨m 1995), ViÖt Nam ®· cã
nh÷ng nç lùc ®¸ng kÓ trong tiÕn tr×nh c¶i c¸ch chÝnh s¸ch vµ x©y dùng ph¸p
luËt h-íng tíi môc tiªu gia nhËp. Cã thÓ lÊy mét vµi vÝ dô ®iÓn h×nh nh- sau:
- Më réng quyÒn kinh doanh cho c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh
phÇn kinh tÕ. KÓ tõ ngµy 1 th¸ng 9 n¨m 2001, tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp ViÖt
Nam - bÊt kÓ h×nh thøc së h÷u, ngµnh nghÒ (th-¬ng m¹i hay s¶n xuÊt) vµ quy
m« vÒ vèn - ®Òu ®-îc phÐp xuÊt nhËp khÈu hµng ho¸

(NghÞ ®Þnh 44/2001/N§-
CP cña ChÝnh phñ ngµy 2 th¸ng 8 n¨m 2001 söa ®æi mét sè ®iÒu cña NghÞ
®Þnh 57/1998/N§-CP). ChØnh ®èn vµ tæ chøc l¹i khu vùc doanh nghiÖp Nhµ
n-íc (§Õn ngµy 31 th¸ng 8 n¨m 2002, ViÖt Nam ®· cæ phÇn ho¸ vµ chuyÓn
®æi së h÷u ®-îc 985 doanh nghiÖp.). ViÖc cho phÐp nhiÒu thµnh viªn h¬n
tham gia ho¹t ®éng trªn thÞ tr-êng lµ mét chuyÓn biÕn tÝch cùc vÒ chÕ ®é
quyÒn së h÷u, phï hîp víi qu¸ tr×nh gia nhËp WTO v× nã t¹o c¬ héi ph¸t triÓn
m«i tr-êng kinh doanh c¹nh tranh vµ nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng;
- VÒ xuÊt nhËp khÈu : ChÝnh phñ liªn tôc ®æi míi c¬ chÕ ®iÒu hµnh xuÊt
nhËp khÈu, trong ®ã ®¸ng chó ý lµ viÖc b·i bá h¹n ng¹ch vµ qu¶n lý nhËp khÈu
th«ng qua ®Çu mèi ®èi víi g¹o vµ ph©n bãn, b·i bá giÊy phÐp nhËp khÈu ®èi
víi nhiÒu mÆt hµng nh-: xi m¨ng, kÝnh, thÐp, dÇu thùc vËt… b»ng QuyÕt ®Þnh
46/2001/Q§-TTg ngµy 4/4/2001 vÒ qu¶n lý xuÊt khÈu, nhËp khÈu giai ®o¹n
2001-2005.
- VÒ ®Çu t-: LuËt §Çu t- n-íc ngoµi ®· ®-îc söa ®æi 2 lÇn, t¹o ra nhiÒu
chuyÓn biÕn ®¸ng kÓ vÒ m«i tr-êng ®Çu t-. Nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi, theo quy
57
®Þnh cña LuËt söa ®æi, ®-îc h-ëng nhiÒu -u ®·i vµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi h¬n vÒ
më réng h×nh thøc ®Çu t-, gi¶m thêi gian chê ®îi cÊp phÐp, gi¶m yªu cÇu vÒ tû
lÖ kÕt hèi ngo¹i tÖ, ®¬n gi¶n ho¸ c¸c thñ tôc liªn quan tíi cÊp visa vµ cÇm cè
tµi s¶n…;
- VÒ quyÒn së h÷u trÝ tuÖ: khung khæ ph¸p lý vÒ së h÷u trÝ tuÖ cña ViÖt
Nam ®· ®-îc x©y dùng t-¬ng ®èi ®Çy ®ñ. ViÖt Nam ®· cung cÊp Ch-¬ng tr×nh
hµnh ®éng thùc hiÖn HiÖp ®Þnh TRIPS cho WTO vµ tham gia vµo nhiÒu c«ng
-íc quèc tÕ vÝ dô: C«ng -íc Paris vÒ B¶o hé Së h÷u C«ng nghiÖp, Tho¶ -íc
Madrid vÒ §¨ng ký Quèc tÕ nh·n hiÖu hµng ho¸, C«ng -íc thµnh lËp Tæ chøc
së h÷u trÝ tuÖ thÕ giíi, HiÖp -íc Hîp t¸c vÒ B»ng S¸ng chÕ;
HÖ thèng chÝnh s¸ch cña ta ®-îc lµm râ theo quy ®Þnh cña WTO, sÏ t¹o
®iÒu kiÖn cho c¸c nhµ ®Çu t- yªn t©m ®Çu t- vµo ViÖt Nam, t¨ng kh¶ n¨ng thu
hót vèn, c«ng nghÖ vµ häc hái ®-îc c¸c kinh nghiÖm qu¶n lý tiªn tiÕn. Kinh
nghiÖm ë Trung Quèc cho thÊy, sau khi gia nhËp WTO, ®Çu t- n-íc ngoµi
n¨m 2002 t¨ng vät lªn h¬n 50 tû USD.
Th«ng qua qu¸ tr×nh nµy, khu«n khæ ph¸p lý cña ViÖt Nam ®· vµ ®ang
ngµy cµng minh b¹ch h¬n, phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ, t¹o m«i tr-êng kinh
doanh thuËn lîi vµ c¹nh tranh lµnh m¹nh, thóc ®Èy th-¬ng m¹i, ®Çu t- còng
nh- hîp t¸c vÒ c¸c vÊn ®Ò kh¸c víi céng ®ång quèc tÕ.
d. T¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh trong n-íc vµ ®Èy nhanh qu¸ tr×nh t¸i c¬ cÊu
Cïng víi viÖc gi¶m c¸c hµng rµo thuÕ quan vµ phi thuÕ, c¹nh tranh trªn
thÞ tr-êng néi ®Þa sÏ gia t¨ng. Tr-íc ®©y, c¸c doanh nghiÖp trong n-íc cã lîi
thÕ c¹nh tranh h¬n c¸c nhµ s¶n xuÊt n-íc ngoµi mét phÇn chñ yÕu lµ do ®-îc
b¶o hé. ThËm chÝ c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong n-íc còng rÊt h¹n
chÕ v× c¸c doanh nghiÖp Nhµ n-íc ®-îc h-ëng nhiÒu -u ®·i h¬n c¸c doanh
nghiÖp ngoµi quèc doanh nhê cã thÓ tiÕp cËn dÔ dµng h¬n c¸c ®Çu vµo s¶n
xuÊt (vÝ dô ®Êt, vèn…) vµ ®-îc hç trî trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. T¨ng c¹nh
tranh sÏ khiÕn c¸c doanh nghiÖp trong n-íc (c¶ trong vµ ngoµi quèc doanh)
ph¶i t¸i c¬ cÊu vµ tù c¶i thiÖn m×nh ®Ó cã thÓ t¨ng n¨ng suÊt, c¶i thiÖn kh¶
n¨ng c¹nh tranh. §ång thêi, víi viÖc ®-îc t¨ng c-êng kh¶ n¨ng tiÕp cËn víi
c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, c¸c ®Çu vµo víi chi phÝ hîp lý h¬n, c¸c nhµ s¶n xuÊt trong
n-íc sÏ cã nhiÒu c¬ héi ®Ó c¶i tiÕn.
Më cöa thÞ tr-êng trong n-íc ®Ó cho phÐp c¹nh tranh kh«ng nh÷ng ®ßi
hái c¸c doanh nghiÖp ph¶i t¸i c¬ cÊu vµ t¨ng c-êng kh¶ n¨ng ho¹t ®éng mµ
toµn bé nÒn kinh tÕ còng ph¶i t¸i c¬ cÊu. Nãi c¸ch kh¸c, qu¸ tr×nh nµy ®ßi hái
cÇn cã mét c¬ cÊu kinh tÕ míi nh»m tËn dông tèt nhÊt lîi thÕ c¹nh tranh.
Tr-íc t×nh tr¹ng c¸c lîi thÕ tù nhiªn ngµy cµng mÊt dÇn vai trß trong hÖ thèng
s¶n xuÊt quèc tÕ th× gi¸ trÞ ®-îc t¹o ra bëi c¸c ngµnh dùa trªn nh÷ng lîi thÕ
nµy sÏ gi¶m ®i. Do ®ã, vÊn ®Ò ®Æt ra lµ cÇn x¸c ®Þnh ®-îc nh÷ng lÜnh vùc cã
tiÒm n¨ng vµ ph¸t triÓn nh÷ng lîi thÕ míi cho nÒn kinh tÕ.
Th«ng qua viÖc gia nhËp WTO, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam sÏ ®-îc
nhËp khÈu nhiÒu s¶n phÈm ®Çu vµo, m¸y mãc thiÕt bÞ víi chi phÝ thÊp h¬n, sö
58
dông c¸c dÞch vô c¬ b¶n nh- b-u chÝnh viÔn th«ng, ng©n hµng, b¶o hiÓm, t-
vÊn víi chi phÝ rÎ h¬n vµ chÊt l-îng cao h¬n. §©y lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ViÖt Nam
n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña nÒn kinh tÕ ViÖt Nam ngang tÇm víi khu
vùc vµ thÕ giíi.
e. Gia nhËp WTO ViÖt Nam sÏ cã nhiÒu c¬ héi thu hót ®Çu t- n-íc ngoµi
Tr-íc kia, c¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi ®Õn ViÖt Nam chñ yÕu ®Ó tËn
dông lao ®éng rÎ vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn dåi dµo. Tuy nhiªn, hiÖn nay tÇm
quan träng cña hai lîi thÕ truyÒn thèng nµy ®ang bÞ gi¶m dÇn trong tÝnh to¸n
cña c¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi. §©y lµ mét trong nh÷ng lý do khiÕn cho c¸c
nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi hiÖn chó ý nhiÒu h¬n vµo c¸c ngµnh dÞch vô mµ hä cã
lîi thÕ c¹nh tranh trªn thÞ tr-êng ViÖt Nam thay v× c¸c ngµnh s¶n xuÊt vµ chÕ
t¹o, n¬i mµ c¸c lîi thÕ truyÒn thèng ®ang gi¶m dÇn. Vai trß cña c¸c n-íc ph¸t
triÓn nh- Hµn Quèc, NhËt B¶n, Mü vµ EU ®ang ngµy cµng t¨ng vµ hä còng
dµnh sù quan t©m nhiÒu h¬n ®èi víi lÜnh vùc dÞch vô.
Thø nhÊt, viÖc më cöa thÞ tr-êng hµng hãa cã t¸c ®éng tæng hîp. Mét
mÆt, ®iÒu nµy cã nghÜa lµ c¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi cã thªm c¬ héi thÞ tr-êng.
Nh÷ng nhµ ®Çu t- ®· thiÕt lËp c¬ së t¹i ViÖt Nam sÏ ®-îc lîi do cã thÓ tiÕp
cËn mét c¸ch tù do h¬n, thuËn lîi h¬n vµo c¸c thÞ tr-êng kh¸c, trong khi vÉn
khai th¸c ®-îc nh÷ng lîi Ých truyÒn thèng nh- lao ®éng, ®Êt ®ai vµ c¸c nguån
tµi nguyªn thiªn nhiªn kh¸c cña ViÖt Nam. §iÒu nµy lµ rÊt hiÖn thùc ®èi víi
c¸c nhµ ®Çu t- cã nhµ m¸y t¹i ViÖt Nam ®Ó s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm dÖt may,
giÇy dÐp hay c¸c s¶n phÈm cã hµm l-îng lao ®éng cao. MÆt kh¸c, c¹nh tranh
trªn thÞ tr-êng néi ®Þa sÏ t¨ng khi hµng nhËp khÈu dÔ dµng th©m nhËp thÞ
tr-êng h¬n. Do ®ã, c¸c nhµ ®Çu t- sÏ kh«ng chØ xem xÐt c¸c lîi thÕ truyÒn
thèng mµ cßn xem xÐt rÊt nhiÒu yÕu tè kh¸c cña thÞ tr-êng néi ®Þa ®Ó ®¶m b¶o
r»ng hä cã lîi thÕ c¹nh tranh so víi hµng nhËp khÈu (vÝ dô: c¬ chÕ chÝnh s¸ch
th«ng tho¸ng, kinh tÕ ph¸t triÓn æn ®Þnh…).
ViÖc më cöa c¸c thÞ tr-êng dÞch vô sÏ thu hót thªm c¸c nhµ ®Çu t- n-íc
ngoµi. Trong c¸c cuéc ®µm ph¸n, ViÖt Nam sÏ ph¶i dÇn dÇn më cöa c¸c thÞ
tr-êng dÞch vô vña m×nh th«ng qua viÖc lo¹i bá c¸c quy ®Þnh h¹n chÕ liªn
quan ®Õn më cöa thÞ tr-êng vµ ®·i ngé quèc gia. Qu¸ tr×nh nµy sÏ dÉn tíi viÖc
t¨ng c-êng sù hiÖn diÖn cña c¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi trªn rÊt nhiÒu thÞ
tr-êng cã tiÒm n¨ng, vÝ dô nh- ng©n hµng, b¶o hiÓm, chøng kho¸n, du lÞch…
Mét t¸c ®éng n÷a lµ tiÕn tr×nh héi nhËp sÏ ®Þnh h-íng, ®iÒu chØnh c¸c
môc tiªu cña ®Çu t- trùc tiÕp n-íc ngoµi. Trong bèi c¶nh nÒn kinh tÕ ®-îc b¶o
hé, c¸c nhµ ®Çu t- th-êng h-íng vµo thÞ tr-êng trong n-íc. Nh-ng sau khi gia
nhËp WTO, hä sÏ chuyÓn sang ®Çu t- vµo c¸c lÜnh vùc cã nhiÒu tiÒm n¨ng
xuÊt khÈu. §iÒu nµy cã ý nghÜa tÝch cùc tíi FDI v× c¸c nhµ ®Çu t- sÏ ph¶i dùa
vµo kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña chÝnh m×nh, còng nh- vµo c¸c ®iÒu kiÖn quèc gia
(mµ ®Ó thu hót ®-îc ®Çu t- n-íc ngoµi th× c¸c ®iÒu kiÖn nµy ph¶i ngµy cµng
trë nªn thuËn lîi).
Cuèi cïng, tiÕn tr×nh gia nhËp cã thÓ sÏ t¹o ra m«i tr-êng ph¸p lý hoµn
59
chØnh vµ minh b¹ch, lo¹i bá c¸c biÖn ph¸p c¶n trë th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- kh«ng
cÇn thiÕt, ®iÒu nµy sÏ gãp phÇn t¹o ra mét m«i tr-êng ®Çu t- n-íc ngoµi cã
triÓn väng h¬n. Nh×n chung, vÒ dµi h¹n ®Çu t- cã thÓ t¨ng lªn do më cöa thÞ
tr-êng vµ c¶i c¸ch chÝnh s¸ch. Tuy nhiªn ®Ó ®¹t ®-îc môc tiªu nµy cÇn ph¶i
cã nh÷ng hµnh ®éng cô thÓ tõ phÝa ChÝnh phñ.
f. T¨ng thÕ vµ lùc cña ViÖt Nam trong th-¬ng m¹i quèc tÕ
HÖ thèng kinh tÕ - th-¬ng m¹i dùa trªn c¸c nguyªn t¾c chø kh«ng ph¶i
lµ søc m¹nh, sÏ lµm cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt - kinh doanh dÔ dµng h¬n víi tÊt
c¶ c¸c thµnh viªn. WTO cã c¬ chÕ gi¶i quyÕt tranh chÊp gióp cho c¸c n-íc
nhá h¬n sÏ cã nhiÒu tiÕng nãi h¬n.
Trong th-¬ng m¹i khu vùc vµ quèc tÕ, nh×n chung c¸c n-íc nhá hoÆc cã
nÒn kinh tÕ chËm ph¸t triÓn th-êng chÞu thiÖt thßi h¬n trong quan hÖ víi c¸c
c-êng quèc. ViÖc gia nhËp WTO sÏ gióp ViÖt Nam phÇn nµo kh¾c phôc ®-îc
t×nh tr¹ng bÞ c¸c n-íc lín chÌn Ðp, ph©n biÖt ®èi xö. WTO cã mét c¬ chÕ gi¶i
quyÕt tranh chÊp hiÖu qu¶ vµ t-¬ng ®èi c«ng b»ng. C¸c n-íc dï nhá còng cã
thÓ khiÕu kiÖn n-íc lín lín h¬n vµ trong nhiÒu tr-êng hîp ®· thµnh c«ng.
Trong vô kiÖn ®Çu tiªn do WTO gi¶i quyÕt, hai n-íc ®ang ph¸t triÓn lµ Brazil
vµ Venezuela ®· th¾ng kiÖn Hoa Kú, buéc Hoa Kú ph¶i ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch
ph©n biÖt ®èi xö cña m×nh.
Trong vô tranh chÊp liªn quan ®Õn c¸ ba sa xuÊt khÈu sang Hoa Kú vµ
hiÖn nay lµ vô kiÖn t«m. Trong vô tranh chÊp c¸ basa, ®Çu tiªn c¸ basa nhËp
khÈu tõ ViÖt Nam kh«ng ®-îc sö dông tªn “catfish”, vµ sau ®ã Hoa Kú ®· ¸p
dông thuÕ chèng b¸n ph¸ gi¸ ®èi víi s¶n phÈm nµy. §iÒu nµy cã thÓ sÏ kh«ng
x¶y ra trong khu«n khæ hÖ thèng ph¸p lý cña WTO. HÖ thèng nµy ®· chøng tá
®-îc tÝnh kh¶ thi trong viÖc gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò th-¬ng m¹i g©y tranh c·i
còng nh- c¸c tranh chÊp th-¬ng m¹i gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn.
Xu h-íng ph¸t triÓn cña WTO còng ®ang diÔn ra theo chiÒu h-íng
thuËn lîi h¬n cho c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn. C¸c vÊn ®Ò liªn quan chÆt chÏ tíi
quyÒn lîi cña c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn ®ang ®-îc ®-a tranh luËn s«i næi ®Ó cã
thÓ ph¸t triÓn thµnh nh÷ng c¬ chÕ cô thÓ.
1.2. Nh÷ng th¸ch thøc
MÆc dï viÖc thùc thi c¸c cam kÕt th-¬ng m¹i quèc tÕ trong tiÕn tr×nh
héi nhËp mang l¹i rÊt nhiÒu lîi Ých nh-ng còng t¹o ra nhiÒu th¸ch thøc ®¸ng
kÓ ®èi víi nÒn kinh tÕ nãi chung vµ ®èi víi c¸c doanh nghiÖp nãi riªng.
Th¸ch thøc chñ yÕu ph¸t sinh tõ viÖc rµng buéc (cã thÓ thÊy râ tõ c¸c
NghÞ ®Þnh th- gia nhËp cña c¸c n-íc, hÇu hÕt c¸c dßng thuÕ ®Òu bÞ rµng buéc)
vµ gi¶m c¸c møc thuÕ suÊt (yªu cÇu chÝnh cña c¸c thµnh viªn WTO lµ c¸c nÒn
kinh tÕ trong qu¸ tr×nh gia nhËp WTO ph¶i rµng buéc thuÕ suÊt ®èi víi c¸c s¶n
60
phÈm c«ng nghiÖp ë møc t-¬ng ®-¬ng hai lÇn møc trung b×nh ë c¸c n-íc
OECD. §iÒu nµy cã nghÜa lµ møc thuÕ rµng buéc b×nh qu©n gia quyÒn sÏ
kh«ng v-ît qu¸ 10%). §ång thêi, c¸c n-íc xin gia nhËp ph¶i cam kÕt lo¹i bá
c¸c rµo c¶n phi thuÕ vµ gi¶m trî cÊp xuÊt khÈu. Bªn c¹nh ®ã, cã mét xu h-íng
chung lµ hÇu hÕt c¸c n-íc míi gia nhËp gÇn ®©y ®Òu ph¶i tham gia c¸c tho¶
thuËn theo ngµnh, tøc lµ c¾t gi¶m thuÕ quan xuèng cßn 0% ®èi víi toµn bé c¸c
s¶n phÈm trong mét ngµnh cô thÓ. Trªn thùc tÕ, tÊt c¶ c¸c n-íc míi gia nhËp
®Òu ph¶i tham gia HiÖp ®Þnh c¸c s¶n phÈm c«ng nghÖ th«ng tin (ITA).
Lµ mét n-íc ®ang ph¸t triÓn ë møc ®é thÊp, ViÖt Nam còng ph¶i ®èi
mÆt víi nhiÒu khã kh¨n vµ th¸ch thøc kh¸c, trong ®ã cã vÊn ®Ò khung khæ
ph¸p lý vµ nguån nh©n lùc. Nh÷ng khã kh¨n nµy ®· béc lé ngay trong qu¸
tr×nh gia nhËp.
a. B¶o vÖ c¸c ngµnh trong n-íc
C¸c ngµnh trong n-íc cã vai trß hÕt søc quan träng ®èi víi sù ph¸t triÓn
cña nÒn kinh tÕ x· héi. Ngoµi viÖc t¹o ra c«ng ¨n viÖc lµm cho ®¹i bé phËn
d©n c-, c¸c ngµnh trong n-íc cßn cã nh÷ng ®ãng gãp kh«ng nhá ®èi víi thu
ng©n s¸ch (th«ng qua c¸c kho¶n ®ãng gãp vÒ thuÕ, phÝ), gãp phÇn ph¸t huy vµ
duy tr× nh÷ng nÒn t¶ng kinh tÕ vµ x· héi cña mét quèc gia nh- sù ph¸t triÓn
n«ng nghiÖp lµ viÖc thõa h-ëng tÊt yÕu cña nÒn kinh tÕ lóa n-íc tõ xa x-a,
khai th¸c tèt nh÷ng lîi thÕ vÒ tù nhiªn vµ lao ®éng (kho¶ng 3/4 d©n c- trong
lÜnh vùc nµy). ViÖc duy tr× sù ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh trong n-íc cßn cã ý
nghÜa quan träng trong viÖc duy tr× sù ph¸t triÓn c©n b»ng gi÷a c¸c vïng, miÒn
l·nh thæ kh¸c nhau, thu hÑp kho¶ng c¸ch ph¸t triÓn. Cuèi cïng, c¸c ngµnh
trong n-íc còng cã vai trß nhÊt ®Þnh ®èi víi sù æn ®Þnh l©u dµi vÒ chÝnh trÞ.
ViÖt Nam ®ang trong giai ®o¹n chuyÓn ®æi tõ mét nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch
tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng. Kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c doanh
nghiÖp trong n-íc nãi riªng vµ cña toµn bé nÒn kinh tÕ nãi chung vÉn h¹n chÕ
trong khi tiÕn tr×nh héi nhËp ®ßi hái c¸c n-íc trong cuéc ph¶i ®-a ra nh÷ng
cam kÕt ®Çy khã kh¨n, vµ do ®ã c¸c n-íc nµy gÆp ph¶i c¹nh tranh d÷ déi vµ
®«i khi rÊt kh¾c nghiÖt. Bªn c¹nh ®ã, rÊt nhiÒu doanh nghiÖp ViÖt Nam cã thÓ
kh«ng cã kh¶ n¨ng tù ®iÒu chØnh kÞp thêi tr-íc søc Ðp cña c¹nh tranh khi
nh÷ng cam kÕt trong c¸c cuéc ®µm ph¸n quèc tÕ cã hiÖu lùc. §iÒu nµy cã thÓ
x¶y ra nÕu nh- kh«ng x¸c ®Þnh ®-îc mèi quan hÖ hîp lý (vÒ mÆt thêi gian)
gi÷a héi nhËp vµ møc ®é ph¸t triÓn hiÖn t¹i cña nÒn kinh tÕ trong n-íc.
Cô thÓ h¬n, th¸ch thøc nµy ¶nh h-ëng trùc tiÕp tíi tiÕn tr×nh ®µm ph¸n
khi mµ c¸c ngµnh kinh tÕ trong n-íc th-êng ph¶n ®èi c¸c chÝnh s¸ch tù do hãa
h¬n n÷a còng nh- viÖc ®-a ra c¸c cam kÕt nhiÒu h¬n. ChÝnh phñ gÆp ph¶i t×nh
huèng khã kh¨n lµ ph¶i quyÕt ®Þnh xem ngµnh nµo, khi nµo vµ b»ng c¸ch nµo
®Ó tham gia vµo tiÕn tr×nh nµy. Do ®ã, quyÕt ®Þnh tiÕn nhanh h¬n trong c¸c
cuéc ®µm ph¸n gia nhËp WTO phô thuéc rÊt nhiÒu vµo nh÷ng c©n nh¾c vµ
®µm ph¸n trong n-íc, nh÷ng yÕu tè cÇn cã thêi gian vµ kiÕn thøc ®Ó thùc hiÖn.
61
b. ChÝnh phñ chÞu søc Ðp ngµy cµng t¨ng tõ viÖc më cöa thÞ tr-êng
18 n-íc míi gia nhËp WTO ®Òu cam kÕt rÊt cao. VÒ møc thuÕ nhËp
khÈu trung b×nh, hÇu hÕt c¸c n-íc cam kÕt d-íi 20%, thËm chÝ cã mét sè n-íc
cam kÕt d-íi 10%; nh÷ng n-íc gia nhËp gÇn ®©y cam kÕt cµng thÊp h¬n (xem
b¶ng d-íi). §èi víi dÞch vô, hä còng cam kÕt më cöa thÞ tr-êng cao h¬n c¸c
n-íc thµnh viªn cò. §èi víi trî cÊp n«ng nghiÖp lµ lÜnh vùc nh¹y c¶m nhÊt,
mét vµi n-íc míi gia nhËp thËm chÝ ®· cam kÕt bá trî cÊp xuÊt khÈu.
Kinh nghiÖm gia nhËp cña c¸c n-íc gÇn ®©y cho thÊy n-íc gia nhËp
ph¶i chÊp nhËn nh÷ng ®iÒu kiÖn cao h¬n so víi n-íc Thµnh viªn ë cïng tr×nh
®é ph¸t triÓn:
+ Trung quèc ®-îc duy tr× møc hç trî trong n-íc cho c¸c s¶n phÈm
n«ng nghiÖp d-íi 8,5 % tæng gi¸ trÞ s¶n l-îng (®èi víi c¸c n-íc ®ang ph¸t
triÓn, quy ®Þnh cña WTO lµ 10%; c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn míi gia nhËp còng
®-îc duy tr× ë møc 10%);
+ HÇu hÕt c¸c n-íc míi gia nhËp ph¶i cam kÕt c¶ 100% biÓu thuÕ. Møc
thuÕ cam kÕt trung b×nh cña c¸c n-íc míi gia nhËp còng thÊp h¬n rÊt nhiÒu so
víi møc cam kÕt cña c¸c n-íc Thµnh viªn cò.
+ Nh- ®· ®Ò cËp trªn, hÇu hÕt c¸c n-íc míi gia nhËp ph¶i tham gia c¸c
tho¶ thuËn theo ngµnh, ®Æc biÖt, tÊt c¶ c¸c n-íc míi gia nhËp ®Òu ph¶i tham
gia HiÖp ®Þnh c¸c s¶n phÈm c«ng nghÖ th«ng tin (ITA);
Vßng ®µm ph¸n míi §«ha mÆc dï thÊt b¹i nh-ng nã còng ®· ph¸t ®éng
®-îc c¸c n-íc ®ang thóc ®Èy ®Ó cã thÓ kÕt thóc theo lé tr×nh vµo ngµy 1-1-
2005. Vßng ®µm ph¸n míi nµy yªu cÇu c¸c n-íc ®µm ph¸n toµn diÖn c¶ hµng
hãa vµ dÞch vô thùc thi c¸c cam kÕt cò vµ cã c¬ chÕ gi¶i quyÕt tranh chÊp, v.v..
Trong n«ng nghiÖp, sÏ ®µm ph¸n gi¶m trî cÊp n«ng nghiÖp vµ tiÕn tíi bá trî
cÊp xuÊt khÈu. Mét sè lÜnh vùc míi ®-îc ®-a vµo ®µm ph¸n nh-: g¾n th-¬ng
m¹i víi m«i tr-êng, th-¬ng m¹i víi ®iÒu kiÖn lao ®éng; c¹nh tranh trong
th-¬ng m¹i; hç trî tµi chÝnh cho c¸c n-íc nghÌo; vÊn ®Ò së h÷u trÝ tuÖ nh-
thuèc ch÷a bÖnh liªn quan ®Õn søc kháe céng ®ång v.v.. §©y lµ søc Ðp rÊt lín
®èi víi ta trong khi nÒn kinh tÕ cña ta vÉn ë t×nh tr¹ng kÐm ph¸t triÓn, n¨ng lùc
c¹nh tranh yÕu, doanh nghiÖp nhá vµ võa chiÕm ®a sè.








62
Møc cam kÕt trung b×nh cña c¸c thµnh viªn míi gia nhËp
Tªn n-íc
(XÕp theo thø tù thêi
gian gia nhËp)
ThuÕ quan trung
b×nh cho tÊt c¶ c¸c
mÆt hµng
ThuÕ quan
trung b×nh cho n«ng
s¶n
ThuÕ quan trung
b×nh cho hµng phi
n«ng s¶n
1. £-cu-a-®o 20.95 25.8 20.1
2. Bun-ga-ri 17.62 34.9 12.6
3. M«ng Cæ 19.44 18.4 20
4. Pa-na-ma 13.44 26.1 11.5
5. K--r¬-g--xtan 9.33 11.7 6.7
6. L¸t-vi-a 12.65 33.6 9.3
7. E-xt«-ni-a 7.93 17.7 6.6
8. Gioãc-®a-ni 16.28 25 15
9. Gru-di-a 6.61 12.1 5.8
10. An-ba-ni 6.92 10.6 6
11. ¤-man 13.51 30.5 11
12. Cr«-a-ti-a 5.82 10.4 5
13. LÝt-va 9.34 15.6 8.2
14. M«n-®«-va 6.65 12.4 5.7
15. Trung Quèc 9.73 15 8.9
16. ViÖt Nam (*) 26.3 31.4 25.5
(*) Theo B¶n Chµo thuÕ nhËp khÈu lÇn 2
Nguån: Bé Th-¬ng m¹i
DiÔn biÕn trong WTO ngµy cµng trë nªn khã kh¨n h¬n. Møc ®é më cöa
thÞ tr-êng hiÖn nay cao h¬n rÊt nhiÒu so víi tr-íc ®©y. Trong WTO, xu h-íng
tù do ho¸ th-¬ng m¹i vÉn tiÕp tôc th¾ng thÕ. Vßng ®µm ph¸n míi theo Ch-¬ng
tr×nh nghÞ sù Doha ®ang ®Æt ra nh÷ng ®ßi hái ngµy cµng cao, v× vËy sÏ khã
kh¨n h¬n khi ViÖt Nam gia nhËp trong bèi c¶nh c¸c quy ®Þnh míi cña WTO
®· ®-îc thiÕt lËp. MÆc kh¸c, do kh«ng ®-îc trùc tiÕp tham gia vµo qu¸ tr×nh
®µm ph¸n c¸c tho¶ thuËn míi trong khu«n khæ cña WTO, cho nªn c¸c n-íc
gia nhËp chËm ®· bÞ mÊt ®i c¬ héi b¶o vÖ quyÒn lîi cña m×nh.
C¸c ®iÒu kho¶n S & D (®iÒu kho¶n vÒ ®èi xö ®Æc biÖt vµ kh¸c biÖt)
dµnh cho c¸c n-íc ®ang vµ chËm ph¸t triÓn kh«ng ph¶i dÔ dµng ®¹t ®-îc trong
qu¸ tr×nh ®µm ph¸n. Râ rµng lµ WTO cã quy ®Þnh rÊt nhiÒu c¸c ngo¹i lÖ vµ
linh ho¹t cho c¸c n-íc ®ang vµ chËm ph¸t triÓn, nh-ng ®ã lµ ®èi víi c¸c n-íc
Thµnh viªn cò. §èi víi c¸c n-íc gia nhËp th× kh«ng cã nghÜa lµ hä mÆc nhiªn
®-îc h-ëng. Theo tæng kÕt cña Ban Th- ký WTO tõ kinh nghiÖm gia nhËp cña
c¸c n-íc th× ngay c¶ trong tr-êng hîp c¸c biÖn ph¸p, chÝnh s¸ch trong n-íc
cßn ch-a tu©n thñ víi c¸c HiÖp ®Þnh WTO, c¸c n-íc xin gia nhËp ph¶i cung
cÊp kÕ ho¹ch hµng ®éng chi tiÕt, kÌm theo dù th¶o c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt, vµ
c¸c cam kÕt -u ®·i chØ cã thÓ ®¹t ®-îc trªn c¬ së ®µm ph¸n.
63
c. Khu«n khæ ph¸p luËt hiÖn nay cÇn ph¶i hiÖu qu¶ h¬n vµ phï hîp h¬n
víi c¸c quy t¾c quèc tÕ.
Mét trong nh÷ng th¸ch thøc ®ã lµ muèn gia nhËp WTO chóng ta ph¶i
tu©n theo c¸c quy ®Þnh hiÖn hµnh cña WTO gåm 16 hiÖp ®Þnh ®· nªu ë trªn.
WTO yªu cÇu chóng ta ph¶i minh b¹ch hãa tÊt c¶ c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ,
th-¬ng m¹i, rµ so¸t vµ cã ch-¬ng tr×nh x©y dùng ph¸p luËt, ®Ó b¶o ®¶m khi gia
nhËp cã kh¶ n¨ng thùc thi c¸c cam kÕt.
MÆc dï ®· cã nh÷ng nç lùc tÝch cùc ®Ó hoµn thiÖn khu«n khæ ph¸p lý
liªn quan ®Õn kinh tÕ vµ th-¬ng m¹i, ViÖt Nam vÉn cßn nhiÒu viÖc ph¶i lµm.
Cïng víi bÊt kú b-íc tiÕn nµo theo h-íng tù do hãa th-¬ng m¹i vµ chÝnh s¸ch
®Çu t-, cÇn ph¶i ®iÒu chØnh rÊt nhiÒu luËt vµ quy ®Þnh ®Ó ®¸p øng c¸c tiªu
chuÈn quèc tÕ. Mét vÝ dô lµ kho¶ng thêi gian tõ lóc ban hµnh v¨n b¶n ph¸p lý
tíi khi v¨n b¶n nµy cã hiÖu lùc cÇn ph¶i ®ñ dµi (tuú thuéc vµo lo¹i v¨n b¶n
ph¸p lý) ®Ó ®¶m b¶o tÝnh minh b¹ch cho tÊt c¶ c¸c bªn liªn quan. Mét vÝ dô
kh¸c lµ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i ph¶i ®-îc ®iÒu chØnh hîp lý ®Ó hç trî cho viÖc
lo¹i bá c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ.
Khu«n khæ ph¸p lý kinh tÕ vµ th-¬ng m¹i vÉn ch-a toµn diÖn ®Ó cã thÓ
gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò míi n¶y sinh trong qu¸ tr×nh c¶i c¸ch vµ héi nhËp kinh
tÕ. Nh÷ng vÊn ®Ò míi nµy bao gåm chÝnh s¸ch c¹nh tranh, th-¬ng m¹i vµ m«i
tr-êng, th-¬ng m¹i ®iÖn tö, së h÷u trÝ tuÖ, c¸c c«ng cô phßng vÖ trong th-¬ng
m¹i …Nh- ®· ®Ò cËp ë trªn, ®· cã mét sè b-íc tiÕn tÝch cùc nh-ng cßn nhiÒu
viÖc ph¶i lµm vµ cßn nhiÒu vÊn ®Ò míi chØ ®-îc nªu ra trong ch-¬ng tr×nh
hµnh ®éng. Qu¸ tr×nh nµy kh«ng chØ ®ßi hái kiÕn thøc mµ cßn cÇn tíi nhiÒu
nguån lùc ®Ó thùc thi khi c¸c chÝnh s¸ch vµ biÖn ph¸p míi cã hiÖu lùc.
d. Nguån nh©n lùc h¹n chÕ lµ mét th¸ch thøc dµi h¹n
Nguån nh©n lùc lµ mét yÕu tè quan träng vµ bao hµm nhiÒu th¸ch thøc
lín trong tiÕn tr×nh héi nhËp. §éi ngò c¸n bé cña ViÖt Nam vÉn cßn bÞ h¹n
h¹n chÕ vÒ kinh nghiÖm quèc tÕ, kiÕn thøc kinh tÕ, ngo¹i ng÷ vµ ®Æc biÖt lµ kü
n¨ng ®µm ph¸n. Nh÷ng yÕu tè nµy khiÕn ViÖt Nam gÆp ph¶i khã kh¨n ®¸ng kÓ
khi b-íc vµo giai ®o¹n ®µm ph¸n thùc chÊt.
Lµ mét yÕu tè quan träng, xuyªn suèt, nguån nh©n lùc lµ yÕu tè kh«ng
thÓ thiÕu ®Ó ®¶m b¶o r»ng tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc vµ giai ®o¹n trong tiÕn tr×nh ®µm
ph¸n gia nhËp ph¶i cïng ®ãng gãp cho môc tiªu chung. Trong giai ®o¹n gia
nhËp, nguån nh©n lùc ph¶i ®¸p øng ®-îc c¸c c«ng viÖc ph©n tÝch, khuyÕn nghÞ
c¸ch tiÕp cËn ®-a ra cam kÕt hoÆc x©y dung c¸c ch-¬ng tr×nh hµnh ®éng nhÊt
®Þnh, tham gia trùc tiÕp vµo ®µm ph¸n. Sau khi ®· hoµn tÊt giai ®o¹n gia nhËp,
nguån nh©n lùc vÉn ®ãng vai trß rÊt quan träng trong viÖc thùc thi c¸c cam kÕt
cña ViÖt Nam vµ hç trî cho giíi doanh nghiÖp tù thÝch øng víi thÞ tr-êng quèc
tÕ.
Víi c¸ch nh×n nhËn nh- vËy vÒ nguån nh©n lùc, th¸ch thøc mµ ViÖt
Nam gÆp ph¶i liªn quan ®Õn yÕu tè nµy thùc sù lµ rÊt lín, vµ do ®ã ®ßi hái
ph¶i ®-îc -u tiªn trong ®Þnh h-íng chiÕn l-îc cña m×nh.
64
e. T¸c ®éng ®Õn c¸n c©n thanh to¸n
Sau khi gia nhËp WTO, chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i trë nªn tù do h¬n. KÕt
qu¶ lµ nhËp khÈu cã thÓ t¨ng lªn víi tèc ®é cao trong khi n¨ng xuÊt khÈu cÇn
ph¶i cã thêi gian míi ®¹t ®-îc møc ®é t-¬ng øng. T×nh huèng nµy dÉn ®Õn sù
th©m hôt c¸n c©n thanh to¸n sau khi gia nhËp WTO vµ ®ßi hái mçi n-íc ph¶i
®iÒu chØnh linh ho¹t chÝnh s¸ch tiÒn tÖ vµ tµi chÝnh. §©y lµ vÊn ®Ò lo ng¹i
chung cña c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn nãi chung vµ ViÖt Nam nãi riªng.
f. C¸c t¸c ®éng x· héi
Tù do ho¸ th-¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh gia nhËp WTO cã thÓ ®¶m b¶o
kinh tÕ ph¸t triÓn bÒn v÷ng h¬n vµ hiÖu qu¶ h¬n. Kinh tÕ ph¸t triÓn cã nhiÒu
t¸c ®éng ®Õn c¶ céng ®ång – mµ sù ph¸t triÓn vµ phån vinh cña céng ®ång
chÝnh lµ môc tiªu chñ ®¹o cña quyÕt ®Þnh gia nhËp. T¸c ®éng trùc tiÕp cã thÓ
n¶y sinh tõ viÖc c¾t gi¶m thuÕ quan, c¹nh tranh vµ c¶i tæ nÒn kinh tÕ. Tõ ®ã cã
thÓ ph¸t sinh nh÷ng t¸c ®éng gi¸n tiÕp ®èi víi nhiÒu lÜnh vùc cña ®êi sèng x·
héi. Cã thÓ nãi c¸c t¸c ®éng nãi chung lµ mang tÝnh l¹c quan, tuy nhiªn trong
ng¾n h¹n, th¸ch thøc ®-îc nh×n nhËn lµ ®ang chiÕm -u thÕ.
g. T¸c ®éng ®Õn viÖc lµm
Tù do ho¸ th-¬ng m¹i cã thÓ cã t¸c ®éng nhiÒu mÆt ®Õn vÊn ®Ò viÖc lµm
trong x· héi. ViÖc lµm cã thÓ ®-îc t¨ng lªn nhê t¨ng vèn ®Çu t- vµ më réng
s¶n xuÊt. Nh-ng ®ång thêi, viÖc lµm cã thÓ bÞ gi¶m ®i do c¶i c¸ch bé m¸y
hµnh chÝnh, c¶i tæ ngµnh c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, doanh nghiÖp ph¸ s¶n, bÞ
®ãng cöa do lµm ¨n thua lç... §èi víi ViÖt Nam, víi tû lÖ d©n sè lao ®éng trùc
tiÕp trong lÜnh vùc n«ng nghiÖp lµ 67.3% th× thÊy t¸c ®éng tr-íc m¾t cña viÖc
gia nhËp WTO cã thÓ mang tÝnh tiªu cùc nhiÒu h¬n lµ tÝch cùc (Nguån: Bé
Lao ®éng vµ Th-¬ng binh x· héi vµ Tæng côc Thèng kª, Niªn gi¸m thèng kª
2000).
Mét th¸ch thøc kh¸c lµ cÇn ph¶i cã biÖn ph¸p gi¶i quyÕt viÖc lµm cho
ng-êi lao ®éng d- thõa do c¶i tæ ngµnh s¶n xuÊt trong n-íc ®Ó ph¸t triÓn. C¬
cÊu tæ chøc lao ®éng sÏ bÞ thay ®æi, ®Æc biÖt lµ viÖc chuyÓn dÞch lao ®éng ®Õn
c¸c ngµnh s¶n xuÊt cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh h¬n. Còng cÇn ph¶i chuÈn bÞ tÝch
cùc cho sù ph©n c«ng lao ®éng s©u h¬n, khi mµ mçi lao ®éng ph¶i chuyªn
tr¸ch mét c«ng viÖc vµ ®ßi hái ph¶i cã n¨ng suÊt lao ®éng cao h¬n.
h. T¸c ®éng ®Õn c¸c nhãm x· héi
Kh¸i niÖm “c¸c nhãm x· héi” ë ®©y cã thÓ ®-îc hiÓu lµ bao gåm tÊt c¶
c¸c nhãm cã lîi Ých liªn quan trong qu¸ tr×nh tù do ho¸ th-¬ng m¹i vµ ph¸t
triÓn kinh tÕ. C¸c nhãm nµy bao gåm n«ng d©n, lao ®éng trong c¸c ngµnh, trÎ
nhá vµ ng-êi giµ, ng-êi nghÌo, ng-êi d©n vïng n«ng th«n vµ vïng cao, ng-êi
tµn tËt … C¸c t¸c ®éng th-êng ph¸t sinh tõ viÖc nguån thu ng©n s¸ch (tõ thuÕ
nhËp khÈu) cã thÓ bÞ gi¶m ®i dÉn ®Õn kinh phÝ cho c¸c ch-¬ng tr×nh viÖn trî
x· héi (nh- gi¸o dôc, y tÕ, tõ thiÖn vµ c¸c ho¹t ®éng c«ng Ých kh¸c) còng bÞ
gi¶m. KÕt qu¶ dÉn ®Õn ¸p lùc khã kh¨n sÏ cao h¬n ®èi víi c¸c nhãm x· héi
65
®-îc b¶o vÖ vµ ®¶m b¶o cuéc sèng b»ng nguån ng©n s¸ch nhµ n-íc. Do hËu
qu¶ cña chiÕn tranh, bÖnh tËt, nghÌo ®ãi, ng©n s¸ch nhµ n-íc hiÖn ®ang ph¶i
dµnh mét phÇn ®¸ng kÓ cho c¸c ®èi t-îng x· héi.
T¸c ®éng cña c¸c nhãm x· héi kh¸c nhau cßn lµ kÕt qu¶ tõ c«ng cuéc
c¶i c¸ch kinh tÕ, c¬ cÊu l¹i ngµnh nghÒ s¶n xuÊt. Nã ¶nh h-ëng ®Õn c«ng viÖc,
tµi s¶n vµ cuéc sèng cña hä, vµ thùc tÕ t¹o nªn sù chªnh lÖch gi÷a c¸c nhãm
víi nhau trong x· héi.
2. Nh-ng c¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi doanh nghiÖp ViÖt Nam trong
viÖc thùc hiÖn c¸c HiÖp ®Þnh cña WTO vÒ TMHH vµ TMDV khi trë
thµnh thµnh viªn chÝnh thøc cña WTO:
2.1. C¸c c¬ héi:
a. T¨ng c¬ héi tiÕp cËn thÞ tr-êng cho c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam
C¸c nhµ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam cã c¬ héi h-ëng lîi ®¸ng kÓ tõ viÖc
ViÖt Nam gia nhËp WTO. Ngoµi nh÷ng c¬ héi ®èi víi hµng n«ng s¶n vµ dÖt
may nh- ®· nªu t¹i phÇn trªn. trªn ®©y, c¸c doanh nghiÖp cßn cã thÓ khai th¸c
-u ®·i tiÕp cËn thÞ tr-êng ®èi víi nhiÒu s¶n phÈm kh¸c, cô thÓ lµ th«ng qua
c¸c c¬ héi sau:
- Nh÷ng rñi ro ph¸t sinh tõ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cña n-íc ®èi t¸c sÏ
gi¶m ®i khi hä cã nghÜa vô giµnh cho ViÖt Nam c¬ chÕ ®èi xö b×nh ®¼ng
(kh«ng kÐm thuËn lîi h¬n c¸c n-íc ®èi t¸c kh¸c);
- ThuÕ suÊt thuÕ nhËp khÈu thÊp h¬n, Ýt biÕn ®éng h¬n (tham kh¶o b¶ng
thuÕ suÊt cam kÕt t¹i phÇn 1.2.b). C¸c n-íc khi tham gia vµo WTO rµng buéc
thuÕ nhËp khÈu ë møc thÊp vµ kh«ng t¨ng thuÕ (theo nguyªn t¾c “standstill”)
trõ tr-êng hîp viÖc t¨ng thuÕ lµ cÇn thiÕt ®Ó kh¾c phôc nh÷ng hËu qu¶ nhÊt
®Þnh (vÝ dô nh- ®Ó tù vÖ hoÆc chèng l¹i hµng nhËp khÈu b¸n ph¸ gi¸, hoÆc ®Ó
thùc hiÖn biÖn ph¸p tr¶ ®òa). Tuy nhiªn, nh÷ng tr-êng hîp nh- vËy nÕu cã x¶y
ra th× còng ®-îc xö lý theo nh÷ng tr×nh tù nghiªm ngÆt vµ chØ ®-îc ¸p dông
t¹m thêi vµ víi ph¹m vi h¹n chÕ;
- C¸c c¬ chÕ, chÝnh s¸ch kh¸c ¸p dông ®èi víi hµng xuÊt khÈu cña ta (vÝ
dô nh- viÖc x¸c ®Þnh xuÊt xø hµng ho¸, gi¸m ®Þnh - kiÓm tra chÊt l-îng, c¸c
yªu cÇu vÖ sinh an toµn thùc phÈm...) vÒ nguyªn t¾c sÏ ®-îc ¸p dông chØ ë
møc ®é hîp lý, phï hîp víi c¸c quy ®Þnh cña WTO. §iÒu ®ã t¹o thuËn lîi rÊt
nhiÒu cho c¸c doanh nghiÖp vµ gióp hä tr¸nh nh÷ng rñi ro nh- bÞ tr¶ l¹i hµng,
bÞ ph¹t hîp ®ång …
b. ViÖc tiÕp cËn víi c¸c nhµ cung cÊp n-íc ngoµi sÏ t¹o ®iÒu kiÖn tèt ®Ó
ph¸t triÓn s¶n xuÊt trong n-íc.
Tõ gãc ®é nhËp khÈu, nhê cã chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i tù do h¬n, th«ng
tho¸ng h¬n, doanh nghiÖp trong n-íc cã thÓ lùa chän nguyªn liÖu vµ hµng ho¸
®Çu vµo cho s¶n xuÊt còng nh- c¸c lo¹i h×nh dÞch vô liªn quan víi gi¸ c¶ vµ
chÊt l-îng hîp lý h¬n. Sù c¹nh tranh b×nh ®¼ng cña c¸c nhµ cung cÊp tõ nhiÒu
66
quèc gia kh¸c nhau vµ c¬ chÕ kinh doanh th«ng tho¸ng còng gióp hä x¸c ®Þnh
®-îc nhµ cung cÊp hîp lý. T-¬ng tù nh- ®èi víi hµng xuÊt khÈu, viÖc tu©n thñ
c¸c quy ®Þnh cña WTO sÏ ®¶m b¶o r»ng hµng nhËp khÈu sÏ kh«ng bÞ ¶nh
h-ëng bëi c¬ chÕ cÊp phÐp hoÆc c¸c thñ tôc r-êm rµ kh«ng cÇn thiÕt.
Trªn thùc tÕ, thuÕ nhËp khÈu ®èi víi hÇu hÕt c¸c nguyªn vËt liÖu ®Çu
vµo hiÖn nay kh«ng cao, chØ cßn mét vµi mÆt hµng bÞ qu¶n lý, vÝ dô ¸p dông
c¬ chÕ ®Çu mèi ®èi víi x¨ng dÇu, phô thu ®èi víi mét sè mÆt hµng trong ®ã cã
thÐp, g¹ch x©y dùng, giÊy in b¸o, clanke… V× vËy, c¬ héi tõ gãc ®é nhËp khÈu
kh«ng h¼n lµ nhËp khÈu víi gi¸ rÎ h¬n mµ chñ yÕu l¹i xuÊt ph¸t tõ viÖc doanh
nghiÖp lùa chän ®-îc nhiÒu chñng lo¹i s¶n phÈm víi mÉu m· vµ chÊt l-îng
phï hîp. Ngoµi ra, viÖc xuÊt hiÖn cña c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô trong nhiÒu
lÜnh vùc còng gãp phÇn t¹o thuËn lîi h¬n cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh,
vÝ dô: dÞch vô b¶o hiÓm, vËn t¶i, ...
c. C¹nh tranh trong m«i tr-êng kinh doanh quèc tÕ lµ ®éng lùc n©ng
cao n¨ng lùc c¹nh tranh cho c¸c doanh nghiÖp
NhiÒu nghiªn cøu vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp cho thÊy
r»ng mÆc dï trong nh÷ng n¨m qua n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp ®· cã
sù c¶i thiÖn, nh-ng vÉn ch-a ®ñ ®Ó s½n sµng tham gia c¹nh tranh trªn thÞ tr-êng
quèc tÕ. Mét sè vÊn ®Ò cßn tån t¹i h¹n chÕ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh
nghiÖp: c«ng nghÖ l¹c hËu 2-3 thËp kû so víi c¸c n-íc trong khu vùc; thiÕu lao
®éng lµnh nghÒ dÉn ®Õn n¨ng suÊt lao ®éng vµ chÊt l-îng s¶n phÈm thÊp, gi¸
thµnh s¶n xuÊt cao nh-ng gi¸ b¸n l¹i thÊp; mÉu m· vµ bao b× kÐm hÊp dÉn; tr×nh
®é qu¶n lý chÊt l-îng yÕu; n¨ng lùc marketing yÕu, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam
hiÖn nay vÉn lµm ¨n theo kiÓu chép giËt, thiÕu tÝnh chiÕn l-îc.
Sù c¹nh tranh quèc tÕ lµ mét ®éng lùc m¹nh mÏ thóc ®Èy sù c¶i c¸ch
trong chÝnh b¶n th©n mçi doanh nghiÖp v× ng-îc l¹i hä sÏ bÞ ®µo th¶i ra khái
cuéc ch¬i. Trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ nãi chung vµ gia nhËp
WTO nãi riªng, n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp cã thÓ ®-îc c¶i thiÖn
b»ng nhiÒu c¸ch thøc kh¸c nhau, vÝ dô:
 Th«ng qua hîp t¸c, liªn doanh víi c¸c ®èi t¸c n-íc ngoµi, qua ®ã
häc hái kinh nghiÖm qu¶n lý vµ tiÕp nhËn chuyÓn giao c«ng nghÖ;
 Nghiªn cøu vµ ¸p dông c¸c tiªu chuÈn vµ quy ®Þnh quèc tÕ vÒ chÊt
l-îng vµ quy tr×nh kü thuËt, kÓ c¶ c¸c tiªu chuÈn mang tÝnh chÊt hÖ
thèng vµ qu¶n lý;
 T¨ng c-êng ®Çu t- vµo c¸c lÜnh vùc nghiªn cøu ph¸t triÓn vµ nguån
lùc con ng-êi ®Ó t¹o ra søc c¹nh tranh bÒn v÷ng cho doanh nghiÖp.
Nãi chung, ¸p lùc c¹nh tranh, cho dï lµ trªn thÞ tr-êng trong hay ngoµi
n-íc, ®Òu cã mét ý nghÜa tÝch cùc lµ lµm cho c¸c doanh nghiÖp trë nªn n¨ng
®éng vµ hiÖu qu¶ h¬n trong viÖc ph¸t huy tèi ®a c¸c nguån lùc vµ c¬ héi ®Ó
tån t¹i vµ ph¸t triÓn.
67
d. T¹o c¬ héi vµ m«i tr-êng b×nh ®¼ng ®Ó ph¸t triÓn.
WTO cã quy ®Þnh t-¬ng ®èi chÆt chÏ vÒ doanh nghiÖp th-¬ng m¹i nhµ
n-íc. Theo WTO, Doanh nghiÖp Th-¬ng m¹i Nhµ n-íc (STR) bao gåm c¸c
doanh nghiÖp thuéc së h÷u nhµ n-íc, së h÷u t- nh©n, hoÆc c¸c hiÖp héi ®-îc
chÝnh phñ cho h-ëng c¸c ®Æc quyÒn, ®éc quyÒn hoÆc -u ®·i ®Æc biÖt (theo luËt
®Þnh hoÆc trªn thùc tÕ), mµ nhê cã nh÷ng quyÒn ®ã, ho¹t ®éng kinh doanh cña
c¸c doanh nghiÖp nµy t¸c ®éng ®Õn khèi l-îng mua b¸n hoÆc h-íng kinh
doanh hµng xuÊt, nhËp khÈu. NghÜa vô c¬ b¶n mµ WTO ®Æt ra ®èi víi c¸c
n-íc Thµnh viªn trong lÜnh vùc nµy lµ kh«ng ph©n biÖt ®èi xö. C¸c ho¹t ®éng
mua b¸n cña c¸c doanh nghiÖp nµy ph¶i ®-îc tiÕn hµnh theo c¸c ®iÒu kiÖn
th-¬ng m¹i th«ng th-êng, trong ®ã bao gåm c¸c yÕu tè gi¸ c¶, sè l-îng, chÊt
l-îng, kh¶ n¨ng ®¸p øng yªu cÇu hîp ®ång vµ n¨ng lùc thÞ tr-êng. §ång thêi,
ph¶i t¹o c¬ héi cho doanh nghiÖp cña c¸c n-íc kh¸c kinh doanh b×nh ®¼ng vµ
tham gia c¹nh tranh trong viÖc mua b¸n nh÷ng hµng ho¸ ®-îc kinh doanh bëi
c¸c doanh nghiÖp th-¬ng m¹i nhµ n-íc.
Gia nhËp WTO, ViÖt Nam sÏ ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p thÝch hîp ®Ó ®¸p
øng nh÷ng quy ®Þnh nªu trªn. §iÒu nµy ®Æc biÖt quan träng ®èi víi c¸c doanh
nghiÖp võa vµ nhá vèn bÞ ®èi xö kÐm b×nh ®¼ng h¬n so víi c¸c doanh nghiÖp
lín trªn thÞ tr-êng nh- c¸c doanh nghiÖp nhµ n-íc hoÆc c¸c doanh nghiÖp cã
vèn ®Çu t- n-íc ngoµi. §ång thêi, qu¸ tr×nh c¶i c¸ch c¸c doanh nghiÖp nhµ
n-íc sÏ gãp phÇn c¶i thiÖn n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp trong
n-íc nãi chung. §©y ®-îc coi lµ mét lîi Ých lín nh×n tõ gãc ®é ph¸t triÓn.
2.2. Th¸ch thøc ®èi víi doanh nghiÖp trong qu¸ tr×nh héi nhËp
a. Doanh nghiÖp sÏ ph¶i ®èi mÆt víi c¹nh tranh gay g¾t trªn thÞ tr-êng
néi ®Þa.
ViÖc më cöa dÇn dÇn thÞ tr-êng trong qu¸ tr×nh gia nhËp WTO t¹o ra ¸p
lùc c¹nh tranh gay g¾t, ®Æc biÖt lµ ngay trªn thÞ tr-êng néi ®Þa. Th¸ch thøc nµy
chñ yÕu ph¸t sinh tõ c¸c kªnh sau:
- Hµng hãa nhËp khÈu sÏ trë nªn rÎ h¬n nhiÒu so víi tr-íc ®©y, v× vËy,
nhiÒu doanh nghiÖp trong n-íc cã nguy c¬ bÞ mÊt thÞ phÇn cña m×nh ngay trªn
thÞ tr-êng néi ®Þa. NÕu nh- so s¸nh møc thuÕ b×nh qu©n hiÖn nay cña ta
kho¶ng h¬n 20 % (nguån : Bé Tµi chÝnh) víi møc cam kÕt trung b×nh cña c¸c
n-íc (kho¶ng 12 % - xem phÇn 1.2.b) th× ta sÏ cßn ph¶i gi¶m ®¸ng kÓ møc
thuÕ hiÖn nay. Ngoµi ra, c¸c biÖn ph¸p kh¸c ®ang ®-îc ¸p dông, nh- phô thu,
giÊy phÐp, h¹n ng¹ch,... sÏ bÞ c¾t gi¶m trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn cam kÕt;
- C¸c doanh nghiÖp sÏ ph¶i tù lùc c¸nh sinh nhiÒu h¬n trong bèi c¶nh
c¸c chÝnh s¸ch trî cÊp cã nguy c¬ ph¶i c¾t gi¶m ®¸ng kÓ (WTO cÊm c¸c biÖn
ph¸p trî cÊp dùa trªn kÕt qu¶ xuÊt khÈu hoÆc dùa trªn viÖc sö dông c¸c s¶n
phÈm trong n-íc thay thÕ cho hµng nhËp khÈu). HiÖn nay ch-a cã ph©n tÝch
®¸nh gi¸ nµo vÒ c¸c ch-¬ng tr×nh trî cÊp cña ta cho c¸c doanh nghiÖp, nh-ng
Ýt nhÊt lµ c¸c ch-¬ng tr×nh th-ëng xuÊt khÈu, hç trî tÝn dông xuÊt khÈu, hoÆc
c¸c ch-¬ng tr×nh t-¬ng tù kh¸c bÞ c¸c n-íc chØ trÝch lµ vi ph¹m quy ®Þnh cña
68
WTO vµ yªu cÇu c¾t gi¶m;
- ViÖc thùc hiÖn nghiªm chØnh c¸c quy ®Þnh cña WTO kh«ng cho phÐp
doanh nghiÖp cã c¬ héi c¹nh tranh bÊt b×nh ®¼ng. Cã thÓ lÊy mét vµi vÝ dô vÒ
vi ph¹m phæ biÕn hiÖn nay nh- hiÖn t-îng sao chÐp c¸c b¨ng ®Þa bÊt hîp
ph¸p, hoÆc lµm hµng gi¶, hµng nh¸i
b. Th¸ch thøc trªn thÞ tr-êng n-íc ngoµi
C¸c doanh nghiÖp gÆp khã kh¨n trong viÖc x¸c ®Þnh vµ ph¸t triÓn thÞ
phÇn hoÆc chç ®øng cña m×nh ë n-íc ngoµi do bÞ h¹n chÕ kh¶ n¨ng vµ kiÕn
thøc hiÓu biÕt thÞ tr-êng b¹n. Tr-íc ®©y kh«ng l©u, ®a sè c¸c doanh nghiÖp t-
nh©n ch-a quan t©m ®Õn thÞ tr-êng ngoµi n-íc. Nh÷ng doanh nghiÖp cã thÞ
tr-êng n-íc ngoµi l¹i th-êng ph¶i xuÊt khÈu hµng ho¸ th«ng qua c¸c ®èi t¸c
trung gian. Khã kh¨n ë ®©y chÝnh lµ do hä kh«ng ®ñ uy tÝn ®èi víi kh¸ch
hµng. Víi l-îng vèn h¹n chÕ, hä kh«ng thÓ cho kh¸ch hµng ®-îc thanh to¸n
d-íi h×nh thøc -u ®·i nhÊt, vµ hä còng kh«ng cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕn hµnh
nghiªn cøu thÞ tr-êng mét c¸ch chi tiÕt. Trong khi c¸c rµo c¶n th-¬ng m¹i h÷u
h×nh ®ang bÞ lo¹i bá dÇn th× nh÷ng khã kh¨n trªn chÝnh lµ rµo c¶n v« h×nh ®èi
víi doanh nghiÖp khi tiÕp cËn thÞ tr-êng n-íc ngoµi. Tr-êng hîp cña c¸c
doanh nghiÖp ViÖt Nam xuÊt khÈu hµng thuû s¶n gÇn ®©y bÞ thiÖt h¹i v× c¸c
biÖn ph¸p vÖ sinh an toµn thùc phÈm nghiªm ngÆt cña c¬ quan qu¶n lý nhËp
khÈu EU lµ mét vÝ dô ®iÓn h×nh.
Nh- ®· nªu ë phÇn trªn, gia nhËp WTO lµ ®iÒu kiÖn ®Ó doanh nghiÖp
tiÕp cËn thuËn lîi h¬n víi thÞ tr-êng n-íc ngoµi. Tuy nhiªn, râ rµng lµ kh¶
n¨ng tËn dông c¸c c¬ héi nµy cßn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè kh¸c thuéc vÒ
n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp.
c. Nh÷ng khã kh¨n chung cña céng ®ång doanh nghiÖp nay trë thµnh
th¸ch thøc tr-íc ng-ìng cöa héi nhËp
- NhiÒu doanh nghiÖp gÆp nhiÒu søc Ðp chñ yÕu lµ do n¨ng lùc c¹nh
tranh thÊp kÐm vµ tr×nh ®é nhËn thøc cßn h¹n chÕ. N¨ng lùc c¹nh tranh còng
t-¬ng ®èi kh¸c nhau ë nh÷ng ngµnh kh¸c nhau, tuy nhiªn nh×n chung lµ c¸c
doanh nghiÖp ViÖt Nam ch-a thùc sù s½n sµng ®Ó ®èi phã víi th¸ch thøc héi
nhËp. Cã hai khÝa c¹nh liªn quan. Thø nhÊt, viÖc c¶i c¸ch c¸c doanh nghiÖp
®ßi hái ®Çu t- rÊt nhiÒu vÒ vèn, kü thuËt vµ c¶ yÕu tè con ng-êi, ®ång thêi ®ßi
hái ph¶i cã thêi gian ®¸ng kÓ ®Ó doanh nghiÖp cã thÓ tù ®iÒu chØnh tr-íc khi
b-íc vµo m«i tr-êng c¹nh tranh míi. Mét khÝa c¹nh kh¸c lµ vÊn ®Ò nhËn thøc.
Theo mét c«ng tr×nh kh¶o s¸t míi ®©y cña ViÖn Kinh tÕ häc (thuéc Trung t©m
Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n quèc gia ®-îc sù tµi trî cña World Bank ®ang
tiÕn hµnh mét nghiªn cøu kh¶o s¸t víi tiªu ®Ò “WTO Readiness Study”. B¸o
c¸o s¬ bé ®-îc tr×nh bµy t¹i Héi th¶o ViÖt Nam s½n sµng gia nhËp WTO ngµy
3-4 th¸ng 7 n¨m 2003 t¹i Hµ Néi) vÒ sù s½n sµng cña c¸c doanh nghiÖp khi gia
nhËp WTO th× mÆc dï hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖp ®Òu biÕt ®Õn tiÕn tr×nh nµy
nh-ng l¹i cã rÊt Ýt doanh nghiÖp cã mét møc ®é hiÓu biÕt nhÊt ®Þnh. (VÊn ®Ò
nµy sÏ ®-îc tr×nh bµy chi tiÕt t¹i phÇn sau).
69
- Khu vùc doanh nghiÖp nhµ n-íc lµ mét ®iÓm yÕu trong qu¸ tr×nh c¶i
c¸ch vµ më cöa thÞ tr-êng: n¨ng lùc c¹nh tranh kÐm (tr×nh ®é qu¶n lý, c«ng
nghÖ, kü thuËt); kh¶ n¨ng tiÕp cËn thÞ tr-êng h¹n chÕ, thô ®éng. Theo ®¸nh gi¸
cña Ng©n hµng ThÕ giíi n¨m 2002 th× khu vùc nµy cã tèc ®é t¨ng tr-ëng
t-¬ng ®èi chËm :
Tèc ®é t¨ng tr-ëng (%) N¨m
1998 1999 2000 2001 2002 D®
 gi¸ trÞ s¶n l-îng CN
12,5 11,6 17,5 14,2 14,4
Khu vùc Nhµ n-íc 7,7 5,4 13,2 12,7 11,9
Khu vùc T- nh©n 7,5 10,9 19,2 20,3 19,3
Khu vùc §TNN 24,4 21,0 21,8 12,1 14,7
Nguån: World Bank Report 2002
- MÆc dï cã tèc ®é ph¸t triÓn cao, tiÒm n¨ng ph¸t triÓn lín nh-ng vai trß
cña c¸c doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh ch-a ®-îc ph¸t huy ®óng møc. C¸c
doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh, do ®Æc ®iÓm h¹n chÕ vÒ vèn vµ môc ®¹t lîi
nhuËn cao, th-êng chó träng ®Çu t- vµo c¸c ngµnh ®ßi hái vèn thÊp, kh«ng
®Çu t- vµo nh÷ng ngµnh t¹o tiÒm n¨ng ph¸t triÓn l©u dµi cho ®Êt n-íc. §ång
thêi, c¸c doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh còng ch-a chñ ®éng trong viÖc khai
th¸c thÞ tr-êng n-íc ngoµi (Theo ®iÒu tra cña VCCI, chØ cã 10 % doanh
nghiÖp võa vµ nhá quan t©m tíi thÞ tr-êng n-íc ngoµi, cßn l¹i ®Òu tËp trung
khai th¸c thÞ tr-êng trong n-íc).
d. Nh÷ng khã kh¨n ph¸t sinh khi tham gia vµo th-¬ng m¹i quèc tÕ
Héi nhËp víi th-¬ng m¹i quèc tÕ, doanh nghiÖp ViÖt Nam th-êng vÊp
ph¶i nhiÒu tranh chÊp ph¸t sinh vµ lu«n ë thÕ yÕu h¬n. Cã hai nguyªn nh©n
chñ yÕu:
Thø nhÊt, hä ch-a ®ñ tr×nh ®é chuyªn nghiÖp ®Ó tr¸nh vi ph¹m c¸c quy
®Þnh, luËt lÖ vµ th«ng lÖ trong th-¬ng m¹i quèc tÕ, hoÆc ®Ó tù b¶o vÖ m×nh
tr-íc c¸c khã kh¨n, th¸ch thøc tõ phÝa ®èi t¸c.
Thø hai, c¸c ®èi thñ c¹nh tranh n-íc ngoµi th-êng ®-îc chÝnh phñ cña
hä hç trî (vÝ dô nh- th«ng qua c¸c ch-¬ng tr×nh trî cÊp cña chÝnh phñ, hoÆc
cã sù ñng hé d-íi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau), g©y ra thiÖt h¹i cho viÖc xuÊt
khÈu cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam. T×nh huèng nµy ®ßi hái doanh nghiÖp
ph¶i n¾m v÷ng quy ®Þnh, luËt lÖ vµ th«ng lÖ quèc tÕ, cßn ChÝnh phñ ph¶i x©y
dùng vµ ph¸t triÓn c¬ chÕ cô thÓ nh»m b¶o vÖ doanh nghiÖp cña m×nh tr-íc
c¸c biÖn ph¸p bãp mÐo th-¬ng m¹i.


70
3. N©ng cao hiÓu biÕt vÒ WTO cho c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n-íc
vµ cho c¸c doanh nghiÖp nh»m thùc hiÖn c¸c hiÖp ®Þnh cña WTO vÒ
TMHH vµ TMDV
§Ó thùc hiÖn tèt c¸c môc tiªu ®Æt ra trong qu¸ tr×nh gia nhËp WTO, mét
vÊn ®Ò hÕt søc quan träng lµ nhËn thøc cña c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n-íc vµ
c¸c doanh nghiÖp. Trong qu¸ tr×nh nµy, c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n-íc ®ãng
vai trß lµ ng-êi dÉn ®-êng trong viÖc thùc hiÖn c¸c nghÜa vô vµ cam kÕt cña
ViÖt Nam, ®ång thêi cã nghÜa vô b¶o vÖ quyÒn lîi cña doanh nghiÖp khi tham
gia vµo th-¬ng m¹i quèc tÕ. Cßn c¸c doanh nghiÖp, víi t- c¸ch lµ ®èi t-îng
h-ëng lîi vµ chÞu t¸c ®éng trùc tiÕp cña qu¸ tr×nh héi nhËp ph¶i cã nh÷ng
b-íc ®i vµ c¸ch thøc tiÕp cËn phï hîp ®Ó tù b¶o vÖ m×nh vµ ®ãng gãp vµo môc
tiªu ph¸t triÓn chung cña ®Êt n-íc.
ChÝnh v× vËy, ®Ó cã c¬ së ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p cô thÓ, ngoµi viÖc
ph©n tÝch nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi c¸c bªn liªn quan (Stakeholders -
ë ®©y cô thÓ lµ c¸c c¬ quan chÝnh phñ vµ doanh nghiÖp), cÇn ph¶i x¸c ®Þnh râ
c¸c yªu cÇu vÒ mÆt nhËn thøc ®èi víi c¸c ®èi t-îng nµy.
3.1. N©ng cao nhËn thøc cho c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n-íc
a. NhËn thøc râ vÒ chñ tr-¬ng chÝnh s¸ch cña §¶ng vÒ héi nhËp kinh tÕ
quèc tÕ nãi chung vµ ®µm ph¸n gia nhËp WTO
C¸c ®Þnh h-íng vµ chñ tr-¬ng vÒ héi nhËp: c¸c néi dung nµy ®-îc thÓ
hiÖn râ trong c¸c v¨n kiÖn cña §¶ng, Nhµ n-íc vµ ChÝnh phñ, cô thÓ gÇn ®©y
lµ B¸o c¸o vÒ Ph¸t triÓn Kinh tÕ X· héi n¨m 2001-2010 cña §¹i héi §¶ng IX
vµ NghÞ quyÕt 07/NQ/TW ngµy 27/11/2001 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ héi nhËp kinh
tÕ quèc tÕ. B¸o c¸o ChiÕn l-îc Ph¸t triÓn Kinh tÕ X· héi n¨m 2001-2010 nªu
râ “ViÖt Nam sÏ tiÕp tôc më réng c¸c quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i theo h-íng ®a
ph-¬ng ho¸, ®a d¹ng ho¸, chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ theo lé tr×nh phï
hîp víi ®iÒu kiÖn cña n-íc ta vµ ®¶m b¶o thùc hiÖn nh÷ng cam kÕt trong quan
hÖ song ph-¬ng vµ ®a ph-¬ng nh- AFTA, APEC, BTA tiÕn tíi gia nhËp
WTO…”. Theo NghÞ quyÕt 07/NQ/TW ngµy 27/11/2001 vÒ héi nhËp kinh tÕ
quèc tÕ: ViÖt Nam sÏ “chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ nh»m më réng thÞ
tr-êng, tranh thñ thªm vèn, c«ng nghÖ, kiÕn thøc qu¶n lý ®Ó ®Èy m¹nh c«ng
nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i, thùc hiÖn d©n giµu n-íc m¹nh, x· héi c«ng b»ng, d©n
chñ, v¨n minh…”;
CÇn chñ ®éng nhËn ®Þnh t×nh h×nh ®Ó cã thÓ kiÕn nghÞ cô thÓ phï hîp
víi yªu cÇu cña thùc tÕ. §iÒu nµy ®ßi hái ph¶i cã sù tham gia vµ phèi hîp
th-êng xuyªn gi÷a c¸c c¬ quan trùc tiÕp liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh gia nhËp
WTO, gi÷a c¸c c¬ quan nµy víi c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n-íc kh¸c.
b. X¸c ®Þnh ®-îc nhu cÇu b¶o hé vµ ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh trong
n-íc
Nh- ®· ph©n tÝch trªn ®©y, ®µm ph¸n gia nhËp WTO g¾n liÒn víi nhiÒu
c¬ héi vµ th¸ch thøc kh«n l-êng. VÊn ®Ò quan t©m trùc tiÕp cña c¸c c¬ quan
71
tham gia vµo tiÕn tr×nh nµy lµ ph¶i x¸c ®Þnh ®-îc mèi quan hÖ gi÷a b¶o hé
hoÆc tù do hãa ®èi víi chÝnh s¸ch ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh trong n-íc. C¸c
vÊn ®Ò cô thÓ cÇn x¸c ®Þnh bao gåm:
- T×nh h×nh s¶n xuÊt kinh doanh thùc tÕ cña c¸c ngµnh, c¸c lÜnh vùc
còng nh- ý nghÜa kinh tÕ x· héi cña c¸c ngµnh, lÜnh vùc ®ã (vÝ dô nh- gi¶i
quyÕt viÖc lµm, ®¶m b¶o c©n ®èi ph¸t triÓn vïng, ®ãng gãp cho thu nhËp quèc
d©n,...);
- X¸c ®Þnh môc tiªu ph¸t triÓn l©u dµi cña ngµnh trªn c¬ së tÝnh to¸n lîi
thÕ so s¸nh. Trong giai ®o¹n ph¸t triÓn dµi h¹n, xu h-íng chung lµ vai trß cña
c¸c yÕu tè s¶n xuÊt c¬ b¶n nh- lao ®éng gi¶n ®¬n, tµi nguyªn thiªn nhiªn,...
ngµy cµng gi¶m, vµ do ®ã tÇm quan träng cña mçi ngµnh còng cã thÓ thay ®æi;
- Trªn c¬ së c¸c lîi thÕ vµ h¹n chÕ cña tõng ngµnh, x¸c ®Þnh chiÕn l-îc
ph¸t triÓn vµ ph-¬ng ¸n ®µm ph¸n cho phï hîp.
Râ rµng lµ c¸c môc tiªu ®µm ph¸n ®Æt ra ph¶i phï hîp víi nhu cÇu ph¸t
triÓn cña c¸c ngµnh trong n-íc ®Ó tõ ®ã ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn chung cña nÒn
kinh tÕ. Trªn c¬ së ®ã, c¸c c¬ quan tham gia trùc tiÕp vµo qu¸ tr×nh ®µm ph¸n
gia nhËp cã thÓ ra quyÕt ®Þnh b¶o hé ®èi víi ngµnh nµy hoÆc tù do hãa ngµnh
kh¸c theo mét lé tr×nh cam kÕt hîp lý. Tuy nhiªn, vÊn ®Ò quan träng h¬n lµ c¬
quan qu¶n lý nhµ n-íc cña c¸c ngµnh liªn quan ph¶i biÕt g¾n kÕt c¸c cam kÕt
quèc tÕ víi chiÕn l-îc ph¸t triÓn cña ngµnh m×nh ®Ó khai th¸c chóng mét c¸ch
tèi -u (vÝ dô nh- ®Ó ph¸t triÓn søc c¹nh tranh trong khi ®-îc b¶o hé, hoÆc tËn
dông c¸c c¬ héi thÞ tr-êng trong ®iÒu kiÖn më cöa).
c. HiÓu râ nh÷ng yªu cÇu cô thÓ cña qu¸ tr×nh gia nhËp ®Ó cã sù chuÈn
bÞ phï hîp
C¸c yªu cÇu vÒ tr×nh tù vµ thñ tôc gia nhËp: kh«ng chØ c¸c c¬ quan cã
liªn quan trùc tiÕp (c¬ quan ®Çu mèi) mµ c¸c c¬ quan h÷u quan kh¸c còng cÇn
n¾m râ nh÷ng vÊn ®Ò nµy ®Ó cïng phèi hîp víi c¸c c¬ quan ®Çu mèi hoµn
thµnh nhiÖm vô chung;
C¸c yªu cÇu kü thuËt cô thÓ trong tõng giai ®o¹n: trong ®ã ®¸ng chó ý
lµ yªu cÇu c¶i c¸ch, minh b¹ch hãa hÖ thèng ph¸p lý vµ ®µm ph¸n trùc tiÕp víi
c¸c ®èi t¸c quan t©m ®Ó x©y dùng c¸c cam kÕt më cöa thÞ tr-êng;
X¸c ®Þnh môc tiªu/kÕ ho¹ch cô thÓ trong viÖc thùc thi c¸c cam kÕt vµ
khai th¸c quyÒn lîi cña mét n-íc thµnh viªn. Trong ®ã ®¸ng chó ý lµ cÇn sím
x©y dùng nh÷ng môc tiªu vµ ph-¬ng ¸n cô phôc vô cho viÖc ®µm ph¸n tiÕp
cËn thÞ tr-êng trong qu¸ tr×nh gia nhËp còng nh- sau nµy khi tham gia vµo c¸c
vßng ®µm ph¸n cña WTO.
d. X¸c ®Þnh l¹i vai trß cña c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n-íc ®èi víi doanh
nghiÖp
Trong ®iÒu kiÖn t×nh h×nh míi, vai trß cña nhµ n-íc ®èi víi c¸c doanh
nghiÖp ph¶i cã sù ®iÒu chØnh hîp lý. D-íi ®©y lµ mét sè khÝa c¹nh mµ c¸c c¬
quan qu¶n lý nhµ n-íc cã thÓ c©n nh¾c vËn dông ®Ó cñng cè vai trß cña m×nh.
72
Tr-íc hÕt, c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý vµ h¹n chÕ ngµy cµng gi¶m theo
h-íng ®¬n gi¶n hãa, minh b¹ch hãa, phï hîp víi tiÕn tr×nh thùc hiÖn c¸c cam
kÕt. Thay vµo ®ã lµ viÖc m«i tr-êng ph¸p lý ngµy cµng ®-îc hoµn thiÖn ®Ó
®¶m b¶o c¸c doanh nghiÖp tham gia vµo thÞ tr-êng víi c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt
kinh doanh b×nh ®¼ng. Trong qu¸ tr×nh thay ®æi nµy, vai trß cña Nhµ n-íc rÊt
quan träng, ®Æc biÖt lµ trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ thùc thi ph¸p luËt. C¸c c¬
quan qu¶n lý nhµ n-íc ph¶i ®ãng vai trß h-íng dÉn viÖc thùc thi ph¸p luËt cña
doanh nghiÖp.
Khi tham gia vµo th-¬ng m¹i quèc tÕ, vai trß cña nhµ n-íc trong viÖc
hç trî doanh nghiÖp cÇn ph¶i ®-îc c¶i thiÖn. ë nhiÒu n-íc, c¸c c¬ quan nhµ
n-íc cña c¸c n-íc ph¸t triÓn th-êng cã mèi liªn hÖ chÆt chÏ vµ cã sù hËu
thuÉn rÊt lín cho doanh nghiÖp. Vai trß cña hä th-êng thÓ hiÖn ë nh÷ng khÝa
c¹nh sau:
 T×m hiÓu vµ t¹o ra c¸c c¬ héi thÞ tr-êng, cung cÊp vµ ph©n tÝch c¸c
th«ng tin vÒ thÞ tr-êng, b¹n hµng, hoÆc ®ãng vai trß lµ cÇu nèi ®¶m
b¶o gi÷a c¸c ®èi t¸c;
 B¶o vÖ lîi Ých cña doanh nghiÖp trong c¸c tr-êng hîp tranh chÊp
hoÆc xung ®ét th-¬ng m¹i;
 B¶o vÖ quyÒn lîi cña c¸c doanh nghiÖp n-íc m×nh trong qu¸ tr×nh
®µm ph¸n th-¬ng m¹i quèc tÕ;
 Thóc ®Èy c¸c ho¹t ®éng hîp t¸c víi c¬ quan qu¶n lý cña c¸c n-íc
trªn c¬ së song ph-¬ng vµ ®a ph-¬ng nh»m t¹o thuËn lîi cho ho¹t
®éng cña doanh nghiÖp. VÝ dô nh- th«ng qua c¸c ch-¬ng tr×nh thõa
nhËn lÉn nhau vÒ tiªu chuÈn, giÊy phÐp, b»ng cÊp,...;
Tãm l¹i, bªn c¹nh viÖc cñng cè vai trß qu¶n lý nãi chung th× viÖc x¸c
®Þnh c¸c c¬ chÕ, chÝnh s¸ch hîp lý ®Ó hç trî doanh nghiÖp trong viÖc thùc thi
nghiªm chØnh ph¸p luËt vµ khai th¸c c¸c c¬ héi thÞ tr-êng lµ mét vÊn ®Ò cÇn
quan t©m.
3.2. N©ng cao nhËn thøc cho c¸c doanh nghiÖp
a. N©ng cao nhËn thøc vÒ tiÕn tr×nh gia nhËp ®Ó kÞp thêi thÝch nghi
Trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ thÕ giíi nãi chung vµ gia nhËp WTO
nãi riªng, doanh nghiÖp lµ ®èi t-îng trùc tiÕp h-ëng lîi nh-ng còng ®ång thêi
lµ ®èi t-îng ph¶i chÞu nhiÒu rñi ro. Sù tån t¹i vµ thµnh c«ng cña hä phô thuéc
vµo nhiÒu yÕu tè, trong ®ã cã mét yÕu tè chñ quan lµ sù nhËn thøc cña doanh
nghiÖp. C¸c yªu cÇu cô thÓ vÒ mÆt nhËn thøc cña doanh nghiÖp trong qu¸ tr×nh
nµy bao gåm:
- Nghiªn cøu qu¸n triÖt c¸c chñ tr-¬ng cña §¶ng, chÝnh s¸ch cña Nhµ
n-íc ®Ó cã ®-îc ®Þnh h-íng vÜ m«, ®ång thêi ®i s©u nghiªn cøu t×m hiÓu râ
néi dung cô thÓ cña c¸c ch-¬ng tr×nh hîp t¸c cña c¸c tæ chøc WTO, ASEAN,
APEC,... nh»m ®Þnh h×nh ®-îc râ nÐt nh÷ng viÖc m×nh cÇn lµm tr-íc m¾t vµ
l©u dµi cho phï hîp víi tiÕn tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ chung cña c¶ n-íc;
73
- NhËn thøc vÒ c¸c c¬ héi mµ doanh nghiÖp cã thÓ khai th¸c, bao gåm:
sù më cöa cña thÞ tr-êng n-íc ngoµi trong lÜnh vùc ngµnh hµng mµ m×nh kinh
doanh (gi¶m thuÕ vµ b·i bá c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ, ®¬n gi¶n hãa c¸c biÖn
ph¸p kü thuËt...), c¸c nhµ xuÊt khÈu n-íc ngoµi cã thÓ cung cÊp nguån lùc ®Çu
vµo víi chi phÝ c¹nh tranh, c¬ héi ®-îc b¶o vÖ bëi luËt ph¸p quèc tÕ, c¬ héi
®-îc c¹nh tranh b×nh ®¼ng h¬n víi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c...;
- VÒ mÆt th¸ch thøc, doanh nghiÖp cÇn nhËn biÕt vÒ nguy c¬ x©m nhËp
thÞ tr-êng trong n-íc vµ c¹nh tranh cña hµng nhËp khÈu sau khi c¸c biÖn ph¸p
b¶o hé bÞ gi¶m vµ lo¹i bá. §èi víi c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu th× vÊn ®Ò
th«ng tin thÞ tr-êng lµ hÕt søc quan träng (bao gåm thÞ hiÕu, nhu cÇu tiªu
dïng, ph-¬ng thøc nhËp khÈu truyÒn thèng, c¸c yªu cÇu kü thuËt vµ bao gãi...)
®èi víi viÖc tæ chøc s¶n xuÊt vµ kinh doanh trong n-íc;
- C¸c diÔn biÕn vÒ mÆt c¬ chÕ chÝnh s¸ch g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh gia nhËp
còng ¶nh h-ëng ®¸ng kÓ tíi m«i tr-êng chung vµ ¶nh h-ëng tíi tõng doanh
nghiÖp cô thÓ. V× vËy, viÖc nghiªn cøu, dù b¸o vµ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng cña c¸c
chÝnh s¸ch vµ m«i tr-êng kinh tÕ vÜ m« cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan trong ®èi víi
mçi doanh nghiÖp. C¸c doanh nghiÖp cÇn coi ®©y lµ mét ho¹t ®éng ph¶i triÓn
khai vµ h¹ch to¸n vµo danh môc c¸c kho¶n chi phÝ nh»m ®Çu t- cho sù ph¸t
triÓn l©u dµi.
b. Chó träng ®Çu t- vµo nguån nh©n lùc:
HÇu hÕt c¸c tËp ®oµn xuyªn vµ ®a quèc gia ®Òu cã nh÷ng kÕ ho¹ch
khæng lå ®Ó ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé nh©n viªn. Ngoµi tr×nh ®é ®µo t¹o s½n cã,
viÖc ®µo t¹o chuyªn m«n lµ kh«ng thÓ thiÕu, ®Æc biÖt lµ trong bèi c¶nh yªu cÇu
®Æt ra ngµy cµng cao. C¸c lÜnh vùc cÇn chó träng bao gåm:
 §µo t¹o c«ng nh©n vµ thî lµnh nghÒ;
 §µo t¹o c¸n bé kinh doanh quèc tÕ víi c¸c yªu cÇu sù hiÓu biÕt vÒ
c¸c c¬ chÕ chÝnh s¸ch liªn quan, kü n¨ng ®µm ph¸n quèc tÕ,...
 §µo t¹o c¸n bé ph¸p lý giái.
c. N©ng cao nhËn thøc vÒ ph¸p luËt vµ tr¸ch nhiÖm x©y dùng ph¸p luËt
Trong lÜnh vùc th-¬ng m¹i nãi chung vµ th-¬ng m¹i quèc tÕ nãi riªng
th× ph¸p luËt lµ mét trong nh÷ng c«ng cô h÷u hiÖu cña ChÝnh phñ ®Ó ®¶m b¶o
sù c«ng b»ng cña thÞ tr-êng, ®ång thêi còng lµ c«ng cô ®Ó b¶o vÖ quyÒn lîi
cña doanh nghiÖp. ChÝnh v× vËy, viÖc thÓ hiÖn quyÒn lîi cña doanh nghiÖp
trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ söa ®æi ph¸p luËt lµ hÕt søc quan träng. §Ó gi¶i
quyÕt ®-îc vÊn ®Ò nµy, c¸c doanh nghiÖp cÇn n©ng cao ý thøc tr¸ch nhiÖm cña
m×nh, b»ng c¸ch tham gia mét c¸ch tÝch cùc vµ hiÖu qu¶ vµo viÖc gãp ý x©y
dùng ph¸p luËt.
Trªn thùc tÕ, chÊt l-îng ®ãng gãp ý kiÕn cña doanh nghiÖp vµo c¸c dù
th¶o luËt vµ c¸c v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt l¹i phô thuéc rÊt nhiÒu vµo tr×nh
®é vµ sù nhËn thøc cña hä vÒ nh÷ng vÊn ®Ò cã liªn quan. V× vËy, tr¸ch nhiÖm
tr-íc hÕt l¹i thuéc vÒ phÝa c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n-íc trong viÖc trang bÞ
74
nhËn thøc vÒ ph¸p luËt cho doanh nghiÖp, ®Þnh h-íng vµ h-íng dÉn cô thÓ
nh÷ng néi dung cÇn gãp ý, nh÷ng vÊn ®Ò cÇn cã ý kiÕn ®ãng gãp.
d. N©ng cao nhËn thøc cho doanh nghiÖp vÒ ý thøc x· héi vµ tr¸ch
nhiÖm ®èi víi céng ®ång
Tr-íc søc Ðp c¹nh tranh lµ hÕt søc to lín vµ gay g¾t, doanh nghiÖp cã
thÓ ph¸t huy mäi nç lùc ®Ó tiÕt kiÖm chi phÝ, trong ®ã kh«ng lo¹i trõ kh¶ n¨ng
mét sè kho¶n chi phÝ l¹i ®-îc chuyÓn sang phÝa c¸c ®èi t-îng x· héi kh¸c. VÝ
dô:
+ C¸c chi phÝ vÒ m«i tr-êng ph¸t sinh tõ c¸c nguån n-íc th¶i s¶n xuÊt,
khã bôi, ho¸ chÊt ®éc h¹i g©y ¶nh h-ëng cho søc khoÎ con ng-êi vµ ®êi sèng
®éng thùc vËt;
+ C¸c chi phÝ vÒ an toµn lao ®éng rÊt cã thÓ ®-îc chuyÓn sang phÝa
nh÷ng ng-êi lao ®éng trong tr-êng hîp kh«ng cã sù tho¶ thuËn hîp lý hoÆc sù
b¶o ®¶m cña c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n-íc;
Mét mÆt, c¸c c¬ quan qu¶n lý cã tr¸ch nhiÖm trong viÖc c-ìng chÕ c¸c
doanh nghiÖp ph¶i tu©n thñ ph¸p luËt vµ thùc hiÖn nh÷ng tr¸ch nhiÖm x· héi
nhÊt ®Þnh, vÝ dô th«ng qua h×nh thøc nép ph¹t hoÆc ®ãng gãp c¸c kho¶n chi
phÝ x· héi. Tuy nhiªn, hiÖu qu¶ thùc tÕ l¹i phô thuéc nhiÒu h¬n vµo b¶n th©n
c¸c doanh nghiÖp. §Æc biÖt lµ trong bèi c¶nh tù do ho¸ th-¬ng m¹i vµ c¹nh
tranh ngµy cµng quyÕt liÖt, viÖc n©ng cao ý thøc vµ gi¸o dôc cho c¸c doanh
nghiÖp vÒ viÖc thùc hiÖn c¸c tr¸ch nhiÖm x· héi lµ hÕt søc quan träng.
e. Thay ®æi t- t-ëng û l¹i tr«ng chê vµo sù b¶o hé cña nhµ n-íc
Trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ, Nhµ n-íc chØ hç trî, t¹o m«i tr-êng
ph¸p lý th«ng tho¸ng vµ thuËn lîi. Sù thµnh c«ng tuú thuéc vµo søc c¹nh tranh
tÝnh n¨ng ®éng s¸ng t¹o cña c¸c doanh nghiÖp. C¸c doanh nghiÖp ph¶i thùc sù
vµo cuéc v× sù sèng cßn cña m×nh. T- t-ëng b¶o hé tr«ng chê vµo Nhµ n-íc
hç trî tÊt yÕu sÏ dÉn ®Õn sù ®µo th¶i. Trong qu¸ tr×nh c¹nh tranh v-¬n lªn nµy,
Nhµ n-íc sÏ hç trî thÝch ®¸ng cho c¸c doanh nghiÖp, nh-ng sù hç trî ®ã ph¶i
cã chän läc, cã ®iÒu kiÖn, cã thêi gian.
Mçi ®¬n vÞ cÇn cã chiÕn l-îc riªng cho ®¬n vÞ m×nh. Mét mÆt quy
ho¹ch s¶n suÊt ®iÒu chØnh c¬ cÊu, -u tiªn tËp trung nç lùc ®Çu t- cho s¶n xuÊt
c¸c mÆt hµng chñ lùc cã thÕ m¹nh, cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña ®¬n vÞ, cña ®Þa
ph-¬ng m×nh, lÊy thÞ tr-êng lµm kim chØ nam ®Þnh h-íng cho s¶n xuÊt, kh«ng
nªn giµn tr¶i cÇn chuyªn s©u theo thÕ m¹nh.
Tãm l¹i, viÖc cam kÕt thùc hiÖn BTA còng nh- qu¸ tr×nh héi nhËp kinh
tÕ quèc tÕ ®ang ®Æt ViÖt Nam tr-íc nh÷ng vËn héi vµ th¸ch thøc míi, nhiÒu
mÆt vµ ®an xen nhau. T×nh h×nh nµy ®ßi hái ph¶i t×m kiÕm c¸c gi¶i ph¸p cho
phÐp tËn dông tèt thêi c¬, chuyÓn hãa ®-îc th¸ch thøc thµnh c¬ héi vµ biÕn c¬
héi thµnh lîi Ých ph¸t triÓn thùc sù; x¸c ®Þnh c¬ chÕ phèi hîp cã hiÖu qu¶ c«ng
cô vµ gi¶i ph¸p ®Ó ®¹t ®-îc môc tiªu héi nhËp vµ ph¸t triÓn.
75
Chóng ta hiÖn ®· ®¹t ®-îc sù nhÊt trÝ cao vÒ ®-êng lèi chñ ®éng héi
nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ ®· häc hái ®-îc nhiÒu tõ nh÷ng kinh nghiÖm vÒ vÊn
®Ò nµy trong 17 n¨m ®æi míi vµ tõ kinh nghiÖm cña c¸c n-íc, ®Æc biÖt lµ cña
Trung Quèc. Nh÷ng thµnh tùu ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi t¹o c¬ së cho sù æn
®Þnh kinh tÕ vµ gióp ChÝnh phñ gi¶i quyÕt tèt c¸c vÊn ®Ò x· héi vµ nghÌo ®ãi,
t¹o c¬ së v÷ng ch¾c cho t¨ng tr-ëng kinh tÕ vµ ph¸t triÓn x· héi trong t-¬ng
lai, còng nh- tiÕp tôc theo ®uæi vµ thùc thi c¸c chÝnh s¸ch héi nhËp kinh tÕ
quèc tÕ.
Tuy nhiªn, chóng ta cÇn nhËn thøc râ c¸c th¸ch thøc to lín trong qu¸
tr×nh héi nhËp WTO. Tr-íc hÕt lµ c¸c vÊn ®Ò th-¬ng m¹i. Søc Ðp c¹nh tranh sÏ
t¨ng khi møc ®é b¶o hé s¶n xuÊt trong n-íc gi¶m ®i trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn
c¸c cam kÕt quèc tÕ. §iÒu nµy buéc c¸c doanh nghiÖp ph¶i thùc hiÖn ®iÒu
chØnh hay c¬ cÊu l¹i ®Ó t¨ng c-êng kh¶ n¨ng c¹nh tranh, t¹o ra nh÷ng n¨ng lùc
c¹nh tranh míi. NhiÒu quy ®Þnh trong lÜnh vùc th-¬ng m¹i dÞch vô vµ c¸c
nguyªn t¾c vÒ quyÒn së h÷u trÝ tuÖ cßn rÊt míi mÎ víi ViÖt Nam.


76
Ch-¬ng III
KIÊN NGHI NHÙNG GIÁI PHÁP CHÚ YÊU CÚA VIÊT NAM NHÄM
THUC HIÊN HIÊP ÐINH THUONG MAI VIÊT NAM - HOA KY VA
ÐÂY NHANH TIÊN TRÌNH THAM GIA WTO

I. Nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ TMHH
vµ TMDV trong HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú.
1. C¸c gi¶i ph¸p ®èi víi ChÝnh phñ :
HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú ®· chÝnh thøc cã hiÖu lùc tõ
10/12/2001. §©y lµ HiÖp ®Þnh cã tÇm quan träng ®Æc biÖt trong tæng sè 81
HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i song ph-¬ng mµ ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· ký víi c¸c
n-íc vµ c¸c vïng l·nh thæ trªn thÕ giíi v× nã ®-îc ®µm ph¸n vµ ký kÕt dùa
trªn c¸c nguyªn t¾c c¬ b¶n cña WTO bao gåm : TMHH, TMDV, ®Çu t- vµ Së
h÷u trÝ tuÖ. §Ó thùc hiÖn hiÖu qu¶ HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú,
ChÝnh phñ ViÖt Nam cÇn ph¶i tiÕn hµnh ®ång bé mét lo¹t gi¶i ph¸p trong ®ã
gi¶i ph¸p ®Ó viÖc thùc hiÖn c¸c cam kÕt vÒ TMHH vµ TMDV lµ quan träng
nhÊt.
a/ Gi¶i ph¸p ®èi víi viÖc t¹o hµnh lang ph¸p lý thuËn lîi cho ho¹t
®éng tù do ho¸ th-¬ng m¹i cña doanh nghiÖp ViÖt Nam vµ doanh nghiÖp
Hoa Kú.
- Trong thêi gian tíi, ®Æc biÖt trong giai ®o¹n tõ nay ®Õn gi÷a 2005,
ChÝnh phñ cÇn x¸c ®Þnh râ ®Þa chØ, néi dung vµ thêi gian cña viÖc bæ sung,
chØnh söa c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt cña ViÖt Nam cho phï hîp víi c¸c cam kÕt
trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú vµ c¸c cam kÕt kinh tÕ quèc
tÕ kh¸c.
Tr-íc m¾t, c¸c Bé, Ngµnh cÇn tiÕn hµnh rµ so¸t, ®èi chiÕu, so s¸nh c¸c
yªu cÇu cña HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú víi ph¸p luËt hiÖn
hµnh cña ViÖt Nam ®Ó ®-a ra nh÷ng kiÕn nghÞ söa ®æi, bæ sung c¸c v¨n b¶n
ph¸p luËt sao cho phï hîp víi néi dung vµ lé tr×nh c¸c cam kÕt trong HiÖp
®Þnh. Qua rµ so¸t b-íc ®Çu, Bé T- ph¸p cho thÊy ®Õn hÕt n¨m 2004, ViÖt Nam
cÇn ph¶i bæ sung vµ chØnh söa 148 v¨n b¶n liªn quan ®Õn néi dung HiÖp ®Þnh,
trong ®ã cã 26 LuËt, 19 Ph¸p lÖnh, 1 QuyÕt ®Þnh cña Chñ tÞch n-íc, 54 NghÞ
®Þnh cña ChÝnh phñ vµ QuyÕt ®Þnh cña Thñ t-íng ChÝnh phñ, ®Æc biÖt cÇn söa
®æi ngay chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i trong ChiÕn l-îc xuÊt nhËp khÈu 2001 - 2010.
§ång thêi, cÇn b·i bá vµ chØnh söa ngay 500 v¨n b¶n cña c¸c ®Þa ph-¬ng cã
liªn quan ®Õn néi dung cam kÕt trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa
Kú.
77
Ngoµi ra, ChÝnh phñ còng cÇn tiÕn hµnh ngay viÖc rµ so¸t nh÷ng quy
®Þnh liªn quan ®Õn Nguyªn t¾c §èi xö tèi huÖ quèc (MFN) vµ §èi xö quèc gia
(NT) vµ quyÒn së h÷u trÝ tuÖ…
- TiÕp tôc x©y dùng khung ph¸p lý vµ c¸c chÝnh s¸ch vÜ m« còng nh-
c¸c c«ng cô ph¸p lý cña Nhµ n-íc trong viÖc b¶o vÖ c¸c doanh nghiÖp trong
c¹nh tranh quèc tÕ nh- : Quy ®Þnh vÒ chèng b¸n ph¸ gi¸, quyÒn tù vÖ, ®¨ng ký
th-¬ng hiÖu vµ nh·n hiÖu hµng ho¸, xóc tiÕn th-¬ng m¹i vµ ®Çu t-,…
- G¾n viÖc thùc thi HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú víi c¸c
qu¸ tr×nh c¶i c¸ch t- ph¸p, c¶i c¸ch hµnh chÝnh… nh»m ®¶m b¶o c¸c yªu cÇu
ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ gi÷ v÷ng an ninh quèc phßng.
- C¸c Bé, Ngµnh cÇn khÈn tr-¬ng ®µm ph¸n víi Hoa Kú vÒ c¸c lÜnh vùc
nh- : DÖt may, n«ng s¶n, hµng h¶i, hµng kh«ng.. ®Ó cô thÓ ho¸ nh÷ng kho¶n
môc ch-a ®-îc cam kÕt ngoµi c¸c cam kÕt nÒn chung.
b/ Gi¶i ph¸p vÒ thùc hiÖn thuÕ suÊt -u ®·i :
ChÝnh phñ ViÖt Nam cÇn thùc hiÖn mét c¸ch nghiªm tóc c¸c cam kÕt vÒ
thuÕ suÊt -u ®·i.
HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú quy ®Þnh th-¬ng m¹i gi÷a
hai n-íc chØ ®-îc ®iÒu chØnh b»ng thuÕ quan, kh«ng dïng c¸c biÖn ph¸p phi
thuÕ quan. §iÒu nµy hoµn toµn phï hîp víi quy ®Þnh cña GATT (1947) vµ
WTO (1995).
+ §èi víi thuÕ nhËp khÈu :
Theo HiÖp ®Þnh, c¸c bªn ViÖt Nam vµ Hoa Kú dµnh cho nhau quy chÕ
Tèi huÖ quèc (MFN) vµ §èi xö quèc gia (NT).
Nh- vËy, trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn HiÖp ®Þnh, ViÖt Nam sÏ dµnh ®èi xö
Tèi huÖ quèc cho tÊt c¶ hµng ho¸ cña Hoa Kú nhËp khÈu vµo ViÖt Nam vµ mäi
hµng ho¸ ViÖt Nam xuÊt khÈu sang Hoa Kú còng ®-îc h-ëng MFN (trõ s¶n
phÈm dÖt may lµ theo quy ®Þnh vÒ giÊy phÐp vµ h¹n chÕ ®Þnh l-îng).
Do ®ã, khi HiÖp ®Þnh ®-îc tiÕn hµnh vµ quy chÕ MFN ®-îc thùc hiÖn
th× møc thuÕ suÊt ¸p dông trung b×nh cña Hoa Kú cho hµng hãa xuÊt khÈu cña
Viªnt Nam chØ cßn ë møc 3 - 4% (thuÕ suÊt trung b×nh ®èi víi hµng n«ng
nghiÖp lµ 10,7% vµ ®èi víi hµng c«ng nghiÖp lµ 4,7%).
Tuy nhiªn sù chªnh lÖch gi÷a møc thuÕ suÊt th«ng th-êng vµ møc thuÕ
MFN lµ qu¸ lín - vÝ dô : S¶n phÈm may mÆc lµ 55,5% (68,9% vµ 13,4%); S¶n
phÈm dÖt lµ 44,8% (55,1% vµ 10,3%); Rau q ña lµ 15,4% (20,8% vµ 5,4%)…
v× vËy, mÆc dï chÞu ¶nh h-ëng cña nhiÒu yÕu tè kh¸c song nÕu ®-îc h-ëng
quy chÕ MFN cña Hoa Kú th× lîi Ých tõ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam sang Hoa Kú
lµ rÊt lín.
78
Tõ nh÷ng lý do chñ yÕu nªu trªn, ChÝnh phñ ViÖt Nam cÇn tæ chøc thùc
hiÖn tèt c¸c quy ®Þnh vÒ thuÕ MFN vµ NT ®èi víi hµng ho¸ vµ dÞch vô tõ Hoa
Kú ®Ó ®-îc h-ëng nh÷ng -u ®·i t-¬ng tù cho mäi hµng ho¸ mµ ViÖt Nam xuÊt
khÈu vµo Hoa Kú.
Tr-íc hÕt, cÇn thùc hiÖn nghiªm tóc viÖc c¾t gi¶m thuÕ quan nhËp khÈu
cho 246 dßng thuÕ xuèng møc trung b×nh lµ 25%. Trong sè ®ã cã 59 dßng
thuÕ ®èi víi c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp bao gåm : 18 dßng thuÕ tõ 50% xuèng
40% vµ 30%; 2 dßng thuÕ tõ 40% xuèng 30%; 14 dßng thuÕ tõ 35% xuèng
cßn 20%...
§Æc biÖt, cÇn tiÕn hµnh ngay trong n¨m 2003 vµ 2004 viÖc gi¶m møc
thuÕ nhËp khÈu ®èi víi 159 dßng thuÕ cña c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp bao
gåm: 1 dßng thuÕ tõ 100% xuèng cßn 40%; 58 dßng thuÕ tõ 50% xuèng cßn
40%; 8 dßng thuÕ tõ 40% xuèng cßn 25% vµ 15%; 10 dßng thuÕ tõ 30%
xuèng 15%, 10% vµ 5%; 31 dßng thuÕ tõ 20% xuèng cßn 15%, 10% vµ 5%...
Trong 197 dßng thuÕ ®èi víi c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp ph¶i tiÕn hµnh
gi¶m ngay 186 dßng xuèng cßn 15 - 18% t¹i thêi ®iÓm gia nhËp, cßn 11 dßng
sÏ ®-îc gi¶m sau 6 n¨m xuèng cßn 12 - 15%.
+ §èi víi thuÕ vµ phÝ néi ®Þa :
Theo HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú, ChÝnh phñ hai n-íc
®· cam kÕt, dï trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp, kh«ng ®-îc quy ®Þnh bÊt cø lo¹i thuÕ
hay phÝ néi ®Þa nµo ®èi víi hµng ho¸ vµ dÞch vô cña Hoa Kú cao h¬n møc
®-îc ¸p dông cho hµng ho¸ vµ dÞch vô t-¬ng tù ë trong n-íc (thùc hiÖn NT)
hoÆc cao h¬n thùc tÕ chi phÝ cña nã.
Ngoµi ra ®èi víi c¸c lo¹i phÝ liªn quan ®Õn xuÊt nhËp khÈu nh- : Giao
nhËn, vËn t¶i, chuyÓn tiÒn, dÞch vô thanh to¸n,… vÉn ®-îc ¸p dông quy chÕ
MFN vµ chØ ®-îc ®Þnh møc ngang b»ng víi chi phÝ cña dÞch vô bá ra.
Nh- vËy, ®Ó thùc hiÖn tèt c¸c cam kÕt vÒ thuÕ trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng
m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú ®ßi hái sù nç lùc cña c¶ ChÝnh phñ vµ c¬ quan qu¶n
lý tµi chÝnh cña Nhµ n-íc vµ cña c¸c doanh nghiÖp sÏ lµ rÊt lín.
c/ Gi¶i ph¸p vÒ c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ :
ChÝnh phñ cÇn lo¹i bá viÖc sö dông c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ ®Ó qu¶n lý
nhËp khÈu nh- : H¹n ng¹ch nhËp khÈu, ®Çu mèi nhËp khÈu,…
+ VÒ vÊn ®Ò h¹n chÕ sè l-îng nhËp khÈu :
HiÖn nay, ViÖt Nam cßn ¸p dông biÖn ph¸p khèng chÕ vÒ sè l-îng nhËp
khÈu cho kho¶ng 300 mÆt hµng nhËp khÈu mµ chñ yÕu lµ c¸c hµng ho¸ n«ng
s¶n vµ hµng dÖt may. Con sè nµy cña Hoa Kú hiÖn nay chØ lµ 10 mÆt hµng vµ
®· ®-îc b¶o l-u t¹i WTO.
79
Theo quy ®Þnh ®-îc ghi trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa
Kú, trong vßng hai n¨m kÓ tõ khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc (tøc lµ tõ 10/12/2003)
hai bªn ph¶i lo¹i bá mäi h¹n chÕ vÒ sè l-îng ®èi víi hµng ho¸ nhËp khÈu (trõ
mét sè mÆt hµng ®· ®-îc b¶o l-u). NÕu ®Ó sè l-îng mÆt hµng bÞ h¹n chÕ ®Þnh
l-îng qu¸ nhiÒu nh- trªn th× sÏ ¶nh h-ëng rÊt lín ®Õn quan hÖ th-¬ng m¹i tù
do gi÷a hai n-íc vµ nh÷ng cam kÕt trong HiÖp ®Þnh.
Cô thÓ, ChÝnh phñ cÇn ph¶i tiÕn hµnh xo¸ bá h¹n chÕ ®Þnh l-îng nhËp
khÈu cho c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp ®èi víi 82 dßng thuÕ thùc hiÖn tõ 2005,
trong ®ã cã 5 dßng thuÕ trong 3 n¨m, 44 dßng thuÕ trong 4 n¨m, 14 dßng thuÕ
trong 5 n¨m vµ 5 dßng thuÕ trong 10 n¨m. §èi víi c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp,
phÊn ®Êu xo¸ bá h¹n chÕ ®Þnh l-îng trong vßng 5 n¨m (tõ 2004 ®Õn 2009) cho
252 dßng thuÕ, trong ®ã cã 6 dßng thuÕ trong 2 n¨m, 44 dßng thuÕ trong 3
n¨m, 123 dßng thuÕ trong 4 n¨m vµ 59 dßng thuÕ trong 5 n¨m.
+ VÒ ®Çu mèi xuÊt khÈu :
Theo môc 7 - §iÒu 2 vÒ TMHH, HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa
Kú quy ®Þnh mäi doanh nghiÖp ViÖt Nam ®-îc phÐp kinh doanh xuÊt nhËp
khÈu mäi hµng ho¸ (trõ nh÷ng h¹n chÕ ghi ë c¸c phô lôc B vµ C). §iÒu nµy chØ
cã phÝa ViÖt Nam cÇn ph¶i ®iÒu chØnh ë ph¹m vi trong n-íc (ë Hoa Kú kh«ng
cã ®Çu mèi xuÊt khÈu theo quy ®Þnh cña Nhµ n-íc) ®Ó phï hîp víi quy ®Þnh
cña HiÖp ®Þnh.
d/ Gi¶i ph¸p vÒ vÊn ®Ò ®Þnh gi¸ tèi thiÓu ®Ó tÝnh thuÕ nhËp khÈu :
Theo quy ®Þnh cña HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú, cïng víi
Hoa Kú, ViÖt Nam ph¶i ¸p dông HÖ thèng ®Þnh gi¸ h¶i quan dùa trªn gi¸ trÞ
giao dÞch cña hµng ho¸ nhËp khÈu ®Ó tÝnh thuÕ. §©y lµ gi¸ thùc tÕ ®· thanh
to¸n hoÆc ph¶i thanh to¸n cho ng-êi xuÊt khÈu.
NÕu thÊy gi¸ tÝnh thuÕ h¶i quan kh«ng hîp lý th× cã thÓ dïng biÖn ph¸p
®Þnh gi¸ tÝnh thuÕ cña hµng ho¸ th«ng qua gi¸ hµng t-¬ng tù, hµng gép, hµng
gièng,… chø kh«ng dùa vµo gi¸ trÞ hµng ho¸ theo n-íc xuÊt xø hoÆc gi¸ trÞ
®-îc x¸c ®Þnh mét c¸ch vâ ®o¸n vµ kh«ng cã c¬ së.
B¾t ®Çu tõ 2004, ViÖt Nam sÏ ph¶i thùc hiÖn quy ®Þnh vÒ HÖ thèng x¸c
®Þnh trÞ gi¸ thanh to¸n theo trÞ gi¸ giao dÞch cña hµng ho¸ nhËp khÈu, v× vËy
ChÝnh phñ vµ Bé Tµi chÝnh (Tæng côc H¶i quan) cÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p cô
thÓ ®Ó h-íng dÉn vµ thùc hiÖn nghiªm chØnh quy ®Þnh nµy theo C«ng -íc
quèc tÕ vÒ hÖ thèng hµi hoµ vÒ m· vµ miªu t¶ hµng ho¸ (HS).
§©y còng lµ c¬ héi ®Ó cho doanh nghiÖp ®ì thiÖt thßi vµ Nhµ n-íc gi¶m
®-îc thÊt thu thuÕ khi hµng ho¸ nhËp khÈu bÞ ®Þnh gi¸ tÝnh thuÕ kh«ng chÝnh
x¸c hoÆc bÞ ®Þnh gi¸ sai so víi gi¸ trÞ giao dÞch cña nã.
80
e/ Gi¶i ph¸p vÒ thùc hiÖn quyÒn kinh doanh xuÊt nhËp khÈu vµ
quyÒn ph©n phèi cho c¸c doanh nghiÖp Hoa Kú :
QuyÒn kinh doanh xuÊt nhËp khÈu lµ quyÒn xuÊt khÈu vµ nhËp khÈu
hµng ho¸ (l-u chuyÓn hµng ho¸ qua biªn giíi) vµ sau ®ã lµ quyÒn ph©n phèi
s¶n phÈm ë mét thÞ tr-êng nhÊt ®Þnh.
HiÖn nay, c¸c n-íc lµ thµnh viªn cña WTO (trong ®ã cã Hoa Kú) dµnh
quyÒn nµy cho mäi ph¸p nh©n, thÓ nh©n. Riªng víi ViÖt Nam, v× ch-a lµ thµnh
viªn cña WTO nªn vÒ quyÒn kinh doanh xuÊt nhËp khÈu vµ quyÒn ph©n phèi
cho c¸c doanh nghiÖp ph¶i theo lé tr×nh ®· ®µm ph¸n :
- Chñ thÓ ®-îc kinh doanh xuÊt nhËp khÈu lµ c¸c c«ng ty ®-îc thµnh
lËp t¹i ViÖt Nam (theo LuËt ViÖt Nam), kh«ng cam kÕt dµnh cho thÓ
nh©n ViÖt Nam vµ Hoa Kú. Sau 7 n¨m kÓ tõ ngµy 10/12/2001 sÏ xo¸
bá quy ®Þnh nµy.
- §èi víi c¸c mÆt hµng xuÊt nhËp khÈu ®Òu cã lé tr×nh c¾t gi¶m thuÕ,
thùc hiÖn tù do ho¸ th-¬ng m¹i theo tõng n¨m. Sau khi HiÖp ®Þnh
Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú cã hiÖu lùc tõ 3 - 8 n¨m (tuú tõng
mÆt hµng) ViÖt Nam còng sÏ xo¸ bá quy ®Þnh nµy.
Nh- vËy, viÖc t¹o ®iÒu kiÖn cho doanh nghiÖp ViÖt Nam cã thªm nhiÒu
hiÓu biÕt vÒ HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú, x¸c ®Þnh ®-îc râ
tr¸ch nhiÖm vµ quyÒn lîi cña hä trong viÖc thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ c¸c quy ®Þnh
®· cam kÕt trong HiÖp ®Þnh lµ v« cïng quan träng. Cho ®Õn khi mäi h¹n chÕ
trong c¸c ®iÒu kho¶n cña HiÖp ®Þnh hÕt thêi h¹n miÔn trõ, c¸c doanh nghiÖp
ViÖt Nam sÏ ph¶i c¹nh tranh trùc tiÕp víi c¸c doanh nghiÖp Hoa Kú ngay trªn
thÞ tr-êng ViÖt Nam vµ t¹i thÞ tr-êng Hoa Kú th× tÝnh khèc liÖt trong c¹nh
tranh lµ rÊt lín.
NÕu ChÝnh phñ kh«ng t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi vµ kh«ng chuÈn bÞ tr-íc
cho doanh nghiÖp ViÖt Nam c¶ vÒ n¨ng lùc qu¶n lý vµ c¸c kh©u kü thuËt cô
thÓ th× hä khã cã thÓ cã kh¶ n¨ng th¾ng thÕ trong c¹nh tranh víi c¸c doanh
nghiÖp Hoa Kú.
f/ Gi¶i ph¸p vÒ ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng :
Nhµ n-íc cÇn n©ng cÊp vµ ph¸t triÓn h¬n n÷a c¬ së h¹ tÇng nhÊt lµ c¬ së
h¹ tÇng vÒ th«ng tin nh»m t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n-íc vµ
c¸c doanh nghiÖp cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕp cËn víi thÞ tr-êng Hoa Kú vµ thÞ
tr-êng n-íc ngoµi mét c¸ch thuËn lîi, nhanh chãng…
Còng th«ng qua ®ã, gióp c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam n¾m ®-îc c¸c
th«ng tin vÒ thÞ tr-êng, vÒ hÖ thèng luËt ph¸p cña tõng Bang vµ Liªn bang, c¸c
nhu cÇu vÒ tËp qu¸n kinh doanh, thñ tôc hµnh chÝnh, thãi quen sö dông bao b×
81
hµng ho¸ cña ng-êi Mü… §©y lµ nh÷ng vÊn ®Ò rÊt phøc t¹p nh-ng nã rÊt cÇn
thiÕt ®Ó ®¶m b¶o sù thµnh c«ng cña doanh nghiÖp trªn thÞ tr-êng Hoa Kú.
MÆt kh¸c, víi hÖ thèng c¬ së h¹ tÇng t-¬ng ®èi ph¸t triÓn, c¸c doanh
nghiÖp Hoa Kú míi yªn t©m ®Çu t- vµo s¶n xuÊt s¶n phÈm, thiÕt lËp c¸c kªnh
ph©n phèi cho s¶n phÈm, hµng ho¸ cña hä trªn thÞ tr-êng ViÖt Nam.
g/ Gi¶i ph¸p vÒ ®Èy m¹nh ho¹t ®éng xóc tiÕn th-¬ng m¹i :
Xóc tiÕn th-¬ng m¹i lµ ho¹t ®éng rÊt quan träng phôc vô cho th-¬ng
m¹i hµng ho¸ vµ th-¬ng m¹i dÞch vô gi÷a ViÖt Nam vµ Hoa Kú. Nhµ n-íc
ViÖt Nam cÇn ®Èy m¹nh h¬n n÷a ho¹t ®éng xóc tiÕn th-¬ng m¹i nh»m gióp
®ì, t- vÊn cho c¸c doanh nghiÖp trong viÖc tËn dông c¬ héi vµ lîi thÕ do héi
nhËp ®em l¹i, n©ng cao søc c¹nh tranh cña s¶n phÈm vµ hµng ho¸ ViÖt Nam
trªn thÞ tr-êng trong n-íc vµ quèc tÕ.
HiÖn nay c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam vÉn chñ yÕu lµ c¸c doanh nghiÖp
võa vµ nhá, vèn Ýt, s¶n xuÊt cßn manh món nhá lÎ nªn rÊt khã kh¨n trong viÖc
xóc tiÕn th-¬ng m¹i, ph¶i ch¨ng ChÝnh phñ nªn cã sù hç trî trong viÖc ®Þnh
h-íng x©y dùng chiÕn l-îc cô thÓ cho tõng ngµnh hµng, mÆt hµng kh«ng nªn
giµn tr¶i võa gi¶m chi phÝ vµ cã hiÖu qu¶ h¬n. Còng nh- vËy, trong lÜnh vùc
®Çu t-, ®Ó ®Çu t- thùc sù cã hiÖu qu¶ kÝch thÝch ®-îc sù ph¸t triÓn cña tõng
ngµnh, tõng lÜnh vùc, ®èi t-îng th× còng ph¶i x¸c ®Þnh ®-îc ®èi t-îng, lÜnh
vùc nµo cÇn thu hót ®Çu t-, cã nh- vËy míi b¶o ®¶m ph¸t triÓn c©n b»ng cña
nÒn kinh tÕ.
C¸c Bé, Ngµnh cã liªn quan vµ c¸c c¬ quan xóc tiÕn th-¬ng m¹i ph¶i
t¨ng c-êng hç trî cho c¸c doanh nghiÖp trong viÖc nghiªn cøu thÞ tr-êng, t×m
kiÕm ®èi t¸c, c¶i tiÕn s¶n phÈm vµ ph¸t triÓn s¶n phÈm míi, ®µm ph¸n ®Ó cã
®-îc gi¸ c¶ xuÊt nhËp khÈu hîp lý.
MÆt kh¸c cÇn t¨ng c-êng qu¶ng c¸o, giíi thiÖu s¶n phÈm, ®¨ng ký
th-¬ng hiÖu kh«ng ®Ó cho s¶n phÈm cña m×nh bÞ "®¸nh c¾p" hoÆc tranh chÊp
th-¬ng hiÖu.
h/ Gi¶i ph¸p vÒ viÖc ®µo t¹o c¸n bé qu¶n lý vµ c¸n bé chuyªn m«n ®Ò
triÓn khai HiÖp ®Þnh :
HiÖn t¹i, nguån nh©n lùc ®Ó triÓn khai HiÖp ®Þnh ë ViÖt Nam ®ang cã
nhiÒu bÊt cËp. §éi ngò c¸n bé ®µm ph¸n, ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, c¸c luËt s-,
c¸n bé xóc tiÕn th-¬ng m¹i, ®éi ngò chñ doanh nghiÖp vµ c«ng nh©n lµnh
nghÒ trong c¸c lÜnh vùc s¶n xuÊt kinh doanh ®Òu võa yÕu l¹i võa thiÕu. §©y lµ
khã kh¨n rÊt lín cña ViÖt Nam.
Trong thêi gian tíi, Nhµ n-íc cÇn phèi hîp víi doanh nghiÖp vµ ®éng
viªn nç lùc cña c¸ nh©n ng-êi lao ®éng trong viÖc ®µo t¹o n©ng cao tr×nh ®é
chuyªn m«n, ngo¹i ng÷ ®Ó cã kh¶ n¨ng nhËn biÕt vµ øng xö mét c¸ch linh
82
ho¹t tr-íc nh÷ng thay ®æi cña thÞ tr-êng, nhÊt lµ ë thÞ tr-êng khã tÝnh vµ
"nhiÒu luËt" nh- Hoa Kú.
2. C¸c gi¶i ph¸p ®èi víi doanh nghiÖp nh»m thùc hiÖn HiÖp ®Þnh
Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú :
§Ó thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa
Kú mét c¸ch cã hiÖu qu¶, bªn c¹nh nh÷ng gi¶i ph¸p cña ChÝnh phñ, c¸c doanh
nghiÖp ViÖt Nam còng ph¶i nç lùc vµ cã nh÷ng gi¶i ph¸p thÝch hîp cho tõng
giai ®o¹n trong lé tr×nh thùc hiÖn HiÖp ®Þnh.
a/ Gi¶i ph¸p vÒ nghiªn cøu x©y dùng chiÕn l-îc kinh doanh, chñ
®éng thùc hiÖn HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú :
VÒ l©u dµi, ®Çu t- vµ tÝch tô vèn cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®èi víi sù t¨ng
tr-ëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ. §èi víi mét n-íc cã tr×nh ®é ph¸t triÓn thÊp, ®Çu
t- t- nh©n cßn yÕu vµ c¬ cÊu s¶n xuÊt ch-a ph¸t triÓn ®a d¹ng nh- ViÖt Nam,
møc ®Çu t- trong n-íc theo kinh nghiÖm quèc tÕ cÇn ph¶i cao h¬n møc tÝch
lòy néi bé 25% GDP cña ta hiÖn nay. HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa
Kú ®· t¸c ®éng thóc ®Èy ®Çu t- nh-ng mét m×nh nã kh«ng quyÕt ®Þnh ®-îc
møc ®Çu t- vµ tÝch tô vèn. Do ®ã cÇn ph¶i bæ trî cho ®Þnh h-íng b»ng mét
chiÕn l-îc ®Çu t- ®ång bé trong n-íc nh»m lµm t¨ng hiÖu suÊt ®Çu t- cho c¸c
doanh nghiÖp, kh¬i dËy vµ ph¸t huy ý thøc tù chñ kinh doanh cña hä. C¸c
chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ®Çu t- cÇn -u tiªn cho viÖc xo¸ bá c¸c biÖn ph¸p
chÝnh s¸ch cã t¸c ®éng lµm t¨ng gi¸ c¸c t- liÖu s¶n xuÊt trong ®ã cã c¸c biÖn
ph¸p h¹n chÕ th-¬ng m¹i; t¨ng c¸c biÖn ph¸p trî cÊp cho ®Çu t- s¶n xuÊt ®-îc
¸p dông theo nguyªn t¾c kh«ng ph©n biÖt ®èi xö; ®¬n gi¶n hãa chÕ ®é khuyÕn
khÝch ®Çu t- theo h-íng lµm râ c¸c môc tiªu, c«ng khai hãa vµ gi¶m bít thñ
tôc hµnh chÝnh; chó ý h¬n ®Õn c¸c ®Çu t- s¶n xuÊt c¸c ngµnh hµng võa phôc
vô cho tiªu dïng trong n-íc vµ xuÊt khÈu; ®a d¹ng hãa c¬ cÊu nÒn kinh tÕ;
®Çu t- c«ng vµo c¬ së h¹ tÇng, thuû lîi, c¶ng vµ c¸c ngµnh s¶n xuÊt ra t- liÖu
s¶n xuÊt cã t¸c dông khuyÕn khÝch ®Çu t- t- nh©n ph¸t triÓn; kÕt hîp tèt gi÷a
c¸c biÖn ph¸p t¨ng c-êng xuÊt khÈu víi thay thÕ nhËp khÈu ë mét sè lÜnh vùc
nhÊt ®Þnh.
Khi thùc hiÖn HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú, hµng ho¸ cña
ViÖt Nam sÏ ®-îc h-ëng thuÕ suÊt nhËp khÈu thÊp nhê thùc hiÖn quy chÕ
MFN vµ NT víi Hoa Kú. Tuy nhiªn, ®iÒu ®ã chØ cã nghÜa lµ xo¸ ®i sù kh«ng
c«ng b»ng vÒ thuÕ gi÷a hµng ho¸ cña ViÖt Nam vµ hµng ho¸ cña c¸c n-íc
kh¸c chø hoµn toµn kh«ng t¹o ra mét -u ®·i riªng nµo cho hµng ho¸ vµ doanh
nghiÖp ViÖt Nam.
MÆt kh¸c, HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú vÉn cßn nh÷ng
phô lôc cho phÐp duy tr× nh÷ng hµng rµo phi thuÕ cÇn thiÕt cho c¸c bªn.
83
Trong bèi c¶nh nh- vËy, ®Ó b¶o ®¶m sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña m×nh,
c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn nghiªn cøu, x©y dùng chiÕn l-îc kinh doanh
s¶n phÈm dµi h¹n, hîp lý trªn c¬ së lùa chän nh÷ng mÆt hµng cã lîi thÕ c¹nh
tranh. Trong xu thÕ h-íng tíi héi nhËp, mçi doanh nghiÖp ph¶i cã ®-îc cho
m×nh chiÕn l-îc ph¸t triÓn mÆt hµng, chiÕn l-îc ®æi míi c«ng nghÖ, c¬ cÊu t¹i
tæ chøc bé m¸y, ®ái míi qu¶n lý hµnh chÝnh vµ qu¶n trÞ doanh nghiÖp…
ViÖc x©y dùng cho m×nh mét chiÕn l-îc kinh doanh hîp lý sÏ lµ c¬ së
rÊt quan träng ®Ó doanh nghiÖp ViÖt Nam cã thÓ tù tin, chñ ®éng tham gia héi
nhËp vµ thùc hiÖn hiÖu qu¶ HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú.
Bªn c¹nh viÖc x©y dùng chiÕn l-îc kinh doanh, doanh nghiÖp còng ph¶i
x©y dùng cho m×nh th¸i ®é s½n sµng vµ chñ ®éng trong viÖc thùc hiÖn HiÖp
®Þnh th«ng qua viÖc x¸c ®Þnh c¬ héi vµ th¸ch thøc cña doanh nghiÖp trong
thùc thi HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú.
Tuy hiÖn nay míi chØ cã 10 - 15% trong sè 12.000 doanh nghiÖp ViÖt
Nam ®· s½n sµng hoÆc ®· tham gia xuÊt khÈu vµo thÞ tr-êng Hoa Kú, nh-ng
trong t-¬ng lai gÇn ch¾c ch¾n r»ng sè doanh nghiÖp nµy sÏ t¨ng nhanh do tiÕn
tr×nh ®æi míi doanh nghiÖp ë ViÖt Nam ®ang ngµy cµng cã hiÖu qu¶ h¬n.
b/ Gi¶i ph¸p vÒ viÖc chuÈn bÞ mäi ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó c¹nh tranh
víi c¸c doanh nghiÖp Hoa Kú :
MÆc dï trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú cã c¸c phô lôc
quy ®Þnh vÒ c¸c ngo¹i lÖ vµ lé tr×nh chñ yÕu ¸p dông ®èi víi phÝa ViÖt Nam
mµ theo ®ã c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam chØ ph¶i thùc hiÖn c¸c cam kÕt sau
mét thêi gian (tõ 2 - 9 n¨m) sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc, nh-ng ®©y kh«ng
ph¶i lµ kho¶ng thêi gian dµi ®Ó c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cã thÓ chuÈn bÞ
®-îc ®Çy ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó c¹nh tranh víi c¸c doanh nghiÖp Hoa
Kú.
SÏ lµ chËm trÔ nÕu c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam (lùc l-îng quyÕt ®Þnh
trong viÖc khai th¸c nh÷ng c¬ héi mµ HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa
Kú t¹o ra) kh«ng cã ®-îc sù chuÈn bÞ ®Çy ®ñ ®Ó xuÊt khÈu vµo mét thÞ tr-êng
khæng lå vµ víi møc thuÕ suÊt thÊp nh- thÞ tr-êng Hoa Kú.
§Ó doanh nghiÖp cã thÓ xuÊt khÈu ®¹t hiÖu qu¶ cao, cã ®iÒu kiÖn tiÕp
cËn víi c¸c nguån vèn lín, c«ng nghÖ tiªn tiÕn, kü n¨ng qu¶n lý hiÖn ®¹i…
cña c¸c doanh nghiÖp Hoa Kú, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn cã nh÷ng gi¶i
ph¸p thÝch hîp c¶ thêi gian tr-íc m¾t còng nh- l©u dµi. Cô thÓ lµ :
- CÇn nhanh chãng cã ®-îc nh÷ng hiÓu biÕt c¬ b¶n vÒ thÞ tr-êng Hoa
Kú, nhÊt lµ ®èi víi nh÷ng mÆt hµng mµ doanh nghiÖp cã lîi thÕ xuÊt
khÈu. §Æc biÖt, cÇn t×m hiÓu vµ lµm quen víi c¸c tiªu chuÈn ®èi víi
s¶n phÈm nhËp khÈu vµ tiªu dïng t¹i thÞ tr-êng Hoa Kú, hÖ thèng
84
kªnh ph©n phèi trªn thÞ tr-êng nµy ®Ó tõ ®ã t×m biÖn ph¸p th©m nhËp
mét c¸ch nhanh nhÊt vµ cã hiÖu qu¶ nhÊt.
- CÇn cã ®-îc nh÷ng hiÓu biÕt thÊu ®¸o vÒ hÖ thèng ph¸p luËt phøc
t¹p vµ ®a cÊp ®é cña Hoa Kú, n¾m ch¾c nh÷ng quy ®Þnh vÒ qu¶n lý
nhËp khÈu nãi chung vµ nh÷ng quy ®Þnh vÒ thuÕ còng nh- c¸c rµo
c¶n phi thuÕ ®èi víi tõng mÆt hµng cô thÓ cña ChÝnh phñ Hoa Kú.
Trªn c¬ së ®ã, doanh nghiÖp vµ c¸c doanh nh©n ViÖt Nam míi cã
®-îc nh÷ng øng xö thÝch hîp trªn thÞ tr-êng Hoa Kú.
- CÇn hiÓu biÕt c¸ch lµm ¨n, bu«n b¸n "kiÓu Mü" cña c¸c doanh
nghiÖp Hoa Kú, chñ ®éng t×m hiÓu, kh¸m ph¸ thÞ tr-êng Hoa Kú ®Ó
n¾m b¾t kh¶ n¨ng vµ c¬ héi xuÊt khÈu cña m×nh.
- TÝch cùc tham gia c¸c cuéc héi th¶o, triÓn l·m, héi chî quèc tÕ do c¶
phÝa ViÖt Nam vµ Hoa Kú tæ chøc, tiÕn hµnh kh¶o s¸t thÞ tr-êng Hoa
Kú ®Ó tõ ®ã x©y dùng kÕ ho¹ch tiÕp cËn thÞ tr-êng xuÊt khÈu phï
hîp, nhanh chãng th©m nhËp vµ më réng xuÊt khÈu.
c/ Gi¶i ph¸p vÒ vÊn ®Ò n©ng cao chÊt l-îng s¶n phÈm nh»m thùc
hiÖn HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú :
Nh»m n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cho s¶n phÈm cña m×nh trªn thÞ
tr-êng quèc tÕ nãi chung vµ thÞ tr-êng Hoa Kú nãi riªng, c¸c doanh nghiÖp
ViÖt Nam cÇn chó träng ®Çu t- s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm ®¹t c¸c tiªu chuÈn quèc
tÕ nh- : HACCP, ISO 9000, ISO 14000, SA 8000…
§©y lµ mét trong nh÷ng ®ßi hái rÊt quan träng bëi lÏ thÞ tr-êng Hoa Kú
lu«n cã nh÷ng yªu cÇu rÊt kh¾t khe tõ nguyªn liÖu ®Õn thµnh phÈm phï hîp
víi c¸c tiªu chuÈn vÒ qu¶n lý chÊt l-îng, tiªu chuÈn vÒ m«i tr-êng, x· héi.
§Ó thùc hiÖn c¸c yªu cÇu trªn, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn ph¶i x©y
dùng c¸c vïng nguyªn liÖu riªng cho m×nh, gi¶m nhËp khÈu nguyªn liÖu tõ
n-íc ngoµi, gi¶m c¸c chi phÝ ®Çu vµo cña s¶n xuÊt, t¨ng c-êng ®æi míi c«ng
nghÖ… Cã nh- vËy míi gi¶m ®-îc gi¸ thµnh s¶n phÈm, t¨ng c-êng kh¶ n¨ng
ph¸t triÓn vµ më réng s¶n xuÊt, ®¸p øng c¸c yªu cÇu kh¾t khe trong quy chÕ
qu¶n lý nhËp khÈu cña Hoa Kú.
§èi víi c¸c doanh nghiÖp kinh doanh trªn thÞ tr-êng néi ®Þa còng ph¶i
t¨ng c-êng ph¸t triÓn s¶n xuÊt theo h-íng nµy ®Ó cã thÓ c¹nh tranh ®-îc víi
hµng nhËp khÈu tõ Hoa Kú ngay trªn thÞ tr-êng ViÖt Nam .
Riªng c¸c ngµnh s¶n xuÊt vµ cung cÊp dÞch vô, cÇn t¨ng c-êng ®Çu t-
n©ng cÊp chÊt l-îng s¶n phÈm, gi¶m chi phÝ dÞch vô ®Ó cã thÓ cung cÊp cho
phÝa Hoa Kú (cã thÓ cung cÊp ngay trªn ®Êt ViÖt Nam theo ph-¬ng thøc 2 nh-
dÞch vô du lÞch, dÞch vô t- vÊn, dÞch vô v¨n ho¸, vËn t¶i, gi¶i trÝ,…) vµ cã thÓ
c¹nh tranh ®-îc ®èi víi c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô cña Hoa Kú trong 8 ngµnh
85
(bao gåm 53 ph©n ngµnh) dÞch vô mµ ViÖt Nam cam kÕt më cöa ®èi víi Hoa
Kú.
d/ Gi¶i ph¸p vÒ c¶i tiÕn mÉu m· s¶n phÈm, c¶i tiÕn c¸ch bao gãi vµ sö
dông bao b× cã thÓ t¸i chÕ ®-îc vµ kh«ng g©y « nhiÔm :
Hoa Kú lµ mét thÞ tr-êng lín, møc tiªu thô cao, nhu cÇu hµng ho¸ lín
vµ rÊt ®a d¹ng. ë c¸c Bang, tËp qu¸n vÒ bao gãi vµ khèi l-îng trong mçi ®¬n
vÞ hµng ho¸ lµ còng kh¸c nhau. ChÝnh sù tiªu dïng víi ®a d¹ng s¶n phÈm vµ
c¸ch bao gãi cña kh¸ch hµng Hoa Kú ®ßi hái doanh nghiÖp ViÖt Nam ph¶i
nghiªn cøu c¶i tiÕn, mÉu m· s¶n phÈm, ®a d¹ng ho¸ c¸ch bao gãi nh»m t¹o sù
phï hîp gi÷a yªu cÇu cña ng-êi tiªu dïng vµ kh¶ n¨ng cung cÊp cña ng-êi
xuÊt khÈu.
H¬n thÕ n÷a, ng-êi tiªu dïng Hoa Kú cã møc thu nhËp kh¸ cao, ®iÒu
nµy ®i cïng víi nhu cÇu cao vÒ viÖc ®¶m b¶o søc khoÎ cña m×nh vµ ®¶m b¶o
søc khoÎ cña céng ®ång. Mäi hµng ho¸ nhËp khÈu vµo thÞ tr-êng Hoa Kú ®Òu
cã yªu cÇu rÊt cao vÒ vÊn ®Ò b¶o vÖ m«i tr-êng sinh th¸i nh- : Sö dông bao b×
cã thÓ t¸i chÕ ®-îc, kh«ng g©y « nhiÔm m«i tr-êng tõ c¸c yÕu tè ®Çu vµo cho
®Õn khi th¶i bá s¶n phÈm.
§©y lµ th¸ch thøc rÊt lín cña doanh nghiÖp ViÖt Nam (nhÊt lµ c¸c
doanh nghiÖp chÕ biÕn vµ xuÊt khÈu n«ng s¶n, thuû s¶n) v× hiÖn t¹i nguyªn
liÖu vµ c«ng nghÖ s¶n xuÊt bao b× cho hµng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam ch-a ®¸p
øng ®-îc yªu cÇu nµy. Tuy nhiªn, vÊn ®Ò nµy còng ph¶i ®-îc gi¶i quyÕt cho
®Õn khi tíi h¹n thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam -
Hoa Kú.
e/ Gi¶i ph¸p vÒ t¨ng c-êng hîp t¸c s¶n xuÊt - kinh doanh víi doanh
nghiÖp Hoa Kú :
Hîp t¸c s¶n xuÊt - kinh doanh víi c¸c doanh nghiÖp Hoa Kú, c¸c doanh
nghiÖp ViÖt Nam sÏ cã ®-îc c¬ héi tèt ®Ó tranh thñ kü thuËt hiÖn ®¹i vµ c¸c
ph-¬ng ph¸p qu¶n lý tiªn tiÕn tõ phÝa c¸c ®èi t¸c Hoa Kú.
C¸c doanh nghiÖp hai n-íc cã thÓ hîp t¸c s¶n xuÊt - kinh doanh d-íi
nhiÒu h×nh thøc nh- : ®Çu t- 100% vèn Hoa Kú, liªn doanh, liªn kÕt, hîp t¸c
kinh doanh,… nh-ng víi ®iÒu kiÖn ph¶i phï hîp víi Ch-¬ng I, ®iÒu 2 môc 7 -
A, B, C, D, E cña HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú.
§©y lµ gi¶i ph¸p cã thÓ dù ®o¸n lµ sÏ ®em l¹i hiÖu qu¶ cao trong qu¸
tr×nh thùc hiÖn HiÖp ®Þnh vµ t¨ng c-êng hîp t¸c th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- gi÷a
ViÖt Nam vµ Hoa Kú.
86
f/ Gi¶i ph¸p vÒ viÖc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc t¹i doanh nghiÖp ®Ó
thùc hiÖn HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú :
§Ó cã ®-îc ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý vµ c¸n bé kinh doanh giái, kh«ng
chØ tr«ng chê vµo sù hç trî cña Nhµ n-íc, c¸c doanh nghiÖp ph¶i cã kÕ ho¹ch
vµ biÖn ph¸p hiÖu qu¶ ®Ó ph¸t triÓn nguån nh©n lùc cho m×nh.
Nh»m thùc hiÖn hiÖu qu¶ c¸c cam kÕt trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt
Nam - Hoa Kú, tõng doanh nghiÖp ph¶i chñ ®éng trong viÖc n©ng cao tr×nh
®é, n¨ng lùc cho ®éi ngò c¸n bé cña m×nh nhÊt lµ c¸c kiÕn thøc vÒ héi nhËp,
vÒ ngo¹i ng÷, vÒ nghiÖp vô xuÊt nhËp khÈu, vÒ luËt lÖ vµ nh÷ng ®Æc thï cña thÞ
tr-êng Hoa Kú, vÒ thÞ hiÕu, c¸ch lµm ¨n, kü n¨ng ®µm ph¸n… Cã nh- vËy
míi t¹o ®-îc cho c¸n bé doanh nghiÖp cã tÝnh nh¹y bÐn, n¨ng ®éng, cã kh¶
n¨ng øng xö hîp lý, thÝch hîp víi nh÷ng thay ®æi phøc t¹p cña thÞ tr-êng.
§éi ngò c«ng nh©n kü thuËt còng ph¶i ®-îc ®µo t¹o l¹i nh»m s½n sµng
®¸p øng nhu cÇu s¶n xuÊt trong t×nh h×nh míi.
g/ Gi¶i ph¸p vÒ vÊn ®Ò ph¸t triÓn th-¬ng m¹i ®iÖn tö :
Hoa Kú lµ thÞ tr-êng ph¸t triÓn ho¹t ®éng th-¬ng m¹i ®iÖn tö nhÊt lµ
th-¬ng m¹i ®iÖn tö ®èi víi hµng n«ng s¶n t-¬ng ®èi lín trªn thÕ giíi. HiÖn t¹i
cã kho¶ng 43% sè l-îng trang tr¹i (cã doanh thu trªn 100 ngµn USD) ë Hoa
Kú sö dông Internet ®Ó giao dÞch, mua b¸n n«ng s¶n hµng ho¸ vµ vËt t- phôc
vô s¶n xuÊt n«ng nghiÖp.
Trong t-¬ng lai, th-¬ng m¹i ®iÖn tö sÏ lµ mét trong nh÷ng ph-¬ng thøc
kinh doanh quan träng nh»m thóc ®©y ho¹t ®éng th-¬ng m¹i cña ViÖt Nam
®èi víi c¸c n-íc dÆc biÖt lµ víi Hoa Kú.
§Ó tõng b-íc ph¸t triÓn th-¬ng m¹i ®iÖn tö, c¸c doanh nghiÖp cÇn chó
träng ®Çu t- c¬ së vËt chÊt kü thuËt th«ng tin vµ ®éi ngò c¸n bé ®ñ n¨ng lùc ®Ó
tham gia cã hiÖu qu¶ vµo ph-¬ng thøc kinh doanh hiÖn ®¹i nµy.
Tãm l¹i : HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú lµ biÓu hiÖn sù héi
nhËp s©u h¬n cña ViÖt Nam vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi. §©y võa lµ c¬ héi võa lµ
th¸ch thøc rÊt lín cho ChÝnh phñ vµ c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam.
Tuy nhiªn, nÕu ViÖt Nam chñ ®éng x¸c ®Þnh ®-îc nh÷ng b-íc ®i ®óng
®¾n vµ víi quyÕt t©m cao th× ch¾c ch¾n sÏ héi nhËp cã hiÖu qu¶, ®em l¹i lîi Ých
to lín cho sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n-íc.
3. Mét sè kiÕn nghÞ cô thÓ nh»m tiÕp tôc thùc hiÖn HiÖp ®Þnh
Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú :
Thø nhÊt : CÇn tiÕp tôc tuyªn truyÒn, phæ biÕn HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i
ViÖt Nam - Hoa Kú ®Õn tÊt c¶ c¸c Bé, Ngµnh, ®Þa ph-¬ng vµ hÖ thèng doanh
nghiÖp trong c¶ n-íc ®Ó c¸c ngµnh, c¸c ®Þa ph-¬ng, c¸c doanh nghiÖp cã thÓ
87
chñ ®éng x©y dùng ch-¬ng tr×nh hµnh ®éng nh»m thùc hiÖn HiÖp ®Þnh mét
c¸ch s¸t thùc. PhÊn ®Êu t¨ng tû lÖ doanh nghiÖp ®· vµ s½n sµng tham gia xuÊt
khÈu vµo thÞ tr-êng Hoa Kú (tû lÖ hiÖn t¹i lµ 10 - 15%).
Thø hai : ChÝnh phñ vµ c¸c Bé, Ngµnh cÇn cã chÝnh s¸ch vµ hç trî b»ng
nhiÒu h×nh thøc phï hîp gióp c¸c bé, ngµnh vµ c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam
nghiªn cøu luËt lÖ, thÓ chÕ th-¬ng m¹i, nhu cÇu thÞ hiÕu, kh¶ n¨ng tiªu thô cña
Liªn bang vµ c¸c Bang cña Hoa Kú ®Ó x¸c ®Þnh c¬ cÊu mÆt hµng cña ta xuÊt
khÈu sang Hoa Kú vµ hµng ho¸ mµ Hoa Kú sÏ c¹nh tranh trªn thÞ tr-êng ViÖt
Nam ®Ó tõ ®ã cã kÕ ho¹ch t¨ng nhanh kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ta vµo Hoa
Kú. Bªn c¹nh ®ã, gi÷ v÷ng vµ ph¸t triÓn thÞ phÇn trong n-íc ë nh÷ng lÜnh vùc
vµ s¶n phÈm then chèt, c¸c lÜnh vùc nh¹y c¶m nh- : B-u chÝnh viÔn th«ng, b¶o
hiÓm, ng©n hµng,…
Thø ba : ViÖc bæ sung, chØnh söa hÖ thèng v¨n b¶n ph¸p luËt cña ViÖt
Nam cho phï hîp víi c¸c cam kÕt cña HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa
Kú lµ c¶ mét qu¸ tr×nh dµi. Tr-íc m¾t cÇn -u tiªn tËp trung cho nh÷ng v¨n b¶n
ph¶i lµm míi, bæ sung, chØnh söa c¸c v¨n b¶n cã liªn quan ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò
ph¶i thùc hiÖn ngay trong vµi ba n¨m sau khi HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam
- Hoa Kú cã hiÖu lùc. CÇn x©y dùng khung ph¸p lý vµ c¸c chÝnh s¸ch vÜ m«
nh»m b¶o vÖ cho doanh nghiÖp trong c¹nh tranh quèc tÕ nh- : C¸c quy ®Þnh vÒ
quyÒn tù vÖ, chèng b¸n ph¸ gi¸, ®¨ng ký th-¬ng hiÖu hµng ho¸ còng nh- xóc
tiÕn th-¬ng m¹i vµ ®Çu t-.
Nh×n chung, c¸c v¨n b¶n h-íng dÉn, chØ ®¹o kh«ng ®-îc phÐp chung
chung, ph¶i cô thÓ nh-ng ph¶i ®¶m b¶o ®-îc tÝnh hÖ thèng kh«ng ®-îc ch¾p
v¸. CÇn nhanh chãng chuyÓn tõ viÖc qu¶n lý b»ng chÝnh s¸ch sang qu¶n lý
b»ng luËt ph¸p lµ chÝnh.
Thø t- : G¾n viÖc thùc thi HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú
víi c¸c qu¸ tr×nh c¶i c¸ch t- ph¸p, c¶i c¸ch hµnh chÝnh ®ång bé, ®æi míi c¸ch
x©y dùng vµ thùc hiÖn luËt ph¸p, b¶o ®¶m tÝnh c«ng khai, hiÖu qu¶ vµ g¾n víi
th«ng lÖ quèc tÕ. CÇn lµm nhanh viÖc rµ so¸t, b·i bá nh÷ng v¨n b¶n cña ®Þa
ph-¬ng tr¸i víi luËt lÖ vµ h-íng dÉn cña Trung -¬ng.
Thø n¨m : C¸c ngµnh, ®Þa ph-¬ng vµ c¸c doanh nghiÖp cÇn sím x¸c
®Þnh vµ ®ång thêi thay thÕ nh÷ng mÆt hµng chñ lùc, nh÷ng mÆt hµng chiÕm -u
thÕ trªn thÞ tr-êng Hoa Kú cho thêi gian tr-íc m¾t còng nh- l©u dµi ®Ó xuÊt
khÈu sang Hoa Kú vµ ®Ó tõ ®ã cã kÕ ho¹ch ®Çu t-, ®æi míi c«ng nghÖ, ®µo t¹o
nguån nh©n lùc vµ hoµn thiÖn c«ng t¸c qu¶n lý doanh nghiÖp.
Thø s¸u : CÇn ®Æc biÖt chó trong ®Õn viÖc ®µo t¹o ®éi ngò chuyªn gia
lµm c«ng t¸c héi nhËp, chuyªn gia ph¸p luËt, chuyªn gia ho¹ch ®Þnh chÝnh
s¸ch, c¸n bé ®iÒu hµnh vµ qu¶n lý doanh nghiÖp vµ ng-êi lao ®éng.
88
Nhµ n-íc cÇn cã chÝnh s¸ch ®·i ngé ®èi víi ng-êi tµi (c¶ c¸n bé trong
n-íc vµ ViÖt kiÒu), cã chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ®èi víi c¸c doanh nghiÖp vµ
c¸ nh©n lµm ¨n víi Hoa Kú mét c¸ch cã hiÖu qu¶ ®Ó ®éng viªn lao ®éng
chuyªn ngµnh ®ång thêi thu hót nh©n tµi.
Thø b¶y : §Èy m¹nh c¶i c¸ch c¸c doanh ngiÖp nhµ n-íc theo h-íng
n©ng cao tÝnh chñ ®éng, hiÖu qu¶ vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh. ViÖc ®Èy m¹nh c¶i
c¸ch c¸c doanh nghiÖp nhµ n-íc (DNNN) cã mét ý nghÜa rÊt quan träng ®èi
víi tiÕn tr×nh HNKTQT nãi chung vµ viÖc n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh héi
nhËp cña b¶n th©n c¸c doanh nghiÖp nhµ n-íc.
CÇn ph¶i tiÕp tôc t¨ng c-êng c¶i c¸ch, ®æi míi mét c¸ch toµn diÖn c¸c
DNNN theo h-íng n©ng cao tÝnh tù chñ, hiÖu qu¶ vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña
c¸c DNNN, x©y dùng lÞch tr×nh hµng n¨m gi¶m bít sè l-îng doanh nghiÖp,
lÜnh vùc vµ nghµnh/nghÒ ho¹t ®éng cña c¸c DNNN. C¸c DNNN chØ nªn tËp
trung ho¹t ®éng trong mét sè l-îng giíi h¹n c¸c lÜnh vùc, ngµnh/nghÒ then
chèt mµ Nhµ n-íc cÇn n¾m hoÆc t- nh©n kh«ng cã kh¶ n¨ng lµm nh- kÕt cÊu
h¹ tÇng kinh tÕ x· héi, mét sè ngµnh c«ng nghiÖp s¶n xuÊt t- liÖu s¶n xuÊt
quan träng vµ c«ng nghiÖp c«ng nghÖ cao; Thùc hiÖn cæ phÇn hãa hoÆc ®a
d¹ng hãa së h÷u ë c¸c doanh nghiÖp nhµ n-íc; Thùc hiÖn viÖc b¸n, kho¸n,
cho thuª c¸c doanh nghiÖp nhµ n-íc lo¹i nhá mµ Nhµ n-íc kh«ng cÇn n¾m
gi÷. X©y hÖ thèng chÝnh s¸ch ®Ó hoµn thiÖn, n©ng cao hiÖu qu¶ vµ kh¶ n¨ng
c¹nh tranh cña doanh nghiÖp cã 100% vèn Nhµ n-íc;
Nh×n chung, ®Ó thùc hiÖn hiÖu qu¶ HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam -
Hoa Kú trong nh÷ng n¨m ®Çu, ChÝnh phñ vµ doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn ph¶i
qu¸n triÖt vµ thùc hiÖn tèt NghÞ quyÕt 07-NQ/TW cña Bé ChÝnh trÞ vÒ héi
nhËp kinh tÕ quèc tÕ.
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn cÇn ®Þnh kú tæng kÕt ®Ó cã nh÷ng gi¶i ph¸p
s¸t thùc nh»m thùc hiÖn hiÖu qu¶ c¸c giai ®o¹n tiÕp sau cña lé tr×nh thùc hiÖn
HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú.
II. Nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m ®¶m b¶o tiÕn tr×nh gia nhËp WTO
cña ViÖt Nam
1. C¸c gi¶i ph¸p ®èi víi ChÝnh phñ :
a/ Gi¶i ph¸p vÒ thùc hiÖn hÖ thèng chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- :
WTO lµ tæ chøc quèc tÕ duy nhÊt ®-a ra c¸c quy t¾c ®iÒu chØnh th-¬ng
m¹i quèc tÕ vµ theo ®ã c¸c n-íc muèn trë thµnh thµnh viªn cña tæ chøc nµy
ph¶i chñ ®éng ®iÒu chØnh, thay ®æi chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- trong
n-íc cho phï hîp.
Lµ n-íc trong qu¸ tr×nh ®µm ph¸n gia nhËp vµ c¬ héi ®Ó ViÖt Nam trë
thµnh thµnh viªn chÝnh thøc cña WTO ®ang tíi gÇn, kh«ng cã con ®-êng nµo
89
kh¸c, ChÝnh phñ cÇn ph¶i nhanh chãng hoµn thiÖn chÝnh s¸ch vÒ th-¬ng m¹i
vµ ®Çu t- cho phï hîp víi nh÷ng quy ®Þnh cña WTO vµ nh÷ng cam kÕt trong
c¸c cuéc ®µm ph¸n song ph-¬ng víi c¸c thµnh viªn cña tæ chøc nµy.
Tõ n¨m 1995 ®Õn nay, ViÖt Nam ®· tr¶ lêi 1.800 c©u hái, thùc hiÖn viÖc
minh b¹ch ho¸ mét c¸ch tæng thÓ, toµn diÖn vµ s©u s¾c thùc tr¹ng hÖ thèng vµ
diÔn biÕn chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- cña ViÖt Nam vÒ hµng ho¸ vµ dÞch
vô, së h÷u trÝ tuÖ vµ ®-a ra Ch-¬ng tr×nh thÓ chÕ ho¸ hÖ thèng ph¸p luËt trong
n-íc.
Tuy ®· cã nh÷ng ®iÒu chØnh ®èi víi nhiÒu Bé LuËt trong n-íc nh»m
phï hîp víi quy ®Þnh cña WTO vµ c¸c cam kÕt song ph-¬ng nh-ng vÉn cßn
nhiÒu Bé LuËt ë ViÖt Nam ch-a ®-îc ®iÒu chØnh kÞp thêi hoÆc ch-a ®-îc thÓ
chÕ ho¸ ®Ó chøng minh r»ng chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- cña ViÖt Nam
®· ®¸p øng ®-îc c¸c môc tiªu mµ WTO ®Ò ra.
ChÝnh v× vËy, tiÕp tôc hoµn thiÖn hÖ thèng chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i vµ
®Çu t- nh»m ®¸p øng yªu cÇu cña WTO lµ nhiÖm vô quan träng mµ ChÝnh
phñ, c¸c Bé, Ngµnh vµ c¸c c¬ quan lËp ph¸p ph¶i quan t©m. NÕu hÖ thèng
chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- cña ViÖt Nam ch-a ®-îc ®iÒu chØnh, hoµn
thiÖn vµ phï hîp víi c¸c nguyªn t¾c cña WTO th× môc tiªu gia nhËp WTO cña
ViÖt Nam gi÷a n¨m 2005 sÏ khã cã thÓ thùc hiÖn ®-îc. Cô thÓ :
- CÇn cô thÓ ho¸ chÝnh s¸ch c¾t gi¶m thuÕ quan, tiÕn tíi thùc hiÖn thuÕ
suÊt b»ng kh«ng ®èi víi hµng ho¸ xuÊt khÈu, nhËp khÈu.
- Gi¶m thiÓu, tiÕn tíi lo¹i bá nh÷ng hµng rµo phi quan thuÕ g©y c¶n
trë ®èi víi ho¹t ®éng th-¬ng m¹i.
C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ n»m trong khu«n khæ ®iÒu tiÕt cña WTO
nh-: GiÊy phÐp, tiªu chuÈn chÊt l-îng vÖ sinh kiÓm dÞch, vÊn ®Ò
®Þnh gi¸ tÝnh thuÕ h¶i quan… cÇn ®-îc chuÈn mùc ho¸ theo c¸c quy
®Þnh chung cña WTO hoÆc c¸c th«ng lÖ quèc tÕ kh¸c.
- Gi¶m thiÓu c¸c h¹n chÕ vÒ th-¬ng m¹i dÞch vô ®Ó viÖc cung cÊp vµ
kinh doanh c¸c s¶n phÈm dÞch vô ®-îc thùc hiÖn mét c¸ch tù do, ®Æc
biÖt lµ trong c¸c lÜnh vùc nh- : Ng©n hµng, tµi chÝnh, viÔn th«ng,
giao th«ng vËn t¶i, gi¸o dôc…
- Gi¶m thiÓu c¸c h¹n chÕ ®èi víi ®Çu t-, më réng viÖc thùc hiÖn chÝnh
s¸ch th-¬ng m¹i cã liªn quan ®Õn ®Çu t- mét c¸ch phï hîp.
- Söa ®æi hoÆc ban hµnh míi c¸c chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn ho¹t ®éng
tù do ho¸ nh- : Quy chÕ xuÊt xø, quyÒn tù vÖ trong th-¬ng m¹i quèc
tÕ, biÖn ph¸p chèng b¸n ph¸ gi¸, chÝnh s¸ch c¹nh tranh…
90
Cè g¾ng trong thêi gian tíi, hÖ thèng ph¸p luËt cña ViÖt Nam sÏ ®Çy ®ñ
h¬n (t¨ng lªn c¶ vÒ sè l-îng còng nh- chÊt l-îng), ®ång bé h¬n (c¸c v¨n b¶n
ph¸p luËt cã tÝnh nhÊt qu¸n cao), minh b¹ch h¬n, chÊt l-îng ®éi ngò c¸n bé
thi hµnh luËt ph¸p ®-îc n©ng cao h¬n ®Ó cã ®ñ søc chèng ®éc quyÒn, tham
nhòng vµ gian lËn th-¬ng m¹i.
Nãi tãm l¹i, tõ nay ®Õn 2005, ViÖt Nam cÇn nhanh chãng c¶i c¸ch hÖ
thèng lËp ph¸p vµ c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ - th-¬ng m¹i (kh«ng chØ ®¬n thuÇn
giíi h¹n trong viÖc c¾t gi¶m thuÕ quan mµ cÇn ®-îc më réng ra tÊt c¸c c¸c
lÜnh vùc liªn quan ®Õn kinh tÕ - th-¬ng m¹i) nh»m môc tiªu më cöa thÞ tr-êng
cho hµng ho¸ vµ dÞch vô, lo¹i bá c¸c rµo c¶n v« h×nh vµ h÷u h×nh ®Ó thùc hÖn
tù do ho¸ th-¬ng m¹i. Môc tiªu cña cuéc c¶i c¸ch nµy lµ t¹o ra mét hÖ thèng
ph¸p luËt thËt sù minh b¹ch, c«ng khai vµ cã tÝnh dù b¸o cao.
b/ X©y dùng lé tr×nh héi nhËp hîp lý, cã hiÖu qu¶ vµ phï hîp víi ®iÒu
kiÖn ph¸t triÓn kinh tÕ cña ViÖt Nam :
ViÖc gia nhËp Tæ chøc th-¬ng m¹i thÕ giíi cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan
träng ®èi víi c«ng cuéc ®æi míi kinh tÕ ë ViÖt Nam bëi 148 thµnh viªn cña tæ
chøc nµy ®ang chiÕm h¬n 90% th-¬ng m¹i toµn cÇu.
Th¸ng 12 - 2003, víi sù thµnh c«ng cña Vßng ®µm ph¸n thø 7 vÒ viÖc
gia nhËp WTO cña ViÖt Nam lµ b-íc rÊt quan träng ®Ó ViÖt Nam nhanh
chãng gia nhËp WTO vµo cuèi n¨m nay. Nã ®· ®Ò ra c¸c nhiÖm vô cô thÓ vµ
c¸c c«ng viÖc cÇn thiÕt mµ ViÖt Nam ph¶i tiÕn hµnh.
HiÖn nay, ChÝnh phñ ViÖt Nam ®ang mong muèn nç lùc vµ quyÕt t©m
gia nhËp WTO vµo n¨m 2005, thêi ®iÓm mµ vßng ®µm ph¸n §«ha kÕt thóc vµ
WTO chuÈn bÞ b-íc sang vßng ®µm ph¸n míi nh»m h¹ thÊp h¬n n÷a thuÕ
nhËp khÈu ®¸nh vµo hµng ho¸ ®Ó t¹o thªm thuËn lîi cho viÖc ®Çu t- cña n-íc
nµy sang n-íc kh¸c, t¨ng tÝnh minh b¹ch trong viÖc tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng
th-¬ng m¹i cña c¸c n-íc thµnh viªn.
VÊn ®Ò ®Æt ra hiÖn nay lµ : Bªn c¹nh viÖc hoµn thiÖn hÖ thèng chÝnh
s¸ch kinh tÕ th-¬ng m¹i cho phï hîp víi nguyªn t¾c cña WTO, ViÖt Nam cÇn
x¸c ®Þnh cho m×nh mét lé tr×nh hîp lý, cã hiÖu qu¶ vµ phï hîp víi ®iÒu kiÖn
ph¸t triÓn kinh tÕ cña m×nh.
Nh- vËy, lé tr×nh gia nhËp WTO trong n¨m 2004 cña ViÖt Nam cÇn
®-îc thùc hiÖn lµ :
- ChÝnh phñ cÇn ®Èy nhanh c¸c cuéc ®µm ph¸n ®a ph-¬ng vµ song
ph-¬ng vÒ th-¬ng m¹i hµng ho¸, th-¬ng m¹i dÞch vô, ®Çu t-, quyÒn
së h÷u trÝ tuÖ… dùa trªn ®µ cña vßng ®amg ph¸n thø 7. §Æc biÖt cÇn
tranh thñ ®èi víi nh÷ng khu vùc vµ mét sè n-íc nhiÖt t×nh ñng hé
viÖc ViÖt Nam gia nhËp WTO.
91
- ChÝnh phñ cÇn cã biÖn ph¸p thóc ®Èy ph¸t triÓn m¹nh th-¬ng m¹i
dÞch vô v× tèc ®é t¨ng tr-ëng cña khu vùc dÞch vô ë ViÖt Nam hiÖn
nay ®-îc ®¸nh gi¸ lµ qu¸ chËm so víi nhiÒu n-íc vµ ch-a ®¸p øng
®-îc víi ®ßi hái cña héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.
- ViÖt Nam cÇn ph¶i t¨ng c-êng h¬n n÷a viÖc thùc thi LuËt B¶o vÖ
quyÒn t¸c gi¶ ®Ó tranh nguy c¬ bÞ trõng ph¹t khi gia nhËp WTO.
- Hoµn thiÖn, söa ®æi c¸c luËt lÖ cña ViÖt Nam cho phï hîp víi chuÈn
mùc cña WTO. Tr-íc m¾t, cÇn nhanh chãng ®Ö tr×nh c¸c tµi liÖu tr¶
lêi c¸c c©u hái mµ c¸c n-íc thµnh viªn WTO ®Æt ra trong c¸c cuéc
®µm ph¸n tíi ®©y.
- Cã sù phèi hîp chÆt chÏ gi÷a c¸c c¬ quan ChÝnh phñ trong viÖc ®iÒu
chØnh chÝnh s¸ch kinh tÕ th-¬ng m¹i, ®iÒu phèi lé tr×nh gia nhËp
WTO. Tíi ®©y, ChÝnh phñ ph¶i cã mét Ch-¬ng tr×nh hµnh ®éng, mét
lÞch tr×nh c¶i c¸ch t- ph¸p ®-îc c«ng bè vµ th¶o luËn réng r·i tíi
mäi ng-êi d©n nh- : sÏ söa bao nhiªu v¨n b¶n, bæ sung nh÷ng néi
dung g×, Bé/Ngµnh nµo chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ viÖc ®ã, thêi h¹n ®-a ra
v¨n b¶n söa ®æi lµ khi nµo… Cã nh- vËy viÖc gia nhËp WTO míi trë
thµnh tiÕn tr×nh chung, trë thµnh ®éng lùc cña viÖc c¶i c¸ch kinh tÕ,
kh«ng coi ®ã lµ do bÞ søc Ðp tõ bªn ngoµi.
Nh×n chung, ViÖt Nam ®· cã cam kÕt vµ hµnh ®éng nghiªm tóc ®Ó gia
nhËp WTO. ChÝnh phñ ViÖt Nam ph¶i thiÕt kÕ mét lé tr×nh gia nhËp phï hîp
víi th«ng lÖ quèc tÕ vµ ®iÒu kiÖn cña ViÖt Nam. Môc tiªu lµ ViÖt Nam gia
nhËp WTO vµo gi÷a n¨m 2005 lµ hoµn toµn c¬ c¬ së v× ChÝnh phñ ViÖt Nam
cã quyÕt t©m cao trong qu¸ tr×nh ®µm ph¸n gia nhËp. PhÇn minh b¹ch ho¸
chÝnh s¸ch kinh tÕ vµ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i ®· c¬ b¶n ®-îc hoµn tÊt. C¸c c©u
hái cña c¸c n-íc thµnh viªn cã yªu cÇu ®µm ph¸n ®ang ®-îc ChÝnh phñ ViÖt
Nam göi tµi liÖu tr¶ lêi.
ViÖc quyÕt t©m gia nhËp WTO trong mét thêi gian ng¾n nh- vËy sÏ g©y
søc Ðp kh«ng nhá víi c¸c ngµnh vµ khiÕn cho nÒn kinh tÕ ViÖt Nam chuyÓn
®éng nhanh h¬n, ®ßi hái ChÝnh phñ ph¶i cã quyÕt t©m rÊt cao. Tuy nhiªn, nÕu
ChÝnh phñ vµ c¸c Bé, Ngµnh kh«ng tiÕp tôc chuÈn bÞ tèt th× viÖc gia nhËp
WTO sÏ cßn ph¶i kÐo dµi h¬n n÷a nhÊt lµ khi vßng ®µm ph¸n §«ha kÕt thóc,
yªu cÇu c¾t gi¶m thuÕ vµ c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ sÏ cµng cao vµ viÖc ®µm ph¸n
còng sÏ gÆp nhiÒu khã kh¨n h¬n bëi ngµy cµng cã thªm nhiÒu quèc gia vµ
vïng l·nh thæ trªn thÕ giíi gia nhËp tæ chøc th-¬ng m¹i cã tÝnh chÊt toµn cÇu
nµy.
92
c/ Gi¶i ph¸p vÒ viÖc hç trî doanh nghiÖp trong viÖc n©ng cao hiÓu
biÕt vÒ WTO vµ ho¹t ®éng c¹nh tranh cã tÝnh chÊt toµn cÇu :
Trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ nãi chung vµ gia nhËp WTO
nãi riªng, viÖc ®µm ph¸n lµ cña ChÝnh phñ nh-ng ®èi t-îng trùc tiÕp chÞu ¶nh
h-ëng, trùc tiÕp h-ëng lîi vµ trùc tiÕp thùc hiÖn c¸c cam kÕt cña ChÝnh phñ
th«ng qua c¸c HiÖp ®Þnh th× l¹i lµ hÖ thèng c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh
phÇn kinh tÕ trong c¶ n-íc.
§Ó ho¹t ®éng héi nhËp quèc tÕ cña ViÖt Nam ®¹t hiÖu qu¶ cao vµ ViÖt
Nam nhanh chãng gia nhËp WTO sÏ lµ kh«ng ®Çy ®ñ nÕu chØ coi ®©y lµ tr¸ch
nhiÖm cña ChÝnh phñ, sù ®ãng gãp cña doanh nghiÖp cã vai trß hÕt søc to lín.
V× vËy, bªn c¹nh nh÷ng nç lùc vµ quyÕt t©m cña m×nh, ChÝnh phñ cÇn t¨ng
c-êng c«ng t¸c hç trî doanh nghiÖp trong viÖc n©ng cao hiÓu biÕt vÒ WTO vµ
ho¹t ®éng c¹nh tranh cã tÝnh chÊt toµn cÇu. Cô thÓ lµ :
+ ChÝnh phñ cÇn tuyªn truyÒn, phæ biÕn mét c¸ch s©u réng vÒ lîi Ých vµ
th¸ch thøc cña doanh nghiÖp ViÖt Nam khi hä tham gia vµo ho¹t ®éng c¹nh
tranh cã tÝnh chÊt toµn cÇu cho mäi ®èi t-îng lµ doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh
phÇn kinh tÕ, c¸c c¸n bé qu¶n lý, c¸c c¸n bé nghiªn cøu c¶ ë Trung -¬ng vµ
®Þa ph-¬ng.
+ ChÝnh phñ cÇn c«ng khai vµ cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c th«ng tin vÒ néi
dung vµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh ®µm ph¸n gia nhËp WTO cña ViÖt Nam hiÖn
nay ®Ó doanh nghiÖp cã ®-îc hiÓu biÕt vÒ nh÷ng nguyªn t¾c, quy ®Þnh, nh÷ng
luËt ch¬i c¨n b¶n khi ViÖt Nam chÝnh thøc gia nhËp WTO. ChÝnh tõ nh÷ng
hiÓu biÕt ®ã, doanh nghiÖp míi x©y dùng ®-îc cho m×nh kÕ ho¹ch s¶n xuÊt vµ
ph¸t triÓn s¶n phÈm, kÕ ho¹ch ph¸t triÓn thÞ tr-êng vµ c¸c biÖn ph¸p cô thÓ ®Ó
n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh víi c¸c ®èi t¸c trªn thÞ tr-êng trong vµ ngoµi
n-íc.
+ Tæ chøc lÊy ý kiÕn cña doanh nghiÖp trong viÖc söa ®æi, bæ sung c¸c
v¨n b¶n ph¸p lý ®èi víi doanh nghiÖp theo yªu cÇu cña c¸c cam kÕt quèc tÕ
nh»m gióp ChÝnh phñ hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p lý cho ho¹t ®éng kinh doanh
th-¬ng m¹i. Cã nh- vËy, c¸c chÝnh s¸ch vµ biÖn ph¸p cña Nhµ n-íc míi thùc
sù cã ý nghÜa v× nã ®-îc xuÊt ph¸t tõ yªu cÇu thùc tiÔn cña c¸c doanh nghiÖp
vµ còng nh»m môc ®Ých phôc vô ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp.
+ C¸c Bé, Ngµnh cã liªn quan cÇn biªn tËp vµ ph¸t hµnh nh÷ng cuèn
cÈm nang, nh÷ng tµi liÖu h-íng dÉn vÒ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, nh÷ng HiÖp
®Þnh cô thÓ cña WTO, nh÷ng HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i song ph-¬ng cña c¸c n-íc
víi ViÖt Nam, c¸c ®iÒu kiÖn th-¬ng m¹i quèc tÕ, biÓu thuÕ nhËp khÈu cña ViÖt
Nam… ®Ó gióp doanh nghiÖp cã nhiÒu hiÓu biÕt h¬n vÒ WTO, vÒ qu¸ tr×nh héi
nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ tõ ®ã x¸c ®Þnh cho m×nh h-íng ®i phï hîp víi lé tr×nh
héi nhËp cña c¶ n-íc.
93
+ Qu¸ tr×nh héi nhËp vµ t×nh tr¹ng c¹nh tranh gay g¾t nh- hiÖn nay ®ßi
hái ChÝnh phñ cÇn cã c¬ chÕ n©ng cao vai trß cña c¸c HiÖp héi doanh nghiÖp,
coi ®©y lµ tæ chøc m¹nh cïng víi ChÝnh phñ hç trî cho doanh nghiÖp ph¸t
triÓn.
C¸c HiÖp héi ho¹t ®éng tèt sÏ gióp cho doanh nghiÖp n¾m b¾t kÞp thêi
c¸c chÝnh s¸ch cña Nhµ n-íc, nhiÒu doanh nghiÖp cã thÓ hîp t¸c ®Ó chuyªn
m«n ho¸ s¶n xuÊt, liªn kÕt ®µm ph¸n ®Ó dµnh ®iÒu kiÖn tèt h¬n trong ho¹t
®éng th-¬ng m¹i vµ b¶o vÖ lîi Ých cña céng ®ång doanh nghiÖp.
+ TiÕn hµnh m¹nh mÏ viÖc ®æi míi doanh nghiÖp ë tÊt c¶ c¸c ngµnh
nh»m t¹o ra ®éi ngò c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ cã ®ñ kh¶
n¨ng vµ søc m¹nh ®Ó c¹nh tranh b×nh ®¼ng trªn thÞ tr-êng trong n-íc vµ quèc
tÕ.
CÇn lo¹i bá c¸i gäi lµ "tµi liÖu néi bé" vÒ kinh tÕ th-¬ng m¹i vèn chØ
dµnh cho c¸c doanh nghiÖp trong n-íc, kh«ng cho doanh nghiÖp n-íc ngoµi
tiÕp cËn; thùc hiÖn viÖc ®èi xö c«ng b»ng gi÷a doanh nghiÖp Nhµ n-íc, doanh
nghiÖp t- nh©n vµ doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t- n-íc ngoµi. Lµm ®-îc nh- vËy
lµ ChÝnh phñ ®· thùc hiÖn ho¹t ®éng hç trî doanh nghiÖp trong viÖc t¹o m«i
tr-êng c¹nh tranh lµnh m¹nh, c«ng b»ng, b×nh ®¼ng phï hîp víi c¸c nguyªn
t¾c vµ môc tiªu ho¹t ®éng cña WTO.
+ CÇn cã sù s½n sµng phèi hîp gi÷a c¸c c¬ quan ChÝnh phñ, c¸c Bé,
Ngµnh trong viÖc ®iÒu phèi lé tr×nh gia nhËp WTO : Gia nhËp WTO, thùc hiÖn
ho¹t ®éng th-¬ng m¹i tù do trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh toµn cÇu cã liªn quan
vµ cÇn sù ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch cña nhiÒu Bé, Ngµnh kh¸c nhau. NÕu c¸c c¬
quan ChÝnh phñ, c¸c Bé, Ngµnh kh«ng cã sù phèi hîp chÆt chÏ víi nhau th×
viÖc ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch, ®iÒu chØnh c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt sÏ kh«ng mÊy dÔ
dµng. Khi cã Bé Ngµnh ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch nh-ng mét sè Bé, Ngµnh kh¸c
l¹i kh«ng lµm hoÆc lµm chËm h¬n th× nguyªn t¾c minh b¹ch trong chÝnh s¸ch
kinh tÕ th-¬ng m¹i theo quy ®Þnh cña WTO còng kh«ng thÓ b¶o ®¶m ®-îc.
Kinh nghiÖm cña nhiÒu n-íc trong qu¸ tr×nh ®µm ph¸n gia nhËp WTO
cho thÊy viÖc gia nhËp WTO chñ yÕu liªn quan ®Õn viÖc x¸c ®Þnh vµ hoµn
thµnh c¸c lîi Ých gi÷a c¸c quèc gia (bªn trong vµ bªn ngoµi) nªn c¸c nhãm lîi
Ých trong n-íc cÇn ®Ò cao sù thèng nhÊt ®iÒu phèi nh»m ®¹t ®-îc kÕt qu¶ ®µm
ph¸n cao nhÊt. §iÒu quan träng kh«ng ph¶i lµ tæ chøc ®iÒu phèi liªn bé nh-
thÕ nµo mµ quan träng h¬n lµ viÖc ®iÒu phèi gi÷a ChÝnh phñ, c¸c Bé, Ngµnh
vµ doanh nghiÖp ph¶i thùc sù cã hiÖu qu¶.
+ §Ó thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ c¸c cam kÕt theo c¸c HiÖp ®Þnh cô thÓ cña
WTO, yÕu tè con ng-êi lµ v« cïng quan träng. Bªn c¹nh viÖc sù nç lùc cña
b¶n th©n doanh nghiÖp, ChÝnh phñ cÇn cã nh÷ng ho¹t ®éng hç trî ph¸t triÓn
nguån nh©n lùc ë doanh nghiÖp sao cho c¸c doanh nghiÖp ®Òu cã c¸c nhµ
94
qu¶n lý giái, c¸c nhµ kinh doanh giái vµ nh÷ng ng-êi lao ®éng giái bëi chÝnh
nguån nh©n lùc nµy l¹i lµ tµi s¶n quý gi¸ kh«ng nh÷ng lµ cña tõng doanh
nghiÖp mµ cßn lµ cña quèc gia.
Cô thÓ lµ : CÇn tæ chøc c¸c líp tËp huÊn vÒ nghiÖp vô vµ kü n¨ng qu¶n
lý t¹i doanh nghiÖp; hç trî kinh phÝ ®µo t¹o cho doanh nghiÖp vµ t¨ng c-êng
®Çu t- trang thiÕt bÞ hiÖn ®¹i cho quy tr×nh s¶n xuÊt vµ qu¶n lý t¹i doanh
nghiÖp.
d/ Gi¶i ph¸p vÒ viÖc tÝch cùc chuÈn bÞ vµ kh«n khÐo trong c¸c vßng
®µm ph¸n ®Ó trë thµnh thµnh viªn chÝnh thøc cña WTO trong t-¬ng l¹i
gÇn:
Hai yÕu tè v« cïng quan träng quyÕt ®Þnh sù thµnh c«ng cña c¸c phiªn
®µm ph¸n lµ c«ng t¸c chuÈn bÞ cho ®µm ph¸n vµ kü n¨ng, sù kh«n khÐo trong
®µm ph¸n.
§µm ph¸n gia nhËp WTO kh¸c víi ®µm ph¸n gia nhËp ASEAN hoÆc
c¸c cuéc ®µm ph¸n ®Ó tiÕn tíi c¸c HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i song ph-¬ng. §Ó
thùc hiÖn tiÕn tr×nh gia nhËp WTO, ViÖt Nam võa ph¶i ®µm ph¸n ®a ph-¬ng
víi Ban c«ng t¸c cña WTO, võa ph¶i ®µm ph¸n song ph-¬ng víi c¸c n-íc
thµnh viªn cã yªu cÇu më cöa thÞ tr-êng. Mét khi ®· nh-îng bé cho n-íc nµy
th× tÊt c¶ c¸c n-íc thµnh viªn kh¸c ®Òu ®-îc h-ëng quy chÕ MFN nªn qu¸
tr×nh ®µm ph¸n cµng trë nªn hÕt søc quan träng.
§Ó ®¹t ®-îc môc tiªu gia nhËp WTO vµo gi÷a n¨m 2005, c¸c gi¶i ph¸p
cÇn ®-îc tiÕn hµnh lµ :
+ §èi víi c«ng t¸c chuÈn bÞ cho ®µm ph¸n ë giai ®o¹n tiÕp theo : chóng
ta ®· mÊt nhiÒu n¨m chuÈn bÞ vµ tr¶ lêi trªn 1.700 nhãm c©u hái ®Ó c¬ b¶n
thùc hiÖn giai ®o¹n minh b¹ch ho¸ chÝnh s¸ch vµ dù kiÕn sÏ ®µm ph¸n song
ph-¬ng víi kho¶ng 20 n-íc thµnh viªn cña WTO víi tæng céng trªn 100 cuéc
®µm ph¸n.
§Ó ®¹t ®-îc hiÖu qu¶ cao trong c¸c cuéc ®µm ph¸n ®a ph-¬ng vµ song
ph-¬ng trong giai ®o¹n tõ nay ®Õn 2005, ChÝnh phñ ViÖt Nam cÇn cã sù chuÈn
bÞ thËt kü l-ìng vÒ tÊt c¶ c¸c mÆt, cô thÓ lµ :
- CÇn cã sù tham gia mét c¸ch ®ång bé tõ phÝa ChÝnh phñ vµ c¸c bé,
ngµnh c¬ liªn quan trong n-íc. CÇn hiÓu r»ng ®µm ph¸n gia nhËp
WTO võa lµ mét quy tr×nh kinh tÕ vµ còng lµ qu¸ tr×nh x©y dùng sù
®ång bé gi÷a c¸c c¬ quan cña ChÝnh phñ vµ c¸c Bé, Ngµnh trong
n-íc, nÕu thiÕu ®i sù ®ång bé ë bÊt kÓ kh©u nµo ®ã th× hiÖu qu¶ cña
c«ng t¸c héi nhËp sÏ kh«ng cao.
MÆt kh¸c, cÇn cã sù tham gia cña c¸c cÊp l·nh ®¹o chÝnh trÞ cña
ChÝnh phñ ®Ó chøng tá vÊn ®Ò ®µm ph¸n gia nhËp WTO kh«ng ph¶i
95
chØ lµ vÊn ®Ò kinh tÕ th-¬ng m¹i mµ nã cßn thÓ hiÖn sù nhÊt qu¸n,
quyÕt t©m cña Nhµ n-íc vµ c¸c Bé, Ngµnh trong toµn bé nÒn kinh tÕ.
Víi ®oµn ®µm ph¸n t¹i phiªn ®µm ph¸n thø 6 vÒ viÖc gia nhËp WTO
cña ViÖt Nam bao gåm c¸c thµnh viªn thuéc 20 Bé, Ngµnh vµ cã sù
tham gia cña c¸c nhµ l·nh ®¹o ChÝnh phñ, Ban C«ng t¸c cña WTO
vµ c¸c thµnh viªn cña WTO ®· ®¸nh gi¸ cao sù quyÕt t©m, sù thèng
nhÊt ®iÒu phèi c«ng t¸c gia nhËp WTO cña ViÖt Nam vµ thèng nhÊt
trong néi dung ®µm ph¸n.
- CÇn chuÈn bÞ kü c¸c néi dung tr-íc khi b-íc vµo ®µm ph¸n :
TMHH, TMDV, quyÒn së h÷u trÝ tuÖ vµ c¸c biÖn ph¸p ®Çu t- cã liªn
quan ®Õn th-¬ng m¹i… lµ c¸c néi dung chÝnh cña c¸c cuéc ®µm
ph¸n.
§èi víi tõng phiªn ®µm ph¸n vµ tõng ®èi t¸c ®µm ph¸n song
ph-¬ng, chóng ta cÇn chuÈn bÞ kü l-ìng vµ thèng nhÊt gi÷a c¸c
thµnh viªn trong ®oµn ®µm ph¸n vÒ c¸c ®iÒu kho¶n ®-a ra ®µm ph¸n
vµ dù kiÕn møc ®é tèi thiÓu ®¹t ®-îc ë tõng ®iÒu kho¶n. Cã nh- vËy,
chóng ta míi tranh thñ ®-îc sù tin cËy cña ®èi t¸c vµ ®¹t ®-îc môc
tiªu ®Ò ra.
- Tõng thµnh viªn cña ®oµn ®µm ph¸n ph¶i chuÈn bÞ cho m×nh kiÕn
thøc, kü n¨ng vµ sù b×nh tÜnh, tù tin trong qu¸ tr×nh tiÕn hµnh ®µm
ph¸n.
+ §èi víi c«ng t¸c n©ng cao kü n¨ng vµ chiÕn thuËt ®µm ph¸n :
Bªn c¹nh viÖc chuÈn bÞ tèt cho c¸c phiªn ®µm ph¸n gia nhËp WTO th×
viÖc n©ng cao kü n¨ng vµ cã chiÕn thuËt phï hîp trong ®µm ph¸n sÏ quyÕt
®Þnh sù thµnh c«ng cña c¶ qu¸ tr×nh ®µm ph¸n. NÕu c«ng t¸c chuÈn bÞ ®µm
ph¸n tèt nh-ng chiÕn thuËt ®µm ph¸n kh«ng linh ho¹t, kü n¨ng ®µm ph¸n
kh«ng cao th× tÝnh gîi më vµ sù thu hót ®èi ph-¬ng rÊt h¹n chÕ nªn chuÈn bÞ
tèt vÊn ®Ò nµy còng kh«ng ph¶i lµ thõa.
Thùc tÕ cho thÊy, sù linh ho¹t, kh«n khÐo, giµnh thÕ chñ ®éng lµ mét
trong nh÷ng ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt dÉn ®Õn thµnh c«ng trong ®µm ph¸n. Nã ®·
trë thµnh truyÒn thèng cña ViÖt Nam tõ khi ®µm ph¸n c¸c diÒu kho¶n cña
HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú vµ c¸c phiªn ®µm ph¸n tr-íc cña
tiÕn tr×nh gia nhËp WTO.
ë c¸c phiªn ®µm ph¸n tiÕp theo, c¸c thµnh viªn cña ph¸i ®oµn ®µm
ph¸n ViÖt Nam cÇn lu«n lu«n ph¶i b×nh tÜnh, kh«n khÐo, linh ho¹t tËn dông c¬
héi thuËn lîi ®Ó thuyÕt phôc ®èi ph-¬ng nh»m giµnh ®-îc nh÷ng cam kÕt cã
lîi cho m×nh.
96
Tõ nay cho ®Õn khi ®-îc kÕt n¹p lµ thµnh viªn chÝnh thøc cña WTO, sè
l-îng c¸c cuéc ®µm ph¸n song ph-¬ng cßn rÊt nhiÒu, c¸c néi dung cÇn thiÕt
®-îc ®-a ra ®µm ph¸n rÊt ®a d¹ng, ®èi t-îng ®µm ph¸n lµ c¸c quèc gia vµ
vïng l·nh thæ cã tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ vµ th-¬ng m¹i rÊt kh¸c nhau nªn
®ßi hái sù kiªn tr×, mÒm máng nh-ng kiªn quyÕt cña mäi thµnh viªn trong
®oµn ®µm ph¸n gia nhËp WTO cña ViÖt Nam.
Tãm l¹i : ViÖc ®µm ph¸n gia nhËp WTO ®-îc tiÕn hµnh nhanh hay
chËm phô thuéc vµo quyÕt t©m chÝnh trÞ, vÒ kh¶ n¨ng më cöa kinh tÕ vµ b-íc
®i cô thÓ cña ViÖt Nam ®ång thêi phô thuéc vµo thiÖn chÝ cña c¸c thµnh viªn
trong WTO.
NÕu ViÖt Nam vµo WTO tr-íc khi vßng ®µm ph¸n §«ha kÕt thóc
(1/1/2005) th× sÏ thuËn lîi h¬n nhiÒu, nh-ng sau ®ã th× nÒn kinh tÕ ViÖt Nam
sÏ ph¶i ®-¬ng ®Çu víi nh÷ng th¸ch thøc cao h¬n vµ yªu cÇu c¹nh tranh quyÕt
liÖt h¬n.
2. C¸c gi¶i ph¸p ®èi víi doanh nghiÖp :
a/ N©ng cao nhËn thøc vµ hiÓu biÕt vÒ WTO, lîi Ých vµ th¸ch thøc
cña doanh nghiÖp khi ViÖt Nam lµ thµnh viªn chÝnh thøc cña WTO :
Gia nhËp WTO, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam chÊp nhËn b-íc vµo mét
cuéc c¹nh tranh b×nh ®¼ng vµ hÕt søc quyÕt liÖt víi nhiÒu ®èi thñ thuéc 146
n-íc thµnh viªn, trong ®ã cã c¶ c¸c nÒn kinh tÕ kinh tÕ lín m¹nh nhÊt thÕ giíi
trªn th-¬ng tr-êng. ViÖc gia nhËp WTO qu¶ lµ kh«ng Ýt khã kh¨n vµ chøa
®ùng nhiÒu th¸ch thøc ®èi víi mét n-íc ®ang ph¸t triÓn cã xuÊt ph¸t ®iÓm
kinh tÕ thÊp vµ ®ang trong qu¸ tr×nh chuyÓn dæi nh- ViÖt Nam th× sù c¹nh
tranh ®ã qu¶ lµ kh«ng hÒ ®¬n gi¶n.
ChÝnh v× vËy, bªn c¹nh sù hç trî cña Nhµ n-íc, doanh nghiÖp cÇn tù
trang bÞ cho m×nh kiÕn thøc vÒ héi nhËp quèc tÕ, n©ng cao nhËn thøc vµ hiÓu
biÕt vÒ WTO ®Ó tõ ®ã ho¹ch ®Þnh kÕ ho¹ch hµnh ®éng cña m×nh vÒ mÆt hµng,
thÞ tr-êng vµ c¸c ph-¬ng ¸n kinh doanh cô thÓ cho tõng giai ®o¹n. Cô thÓ :
- CÇn tæ chøc tuyªn truyÒn réng r·i trong CNVC lao ®éng cña doanh
nghiÖp vÒ tiÕn tr×nh, kÕ ho¹ch vµ lé tr×nh gia nhËp WTO cña ViÖt
Nam; nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc mµ doanh nghiÖp ph¶i v-ît qua vµ
nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra ®èi víi viÖc s¶n xuÊt kinh doanh c¸c s¶n phÈm
cô thÓ cña doanh nghiÖp.
H×nh thøc tuyªn truyÒn cã thÓ th«ng qua héi häp, th«ng qua viÖc
mêi chuyªn gia t- vÊn, th«ng qua c¸c ph-¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i
chóng nh- : b¸o chÝ, c¸c ph-¬ng tiÖn ph¸t thanh truyÒn h×nh, qu¶ng
c¸o…
97
- §Çu t- kinh phÝ cho c¸n bé doanh nghiÖp tham gia c¸c líp tËp huÊn
vÒ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ ®Æc biÖt lµ tiÕn tr×nh gia nhËp WTO
cña ViÖt Nam. H×nh thøc ®Çu t- cã thÓ lµ doanh nghiÖp ®Çu t- 100%
kinh phÝ hoÆc cã thÓ lµ mét phÇn tuú thuéc vµo néi dung, ®èi t-îng,
yªu cÇu cÇn thiÕt cho c¸c ®ît tËp huÊn.
- Tæ chøc c¸c ®oµn kh¶o s¸t hoÆc tiÕp thÞ ë mét sè n-íc thµnh viªn
cña WTO ®Ó t×m hiÓu b¹n hµng, c¸ch thøc lµm ¨n, c¸c luËt lÖ cã liªn
quan ®Õn xuÊt nhËp khÈu hµng ho¸, dÞch vô, ®Çu t- vµ së h÷u trÝ tuÖ
cña c¸c n-íc ®ã ®Ó cã nh÷ng øng xö thÝch hîp nh»m tËn dông tèi ®a
lîi thÕ trong c¹nh tranh.
Nãi chung, bªn c¹nh sù hç trî cña ChÝnh phñ, c¸c doanh nghiÖp ViÖt
Nam cÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p cô thÓ, thiÕt thùc vµ phï hîp nh»m n©ng cao
nhËn thøc cña doanh nghiÖp vÒ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, vÒ c¬ héi vµ th¸ch
thøc cña doanh nghiÖp khi ViÖt Nam chÝnh thøc lµ thµnh viªn cña WTO. Cã
nh- vËy th× c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam míi cã thÓ chuÈn bÞ tèt vÒ mäi mÆt ®Ó
"s½n sµng tham gia héi nhËp", s½n sµng ®¸p øng yªu cÇu vµ th¸ch thøc ngµy
mét quyÕt liÖt trong c¹nh tranh víi c¸c doanh nghiÖp kh¸c trong n-íc vµ
doanh nghiÖp n-íc ngoµi ngay c¶ ë thÞ tr-êng trong n-íc còng nh- trªn thÞ
tr-êng n-íc ngoµi.
b/ Doanh nghiÖp cÇn cã ®-îc nh÷ng hiÓu biÕt râ rµng vÒ chÝnh s¸ch
th-¬ng m¹i cña c¸c thµnh viªn WTO ®Ó cã nh÷ng øng xö thÝch hîp trong
kinh doanh :
Gia nhËp WTO, ViÖt Nam ®-îc yªu cÇu ph¶i minh b¹ch ho¸ chÝnh s¸ch
th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- ®ång thêi còng ph¶i tiÕn hµnh ®µm ph¸n song ph-¬ng
víi c¸c thµnh viªn cña WTO cã yªu cÇu ®µm ph¸n.
Thùc chÊt cña c¸c cuéc ®µm ph¸n song ph-¬ng nµy lµ ®Ó c¸c bªn cã
®-îc nh÷ng hiÓu biÕt râ rµng vÒ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- cña ®èi
ph-¬ng nh»m phï hîp víi nh÷ng quy ®Þnh cña WTO; ®iÒu kho¶n nµo ®-îc
cam kÕt, ®iÒu kho¶n nµo ®-îc cam kÕt cã ®iÒu kiÖn, ®iÒu kho¶n nµo ch-a cam
kÕt... Tõ nh÷ng hiÓu biÕt vÒ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cña c¸c thµnh viªn WTO,
doanh nghiÖp ViÖt Nam cã thÓ ®-a ra chiÕn l-îc thÞ tr-êng, chiÕn l-îc mÆt
hµng, kÕ ho¹ch cô thÓ trong viÖc tiÕp cËn thÞ tr-êng vµ xuÊt khÈu hµng ho¸,
dÞch vô víi c¸c ®iÒu kiÖn cã lîi.
§Ó cã nh÷ng hiÓu biÕt râ rµng vÒ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cña c¸c thµnh
viªn WTO, c¸c biÖn ph¸p cô thÓ mµ doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn tiÕn hµnh lµ :
- CÇn thùc hiÖn tèt c«ng t¸c nghiªn cøu thÞ tr-êng vµ xóc tiÕn th-¬ng
m¹i t¹i thÞ tr-êng c¸c n-íc thµnh viªn. ViÖc nµy sÏ rÊt h÷u Ých ®Ó
doanh nghiÖp n¾m ®-îc chÝnh s¸ch kinh tÕ th-¬ng m¹i vµ ®Çu t- cña
98
®èi t¸c, n¾m ®-îc luËt lÖ cña c¸c n-íc nhËp khÈu ®Ó cã nh÷ng øng
xö linh ho¹t nh»m ®¹t hiÖu qu¶ cao trong c¹nh tranh quèc tÕ.
- CÇn sö dông cã hiÖu qu¶ m¹ng l-íi Th-¬ng vô ë n-íc ngoµi ®Ó
tranh thñ sù gióp ®ì cña hä vÒ kh¸ch hµng, vÒ c¸c kªnh ph©n phèi
chñ yÕu, vÒ tËp qu¸n tiªu dïng vµ c¸c quy ®Þnh cã tÝnh chÊt ph¸p lý
trong kinh doanh cña n-íc nhËp khÈu. Cã nh- vËy, doanh nghiÖp
ViÖt Nam míi cã thÓ b¸n hµng cho ®óng kh¸ch hµng, ®Õn ®óng thÞ
tr-êng cã nhu cÇu vµ ®¸p øng ®-îc c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt vµ tËp
qu¸n kinh doanh cña c¸c n-íc nµy vµ ®¹t ®-îc hiÖu qu¶ kinh doanh.
- CÇn trang bÞ nh÷ng ph-¬ng tiÖn th«ng tin hiÖn ®¹i ®Ó doanh nghiÖp
cã thÓ tiÕp nhËn vµ xö lý c¸c th«ng tin thÞ tr-êng mét c¸ch nhanh
chãng nh»m tËn dông nh÷ng c¬ héi tèt cho ho¹t ®éng kinh doanh.
c/ C¸c biÖn ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña hµng ho¸
vµ doanh nghiÖp ViÖt Nam :
Gia nhËp WTO cã nghÜa lµ ViÖt Nam chÊp nhËn mét cuéc c¹nh tranh
b×nh ®¼ng vµ hÕt søc quyÕt liÖt víi nhiÒu ®èi thñ trªn toµn thÕ giíi. Muèn
th¾ng thÕ trong cuéc c¹nh tranh nµy, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam buéc ph¶i nç
lùc c¶i tæ s¶n xuÊt, ®Çu t- ®æi míi c«ng nghÖ, ®æi míi ph-¬ng thøc qu¶n lý tõ
®ã n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cho s¶n phÈm vµ cho chÝnh b¶n th©n doanh
nghiÖp.
§èi víi mét n-íc ®ang ph¸t triÓn cã xuÊt ph¸t ®iÓm thÊp vµ ®ang trong
qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi nh- ViÖt Nam th× ®©y lµ cuéc ®ä søc v« cïng quyÕt liÖt.
§Ó n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña hµng ho¸ vµ doanh nghiÖp khi ViÖt Nam
chÝnh thøc gia nhËp WTO, c¸c biÖn ph¸p cô thÓ cÇn ®-îc tiÕn hµnh lµ :
- Doanh nghiÖp ph¶i x©y dùng cho m×nh chiÕn l-îc kinh doanh vµ
chiÕn l-îc ph¸t triÓn c¸c s¶n phÈm chñ yÕu trong dµi h¹n, ®ång thêi
ph¶i x©y dùng cho m×nh mét ph-¬ng ¸n kinh doanh phï hîp ®Ó th©m
nhËp, æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn thÞ tr-êng xuÊt khÈu cho c¸c s¶n phÈm
cña m×nh. Nãi chung ph¶i cã tÇm nh×n chiÕn l-îc l©u dµi vµ cã thÓ
dù ®o¸n ®-îc còng nh- cã mét ph-¬ng ¸n cô thÓ, phï hîp ®Ó thùc
hiÖn chiÕn l-îc ®ã.
- Doanh nghiÖp cÇn ®Çu t- ®æi míi thiÕt bÞ kü thuËt vµ c«ng nghÖ s¶n
xuÊt theo h-íng hiÖn ®¹i vµ kh«ng g©y « nhiÔm nh»m n©ng cao n¨ng
suÊt lao ®éng, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm. H¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ
n©ng cao chÊt l-îng s¶n phÈm lµ hai yÕu tè c¬ b¶n ®Ó s¶n phÈm,
hµng ho¸ cña doanh nghiÖp cã thÓ th©m nhËp vµ chiÕm gi÷ thÞ
tr-êng mét c¸ch cã hiÖu qu¶. NÕu thiÕu mét trong hai yÕu tè trªn th×
99
s¶n phÈm hµng ho¸ cña doanh nghiÖp sÏ kh«ng thÓ th¾ng thÕ trong
c¹nh tranh nhÊt lµ khi ph¹m vi c¹nh tranh mang tÝnh toµn cÇu.
Trong mét sè tr-êng hîp, doanh nghiÖp cã thÓ m¹nh d¹n ®Çu t- ®æi
míi thiÕt bÞ, c«ng nghÖ, thay ®æi mÆt hµng s¶n xuÊt kinh doanh mét
khi doanh nghiÖp ®ã thuéc c¸c ngµnh hµng bÞ ¶nh h-ëng nhiÒu nhÊt
khi ViÖt Nam gia nhËp WTO.
§èi chiÕu víi thùc tÕ hiÖn nay ë ViÖt Nam, hÇu hÕt c¸c doanh
nghiÖp cßn sö dông c¸c thiÕt bÞ vµ c«ng nghÖ trung gian nªn n¨ng
suÊt lao ®éng ch-a cao, ch-a t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm cã chÊt l-îng
cao vµ cã kh¶ n¨ng ®¸p øng yªu cÇu tiªu dïng cña thÞ tr-êng c¸c
n-íc thµnh viªn WTO giµu tiÒm n¨ng nh-ng rÊt khã tÝnh nh- : EU,
Hoa Kú, NhËt B¶n, Cana®a… Thùc tÕ nµy ®ßi hái c¸c doanh nghiÖp
ViÖt Nam ph¶i t¨ng c-êng ®Çu t- vèn ®Ó ®æi míi thiÕt bÞ, c«ng nghÖ
s¶n xuÊt c¶ trong trung h¹n vµ dµi h¹n nh»m t¨ng søc c¹nh tranh cña
chÝnh s¶n phÈm cña doanh nghiÖp m×nh trªn thÞ tr-êng, nhÊt lµ khi
ViÖt Nam ®-îc kÕt n¹p chÝnh thøc lµ thµnh viªn cña WTO trong
t-¬ng lai gÇn.
Chó träng viÖc x©y dùng c¸c tËp ®oµn kinh tÕ m¹nh thùc sù ®Ó cã thÓ
c¹nh tranh ®-îc víi c¸c tËp ®oµn kinh tÕ cña c¸c quèc gia kh¸c trªn
thÕ giíi. T- duy x©y dùng tËp ®oµn ph¶i ®-îc thay ®æi theo h-íng ®a
môc tiªu, ®a së h÷u vµ cã sù liªn kÕt thËt chÆt chÏ.
- Chó ý c¶i tiÕn mÉu m·, ®a d¹ng ho¸ c¸c s¶n phÈm mµ doanh nghiÖp
cã kh¶ n¨ng cung øng ®Ó ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng trªn thÞ tr-êng
c¸c n-íc thµnh viªn WTO ë kh¾p c¸c ch©u lôc, ®Æc biÖt lµ thÞ tr-êng
cã tiÒm n¨ng tiªu thô lín nh- : Hoa Kú, EU, NhËt b¶n…
Doanh nghiÖp còng nªn t×m hiÓu kü vÒ thÞ hiÕu ng-êi tiªu dïng ë
c¸c thÞ tr-êng ®èi víi s¶n phÈm cña m×nh vÒ bao b×, c¸ch bao gãi, sè
l-îng s¶n phÈm trong mét ®¬n vÞ bao gãi, c¸c yªu cÇu vÒ nh·n hµng
ho¸, nh·n m«i tr-êng, c¸c chøng nhËn vÒ xuÊt xø, vÖ sinh an toµn
thùc phÈm… ®Ó ®¸p øng mét c¸ch phï hîp. ViÖc c¶i tiÕn mÉu m·
s¶n phÈm, ®a d¹ng ho¸ c¸c h×nh thøc bao gãi tõ l©u ®· trë thµnh yÕu
tè quan träng t¹o søc hÊp dÉn ®èi víi ng-êi tiªu dïng vÒ s¶n phÈm
cña doanh nghiÖp xuÊt khÈu, ®Æc biÖt lµ c¸c thÞ tr-êng mµ ng-êi d©n
cã thu nhËp cao, cã nhu cÇu tiªu dïng c¸c hµng ho¸ cã chÊt l-îng
tèt vµ ®¸p øng ®-îc c¸c yªu cÇu vÒ m«i tr-êng.
V× vËy, nÕu kh«ng cã gi¶i ph¸p tèt cho vÊn ®Ò nµy th× s¶n phÈm cña
doanh nghiÖp còng khã cã kh¶ n¨ng tiªu thô víi khèi l-îng lín vµ
®¸p øng c¸c ®ßi hái ngµy cµng chÆt chÏ, kh¾t khe cña thÞ tr-êng toµn
cÇu.
100
- Doanh nghiÖp cÇn n©ng cao chÊt l-îng c«ng t¸c qu¶n lý doanh
nghiÖp, phÊn ®Êu ®¹t tiªu chuÈn vÒ hÖ thèng qu¶n lý chÊt l-îng ISO
9000; HÖ thèng qu¶n lý m«i tr-êng ISO 14000 vµ tiªu chuÈn vÒ x·
héi SA 8000… ®Ó n©ng cao søc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp ViÖt
Nam trong khu vùc vµ trªn tr-êng quèc tÕ.
HiÖn nay, cã nhiÒu doanh nghiÖp cña c¸c n-íc trªn thÕ giíi, ®Æc biÖt
lµ c¸c doanh nghiÖp cña EU, Hoa Kú, NhËt B¶n… ®· ®-a ra quy
®Þnh chØ giao dÞch, mua b¸n, trao ®æi c¸c s¶n phÈm hµng ho¸ cña c¸c
doanh nghiÖp ®· ®-îc cÊp chøng chØ vÒ HÖ thèng qu¶n lý chÊt l-îng
ISO 9000. NÕu c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam kh«ng cã ý thøc phÊn
®Êu ®Ó ®¹t ®-îc c¸c tiªu chuÈn trªn th× sÏ bÞ h¹n chÕ rÊt nhiÒu trong
viÖc më réng quan hÖ giao dÞch mua b¸n, quan hÖ b¹n hµng víi c¸c
tËp ®oµn, c¸c doanh nghiÖp lín ë n-íc ngoµi.
Tuy ®Ó ®¹t tiªu chuÈn ®-îc cÊp chøng chØ ISO 9000 lµ c¶ qu¸ tr×nh
phÊn ®Êu l©u dµi vµ gian khæ, nh-ng nÕu c¸c doanh nghiÖp ViÖt
Nam kh«ng kiªn tr× vµ quyÕt t©m th× sÏ bÞ tôt hËu, bÞ lo¹i khái trong
cuéc c¹nh tranh quyÕt liÖt cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng.
- §Ó n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña m×nh víi c¸c doanh nghiÖp
cña c¸c n-íc thµnh viªn WTO, doanh nghiÖp ViÖt Nam thuéc mäi
thµnh phÇn kinh tÕ cÇn ®Çu t- x©y dùng cho m×nh mét ®éi ngò c¸n
bé cã n¨ng lùc qu¶n lý tèt, tinh th«ng vÒ nghiÖp vô vµ cã kü n¨ng
giao tiÕp víi doanh nghiÖp vµ kh¸ch hµng n-íc ngoµi, cã thÓ nhanh
nh¹y n¾m b¾t ®-îc t©m lý ®èi t¸c vµ tõ ®ã cã nh÷ng øng xö thÝch
hîp vµ dµnh ®-îc lîi thÕ trong kinh doanh.
MÆt kh¸c, c¸c doanh nghiÖp còng cÇn x©y dùng cho m×nh mét ®éi
ngò c«ng nh©n kü thuËt cã tay nghÒ cao, cã kh¶ n¨ng tiÕp thu vµ øng
dông c«ng nghÖ hiÖn ®¹i vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh ®Ó t¹o ra
nh÷ng s¶n phÈm vµ hµng ho¸ ®¹t tiªu chuÈn quèc tÕ ®-îc thÞ tr-êng
chÊp nhËn.
Thªm vµo ®ã, ngoµi sù hç trî cña ChÝnh phñ, mçi doanh nghiÖp cÇn
tuyªn truyÒn, vËn ®éng cho c¸n bé viªn chøc lao ®éng n¾m ®-îc
nh÷ng kiÕn thøc vÒ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch
thøc mµ doanh nghiÖp ph¶i ®èi mÆt khi ViÖt Nam trë thµnh thµnh
viªn chÝnh thøc cña WTO. ChÝnh viÖc nµy sÏ t¹o cho c¸n bé viªn
chøc lao ®éng trong doanh nghiÖp cã ý thøc häc hái ®Ó ®¸p øng yªu
cÇu vÒ nh©n lùc cho héi nhËp vµ c¹nh tranh quèc tÕ.
- Doanh nghiÖp cÇn chñ ®éng trang bÞ c¬ së vËt chÊt kü thuËt vµ ®éi
ngò c¸n bé ®Ó tiÕn hµnh tèt c«ng t¸c th«ng tin th-¬ng m¹i, th-êng
xuyªn chñ ®éng, s¸ng t¹o trong viÖc ¸p dông nh÷ng tiÕn bé khoa häc
101
kü thuËt vµo ho¹t ®éng cña m×nh, quan t©m h¬n n÷a ®Õn viÖc ¸p
dông ph-¬ng thøc th-¬ng m¹i ®iÖn tö vµ c¸c ph-¬ng thøc kinh
doanh hiÖn ®¹i ®Ó cã thÓ tËn dông tèt ®-îc c¬ héi kinh doanh tõ c¸c
doanh nghiÖp ë nhiÒu n-íc trªn thÕ giíi.
Nh×n chung, ®Ó tËn dông ®-îc tèt nh÷ng c¬ héi cña viÖc gia nhËp WTO
c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn ph¶i cã nh÷ng b-íc chuÈn bÞ thËt kü l-ìng, ph¶i
t¹o ra cho m×nh sù chñ ®éng cÇn thiÕt ®Ó cïng ChÝnh phñ "s½n sµng gia nhËp
WTO". Theo ý kiÕn chóng t«i, doanh nghiÖp ViÖt Nam ph¶i chñ ®éng t¹o dùng
cho m×nh nh÷ng ®iÒu kiÖn c¬ b¶n cÇn thiÕt ®Ó tham gia c¹nh tranh trªn thÞ tr-êng
toµn cÇu khi ViÖt Nam chÝnh thøc gia nhËp WTO. Cô thÓ lµ :
- Doanh nghiÖp cÇn cã tÇm nh×n chiÕn l-îc l©u dµi ®èi víi ho¹t ®éng
s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh, ®Æc biÖt lµ chiÕn l-îc s¶n phÈm vµ
chiÕn l-îc ph¸t triÓn thÞ tr-êng.
- Mçi doanh nghiÖp cÇn x©y dùng cho m×nh ph-¬ng ¸n kinh doanh
phï hîp ®Ó t¹o ra c¸c s¶n phÈm hµng ho¸ cã ®ñ søc c¹nh tranh víi
c¸c doanh nghiÖp kh¸c kÓ c¶ trong vµ ngoµi n-íc.
- Doanh nghiÖp cÇn t¹o cho m×nh mét ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý s¶n xuÊt
kinh doanh giái, cã kh¶ n¨ng thùc hiÖn c¸c ph-¬ng ph¸p qu¶n lý
doanh nghiÖp hiÖn ®¹i vµ mét ®éi ngò c«ng nh©n lao ®éng cã tay
nghÒ cao nh»m tiÕp thu mét c¸ch cã hiÖu qu¶, s¸ng t¹o nh÷ng thµnh
tùu khoa häc kü thuËt tiªn tiÕn vµ hiÖn ®¹i.
- Doanh nghiÖp cÇn chuÈn bÞ cho m×nh mét ®éi ngò c¸n bé ®èi ngo¹i
giái ngo¹i ng÷, tinh th«ng nghiÖp vô, am hiÓu vÒ thÞ tr-êng trong vµ
ngoµi n-íc, cã kiÕn thøc vÒ héi nhËp ®Ó gi¶i quyÕt tèt mäi quan hÖ
n¶y sinh gi÷a doanh nghiÖp ViÖt Nam víi c¸c doanh nghiÖp n-íc
ngoµi cña 148 thµnh viªn chÝnh thøc WTO.
Mét sè kiÕn nghÞ ®èi víi ChÝnh phñ vµ doanh nghiÖp ViÖt Nam
trong giai ®o¹n tr-íc m¾t ®Ó nh»m thùc hiÖn môc tiªu gia nhËp WTO
vµo gi÷a n¨m 2005 :
1/ ChÝnh phñ vµ doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn lµm tèt c¸c c«ng t¸c tuyªn
truyÒn, giíi thiÖu ®Ó mäi tÇng líp nh©n d©n, ®Æc biÖt lµ giíi doanh nh©n hiÓu
râ tiÕn tr×nh héi nhËp quèc tÕ vµ gia nhËp WTO cña ViÖt Nam. ViÖc tuyªn
truyÒn, giíi thiÖu sÏ gióp cho mäi ngµnh, mäi doanh nghiÖp hiÓu ®-îc thùc
chÊt cña tiÕn tr×nh héi nhËp, c¸c cam kÕt cña ViÖt Nam trong viÖc thùc hiÖn
c¸c HiÖp ®Þnh cña WTO ®Ó cã thÓ chñ ®éng khai th¸c cã hiÖu qu¶ lîi thÕ trong
viÖc gia nhËp WTO ®em l¹i, nhËn biÕt ®-îc c¸c th¸ch thøc c¬ b¶n ®Ó biÕn
th¸ch thøc thµnh c¬ héi míi.
102
2/ N©ng cao h¬n n÷a søc c¹nh tranh cña hµng ho¸ vµ dÞch vô ViÖt Nam
trªn thÞ tr-êng trong n-íc vµ quèc tÕ. Muèn vËy, ChÝnh phñ cÇn chØ ®¹o viÖc
chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cho phï hîp víi nhu cÇu thÞ tr-êng, ®Çu t- ®æi míi
thiÕt bÞ c«ng nghÖ, tæ chøc tèt viÖc s¾p xÕp l¹i doanh nghiÖp Nhµ n-íc,
khuyÕn khÝch ph¸t triÓn kinh tÕ t- nh©n, kinh tÕ tËp thÓ… Ngoµi ra, cÇn tiÕn
hµnh c¶i c¸ch hµnh chÝnh mét c¸ch triÖt ®Ó, cã hiÖu qu¶, tõng b-íc ®¶m b¶o
nÒn kinh tÕ ViÖt Nam cã thÓ c¹nh tranh ®-îc ë c¶ ba cÊp Nhµ n-íc, doanh
nghiÖp vµ ngµnh hµng.
3/ C¸c Bé, Ngµnh, ®Þa ph-¬ng cÇn tËp trung söa ®æi c¸c v¨n b¶n ph¸p
quy cho phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ, tiÕn hµnh c¶i c¸ch t- ph¸p vµ c¶i c¸ch
hµnh chÝnh mét c¸ch triÖt ®Ó, toµn diÖn ®Ó thùc hiÖn thuËn lîi ho¸ th-¬ng m¹i
vµ ®Çu t- nh»m thu hót ®èi t¸c n-íc ngoµi trong viÖc ®Çu t- vµ kinh doanh
bu«n b¸n víi ViÖt Nam.
MÆt kh¸c, cÇn cã kÕ ho¹ch -u tiªn cho ch-¬ng tr×nh x©y dùng ph¸p luËt,
ban hµnh vµ bæ sung nh÷ng v¨n b¶n ph¸p luËt míi mµ ViÖt Nam ch-a cã cho
phï hîp víi quy ®Þnh cña WTO.
4/ C¸c doanh nghiÖp cÇn nhanh chãng ®¨ng ký th-¬ng hiÖu, nh·n hiÖu,
b¶n quyÒn, x©y dùng hÖ thèng ph©n phèi ®Ó gi÷ v÷ng thÞ tr-êng trong n-íc vµ
t¨ng c-êng xuÊt khÈu, tr¸nh hiÖn t-îng bÞ ®¸nh c¾p nh·n hiÖu hµng ho¸ vµ
®¸nh mÊt thÞ tr-êng trong n-íc khi thùc hiÖn tù do c¹nh tranh trªn ph¹m vi
toµn cÇu.
5/ CÇn t¹o ra mét c¬ chÕ h÷u hiÖu nh»m phèi hîp chÆt chÏ gi÷a c¸c Bé,
Ngµnh víi c¸c ®Þa ph-¬ng vµ doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ ®Ó
®µm ph¸n gia nhËp WTO cã hiÖu qu¶. §©y lµ ®iÒu kiÖn rÊt quan träng vµ cÇn
thiÕt v× c¸c cam kÕt cña WTO lµ rÊt toµn diÖn, liªn quan ®Õn mäi lÜnh vùc vÒ
kinh tÕ, x· héi, m«i tr-êng... NÕu sù quyÕt t©m chØ tõ phÝa Nhµ n-íc hoÆc tõ
phÝa doanh nghiÖp th× tiÕn tr×nh ®µm ph¸n sÏ kh«ng thÓ ®Èy nhanh ®-îc.
6/ CÇn ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé cã n¨ng lùc chuyªn s©u vÒ héi nhËp kinh
tÕ quèc tÕ vµ vÊn ®Ò gia nhËp WTO cña ViÖt Nam. Tr-íc m¾t, cÇn ®-a néi
dung héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµo ch-¬ng tr×nh gi¶ng d¹y ë c¸c tr-êng thuéc
khèi kinh tÕ ®Ó ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé giái, phôc vô c«ng t¸c héi nhËp trong
t-¬ng lai; tæ chøc ®µo t¹o vµ ®µo t¹o l¹i ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý doanh nghiÖp.
7/ CÇn lùa chän c¸c thµnh viªn ®oµn ®µm ph¸n lµ c¸c c¸n bé cã ®ñ n¨ng
lùc vÒ chuyªn m«n vµ ngo¹i ng÷ ®Ó thùc hiÖn nhiÖm vô ®µm ph¸n gia nhËp
WTO. CÇn tËp trung vÒ mäi mÆt ®Ó n©ng cao n¨ng lùc cho c¸c thµnh viªn
trong ®oµn, ®ång thêi cã sù chØ ®¹o cô thÓ, s¸t sao tõ phÝa ChÝnh phñ vµ c¸c
Bé, Ngµnh ®Ó kÕt qu¶ ®µm ph¸n ®¹t ®-îc lµ nh- ý muèn.

103

KÊT LUÂN

Héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ kh«ng nh÷ng lµ xu thÕ chung mµ cßn lµ nhu
cÇu vµ chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña §¶ng. Héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ lµ ®iÒu kiÖn
cÇn thiÕt kh«ng thÓ thiÕu ®-îc ®èi víi mçi mét quèc gia ®Ó x©y dùng mét nÒn
kinh tÕ ®éc lËp, tù chñ vµ v÷ng m¹nh. Néi dung cña héi nhËp lµ chóng ta ph¶i
t×m c¸ch tham gia mét c¸ch ®Çy ®ñ trong c¸c tæ chøc kinh tÕ cña khu vùc vµ
thÕ giíi víi h×nh thøc héi nhËp ®a ph-¬ng. Kh«ng nªn hiÓu héi nhËp chØ lµ gia
nhËp c¸c tæ chøc kinh tÕ quèc tÕ mµ quan träng h¬n lµ viÖc thiÕt lËp c¸c quan
hÖ th-¬ng m¹i, ®Çu t-, khoa häc kü thuËt víi tõng n-íc mÆc dï quan hÖ song
ph-¬ng ph¶i dùa trªn c¸c quy ®Þnh chung cña quan hÖ ®a ph-¬ng.
ViÖc cam kÕt thùc hiÖn tèt HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú
còng nh- qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ ®ang ®Æt ViÖt Nam tr-íc nh÷ng
vËn héi vµ th¸ch thøc míi, nhiÒu mÆt vµ ®an xen nhau. T×nh h×nh nµy ®ßi hái
ph¶i t×m kiÕm c¸c gi¶i ph¸p cho phÐp tËn dông tèt thêi c¬, chuyÓn hãa ®-îc
th¸ch thøc thµnh c¬ héi vµ biÕn c¬ héi thµnh lîi Ých ph¸t triÓn thùc sù; x¸c
®Þnh c¬ chÕ phèi hîp cã hiÖu qu¶ c«ng cô vµ gi¶i ph¸p ®Ó ®¹t ®-îc môc tiªu
héi nhËp vµ ph¸t triÓn.
Tuy nhiªn, chóng ta cÇn nhËn thøc râ c¸c th¸ch thøc to lín trong qu¸
tr×nh héi nhËp WTO. Tr-íc hÕt lµ c¸c vÊn ®Ò th-¬ng m¹i. Søc Ðp c¹nh tranh sÏ
t¨ng khi møc ®é b¶o hé s¶n xuÊt trong n-íc gi¶m ®i trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn
c¸c cam kÕt quèc tÕ. §iÒu nµy buéc c¸c doanh nghiÖp ph¶i thùc hiÖn ®iÒu
chØnh hay c¬ cÊu l¹i ®Ó t¨ng c-êng kh¶ n¨ng c¹nh tranh, t¹o ra nh÷ng n¨ng lùc
c¹nh tranh míi. NhiÒu quy ®Þnh trong lÜnh vùc th-¬ng m¹i dÞch vô vµ c¸c
nguyªn t¾c vÒ quyÒn së h÷u trÝ tuÖ cßn rÊt míi mÎ víi ViÖt Nam.
ChÝnh yÕu tè nµy lµ mét trong nh÷ng lý do ®Ó chóng ta ®· ký kÕt nhiÒu
hiÖp ®Þnh song ph-¬ng trong ®ã næi bËt nhÊt ®ång thêi còng lµ quan träng h¬n
c¶ lµ HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú vµ tham gia réng h¬n vµo c¸c
tæ chøc kinh tÕ quèc tÕ víi môc tiªu cuèi cïng lµ gia nhËp WTO. §èi víi ViÖt
Nam, ®©y lµ mét qu¸ tr×nh l©u dµi, gian khæ, cã nhiÒu c¬ héi nh-ng còng
kh«ng Ýt th¸ch thøc vµ khã tr¸nh ®-îc nh÷ng khã kh¨n, thÊt b¹i nh-ng vÊn ®Ò
lµ chóng ta ph¶i tõ ®ã t×m ra ®-îc cho m×nh mét h-íng ®i ®óng ®¾n nhÊt, tËn
dông mäi c¬ héi cã thÓ cã vµ t×m tßi, ph©n tÝch nh÷ng khã kh¨n th¸ch thøc ®Ó
cã thÓ v-ît qua nh-ng ®ång thêi còng rót ra ®-îc nh÷ng kinh nghiÖm vµ bµi
häc quý b¸u cho m×nh.
104
Bëi vËy, chóng ta ph¶i trªn c¬ së kinh nghiÖm cña m×nh trong nh÷ng
n¨m ®æi míi vµ kinh nghiÖm cña c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn mµ thóc ®Èy sù héi
nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc cña n-íc ta. ChiÕn l-îc héi nhËp quèc tÕ cña
n-íc ta lµ chiÕn l-îc chñ ®éng héi nhËp, nh»m tranh thñ ®iÒu kiÖn quèc tÕ
thuËn lîi, khai th¸c tèt nhÊt néi lùc cña ta ®Ó ph¸t triÓn ®Êt n-íc, x©y dùng
thµnh c«ng chñ nghÜa x· héi, ®ång thêi ý thøc r»ng sù héi nhËp ®ã còng ®-a
l¹i nh÷ng th¸ch thøc to lín, nh÷ng nguy c¬ kh«ng thÓ xem th-êng.
Trªn c¬ së ph©n tÝch nh÷ng vÊn ®Ò cÇn xö lý trong §Ò tµi, chóng t«i
nhËn thÊy r»ng thêi c¬ vµ nguy c¬ th-êng ®an xen víi nhau, do ®ã ph¶i hÕt
søc tØnh t¸o ®Ó b¶o ®¶m héi nhËp vµ gi÷ ®-îc b¶n s¾c v¨n hãa d©n téc; héi
nhËp vµ gi÷ v÷ng ®éc lËp tù chñ; héi nhËp vµ b¶o vÖ ®-îc lîi Ých d©n téc; héi
nhËp vµ gãp phÇn vµo cuéc ®Êu tranh v× hoµ b×nh, ®éc lËp d©n téc vµ tiÕn bé
x· héi cña nh©n lo¹i. Chóng ta chñ ®éng héi nhËp quèc tÕ ®Ó ph¸t triÓn bÒn
v÷ng, thùc hiÖn môc tiªu d©n giµu, n-íc m¹nh, x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n
minh.
Thay mÆt BCN §Ò tµi mét lÇn n÷a chóng t«i xin tr©n thµnh c¶m ¬n
L·nh ®¹o Bé, c¸c Vô chøc n¨ng cña Bé Th-¬ng m¹i vµ ViÖn Nghiªn cøu
Th-¬ng m¹i ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho chóng t«i trong viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi nµy.
C¸m ¬n sù gióp ®ì cña c¸c ngµnh, c¸c ®Þa ph-¬ng ®· t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó chóng
t«i kh¶o s¸t, tæng hîp ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ thùc hiÖn BTA ë mét sè c¸c ®Þa
ph-¬ng ®ång thêi nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò bÊt cËp mµ c¸c c¬ quan qu¶n lý
Nhµ n-íc, c¸c doanh nghiÖp ®ang gÆp ph¶i khi ph¸t triÓn sang thÞ tr-êng Hoa
Kú còng nh- viÖc chuÈn bÞ mäi mÆt khi ViÖt Nam chÝnh thøc lµ thµnh viªn
cña WTO.







i
PHU LUC 1
C¸c cam kÕt vÒ tmhh vµ tmdv gi÷a ViÖt Nam vµ Hoa Kú
A - Tãm t¾t c¸c cam kÕt trong TMHH
§èi xö tèi huÖ quèc (MFN) : ViÖt Nam vµ Hoa Kú tho¶ thuËn dµnh cho nhau ®èi xö
Tèi huÖ quèc (MFN). §iÒu nµy cã nghÜa lµ c¸c Bªn sÏ dµnh cho hµng ho¸ cña nhau sù ®èi xö
t-¬ng tù sù ®èi xö hä dµnh cho hµng ho¸ t-¬ng tù do c¸c n-íc kh¸c s¶n xuÊt. VÝ dô, nÕu mét
n-íc thø ba ®µm ph¸n mét dßng thuÕ víi ViÖt Nam víi møc thuÕ thÊp h¬n møc ®· ®-îc quy
®Þnh trong HiÖp ®Þnh, th× ®èi xö Tèi huÖ quèc (MFN) sÏ dµnh cho c¸c ®¬n vÞ kinh doanh Hoa
Kú QuyÒn ®-îc nhËp khÈu víi møc thuÕ thÊp h¬n ®ã. Do ®ã, viÖc HiÖp ®Þnh ®i vµo hiÖu lùc
vµ dµnh cho nhau quy chÕ Tèi huÖ quèc sÏ tù do ho¸ mét c¸ch ®¸ng kÓ th-¬ng m¹i gi÷a hai
n-íc. C¸c ngo¹i lÖ ®èi víi quy chÕ Tèi huÖ quèc (MFN) bao gåm sù ®èi xö ®Æc biÖt víi c¸c
n-íc trong khu vùc mËu dÞch tù do nh- AFTA hoÆc NAFTA vµ thñ tôc ®Æc biÖt ®èi víi
Th-¬ng m¹i biªn giíi. [§iÒu 1.3(A) vµ 1.3(B)]
§èi xö quèc gia : HiÖp ®Þnh yªu cÇu ViÖt Nam vµ Hoa Kú dµnh ®èi xö quèc gia cho
hµng nhËp khÈu cña nhau. §iÒu nµy cã nghÜa lµ ViÖt Nam vµ Hoa Kú tho¶ thuËn dµnh cho
hµng ho¸ nhËp khÈu cña nhau sù ®èi xö t-¬ng tù hoÆc kh«ng kÐm phÇn thuËn lîi h¬n ®èi víi
hµng ho¸ t-¬ng tù do c«ng d©n n-íc m×nh s¶n xuÊt.Trong mét sè tr-êng hîp, ch¼ng h¹n nh-
dÓ b¶o vÖ m«i tr-êng hoÆc an ninh quèc gia, c¸c Bªn cã quyÒn kh«ng ¸p dông nguyªn t¾c ®èi
xö quèc gia. NghÜa vô ®èi xö quèc gia bao gåm nh÷ng vÊn ®Ò sau :
ThuÕ - ThuÕ vµ phÝ néi ®Þa sÏ kh«ng ®-îc ®¸nh vµo hµng ho¸ nhËp khÈu Bªn kia cao
h¬n møc ®¸nh vµo s¶n phÈm t-¬ng tù trong n-íc.
LuËt trong n-íc - S¶n phÈm nhËp khÈu tõ Bªn kia ®-îc h-ëng sù ®èi xö kh«ng kÐm
thuËn lîi h¬n sù ®èi xö ®èi víi s¶n phÈm t-¬ng tù trong n-íc theo luËt trong n-íc liªn quan ®Õn
viÖc b¸n, mua, vËn chuyÓn, ph©n phèi, l-u kho hoÆc sö dông nh÷ng hµng ho¸ ®ã. [§iÒu 2.3]
C¸c quy ®Þnh vµ tiªu chuÈn kü thuËt - C¸c quy ®Þnh vµ tiªu chuÈn kÜ thuËt kh«ng
®-îc sö dông ®Ó g©y ra nh÷ng c¶n trë ®èi víi th-¬ng m¹i hoÆc ®Ó b¶o hé s¶n xuÊt trong n-íc,
vµ ph¶i ®-îc ¸p dông theo c¸ch ®Ó hµng nhËp khÈu nhËn ®-îc sù ®èi sö t-¬ng tù hoÆc tèt h¬n
®èi v¬Ý hµng hãa t-¬ng tù trong n-íc. [§iÒu 2.6]
Nh÷ng biÖn ph¸p vÖ sinh vµ vÖ sinh thùc vËt chØ ®-îc ¸p dông khi cÇn thiÕt ®Ó b¶o vÖ
søc khoÎ vµ ®êi sèng con ng-êi, ®éng vËt vµ thùc vËt, vµ ph¶i dùa trªn nh÷ng nguyªn lý khoa
häc ®-îc hç trî bëi nh÷ng b»ng chøng khoa häc ®Çy ®ñ vµ ®¸nh gi¸ ®-îc møc ®é rñi ro.
[§iÒu 2.6(A)]
C¸c tiªu chuÈn yªu cÇu vÒ m«i tr-êng, an ninh quèc gia, hoÆc ®Ó ng¨n ngõa nh÷ng
hµnh vi lõa ®¶o cã thÓ lµ chÝnh ®¸ng miÔn lµ c¸c tiªu chuÈn nµy kh«ng ®-îc h×nh thµnh hoÆc
¸p dông ®Ó h¹n chÕ th-¬ng m¹i h¬n møc cÇn thiÕt. [§iÒu 2.6(B)]
QuyÒn kinh doanh - C¸c Bªn tho¶ thuËn dµnh quyÒn kinh doanh cho c«ng ty vµ c«ng
d©n cña bªn kia sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc. ViÖt Nam ®ång ý dµnh nh÷ng quyÒn nµy theo
lé tr×nh nh- sau:
Ngay sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc : TÊt c¶ c¸c c«ng ty trong n-íc sÏ ®-îc phÐp kinh
doanh xuÊt nhËp khÈu ®èi víi hÇu hÕt c¸c s¶n phÈm. Nh÷ng doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t- trùc tiÕp
cña c«ng d©n hoÆc c«ng ty Hoa Kú còng ®-îc nhËp khÈu hµng ho¸ sö dông cho ho¹t ®éng s¶n
xuÊt hoÆc xuÊt khÈu cña c«ng ty ®ã cho dï c¸c s¶n phÈm nhËp khÈu ®ã cã ®-îc x¸c ®Þnh cô thÓ
trong giÊy phÐp ®Çu t-.
Hµng rµo phi thuÕ [Ch-¬ng I, §iÒu 3] : HiÖp ®Þnh yªu cÇu c¸c bªn lo¹i bá tÊt c¶ c¸c
hµng rµo phi quan thuÕ, bao gåm nh÷ng h¹n chÕ vÒ xuÊt nhËp khÈu, h¹n ng¹ch, yªu cÇu cÊp
phÐp vµ kiÓm so¸t ®èi víi tÊt c¶ c¸c chñng lo¹i hµng ho¸ vµ dÞch vô trong thêi gian tõ 3-7
n¨m, tuú theo tõng lo¹i s¶n phÈm.
ii
§Þnh gi¸ phÝ h¶i quan [Ch-¬ng I, §iÒu 3] : Hai bªn tho¶ thuËn r»ng lÖ phÝ hµnh
chÝnh liªn quan ®Õn viÖc nhËp khÈu hoÆc xuÊt khÈu hµng ho¸, kh«ng ®-îc v-ît qu¸ chi phÝ
dÞch vô thùc tÕ ®-îc thùc hiÖn.
Ngoµi ra, c¸c bªn tho¶ thuËn r»ng trong vßng 2 n¨m kÓ tõ ngµy HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc
viÖc ®Þnh gi¸ h¶i quan ®èi víi hµng nhËp khÈu sÏ tu©n theo nh÷ng tiªu chuÈn ®-îc quy ®Þnh
t¹i HiÖp ®Þnh vÒ ®Þnh gi¸ h¶i quan cña tæ chøc th-¬ng m¹i thÕ giíi (WTO). C¸c quy t¾c vÒ
®Þnh gi¸ h¶i quan x¸c ®Þnh trÞ gi¸ hµng ho¸ nhËp khÈu lµ bao nhiªu ®Ó ¸p dông nh÷ng quy
®Þnh h¶i quan vµ thuÕ quan. [§iÒu 3.5]
Gi¶m thuÕ quan [Ch-¬ng I, §iÒu 3.6 vµ phô lôc E] : ThuÕ ®èi víi mét sè mÆt hµng
Hoa Kú nhËp khÈu vµo ViÖt Nam ®-îc c¾t gi¶m trong thêi gian 3 n¨m. Møc gi¶m trung b×nh
lµ tõ 1/3 ®Õn 1/2.
Tù vÖ trong tr-êng hîp khÈn cÊp [Ch-¬ng I, §iÒu 6] : C¸c Bªn ®ång ý sù tham
vÊn vÒ rèi lo¹n thÞ tr-êng cã thÓ xÈy ra do gia t¨ng ®ã lµ nguyªn nh©n ®¸ng kÓ g©y ra hoÆc ®e
do¹ g©y ra thiÖt h¹i vÒ vËt chÊt ®èi víi ngµnh s¶n xuÊt trong n-íc. [§iÒu 6.1] Trong tr-êng
hîp c¸c Bªn kh«ng thÓ ®-a ra c¸c biÖn ph¸p kh¾c phôc th«ng qua tham vÊn, HiÖp ®Þnh cho
phÐp mét Bªn b¶o vÖ ngµnh s¶n xuÊt trong n-íc b»ng c¸ch ¸p dông c¸i gäi lµ c¸c biÖn ph¸p tù
vÖ ®èi víi hµng nhËp khÈu, d-íi h×nh thøc h¹n chÕ sè l-îng, t¨ng thuÕ hoÆc nh÷ng h¹n chÕ
kh¸c ®Ó chèng l¹i sù rèi lo¹n thÞ tr-êng. Bªn cã hµng nhËp khÈu bÞ ¶nh h-ëng bëi biÖn ph¸p
tù vÖ ®-îc phÐp ®×nh chØ nghÜa vô cña m×nh theo HiÖp ®Þnh víi gi¸ trÞ th-¬ng m¹i c¬ b¶n
t-¬ng ®-¬ng. [§iÒu 6.2]
Tranh chÊp th-¬ng m¹i [Ch-¬ng I, §iÒu 7] : HiÖp ®Þnh nµy bao hµm c¸c ®iÒu
kho¶n quan träng ®èi víi viÖc gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp trong giao dÞch th-¬ng m¹i, ®¶m b¶o
sù tiÕp cËn c¸c toµ ¸n vµ c¬ quan chÝnh quyÒn mét c¸ch kh«ng ph©n biÖt ®èi xö, khuyÕn khÝch
gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp b»ng träng tµi theo nh÷ng ®iÒu luËt Quèc tÕ ®· ®-îc c«ng nhËn, vµ
quy ®Þnh viÖc c-ìng chÕ thi hµnh c¸c ph¸n quyÕt cña träng tµi.
Th-¬ng m¹i Nhµ n-íc [Ch-¬ng I, §iÒu 8] : HiÖp ®Þnh cho phÐp c¸c Bªn duy tr×
nh÷ng doanh nghiÖp th-¬ng m¹i Nhµ n-íc vµ dµnh cho nh÷ng doanh nghiÖp ®ã nh÷ng -u ®·i
tuyÖt ®èi hoÆc ®Æc biÖt ®Ò xuÊt hoÆc nhËp khÈu nh÷ng s¶n phÈm ®-îc nªu trong mét Phô lôc
riªng cña HiÖp ®Þnh. Tuy nhiªn, nh÷ng doanh nghiÖp Nhµ n-íc nµy ph¶i tu©n thñ c¸c nguyªn
t¾c kh«ng ph©n biÖt ®èi xö cña HiÖp ®Þnh trong viÖc mua vµ b¸n hµng ho¸ nhËp khÈu hoÆc
xuÊt khÈu cña m×nh. §iÒu nµy cã nghÜa hä ph¶i thùc hiÖn viÖc mua vµ b¸n hoµn toµn dùa trªn
nh÷ng c©n nh¾c vÒ th-¬ng m¹i.
b- Tãm t¾t C¸c cam kÕt vÒ lÜnh vùc TMDV :
Ch-¬ng nµy cña HiÖp ®Þnh ®Ò cËp ®Õn th-¬ng m¹i dÞch vô dùa theo m« h×nh cña HiÖp
®Þnh chung vÒ Th-¬ng m¹i DÞch vô cña WTO (GATS). Trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng M¹i, Hoa
Kú dµnh cho c¸c c«ng d©n vµ c«ng ty cña ViÖt Nam sù tiÕp cËn nh- Hoa Kú dµnh cho c¸c
thµnh viªn cña Tæ chøc Th-¬ng m¹i ThÕ giíi (WTO) nh- ®-îc thÓ hiÖn trong lé tr×nh cña
HiÖp §Þnh GATS. Cïng víi c¸c ngµnh dÞch vô kh¸c, ViÖt Nam lÇn ®Çu tiªn ®ång ý tù do ho¸
mét lo¹t c¸c ngµnh dÞch vô trong ®ã bao gåm c¸c dÞch vô viÔn th«ng, kÕ to¸n, ng©n hµng vµ
ph©n phèi. C¸c cam kÕt réng më nµy sÏ t¹o ra nh÷ng c¬ héi cã gi¸ trÞ vµ b¶o ®¶m viÖc tiÕp
cËn dÔ dµng thÞ tr-êng ViÖt Nam vµ thÞ tr-êng Hoa Kú ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t- vµ c«ng ty cña
mçi n-íc. Nh÷ng cam kÕt nµy còng thÓ hiÖn viÖc ViÖt Nam cam kÕt héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ
quèc tÕ vµ ®Ých cuèi cïng lµ Tæ chøc Th-¬ng m¹i ThÕ giíi (WTO).
C¸c nguyªn t¾c vµ nghÜa vô :
§èi xö Tèi huÖ quèc (MFN) - Hoa Kú vµ ViÖt Nam ®ång ý dµnh ®èi xö Tèi huÖ quèc
cho dÞch vô vµ nhµ cung cÊp dÞch vô cña bªn kia. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ c¸c bªn dµnh cho dÞch
vô vµ nhµ cung cÊp dÞch vô cña bªn kia sù ®èi xö t-¬ng tù hoÆc tèt h¬n sù ®èi xö hä dµnh cho
dÞch vô vµ c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô sù ®èi xö dÞch vô ®Æt t¹i hoÆc cung cÊp tõ c¸c n-íc kh¸c
iii
mµ c¸c Bªn cã quan hÖ Tèi huÖ quèc [§iÒu 2.l] NghÜa vô nµy ¸p dông cho tÊt c¶ c¸c ngµnh
dÞch vô vµ tÊt c¶ c¸c h×nh thøc cung cÊp trõ nh÷ng tr-êng hîp mµ mét Bªn coi lµ ngo¹i lÖ.
Nh÷ng ngo¹i lÖ nµy ®-îc liÖt kª trong nh÷ng b¶n cam kÕt riªng cña hai Bªn.
TiÕp cËn thÞ tr-êng - Trong mçi ngµnh dÞch vô ®-îc x¸c ®Þnh trong lé tr×nh, mét bªn
ph¶i b¶o ®¶m cung cÊp cho bªn kia sù tiÕp cËn thÞ tr-êng ®èi víi c¸c dÞch vô vµ nhµ cung cÊp
dÞch vô. HiÖp ®Þnh x¸c ®Þnh 6 lo¹i h¹n chÕ vÒ tiÕp cËn thÞ tr-êng mµ mét Bªn kh«ng ®-îc
duy tr× hoÆc th«ng qua trong c¸c ngµnh ®ã. Cïng víi c¸c h¹n chÕ kh¸c, c¸c h¹n chÕ nµy bao
gåm c¸c h¹n chÕ vÒ sè l-îng nhµ cung cÊp dÞch vô, c¸c h¹n chÕ vÒ tæng trÞ gi¸ cña c¸c giao
dÞch dÞch vô, c¸c h¹n chÕ vÒ tæng sè l-îng ®Çu ra cña dÞch vô, vµ c¸c h¹n chÕ vÒ h×nh thøc
ph¸p nh©n hoÆc liªn doanh mµ th«ng qua ®ã mét dÞch vô cã thÓ ®-îc cung cÊp.
§èi xö quèc gia (NT) - HiÖp ®Þnh yªu cÇu ViÖt Nam vµ Hoa Kú, phï hîp víi c¸c cam
kÕt t¹i mçi ngµnh dÞch vô ®-îc x¸c ®Þnh trong lé tr×nh cña m×nh, ph¶i dµnh ®èi xö quèc gia
cho c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô cña Bªn kia. §iÒu nµy cã nghÜa lµ c¸c bªn ®ång ý ®èi xö víi c¸c
dÞch vô vµ nhµ cung cÊp dÞch vô cña Bªn kia mét c¸ch t-¬ng tù hoÆc tèt h¬n sù ®èi xö hä
dµnh cho c¸c dÞch vô cung cÊp bëi c«ng d©n cña hä hoÆc nhµ cung cÊp dÞch vô do c«ng d©n
cña hä ®iÒu hµnh. [§iÒu 7.l]
Ph¸p luËt quèc gia - Mçi Bªn sÏ ®iÒu hµnh c¸c luËt vµ quy ®Þnh ¶nh h-ëng ®Õn
th-¬ng m¹i trong c¸c ngµnh dÞch vô x¸c ®Þnh l¹i Phô lôc mét c¸ch hîp lý, kh¸ch quan vµ v«
t-. §¬n xin cÊp phÐp ®Ó cung cÊp c¸c dÞch vô cô thÓ ph¶i ®-îc xem xÐt trong mét kho¶ng
thêi gian hîp lý. [§iÒu 4.3] Nh÷ng quyÕt ®Þnh liªn quan ®Õn nh÷ng ®¬n ®ã cã thÓ ®-îc xem
xÐt l¹i bëi c¸c c¬ quan tµi ph¸n trong n-íc. [§iÒu 4.2(A)]
Nh÷ng yªu cÇu vÒ cÊp phÐp hoÆc tiªu chuÈn nghÒ nghiÖp vµ tiªu chuÈn kü thuËt cÇn
®¸p øng ®Ó ®-îc cung cÊp mét dÞch vô ph¶i dùa trªn c¸c tiªu chÝ kh¸ch quan, kh«ng phiÒn hµ
h¬n møc cÇn thiÕt, vµ b¶n th©n nh÷ng yªu cÇu nµy kh«ng t¹o ra sù h¹n chÕ ®èi víi viÖc cung
cÊp dÞch vô. [§iÒu 4.4(A)]
§éc quyÒn vµ nhµ cung cÊp dÞch vô ®éc quyÒn - Mçi Bªn b¶o ®¶m r»ng c¸c nhµ cung
cÊp dÞch vô ®éc quyÒn khi c¹nh tranh ë nh÷ng ngµnh kinh doanh n»m ngoµi ph¹m vi ®éc
quyÒn cña m×nh sÏ hµnh ®éng phï hîp víi c¸c canh kÕt vÒ ®èi xö Tèi huÖ quèc hoÆc theo c¸c
ngµnh cô thÓ cña Bªn ®ã vµ kh«ng l¹m dông vÞ trÝ ®éc quyÒn cña m×nh. [§iÒu 5.l vµ 5.2]
C¸c phô lôc cña HiÖp ®Þnh GATS - HiÖp ®Þnh ®-a vµo bèn Phô lôc hoÆc c¸c cam kÕt
phô trî kh¸c cña HiÖp ®Þnh GATS. Víi mét sè ®iÒu chØnh nhá, b»ng c¸ch dÉn chiÕu, c¸c Bªn
®-a vµo Phô lôc vÒ C¸c DÞch vô Tµi chÝnh, Phô lôc vÒ Di chuyÓn ThÓ nh©n vµ Phô lôc vÒ ViÔn
th«ng cña HiÖp ®Þnh GATS. §¸ng chó ý lµ, b»ng c¸ch dÉn chiÕu, c¸c Bªn ®-a vµo Tµi liÖu
Tham chiÕu ViÔn th«ng mét tËp hîp nh÷ng cam kÕt qu¶n lý mang tÝnh rµng buéc ®-îc h×nh
thµnh trong qu¸ tr×nh ®µm ph¸n vÒ viÔn th«ng c¬ b¶n cña WTO.
C¸c cam kÕt phô trî : C¸c Bªn cã thÓ ®µm ph¸n c¸c cam kÕt bæ sung ®èi víi nh÷ng
biÖn ph¸p ¶nh h-ëng ®Õn th-¬ng m¹i dÞch vô. [§iÒu 8]
Trong lé tr×nh c¸c cam kÕt cô thÓ cña m×nh trong HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam -
Hoa Kú (Phô lôc G), hai bªn ®· cam kÕt më cöa thÞ tr-êng còng nh- thùc hiÖn nguyªn t¾c
§èi xö quèc gia cho tõng lÜnh vùc, ngµnh dÞch vô, víi c¸c ®iÒu kiÖn, h¹n chÕ, nÕu cã. Cã thÓ
tãm t¾t Lé tr×nh thùc hiÖn c¸c cam kÕt cña ViÖt Nam vÒ th-¬ng m¹i dÞch vô trong HiÖp ®Þnh
nh- sau:
1. Ngay sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc:
- Thùc hiÖn nguyªn t¾c §èi xö tèi huÖ quèc ®èi víi dÞch vô vµ nhµ cung cÊp dÞch vô Hoa Kú;
- §¶m b¶o r»ng tÊt c¶ c¸c biÖn ph¸p ¸p dông cã ¶nh h-ëng ®Õn th-¬ng m¹i dÞch vô
trong c¸c lÜnh vùc ®-a ra cam kÕt ®-îc qu¶n lý mét c¸ch hîp lý, kh¸ch quan vµ v« t-;
- Thñ tôc cÊp phÐp ph¶i minh b¹ch, râ rµng vµ nhÊt qu¸n;
iv
- Më cöa thÞ tr-êng vµ thùc hiÖn nguyªn t¾c ®èi xö quèc gia ®èi víi c¸c ngµnh, ph©n
ngµnh dÞch vô theo tõng ph-¬ng thøc cung cÊp t-¬ng øng mµ trong Phô lôc G ®· ghi ch÷
kh«ng h¹n chÕ;
- Cho phÐp c¸c C«ng ty Hoa Kú liªn doanh víi c¸c ®èi t¸c ViÖt Nam hay thµnh lËp xÝ
nghiÖp 100% vèn Hoa Kú trong lÜnh vùc nhµ hµng kh¸ch s¹n;
- Cho phÐp c¸c C«ng ty Hoa Kú cung cÊp dÞch vô ®¹i lý vµ ®iÒu phèi du lÞch l÷ hµnh
d-íi h×nh thøc liªn doanh víi ®èi t¸c ViÖt Nam, nh-ng phÇn gãp vèn cña phÝa Hoa Kú kh«ng
®-îc v-ît qu¸ 49%;
- Cho phÐp thµnh lËp liªn doanh cung cÊp dÞch vô nghiªn cøu th¨m dß thÞ tr-êng vµ
dÞch vô t- vÊn qu¶n lý víi l-îng gãp vèn kh«ng qu¸ 49%.
2. Hai n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc:
Cho phÐp liªn doanh víi ®èi t¸c ViÖt Nam ®Ó cung cÊp dÞch vô viÔn th«ng trÞ gi¸ gia
t¨ng (trõ Internet) víi phÇn gãp vèn cña phÝa Hoa Kú kh«ng qu¸ 50%.
3. Ba n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc:
- CÊp phÐp c¸c dÞch vô kÕ to¸n vµ kiÓm to¸n theo c¸c tiªu chÝ c«ng khai vµ minh b¹ch;
- Cho phÐp thµnh lËp liªn doanh kinh doanh viÔn th«ng (Internet) víi møc gãp vèn tèi
®a lµ 50%, dÞch vô ph©n phèi víi møc gãp vèn lµ 49%;
- Cho phÐp thµnh lËp liªn doanh b¶o hiÓm víi phÇn gãp vèn kh«ng qu¸ 50% (thùc tÕ
hiÖn nay ®· cã mét C«ng ty b¶o hiÓm 100% vèn Hoa Kú) vµ ®-îc kinh doanh b¶o hiÓm b¾t
buéc;
- Cho phÐp thµnh lËp liªn doanh trong lÜnh vùc ng©n hµng;
- Dµnh ®èi xö quèc gia ®Çy ®ñ ®èi víi quyÒn tiÕp cËn Ng©n hµng Trung -¬ng trong
c¸c ho¹t ®éng t¸i chiÕt khÊu, swap, forward;
- Cho phÐp thµnh lËp liªn doanh kinh doanh dÞch vô du lÞch vµ l÷ hµnh víi møc gãp
vèn cña Hoa Kú lªn tíi 51%.
4. Bèn n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc:
- Lo¹i bá sù ph©n biÖt vÒ gi¸ vµ phÝ ®èi víi c¸c lo¹i dÞch vô;
- Cho phÐp liªn doanh víi ®èi t¸c ViÖt Nam ®-îc phÐp kinh doanh dÞch vô viÔn th«ng
víi phÇn gãp vèn cña phÝa Hoa Kú kh«ng qu¸ 49%.
5. N¨m n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc:
- Cho phÐp liªn doanh trong lÜnh vùc nghe nh×n víi møc gãp vèn cña Hoa Kú kh«ng
qu¸ 51%;
- Cho phÐp thµnh lËp C«ng ty100% vèn Hoa Kú trong lÜnh vùc b¶o hiÓm vµ trong dÞch
vô t- vÊn qu¶n lý;
- Lo¹i bá h¹n chÕ vÒ tû lÖ t¸i b¶o hiÓm vµ h¹n chÕ vÒ møc gãp vèn cña phÝa Hoa Kú
trong liªn doanh kinh doanh dÞch vô du lÞch vµ du lÞch l÷ hµnh;
- Vèn cña phÝa Hoa Kú trong liªn doanh cung cÊp dÞch vô qu¶ng c¸o vµ dÞch vô
nghiªn cøu th¨m dß thÞ tr-êng ®-îc n©ng lªn 51%;
- C¸c C«ng ty cã vèn cña Hoa Kú ®-îc cung cÊp dÞch vô t- vÊn vÒ thuÕ cho mäi ®èi t-îng.
6. S¸u n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc:
- Xo¸ bá h¹n chÕ vÒ tû lÖ gãp vèn trong liªn doanh dÞch vô ph©n phèi;
- Cho phÐp phÝa Hoa Kú tham gia kinh doanh ®iÖn tho¹i cè ®Þnh, víi møc gãp vèn tèi
®a lµ 49% vµ kinh doanh b¶o hiÓm b¾t buéc víi møc gãp vèn lªn tíi 100%;
v
7. B¶y n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc:
- Cho phÐp thµnh lËp C«ng ty 100% vèn Hoa Kú ®èi víi c¸c dÞch vô b¸n bu«n b¸n lÎ,
®¹i lý vµ m-în danh, nghiªn cøu th¨m dß thÞ tr-êng;
- Cho phÐp thµnh lËp tr-êng häc 100% vèn Hoa Kú;
- Lo¹i bá h¹n chÕ vÒ vèn trong liªn doanh qu¶ng c¸o.
8. T¸m n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc:
- Thùc hiÖn §èi xö quèc gia ®èi víi chi nh¸nh ng©n hµng Hoa Kú nhËn tiÒn göi b»ng
®ång tiÒn ViÖt Nam tõ c¸c ph¸p nh©n kh«ng cã quan hÖ tÝn dông;
- C¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh cã vèn ®Çu t- Hoa Kú ®-îc phÐp ph¸t hµnh thÎ tÝn dông trªn
c¬ së quèc gia.
9. ChÝn n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc:
Cho phÐp thµnh lËp ng©n hµng 100% vèn Hoa Kú t¹i ViÖt Nam (tr-íc ®ã phÇn vèn
Hoa Kú kh«ng v-ît qu¸ 49%);
10. M-êi n¨m sau khi HiÖp ®Þnh cã hiÖu lùc:
Thùc hiÖn ®èi xö quèc gia ®Çy ®ñ ®èi víi chi nh¸nh ng©n hµng Hoa Kú trong viÖc
nhËn tiÒn göi b»ng ®ång tiÒn ViÖt Nam tõ c¸c thÓ nh©n kh«ng cã quan hÖ tÝn dông.






















vi
Danh môc ch÷ viÕt t¾t


AFTA Khu vùc MËu dÞch tù do ASEAN
APEC
DiÔn ®µn hîp t¸c kinh tÕ Ch©u ¸- Th¸i B×nh D-¬ng
ASEAN
HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸
ATC HiÖp ®Þnh DÖt may cña WTO
BTA HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam – Hoa kú
CEPT HiÖp ®Þnh ThuÕ quan -u ®·i cã hiÖu lùc chung
CPC Ph©n lo¹i c¸c ngµnh dÞch vô theo b¶ng ph©n lo¹i dÞch vô cña
Liªn hîp quèc
EU Liªn minh Ch©u ¢u
GATS
HiÖp ®Þnh chung vÒ Th-¬ng m¹i DÞch vô cña WTO
GATT HiÖp ®Þnh chung vÒ Th-¬ng m¹i vµ ThuÕ quan
HCCP Ph©n tÝch nguy c¬ vµ kiÓm so¸t c¸c kh©u träng yÕu trong
qu¸ tr×nh chÕ biÕn thùc phÈm
HS C«ng -íc quèc tÕ vÒ HÖ thèng hµi hoµ vÒ m· vµ Miªu t¶
hµng ho¸
IMF Quü TiÒn tÖ quèc tÕ
ISO 14000 Bé c¸c Tiªu chuÈn quèc tÕ vÒ Qu¶n lý m«i tr-êng
ISO 9000 Bé c¸c Tiªu chuÈn quèc tÕ vÒ Qu¶n lý chÊt l-îng hµng ho¸
ITA HiÖp ®Þnh C¸c s¶n phÈm c«ng nghÖ th«ng tin.
MFN Quy chÕ ®èi xö tèi huÖ quèc
NAFTA Khu vùc mËu dÞch tù do B¾c Mü
NT Quy chÕ ®èi xö quèc gia
SA 8000 Tiªu chuÈn C¸c yªu cÇu vÒ qu¶n trÞ tr¸ch nhiÖm x· héi do
Héi ®ång c«ng nhËn quyÒn -u tiªn kinh tÕ ban hµnh (n¨m
1997)
TRIMs HiÖp ®Þnh vÒ C¸c biÖn ph¸p ®Çu t- liªn quan ®Õn th-¬ng
m¹i
UVIP Dù ¸n xóc tiÕn ®Çu t- ViÖt Nam - Hoa Kú
VCCI Phßng Th-¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖp ViÖt Nam
WB Ng©n hµng thÕ giíi
WTO Tæ chøc Th-¬ng m¹i thÕ giíi





vii
TAI LIÊU THAM KHÁO

1. ChØ thÞ sè 22/2000/CT-TTg cña Thñ t-íng ChÝnh phñ ngµy 27/10/2002 vÒ ChiÕn l-îc
ph¸t triÓn xuÊt nhËp khÈu hµng ho¸ vµ dÞch vô thêi kú 2001 - 2010.
2. Néi dung HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú ký kÕt ngµy 13/7/2000 vµ c¸c phô
lôc cña HiÖp ®Þnh.
3. “Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú d-íi t¸c ®éng cña HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i song
ph-¬ng” - NguyÔn §×nh L-¬ng - T¹p chÝ Quèc tÕ 11/2000.
4. C¸c B¸o c¸o cña Bé Th-¬ng m¹i vÒ t×nh thùc thùc hiÖn kÕ ho¹ch c¸c n¨m 2001, 2002
vµ 6 th¸ng ®Çu n¨m 2003.
5. “HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú” - Vò Khoan - T¹p chÝ Céng s¶n
15/2000.
6. Doanh nghiÖp cÇn biÕt khi quan hÖ th-¬ng m¹i víi Hoa Kú - LuËt gia §inh TÝch Linh
- NXB Thèng kª 2002.
7. Nh÷ng ®iÒu cÇn biÕt vÒ Tæ chøc Th-¬ng m¹i thÕ giíi vµ tiÕn tr×nh gia nhËp cña ViÖt
Nam - NXB ChÝnh trÞ Qèc gia 1988.
8. Ph¸p luËt kinh doanh theo HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i ViÖt Nam - Hoa Kú - Ph¹m Minh -
NXB Thèng kª 2001.
9. Gia nhËp Tæ chøc Th-¬ng m¹i thÕ giíi (WTO) vµ nh÷ng vÊn ®Ò - Tµi liÖu cña
UNCTAD t¹i Héi th¶o ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh gia nhËp WTO (1996).
10. T×m hiÓu LuËt, chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i, mét sè quy ®Þnh vµ thñ tôc trong bu«n b¸n víi
Mü - Bé Th-¬ng m¹i - 1995.
11. TiÒm n¨ng ViÖt Nam thÕ kû XXI - NXB ThÕ giíi - 2001.
12. Tµi liÖu ''§¸nh gi¸ t¸c ®éng cña HiÖp ®Þnh Th-¬ng m¹i song ph-¬ng ViÖt Nam - Hoa
Kú'', do ViÖn nghiªn cøu qu¶n lý kinh tÕ T.W (CIEM) vµ Dù ¸n Hç trî thóc ®Èy
th-¬ng m¹i Star - ViÖt Nam phèi hîp ban hµnh.
13. Tµi liÖu Héi th¶o : ViÖt Nam gia nhËp WTO do Uû ban Quèc gia vÒ Héi nhËp kinh tÕ
quèc tÕ - Bé Th-¬ng m¹i phèi hîp cïng Bé Hîp t¸c vµ Ph¸t triÓn kinh tÕ §øc : “Gia
nhËp WTO cña ViÖt Nam : ChuÈn bÞ c¹nh tranh trong mét m«i tr-êng míi” th¸ng
10/2003.
14. Tµi liÖu Héi th¶o : Th-¬ng m¹i ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ do
Bé Th-¬ng m¹i vµ Tr-êng §¹i häc Ngo¹i th-¬ng, th¸ng 10/2003.
15. B¸o c¸o ph¸t triÓn thÕ giíi 2002 - X©y dùng thÓ chÕ hç trî thÞ tr-êng - NXB ChÝnh trÞ
quèc gia.
16. Monthly Trade Update - February 2002 U.S. Foreign Trade Developments (Released
2001, 2002).
17. United State Department of Commerce New - Washinhton DC - 2001, 2002.
18. WTO - Annual Report 2001, 2002.
19. NAFTA Commodity Supplement. Market and Trade Economics Division, Economic
Research Service, U.S. Department of Agriculture, WRS-99-1A, March 2001.
20. WTO,"Preferential and Non-Preferential Trade Flows in theWorld", 2000, 2001
21. K.Y. Tan, Inwon Park, M.H. Toh, "Strategic Interests of ASEAN-5 in Regional
Trading Arrangements in Asia-Pacific", Asia Pacific Journal of Management, 2001
22. Emiko Fusake, Will Martin, "Evaluating the Implications of Vietnam's Accession to
the ASEAN Free Trade Area: A Quantitative Evaluation", World Bank, 1999.