You are on page 1of 48

Περιοδική ἔκδοση ἱστορικῆς-ἀρχαιολογικῆς καί λαογραφικῆς ἐνημέρωσης καί καταγραφῆς

ΕΤΟΣ ΛΒ΄, Τεῦχος 123, Ἀπρίλιος-Ἰούνιος 2019


ΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA ΤΟΥ ΤΕΥΧΟΥΣ
• Ὁ Μητροπολίτης Πρόεδρος Ἱερισσοῦ καί
Ἁγίου Ὄρους Ἰωακείμ (1899-1906)
Περιοδική ἔκδοση ἱστορικῆς-
(Δημ. Θ. Κύρου) σ. 3
ἀρχαιολογικῆς καί λαογραφικῆς
ἐνημέρωσης καί καταγραφῆς • Ἡ Λιαρίγκοβη στά χρόνια τῆς τουρκο-
630 74 ΑΡΝΑΙΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ κρατίας (Δημ. Θ. Κύρου) σ. 10

ΚΩΔΙΚΟΣ 3677
• Οἱ πρόγονοί μας (προπαπποῦδες καί παπ-
ποῦδες) οἱ ὁποῖοι γεννήθηκαν κατά τά
Ἰδιοκτήτης-Ἐκδότης
ἔτη 1862-1924 καί ζοῦσαν τό 1925
Διευθυντής–Συντάκτης
(Δημ. Θ. Κύρου) σ. 15
Ὑπεύθυνος–Ἐπιμελητής Ὕλης:
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Θ. ΚΥΡΟΥ • Ἡ ἀπόγνωση τοῦ πλάτανου
Φιλόλογος-Θεολόγος (Στέφ. Π. Βογιατζῆ) σ. 17
Τηλέφωνα: • Ἕνας ὕμνος ἀνωνύμου γιά τή Λια-
23720 22 127 καί 6943 441419 ρίγκοβη (Ἀρναία) (Χαρακτηρίζεται ὁ
Παράδεισος τῆς Χαλκιδικῆς» τό 1903
ISSN: 1106-4579
(Δημ. Θ. Κύρου) σ. 19
ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ • Παρουσίαση τοῦ βιβλίου τοῦ Δημ. Κύρου
Συνδρομές προαιρετικές
«Οἱ σεισμοί τοῦ 1932 στή Βορειοανατο-
Ἐπιστολές-Ἐπιταγές-Ἐμβάσματα: λική Χαλκιδική» (Ἀστερ. Καραστέργιου) σ. 20
Δημ. Θ. Κύρου, 630 74 ΑΡΝΑΙΑ • Ἐνδιαφέρουσες Εἰδήσεις
(Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 25
Ἀριθμός Λογαριασμοῦ:
ΙΒΑΝ GR 1301103260000032674787984 • Ἡ Ἀλληλογραφία μας (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 35
• Oἱ συνδρομητές μας (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 38
ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ «ΜΕΛΙΣΣΑ»
• Παρουσίαση τοῦ βιβλίου τοῦ Δημ. Θ.
ΑΣΠΡΟΒΑΛΤΑ. ΤΗΛ. 23970 23 313
Κύρου «Τό Ἡμερολόγιο τοῦ Γεωργίου
Παναγιώτη Γεωργιάδη (Κυριάκου)
(Γιάννη Αἰκατερινάρη) σ. 39
• Παρουσίαση τοῦ βιβλίου τοῦ Δημ. Θ.
Κύρου «Τό Ἡμερολόγιο τοῦ Γεωργίου
Παναγιώτη Γεωργιάδη (Κυριάκου)
(Στ. Αὐγολούπη) σ. 41
• Ὁ πνευματικός σύνδεσμος Ἀμφιλοχίας
καί Ἀρναίας σ. 42
• Ὁ Τύπος γράφει γιά τό περιοδικό Ἀρναία
(Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 45
• Ἔντυπα πού λάβαμε (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 46
• Συγχαρητήρια σ. 46
• Ἀπόψεις-Προτάσεις-Σχόλια
(Δημ. Θ. Κύρου) σ. 47
Ἡ φωτογραφία τοῦ ἐξωφύλλου:

• Δημοσιεύματα Τύπου γιά τήν Ἀρναία


Ὁ Ἱ. Ναός Ἁγίων Ἀναργύρων

(Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 47
Ἀρναίας (1919-2019).

2
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΕΡΙΣΣΟΥ ΚΑΙ
ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΙΩΑΚΕΙΜ (1899-1906)
Toῦ Δημ. Θ. Κύρου
Θεολόγου-Φιλολόγου

Διάδοχος τοῦ ἐπισκόπου Ἰλαρίωνα ἦταν ὁ Μητροπολίτης Τιβεριουπόλεως καί


Στρωμνίτσης Ἰωακείμ Ἀναστασιάδης ἤ Παπαναστασίου.
Γεννήθηκε στήν Μηχανιώνα τῆς Κυζίκου τῆς Μ. Ἀσίας. Σπούδασε στή Θεολογική
Σχολή τῆς Χάλκης, ἀπό τήν ὁποία ἀποφοίτησε τό 1876. Τό 1886 διορίσθηκε Μέγας
Ἀρχιμανδρίτης τοῦ Πατριαρχείου. Στή συνέχεια χειροτονήθηκε ἐπίσκοπος Πο-
λυανῆς καί ἀπό ἐκεῖ μετατέθηκε στή Μητρόπολη Τιβεριουπόλεως καί Στρωμνίτσης
τό 1892. Μετά ἀπό ἑπτά ἔτη στίς 18 Μαρτίου 1897 εὑρισκόμενος στή Θεσσαλονίκη
ἐκλέχθηκε ἀπό τή Σύνοδο τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, μέ τή συγκατάθεση τοῦ
Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης, ὡς Μητροπολίτης Πρόεδρος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου
Ὄρους1.
Μετά τήν ἐκλογή του μετέβη στίς 2 Ἀπριλίου στήν Κωνσταντινούπολη καί ἐπι-
σκέφθηκε στό Πατριαρχεῖο τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη. Μετά ἀπό μικρή διαμονή
ἐκεῖ ἀναχώρησε ἀπό τήν Κωνσταντινούπολη στίς 12 Ἀπριλίου γιά τήν ἕδρα του
«ὅπως ἀναλάβῃ τά προεδρικά αὐτοῦ καθήκοντα», ἀφοῦ ἀποχαιρέτησε τόν Πα-
τριάρχη καί τούς συνοδικούς2.
Τόν Ἀπρίλιο τοῦ 1899 μέ κείμενό του εὐχαρίστησε τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη,
τήν Ἱερά Σύνοδο τοῦ Πατριαρχείου καί τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης γιά τήν
ἐκλογή του ὡς ποιμενάρχη τῆς ἐπισκοπῆς Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους, πειθόμενος
«τῷ θείῳ αὐτοῦ προστάγματι» καί δεχόμενος «τό ἐπίταγμα», μέ τίς εὐχές τῶν
ὁποίων θά τοῦ ἀξιώσει ὁ Θεός «ποιμᾶναι θεοφιλῶς καί θεαρέστως» τό ἐμπιστευθέν
σ’ αὐτόν λογικό ποίμνιο «καί εἰς νομάς σωτηρίους ποδηγετῆσαι καί ἄσπιλον καί ἀμό-
λυντον» τόν ἑαυτό του καί ἐκεῖνο «παραστῆσαι ἐν τῇ φρικτῇ αὐτοῦ δευτέρᾳ πα-
ρουσίᾳ»3.
Στίς 25 Ὀκτωβρίου 1899 τρεῖς κάτοικοι τῶν Ρεβενικίων (...) ἐμφανιζόμενοι μέ ἱκε-
τική ἀναφορά τους πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ ἐκθέτουν σ’ αὐτόν μιά προσωπική
ὑπόθεσή τους, γιά τήν ὁποία δικάσθηκαν, ὕστερα ἀπό ἄδικη καταγγελία, στό Πρω-
τοδικεῖο Πολυγύρου σέ δίμηνη φυλάκιση, καί τόν ἐκλιπαροῦν «ἵνα, ἀφοῦ ἀναγνώσῃ
τό ἐπισυναπτόμενον ὧδε κοινοσφράγιστον πιστοποιητικόν, ὑπερασπιστῇ τά ὅλως
διόλου ἀγνοοῦντα τήν ἄδικον ταύτην καταγγελίαν τέκνα τους, ἅτινα ὑποφέρουσιν
ἀδίκως συκοφαντηθέντα καί εἶναι θύματα τῆς αἰσχρότητος τοῦ μιανθέντος (...)»4.
Στίς 15 Δεκεμβρίου 1899 ὁ Πρόεδρος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους σέ ἐπιστολή του
πρός τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης ἀναφέρει ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Λιαρίγκοβης ἐξέ-
λεξαν ἐπιτροπή γιά τήν ἀνέγερση τοῦ ἐξωκκλησίου τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς καί πα-
ρακαλεῖ νά φροντίσει γιά τήν ἔκδοση σχετικοῦ φιρμανίου5.
Στίς 3 Ἰανουαρίου 1900 ὁ Μητροπολίτης μέ ἐπιστολή του πρός τόν ἐπίσκοπο
Ἱερισσοῦ ζητοῦσε, προκειμένου νά ἐκδοθεῖ σύντομα τό φιρμάνι γιά τήν ἀνέγερση
τοῦ ἐξωκκλησίου, τήν ἀποστολή σχεδιαγράμματος μέ τίς διαστάσεις τοῦ κτιρίου καί
τοῦ περιβόλου καθώς καί πληροφορίες γιά τό ποσό τῶν χρημάτων, πού ἐπρόκειτο
νά καταβληθοῦν στόν ὑπεύθυνο γιά τήν ἀνέγερση ἐπίτροπο, πού εἶχε διορισθεῖ ἀπό
τήν Κοινότητα Λιαριγκόβης6.

3
Στίς 3 Φεβρουαρίου 1900 ὁ Ἱερισσοῦ σέ ἀπαντητική ἐπιστολή του πρός τόν Μη-
τροπολίτη Θεσσαλονίκης ἀναφέρει ὅτι σύμφωνα μέ πληροφορίες, πού τοῦ ἔδωσε
ἡ Ἐπιτροπή, «τό σχέδιον τοῦ ἀνεγερθησομένου παρεκκλησίου ἐπ’ ὀνόματι τῆς
ἁγίας Παρασκευῆς» θά δοθεῖ στόν Μητροπολίτη ἀπό κάποιον ἀρχιτέκτονα τῆς Θεσ-
σαλονίκης, μέ τό ὁποῖο θά δηλώνεται τό μῆκος, τό πλάτος, τό ὕψος, τά παράθυρα
καί οἱ θύρες, ὅτι «τό γήπεδον, ἐφ’ οὗ ἀνοικοδομηθήσεται τό ἐν λόγῳ παρεκκλήσιον,
ἀνέκαθέν ἐστι βακουφικόν καί σώζεται ἐν ξυλίνῳ παραπήγματι, ἐν ᾧ τελεῖται ἐν τῇ
μνήμῃ τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς ἡ θεία Μυσταγωγία, καί κατ’ ἀκολουθίαν εἰς οὐδένα
ἀνήκει οὐδέ δύναταί τις νά ἐγείρῃ ἐνστάσεις καί ἀξιώσεις», ὅτι ἡ δαπάνη «κατα-
βληθήσεται ὑπό τοῦ ταμείου τῆς ἱερᾶς ἐκκλησίας καί τῶν φιλευσεβῶν ὀρθοδόξων
χριστιανῶν», καί ὅτι «ἡ ἀναφορά τῆς ἐπί τούτῳ διορισθείσης ἐπιτροπῆς» ἐπιδόθηκε
σ’ αὐτόν7.
Στίς 26 Φεβρουαρίου 1900 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ βεβαιώνει καί ὑπογράφει ἀκρι-
βές Ἀντίγραφο Ἐγγράφου τῆς Κοινότητας Ρεβενικίων (μουχτάρης καί ἀζάδες)
πρός αὐτόν, μέ τό ὁποῖο ζητοῦν νά χειροτονήσει διάκονο τόν Μοναχό τῆς Μονῆς
Ξηροποτάμου Στυλιανό Χριστοδούλου8.
Στίς 9 Μαΐου 1900 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης μέ Γράμμα του πρός τόν Μητρο-
πολίτη Θεσσαλονίκης ἀναφέρει ὅτι κάνοντάς τον γνωστό ὅτι στάλθηκε στή Νο-
μαρχία Θεσσαλονίκης «κοινόν ὑψηλόν Αὐτοκρατορικόν Φιρμάνιον περί ἀνεγέρ-
σεως ἐν τοῖς μεταλλείοις Κασσάνδρας... τζαμίου καί ἐκκλησίας» γιά τίς ἀνάγκες τῶν
ἐκεῖ ἐργαζομένων, τοῦ στέλνει ἐσώκλειστη ἐπιστολή του πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισ-
σοῦ καί Ἁγίου Ὄρους ζητώντας «τάς ἀναγκαίας περί τούτου πληροφορίας», τήν
ὁποία ἀξιώνει ἀπό αὐτόν νά τήν διαβιβάσει στόν ἐπίσκοπο «κατά τήν τάξιν»9.
Στίς 9 Μαΐου 1900 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης μέ Γράμμα του πρός τόν Πρόεδρο
Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Μητροπολίτη Ἰωακείμ ἀναφέρει ὅτι ἔγινε γνωστό ὅτι ἀπό
τόν Σουλτᾶνο ἐκδόθηκε καί στάλθηκε στή Νομαρχία Θεσσαλονίκης Φιρμάνι γιά τήν
ἀνέγερση τζαμιοῦ καί ἐκκλησίας στά μεταλλεῖα τῆς Κασσάνδρας (βλ. προηγούμενο
Γράμμα) καί ἀξιώνει ἀπ’ αὐτόν νά τόν πληροφορήσει ἄν ἔχει γνώση τῆς ἀποστολῆς
τέτοιου Φιρμανίου καί ἄλλων σχετικῶν «διά τά περαιτέρω»10.
Στίς 15 Μαΐου 1900 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ μέ Γράμμα του πρός τόν Οἰκουμενικό
Πατριάρχη ἔστειλε ἐσώκλειστα «ἔκθεσιν τῶν κατοίκων Ἰσβόρου περί τῶν βλαβῶν
καί ζημιῶν», πού προξένησε σέ ναούς καί ἄλλα ἱδρύματα ἡ ἐκεῖ ὑπάρχουσα μεταλ-
λευτική ἑταιρεία11.
Στίς 22 Μαΐου 1900 ἡ Ἱερά Μονή Παντοκράτορος Ἁγ. Ὄρους ἔδωσε «εἰς φιλο-
δωρίαν ἁγίου Ἱερισσοῦ Κ. Ἰωακείμ καί ὑπηρέτου» 232,20 γρόσια (210+22,20)12.
Μέ τήν ἀπό 30 Μαΐου 1900 ἐπιστολή του ὁ Πατριάρχης δίνει ἄδεια στόν ἐπίσκοπο
Ἱερισσοῦ νά ἐπισκεφθεῖ τό Ἅγιον Ὄρος μέ τή μεσολάβηση τοῦ Μητροπολίτη Θεσ-
σαλονίκης13.
Στίς 16 Ἰουνίου 1900 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης σέ Γράμμα του πρός τόν ἐπί-
σκοπο Ἱερισσοῦ ἀναφέρει ὅτι ἔλαβε τό Γράμμα του μέ τήν ἔκθεση τῶν κατοίκων τοῦ
Ἰσβόρου γιά τίς βλάβες καί τίς ζημίες πού προξένησε ἡ ἐκεῖ λειτουργοῦσα μεταλ-
λευτική Ἑταιρεία σέ ναούς καί ἄλλα ἱδρύματα καί γιά ἄλλα ἀδικήματά της, ἀλλά,
ἐπειδή στήν ἔκθεση καί στά Γράμματα τοῦ ἐπισκόπου δέν ἀναφέρονται ρητά οἱ
ἐκκλησίες καί τά ἱδρύματα, πού ἔπαθαν βλάβες ἀπό τήν Ἑταιρεία, γι’ αὐτό τοῦ δί-
νει ἐντολή νά δηλώσει στό Πατριαρχεῖο τά σχετικά μέ τά παραπάνω σημειώνοντας
τούς ναούς καί τά ἱδρύματα καί ἐπίσης «τό εἶδος καί μέγεθος τῆς βλάβης, ἥν ἕκα-

4
στον ὑπέστη, ἵνα ἀναλόγως ἐνεργηθῶσι τά προσήκοντα»14.
Στίς 21 Ἰουνίου 1900 ἡ Ἱερά Μονή Παντοκράτορος ἔδωσε «εἰς φιλοδωρίαν
ἁγ(ίου) Ἱερισσοῦ Κ. Ἰωακείμ» γρόσια 210, «εἰς φιλοδωρίαν ὑπηρέτου ἁγ(ίου) Ἱερισ-
σοῦ» γρόσια 22,20 καί «εἰς φιλοδωρίαν οἰκονόμου ἁγ(ίου) Ἱερισσοῦ» γρόσια 22,2015.
Ἐπειδή περνοῦσε ὁ καιρός, χωρίς νά παίρνει ἀπάντηση ἀπό τόν Μητροπολίτη
Θεσσαλονίκης, γιά τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ στίς
24 Ἰουλίου τοῦ 1900 τοῦ ἔστειλε νέα ἐπιστολή, στήν ὁποία ἀρχικά τοῦ δηλώνει, ὅτι
ἐπέστρεψε ἀπό τό Ἅγιον Ὄρος στήν ἐπαρχία του, καί στή συνέχεια τοῦ ὑπενθυμί-
ζει τήν ἀπό 15 Δεκεμβρίου 1899 ἐπιστολή του, μέ τήν ὁποία ζητοῦσε «τήν ἔκδοσιν
ὑψηλοῦ Φιρμανίου πρός ἀνέγερσιν τοῦ ἐν ξυλίνῳ παραπήγματι σωζομένου παρεκ-
κλησίου τῆς ἁγίας Παρασκευῆς ἐν Λιαριγκόβῃ» καί στήν ὁποία πῆρε ἀπάντηση στίς
3 Ἰανουαρίου τοῦ 1900 «μετά τῶν ἀπαιτουμένων ὁδηγιῶν». Στό τέλος τοῦ ἀναφέ-
ρει, ὅτι στήν τελευταία ἐπιστολή του ἀπάντησε στίς 3 Φεβρουαρίου τοῦ 1900, ἀλλά
«ἔκτοτε, καίτοι οὐκ ὀλίγος χρόνος παρῆλθεν, ἀπάντησις ἔτι οὐκ ἐλήφθη» καί γι’ αὐτό
τόν παρακαλεῖ νά τοῦ δηλώσει «εἰ ἐγένετο ἡ δέουσα ἐνέργεια» γιά τήν ἔκδοση τοῦ
Φιρμανίου «καί τί ἀπαιτεῖται πρός τόν ἀνωτέρω σκοπόν»16.
Στίς 28 Ἰουλίου 1900 ἡ Ἱερά Μονή Παντοκράτορος ἔδωσε «εἰς Οἰκονόμον ἁγ.
Ἱερισσοῦ καί ἕτερον ἱερέα» 67,20 γρόσια17.
Στίς 3 Αὐγούστου 1900 ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης σέ ἀπαντητική ἐπιστολή
πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ ἀναφέρει ὅτι καθυστερεῖ ἡ διαδικασία ἔκδοσης τοῦ φιρ-
μανίου, διότι δέν εἶχε σταλεῖ ἀκόμη τό ζητηθέν σχεδιάγραμμα τοῦ ἐξωκκλησίου18.
Στίς 19 Ἰανουαρίου 1901 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ μέ ἔγγραφό του δίνει ἐντολή στόν
ἐφημέριο τῆς ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Στεφάνου Λιαρίγκοβης παπα-Ἄγγελο (Κοσμαρᾶ)
νά στεφανώσει τόν Ἰωάννη Εὐθυμίου Τσαπραζλῆ κάτοικο Λιαρίγκοβης μέ τήν
Ἀνδρονίκη Δημητρίου Γεωργιάδου ἀπό τά Ρεβενίκια (Μεγάλη Παναγία), πού ἔρχον-
ται σέ α΄ γάμο, «προεξετάζων αὐτούς καλῶς, ἵνα μή κωλύονται κατά θείους καί
ἱερούς κανόνας, ὡς λόγον ἀποδώσων» κατά τήν ἔγγραφη ἐγγύησή του, «ἄν τι
τοὐναντίον συμβῇ»19.
Στίς 6 Ὀκτωβρίου 1900 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ μέ γράμμα του ἐνημερώνει τόν Μη-
τροπολίτη Θεσσαλονίκης (μέσω τοῦ ἐπιτρόπου τῆς Μητροπόλεως) ὅτι τέθηκαν σέ
ἀργία ἱερεῖς τῆς ἐπαρχίας του, διότι «μέ προτροπή ἄλλων προκρίτων ἀναμίχθηκαν
στίς ἐκλογές τῶν ἐφοροεπιτροπῶν ... μέ τόν ὄρο νά ἀπέχουν ἀπό τά κομματικά καί
κάθε ἄλλη κοινοτική ὑπόθεση καί νά περιοριστοῦν ἁπλᾶ στήν ἐκτέλεση τῶν ἱερα-
τικῶν μόνο καθηκόντων»20.
Ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ σέ μή καταγραφεῖσα ἡμερομηνοχρονολογία βεβαιώνει καί
ὑπογράφει «ἀκριβές ἀντίγραφον» τοῦ ἀπό 12 Νοεμβρίου 1888 Γράμματος τοῦ Πα-
τριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Διονυσίου πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ Μελέτιο, μέ
τό ὁποῖο ἀναθέτει σ’ αὐτόν καί στούς διαδόχους του τήν ἐποπτία τοῦ Μονυδρίου τῆς
Ὑπεραγίας Θεοτόκου στό χωριό Ρεβενίκια, ἐπειδή «χριστιανοί τινες ἐπεμβαίνοντες
πειρῶνται, ἵνα προσεταιρισθῶσι τάς προσόδους αὐτοῦ πρός ἴδιον ὄφελος»21.
Μέσα στό ἔτος 1902 (δέν ἔχουμε ἡμερομηνία) ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καταγρά-
φεται ὡς συνδρομητής μέ 1 λίρα Τουρκίας (γρόσια154) στόν Κατάλογο συνδρο-
μητῶν τοῦ ἐξωκκλησίου τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς22.
Στίς 14 Ἰανουαρίου 1902 ὁ Ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ ἀπουσίαζε ἀπό τήν συνεδρίαση
τῆς Ἐπισκοπικῆς Συνόδου λόγω ἀσθενείας του, ὄπως ἔγραψε σέ γράμμα του πρός
τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης, στό ὁποῖο ὑπέβαλε καί τίς σκέψεις του γιά τό συ-

5
ζητηθέν θέμα τῆς ἵδρυσης ἱερατικῆς σχολῆς στήν Μονή Βλατάδων ἤ στή Μονή τῆς
Ἁγίας Ἀναστασίας καί στή Μονή Ζάβορδας23.
Στίς 22 Ἰανουαρίου 1902 ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης μέ Γράμμα του πρός τόν
ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ τόν ἐνημερώνει γιά τά ὅσα ἐξέθεσαν σ’ αὐτόν οἱ κάτοικοι τοῦ Νε-
οχωρίου (Νοβο-σέλο) «περί τῆς κατοχῆς τοῦ διαφιλονικουμένου παρεκκλησίου
παρ’ αὐτῶν καί τῶν κατοίκων Μαχαλᾶ Καζαντζῆ»24.
Στίς 12 Αὐγούστου 1902 ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης μέ ἐπιστολή του στέλ-
νει πρός τόν Πρόεδρο Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους ἐσώκλειστο ἀντίγραφο Τηλε-
γραφήματος τῆς Κοινότητας Λιαριγκόβης γιά τά Ἐφοριακά τῆς Κοινότητας καί τόν
Ἰωάννη Κοτσάνη, γιά νά δεῖ τό περιεχόμενό του μέ τήν ἀξίωση «ὅπως σπεύσῃ ἐπί
τοῦ ζητήματος τούτου νά ἐνεργήσῃ τά δέοντα, συνῳδά τῷ νομίμῳ καί τῷ δικαίῳ,
καί φέρῃ εἰς τήν εὐθεῖαν τούς ἐνεργοῦντας αὐθαιρεσίας καί τά παρόμοια» καί νά
φροντίσει προλαμβάνοντας αὐτά «διά τῆς ἐνεργείας τῶν δεόντων» πληροφορήσει
καί αὐτόν «ἐγκαίρως περί τῆς τακτοποιήσεως καί τῆς δικαίας διεκπαιρεώσεως τοῦ
ζητήματος διά τά περαιτέρω»25.
Στίς 5 Φεβρουαρίου 1902 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ σέ ἐπιστολή του πρός τόν Μη-
τροπολίτη Θεσσαλονίκης ἀναφέρει ὅτι ἔλαβε τήν ἀπό 22-1-1902 ἐπιστολή του, ὅπου
γίνεται λόγος γιά τήν αἴτηση τῶν κατοίκων τοῦ Νεοχωρίου πρός τόν Οἰκ. Πατριάρχη
γιά τήν κατοχή τοῦ ἐξωκκλησίου τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου, καί ἀπαντώντας περιγράφει
τήν ὑπόθεση, πού ἀκόμη δέν ἔλαβε μέν τέλος, ἀλλά θά καταβληθεῖ «πᾶσα δυνατή
προσπάθεια πρός συμβιβασμόν καί ἀπόδοσιν τοῦ δικαίου»26.
Στίς 16 Σεπτεμβρίου 1902 ὁ Ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ σέ ἐπιστολή του πρός τόν Μη-
τροπολίτη Θεσσαλονίκης ἐσωκλείει τήν «ἐπί ἐπιστροφῇ σταλεῖσα σ’ αὐτόν ἀπό 6
Αὐγούστου 1902 ἀναφορά τοῦ Μουχτάρη καί τῶν Ἀζάδων τῆς Λιαρίγκοβης
«ἀφορῶσαν τά ἐφοριακά», σχετικά μέ τά ὁποῖα ἡ Κοινότητα «προσηκόντως ἀπήν-
τησε δι’ ἀναφορᾶς Αὐτῆς φερούσης ὑπέρ τάς διακοσίας ὑπογραφάς» καί ζητοῦσε
«τήν ἀναγνώρισιν τῆς ἐκλεγείσης ἐφορείας», καί δηλώνει «ὅτι τά Σχολεῖα ἠνεῴχθη-
σαν καί λειτουργοῦσι κανονικώτατα, συντηρούμενα ἐκ τοῦ ταμείου τῆς Ἱερᾶς
Ἐκκλησίας ὑπό τήν προσωρινήν διοίκησιν τῆς ἐπιτροπῆς Αὐτῆς» στέλνοντας «πρός
πλήρη καί ἀκριβῆ γνῶσιν σ’ αὐτόν ἀντίγραφο τῆς ἐπιδοθείσας σ’ αὐτόν ἀναφορᾶς
«τῆς ἐναγούσης μερίδος» δηλαδή τοῦ Μουχτάρη καί τῶν Ἀζάδων, «ἐν ᾗ ἐρεύνης
γενομένης οὐκ ὀλίγαι εὑρεθήσονται ἀνακρίβειαι»27.
Στίς 22 Ὀκτωβρίου 1902 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ μέ ἐπιστολή του πρός τόν Μη-
τροπολίτη ἀναφέρει ὅτι ἔλαβε τήν ἀπό 11 Ὀκτωβρίου 1902 ἐπιστολή του μέ ἀντί-
γραφο ἄλλης ἐπιστολῆς μέ ἡμερομηνία 19 Σεπτεμβρίου 1902 καί «ἔγκλειστη ἀνα-
φοράν ἐνίων πολιτῶν Λαριγκόβης, ἀφορῶσαν τά κατά τήν ἐκλογήν ἐφορείας τῶν
Σχολείων» καί ἀπαντώντας δηλώνει «ὅτι κατά τά ἐνταῦθα κρατοῦντα ἔθιμα» ἡ
ἐκλογή τῆς ἐφοροεπιτροπῆς ἔγινε καί φέτος «ἐν τῷ Νάρθηκι τοῦ ἱεροῦ Ναοῦ» μέ
τή συμμετοχή τοῦ λαοῦ. Μερικοί ὅμως διαφώνησαν καί θέλησαν νά ματαιώσουν τήν
ἐκλογή. Γι’ αὐτό «ἡ ἐπικρατοῦσα καί πλειοψηφοῦσα μερίς προέβη εἰς ἐκλογήν ἐφο-
ροεπιτροπῆς», πού τήν ἀποτελοῦσαν οἱ: Ἰωάννης Κ. Κοτσάνης Ταμίας, Γεώργιος Γε-
ρογιάννης Γραμματέας, Κωνσταντῖνος Καραλιόλιος, Ἄγγελος Ταμβάκης, Γεώρ-
γιος Τρικκαλιώτης καί Νικόλαος Παπατζίκος, καί ὑπέβαλαν σ’ αὐτόν πρακτικό μέ
ἡμερομηνία 6 Αὐγούστου 1902 «πρός ἐνέργειαν τῶν δεόντων»28.
Στίς 22 Ἰανουαρίου 1903 σέ Γράμμα του πρός τόν οἰκονόμο τοῦ Μετοχίου Πύρ-
γου Ἀρτέμιο τόν προτρέπει νά ἀποστείλει «τό κανονικόν Μοντζούριον σίτου «πρός

6
τόν ἀρχιμανδρίτη Ἰλαρίωνα στήν Ἱερισσό καί ἄν δέν τό στείλει θά λάβει αὐστηρά
μέτρα. Στό ὑστερόγραφο δίνει ἐντολή στόν ἴδιο νά συνάξει «τά κανονικά δικαιώ-
ματα παρά τῶν βλαχοποιμένων» καί νά τά στείλει στόν ἀρχιμανδρίτη Ἰλαρίωνα
στήν Ἱερισσό29.
Στίς 14 Ἀπριλίου 1903 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ μέ ἐπιστολή του παρακαλεῖ τόν Μη-
τροπολίτη Θεσσαλονίκης νά δώσει στόν ἐπιδότη τῆς ἐπιστολῆς του «τό ὑψηλόν
αὐτοκρατορικόν Φιρμάνιον» γιά τήν ἀνέγερση τοῦ ἐξωκκλησίου τῆς Ἁγίας Παρα-
σκευῆς Λιαριγκόβης, ἐάν ἐπικυρώθηκε ἀπό τήν ἐκεῖ Γενική Διοίκηση30.
Στίς 18 Ἀπριλίου 1903 ὁ ἐπίσκοπος σέ Γράμμα του πρός τόν Μητροπολίτη Θεσ-
σαλονίκης ἀναφέρει ὅτι ἡ Κοινότητα Λιαριγκόβης μέ αἴτησή της πρός τόν Ἐπίσκο-
πο κάνει γνωστή σ’ αὐτόν τήν ἀνήθικη συμπεριφορά τοῦ Ὀρμάν Μεμούρη Ἀμέτ
Ἐφένδη, κατοίκου Λιαρίγκοβης, ὅτι δηλ. αὐτός κατοικοῦσε στήν οἰκία τοῦ συγχω-
ριανοῦ Κωνσταντίνου Χρήστου ΠαπαΔιονυσίου καί λεγόταν «ὅτι οὗτος ἔχει ἀθεμί-
τους σχέσεις μετά τῆς συζύγου τοῦ εἰρημένου Κωνσταντίνου καί ὅτι ἐνῶ ἔφυγε
ἀπό τήν οἰκία της ξαναπῆγε καί διανυκτερεύει σ’ αὐτήν «ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ ἀνδρός
αὐτῆς καί μάλιστα ἐσχάτως λέγεται πρόκειται νά ἀπαγάγῃ αὐτήν μητέρα οὗσαν
δύο τέκνων», καί ἐκφράζοντας σ’ αὐτόν τίς εὐχαριστίες καί τήν εὐγνωμοσύνη του,
ὅπως καί τῆς Κοινότητας, περιμένει «αἴσιον ἀποτέλεσμα»31.
Στίς 12 Μαΐου 1903 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ μέ νεώτερη ἐπιστολή του πρός τόν
Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ νά στείλει «τό Ὑψηλόν Αὐτοκρατορικόν
Φιρμάνιον τῆς ἁγίας Παρασκευῆς» μέ τόν ἐπιδότη τῆς ἐπιστολῆς του, ἄν αὐτό ἐπι-
κυρώθηκε ἀπό τήν ἐκεῖ ἁρμοδία πολιτική Ἀρχή, «διότι πρόκειται νά τεθῇ ὁ θεμέ-
λιος λίθος καί ἄρξηται ἡ οἰκοδομή»32.
Στίς 21 Αὐγούστου 1903 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ θεμελίωσε τό ἐξωκκλήσι τῆς
Ἁγίας Παρασκευῆς «παρουσίᾳ τῶν παρεπιδημούντων χάριν ὑποθέσεων Ἐνδ. Καϊ-
μακάμη Κασσάνδρας Δελαβέρ βέη, τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Χωροφυλακῆς Ἐλμάς βέη,
ἁπάντων τῶν προκρίτων τῆς κωμοπόλεως καί πολλῶν ἄλλων ἐκ τῶν πέριξ χω-
ρίων»33.
Στίς 14 Φεβρουαρίου 1904 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ σέ γράμμα του πρός τήν Ἐπαρ-
χιακή Σύνοδο δηλώνει: ὅτι «ἕνεκεν ἀσθενείας καί τῆς κακοκαιρίας» ἐμποδίσθηκε
νά συμμετάσχει στή συνεδρίασή της. Τό γράμμα τοῦ ἐπισκόπου διαβάσθηκε στή
συνεδρίαση τῆς 18 Φεβρουαρίου 190434.
Ὁ Ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ ἀπουσιάζει ἀπό τή συνεδρία τῆς Ἐπισκοπικῆς Συνόδου
στίς 18 Φεβρουαρίου 1904 γιά ἄγνωστους λόγους35.
Στίς 15 Ὀκτωβρίου 1904 σέ Ἔγγραφό του δηλώνει ὄτι «ἐπιτρέπεται τῷ ἐλογίμῳ
κ(υρί)ῳ Δημητρίῳ Γεωργιάδη μετέρχεσθαι τό τοῦ διδασκάλου ἐπάγγελμα καί διδά-
σκειν ἐν τῇ Σχολῇ Ρεβενικίων καί ἀνατρέφειν τά προσερχόμενα τέκνα τῶν
εὐσεβῶν καί ὀρθοδόξων χριστιανῶν ἐν παιδείᾳ καί νουθεσίᾳ Κυρίου συνῳδά τοῖς
δόγμασι τῆς ἱερᾶς ἡμῶν θρησκείας καί τῇ ἠθικῇ αὐτῆς διδασκαλίᾳ καί ἀποφεύγειν
πᾶν τό ἀπάδον τοῖς καθιστῶσι καί τοῖς Νόμοις τῆς σεβαστῆς Αὐτοκρατορικῆς Κυ-
βερνήσεως»36.
Στίς 14 Νοεμβρίου 1905 ἡ Ἐπισκοπική Σύνοδος πληροφορήθηκε τήν ἀδυναμία
(ἀνικανότητα) τοῦ Ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ νά ποιμάνει τήν ἐπισκοπή λόγῳ πολλῶν
προβλημάτων της. Ὁ ἐπίσκοπος ἀπουσίαζε ἀπό τή συνεδρίαση. Κατατέθηκαν δύο
ἀναφορές ἐναντίον του καί κλήθηκε σέ ἀπολογία37.
Στή συνεδρίαση τῆς Ἐπισκοπικῆς Συνόδου στίς 25 Νοεμβρίου 1905 κατατέθηκε

7
νέα ἀναφορά ἐναντίον τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ καί ἀποφασίσθηκε νά σταλεῖ ὡς
ἔξαρχος στήν ἐπισκοπή Ἱερισσοῦ ὁ ἐπίσκοπος Καμπανίας Παρθένιος γιά ἐξέταση
ὑποθέσεως τοῦ Ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ38.
Στή συνεδρία τῆς Ἐπισκοπικῆς Συνόδου στίς 7 Νοεμβρίου 1906 ὁ ἐπίσκοπος
Ἱερισσοῦ ἦταν ὑπόδικος καί παρών. Διαβάσθηκε ἡ Ἔκθεση τοῦ ἐξάρχου γιά τίς
ἀνακρίσεις στήν ἐπαρχία Ἱερισσοῦ μέ καταδικαστικό κατά τοῦ Ἰωακείμ συμπέρα-
σμα καί κατέθεσαν οἱ κατήγοροι καί κληρικοί τῆς ἐπαρχίας Ἱερισσοῦ. Ἀκούσθηκαν
οἱ ἀπόψεις τῶν συνέδρων καί ὁ Ἱερισσοῦ κατέθεσε Ἀναφορά πρός τό Πατριαρχεῖο
ἐναντίον τοῦ ἐξάρχου. Στό τέλος ἀποφασίσθηκε κατά πλειοψηφία ἡ παύση του καί
ἐκλέχθηκε ὡς Ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ ὁ ἕως τότε ἐπίσκοπος Καμπανίας Παρθένιος39.
«Ἐκοιμήθη» στίς 8 Δεκεμβρίου 1906 σέ ἡλικία 60 ἐτῶν σχεδόν. Δέν γνωρίζουμε
ποῦ καί γιατί «ἐκοιμήθη» καί ποῦ τάφηκε40.

Σημειώσεις:
μα, 1890-1903/1904), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 100/Ἰούλ.-
1. Βλ. Ἐφημ. «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΛΗ-
Σεπτ. 2014, σσ. 12, καί 2. Τό ἐξωκκλήσι τῆς
ΘΕΙΑ», τόμ. 26, φ. 54/16-12-1900, σ. 631. Πρβ.
Ἁγίας Παρασκευῆς Ἀρναίας, Ἡ ὑπεραιωνό-
Μητροπολίτου Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί
βια ἐπιβλητική παρουσία-δεσποτεία του
Ἀρδαμερίου Παύλου, Ἡ Ἱερά Μητρόπολις
στό ὁμώνυμο ἄλσος. (Ἀπό τό ξύλινο παρά-
Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου
πηγμα τοῦ 1880 στό πέτρινο περικαλλές
κατά τήν τελευταίαν ἑκατονταετίαν, Ἀθῆναι
οἰκοδόμημα τοῦ 1903-1904), Ἀρναία, 2017,
1979, σ. 20.
σσ. 16-17.
2. Βλ. Ἐφημ. «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΛΗ-
6. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ΚΑ΄, τ. 47, ἀρ. πρωτ. 5/3-1-
ΘΕΙΑ», τόμ. 23, φ. 16/9-4-1899, σ. 110, καί φ.
1900, Ἔγγρ. 2, καί Δημ. Θ. Κύρου, 1. ὅ.π.,
17/16-4-1899, σ. 113, καί Κων. Σταλίδη, Ἡ
σσ. 12-13 καί 2. ὅπ., σσ. 17-18. Περιληπτική
Ἱερά Μητρόπολις Ἐδέσσης, Πέλλης καί
δημοσίευση τοῦ Ἐγγράφου βλ. Δημητρίου
Ἀλμωπίας, τόμος Α΄, Ἐπίσκοποι, Ἔδεσσα
Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μητροπολίτης Ἀθανάσιος
2006, σ. 301.
Μεγακλῆς ..., σ. 131.
3. Βλ. Ἀθανασίου Καραθανάση, Πρακτι-
7. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀριθμ. πρωτ. 1562/3-2-
κά ΙΓ΄ Διεθνοῦς Ἐπιστημονικοῦ Συνεδρίου:
1900, καί Δημ. Θ. Κύρου, 1. ὅ.π., σ. 13, καί 2.
Ἡ Ἐπαρχιακή Μητροπολιτική Σύνοδος
ὅ.π., σσ. 18-19.
Θεσσαλονίκης, Ἀρχιερατικές ἐκλογές στήν
8. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀριθμ. πρωτ. 1565/26-2-
Ἐπισκοπική Σύνοδο τῆς Θεσσαλονίκης, σ.
1900.
101, Ἀθ. Καραθανάση-Ἀρχιμ. Γεωργ. Τριαν-
9. Βλ. Ἀρχεῖο Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχεί-
ταφυλλίδη, Ἡ Ἐπισκοπική Σύνοδος τῆς
ου (Α.Ο.Π.), Κῶδιξ Α/72, ἀρ. πρωτ. 2468, σ.
Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης (19ος-20ός
161.
αἰώνας), Θεσσαλονίκη 1994, σ. 62 (ὑπάρχει
10. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/72, ἀρ. πρωτ.
λάθος στήν ἡμερομηνοχρονολογία, ὅσον
2469, σ. 161.
ἀφορᾶ τήν εὐχαριστία τοῦ Ἱερισσοῦ Ἰωα-
11. Τίς παραπάνω πληροφορίες παίρνου-
κείμ), καί Δημ. Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μητροπολί-
με ἀπό τό μέ ἡμερομηνία 16-6-1900 Γράμμα
της Ἀθανάσιος Μεγακλῆς (1848-1909),
τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου (βλ. πιό
Θεσσαλονίκη 2001, σ. 144.
κάτω).
4. Βλ. ἀρχεῖο Ἱ. Μητροπόλεως Θεσσαλο-
12. Βλ. Ἀρχεῖο Ἱερᾶς Μονῆς Παντοκρά-
νίκης (Α.Ι.Μ.Θ.), ἀρ. πρωτ. 8560/25-10-1899.
τορος (Α.Ι.Μ.Π.), «Κῶδιξ ἰσολογισμῶν 1893-
5. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀριθμ. πρωτ. 1561/15-12-
1906», σ. 165.
1899, καί Δημ. Θ. Κύρου, 1. Τό ἐξωκκλήσι
13. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀριθμ. πρωτ. 2809/30-5-
τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς Ἀρναίας. (Ἀπό τό
1900, καί Δημ. Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μητροπολί-
ξύλινο παράπηγμα στό πέτρινο οἰκοδόμη-
της Ἀθανάσιος ..., σ. 212.

8
14. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α/72, ἀρ. πρωτ. 27. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ. ἀρ. πρωτ. 1586/16-9-1902
2932, σ. 208. (προσφορά τοῦ θεολόγου Κων. Χιούτη) καί
15. Βλ. Α.Ι.Μ.Π., «Κῶδιξ Μερίδων 1898- Ἰωάννας Βορβῆ, ὅ.π., σ. 572.
1900», σ. 168. 28. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ. ἀρ. πρωτ. 1589/22-10-
16. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀριθμ. πρωτ. 1569/24-7- 1902. (Προσφορά τοῦ θεολόγου Κ. Χιούτη).
1900 καί Δημ. Θ. Κύρου, 1. ὅ.π., σ. 13, καί 2. 29. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ. ἀριθμ. 28034/22-4-1903.
ὅ.π. σσ. 19-20. 30. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ. ΦΑΚ. 14/Ὑπ. 12, καί Δημ.
17. Βλ. Α.Ι.Μ.Π., «Κῶδιξ ἰσολογισμῶν, Θ. Κύρου, 1. Τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρα-
1893-1906», σ. 165. σκευῆς Ἀρναίας, ὅ.π., σ. 15, καί 2. Τό ἐξωκ-
18. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ΚΑ΄, τ. 47, ἀρ. Πρωτ. κλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς, σσ. 23-24.
312/3-8-1900, Ἔγγρ. 97, Δημ. Θ. Κύρου, 1. 31. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ. Ἔγγρ. 18-4-1903.
ὅ.π., σ. 13, καί 2. ὅ.π., σ. 20. Ἐλάχιστη ἀνα- 32. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ, ΦΑΚ. 14/ΥΠ. 12, ἀρ. πρωτ.
φορά τοῦ Ἐγγράφου βλ. Δημ. Παπάζη, Ὁ 127/12-5-1903, καί Δημ. Θ. Κύρου, 1. Τό
Μητροπολίτης ..., σ. 131. ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς Ἀρναίας
19. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχεί- ..., ὅ.π., σ. 15, καί 2. Τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας
ων. ΚΑ΄(2). Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Παρασκευῆς, σ. 24.
τῆς ... χωματερῆς!!! Α΄ Μέρος: Διάφορα 33. Βλ. Ἀνωνύμου, Λιαρίγκοβη, ἐφημ.
(1808-1920), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 104/Ἰούλ-Σεπτ. «ΑΛΗΘΕΙΑ», φ. 36/2-9-1903, σ. 2, καί Δημ.
2014, σ. 4. Θ. Κύρου, 1.Τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρα-
20. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ. ἀρ. πρωτ. 1572/6-10- σκευῆς Ἀρναίας ..., ὅ.π., σσ. 15-16, καί 2. Τό
1900, καί Δημ. Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μητροπολί- ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς, σσ. 25
της ..., σσ. 137 καί 192. καί 65.
21. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ. ἀρ. πρωτ. 1545/12-11- 34. Βλ. Ἀθ. Καραθανάση-Ἀρχιμ. Γεωργ.
1888. Γιά τό πρωτότυπο τοῦ Ἐγγράφου βλ. Τριανταφυλλίδη, Ἡ Ἐπισκοπική Σύνοδος
Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ Πρόεδρος Ἱερισσοῦ καί ..., σ. 91.
Ἁγίου Ὄρους Μελέτιος (1879-1890), ΑΡ- 35. Βλ. Ἀθ. Καραθανάση-Ἀρχιμ. Γεωργ.
ΝΑΙΑ, τχ. 121/Ὀκτ.-Δεκ. 2018, σ. 6. Τριανταφυλλίδη, Ἡ Ἐπισκοπική Σύνοδος
22. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, 1. Τό Ἀρχεῖο ..., σσ. 63 καί 93.
Ἐγγράφων τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγί- 36. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή
ου Στεφάνου Ἀρναίας, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 62/Ἰαν.- Ἀρχείων, ΚΑ΄ (2). Κατάλογος Ἐγγράφων
Μάρτ. 2004, σσ. 3 καί 4, καί 2. Ὁ Ἱερός Μη- Ἀρχείων τῆς ... χωματερῆς!!!, Α΄ Μέρος:
τροπολιτικός Ναός τοῦ Ἁγίου Στεφάνου Διάφορα (1868-1920), ὅ.π., καί Σημ. 62-63
Ἀρναίας, Ἀρναία 2008, σσ. 111 (Ἔγγρ. 25) (ὅπου καταγράφεται ἱκανοποιητική Βιβλιο-
καί 114 (Σημ. 2), 3. Τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας γραφία γιά τόν Δ. Γεωργιάδη).
Παρασκευῆς Ἀρναίας ..., ὅ.π., σσ. 13-14, καί 37. Βλ. Ἀθανασίου Καραθανάση. Ἀρχιμ.
4. Τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς ..., Γεωργίου Τριανταφυλλίδη, Ἡ Ἐπισκοπική
σσ. 21 καί 22. Σύνοδος ..., σσ. 28, 64 καί 101.
23. Ἀθ. Καραθανάση-ἀρχιμ. Γεωργ. 38. Βλ. Ἀθ. Καραθανάση-Ἀρχιμ. Γεωργ.
Τριανταφυλλίδη, Ἡ Ἐπισκοπική Σύνοδος Τριανταφυλλίδη, Ἡ Ἐπισκοπική Σύνοδος
..., σ. 41, καί βλ. Δημ. Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μη- ..., σσ. 28 καί 64.
τροπολίτης Ἀθανάσιος ..., σσ. 144 καί 166. 39. Βλ. Ἀθ. Καραθανάση-Ἀρχιμ. Γεωργ.
24. Δέν ἔχουμε γνώση τῆς Μητροπολι- Τριανταφυλλίδη, Ἡ Ἐπισκοπική Σύνοδος
τικῆς ἐπιστολῆς. Τά παραπάνω ἀναγραφό- ..., σ. 64.
μενα ἐξάγονται ἀπό τήν ἀπαντητική ἐπιστο- 40. Βλ. Ἐφημ. «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗ-
λή τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ. ΘΕΙΑ», φ. 54/16-12-1906, σ. 631. Πρβλ. Μη-
25. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. Ἐγγρ. 269/12-8-1902. τροπολίτου Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί
26. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ. ἀρ. πρωτ. 1582/5-2-1902. Ἀρδαμερίου Παύλου, Ἡ Μητρόπολις ..., σ.
(Προσφορά τοῦ θεολόγου Γ. Κουκλιάτη). 20.

9
Η ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ
Πληροφορίες ἀπό τίς ἐφημερίδες τῆς Θεσσαλονίκης «ΕΡΜΗΣ»
(1875-1881) καί «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» (1881-1902)

Toῦ Δημ. Θ. Κύρου


Φιλολόγου

(2η συνέχεια)
Τέταρτο δημοσίευμα εἶναι μιά ἐπιστολή, πού ἔγραψε στίς 11/23 Φεβρουαρίου
1876 στή Λιαρίγκοβη καί ἔστειλε στήν ἐφημερίδα ὁ διδάσκαλος Σπυρίδων Βουρ-
γαρέλης. Ἡ ἐπιστολή δημοσιεύθηκε στό φύλλο 77 τῆς 20ῆς Φεβρουαρίου 1876 στή
σελίδα 2 καί στή στήλη «ΔΙΑΤΡΙΒΑΙ». Μετά τό τέλος της ἀκολουθεῖ Σημείωση τῆς
Σύνταξης τῆς ἐφημερίδας.
Ὁ ἐπιστολογράφος-διατριβογράφος ἀναφέρεται στά προνόμια, πού ἔδιναν οἱ
Τοῦρκοi στά Μαδεμοχώρια (αὐτοδιοίκηση, ἄσυλο φυγάδων ἄλλων ἐπαρχιῶν, ἕδρα
τοῦ Μαντεμ-ἀγᾶ), στό κλίμα τῆς περιοχῆς, στίς ἀσχολίες τῶν κατοίκων (μελισσο-
τροφία, κτηνοτροφία) μέ τά σχετικά προβλήματα (φόροι, αὐθαιρεσίες Τούρκων
ἀγοραστῶν) στίς ἀναφορές τους στούς ἁρμοδίους καί στήν ἐλπίδα τους ὅτι ἡ κακή
κατάσταση θά βελτιωθεῖ μέ τήν ἐπέμβαση τῆς Κυβέρνησης.
Μετά τήν ἐπιστολή ὁ συντάκτης τῆς ἐφημερίδας ἐκφράζει τήν πεποίθησή του
ὅτι ὁ Καϊμακάμης θά λάβει «ὑπ’ εὐμενῆ ἔποψιν τά τῶν κατοίκων παράπονα» παύον-
τας τίς αὐθαιρεσίες κάποιων ὑπαλλήλων.
Αὐτούσιο τό δημοσίευμα ἔχει ὡς ἑξῆς:
«Διατρέξαντες ἐν ταῖς προλαβούσαις ἡμῶν διατριβαῖς τά τῆς Ἐπαρχίας Ἱερισ-
σοῦ16 ἐπανερχόμεθα, ὅπως περιγράψωμεν γενικάς τινας πληροφορίας τῆς αὐτῆς
ἐπαρχίας, ἅς ἀρυόμεθα ἐκ τῶν προβεβηκότων τήν ἡλικίαν καί οἵτινες εἰσίν ἀξιό-
πιστοι.
Τά καλούμενα Μαδεμοχώρια (Σιδηροκαύσια) ἔχαιρον ἀνέκαθεν προνόμια, χο-
ρηγηθέντα ὑπό τοῦ κατακτητοῦ τῆς Κων/λεως17 καί διατηρηθέντα ὑπό τῶν δια-
δόχων ἐκείνου· ταῦτα ἔχαιρον τό προνόμιον, ἵνα ὧσιν αὐτοδιοίκητα καί μόνον εἷς
τῆς Κυβερνήσεως ὑπάλληλος ἀπεστέλλετο ὅπως ἐπιστατῇ εἰς τήν ἐκμετάλλευσιν
τῶν διαφόρων ὀρυκτῶν. Τά Μαδεμοχώρια ὑπῆρχον τό ἄσυλον τῶν φυγάδων
ἄλλων ἐπαρχιῶν, πολλαί οἰκογένειαι ἀποφεύγουσαι τήν τυραννίαν τοῦ περιβόητου
τῆς Ἠπείρου Σατράπου τοῦ Τεπελενλῆ Ἀλῆ Πασᾶ εὗρον καταφύγιον ἐν τοῖς Μα-
δεμοχωρίοις· τοιαῦται οἰκογένειαι ὑπάρχουσιν ἐν Λιαριγκόβῃ καί ἄλλοις χωρίοις,
ὁ δέ καλούμενος Μαδέμ-ἀγᾶς ἥδρευεν ἐν Μαχαλᾷ18, ἔνθα καί τά ἐρείπια τῶν οἰκη-
μάτων αὐτοῦ ζητοῦνται19· ἀπό τινος ὅμως, ἀφοῦ ἡ Σεβ. Αὐτοκρατορική Κυβέρνη-
σις ἐκήρυξε τήν ἰσότητα μεταξύ τῶν ὑπηκόων αὐτῆς, ἤρθησαν τά εἰδικά τῆς πε-
ριοχῆς ταύτης προνόμια. Καθόσον ἀφορᾶ τήν χώραν, ἐξαιρουμένων μερῶν τινων,
τό λοιπόν αὐτῆς εἶναι ἄφορον καί λεπτόγεον, οἱ δέ κάτοικοι ζῶσιν ἐκ τῆς μελισ-
σοτροφίας καί κτηνοτροφίας, ἀλλ’ ἐκ τῆς μελισσοτροφίας ζῶντες, ὡς ἐκ τοῦ πρό
ἐτῶν ἐπιβληθέντος βαρέως καί ὑπερόγκου δασμοῦ ἐπί τῶν μελισσίων, θ’ ἀφήσωσι
ταῦτα καί θά παραιτηθῶσι τοῦ τοιούτου ἐπαγγέλματος· διότι ἐκτός τοῦ φόρου τῆς
δεκάτης20 νά πληρώνωσιν εἰς ἑκάστην μετατόπισιν τῶν μελισσίων ἀνά ἕν γρόσιον
δι’ ἕκαστον· οἱ δέ παρουσιαζόμενοι ἀγορασταί (μεμούριδες)21 μετέρχονται πᾶν μέ-

10
σον αὐθαιρεσίας, ἐπειδή ἐκτός ἀκόμη τῶν ὑπό τῆς Κυβερνήσεως ἀναγνωριζομέ-
νων κτημάτων, ἐν οἷς ὑπάρχουσιν ἐναποτεθημένα τά μελίσσια, εἰσερχόμενοι λαμ-
βάνουσιν ὑπό τήν κατοχήν αὐτῶν, ὅσα αὐτοῖς ἀρέσκωσι καί δένοντες ταῦτα ἀπά-
γουσιν ὅπου αὐτοί θέλουσι, πολλάκις δέ δένουσι τά περισσότερα τῶν ὅσων
ὑπολογίζουσι, ὅτι ἔχουσι δίκαιον νά λάβωσιν· ὁποία φθορά, ὁποία ζημία γεννᾶται
εἰς τούς δυστυχεῖς τούτους κατοίκους εἶναι ἀπερίγραπτος· ἄλλοτε ἀπαντῶντες
τούς χωρικούς φέροντας ταῦτα ἐπί τῶν ζώων, καθ’ ὁδόν ζητοῦσι παρ’ αὐτῶν πλη-
ρωμάς καί ἐάν οὗτοι ἐναντιωθῶσι, κόπτουσι σχοινία, ρίπτουσι φορτία καί προξε-
νοῦσι ζημίας ἀνυπολογίστους, ἐγκαταλείποντες ἀπειλάς καί ραβδισμούς. Βε-
βαίως, κύριε Συντάκτα, ἤθελε γεννηθῆ ὑμῖν ἡ ἐρώτησις, δέν ἀναφέρονται οἱ
κάτοικοι οὗτοι; δέν ὑπάρχουσι δικαστήρια; Ἀπαντῶμεν, πολλάκις ἀνεφέρθησαν,
ἀλλά τίς ὁ ἀκούων; οὐδείς! οὐδείς! Μόλις ἀποχωροῦσι τοῦ δικαστηρίου καί ἰδού
ἕτερος Καππαδόκης, ἄλλος ἀγοραστής, ἄλλος μεμούρης καί αὐτός ὅμοιος τῷ
πρώτῳ ἤ καί χειρότερος ἐκείνου. Εὐελπιστοῦμεν, ὅμως, ὅτι ἡ Σεβ. Αὐτοκρατορική
Κυβέρνησις θέλει λάβει πρόνοιαν περί τῶν ὑπηκόων αὐτῆς καί ἐν τῇ πατρικῇ
αὐτῆς μερίμνῃ ἀπαλλάξει τούτους τοῦ ὅλως ἐκνόμου τούτου ἐπί τῶν μελισσίων
δασμοῦ. Πεποίθαμεν ἐπίσης καί εἰς τήν εὐθυδικίαν τῶν τῆς Σεβ. Κυβερνήσεως
ὑπαλλήλων, τοῦ τε ἐνδόξ. Καϊμακάμ22 Ζεκιργιᾶ Ἐφέντου καί τοῦ νεωστί διορι-
σθέντος Σοφολογ. Χακήμ Ἐφένδου23».
«Σ.Σ. Πεποίθαμεν ὅτι ἡ Ἀ.Ἐ. ὁ γενικός ἡμῶν Διοικητής24 ἐν τῇ διακεκριμένῃ δι-
οικητικῇ μερίμνῃ του ὑπέρ τῆς εὐημερίας καί ἀνέσεως τῶν ὑπό τήν διοίκησιν
αὐτοῦ ἐμπεπιστευμένων παρά τῆς Σ.Υ. Κυβερνήσεως ὑπηκόων θέλει λάβει ὑπ’
εὐμενῆ ἔποψιν τά τῶν κατοίκων παράπονα θέτουσα φραγμόν εἰς τάς ἀπό τινος
ἐνεργουμένας παρά τινων ὑπαλλήλων καταπιέσεις τῶν ἐν τῇ Χαλκιδικῇ Χερσο-
νήσῳ κατοίκων. Τοιαύτης φύσεως παράπονα ἐξέφρασαν καί ἄλλοτε οἱ κάτοικοι
ταύτης καί κατ’ ἄλλων τινων ὑπαλλήλων τῆς Χαλκιδικῆς».
Πέμπτο δημοσίευμα εἶναι μιά ἐπιστολή, πού ἔγραψε στίς 10/22 Ἀπριλίου 1876 στή
Λιαρίγκοβη καί ἔστειλε στήν ἐφημερίδα ὁ διδάσκαλος Σπυρίδων Βουργαρέλης. Ἡ
ἐπιστολή δημοσιεύθηκε στό φύλλο 91 τῆς 13ης Ἀπριλίου 1876 στή σελίδα 3.
Ὁ ἐπιστολογράφος-διατριβογράφος ἀναφέρεται στήν Λιαρίγκοβη πού βρίσκε-
ται στό κέντρο τῶν Μαδεμοχωρίων λέγοντας ὅτι ἐξαιτίας τῆς θέσης της αὐτῆς ἡ
Λιαρίγκοβη προσφέρει στούς κατοίκους τῶν γύρω χωριῶν πολλές εὐκολίες, ὅπως
ἡ πραγματοποιούμενη κάθε Σάββατο ἀγορά, ἡ ὕπαρξη ταχυδρομικοῦ σταθμοῦ τοῦ
Ἁγίου Ὄρους καί τό πολύ εὐάερο μέρος μέ «ἐκτεταμένον ἔχον ὁρίζοντα καί ἐν
συνόλῳ παρέχον ἁπάσας τάς εὐκολίας τοῖς κατοίκοις τῶν μερῶν τούτων» καί ὅτι
ἐξαιτίας τῶν εὐκολιῶν αὐτῶν θά ἦταν καλό «ἐάν ἡ μετάθεσις τοῦ χοκιματίου» θά
γινόταν στή Λιαρίγκοβη, διότι ἡ τωρινή θέση του, στόν ἀπόκεντρο Πολύγυρο
«παρέχει δυσκολίας εἰς τούς ἔχοντας ὑποθέσεις, διότι τό μέρος εἶναι ἀπόκεντρο,
ὁ δρόμος εἶναι δύσβατος (κατά τόν χειμῶνα ἀδιάβατος), ἡ τιμή τῶν ἐδωδίμων εἶναι
ὑπέρογκη, ἐνῶ στή Λιαρίγκοβη οἱ τροφές γιά τούς ἀνθρώπους καί γιά τά ζῶα εἶναι
πολύ φθηνές «καί τό μέρος συμφερώτατον, ἐνῶ τό μέρος τοῦ Πολυγύρου εἶναι
«πάντη ἀσύμφορον καί μηδεμίαν εὐκολίαν παρέχον.
Στή συνέχεια ὁ ἐπιστολογράφος ἐκφράζει τήν ἄποψη, ὅτι ὁ Γενικός Διοικητής
Θεσσαλονίκης θά παρεῖχε στούς κατοίκους «μεγίστην εὐκολίαν», ἐάν διέταζε τή
μετάθεση τοῦ χοκιματίου στή Λιαρίγκοβη, καί τήν πεποίθηση ὅτι ὁ Διοικητής
Θεσσαλονίκης θά διατάξει «τήν μετάθεσιν τοῦ ἐν Πολυγύρῳ Χουκιματίου ἐν Λια-
ριγκόβῃ».

11
Καταλήγοντας ὁ ἐπιστολογράφος παραθέτει τήν Ἀναφορά, πού ἔστειλαν ὁ
Μουχτάρης καί οἱ Ἀζάδες τῆς Λιαρίγκοβης πρός τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης
Ἰωακείμ γιά τό ζήτημα τοῦ χομιματίου, στήν ὁποία ἐπαναλαμβάνεται τό αἴτημα μέ
τά σχετικά ἐπιχειρήματα, ὅπως ἀναφέρονται στήν ἐπιστολή τοῦ Σπ. Βουργαρελίδη,
καί ζητεῖται ἡ παρέμβαση τοῦ Μητροπολίτη πρός τόν Γενικό Διοικητή Θεσσαλο-
νίκης.
Αὐτούσιο τό δημοσίευμα ἔχει ὡς ἑξῆς:
“Διατρέξαντες ἐν ταῖς προλαβούσαις ἡμῶν διατριβαῖς τά τῆς ἐπαρχίας Ἱερισσοῦ
ἐπανερχόμεθα ἤδη ἐν τῇ Μητροπόλει Λιαριγκόβῃ ὅπως περιγράψωμεν αὐτήν καί
παραστήσωμεν τό κεντρικόν αὐτῆς μέρος, ὡς ἐνδιαφέρον, οὐχί μόνον τά καλού-
μενα Μαδεμοχώρια (Σιδηροκαύσια), ἀλλά καί ἁπάσας τάς πέριξ ἐπαρχίας, τά κα-
λούμενα χάσικα25. Πολλά χωρία ὑπαγόμενα ὑπό τήν πολιτικήν διοίκησιν Λαγκαδᾶ,
ἑνί λόγῳ τά πλεῖστα τριῶν τμημάτων χωρία, ἔχουσι κέντρον τήν κωμόπολιν Λια-
ρίγκοβην. Ἐκτός τοῦ κεντρικοῦ τῆς κωμοπόλεως ταύτης μέρους ὑπάρχουσι καί
ἄλλαι πολλαί εὐκολίαι διά τούς κατοίκους τῶν μερῶν τούτων· ἐνταῦθα ἀνά πᾶν
Σάββατον γίνονται ἀγοραπωλήσεις26 καί συρρέουσιν ἅπαντες τῶν μερῶν οἱ κά-
τοικοι ἀνταλλάσσοντες τάς διαφόρους αὐτῶν πραγματείας· πρός τούτοις ὑπάρχει
καί ὁ ταχυδρομικός τοῦ ἁγίου ὄρους σταθμός, πρός δέ, τό μέρος λίαν εὐάερον,
ἐκτεταμένον ἔχον ὁρίζοντα καί ἐν συνόλῳ παρέχον ἁπάσας τάς εὐκολίας τοῖς κα-
τοίκοις τῶν μερῶν τούτων. Τοῦθ’ ἕνεκα καλόν ἤθελεν εἶσθαι, ἐάν ἡ μετάθεσις τοῦ
χοκιματίου27 θά ἐγίνετο ἐνταῦθα, διότι τό ἀπόκεντρον τοῦ Πολυγύρου, ἔνθα νῦν
ἑδρεύει ὁ Καϊμακάμης Κασσάνδρας, παρέχει δυσκολίας εἰς τούς ἔχοντας ὑποθέ-
σεις καί διά τό ἀπόκεντρον, ὡς ἐρρέθη, καί διά τό δύσβατον τοῦ δρόμου, ὅπερ μά-
λιστα ἐν καιρῷ χειμῶνος καθίσταται ἀδιάβατον, καί διά τό ὑπέρογκον τῆς τιμῆς
τῶν ἐδωδίμων, ἐνῶ ἐνταῦθα αἱ τροφαί διά τε τούς ἀνθρώπους καί τά ζῶα εἰσίν
εὐθυνώταται καί τό μέρος συμφερώτατον διά τούς ἀνωτέρω λόγους, ἐνῶ τό τοῦ
Πολυγύρου πάντη ἀσύμφορον καί μηδεμίαν εὐκολίαν παρέχον. Ἐπαναλαμβάνομεν
ὅθεν νά εἴπωμεν, ὅτι ἡ Α. ἐξοχ. ὁ γεν. διοικητής Θεσσαλονίκης, ἤθελε παρέξει τοῖς
κατοίκοις μεγίστην εὐκολίαν, ἄν ἤθελε διατάξῃ τήν μετάθεσιν αὐτοῦ ἐν Λιαριγ-
κόβῃ. Οὕτως αἱ εὐκολίαι τῶν κατοίκων θά ὦσιν εὐχερέσταται καί πεπείσμεθα ὅτι
ἡ Α. ἐξοχ. ὁ διοικητής Θεσσαλονίκης ἀποβλέπων εἰς τήν εὐκολίαν καί ὠφέλειαν
τῶν κατοίκων θέλει διατάξῃ τήν μετάθεσιν τοῦ ἐν Πολυγύρῳ χουκιματίου ἐν Λια-
ριγκόβῃ.
Περί τοῦ ἐν λόγῳ ζητήματος ἀπεστάλη καί πρός τήν Α.Π. τόν Μητροπολίτην Θεσ-
σαλονίκης κ. Ἰωακείμ28 ἀναφορά, ἧς ἀντίγραφον ἀποστέλλεται ὑμῖν πρός δημοσί-
ευσιν29».
Αὐτούσια ἡ Ἀναφορά ἔχει ὡς ἑξῆς:
Παναγιώτατε Δέσποτα! ταπεινῶς προσκυνοῦμεν.
Διά τῆς δουλικῆς μας ἐμφανιζόμεθα νά καθυποβάλλωμεν ὑπ’ ὄψιν τῆς ἡμετέρας
Παναγιότητος τάς δυσκολίας, τάς ὁποίας παρέχει ἅπασι τοῖς κατοίκοις οὐχί μόνον
τῶν Μαδεμοχωρίων, ἀλλά καί τῶν πέριξ ἐπαρχιῶν ἡ μετάβασις εἰς Πολύγυρον· τό
μέρος τοῦτο εἶναι ἀπόκεντρον ἔχον καί δρόμους δυσβάτους καθισταμένους ἐν
καιρῷ χειμῶνος μέν ἀδιαβάτους, ἐν καιρῷ δέ θέρους ἐπιφόβους· τά ἐδώδιμα διά
τε τούς ἀνθρώπους καί τά ζῶα εἶναι ἀκριβώτατα, ὥστε ὁ ἔχων ὑπόθεσιν διά ὀκτώ
μόνον ἡμέρας θέλει νά ἐξοδεύσῃ εἰς τά ξενοδοχεῖα περισσότερα τῶν ὅσων ἔχει
νά λαμβάνῃ, κέντρον δέ καί συμφέρον καί διά τό χοκιουμάτι καί διά τούς κατοί-
κους ὑπάρχει ἡ κωμόπολις Λιαρίγκοβη, τῆς ὁποίας ἡ ἀπόστασις τῶν χωρίων ὑπάρ-

12
χει ἀπό μίαν ἕως δύο ἤ καί τρεῖς ὥρας, τά δέ τελευταῖα ὅρια ἑπτά ἕως ὀκτώ ὡς ἐν
τῷ ἐσωκλείστῳ χάρτῃ30 διαδηλοῦται τό τελευταῖον ὅριο ἐπαρχίας, ἐννοεῖται δέ, ὅτι
ἐντός τῶν τελευταίων ὁρίων περιέχονται ὅλα τά χωρία, πρός τούτοις ἐν ταύτῃ γί-
νονται ἀνά πᾶν Σάββατον ἀγοραπωλήσεις, ὥστε ὁ ἔχων ὑπόθεσιν δύναται ἀφ’ οὗ
ἔλθῃ διά τάς οἰκιακάς ἀνάγκας μέ ἕν ἔξοδον νά τελειώσῃ καί τήν διαφοράν του.
Καί ἄλλη εὐκολία ὑπάρχει, τοῦ ταχυδρόμου, διότι ὑπάρχει ἐν αὐτῇ σταθμός· πρός
τούτοις καί τροφή διά τε τούς ἀνθρώπους εἰσίν εὐθυνώτατα, οἱ δρόμοι ὁμαλοί καί
μηδεμίαν παρέχουσιν δυσκολίαν εἰς τούς μεταβαίνοντας.
Διά τοῦτο παρακαλοῦμεν ὅπως εὐαρεστηθεῖσα θέσῃ ὑπ’ ὄψιν ταῦτα τῇ αὐτοῦ
ἐξοχότητι τῷ Γενικῷ Διοικητῇ Θεσσαλονίκης τάς εὐκολίας ταύτας καί ἐνεργήσῃ
ὅπως τό ἐν Πολυγύρῳ χοκιουμάτι μετατεθῇ ἐν Λιαριγκόβῃ· πεπείσμεθα δέ ὅτι ἡ
ἡμετέρα Παναγιότης θέλει ἐνεργήσῃ τά δέοντα ἀποβλέπουσα εἰς τήν ὠφέλειαν
καί εὐκολίαν τῶν κατοίκων.
ὑποσημειούμεθα βαθυσεβάστως31
Λιαρίγκοβη τῇ 10 Ἀπριλίου 1876
Τῆς Ὑμετέρας Παναγιότητος ὅλως πρόθυμοι θεράποντες
Ἰωάννης Δημητρίου32 Μουχτάρης, Δημήτριος Γεωργίου33.
Χρῆστος Παπαδιονυσίου34, Νικόλαος Παπαδιονυσίου35
Γ. Ἰατρός36, Νικόλαος Ἰωάννου37, Ἀλέξανδρος Ἰωαννίδης38
Ἰ. Παπαγεωργίου39, Χ. Γ. Ἰωάννου40, Ἰωάννης Πρήκας41»42.

Σημειώσεις:
16. Ἀναφέρεται στίς δημοσιευθεῖσες διατριβές του στήν ἴδια ἐφημερίδα στίς 12 Σε-
πτεμβρίου 1785 (φ. 36) καί Νοεβρίου 1875 (φ. 53), πού ἀφοροῦν τήν ἐπισκοπική ἐπαρχία
Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους.
17. Δηλαδή τοῦ Σουλτάνου Μωάμεθ τοῦ Β΄ τοῦ πορθητῆ τῆς Κωνσταντινούπολης στίς
29 Μαΐου 1453.
18. Μαχαλᾶς ὀνομαζόταν (τουρκιστί: mahalle= γειτονιά, συνοικία) τό σημερινό χωριό
Στάγειρα.
19. Τά ἐρείπια αὐτά βρίσκονται στόν χῶρο, πού ὀνομάζεται «ἄλσος Ἀριστοτέλη», διότι
ἐκεῖ στήθηκε ὁ ἀνδριάντας τοῦ φιλοσόφου Ἀριστοτέλη τοῦ Σταγειρίτη καί ἀργότερα το-
ποθετήθηκαν διάφορα διαδραστικά ὄργανα, στά ὁποῖα βρίσκουν ἐφαρμογή φυσικά φαι-
νόμενα, γιά τά ὁποῖα γίνονται ἀναφορές στό σύγγραμμα “Τά Φυσικά” τοῦ Ἀριστοτέλη.
20. Ὁ φόρος αὐτός ἦταν γνωστός ὡς «μελισσιάτικα».
21. Ὁ μεμούρ(ης) (τουρκιστί memur) ἦταν δημόσιος ὑπάλληλος.
22. Ὁ καϊμακάμ(ης) (τουρκιστί kaymakam) ἦταν ὁ διοικητής τοῦ καζᾶ Κασσάνδρας (πού
περιλάμβανε περίπου τόν σημερινό Νομό Χαλκιδικῆς).
23. Ὁ Χακήμ ἐφένδης ἦταν ἴσως καδῆς ἤ κατῆς, δηλ. ἱεροδίκης, δικαστής.
24. Ἐννοεῖται ὁ Νομάρχης (βαλῆς) Θεσσαλονίκης (βλ. καί στό ἑπόμενο δημοσίευμα).
25. Χάσικα χωριά ὀνομάζονται τά χωριά τῆς κεντρικῆς Χαλκιδικῆς.
26. Ἡ ἀγορά (τουρκ. pazar) γινόταν στήν κεντρική πλατεία τῆς Λιαρίγκοβης, γι’ αὐτό ἡ
πλατεία αὐτή μέχρι καί σήμερα ἔχει τήν προσωνυμία «ἀγορά» ἤ τουρκιστί «παζάρ(ι)».
27. Τό χοκιμάτι (τουρκιστί hokimat) ἦταν ἕδρα τοῦ Καϊμακάμη. Τό θέμα τοῦ χοκιματίου
δημιούργησε ἀντιπαλότητα μεταξύ τῶν δύο κωμοπόλεων στά χρόνια τῆς τουρκοκρατίας,
ἀλλά καί μετά τήν ἀπελευθέρωση μέχρι τό 1915. [Βλ. σχετικά: Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή
Ἀρχείων, ΚΑ΄ (3) Κατάλογος ᾽Εγγράφων Ἀρχείου Λυσιμάχου Σαραφιανοῦ. Παρουσίαση
Ἐγγράφων, 2. (Ὑπόμνημα), Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ. 40/Ἰούλ.-Σεπτ. 1999, σσ. 10-

13
11, καί Τάκη Κοσμᾶ-Δεμίρη, Ἡ Δευτεροβάθμια Ἐκπαίδευση στόν Πολύγυρο ἀπό τά μέσα
τοῦ 19ου αἰῶνα ἕως τό 1967. Συμβολή στήν ἔρευνα τῆς τοπικῆς Ἱστορίας μιᾶς μακεδονικῆς
κωμοπόλεως, Ἀθήνα 2000, σ. 113 (Σημ. 21).
28. Ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Ἰωακείμ ἀρχιεράτευσε κατά τά ἔτη 1874-1878.
Κατά τά ἔτη 1878-1884 καί 1901-1912 χρημάτισε Οἰκουμενικός Πατριάρχης ὡς Ἰωακείμ Γ΄
ὁ Μεγαλοπρεπής.
29. Ἡ Ἀναφορά, ὅπως ἀβίαστα συμπεραίνεται, εἶναι συνταγμένη ἀπό τόν παραπάνω δια-
τριβογράφο διδάσκαλο.
30. Δέν γνωρίζουμε, ἄν καί ποῦ ὑπάρχει ὁ χάρτης αὐτός.
31. Τήν ἀναφορά ὑπογράφουν ὁ Μουχτάρης (τουρκιστί muhtar = κοινοτάρχης) καί οἱ Ἀζά-
δες (τουρκιστί aza=κοινοτικός σύμβουλος), πού ἀποτελοῦσαν τό Κοινοτικό Συμβούλιο
(τουρκιστί ihtiar meslisi) τῆς Λιαρίγκοβης.
32. Ὁ Ἰωάννης Δημητρίου χρημάτισε μουχτάρης κατά τά ἔτη 1868/1869 καί 1875/1876.
Τήν πληροφορία γιά τήν πρώτη θητεία του παίρνουμε ἀπό τουρκικό ἔγγραφο τοῦ Ἀρχείου
Δημητρίου Μήτσιου.
33. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
34-35. Ὑποθέτουμε ὅτι ἦσαν παιδιά τοῦ παπά-Διονυσίου, ὁ ὁποῖος συναντιέται σέ 4
Ἔγγραφα τοῦ ἀνέκδοτου Ἀρχείου Ἐγγράφων τῆς Ἱ. Μονῆς Ἁγίας Ἀναστασίας τῆς Φαρ-
μακολυτρίας τῶν ἐτῶν 1877-1878 [σέ δύο ἀπό αὐτά ἀναφέρεται ὅτι δάνεισε στή Μονή 50
λίρες Τουρκίας (6-12-1877) καί ὅτι ζήτησε νά τῆς ξεπληρώσει τό δάνειο (10-11-1877)] καί
σέ Ἔγγραφα Οἰκογενειακῶν Ἀρχείων τοῦ 1882 καί τοῦ 1885 [βλ. Δημ. Θ. Κύρου, 1. Ἐφη-
μέριοι τοῦ Ἐνοριακοῦ καί Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας (1812-5-9-
2005). Μιά πρώτη καταγραφή καί ἔκτακτη δημοσίευση), ΑΡΝΑΙΑ, τχχ. 67-68/Ἀπρ.-Σεπτ. 2005,
σ. 22 καί 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός τοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας, Ἀρναία 2008, σ.
48].
36. Ἴσως πρόκειται γιά κάποιον Γ(εώργιο), πού ἦταν ἰατρός ἤ (μᾶλλον) ἦταν μέλος τοῦ
γένους Ἰατροῦ.
37. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
38. Ὁ Ἀλέξανδρος Ἰωαννίδης ὑποθέτουμε ὅτι γεννήθηκε γύρω στά 1840 (ἴσως καί νω-
ρίτερα). Ἐργάσθηκε ὡς διδάσκαλος στό Παλαιοχώρι (προφορική μαρτυρία τοῦ Κων. Ἀλε-
ξάνδρου) καί ἱεροψάλτης τοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου. Νυμφεύθηκε στίς 30 Ἀπριλίου 1861
καί ἀπέκτησε 5 παιδιά, ὅπως φαίνεται ἀπό τή Σημείωση πού ὑπάρχει σέ σελίδα τοῦ Λεξι-
κοῦ τῆς Ἐλληνικῆς Γλώσσης, πού ἀνῆκε στόν ἴδιο. Σύζυγός του ἦταν ἡ Αἰκατερίνη Κοτσάνη
(Κατσνάρα), κόρη τοῦ κατή (δικαστῆ) Κωνσταντίνου Κοτσάνη [βλ. Κλ(ειώς) Ἀ(λεξάνδρου),
Τό γενεαλογικό δένδρο τῆς οἰκογενείας Ἀλεξάνδρου, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 49/Ὀκτ.-Δεκ. 2000, σ.
12].
39. Ὁ Ἰωάννης Παπαγεωργίου γεννήθηκε τό 1850 καί ἦταν στό ἐπάγγελμα ράπτης (βλ.
Ἀθ. Κων. Γραμμένου, Οἱ πρῶτοι Ἐκλογικοί Κατάλογοι τῆς Ἀρναίας, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 82/Ἰαν.-
Μάρτ. 2009, σ. 14). Ὑποθέτουμε ὅτι ἦταν γιός τοῦ παπα-Γεωργίου, ὁ ὁποῖος συναντιέται
σέ Ἔγγραφα οἰκογενειακῶν Ἀρχείων τῶν ἐτῶν 1837, 1838, 1848 (βλ. Δημ. Θ. Κύρου, 1.
Ἐφημέριοι ..., ὅ.π. καί 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός ..., σ. 48).
40. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
41. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν, ἐκτός τοῦ ὅτι συναντιέται σέ ἀρκετά
Ἔγγραφα οἰκογενειακῶν Ἀρχείων. Τό ἐπώνυμό του δέν σώζεται στήν Ἀρναία.
42. Εὐρύτερη περίληψη τοῦ δημοσιεύματος βλέπε: Δημ. Θ. Κύρου, Πολυγυρινά στιγ-
μιότυπα στά χρόνια τῆς τουρκοκρατίας. (Πληροφορίες ἀπό τίς ἐφημερίδες τῆς Θεσσαλο-
νίκης «ΕΡΜΗΣ» καί «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» τῶν ἐτῶν 1876-1892), ΠΟΛΥΓΥΡΟΣ, τχ.
26/Ἰαν.-Φεβρ. 2005, σσ. 12-13.

14
ΟΙ ΠΡΟΓΟΝΟΙ ΜΑΣ (ΠΡΟΠΑΠΠΟΥΔΕΣ ΚΑΙ ΠΑΠΠΟΥΔΕΣ), ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ
ΓΕΝΝΗΘΗΚΑΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΤΗ 1862-1924 ΚΑΙ ΖΟΥΣΑΝ ΤΟ 1925
(Πληροφορίες ἀπό τό «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων τῆς Κοινότητος
Ἀρναίας τοῦ Νομοῦ Χαλκιδικῆς καταρτισθέν ἐν ἔτει 1925»)

(7η συνέχεια)
Τοῦ Δημ. Θ. Κύρου

Οἱ γεννηθέντες τό ἔτος 1878

α.α. Ἐπώνυμο Ὄνομα Πατρώνυμο


1. Βαλιάνος Χριστόδουλος Κωνσταντῖνος
2. Βαράνος Γεώργιος Κωνσταντῖνος76
3. Διαμαντούδας Γεώργιος Χρῆστος77
4. Δήμηκας Δῆμος Γεώργιος78
5. Δέβρελης Ἠλίας Ἀντώνιος79
6. Ζωγράφος Κωνσταντῖνος Λεωνίδας
7. Ζωγράφος Κωνσταντῖνος Δημήτριος
8. Κοσμᾶς Ἰωάννης Δημήτριος
9. Κοσμαρᾶς Ἰωάννης Γεώργιος
10. Καλυβιώτης Χρῖστος Νικόλαος
11. Κυράτσος Μαυρουδῆς Γεώργιος
12. Κουταλιάγκας Κωνσταντῖνος Παναγιώτης
13. Κλειδαρᾶς Χριστόδουλος Κωνσταντῖνος
14. Λιούτας Ἄγγελος Δημήτριος
15. Λουκοβίτης Βασίλειος Χριστόδουλος
16. Μπουζιᾶς Γεώργιος Ἰωάννης
17. Μούσιος Ἰωάννης Γεώργιος
18. Μαρούσης Γεώργιος Γεώργιος
19. Ξιογκιᾶς Γεώργιος Παναγιώτης80
20. Ξιούφης Ἄγγελος Ἀθανάσιος
21. Παπανικολάου Μιχαήλ Μόσχος
22. Πραβήτας Ἀστέριος Θαλασσινός
23. Παπαγεωργίου Γεώργιος Ἰωάννης
24. Σιόπης Δημοσθένης Ἰωάννης81
25. Στρόλιος Γεώργιος Λουκοβήτης82
26. Σκιαθήτης Ζήσης Γεώργιος
27. Τσούκας Ἀστέριος Ἀντώνιος
28. Τρικαλιώτης Βασίλειος Δημήτριος
29. Χατζῆς Χριστόδουλος Γεώργιος83
30. Χαλκιᾶς Κωνσταντῖνος Γεώργιος

Σημειώσεις:
76. Ἦταν καπνεργάτης στό ἐπάγγελμα καί ἕνας ἀπό τούς προύχοντες τῆς Λιαρίγκοβης ἀνή-
κοντας στήν παράταξη τῶν βασιλικῶν. Κατά τή δεύτερη ἀνάσταση τοῦ 1921 συνόδευσε μαζί μέ

15
ἄλλους προύχοντες βασιλικούς τόν ἐπίσκοπο Σωκράτη στόν Ἱερό Ναό. (Βλ. Ἀθαν. Κων. Γραμμέ-
νου, Οἱ πρῶτοι Ἐκλογικοί Κατάλογοι τῆς Ἀρναίας, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 82/Ἰαν.-Μάρτ. 2009, σ. 6, καί
Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου Σωκράτης Σταυρί-
δης (1866-1944), Ἀρναία 2011, σσ. 71 καί 107.
77. Ὁ Γεώργιος Χρήστου Διαμαντούδης ἤ Κουρής ἦταν μελισσουργός-μελισσοτρόφος στό
ἐπάγγελμα [βλ. Μάνου (Μανασσῆ) Γ. Μανασσῆ, Χρονικά κατοχῆς Ἀρναίας 1941-1944 καί στοι-
χεῖα ἀπό τή ζωή της, Ἀθήνα 2000 καί 2002, σ. 63, Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 5, καί «Ἐκλογικός
Κατάλογος τῆς Κοινότητος Λιαριγκόβης 1927»]. Περισσότερα βλέπε: Δημ. Θ. Κύρου, Καταγρα-
φή Ἀρχείων. ΚΣΤ΄ (5). Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Γεωργίου Δημοσθ. Διαμαντούδη, ΑΡ-
ΝΑΙΑ, τχ. 98/Ἰαν.-Μάρτ. 2013, σσ. 3 καί 6.
78. Ἦταν ξυλουργός στό ἐπάγγελμα. Στόν Ἐκλογικό Κατάλογο τοῦ 1915 (βλ. Ἀθ. Κων. Γραμ-
μένου, ὅ.π., σ. 5) ἀναγράφεται Δήμηκος καί στήν ντοπιολαλιά συναντιέται μέ τή μορφή Δήμ’κας
καί Ντήμ’κας.
79. Ὁ Ἠλίας Δέβρελης ἤ Δεβρελής), ὑποδηματοποιός στό ἐπάγγελμα, ἦταν γιός τοῦ Ἀντωνί-
ου (γένν. 1843, ράπτη στό ἐπάγγελμα, καί τῆς Μαρίας Μούκανου. Ὁ πατέρας του ἦρθε ἀπό
ἑλληνική περιοχή τῆς Βουλγαρίας στή Λιαρίγκοβη, ὅπου νυμφεύθηκε καί εἶχε τό παρωνύμιο
Ἀβραάμ. Ἀπέκτησε τέσσερα παιδιά, τή Δέσπω, τόν Δημήτριο, τόν Ἠλία καί τόν Ἰωάννη. Ἡ Δέ-
σπω παντρεύθηκε τό 1912 τόν Στέργιο Γεωργίου Λίβα (πού ἦταν στό ἐπάγγελμα Καλαϊτζῆς), μέ
τόν ὁποῖο ἀπόκτησε τέσσερα κορίτσια. Ὁ Δημήτριος νυμφεύθηκε τή Μαγδαληνή Τσιαμούρη,
μέ τήν ὁποία ἀπόκτησε τό 1907 ἕνα γιό, τόν Γεώργιο, ὁ ὁποῖος σκοτώθηκε τό 1930 ἀνύπανδρος.
Γιά τόν Ἠλία δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες. Ὁ Ἰωάννης, ὑποδηματοποιός στό ἐπάγγελμα
νυμφεύθηκε τή Φωτεινή Μελαντίνου ἀπό τήν Παλαιοχώρα Χαλκιδικῆς. (Ὅλες οἱ παραπάνω
πληροφορίες καταγράφονται στό ἄρθρο: Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχείων. Κατάλογος
Ἐγγράφων Ἀρχείου Φωτεινῆς Μελαντίνου-Δεβρελῆ, Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ. 34/Ἰαν.-
Μάρτ. 1997, σσ. 3-5, ἐνῶ τίς πληροφορίες γιά τό ἐπάγγελμα τῶν Ἠλία, Ἀντωνίου καί Ἰωάννη πή-
ραμε ἀπό τούς Ἐκλογικούς Καταλόγους τοῦ 1915 (βλ. Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σσ. 5) καί 1927.
80. Ἡ ὀρθή γραφή εἶναι Ξουγκιᾶς ἤ Ξουγγιᾶς [ὅπως συναντιέται σήμερα στήν Ἀρναία καί
ὅπως ἀναγράφεται, ἀλλά μέ τήν ἐλαφρά διαφοροποιημένη γραφή Ξουγγιᾶς, στόν Ἐκλογικό Κα-
τάλογο τοῦ 1927, ἐνῶ στόν Ἐκλογικό Κατάλογο τοῦ 1915 (βλ. Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π. σ. 13)
ἀναγράφεται Ξιουγγιᾶς]. Στό ἐπάγγελμα ἦταν ξυλουργός, σύμφωνα μέ τούς παραπάνω Ἐκλο-
γικούς Καταλόγους.
81. Ἡ ὀρθή γραφή εἶναι ἴσως Σιώπης (ὅπως συναντιέται σήμερα στήν Ἀρναία). Στό ἐπάγγελ-
μα ἦταν ἀλευροπώλης (βλ. Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 15) ἤ παντοπώλης (βλ. «Ἐκλογικός Κα-
τάλογος τῆς Κοινότητος Λιαριγκόβης 1927»).
82. Στόν Ἐκλογικό Κατάλογο τοῦ 1915 (βλ. Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 15) ἀναγράφεται λα-
θεμένα ὡς Στρόβιλος. Ἡ καταγωγή του εἶναι προφανῶς τό χωριό Λόκοβη (σημ. Ταξιάρχης) τῆς
Χαλκιδικῆς, τό ὀποῖο ἀπέχει 20 χλμ. περίπου ἀπό τήν Ἀρναία (νότια). Ὅμως τό πατριδωνυμικό
Λοκοβήτης χρησιμοποιεῖται ἐδῶ, παραδόξως, ὡς ... βαπτιστικό ὄνομα, ἐνῶ στόν Ἐκλογικό Κα-
τάλογο τοῦ 1915 (βλ. Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 15) διαφαίνεται ἡ ὕπαρξη καί ἄλλου ὀνόμα-
τος (προφανῶς βαπτιστικοῦ), ἀφοῦ στή στήλη «Ὄνομα πατρός», ἀναγράφεται «ἤ Λοκοβίτης».
Στό ἐπάγγελμα ἦταν ἐργάτης (βλ. Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 15).

ΜΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΤΕΦΑΝΟ ΒΟΓΙΑΤΖΗ


Ξεφυλλίζοντας τό τεῦχος 121/Ὀκτ.-Δεκ. 2018, σσ. 29-30 τοῦ περιοδικοῦ σταμάτησα στή φωτο-
γραφία τοῦ 1941, πού ἔστειλε ὁ συμπατριώτης μας Κων/νος Γ. Καραλιόλιος. Ἀσήμαντο βέβαια,
ἀλλά προκειμένου νά συμβάλλω στό ὀρθό τοῦ προσώπου, πού ἀφορᾶ τόν πατέρα μου Παντελῆ Γ.
Βογιατζή, θεωρῶ σκόπιμο νά ἐνημερώσω ὅτι ἀναγνωρίζω τό πρόσωπο τοῦ πατέρα μου στήν ἴδια
σειρά, ἀλλά τό 10ο στή σειρά (ὅπως ἀναγράφονται) εἰκονιζόμενο ἄτομο, τό ὁποῖο ἀναφέρεται ὡς
Δημ. Ματζιώλης καί ἀμέσως μετά ὄρθιος εἶναι ὁ Χρῆστος Ἀλεξάνδρου.

16
Ἡ ἀπόγνωση τοῦ πλάτανου
Γράφει ὁ Στέφανος Παντ. Βογιατζής

αιδιά, ἀλλά καί ἡλικιωμένοι μέ δυσκολία περπατοῦν στό καλντερίμι τῆς ἀπελπισίας
Π στήν κεντρική πλατεία τῆς Ἀρναίας. Ὅμως, ἀρκετοί εἶναι καί αὐτοί πού ξεκουράζον-
ται στούς σκιερούς πάγκους τοῦ πλατανιοῦ στήν ὑπερυψωμένη ἀπό τή μία πλευρά κατα-
σκευή καί δείχνουν εὐχαριστημένοι ἀπό τό μικροπεριβάλλον. Ἡ σκιά τοῦ αἰωνόβιου
πλάτανου καί τό δροσερό νερό, πού κυλάει ἀπό τά ἔσω τοῦ κουφαριοῦ δίνουν μία ὑπέ-
ροχη αἴσθηση τοῦ μεγαλείου τῆς φύσης καί τῶν ἀγαθῶν πού προσφέρει. Ἀκόμη καί ἐμεῖς
πού γνωρίζουμε τήν πραγματική πηγή τοῦ νεροῦ ἔχουμε τή ψευδαίσθηση ὅτι τό νερό ἀνα-
βλύζει μέσα ἀπό τόν κορμό τοῦ πλάτανου.
Φαινομενικά δείχνουν ὅλα νά εἶναι ὄμορφα καί σέ ἁρμονία. Οἱ φωνές τῶν παιδιῶν, πού
δηλώνουν ζωή καί δημιουργία. Οἱ ἄνδρες καί κάποιες γυναῖκες τῆς τρίτης ἡλικίας, πού κα-
θισμένοι στούς ξύλινους πάγκους ἀπολαμβάνουν τό ὡραῖο, πού ἀποπνέει ἡ συγκεκριμένη
γωνιά. Ἀναδεύονται καθημερινά οἱ εἰκόνες μιᾶς ζωῆς, πού περνᾶ ἀπό τό μυαλό τους, μέ
τίς παλαιές καλές στιγμές τῆς νεότητας, ἀλλά καί τό ἀνολοκλήρωτο κουράγιο, πού ἀνα-
πτερώνεται ἀραιά καί πού στή δύσκολη τῆς ζωῆς ἀνηφοριά.
Κάθισα στόν ἴδιο πάγκο δίπλα στόν πλάτανο. Εἶμαι καί ἐγώ κομμάτι τῆς τρίτης ἡλικίας.
Τό σιγανό καί μοναδικό τραγούδι τοῦ νεροῦ συνεχίζεται μέ τήν ἴδια ροή καί μουσικότητα.
Κάπου – κάπου διακόπτεται ἀπό ἀνθρώπους καί ἀδέσποτα σκυλιά, πού παρεμβάλλονται στόν
ἦχο, γιά νά ξεδιψάσουν. Ξάφνου μ’ ἔπιασε
ἐκεῖνο τό «ἀνθρώπινο», πού μέ θυμώνει,
ὅταν ἡ ἰσχυρή ὀμορφιά τοῦ τοπίου διακό-
πτεται ἀπό κατασκευαστικές ἀστοχίες. Τό
σύνδρομο τῆς κακοποιημένης πλατείας μέ
θύματα ὅλους μας, ἀλλά καί τόν πλάτανο.
Οὔτε λίγες σπιθαμές χῶμα δέν τοῦ ἔδωσαν,
γιά νά ἀναπνεύσει μία στάλα περισσότερο
ἀπό τή θηλιά πού τόν πνίγει! Τόν ἔπνιξε τό
«μπετόν»! Ἐκνευρίστηκα, πού οὐδόλως
ἔλαβε ὑπόψιν ὁ ἐμπνευστής της κατα-
σκευῆς τόν πλάτανο καί τίς ἀνάγκες του.
Ἀκόμη καί ἡ μελέτη περιβάλλοντος τῆς Β΄
τάξης τοῦ Δημοτικοῦ ἀναφέρει ὅτι «τά
φυτά ἔχουν ζωή, ὅπως καί τά ζῶα. Γιά νά
ἀναπτυχθοῦν, χρειάζονται ἀέρα, ἥλιο, χῶμα
καί νερό». Κοίταξα ξανά τριγύρω ἀπό τόν
πλάτανο. Ἀναρωτήθηκα μέ ἀπορία πῶς ἐπι-
ζεῖ τόσα χρόνια ὁ παγιδευμένος πλάτανος!
Αἰχμάλωτος στό σκληρό «μπετόν» καί πε-
ριφρονημένος ἀπό τήν ἀνθρώπινη ἀπονιά.
Ἔχω δεῖ πολλά στή ζωή μου γυρίζοντας
ἐδῶ καί κεῖ. Ἔζησα, ὅπως πολλοί ἀπό ἐμᾶς,
τήν ἀγριάδα τῆς παιδικῆς ἡλικίας στό
χωριό, ὅπου ὁ ἰσχυρότερος νικοῦσε καί
χωρίς συνέπειες ἐνέπαιζε καί περιγελοῦσε
κάθε τί ἀδύναμο, πού μποροῦσε νά ἐξου-

17
σιάζει μέ τή φυσική του δύναμη. Ἔχω δεῖ δεμένους ἀνθρώπους, φυλακισμένα πουλιά, ἁλυ-
σοδεμένα ζῶα, ἀλλά ποτέ δέν φαντάστηκα ὅτι θά ἔβλεπα τό στολίδι τοῦ χωριοῦ, τόν πλά-
τανο τῆς κεντρικῆς πλατείας, παγιδευμένο καί περιφρονημένο ἀπό τούς ἀνθρώπους, πού
κόπτονται δῆθεν γι’ αὐτόν.
Ὀφείλω νά ὁμολογήσω ὅτι δέν εἶδα πολλούς, πού περιφέρονται στήν πλατεία, νά νοι-
άζονται γιά τό τσιμενταρισμένο δένδρο. Κάποιος φίλος, ἐξειδικευμένος στό ἀντικείμενο,
μοῦ ἔστειλε μήνυμα ὅτι ὁ πλάτανος κινδυνεύει ἔτσι ὅπως εἶναι πακτωμένος καί τοῦ κόβε-
ται ἡ ἀνάσα. Ἀφουγκράστηκα τή βαριά ἀνάσα τοῦ δένδρου μέ ἤχους, πού θυμίζουν κάτι με-
ταξύ ἐπιθανάτιου ρόγχου καί βαλκανικοῦ μοιρολογιοῦ. Ἄγγιξα τό βρεγμένο κορμό του καί
τόν χάιδεψα. Μοῦ φάνταζε πολύ περήφανος γιά λύπηση. Ἐξοργίστηκα μέ αὐτούς πού τόν
παγίδεψαν. Αἰσθάνθηκα ὅτι καί ὁ πλάτανος ἀντιλήφθηκε τήν ὀργή μου καί σάλεψε τά
φύλλα του ἱκετευτικά περιμένοντας ἀπό μένα τή λύτρωση. Ἀπάντησα μέ πόνο στό αἴτημά
του, ὅτι δέν ἔχω τόση δύναμη νά τόν ἐλευθερώσω καί πῆγα νά φύγω. Σείστηκε ὁλάκερος
καί ἀπελπισμένα ζήτησε βοήθεια. Γύρισα πίσω. Συλλογίστηκα, τί κακό μπορεῖ νά ἔχει κάνει
ἕνα δένδρο, γιά νά φυλακισθεῖ ἀπό τούς ἀνθρώπους. Προσφέρει τόσα ἀγαθά σ’ ὅλους μας!
Τό ὀξυγόνο, τόν ἴσκιο, τή δροσιά, συγκρατεῖ μέ τή φυλλωσιά τό νερό τῆς βροχῆς, τή σκόνη
καί τούς θορύβους, ἀποτελεῖ καταφύγιο ἀνθρώπων καί ζώων, προσφέρει ὀμορφιά, ξεκού-
ραση, ἀναψυχή. Ἄς δοῦμε πόσα παιδιά παίζουν τριγύρω! Ἄς κοιτάξουμε τό χαμόγελο τῶν
ἡλικιωμένων ἀνθρώπων, πού κάθονται στή σκιά του!
Ἔριξα μία ματιά στό ρολόι μου. Ἔπρεπε νά φύγω. Ἀπομακρυνόμενος ψιθύρισα. Θά δῶ
τί μπορῶ νά κάνω…

18
ΕΝΑΣ ΥΜΝΟΣ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗ (ΑΡΝΑΙΑ)
(ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ «Ο ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ» ΤΟ 1903)
Γράφει καί παρουσιάζει ὁ Δημ. Θ. Κύρου

Ξεφυλλίζοντας τόν τόμο τοῦ 1903 τῆς ἐφημερίδας «ΑΛΗΘΕΙΑ»1 τῆς Θεσσαλονίκης γιά τήν
ἀνεύρεση πληροφοριῶν γιά τή Λιαρίγκοβη (ἱστορικοῦ, ἐκκλησιαστικοῦ, ἐκπαιδευτικοῦ κ.λπ.)
ἐντόπισα στό φύλλο 36 τῆς 2ας Σεπτεμβρίου καί στή σελίδα 2 ἕνα ἀνώνυμο κείμενο (ἴσως εἶναι
τῆς Σύνταξης τῆς ἐφημερίδας), τό ὁποῖο εἶναι ἕνας ὕμνος γιά τή Λιαρίγκοβη τῆς ἐποχῆς ἐκεί-
νης. Θεώρησα σκόπιμο καί ἐπιβεβλημένο νά τό ἀντιγράψω καί νά τό ἀναδημοσιεύσω στό πε-
ριοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» γιά ἐνημέρωση τῶν ἀναγνωστῶν του2. Τό κείμενο-ὕμνος ἔχει ὡς ἑξῆς μέ
τόν τίτλο «ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΑ».
«Ἡ κωμόπολις Λιαρίγκοβη κειμένη εἰς τούς πρόποδας τοῦ μεγαλοπρεποῦς καί βαθυσκείου
Χολομῶντα, ἐν μαγευτικῇ θέσει, παρουσιάζει γραφικώτατον θέαμα μέ τούς πρό αὐτῆς ἐκτενι-
σμένους περιρρύτους καί ἀνθοσπάρτους λειμῶνας της, μέ τούς καταπράσινους ἀμπελῶνας
αὐτῆς, τούς πέριξ χαριεστάτους λοφίσκους καί τόν ἀναπεπταμένον ὁρίζοντά της. Ὁ καθαρός
ἀήρ τῆς Λιαριγκόβης καί τά ἄφθονα δροσερά της ὕδατα καθιστῶσι τήν κωμόπολιν ταύτην ἐνδι-
αίτημα ὑγιεινότατον, δικαίως δ’ ἀπεκλήθη ὁ Παράδεισος τῆς Χαλκιδικῆς.
Ἕτερος στολισμός τῆς ὡραίας ταύτης κωμοπόλεως εἶναι τά ἐπί μαγευτικῶν θέσεων εὑρι-
σκόμενα καί κατάφυτα ἐξωκκλήσια, εἰς ἅ τελοῦνται ἐτήσιαι πανηγύρεις ἐν μέσῳ μεγίστης συρ-
ροῆς κόσμου ἔκ τε τῆς Λιαριγκόβης καί τῶν πέριξ.
1ον. Τό τοῦ Προφήτου Ἠλιού ἐπί ὡραίου λοφίσκου καί ἐπί τῶν ἐρειπίων ἀρχαίας πόλεως3.
2ον Τό τοῦ Ἁγίου Μοδέστου4.
3ον Τό τοῦ Ἁγίου Χριστοφόρου5 καί
4ον Τό τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς κειμένης ἐντός ὡραιοτάτου ἀνθοβριθοῦς λειμῶνος καί οὕτι-
νος ἡ ἀνέγερσις ἤρξατο ἐπί τῶν ἐρειπίων ἀρχαίας ἐκκλησίας6».

Σημειώσεις:
1. Ἡ ἐφημερίδα «ΑΛΗΘΕΙΑ» ἐκδόθηκε ἴσως τό 1902 ἤ 1903 (τόν Σεπτέμβριο τοῦ 1903 κυκλοφοροῦσε
τό φ. 36 ) στή Θεσσαλονίκη ἀπό τούς ἀδελφούς Κούσκουρα, τόν Ἰω. Μπήτου κ.ἄ. Μέσα στό 1909 πῆρε τήν
ὀνομασία «ΝΕΑ ΑΛΗΘΕΙΑ» (βλ. Γεωργίου Ἀναστασιάδη, Ἡ Θεσσαλονίκη τῶν ἐφημερίδων, Θεσσαλονίκη
1904, σ. 180, καί Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχείων, ΚΑ΄(2). Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Λυσιμάχου
Γ. Σαραφιανοῦ, «Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», τχ. 39/Ἀπρ.-Ἰούν. 1998, σσ. 4 (Ἔγγραφ. 41) καί 8 (Σημ. 33).
2. Τό δημοσίευμα τῆς ἐφημερίδας δημοσιεύεται περιληπτικά στά: Δημ. Θ. Κύρου, 1. Τό ἐξωκκλήσι τῆς
Ἁγίας Παρασκευῆς. (Ἀπό τό ξύλινο παράπηγμα τοῦ 1880 στό πέτρινο περικαλλές οἰκοδόμημα τοῦ 1903-
1904), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 100/Ἰούλ.-Σεπτ. 2013, σ. 15, καί 2. Τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς. Ἠ ὑπεραιωνό-
βια ἐπιβλητική παρουσία-δεσποτεία στό ὁμώνυμο ἄλσος. (Ἀπό τό ξύλινο παράπηγμα τοῦ 1880 στό πέτρινο
περικαλλές οἰκοδόμημα τοῦ 1903-1904, Ἀρναία 2017, σ. 25. (Στή 2η παραπομπή, στή σελ. 65, δημοσιεύεται
καί σέ φωτοαντίγραφο).
3. Γιά τό ἐξωκκλήσι τοῦ Προφήτη Ἠλία καί τά ἀρχαῖα ἐρείπια βλέπε Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ ἀρχαιολογικός
χῶρος τοῦ ὑψώματος «Προφήτης Ἠλίας» Ἀρναίας, Ἀρναία 2009, σσ. 174.
4. Γιά τό ἐξωκκλήσι τοῦ Ἁγίου Μοδέστου βλέπε: Ἀρχιμ. Χρυσοστόμου Μαϊδώνη, «Ὁ προστάτης τῶν
βοσκῶν». Τό ἐξωκκλήσι τοῦ Ἁγίου Μοδέστου Ἀρναίας, Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ. 25/Ὀκτ.-Δεκ.
1994, σσ. 8-9.
5. Γιά τό ἐξωκκλήσι τοῦ Ἁγίου Χριστοφόρου βλέπε: Πέτρου Μαυρουδῆ, Μνημόσυνο. Ἕνα μνημεῖο πού
χάθηκε, ἐφημ. «ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ», φ. 20/Αὔγ.-Σεπτ. 1978, σ. 5 (μέ φωτογραφία τοῦ νέου κτίσμα-
τος), Μάνου (Μανασσῆ) Γ. Μανασσῆ, Χρονικά κατοχῆς Ἀρναίας καί στοιχεῖα ἀπό τή ζωή της, Ἀθήνα 2000
καί 2002, σσ. 139-140 (μέ φωτογραφίες τοῦ παλιοῦ καί τοῦ νέου κτίσματος), καί Δημ. Θ. Κύρου, Τό Ἡμε-
ρολόγιο τοῦ Γεωργίου Παναγιώτη Γεωργιάδη (Κυριάκου), Ἀρναία 2018, σσ. 85-86 (Σημ. 22).
6. Γιά τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς βλέπε: Δημ. Θ. Κύρου, α΄. Τό Ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρα-
σκευῆς... , ὅ.π. σσ. 14-28, καί β. Τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς..., σσ. 82.
19
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ TOY ΔΗΜ. ΚΥΡΟΥ
«OI ΣΕΙΣΜΟΙ ΤΟΥ 1932 ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ»

ΜΕΡΟΣ Α΄ (Ἑνότητες Α΄-Β΄)


ΑΡΝΑΙΑ 2018, σελίδες 220*

Τοῦ κ. Ἀστερίου Θ. Καραστέργιου


Πολιτικοῦ Μηχανικοῦ
τ. Δημάρχου Ἀρναίας

Κυρία Βουλευτή, κ. Δήμαρχε, κ. Ἀντιδήμαρχε, κα καί κ. Περιφεριακοί Σύμβουλοι, κ. Πρόεδρε


τῆς Δημοτικῆς ἑνότητας, φίλες καί φίλοι συμπατριῶτες, ἔχουν προηγηθεῖ ἄλλες τέσσερες πα-
ρουσιάσεις τοῦ σημερινοῦ βιβλίου, στήν Ἀρναία, στή Θεσσαλονίκη (στόν Παγχαλκιδικό Σύλλογο),
στό Στρατώνι καί στό Γομάτι. Ὅμως ἡ ἀποψινή ἐδῶ στήν Ἱερισσό προσωπικά μοῦ προκαλεῖ ἰδι-
αίτερη ἀμηχανία καί δέος!
Ἀπόψε μιλᾶμε στόν χῶρο, πού θρήνησε τά περισσότερα θύματα καί ἀνάγκασε τούς κατοί-
κους του νά ἐγκαταλείψουν τόν ὁλοσχερῶς καταστραφέντα οἰκισμό τους καί νά τόν ξανακτί-
σουν στήν σημερινή του θέση.
Βαρύς ὁ φόρος αἵματος, πού πλήρωσε ἡ Ἱερισσός, στό ξέσπασμα αὐτό τοῦ ἐγκέλαδου, τήν
νύκτα τῆς 26ης Σεπτεμβρίου τοῦ 1932.
Βαριά καί ἡ εὐθύνη τοῦ ὁμιλοῦντα νά παρουσιάσει τό βιβλίο τοῦ σεισμοῦ στόν γενεσιουρ-
γό του χῶρο, στό ἐπίκεντρο τοῦ σεισμοῦ!
Στήν ἀγάπη σας καί στήν μνήμη τῶν 85 θυμάτων, πού θάφτηκαν στά ἐρείπια τοῦ παλιοῦ χω-
ριοῦ, ἄν συμφωνεῖτε, θά παρακαλοῦσα, πρίν τήν παρουσίαση, νά τηρήσουμε ΟΛΟΙ ἑνός λεπτοῦ
σιγή*.
Τό βιβλίο, ὅπως θά εἴδατε, ἐπιγράφεται:
ΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ ΤΟΥ1932 ΣΤΗΝ ΒΟΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ (Μέσα ἀπό ἔγγραφα τῆς Μη-
τροπόλεως Ἱερισσοῦ-Ἁγίου Ὅρους καί Ἀρδαμερίου καί Ἁγιορειτικῶν Μονῶν καί ἀπό εἰδησεο-
γραφήματα ἐφημερίδων τῶν Ἀθηνῶν καί Θεσσαλονίκης).
Στίς πρῶτες του σελίδες προλογίζουν ὁ Σεβασμιότατος Μητροπολίτης μας κ. Θεόκλητος,
ὁ Δήμαρχος Πολυγύρου κ. Ἀστέριος Ζωγράφος, πού εἶναι καί ὁ χορηγός τῆς ἔκδοσης, ὁ καθη-
γητής κ. Εὐθύμης Λέκκας καί ὁ συγγραφέας του κ. Κύρου.
Τό βιβλίο ἀποτελεῖται ἀπό πέντε συνολικά ἑνότητες, πού μοιράζονται τίς 220 πυκνογραμμένες
του σελίδες.
Στήν Α΄ ΕΝΟΤΗΤΑ, κυριαρχοῦν οἱ ἐπιστημονικές περιγραφές τοῦ φαινομένου ἀπό τόν κα-
θηγητή Μάξιμο Μαραβελάκι καί τόν Πολ. Μηχανικό Δ. Φλωρά, γιά τά χαρακτηριστικά τοῦ σει-
σμοῦ. Ἀκολουθεῖ ἡ περιγραφή τῶν καταστροφῶν, πού προκάλεσε σέ κάθε χωριό καί στά Μο-
ναστήρια τῆς Ἀθωνικῆς πολιτείας.
Ἄς πάρουμε μιά γεύση στό σημεῖο αὐτό ἀπό τά γραφόμενα τοῦ γεωλόγου Μαραβελάκι γιά
τόν σεισμό, ἑστιάζοντας στόν τόπο πού μᾶς φιλοξενεῖ ἀπόψε, τήν Ἱερισσό καί στά ὅμορα χω-
ριά πού δοκιμάστηκαν σκληρά ἀπό τόν Ἐγκέλαδο:
“Στις 26 Σεπτεμβρίου 1932, ἡμέρα Δευτέρα καί ὥρα 9.20”, τά θεμέλια τῆς Χαλκιδικιώτικης
γῆς ἄρχισαν νά συνταράσονται. Τό ταρακούνημα κράτησε πολλές ἡμέρες καί ταλαιπώρησε ἀφάν-
ταστα τά φτωχά χωριά τῆς Βόρειας (κυρίως) Χαλκιδικῆς. Ἡ μεγαλύτερη ἔνταση τοῦ σεισμοῦ ἦταν
6,9 βαθμοί τῆς κλίμακας Ρίχτερ μέ κυριότερο ἐπίκεντρο τόν Ἀκάνθιο κόλπο (κόλπος Ἱερισσοῦ).
Οἱ κάτοικοι τῆς ἐπίκεντρης περιοχῆς τοῦ Ἀκάνθιου Κόλπου, δηλ. τοῦ Στρατωνίου, ὅπου ἦσαν
καί τά γραφεῖα τῆς Ἑταιρείας Ἐκμετάλλευσης Σιδηροπυρίτη, καί τῆς Ἱερισσοῦ, τήν βραδιά ἐκεί-
νη δέν ἀντιλήφθηκαν κανένα ἀξιόλογο προσεισμικό φαινόμενο. Οἱ περισσότεροι ἀπό τούς ἄντρες

* Τηρήθηκε ἡ ἑνός λεπτοῦ σιγή.


20
εἶχαν συγκεντρωθεῖ γύρω στίς 9 μ.μ. μπροστά ἀπό τά γραφεῖα, πού στέγαζαν τό Ταχυδρομεῖο,
τό Τηλεφωνεῖο καί τό Τηλεγραφεῖο (Τ.Τ.Τ.), γιά νά πληροφορηθοῦν τά ἀποτελέσματα τῶν βου-
λευτικῶν ἐκλογῶν, πού ἔγιναν τήν προηγούμενη ἡμέρα (Κυριακή 25 Σεπτεμβρίου) στή Χώρα.
Αἰφνιδιαστικά τότε συνέβησαν δύο πολύ ἰσχυρές σεισμικές δονήσεις, οἱ ὁποῖες κυριολεκτικά
συγκλόνησαν τό ἔδαφος ἀπό κάτω πρός τά πάνω. Τήν ἴδια στιγμή φάνηκε πρός τό μέρος τῆς
ἀνοιχτῆς θάλασσας πελώρια σέ ὕψος λάμψη ἀνάμεσα στά νησάκια Στυλιάρια καί Ἐλευθερίδες.
Ἡ λάμψη αὐτή ἔγινε ὁρατή σέ ὁλόκληρη τή νότια καί τή νοτιοδυτική Χαλκιδική καί στή Θεσ-
σαλονίκη. Τίς δύο πρῶτες κατακόρυφες δονήσεις ἀκολούθησαν δύο πολλοί ἰσχυροί πλάγιοι σει-
σμοί καί μετά ἀπό αὐτούς ἄρχισε μιά ἀδιάκοπη σειρά ἀπό ἰσχυρές δονήσεις, ἄλλοτε κατακόρυφες
καί ἄλλοτε πλάγιες, κυρίως κατά τίς πρῶτες ἡμέρες τῶν σεισμῶν, τίς ὁποῖες πολλές φορές συ-
νόδευε ὑπόγεια βουή. Ἡ θάλασσα τοῦ Ἀκάνθιου κόλπου σέ ὅλη τήν περίοδο τῶν σεισμῶν ἦταν
πολύ ἥσυχη, παρά τήν συνήθειά της. Μόνο κατά τήν στιγμή τῶν πρώτων δονήσεων κινήθηκε μη-
χανικά μέ κυματισμό πρός τά ἐμπρός καί πρός τά πίσω κατά 30 μ. περίπου τέσσερις ἤ πέντε φο-
ρές. Τέτοιου εἴδους προελάσεις καί ὑποχωρήσεις κύματος σημειώθηκαν στό Στρατώνι καί στήν
Ὀλυμπιάδα. Τότε ἡ στάθμη τῆς θάλασσας ἀνέβηκε κατά 2 μέτρα περίπου στήν ἀκτή ἀπό τό Στρα-
τώνι μέχρι τήν Ἱερισσό.
Στήν Ἱερισσό (κάτοικοι 2.218) οἱ δύο πρῶτες δυνατές σεισμικές δονήσεις καί στή συνέχεια
οἱ ἀλλεπάλληλες πλάγιες μεγάλες δονήσεις συγκλόνισαν καί συντάραξαν τίς δύο συνοικίες της
(τό Κάστρο, πού ἦταν θεμελιωμένο στά ἀρχαῖα κτίσματα, καί τήν Ἀλαδιάβα) μέ ἀποτέλεσμα ἀπό
τίς 570 λιθόκτιστες οἰκίες νά πέσουν 350 περίπου καί νά φράξουν τά στενοσόκακα τοῦ οἰκισμοῦ
καί οἱ ὑπόλοιπες νά καταστοῦν ἀκατοίκητες. Ἐπίσης κατέρρευσε ὁλοσχερῶς ὁ ἐνοριακός ναός
τοῦ Γενεσίου τῆς Θεοτόκου καί καταστράφηκαν τά ἐκκλησιαστικά του ἀντικείμενα. Οἱ συνεχεῖς
σεισμικές δονήσεις, πού ἀκολούθησαν, εἶχαν ὡς ἀποτέλεσμα νά ἐρειπωθοῦν τελείως οἱ οἰκίες
ἐκεῖνες, οἱ ὁποῖες ἄντεξαν κατά κάποιο τρόπο στίς πρῶτες δονήσεις, ἤ στήν τέλεια ἰσοπέδωση
τῶν οἰκιῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖες εἶχαν καταρρεύσει ἀμέσως. Μετά τήν πρώτη ἑβδομάδα τῶν συ-
νεχιζομένων σεισμῶν καμμιά οἰκία δέν ἦταν ἱκανή νά χρησιμοποιηθεῖ στό μέλλον. Ἐπειδή ὁ σει-
σμός ἔγινε τή νύχτα καί ἦταν αἰφνίδιος καί βίαιος, παρατηρήθηκαν στήν Ἱερισσό καί στό Στρα-
τώνι σκηνές ἀνεκδιήγητης φρίκης, ἀλλοφροσύνης καί συμφορᾶς. Πολλοί ἔτρεχαν ἡμίγυμνοι στήν
παραλία ἤ στά πλατώματα, γιά νά σωθοῦν. Στήν Ἱερισσό σκοτώθηκαν περίπου 85 ἄτομα, ἀπό τά
ὁποῖα τά περισσότερα ἦσαν παιδιά καί γυναῖκες καί τραυματίσθηκαν 180 ἄτομα. Κατά μῆκος τοῦ
ἀρχαίου τείχους σχηματίσθηκαν στό ἔδαφος μερικές ἐπιμήκεις ρωγμές, θόλωσε τό νερό τῶν
πηγαδιῶν τῆς Ἱερισσοῦ καί τῶν μικρῶν πηγῶν τῆς γειτονικῆς κοιλάδας γιά ἀρκετές ἡμέρες, λόγω
τῶν συχνῶν δονήσεων καί στήν παραλία τῆς Ἱερισσοῦ σημειώθηκαν ἐλαφρές μεταμορφώσεις
τοῦ ἐδάφους.
Στό Στρατώνι (κάτοικοι 726 ) ἀπό τά 150 σπίτια καταστράφηκαν μέ τίς πρῶτες κατακόρυφες
δονήσεις τά 105, ἐνῶ οἱ πλάγιες δονήσεις κατεδάφισαν τελείως τήν βόρεια πλευρά τῶν οἰκιῶν
τῆς παραλίας... Ἡ ἐκκλησία τοῦ χωριοῦ, πού μόλις εἶχε ὁλοκληρωθεῖ, ἔγινε συντρίμια. Κατέπε-
σε σάν χάρτινος πύργος ἡ ὑψικάμινος τοῦ κεντρικοῦ ἐργοστασίου παραγωγῆς, προκαλώντας
σκηνές ἀλλοφροσύνης καί πανικοῦ στούς κατοίκους. Στό Στρατώνι οἱ δονήσεις τοῦ ἐδάφους
ἦσαν ἰσχυρότερες τῶν ἀντίστοιχων τῆς Ἱερισσοῦ. Οἱ σιδηροτροχιές μεταφορᾶς τοῦ μεταλ-
λεύματος διαστρεβλώθηκαν, ἐνῶ μιά τεράστια ρωγμή μήκους 7 χιλιομέτρων, πλάτους 2 μ.καί
βάθους 10 μ. δημιουργήθηκε ἀπό τό Στρατώνι ἕως τήν Στρατονίκη. Μεταμορφώθηκε ἐντελῶς
τό παραλιακό μέτωπο.
Στόν Μαντέμ Λάκκο, στήν πλατεῖα συγκέντρωσης τοῦ μεταλλεύματος, τό κτίριο, ὅπου γινόταν
ἡ φόρτωση τῶν ἐναέριων βαγονιῶν, βρέθηκε ἀκριβῶς πάνω στό ρῆγμα, κόπηκε στά δυό καί ἄλλα-
ξε θέση μετακινούμενο, ἐνῶ πολλά βαγόνια μέ σιδηροπυρίτη ἐξαφανίστηκαν μέσα στό ρῆγμα.
Ἡ καλή ρυμοτομία καί τό ἱκανό πλάτος τῶν δρόμων τοῦ οἰκισμοῦ συνετέλεσαν, ὥστε νά πε-
ριοριστεῖ ὁ ἀριθμός τῶν νεκρῶν στούς 47 καί τῶν τραυματιῶν στούς 100.
Στό Γομάτι (548 κάτοικοι) ἰσοπεδώθηκαν ὅλα τά κτίσματα ἐκτός τῆς οἰκίας Δ. Καραμπατά καί
τό μαγαζί τοῦ Χρ. Ρούντου. Ὑπῆρξαν τρεῖς νεκροί.
Οἱ προσφυγικοί οἰκισμοί τῶν Νέων Ρόδων (298 κάτοικοι) καί Ξηροποτάμου (128 κάτοικοι), δο-

21
νήθηκαν πολύ δυνατά καί ἔπαθαν σοβαρές ζημίες πολλές ἀπό τίς 210 οἰκίες τους.
Στήν Ἀμμουλιανή (513 κάτοικοι) στίς 150 οἰκίες τοῦ οἰκισμοῦ προκλήθηκαν σέ ὅλες ρωγμές.
Δέν ὑπῆρξαν θύματα, διαψεύδοντας τίς δημοσιογραφικές πληροφορίες τῶν πρώτων ἡμερῶν ...,
πού ἤθελαν τό νησί νά ἔχει καταποντισθεῖ ἀπό τά κύματα !!!
Παραδόξως δέν ἀναφέρεται πουθενά ὁ προσφυγικός οἰκισμός τοῦ Προσφορίου (Οὐρανού-
πολης), γιά ζημιές ἤ θύματα.
Σοβαρές ζημιές ἀναφέρονται καί στά μοναστήρια τῆς βόρειας πλευρᾶς τῆς Ἀθωνικῆς χερ-
σονήσου (Κωνσταμονίτου, Ἐσφιγμένου, Παντοκράτορος, Σταυρονικήτα, Ἰβήρων καί Κουτλου-
μουσίου). Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει ἐπίσης ἡ περιγραφή Ἁγιορειτῶν πατέρων γιά τόν σεισμό, ὅπως
οἱ ἴδιοι τόν ἔζησαν.
Ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἱ. Μ. Βατοπαιδίου στίς Καρυές, τήν μεθεπομένη τοῦ σεισμοῦ περιγράφει
τόν σεισμό, ὄντας τήν ὥρα ἐκείνη στόν ναό τοῦ Πρωτάτου:
«...Ἔβλεπε δέ τίς τούς τοίχους τοῦ ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ Πρωτάτου πηγαινοερχομένους, συ-
κλειομένους, προσκυνοῦντας δουλικῶς, βαθύτατον προσφέροντας εἰς ἀλλήλους σεβασμόν, δια-
λυομένους καί πάλιν εἰς ἑαυτούς ἐπανερχομένους».
Ὁ ἀντίστοιχος ἐκπρόσωπος τῆς Ἱ. Μ. Παντοκράτορος, ἐνημερώνοντας τήν Μονή του γρά-
φει, καθ’ ὑπερβολήν, κοντά στά ἄλλα:
«Ὁ κ. Διοικητής μᾶς ἐδήλωσεν ὅτι τά χωρία τῆς Χαλκιδικῆς κατεστράφησαν τελείως, ἡ Ἱερισ-
σός ἔχει 200 τραυματίας καί 150 φονευμένους καί ἐξακολουθοῦν νά ἀποσχηματίζουν, ἡ Λιαρίγκοβα
καί ἡ Στρατονίκη ἐξηφανίσθησαν. Ἐπίσης Πολύγυρος, Ρεβενίκι, Νεοχώριον καί ὅλα τά χωρία τῆς
Χαλκιδικῆς μέ μεγάλας ζημίας. Ἡ Κυβέρνησις ἔστειλε ἀτμόπλοιον πολεμικόν μέ σκηνάς καί τρό-
φιμα διά τούς σεισμοπαθεῖς καί νοσοκόμας διά τούς τραυματίας. Τό κονάκιόν μας ὑπέστη ἀρκε-
τάς ζημίας, ὡς ἀντελήφθη καί ὁ γέροντας κ. Φώτης, ἐγώ ἐκουβάλησα τά ροῦχα μου εἰς τά κάτω
δύο δωμάτια, διότι τό κονάκιον πηγαίνει σάν κούνια, ὅταν γίνεται δόνησις, καί δι’ αὐτό ἀδυνατῶν
νά κοιμηθῶ… ἄν δέν παύσουν οἱ σεισμοί.
Ἕτερα δύο πολεμικά ἀτμόπλοια μέ τροφάς καί ἰατρούς μετέβησαν εἰς τήν Ἱερισσόν, ἐστά-
λησαν παρά τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἰς βοήθειαν τῶν παθόντων».
Στή συνέχεια καταγράφονται ἐνέργειες καί γεγονότα τοῦ πρώτου δεκαπενθημέρου μετά τόν
σεισμό, ἡ Πανελλαδική κινητοποίηση πρός βοήθεια τῶν σεισμοπαθῶν καί ἡ Διεθνής συμπαρά-
σταση.
Σταχυολογῶ μερικά:
Τρίτη 27 Σεπτ.
–Ὁ Πρωθυπουργός Ἐλευθέριος Βενιζέλος μετά τήν ἐνημέρωση ἀπό τόν ὑπουργό Πρόνοι-
ας «ἐξέφρασε τήν βαθυτάτην λύπην του διά τήν τραγικήν καταστροφήν» καί συνέστησε στόν
ὑπουργό, «ὅπως λάβη ἀμέσως πάντα τά κατάλληλα μέτρα διά τήν θεραπείαν ὅλων τῶν ἑκάστοτε
παρουσιαζομένων ἀναγκῶν».
-Ὁ Ὑπουργός Πρόνοιας στίς 8 μ.μ. συνοδευόμενος ἀπό ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τοῦ
Ὑπουργείου, γιατρούς, μηχανικούς κ.λπ. ἐπιβιβάσθηκε στό ἀτμόπλοιο “Ἰθάκη”, πού ἐπιτάχθηκε
καί ἀναχώρησε γιά τήν σεισμόπληκτη περιοχή.
-Ὁ Ἐρυθρός Σταυρός ὕστερα ἀπό σχετική συνεννόηση μέ τό Ὑπουργεῖο Πρόνοιας ἑτοίμα-
σε καί ἔστειλε μέ τό ἀτμόπλοιο “Ἰθάκη” τήν πρώτη ἀποστολή γιά τήν περίθαλψη τῶν σεισμοπαθῶν.
Τετάρτη 28 Σεπτ.
–Μεταφέρθηκαν στήν Καβάλα 50 τραυματίες καί στούς τόπους τῆς καταστροφῆς νοση-
λεύονταν 350 τραυματίες.
–Ἀπέπλευσε ἀπό τήν Θεσσαλονίκη τό ἀτμόπλοιο “Παναγῆς” μεταφέροντας τμήματα στρα-
τοῦ γιά τήν τήρηση τῆς τάξεως, 3000 ὀκάδες ἄρτου, ζάχαρη, τσάι καί ἄλλα τρόφιμα.
–Η ΕΤΕ διέθεσε ὡς πρώτη συνδρομή 1000 κουβέρτες καί ἡ Ἐκδοτική Τράπεζα διέθεσε ὅλη
τήν ἀπαιτούμενη ποσότητα γάλακτος καί στάλθηκε ἡ Ἀλεξάνδρα Μελά γιά τήν διανομή τῆς δω-
ρεᾶς.
–Ἡ Ἀγγλική μοῖρα πού ναυλοχοῦσε στό Μοῦδρο (Λέσβου) ἔφθασε τό βράδυ στήν Ἱερισσό
γιά προσφορά βοήθειας μέ νοσοκομειακό ὑλικό καί συνεργεῖα.

22
–Ἡ Βουλγαρία, ἡ Τουρκία, ἡ Γιουγκοσλαβία, ἡ Ἰαπωνία, ἡ Ἱσπανία, ἡ Πολωνία καί ἡ Ἰταλία
ἐξέφρασαν τήν συμπάθειά τους γιά τήν καταστροφή ἀπό τούς σεισμούς.
–Τά ἀγήματα τοῦ Ἀγγλικοῦ στόλου ἐπιδόθηκαν στήν ἐκταφή πτωμάτων.
Πέμπτη 29 Σεπτ.
–Ὅλες οἱ ἐφημερίδες τῆς Θεσσαλονίκης ἄνοιξαν καταλόγους ἐράνων γιά τούς σεισμοπα-
θεῖς.
– Ὁ Νομάρχης Χαλκιδικῆς Σταματελόπουλος μέ τηλεγράφημά του ἀπό τήν Ἱερισσό ἀναφέ-
ρει ὅτι οἱ τραυματίες πεθαίνουν ἀπό ἔλλειψη φαρμάκων καί ἰατρικῆς περίθαλψης.
–Ὁ Δήμαρχος Θεσσαλονίκης συγκάλεσε τά προεδρεῖα τῶν φιλανθρωπικῶν ὀργανώσεων γιά
διενέργεια ἐράνου σέ ἐνδύματα.
–Ὁ βασιλιάς τῆς Βουλγαρίας Βόρις, ὁ Κεμάλ Ἀτατούρκ, ὁ βασιλιάς τοῦ Βελγίου Ἀλβέρτος
κ.ἅ. ἐκφράζουν συμπάθεια καί συλλυποῦνται τόν Πρόεδρο τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας.
Παρασκευή 30 Σεπτ.
–Τό πρωί κατέπλευσαν στήν Ἱερισσό δύο Ἀγγλικά καταδρομικά μέ τρόφιμα καί φάρμακα καί
στήθηκαν σκηνές νέων νοσοκομείων τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ μέ τήν παρουσία τοῦ Νομάρχη, ὁ
ὁποῖος κάνει τόν τηλεφωνητή, διότι τήν ἑπομένη τῶν σεισμῶν δόθηκε ἄδεια στόν τηλεφωνη-
τή!!!
Σάββατο 1 Ὀκτ.
–Ὁ Πρωθυπουργός τηλεγράφησε πρός τόν πρόεδρο τῆς Κοινότητας Ἱερισσοῦ «ὅτι τό κρά-
τος θά κάμη πᾶν ὅ,τι τοῦ ἐπιβάλλει τό καθῆκον του».
–Ὁ βασιλιάς τῆς Αἰγύπτου ἔστειλε 1000 λίρες στερλίνες γιά τά θύματα τῶν σεισμῶν.
Κυριακή 2 Ὀκτ.
–Γιά τίς ἄστεγες οἰκογένειες ἀποφασίστηκε ἀπό τήν κυβέρνηση ἡ ἀνέγερση ξύλινων πα-
ραπηγμάτων ἐπενδυμένων μέ λαμαρίνες.
–Ὁ πρωθυπουργός τῆς Ἰταλίας Μουσολίνι ἔστειλε γιά τούς σεισμοπαθεῖς 50.000 λιρέτες.
Εἶναι ὅμως τόσα πολλά καί ἐνδιαφέροντα τά στοιχεῖα πού παρατίθενται, πού πρέπει νά στα-
ματήσω τήν ἀναφορά τους ἐδῶ, γιά νά αὐξήσω τό ἐνδιαφέρον σας νά τά ἀνακαλύψετε οἱ ἴδιοι,
διαβάζοντας τό βιβλίο.
Στό παράρτημα τῆς Α΄ Ἑνότητας ὑπάρχει σέ φωτοαντίγραφο ἕνα κατάστιχο τῆς ἐκκλησίας
τοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας σχετικό μέ τόν σεισμό. Ἐπίσης χειρόγραφος κατάλογος τῶν νεκρῶν
τῆς Ἱερισσοῦ ἀπό τό ἀρχεῖο τοῦ συντοπίτη σας καί φίλου Χρ. Καραστέργιου καί ἡ ἐπιστολή τοῦ
ἀντιπροσώπου τῆς Ἱ. Μ. Βατοπαιδίου πρός τήν Μονή (ἀπό τό ἀρχεῖο τοῦ Κων. Χιούτη).
Η ΕΝΟΤΗΤΑ Β΄ τοῦ βιβλίου εἶναι ἀφιερωμένη στά δημοσιεύματα ἐφημερίδων τῆς ἐποχῆς,
τήν Περίοδο τοῦ σεισμοῦ.
Ἡ σύγχυση, ἡ ὑπερβολή καί ἡ παραπληροφόρηση τῶν πρώτων ἡμερῶν εἶναι μεγάλη.
Μερικά μαργαριτάρια τοῦ Τύπου:
Τά Ἀθηναϊκά νέα στίς 3/10
«Ὁ σεισμός τῆς Χαλκιδικῆς αἰσθητός καί ἐν Ἀγγλίᾳ».
Ἀκρόπολις 27/9
«Κατεποντίσθη νησίς». Εἰς Στρατώνιον ἡ θάλασσα ἐπεξετάθη εἰς τήν ξηράν εἰς βάθος 300
μ. Ἡ νησίς Ἀμμολιανή ἐξηφανίσθη. Κατά πληροφορίαν ἐπί τῆς νησῖδος ὑπῆρχον καί ἄνθρωποι,
οἱ ὁποῖοι κατεποντίσθησαν»!!!
Στίς 30/9 «Ὁλόκληρος πλέον ἡ Χαλκιδική ἀτέλειωτος σορός ἐρειπίων. Τεράστιαι σχισμαί εἰς
τό ἔδαφος ἀναδίδουν νερό πού κοχλάζει. Οἱ πληθυσμοί φεύγουν πανικόβλητοι».
« Οἱ ξένοι γεωλόγοι προβλέπουν ὅτι ἡ Χαλκιδική θά μεταβληθεῖ εἰς νῆσον».
«Ἐκ τῶν παρατηρήσεων τῶν γενομένων εἰς τήν Χαλκιδικήν προκύπτει ὅτι αἱ τρεῖς χερσό-
νησοι ἔχουν σεισμογόνους ἑστίας καί τείνουν νά ἀποσπαστοῦν τῆς Μακεδονίας καί νά ἀποτε-
λέσουν νησίδα. Τοῦτο γνωσθέν προεκάλεσεν ἀπερίγραπτον πανικόν μεταξύ τῶν κατοίκων τῆς
τριγλώσσου χερσονήσου».
Ἀλλαγή Ἀθηνῶν 29/9
«Οἱ κάτοικοι τῆς ἐρειμωθείσης Χαλκιδικῆς θρηνοῦν 500 θύματα. Ἀποδίδουν τήν καταστρο-
23
φήν εἰς τήν βεβήλωσιν τοῦ Ἁγίου Ὅρους ὑπό τῆς κ. Διπλαράκου…» (μίς Ἑλλάς τό 1930) !!!
Αὐτή ἡ ἀνεύθυνη ὅμως καί ἐπιπόλαια δημοσιογραφία ἀπό τά γραφεῖα τῶν Ἀθηνῶν δέν μπο-
ρεῖ νά ἀμαυρώσει τόν δημοσιογραφικό πλοῦτο πληροφοριῶν καί σημαντικῶν εἰδήσεων καί φω-
τογραφιῶν ἀπό τά κατεστραμένα χωριά, πού ἐπί τόπου δημοσιογράφοι καί ρεπόρτερ μέ αὐτα-
πάρνηση καί κίνδυνο τῆς ζωῆς τους παραθέτουν στίς σαράντα σελίδες πού καλύπτει ἡ ἑνότη-
τα αὐτή. Πρόκειται γιά ἕναν πραγματικό θησαυρό ἐπίκαιρων εἰδήσεων καί ἱστορικῶν ντοκου-
μέντων, πού συμβάλουν τά μέγιστα στήν ἱστορική μνήμη τοῦ σεισμοῦ τοῦ 1932. Χρειάστηκαν
πολλά χρόνια ἔρευνας, μελέτης, συλλογῆς καί καταγραφῆς ὅλων αὐτῶν τῶν στοιχείων πού συγ-
κεντρωμένα πλέον μᾶς παραθέτει στό βιβλίο του ὁ κ. Κύρου καί εἶναι στήν διάθεση ὅλων μας.
Διαβάζω ἀπό ἐφημερίδα τῆς ἐποχῆς δήλωση τοῦ Γενικοῦ Διοικητῆ Μακεδονίας Γονατά, πού
ἀφορᾶ τήν Ἱερισσό:
«Εἰς τό τορπιλλοβόλον “Πέργαμος” ἐπιβιβάσαμεν δύο χειρουργεῖα, τρόφιμα, ὑγειονομικόν
ὑλικόν καθώς καί τμῆμα στρατοῦ μετά σκαπανῶν, συνεργείου τηλεγραφητῶν, σκηνάς καί ἀντί-
σκηνα. Τήν ἑνδεκάτην νυκτερινήν ἐφθάσαμεν εἰς Ἱερισσόν ἀποβιβάσαντες τό χειρουργεῖον καί
τά εἴδη ὑλικοῦ. Ἡ πρώτη ἐντύπωσις ἦτο πυρκαϊά ἐξερχομένη ἐκ τῶν ἐρειπίων τῆς Ἱερισσοῦ. Εἰς
τήν παραλίαν κατέκειτο πλῆθος τραυματιῶν. Μετά τήν ἐπιλογήν τῶν ἀσθενῶν οἱ βαρέως τραυ-
ματίαι ἐπεβιβάσθησαν, εἴκοσι τόν ἀριθμόν, ἐπί τοῦ τορπιλλοβόλου. Ἡ ἐπιβίβασις παρουσίασεν
ἀρκετάς δυσχερείας. Εἰς Ἱερισσόν ἀφήσαμεν τό συνεργεῖον τῆς περιθάλψεως. Ἑξακόσιαι ἐκ τῶν
οἰκιῶν τῆς Ἱερισσοῦ κατερειπώθησαν. Τραγικάς περιπτώσεις τῆς περιπετείας του εἶχε νά διη-
γηθῆ ἕκαστος ἐκ τῶν τραυματιῶν. Ὁ ἀριθμός τῶν νεκρῶν τῆς Ἱερισσοῦ εἶναι 76».
Ἄλλο δημοσίευμα:
«Τά κανόνια τῶν Ἀγγλικῶν πλοίων ἀποτελειώνουν τήν κατερείπωσιν τῆς Ἱερισσοῦ. Συγ-
κλονιστικαί σκηναί ἀπό τήν μεγάλην συμφοράν.Τραγική ἡ κατάστασις τῶν σεισμοπλήκτων».
«Μέσα εἰς τόν σωρόν τῶν ἐρειπίων καί τῶν νεκρῶν πλανῶνται ἄστεγοι, γυμνοί καί τρέμον-
τες ἀπό τόν φόβον οἱ ἐπιζήσαντες ἀπό τήν καταστροφήν».
«Ἑλβετική ἔκκλησις πρός διεθνῆ βοήθειαν εἰς τούς σεισμοπαθεῖς τῆς Χαλκιδικῆς. Ἡ προχ-
θεσινή ἀπόπειρα ληστεύσεως είς Στρατώνι».
Μιά σημαντική ἀνακοίνωση (μέ τεράστιο ἐνδιαφέρον γιά τούς ἐρευνητές τῆς ἱστορίας τοῦ
τόπου μας) σέ ἐφημερίδα τῆς ἐποχῆς.
«Ἀπό τῆς Παρασκευῆς 7 Ὀκτ. εἰς τό θέατρον Λευκοῦ Πύργου, ΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ,
κινηματογραφημένη ἐπί τόπου ἀπό τήν κινηματογραφικήν ἑταιρείαν τῆς Ἑλλάδος Ντάγκ Φίλμ
Γαζιάδη, ἡ καταστροφή τῶν χωριῶν Ἀρναίας, Στρατωνίου, Στρατονίκης, Ἱερισσοῦ κ.λπ.».
«Εἰς τά ἐρείπια τῆς Χαλκιδικῆς περιφέρονται κακοποιοί.
Αἱ λεπτομέρειαι τοῦ φόνου τοῦ ἀτυχοῦς στρατιώτου Γαλανόπουλου».
Ἀπό τήν ἐφημερίδα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ», τηλεγράφημα τοῦ Εἰρηνοδίκου Ἀρναίας Γαλανόπουλου
μᾶς πληροφορεῖ γιά πρώτη φορά, ὅτι ζημίες ὑπάρχουν καί στό Προσφόριον (Οὐρανούπολη).
Τήν πληροφορία ἐπιβεβαιώνει σέ ἄλλο σημεῖο ἡ ἴδια ἐφημερίδα, σέ τηλεφωνική ἐπικοινω-
νία της μέ τόν ἀνώτερο Δ/ντή Χωροφυλακῆς ἀντιστράτηγο Κολοκοτρώνη, ὅπου ὅμως τό Προ-
σφόριο ἀναφέρεται ὡς Πύργος.
Νά λοιπόν μιά ἄλλη ἀνεξερεύνητη πτυχή τοῦ σεισμοῦ πού πρέπει νά ἐρευνηθεῖ. Ποιές καί
πόσες ἦταν οἱ ζημιές στήν Οὐρανούπολη στό σεισμό τοῦ 1932;;;
Καί ἕνα τελευταῖο δημοσίευμα:
« Ἀνίερος κομματική ἐκμετάλλευσις ἀνάμεσα στά ἐρείπια. Πῶς 2.000 ψωμιά τοῦ κ. Βαμβα-
κά διενεμήθησαν ἐξ ὀνόματος τοῦ κ. Μερκούρη».

* (Σημ. Σύνταξης: Ἡ δημοσίευση ἀφορᾶ στήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου στήν Ἰερισσό στίς 30 Μαρ-
τίου 2019, βλ. ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 122/Ἰαν.-Μάρτ. 2019, σ. 43. Ἡ παρουσίαση τῶν ἑνοτήτων Γ΄-Ε΄ δέν δημο-
σιεύεται ἐδῶ, διότι εἶναι ἡ ἴδια, πού δημοσιεύθηκε στό τεῦχος 120/Ἰούλ.-Σεπτ. 2018, σσ. 40-44). Ἡ πα-
ρουσίαση τοῦ Α΄ Μέρους (Ἑνότητες Α΄-Β΄) ἔγινε, καί δημοσιεύεται ἐδῶ, ὄχι ἀπό τόν κ. Ἰωάννη Κέκε-
ρη, πού τό παρουσίασε ἀλλοῦ, ἀλλά ἀπό τόν παρουσιαστή τοῦ Β΄ Μέρους κ. Ἀστέριο Καραστέργιο, ὁ
ὁποῖος τήν ἀνέλαβε, λόγω κωλύματος τοῦ κ. Κέκερη, ἀλλά μέ διαφορετική φρασεολογία).

24
᾽Ενδιαφέρουσες Εἰδήσεις ἀπό τήν Ἀρναία
(Ὅσες ἀναφέρονται στήν Ἱστορία καί στή Λαογραφία τῆς Ἀρναίας)

«ΕΦΥΓΕ» ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΣΤΙΣ 13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2019.


(1927-2019): Ν. ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ: Ἕνας λαμπρός ἐρευνητής, ἕνας φίλος τῆς Χαλκιδικῆς*
Παρότι ὁ Νίκος Μουτσόπουλος γεννήθηκε στήν Ἀθήνα, ἀρεσκόταν νά αὐτοπροσδιορί-
ζεται ὡς «Μακεδών ἐξ Ἀρκαδίας». Κι αὐτή ἡ πάγια θέση του ὀφειλόταν σέ δύο πραγματι-
κότητες, πού «σφράγισαν» τή ζωή του. Ἡ οἰκογένειά του καταγόταν ἀπό τήν Στεμνίτσα
τῆς ὀρεινῆς Ἀρκαδίας, ἐνῶ ὁ ἴδιος ἀνάλωσε τό μεγαλύτερο μέρος τῆς ζωῆς του σέ ἔρευ-
νες γιά τόν λαϊκό πολιτισμό, τήν ἱστορία τῆς Μακεδονίας καί προπαντός τά ὅσα ἀφοροῦσαν
στήν ἀρχιτεκτονική της.
Γι’ αὐτή τήν πολύχρονη ἐνασχόλησή του μέ ὅσα συνέθεταν τό δομημένο περιβάλλον
τοῦ παρελθόντος στάθηκαν ἀφορμές ὁρισμένα καθοριστικά γεγονότα. Ἀπό τόν τόπο τῆς
καταγωγῆς του, τόν ὁποῖο συχνά ἐπισκεπτόταν τά καλοκαίρια, κατάγονταν οἱ περίφημοι
Ἀρκάδες Μαΐστορες, ὅπως ὁ ἴδιος τούς ἀποκαλοῦσε. Ἔτσι ἀπό πολύ νωρίς τόν κυρίευσε
ἡ μαγεία τῆς λαϊκῆς ἀρχιτεκτονικῆς τῶν οἰκισμῶν τῆς πατρώας γῆς, τῆς Στεμνίτσας, τῆς
Δημητσάνας, τῶν Λαγκαδιῶν, τῆς Ζάτουνας καί ἄλλων.
Οἱ σπουδές του στήν Ἀρχιτεκτονική Σχολή τοῦ Μετσόβιου Πολυτεχνείου, στίς εἰσα-
γωγικές ἐξετάσεις τῆς ὁποίας πρώτευσε, μεγιστοποίησαν αὐτή του τήν ἀγάπη. Εἶχε τήν
τύχη νά ἔχει καθηγητές ἄξιους ἐκπροσώπους τῆς πνευματικῆς ζωῆς τῆς χώρας, ὅπως ὁ Δη-
μήτρης Πικιώνης, ὁ Νίκος Ἐγγονόπουλος, ὁ Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας κ.ἄ. Ἡ στενή
σχέση του ὡστόσο μέ τήν Μακεδονία, ἀλλά καί μέ τόν εὐρύτερο χῶρο τῆς Βαλκανικῆς
χερσονήσου ἄρχισε, ὅταν τό 1958 ἐκλέχτηκε καθηγητής τῆς Ἀρχιτεκτονικῆς σχολῆς τοῦ
ΑΠΘ. Ἦταν οὐσιαστικά ἡ πρώτη χρονιά τῆς λειτουργίας της καί ὁ ἴδιος ἕνας φέρελπις
νέος μόλις 31 χρονῶν, ἐπικεφαλῆς στήν Ἕδρα τῆς Ἀρχιτεκτονικῆς Μορφολογίας.
Πρωτοπόρες ἦσαν οἱ μελέτες του γιά τήν ναοδομία ὀνομαστῶν μακεδονικῶν πόλεων
(Καστοριά, Βέροια κ.λπ.), ἱστορικῶν μοναστηριῶν, ἀλλά καί γιά τήν τυπολογία καί μορφο-
λογία τῶν σπιτιῶν πολλῶν ἐπαρχιῶν, κυρίως στή Μακεδονία. Ὑπῆρξε ἀντεπιστέλλον μέλος
τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, τῆς Academia Pontaniana τῆς Νάπολης στήν Ἰταλία καί τῆς Ἀκα-
δημίας Ἐπιστημῶν τῆς Βουλγαρίας. Στή γειτονική βαλκανική χώρα ἀναγορεύτηκε ἐπίτιμος
Διδάκτορας τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Σόφιας.
Ξεχωριστή θέση στήν πληθώρα τῶν βιβλίων καί ἄρθρων του, σχετικῶν μέ τό ἀντικεί-
μενο τῶν ἐρευνῶν του, ἔχει ἡ ἔκδοση τοῦ 1979 μέ θέμα τά «Σπίτια τῆς Χαλκιδικῆς», στήν
ὁποία διασώθηκε ἕνα μεγάλο μέρος τῆς ἀρχιτεκτονικῆς κληρονομιᾶς τῆς πατρίδας μας. Τό
πόσο ἐκτιμοῦσε τόν μνημειακό πλοῦτο τῆς ἱστορικῆς χερσονήσου, ἀλλά καί τούς Χαλκι-
δικιῶτες, φάνηκε σέ μιά ἀπό τίς πρῶτες ἐνέργειες στή μακρά ἱστορία τῶν προσπαθειῶν του
γιά νά διασωθεῖ ὁ λαϊκός πολιτισμός. Ἦταν Νοέμβριος τοῦ 1959, πρίν 60 δηλαδή χρόνια,
ὅταν ἀνέθεσε σέ δύο φοιτητές του, τόν Γιάννη Αἰκατερινάρη ἀπό τόν Πολύγυρο καί τόν
Γιάννη Θανόπουλο, μέ ρίζες καταγωγῆς ἀπό τήν Ἀρναία, νά ἐπισκεφτοῦν τήν ὀρεινή κω-
μόπολη στούς βόρειους πρόποδες τοῦ Χολομώντα καί νά ἐκπονήσουν μιά ἐργασία. Τούς
ἔδωσε ἐντολή νά ἀποτυπώσουν, νά φωτογραφίσουν, ἀλλά καί νά πάρουν ὅσες πληροφο-
ρίες χρειάζονταν γιά τήν τεκμηρίωση τοῦ τρόπου δόμησης καί τῆς μορφολογίας τῶν σπι-
τιῶν της.
Σημαντικές ὑλοποιημένες μελέτες του στή Χαλκιδική εἶναι γιά τό καθολικό καί τό Συ-
νοδικό τοῦ Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου τοῦ Ἁγίου Ἰωάννη τοῦ Θεολόγου στή Σουρωτή καί τό ξε-
χωριστό –γιά τήν ἀρχιτεκτονική του– σπίτι του στό οἰκιστικό συγκρότημα τῶν καθηγητῶν
στή Βουρβουροῦ.

25
Φιλοτέχνησε ἀκόμη τό γραμματόσημο μέ τό ἀρχοντικό Ἰατροῦ (Γιατράδικο) τῆς
Ἀρναίας κτισμένο πρίν ἀπό τήν ἐπανάσταση τοῦ 1821. Τό γραμματόσημο αὐτό δημοσι-
ευόταν στό ἐμπροσθόφυλλο τῶν τευχῶν 1-7/1988-1990 τοῦ περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ» χωρίς
ἀναφορά στόν σχεδιαστή του καθηγητή Ν. Μουτσόπουλο λόγω ἄγνοιας τοῦ θέματος, τό
ὁποῖο πληροφορηθήκαμε τόν Σεπτέμβριο τοῦ 1990 ἀπό τό παρακάτω γεγονός:
Στό διήμερο 14-16 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε στό ξενοδοχεῖο «ΑΕΤΩΝ ΜΕΛΑΘΡΟΝ»
τῆς Οὐρανούπολης τό Γ΄ Διεθνές Συμπόσιο, πού διοργάνωσε ἡ Ἱστορική καί Λαογραφική
Ἑταιρεία Χαλκιδικῆς (Ι.Λ.Ε.Χ.) μέ θέμα «Πολιτιστική κληρονομιά καί ἀρχιτεκτονική παρά-
δοση στή Χαλκιδική καί τό Ἅγιο Ὄρος». Ἡ «ΑΡΝΑΙΑ» μέ τόν Ἐκδότη-Δ/ντή της ἦταν ἐκεῖ
καί κατέγραψε ὁρισμένα στιγμιότυπα, πού ἀφοροῦσαν τήν
Ἀρναία, ἀλλά καί τήν «ΑΡΝΑΙΑ».
Ὁ ἀρχιτέκτονας καθηγητής τοῦ Α.Π.Θ. καί πρόεδρος τῆς
Διεθνοῦς Παραδοσιακῆς Ἀρχιτεκτονικῆς Νικ. Μουτσόπουλος,
πού εἶχε καί τήν ἐπιστημονική εὐθύνη τοῦ Συμποσίου, στήν
εἰσήγησή του μέ θέμα «Διευρεύνηση τῆς τυπολογίας τῆς χω-
ρικῆς κατοικίας τῆς Χαλκιδικῆς», πρόβαλε ἀνάμεσα στίς
ἄλλες διαφάνειες καί τό «ἀρχοντικό τῆς Ἀρναίας» (σχεδίασμα) Η εικόνα του εξωφύλλου:
καί εἶπε ὅτι αὐτός τό ἔδωσε στά ΕΛΤΑ καί τό ἔκαναν γραμ- Στο εξώφυλλο εικονίζεται το «Αρ-
χοντικό της Αρναίας» σε γραμμα-
ματόσημο, ἀλλά «οἱ φίλοι τῆς Ἀρναίας τό χρησιμοποιοῦν χω- τόσημο των 0,40 δρχ., που κυκλο-
ρίς ν’ ἀναφέρουν τίποτα γι’ αὐτόν». Σέ ἰδιαίτερη συνάντησή φόρησαν τα ΕΛ.ΤΑ. το 1975 στη
μας ἐξηγήσαμε στόν καθηγητή Ν. Μουτσόπουλο ὅτι ἐμεῖς χρη- σειρά «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕ-
ΚΤΟΝΙΚΗ».
σιμοποιήσαμε τό γραμματόσημο τῶν ΕΛΤΑ, καί τό κάναμε ἐξώ-
φυλλλο, καί ὄχι τό σχέδιο Μουτσόπουλου, γιά νά κάνουμε σχε-
τική ἀναφορά, καί ὅτι πρόθεσή μας ἦταν νά γράψουμε σέ ἑπό-
μενο τεῦχος ἀναλυτικό ἄρθρο γιά τό ἀρχοντικό, προτείνον-
τάς του νά γράψει αὐτός τό ἄρθρο αὐτό. Πάντως, ἡ παρατή-
ρηση ἔγινε δεκτή ἀπό ἐμᾶς μέ εὐχαρίστηση, ζητήσαμε συγ-
γνώμη γιά τήν ἀθέλητη παράλειψή μας καί ἀπ’ τό τεῦχος ὀκτώ
(8) σημειώναμε στή β΄ σελίδα κάτω ἀπ’ τήν μικρή εἰκόνα τοῦ
γραμματοσήμου, μαζί μέ τίς ἄλλες πληροφορίες, ὅτι τό σχε- Η εικόνα του εξωφύλλου:
Το «Αρχοντικό της Αρναίας» σε
δίασμα ἀνῆκε στόν Ν. Μουτσόπουλο (βλ. εἰκόνα). γραμματόσημο, που κυκλοφόρησαν
Περισσότερα γιά τό ἀρχοντικό Ἰατροῦ (Γιατράδικο) τα ΕΛ.ΤΑ. το 1975 στη σειρά «ΕΛΛΗ-
βλέπε: Ν. Κ. Μουτσόπουλου, Σπίτια τῆς Χαλκιδικῆς, Θεσσα- ΝΙΚΗ ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ». (Το
λονίκη 1979, σσ. 129-132. Ἐπίσης θά πρέπει νά σημειώσουμε σχεδίασμα είναι του καθηγητή της
Αρχιτεκτονικής Σχολής του Α.Π.Θ. κ.
ὅτι στίς σελίδες 13, 38, 87, 88, 90 καί 96 τοῦ βιβλίου ὑπάρ- Νικ. Μουτσόπουλου).
χουν πληροφορίες καί γιά ἄλλα σπίτια τῆς Ἀρναίας.
Μετά τή λήξη τοῦ Συνεδρίου ὁ ἀείμνηστος κα-
θηγητής σέ ἔνδειξη φιλικῆς διάθεσης ἔγραψε -σχε-
δίασε καί πρόσφερε στόν γράφοντα τό διπλανό ...
αὐτόγραφο!
Ὁ καθηγητής Νικόλαος Μουτσόπουλος ἀπε-
βίωσε στίς 13 Μαρτίου 2019 σέ ἡλικία 92 ἐτῶν.
Καθηγητοῦ Νικολάου Μουτσοπούλου
αἰωνία ἡ μνήμη!

* Οἱ πρῶτες ἕξι παράγραφοι τῆς εἴδησης αὐτῆς γράφη-


καν ἀπό τόν συνεργάτη τοῦ περιοδικοῦ μας καί ἀρχιτέ-
κτονα κ. Γιάννη Αἰκατερινάρη, ἀπό τόν Πολύγυρο, ὡς
συμπλήρωμα.

26
Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ «ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Π. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ»
ΣΤΗΝ ΕΣΤΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Μέ πρωτοβουλία τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συλλόγου Θεσσαλονίκης «Ο
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» πραγματοποιήθηκε στήν Ἑστία του στή Θεσσαλο-
νίκη τήν Τετάρτη 3 Ἀπριλίου τό βράδυ ἡ παρουσίαση τοῦ βιβλίου «ΤΟ
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ (ΚΥΡΙΑΚΟΥ)
[Καταγραφή τῶν ἱστορικῶν καί δραματικῶν γεγονότων τῶν ἐτῶν
1914-1924* στήν Ἑλλάδα καί τῶν παράλληλων γεγονότων στή Λια-
ρίγκοβη (Ἀρναία) σχετικῶν ἤ ἄσχετων μέ τά πανελλαδικά], 126 σε-
λίδων, τοῦ καθηγητῆ Δημ. Κύρου. Παρουσιαστές ἦσαν ὁ κ. Γιάννης
Αἰκατερινάρης, Πολυγυρινός ἀρχιτέκτονας, καί ὁ κ. Σταῦρος, Αὐγο-
λούπης, Μεγαλοπαναγιώτης καθηγητής τῆς Ἀστρονομίας τοῦ Ἀρι-
στοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. (Περιλήψεις τῶν πα-
ρουσιάσεων δημοσιεύονται σέ ἄλλες σελίδες).
Μετά τήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου μίλησε ὁ συγγραφέας, ὁ ὁποῖος
Ὁ κ. Ἰω. Αἰκατερινάρης. εἶπε τά ἑξῆς:
Ἀγαπητοί Παγχαλκιδικιῶτες καί ὅσοι ἄλλοι ἄλλων περιοχῶν πα-
ραβρίσκεστε ἀπόψε ἐδῶ στήν Ἑστία τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συλλόγου
Θεσσαλονίκης «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ».
Σέ λίγη ὥρα θά ἔχετε στά χέρια σας «τιμῆς ἕνεκεν» τό βιβλίο μου
μέ τίτλο «ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ-
ΔΗ», πού μόλις παρουσιάσθηκε στήν ἀγάπη σας.
Στή σύντομο ὁμιλία μου σέ παρόμοιες περιπτώσεις συνηθίζω μόνο
νά ἐκφράζω τίς εὐχαριστίες μου σέ ὅσους βοήθησαν «παντοι-
οτρόπως» στήν ἔκδοση κάποιου πονήματός μου.
Ὅμως ἀπόψε ἐδῶ, πρίν ἀπό τίς εὐχαριστίες μου, θεώρησα σκό-
πιμο νά σᾶς ἐνημερώσω γιά τήν πορεία τῆς ἔκδοσης τοῦ παρόντος
βιβλίου, ἡ ὁποία (πορεία) ἔχει ἕνα βάθος χρόνου, γιατί ἀρχίζει ἀπό
τόν καιρό πού γράφηκε ἀπό τόν Γεώργιο Γεωργιάδη τό Ἡμερολό-
γιο μέ τό χέρι καί μέ τό μολύβι σέ ἕνα τετράδιο (1914-1924) μέχρι
τόν καιρό πού ἐκδόθηκε σέ βιβλίο (2018).
Λοιπόν, «ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λιαριγκοβινός Γεώργιος Γεωργιάδης τοῦ
Ὁ κ. Αὐγολούπης. Παναγιώτου», πού γεννήθηκε τό 1845 καί ἦταν στό ἐπάγγελμα ἀγω-
γιάτης-παραγγελιοδόχος καί ἐπίσης ἀναγνώστης στόν Ναό τοῦ Ἁγί-
ου Στεφάνου Ἀρναίας.
Αὐτός μέ τά γράμματα πού ἔμαθε διάβαζε τίς ἐρχόμενες στήν
Λιαρίγκοβη ἐφημερίδες τῆς Θεσσαλονίκης (κυρίως τήν ἐφημερίδα
«ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ» καί ἐνημερονόταν γιά τά πολιτικά καί στρα-
τιωτικά γεγονότα τῆς Ἑλλάδας καί τοῦ ἐξωτερικοῦ, τά ὁποῖα κα-
τέγραφε μέ λίγα λόγια σχολιάζοντάς τα μερικές φορές. Στή συνέ-
χεια –καί αὐτό εἶναι πού μᾶς ἐνδιαφέρει κυρίως – κατέγραφε τίς
ἐκδηλώσεις πού πραγματοποιοῦνταν στή Λιαρίγκοβη ἀπό τούς κα-
τοίκους μέ ἀφορμή τά σημαντικώτερα ἀπό τά πανελλαδικά γεγονότα
(ὅπως π.χ. ἡ ἀπόπειρα δολοφονίας τοῦ Ἑλ. Βενιζέλου, ὁ θάνατος τοῦ
βασιλιᾶ Ἀλεξάνδρου, ἡ κατάληψη τῆς Σμύρνης ἀπό τόν ἑλληνικό
Ὁ συγγραφέας.
στρατό κ.λπ.). Παράλληλα ὅμως κατέγραφε καί ὅσα ἄλλα σημαντι-
κά γεγονότα συνέβησαν στή Λιαρίγκοβη καί ἦσαν ἄσχετα μέ τά πανελλαδικά (ὅπως π.χ. ἡ
θεμελίωση τοῦ Ναοῦ τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων τό 1919, πού φέτος γιορτάζουμε τά 100 χρό-

27
νια, ἀφίξεις πολιτικῶν προσώπων
κ.λπ.). [Ἀναλυτικά θά τά διαβάσε-
τε στό βιβλίο πού θά πάρετε].
Μετά τόν θάνατο τοῦ παπποῦ
Γεωργίου Γεωργιάδη τό Ἡμερο-
λόγιό του ἔμεινε καί κρατήθηκε
ἀπό τούς κληρονόμους του καί τε-
λικά κατέληξε στά χέρια τοῦ ἐγγο-
νοῦ του Γεωργίου Γεωργιάδη τοῦ
Κωνσταντίνου, ὁ ὁποῖος θεώρησε
σκόπιμο νά τό παραδώσει στόν
συμπατριώτη του θεολόγο καθη-
γητή κ. Δημήτριο Ρήγα. Μετά ἀπό
κάποιον καιρό ὁ κ. Ρήγας γνωρί-
ζοντας τή “λόξα” μου! τό ἔδωσε σέ
μένα νά τό περιποιηθῶ κατάλληλα! Τό ἀκροατήριο.
Φυσικά ἡ περιποίηση πραγματο-
ποιήθηκε ἀργότερα μέ τήν σέ συνέχειες ὑπομνηματισμένη δημοσίευσή του στό περιοδι-
κό «ΑΡΝΑΙΑ», τό γνωστό καί μή ἐξαιρετέο, στά τεύχη 110-118 τῶν ἐτῶν 2016-2018.
Μετά τήν αἴσια ἀποπεράτωση τῆς δημοσίευσης στό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» σέ μιά συνάντησή
μου στήν Ἀρναία μέ τόν δισέγγονο τοῦ Ἡμερολογιογράφου, τόν Βασίλη Γεωργιάδη ἤ Κυ-
ριᾶκο, τοῦ πρότεινα νά ἐκδοθεῖ τό Ἡμερολόγιο τοῦ προπάππου του σέ βιβλίο καί τοῦ πα-
ρέδωσα, ὡς δικαιοῦχο, τό χειρόγραφο τοῦ προπάππου του. Ὁ Βασίλης ἀφοῦ συζήτησε μέ
τόν ἀδελφό του τόν Ἀλέκο καί μέ τά παιδιά του, μέ ἐνημέρωσε ὅτι ὑπάρχει συμφωνία γιά
τήν ἔκδοση καί γιά νά μή πολυλογοῦμε: ἰδού ἡ ἔκδοση! ἡ ὁποία χρηματοδοτήθηκε ἀπό τά
τρισέγγονα τοῦ συντάκτη τοῦ Ἡμερολογίου καί εἶναι ἀφιερωμένη στή μνήμη τῶν προγό-
νων τοῦ γένους Γεωργιάδη-Κυριάκου.
Κλείνοντας τήν ὁμιλία μου ἐκφράζω τίς θερμές εὐχαριστίες μου στούς ἀδελφούς Βα-
σίλη καί Ἀλέκο Κυριάκου (πρ. Γεωργιάδη) γιά τήν ἔγκριση τῆς ἔκδοσης, στά τρισέγγονα τοῦ
Γεωργίου Γεωργιάδη, Γεώργιο Βασιλείου Κυριᾶκο, γιατρό ἐνδοκρινολόγο, καί Δανάη Βα-
σιλείου Κυριάκου, ὀφθαλμίατρο, γιά τή χορηγία τῆς ἔκδοσης (γιατί χωρίς αὐτούς θά ἦταν
ἀδύνατη ἡ ἔκδοση), στούς παρουσιαστές τοῦ βιβλίου μου Σταῦρο Αὐγολούπη, Καθηγητή
ἀστρονομίας τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, καί Γιάννη Αἰκατερινάρη,
Ἀρχιτέκτονα καί πρ. Πρόεδρο τοῦ Τεχνικοῦ Ἐπαγγελματικοῦ Ἐπιμελητηρίου Θεσσαλονί-
κης, στή Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης γιά τήν ἄδεια νά ἐρευνήσω τήν ἐφημερίδα
«ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ» τῶν ἐτῶν 1919-1922, στόν Νικητιανό δάσκαλο τοῦ Πολυγύρου
Γιάννη Κανατᾶ γιά τήν προσφορά ἀποκομμάτων ἐφημερίδων, πού ἀναφέρονταν σέ τραγι-
κά γεγονότα τοῦ Ἐθνικοῦ Διχασμοῦ στή Χαλκιδική (1916/1917), στό Διοικητικό Συμβούλιο
τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συλλόγου Θεσσαλονίκης «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ», πού ἀποφάσισε νά πα-
ρουσιάσει τό βιβλίο μου στή φιλόξενη αὐτή Ἑστία του, καί, τέλος σέ ὅλους ἐσᾶς πού ἤρθα-
τε ἀπόψε ἐδῶ νά παρακολουθήσετε τήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου μου «ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ
ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ (ΚΥΡΙΑΚΟΥ). Εὐχαριστῶ θερμά!
Στή συνέχεια τό λόγο πῆρε ὁ ἐπίτιμος Πρόεδρος τοῦ Συλλόγου κ. Μιχάλης Καρτσιώτης,
ὁ ὁποῖος ἐπεσήμανε τό σημαντικό ἔργο, πού ἐπιτελεῖ ὁ συγγραφέας Δ. Κύρου, ὡς ἱστορι-
κός ἐρευνητής τῆς Χαλκιδικῆς.
Τήν ἐκδήλωση τίμησαν μέ τήν παρουσία τους οἱ δισέγγονοι τοῦ Ἡμερολογιογράφου Βα-
σίλειος καί Ἀλέξανδρος Κυριᾶκος, ὁ τρισέγγονος τοῦ Ἡμερολογιογράφου Γεώργιος Βα-
σιλείου Κυριᾶκος, ἰατρός ἐνδοκρινολόγος στήν Ἱσπανία, ὁ ὁποῖος μέ τήν ἀδελφή του Δα-
νάη, ὀφθαλμίατρο στήν Ἰσπανία, χρηματοδότησαν τήν ἔκδοση, καί ἀρκετοί Χαλκιδικιῶτες
28
τῆς Θεσσαλονίκης καί μέλη τοῦ Συλλόγου.
Στό τέλος τῆς ἐκδήλωσης δόθηκε δωρεάν τό βιβλίο σέ ὅλους τούς παρευρεθέντες.

* ᾽Από παραδρομή ἡ χρονολογία γράφηκε 1926 ἀντί 1924.


ΠΡΟΠΑΣΧΑΛΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ
Ἡ Ἱερά Μητρόπολη Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὅρους καί Ἀρδα-
μερίου καί ὁ Σύνδεσμος Ἱεροψαλτῶν τῆς Μητροπόλεως
“ΡΩΜΑΝΟΣ Ο ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΝΟΣ” διοργάνωσαν καί πραγμα-
τοποίησαν στίς 19 Ἀπριλίου τό βράδυ στήν αἴθουσα ἐκδη-
λώσεων τοῦ Δημοτικοῦ Καταστήματος τῆς Ἀρναίας “ΜΗ-
ΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΣΩΚΡΑΤΗΣ” ἐπιτυχημένη καί ἐπίκαιρη μου-
σικοθρησκευτική ἐκδήλωση ἐν ὄψει τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης
Ἑβδομάδας.
Ἡ ἐκδήλωση περιλάμβανε τρία μέρη. Στό πρῶτο καί στό
τρίτο μέρος ἡ Βυζαντινή Χορωδία τοῦ Συνδέσμου Ἱερο-
ψαλτῶν τῆς Μητροπόλεως ἔψαλλε ὕμνους τῆς Μεγάλης
Τεσσαρακοστῆς μέ χοράρχη τόν Πρωτοψάλτη τοῦ Μητρο-
πολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας καί καθηγητή τῆς
Μουσικῆς κ. Βασ. Κοκκαλιάρη. Τούς ὕμνους παρουσίαζε ὁ
Πρόεδρος τοῦ Ἱεροψαλτικοῦ Συνδέσμου καί Πρωτοψάλτης
τοῦ Ναοῦ Ἁγίων Ἀναργύρων Ἀρναίας κ. Ἰωάννης Κέκερης.
Στό δεύτερο μέρος ἐκφωνήθηκε ἐπίκαιρη ὁμιλία ἀπό τόν κα-
θηγητή Δημ. Κύρου μέ θέμα: «Ἡ ἀνεπανάληπτη πορεία ἀπό
τό «Ὡσαννά» ὡς τόν θάνατο», μετά τό πέρας τῆς ὁποίας ὁ
Σεβ. Μητροπολίτης ἀνέβηκε στό βῆμα καί τήν σχολίασε θετικά συγχαίροντας τόν ὁμιλητή.
Τήν ἐκδήλωση παρακολούθησαν κληρικοί, ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοτικῆς Κοινότητας Ἀρναίας κ.
Γ. Διαμαντούδης, Δημοτικοί καί Τοπικοί Σύμβουλοι, τέως Δήμαρχοι καί Ἀντιδήμαρχοι, ὁ Διοικη-
τής τῆς 1ης Ταξιαρχίας Καταδρομῶν “ΕΛ-ΑΛΑΜΕΪΝ” Ρεντίνας κ. Κων. Γούναρης, ὁ ἐκπρόσωπος
τοῦ Ἀστυνομικοῦ Τμήματος Ἀρναίας ὑπαστυνόμος Α΄ κ. Ἀπ. Κατσιώτης, ὁ Προϊστάμενος τοῦ
Πυροσβεστικοῦ Κλιμακίου Ἀρναίας κ. Δημ. Ἀλεξανδρής, ὁ Λιμενάρχης Ἱερισσοῦ Πλωτάρχης
Εὐθ. Πέτρου, ἐκπρόσωποι φορέων καί συλλόγων τῆς Ἀρναίας καί πολλοί κάτοικοι τῆς Ἀρναίας
καί τῆς γύρω περιοχῆς.
Τήν ἐκδήλωση ἔκλεισε μέ προσλαλιά του ὁ Σεβ. Μητροπολίτης κ. Θεόκλητος. (Κείμενο Δ. Θ.
Κύρου).

ΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΡΝΑΙΑΣ


Τήν Κυριακή καί τή Δευτέρα τοῦ Πάσχα (28-29 Ἀπριλίου) πραγματοποιήθηκαν ἀπό τήν Πολιτι-
στική καί Ἐπιμορφωτική Ἑταιρεία Ἀρναίας στήν κεντρική πλατεία οἱ παρακάτω πασχαλιάτικες-

29
πολιτιστικές ἐκδηλώσεις: 1. Λειτουργία
Παραδοσιακοῦ περιπτέρου (κιόσκι), ἀπό
ὅπου προσφέρονταν στούς κατοίκους
καί στούς διερχόμενους μέ τά αὐτοκίνη-
τά τους τσουρέκια καί κόκκινα αυγά, καί
παρουσίαση χορευτικῶν συγκροτημά-
των, καί 2. Ἀναβίωση τοῦ ἐθίμου «Τό ζύ-
γισμα τοῦ Ἅϊ-Γιώργη» μέ τό καντάρι κρε-
μασμένο ἀπό τόν αἰωνόβιο πλάτανο (βλ.
φωτογραφία).
Τήν Τρίτη τοῦ Πάσχα ἀναβίωσε τό
Ἱστορικό ἔθιμο «Κότσμανους» ἤ «Κού-
τσμανους» στά ἐξωκκλήσια τοῦ Προφήτη Ἠλία καί τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς (βλ. φωτογραφίες).

ΕΚΔΟΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «ΤΑ ΜΑΔΕΜΟΧΩΡΙΑΚΑ» (ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗ 1878)


ΤΟΥ ΗΠΕΙΡΩΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΣΠΥΡ. ΒΟΥΡΓΑΡΕΛΙΔΗ

Στίς ἀρχές Μαΐου 2019 ἐκδόθηκε καί κυκλοφορήθηκε τό νέο βιβλίο (τό 13ο στή σειρά) τοῦ φι-
λολόγου-θεολόγου καθηγητῆ καί Ἐκδότη-Διευθυντῆ τοῦ περιοδικοῦ “ΑΡΝΑΙΑ” μέ τόν παραπά-
νω τίτλο καί μέ 112 σελίδες διαστάσεων 17Χ24 ἐκ.
Τό βιβλίο ἀφιερώνεται: «Στούς Μαδεμοχωρίτες προγόνους μας, πού ἔζησαν σκλαβωμένοι στούς
Τούρκους καί ἔφυγαν ἀπό τόν κόσμο αὐτό μέ τή νοσταλγία τῆς ἐλεύθερης πατρίδας». Χορηγός
τῆς ἔκδοσης τοῦ βιβλίου εἶναι ὁ Ἀρναιώτης-συμπατριώτης κ. Γεώργιος Βαγιωνᾶς, Ἰατρός Πα-
θολόγος-Νευρολόγος καί Βουλευτής Χαλκιδικῆς.

30
Στό βιβλίο περιέχονται: Ὁ Πρόλογος
τοῦ Προέδρου τῆς Ἑταιρείας Μακεδο-
νικῶν Σπουδῶν (Ε.Μ.Σ.) καί Προέδρου
τῆς Ἱστορικῆς καί Λαογραφικῆς Ἑται-
ρείας Χαλκιδικῆς (Ι.Λ.Ε.Χ.), δικηγόρου
καί πρ. Βουλευτῆ Χαλκιδικῆς κ. Βασι-
λείου Ν. Πάππα (σσ. 9-10), ὁ Πρόλογος
καί ἡ Εἰσαγωγή τοῦ συγγραφέα (σσ. 11-
13), τό κείμενο τοῦ πονήματος τοῦ Ν.
Βουργαρελίδη (σσ. 14-65), οἱ Σημει-
ώσεις-Ὑπομνηματισμός (σσ. 65-88), τό
Εὑρετήριο (σσ. 89-94), τό Παράρτημα μέ
Κατάλογο τραγουδιῶν τῆς Συλλογῆς Ν.
Βουργαρελίδη, τά ὁποία περιλαμβά-
νονται στό πόνημά του, καί Φωτογραφίες-Εἰκόνες (σσ. 95-104), τά Ἔργα τοῦ συγγραφέα (σσ. 105-
110) καί τό Βιογραφικό Σημείωμα τοῦ συγγραφέα (σ. 111).
Τά ἐξώφυλλα τοῦ βιβλίου κοσμοῦνται: α΄) Μέ τόν Χάρτη τῆς Βορειοανατολικῆς Χαλκιδικῆς (κυ-
ρίως), ὅπου καταγράφονται ἀνάμεσα στά ἄλλα χωριά καί τά Μαδεμοχώρια, γιά τά ὁποῖα κάνει ση-
μαντική ἱστορική, ἀρχαιολογική καί λαογραφική ἀναφορά ὁ συντάκτης τοῦ πονήματος “Τά Μα-
δεμοχωριακά”, καί β΄) Μέ σελίδα τοῦ χειρογράφου τοῦ πονήματος, ὅπου καταγράφεται (κυρίως
καί σχεδόν ὁλοσέλιδα) τό τραγούδι «Π’ ἀνάθεμα σε, Κωτσμανή…», τό ὁποῖο τραγουδιέται στήν
Ἀρναία τήν Τρίτη μέρα τοῦ Πάσχα, ὅταν ἀναβιώνει τό ἱστορικολαογραφικό ἔθιμο «Οὗ Κότσμα-
νους» (βλ. εἰκόνα ἐξωφύλλων).
Τό βιβλίο διατίθεται δωρεάν ἀπό τόν συγγραφέα (κείμενο Δ. Θ. Κύρου).
Ο «ΚΛΗΔΟΝΑΣ» ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΑΜΜΑ ΤΩΝ ΦΩΤΙΩΝ ΤΟΥ ΑΪ-ΓΙΑΝΝΗ ΣΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ
Τήν Κυριακή 23 Ἰουνίου ὁ Σύλλογος Γυναικῶν Ἀρναίας ἀναβίωσε τό ἔθιμο τοῦ ¨Κλήδονα¨ καί
τό ἄναμμα τῶν φωτιῶν τοῦ Ἁϊ-Γιάννη.
Τό ἔθιμο προστάζει νεαρές ἀνύπαντρες κοπέλες, νά μεταφέρουν τό ¨ἀμίλητο νερό¨ ἀπό τρεῖς
βρύσες τοῦ χωριοῦ, χωρίς νά μιλήσουν καθόλου στή διαδρομή, παρόλα τά πειράγματα πού θά
δέχονται.
Οἱ κοπέλες μέ τά μέλη τοῦ Συλλόγου ξεκίνησαν ἀπό τήν πρώτη πηγή τό ¨Πλυσταριό¨. Στή συ-
νέχεια, μέσα ἀπό τά στενά σοκάκια τῆς Ἀρναίας μέ τή συνοδεία ζωντανῆς παραδοσιακῆς μου-
σικῆς, βρέθηκαν στήν κεντρική πλατεῖα, ὅπου πῆραν νερό ἀπό τό αἰωνόβιο πλατάνι, καί κατευ-
θύνθηκαν στήν τρίτη στάση, στή βρύση ¨Καλογερούδι¨.
Τελικός προορισμός τῆς παρέας, πού κατά τή διαδρομή ἀπό τά σοκάκια πλαισιώνονταν ὁλοέ-
να ἀπό κατοίκους, τό Δημοτικό Σχολεῖο, ὅπου ἄναψαν οἱ φωτιές, γιά νά ὁλοκληρωθεῖ τό ἔθιμο
τοῦ ¨Κλήδονα¨.

31
Στή διαδρομή γίνονταν στάσεις σέ σημεῖα τοῦ οἰκισμοῦ, ὅπου οἱ συμμετέχοντες μέ τήν συνο-
δεία τῶν Λαϊκῶν ὀργανοπαικτῶν ἔστηναν τό χορό.
Τά ἄστρα τελικά ἄσκησαν τή μαγεία τους στό ¨ἀμίλητο νερό¨ καί ἀποκαλύφθηκε στά ἐλεύθε-
ρα κορίτσια καί ἀγόρια, μέσα ἀπό τά προσωπικά μικροαντικείμενα, πού εἶχαν ρίξει μέσα στόν ¨Κλή-
δονα¨, τό ὄνομα τοῦ μελλοντικοῦ τους συντρόφου.
Στό προαύλιο τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου ἀλλά καί στίς 3 πηγές νεροῦ ὁ Σύλλογος Γυναικῶν
πρόσφερε κέρασμα στούς παρευρισκομένους ἀπό τόν πλούσιο μπουφέ πού ἑτοίμασαν μέ μερά-
κι τά μέλη του καί νοικοκυρές τῆς Ἀρναίας. (Κείμενο: Στέλιος Ρήγας).
ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΧΡΟΝΙΑ
ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΑΡΝΑΙΑΣ
Μέ τήν εὐκαιρία τῆς συμπλήρωσης 100 ἐτῶν ἀπό τήν ἵδρυση καί θεμελίωση τοῦ Ἱεροῦ Ἐνο-
ριακοῦ Ναοῦ τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων Ἀρναίας (1919-2019)
πραγματοποιήθηκε στήν Ἀρναία στήν αἴθουσα ἐκδηλώσεων
τοῦ Δημοτικοῦ Καταστήματος ἐκδήλωση τήν Κυριακή 23 Ἰου-
νίου.
Τό πρόγραμμα περιλάμβανε ὁμιλίες ἀπό τόν καθηγητή Δημ.
Κύρου καί ἀπό τόν Πρωτοσύγκελλο τῆς Μητρόπολης Ἀρχιμ.
Χρυσόστομο Μαϊδώνη.
Ὁ πρῶτος ὁμιλητής ἀναφέρθηκε στήν Ἱστορία τοῦ Ναοῦ
ἀπό τήν ἵδρυσή του καί τή θεμελίωσή του τό 1919 μέχρι τήν
ἀνακήρυξή του σέ ἐνοριακό Ναό τό 1982 ἀπό τόν ἀείμνηστο
Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ κυρό Νικόδημο καί σέ ἄλλα ἱστορι-
κά γεγονότα μετά ἀπό τήν ἀνακήρυξή του σέ ἐνοριακό ναό
μέχρι τό 1989 καί ὁ δεύτερος ὁμιλητής ἀναφέρθηκε στήν
Ἱστορία τοῦ Ναοῦ ὡς Προσκύνημα
καί ὡς Μονή (1944-1982), στήν ἁγιο-
γράφηση τοῦ Ναοῦ ἀπό μοναχούς
τῆς Νέας Σκήτης τοῦ Ἁγίου Ὄρους
(1923-1925), στά κειμήλια καί ἱερά
λείψανα τοῦ Ναοῦ, στόν πρῶτο ἐφη-
μέριο (1982-1999) τοῦ Ναοῦ π. Βασί-
λειο Πραβήτα, στούς μετέπειτα ἐφη-
μερίους καί στό προσωπικό τοῦ Ναοῦ
(νεωκόρους, ἱεροψάλτες, ἐπιτρό-
πους).

32
Πρίν ἀπό τίς ὁμιλίες παρουσίασε πρόγραμμα ἐκκλησια-
στικῶν ὕμνων ἀναφερομένων στούς Ἁγίους Ἀναργυρους ἡ
Χορωδία Βυζαντινῆς Μουσικῆς τοῦ Συνδέσμου Ἱεροψαλτῶν
τῆς Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου
«ΡΩΜΑΝΟΣ Ο ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΝΟΣ» [Πρόεδρος τοῦ ὁποίου εἶναι
ὁ Πρωτοψάλτης τοῦ τιμωμένου Ἱεροῦ Ναοῦ κ. Ἰω. Κέκερης,
ὁ ὁποῖος διαδέχθηκε τόν ἐπί τετραετία (1982-1986 Πρωτο-
ψάλτη, καί πρῶτο ψάλτη, τοῦ Ναοῦ Δημ. Κύρου] μέ χοράρ-
χη τόν Πρωτοψάλτη τοῦ Ἱεροῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγί-
ου Στεφάνου Ἀρναίας κ. Βασ. Κοκκαλιάρη.
Μετά τίς ὁμιλίες πῆρε τόν λόγο ὁ Σεβ. Μητροπολίτης μας
κ. Θεόκλητος, ὁ ὁποῖος συγχάρηκε τούς ὁμιλητές καί ἔκα-
νε δεκτή τήν πρόταση τοῦ πρώτου ὁμιλητῆ γιά τήν ἐπανέκ-
δοση τοῦ ἐκδοθέντος τό ἔτος 2002 βιβλίο γιά τόν Ἱερό Ναό
τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων ἀναλαμβάνοντας ὡς Μητρόπολη τήν
χορηγία τῆς ἔκδοσης.
Στήν ἐκδήλωση παραβρέθηκαν ἐκτός τοῦ Μητροπολίτη, ἱερεῖς τῆς Μητροπόλεως, ἡ συμπα-
τριώτισσά μας Περιφερειακή Σύμβου-
λος καί ἐπανεκλεγεῖσα κ. Κατερίνα
Ζωγράφου, ὁ «ἐψηφισμένος» Δήμαρ-
χος Ἀριστοτέλη συμπατριώτης μας δι-
κηγόρος κ. Στυλιανός Βαλιᾶνος, δη-
μοτικοί καί τοπικοί Σύμβουλοι (παλιοί
καί νέοι), κάποιοι ἐκπρόσωποι Ἀρχῶν
καί Φορέων καί ἀρκετοί κάτοικοι τῆς
Ἀρναίας καί τῆς γύρω περιοχῆς, οἱ
ὁποῖοι ὅμως, ὅπως συμβαίνει τά τε-
λευταῖα χρόνια, δέν κατάφεραν νά κα-
λύψουν τίς 200 θέσεις τῆς αἴθουσας, ἄν
καί τό θέμα ἀναφερόταν στόν Ναό
τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων, πρός τούς ὁποί-
ους καταφεύγουμε, ὅταν τούς ἔχουμε ἀνάγκη!
ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΣΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ
Μέ τήν εὐκαιρία τῆς γιορτῆς τοῦ Ἁγίου Σαμψών τοῦ Ξενοδόχου καί τῆς Παναγίας τοῦ Ἀκαθί-
στου Ποτηρίου καί τῆς Ἡμέρας κατά τῶν ναρκωτικῶν πραγματοποιήθηκε ἀπό τό Ἵδρυμα Ἀγά-
πης-Οἶκο Εὐγηρίας «Παναγία τοῦ Ἀκαθίστου» τῆς Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδα-

33
μερίου τήν Τετάρτη 26-6-2019 ἐκδήλωση στόν αὔλειο χῶρο του, μετά τόν Ἑσπερινό στόν Ἱ. Ναό
τῆς Παναγίας τοῦ Ἀκαθίστου, πού περιλάμβανε ὁμιλίες γιά τήν λειτουργία τοῦ Κοινωνικοῦ Παν-
τοπωλείου τῆς Μητρόπολης σέ χῶρο τοῦ Ἱδρύματος (ἀπό τήν κ. Ἑλένη Βούλγαρη) καί γιά τούς
τρόπους ἐξάρτησης καί ἀπεξάρτησης ἀπό διάφορες ἐξαρτησιογόνες οὐσίες (ἀπό τόν κ. Δαμια-
νό Δοΐτση, Πρόεδρο τοῦ Κέντρου Ὑποστήριξης Ἐξαρτημένων Ἀτόμων «ΟΑΣΙΣ») καί παρουσία-
ση παραδοσιακῶν χορῶν ἀπό τό ἐφηβικό Συγκρότημα Ἀρναίας τοῦ Ἀριστοτελείου Πνευματικοῦ
Κέντρου μέ παραδοσιακές στολές.
ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΨΩΜΙΟΥ, ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΖΥΜΑΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ
Τό Mount Athos Area Kouzina, ὁ Σύλλογος Ἐπαγγελματιῶν Ἀρναίας, ἡ Πολιτιστική Ἑταιρεία καί
ὁ Σύλλογος Γυναικῶν πραγματοποί-
ησαν στίς 19 Μαΐου ἐπίδειξη παραδο-
σιακῆς ζαχαροπλαστικῆς, ὅπου ζῦμες
καί μέλι Ἀρναίας ἀνακατεύονται προ-
κειμένου νά δημιουργήσουν τά γευ-
στικά ἐκεῖνα ''μείγματα'', πού ἀπό γενιά
σέ γενιά δημιούργησαν τή γαστρονο-
μική ταυτότητα τῆς πόλης, ἡ ὁποία σή-
μερα ἀποτελεῖ τουριστικό της «σῆμα
κατατεθέν».
Μέ τρόπο πού οἱ Ἀρναιῶτες γνωρί-
ζουν καλά καί μποροῦν, τοπικά προ-
ϊόντα τῆς Ἀρναίας, ὅπως τό βιολογικό μέλι, τό ζυμάρι καί τό ξακουστό λουκάνικο προωθήθηκαν
γιά μία ἀκόμη φορά στόν κόσμο μέσῳ τῆς γαστρο-πολιτιστικῆς γιορτῆς τοῦ «KOUZINA 2019» μέ
τίτλο «ἡ γιορτή τοῦ μελιοῦ, τοῦ ψωμιοῦ καί τοῦ ζυμαριοῦ».
Δεκάδες «πολύχρωμοι» χορευτές ἀπό τά Χορευτικά Τμήματα τῆς πόλης, χορῳδοί ντυμένοι
μέ τοπικές φορεσιές – μέλη τῆς ἐξαιρετικῆς τοπικῆς χορωδίας, ἐκπρόσωποι τοῦ Συλλόγου Γυ-
ναικῶν, τῆς Πολιτιστικῆς Ἐταιρίας, ἄλλων φορέων, ἐπαγγελματίες, κάτοικοι, ἐπισκέπτες, ἐκπρό-
σωποι Τύπου καί πολλά παιδιά δόμησαν μία ὑψηλοῦ ἐπιπέδου ἐκδήλωση, προκειμένου νά ἀποδείξουν
ὅτι ἡ γαστρονομική παράδοση ἐντάσσεται στήν πολιτιστική κληρονομιά τοῦ Μακεδονίτικου τό-
που.
«Λουκουμάδες μέ Ἀρνιώτικο
μέλι» παρασκευάσθηκαν ἐπί τό-
που (στήν πλατεῖα Μουσείων) καί
προσφέρθηκαν στά παιδιά, τήν ἴδια
ὥρα πού τά τραγουδίσματα ἔκαναν
τούς παρευρισκόμενους νά ριγοῦν
ἀπό ἀκουστική ἡδονή. Ἡ πομπή
τῶν συμμετεχόντων ἀκολούθησε
τήν πορεία τῆς κεντρικῆς ὁδοῦ
καί κατέληξε στό ὀνομαστό «Χο-
ροστάσι», ὅπου τό «λουκάνικο»
ψήθηκε ἐπί τόπου, τό κρασί καί ἡ
μουντοβίνα προσφέρθηκαν σέ
ἀφθονία καί ὁ χορός ἔγινε γιορτή.
Ἡ παρουσία τοῦ «ΚΟΥΖΙΝΑ
2019» ἀποτελεῖ ἐχέγγυο προώθη-
σης τῆς Ἀρναίας στή Γαλλική, Κυπριακή καί Ἑλληνική τουριστική ἀγορά. (Κείμενο: Στέλιος Ρή-
γας).
34
῾ Η ᾽ Αλληλογραφία μας

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΜΑΣ

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

• Ἀπό τόν κ. Ἐμμ. Φουντουλάκη (Ὁρμύλια 5/3) πήραμε τήν παρακάτω ἐπιστολή:
Ἀξιότιμε κύριε Κύρου,
Τί κάνετε; Πόσο καιρό τώρα ἤθελα νά σᾶς γράψω δυό κουβέντες, νά σᾶς εὐχαριστήσω
γιά τήν ἀποστολή τοῦ ἐκλεκτοῦ μας περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ». Πραγματικά σᾶς εὐχαριστῶ,
τό λαμβάνω καί τό διαβάζω μέ μεγάλη χαρά.
Νά σᾶς εὐχηθῶ καί γιά τό νέο ἔτος 2019 ὁ Κύριος μας Ἰησοῦς Χριστός νά σᾶς φωτί-
ζει, ὥστε νά τό διανύσετε δραστήρια στόν τομέα τῶν ἐκδόσεων καί τῶν ὁμιλιῶν καί δη-
μιουργικό στόν τομέα τῶν ἐρευνῶν καί τῶν μελετῶν.
Λάβετε παρακαλῶ κι αὐτό τό μικρό δῶρο πού σᾶς στέλνω. Ἕνας γνωστός Χαλκιδικιώτης
εἶχε ἐδῶ καί πολύν καιρό στά ράφια δίπλα στό γραφεῖο του διπλᾶ ἀντίτυπα. Τά ἔβλεπα,
τά ξανάβλεπα καί μιά μέρα τοῦ λέω: Δέ μοῦ τά δίνεις νά τά στείλω στόν κύριο Κύρου;
Ἀμέσως συγκατατέθηκε καί μοῦ τά ἔδωσε νά σᾶς τά στείλω.
Σᾶς χαιρετῶ
Ἐμμανουήλ Ἰ. Φουντουλάκης
Ἀπόφοιτος Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης
Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ κ. Φουντουλάκη, ἡ ἐκτίμησή σας πρός τό περιοδικό μας καί
πρός τό πρόσωπο τοῦ Ἐκδότη του μᾶς συγκινοῦν βαθύτατα. Σᾶς εὐχαριστοῦμε θερμά
καί ἀντευχόμαστε στίς ὑποστηρικτικές στό ἔργο μας εὐχές σας. Στόν ἀνώνυμο (γνω-
στό) Χαλκιδικιώτη ἐκφράζουμε εὐχές ἐν Κυρίῳ Ἀναστάντι καί εὐχαριστίες γιά τήν μέσω
ὑμῶν ἀποστολή - προσφορά τῶν δύο ποιητικῶν πονημάτων τοῦ ἀείμνηστου λογοτέχνη
Δημ. Κ. Παπακωνσταντίνου. Ὑγιαίνετε ἀμφότεροι!
• Ἀπό τόν φίλο πολιτικό Μηχανικό καί τ. Δήμαρχο Ἀρναίας κ. Ἀστέριο Θ. Καραστέρ-
γιο πήραμε (Ἀρναία, 15/4) τήν παρακάτω πολύ ἐνδιαφέρουσα ἐπιστολή:
Φίλε Δημήτρη,
Ὅπως σοῦ εἶχα ὑποσχεθεῖ καί προφορικά, σοῦ στέλνω τά στοιχεῖα τῆς μετονομασίας
τῆς κωμοπόλεως τοῦ «Καρβασαρᾶ», σέ Ἀμφιλοχία καί τῆς πνευματικῆς σχέσης τοῦ τό-
που αὐτοῦ μέ τήν Ἀρναία, καθ’ ὅτι «νονός» τῆς μετονομασίας ἦταν ὁ δικός μας συμ-
πατριώτης, στρατηγός Μαυρουδής Γερογιάννης, μιά ἐξέχουσα προσωπικότητα, πού τί-
μησε πολύπλευρα τήν γενέτειρά του καί τήν Ἑλλάδα γενικότερα!.
Σέ ἀνύποπτο χρόνο, ἡ προσωπική καί φιλική σχέση, πού ἐδῶ καί τριανταπέντε χρόνια
διατηρῶ μέ τόν τ. Δήμαρχο Ἀμφιλοχίας Νίκο Τέλωνα, ἔμελε νά δώσει σημαντικές πλη-
ροφορίες καί πολύτιμες ἱστορικές ψηφίδες τῆς ἱστορίας τῶν δύο πόλεων.
Ὁ Νίκος Τέλωνας, ἐκτός ἀπό τήν μακρόχρονη προσφορά του στήν αὐτοδιοίκηση καί
στόν τόπο του, ἔχει ἀσχοληθεῖ πολλά χρόνια μέ τήν συλλογή καί ἐπιστημονική καταγραφή

35
τῆς ἱστορίας τῆς Ἀμφιλοχίας. Πρίν δύο μάλιστα χρόνια, ἐξέδωσε σέ δύο ὀγκοδέστατους
τόμους αὐτό του τό πόνημα.
Τόν εὐχαριστῶ γιά τήν παραχώρηση τῶν πολύτιμων αὐτῶν στοιχείων καί εὔχομαι, μέσα
ἀπό τίς σελίδες τῆς «ΑΡΝΑΙΑΣ», νά βροῦν τήν θέση πού τούς ἁρμόζει, σ’ ὅλους ὅσοι ἐνδια-
φέρονται γιά τήν ἱστορία τοῦ τόπου μας.
Μέ βαθειά ἐκτίμηση
Ἀστέριος Θ. Καραστέργιος
τ. Δήμαρχος Ἀρναίας
Σημ. Σύνταξης: Φίλε Στέργιο, εὐχαριστοῦμε θερμότατα καί χαιρόμαστε ἰδιαίτερα γιά
τήν ἀποστολή τῶν ἐνδιαφερόντων στοιχείων τῆς μετονομασίας τῆς Κω-
μόπολης Καρβασαρᾶ σέ Ἀμφιλοχία τό 1908 καί τῆς πνευματικῆς σχέ-
σης τοῦ τόπου αὐτοῦ μέ τήν Ἀρναία, ἀφοῦ «νονός» τῆς μετονομασίας
αὐτῆς ἦταν ὁ συμπατριώτης μας ἀντισυνταγματάρχης Μαυρουδῆς Γε-
ρογιάννης, ὁ ὁποῖος γεννήθηκε στήν Ἀρναία (τότε Λιαρίγκοβη) τό 1860.
Ὑπηρέτησε ὡς Ἀξιωματικός τοῦ Ρωσικοῦ (ὡς ἀνθυπολοχαγός καί Λο-
χαγός) καί ἀργότερα τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, μέ τόν ἀδελφό του Θε-
οχάρη, γιατρό, ἵδρυσαν στήν Ἀθήνα τό 1902 τόν Κεντρικό Μακεδονι-
κό Σύλλογο μέ σκοπό νά βοηθήσουν τήν ἀγωνιζόμενη κατά τῶν Βουλ-
γάρων κομιτατζήδων Μακεδονία, κυρίως μέ τήν ἀποστολή ἐνόπλων σω-
Μαυρουδής
μάτων, καί πέθανε στίς 10 Νοεμβρίου τοῦ 1910 ὡς συνταγματάρχης, 15
Γερογιάννης.
μέρες περίπου μετά τόν θάνατο τοῦ ἀδελφοῦ του (γέν. 1858), «βυθι-
σμένος εἰς τήν ὀδύνην» γιά τό γεγονός αὐτό.
Τά ἀποσταλέντα στοιχεῖα δημοσιεύονται ὡς ἄρθρο τοῦ κ. Νικολάου Τελώνα σέ ἄλλη
σελίδα μέ τόν τίτλο: «Ὁ πνευματικός σύνδεσμος Ἀμφιλοχίας καί Ἀρναίας.
• Ἀπό τόν π. Κωνσταντῖνο Καλιανό πήραμε (Σκόπελος 24/6) τήν παρακάτω ἐπιστολή:
Πολυαγαπητέ κ. Δημήτρη,
Κατά καιρούς λαμβάνω τό ὄντως θαυμάσιο, γιά τόν Ἐπαρχιώτικο Τύπο, περιοδικό, πού
ἐκδίδετε, τό ἐπί τριακονταετία καί πλέον, διακονῶν ἐντίμως τήν Ἱστορία καί Λαογρα-
φία τῆς ὄντως ὑπερόχου, καί γιά μᾶς τούς Σκοπελίτες συγγενοῦς, πνευματικά Ἀρναί-
ας. Σᾶς εὐγνωμονῶ γιά τήν τιμή καί εὔχομαι νά συνεχίσετε τόν ἔγκοπο μέν δρόμο Σας,
ὅμως τόν στεφανωμένο μέ τή δόξα ἑνός ἀκέραιου καί ἐντίμου ἐρευνητοῦ.
Τώρα ἔλαβα καί τό νέο Σας βιβλίο μέ τόν τίτλο «Τά Μαδεμοχωριακά» ... τοῦ Νικ. Σπ.
Βουργαρελίδη, τά ὁποῖα μέ προσοχή ἐκδόσατε καί μᾶς παραδώσατε. Μάλιστα, μοῦ δί-
δετε τήν ἀφορμή νά Σᾶς πῶ καί τό ἑξῆς: Ὅταν κάποιο παιδί ἀτακτοῦσε στό χωριό μου,
τό Κλῆμα, στή δεκαετία 1950-60 –μετά ξεχάστηκε– τό ἀποκαλοῦσαν «Κουτσμανή» (ἀντιά-
ρε Κουτσμανή!).
Βλέπω, λοιπόν ἐδῶ στή σελ. 55 νά ὑπάρχει μιά συγγένεια μεταξύ τοῦ τραγουδιοῦ αὐτοῦ
τῆς Ἀρναίας καί τῶν λεγομένων στή Σκόπελο. Κάτι παράλληλο εἴχαμε καί στή χώρα τῆς
Σκοπέλου: Ἄν κάποιο παιδί ἔκανε ζημιές ἤ ἦταν σφόδρα λυπηρό(;) τότε οἱ γιαγιάδες τό
ἀποκαλοῦσαν «Τσάμ’ Καρατάσον»! Γι’ αὐτό μέ τήν ἔρευνα ὅλο καί πιό πολλά ἀνακαλύ-
πτουμε, τά ὁποῖα καί μᾶς φέρνουν κοντά.
Θαύμασα τό πλῆθος τῶν προσεγμένων σημειώσεών Σας... Εἶναι ἄθλος, ὄντως, μιά τέ-
τοια προσπάθεια κι εὐτυχῶς Ἐσεῖς κατέχετε ἀκόμη τήν ἐντιμότητα τοῦ παλαιοῦ ἐρευ-
νητοῦ, νά προσέχετε καί τήν κάθε λεπτομέρεια. Εὐλογημένη συνέχεια Σᾶς εὔχομαι.
Μέ ἄπειρες εὐχαριστίες καί τιμή
παπά Κων. Καλιανός
Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε θερμότατα, σεβαστέ π. Κωνσταντῖνε, γιά τήν θετική
κριτική τῶν πονημάτων μας, πού «σύν Θεῷ» ἐκδίδουμε, καί εὐχόμαστε ὁ Θεός νά σᾶς

36
ἔχει καλά καί νά σᾶς δίνει δύναμη στήν ἐπιτέλεση τοῦ πνευματικοῦ σας ἔργου.
• Ἀπό τή «ΓΕΝΝΑΔΕΙΟ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ» τῆς Ἀθήνας πήραμε τήν παρακάτω εὐχαριστήρια
ἐπιστολή:
Ἀθήνα 4 Ἀπριλίου 2019
Ἀξιότιμε κύριε Κύρου,
λάβαμε τό τεῦχος 121, Ὀκτώβριος-Δεκέμβριος 2018 τοῦ περιοδικοῦ «Ἀρναία» καί σᾶς
εὐχαιρστοῦμε θερμά γιά τήν προσφορά καί συνεισφορά σας στόν ἐμπλουτισμό τῆς βι-
βλιοθήκης μας. Τέλος, θά σᾶς εἴμασταν εὐγνώμονες, ἄν μᾶς προσφέρατε, τό τεῦχος
120 πού μᾶς λείπει, ὥστε νά συμπληρωθεῖ ἡ σειρά.
Μέ ἐκτίμηση
Μίνα Ρόδη
Assistant Librarian, Periodicals
(Tel: (+30)210-72-10-536 ext. 321)
Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε καί ’μεῖς κ. Ρόδη, γιά τήν θετική ἀποδοχή τοῦ περιο-
δικοῦ μας (τχ. 121). Τό ἐλλεῖπον τεῦχος (120) σᾶς στάλθηκε πρόσφατα μαζί μέ τό τεῦχος
122 καί ἕνα ἀντίτυπο τοῦ νέου βιβλίου μας (2019) Τά «Μαδεμοχωριακά» τοῦ Ἠπειρώ-
τη διδασκάλου τῆς Χαλκιδικῆς Νικ Βουργαρελίδη.
• Ἀπό τήν Βιβλιοθήκη καί Κέντρο Πληροφόρησης τοῦ Πανεπιστημίου Ἰωαννίνων πή-
ραμε (Ἰωάννινα 21/6) τήν παρακάτω εὐχαριστήρια ἐπιστολή:
Ἀξιότιμε κ. Κύρου,
Σᾶς εὐχαριστῶ γιά τήν εὐγενή χειρονομία σας νά προσφέρετε στή Βιβλιοθήκη καί Κέν-
τρο Πληροφόρησης τοῦ Πανεπιστημίου Ἰωαννίνων τρία ἀντίτυπα τοῦ βιβλίου σας: «Τά
Μαδεμοχωριακά» (Λιαρίγκοβη 1878) τοῦ Ἠπειρώτη διδασκάλου τῆς Χαλκιδικῆς Νικολάου
Σπυρ. Βουργαρελίδη, Ἀρναία 2019.
Ἡ δωρεά σας θά ἐμπλουτίσει τή συλλογή τῆς Βιβλιοθήκης μας μέ ὑλικό γιά τόν πο-
λιτισμό καί τήν ἱστορία τῆς ἀγαπημένης μας Χαλκιδικῆς πρός ὄφελος τῆς ἐκπαίδευσης
καί τῆς ἔρευνας πού πραγματοποιοῦνται στό Πανεπιστήμιο Ἰωαννίνων.
Συγχαρητήρια γιά τό ἐξαιρετικό ἔργο πού ἐπιτελεῖτε γιά τήν ἀνάδειξη τῆς ἱστορίας
τοῦ τόπου μας καί εὐχόμαστε τή συνέχισή του.
Μέ ἐκτίμηση
Δρ. Γεώργιος Κ. Ζάχος
Δ/ντής τῆς Βιβλιοθήκης τοῦ Πανεπιστημίου Ἰωαννίνων
Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ κ. Διευθυντά, συμπατριώτη-συγχαλκιδικιώτη-συμμαδεμο-
χωρίτη (ἀπό τή Βαρβάρα) εὐχαριστοῦμε καί ’μεῖς γιά τήν εὐγενική ἀποδοχή τοῦ βιβλί-
ου μας, πού περιέχει τό σημαντικό καί ἐνημερωτικό πόνημα τοῦ Ἠπειρώτου διδασκά-
λου τῆς Χαλκιδικῆς, καί γιά τίς εὐχές σας. Θά ἦταν μεγάλη ἡ χαρά μας ἄν μαθαίναμε
ὅτι κάποιος καθηγητής τοῦ Πανεπιστημίου σας μέ ὁμάδα φοιτητῶν ἀναλάμβανε τήν ἔρευ-
να γιά τήν ἀνεύρεση περισσοτέρων πληροφοριῶν γιά τήν ζωή τῆς οἰκογένειας Βουρ-
γαρελίδη καί γιά τόν ἀκριβή τόπο καταγωγῆς της. Ὑγιαίνετε!
• Έπίσης ἀπό τή «ΓΕΝΝΑΔΕΙΟ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ» πήραμε (Ἀθήνα 6/6 καί 13/6) εὐχαρι-
στήριες ἐπιστολές γιά τήν ἀποστολή τῶν βιβλίων «ΤΑ ΜΑΔΕΜΟΧΩΡΙΑΚΑ» καί «Η ΚΑ-
ΘΟΔΟΣ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΣΤΟΝ ΑΔΗ» καί τῶν τευχῶν 120 καί 122 τοῦ περιοδικοῦ μας.
• Ἡ Κυπριακή Βιβλιοθήκη τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας καί Πολιτισμοῦ τῆς Κυπριακῆς
Δημοκρατίας μέ ἐπιστολή της (Λευκωσία 15/3) μᾶς εὐχαριστεῖ γιά τήν ἀποστολή-δωρεά
τῶν βιβλίων μας: «Ἡ κάθοδος τοῦ Ὀδυσσέα στήν Ἅδη καί τό «Ἡμερολόγιο τοῦ Γεωρ-
γίου Παναγιώτη Γεωργιάδη».
• Ἡ Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης (Θεσσαλονίκη, 805/26.6) μᾶς εὐχαριστεῖ μέ
ἀπόδειξη δωρεᾶς γιά τή δωρεά τῶν βιβλίων μας «Τά Μαδεμοχωριακά» καί «Ἡ κάθοδος
37
τοῦ Ὀδυσσέα στον Ἅδη» καί τό τχ. 122 τοῦ περιοδικοῦ μας.
• Ἀπό τήν Βιβλιοθήκη τῆς Ἑταιρείας Μακεδονικῶν Σπουδῶν πήραμε (Θεσσαλονίκη,
24/6) τήν παρακάτω εὐχαριστήρια ἐπιστολή:
Ἀξιότιμε κύριε Κύρου,
Μέ τήν παροῦσα ἐπιστολή ἐκφράζω τίς θερμές μου εὐχαριστίες γιά τή δωρεά πρός
τή βιβλιοθήκη τῆς Ἑταιρείας Μακεδονικῶν Σπουδῶν τῶν κάτωθι ἀξιολογότατων ἐκδό-
σεών Σας:
* “Τά Μαδεμοχωριακά” (Λιαρίγκοβη 1878) τοῦ Ἠπειρώτη διδασκάλου τῆς Χαλκιδικῆς
Νικολάου Σπυρ. Βουργαρελίδη /Δημήτριος Θ. Κύρου - Ἀρναία: Γραφικές Τέχνες “Μέ-
λισσα”, 2019.
* Ἀρναία Ἔτος ΛΒ΄, τχ. 122 (2019) (διπλό).
Οἱ ἐκδόσεις σας ἔχουν καταχωρηθεῖ στόν ἠλεκτρονικό κατάλογο τῆς Βιβλιοθήκης,
βρίσκονται ἤδη στή διάθεση τοῦ ἀναγνωστικοῦ μας Κοινοῦ, καί ἡ περιγραφή τους θά
ἐμφανίζεται στό διαδίκτυο στή διεύθυνση (http:/www.opac.ems.gr.92/) μετά τίς 4 Ἰουλί-
ου 2019.
Μέ Τιμή
Κωνσταντῖνος Κουρούδης
Προϊστάμενος Βιβλιοθήκης
Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε καί ’μεῖς, κ. Προϊστάμενε, γιά τήν εὐμενῆ ἀποδοχή τῶν
ἐκδόσεών μας καί γιά τήν καταχώρησή τους στόν ἠλεκτρονικό κατάλογο τῆς Βιβλιο-
θήκης γιά τό ἀναγνωστικό σας Κοινό καί σᾶς εὐχόμαστε δυναμική συνέχιση τῆς λει-
τουργίας τῆς Ἑταιρείας σας ὑγιαίνοντες.

Ο Ι Σ ΥΝ Δ Ρ ΟΜΗ ΤΕ Σ Μ Α Σ
Οἱ παρακάτω ἀναγραφόμενοι ἀποδέκτες τοῦ περιοδικοῦ μας βοήθησαν οἰκονομικά τή συνέχιση τῆς
ἐκδοτικῆς προσπάθειάς μας μέ τά ἀπἐναντι τῶν ὀνομάτων τους ἀναφερόμενα χρηματικά ποσά καί εὐχα-
ριστοῦμε θερμά:
• Ἱ.Μ.Ὁσίου Ἀρσενίου • Μαγ. Γ. Λαλιώτη (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » )
(Μεταμόρφωση Χαλκιδικῆς) 70 €(23.853 δρχ.) • Νικόλαος Νάκος (Ἀρναία) 20 €( 6.815 » )
• Γεώργιος Ριζόπουλος (Ἀθήνα). 60 €(20.446 » ) • Χαράλ. Λαζαρίδης (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » )
• Χρῆστος Δ. Κεχαγιᾶς (Θεσ/νίκη) 50 €(17.038 » ) • Νικ. Σαμολαδᾶς (Σέρρες) 20 €( 6.815 » )
• Βασ. Μαυρουδῆς (Θεσ/νίκη) 50 €(17.038 » ) • Νικ. Κατσαμάνης (Σέρρες) 20 €( 6.815 » )
• Δημ. Ίω. Ρουκᾶς (Χορτιάτης) 50 €(17.038 » ) • Κατερ. Λιάγκου-Ζήση (Ἀρναία) 20 €( 6.815 » )
• Γεώργ.. Δ. Τρικκαλιώτης (Καβάλα) 50 €(17.038 » ) • Γεώργ. Κουκίδης (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » )
• Κων. Ν. Ντάλλες (Ἀθήνα) 50 €(17.038 » ) • Μαρία Χαλέβα (Ἀρναία) 10 €( 3.407 » )
• Ἰωάνν. Καραμῖχος (Θεσ/νίκη) 30 €(10.222 » ) • Γεώργ. Θ. Καλαϊτζῆς (Ἀρναία) 10 €( 3.407 » )
• π. Δημήτριος Κατσιρμᾶς • Βασ. Ματσίγκος (Θέρμη) 10 €( 3.407 » )
(Παλαιοχώρι) 20 €( 6.815 » ) • Γεώργ. Χρ. Κεχαγιᾶς (Ἀρναία) 10 €( 3.407 » )
• Σαραφιανός Καράβατος (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » ) • Χρ. Καραδημήτρας (Ἀρναία) 10 €( 3.407 » )
• Ἄννα Κομιανίδου (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » ) • Ἀστ. Ἰω. Τζιτζιρίκας (Ἀρναία) 10 €( 3.407 » )
• Μοναχός Ἰγνάτιος (Ν. Σκήτη) 20 €( 6.815 » ) • Μαρ. Ἀρβανίτη (Ἀρναία) 10 €( 3.407 » )
• Γεώργ. Ἰ. Κυριαφίνης (Ἀρναία) 20 €( 6.815 » ) • Σουλτ. Καρανταγλῆ (Ἀρναία) 05 €( 1.704 » )

«ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ»
• Ἡ συμπατριώτισσά μας κ. Κούλα Πραβήτα πρόσφερε στό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» 10 εὐρώ
(3.407 δρχ.) στή μνήμη τοῦ συζύγου της Γεωργίου Περ. Πραβήτα.
Εὐχαριστοῦμε καί εὐχόμαστε ὁ Θεός νά ἀναπαύει τήν ψυχή τοῦ προσφιλοῦς σας προσώπου.

38
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ TOY ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΥΡΟΥ
«Τό Ἡμερολόγιο τοῦ Γεωργίου Παναγιώτη Γεωργιάδη (Κυριάκου).
Καταγραφή τῶν ἱστορικῶν καί δραματικῶν γεγονότων τῶν ἐτῶν
1914 -1924 στήν Ἑλλάδα καί τῶν παράλληλων γεγονότων
στήν Λιαρίγκοβη Ἀρναία».

Τοῦ Γιάννη Κύρκου Αἰκατερινάρη*

Μέ τό βιβλίο τοῦ Δ. Κύρου προστέθηκε ἀκόμα μία ψηφῖδα στήν ἐλλειμματική, ὅπως καί
νά ἔχει, ἱστοριογραφία τῆς Χαλκιδικῆς. Ἐλλειμματική, ἰδιαίτερα σέ ὅτι ἀφορᾶ στήν ἐξι-
στόρηση καί προβολή τῆς συμμετοχῆς καί δράσης τῶν κατοίκων της σέ μεγάλα ἱστορικά
γεγονότα. Κι ἕνα ἀπ’ αὐτά εἶναι ἀσφαλῶς ἡ ἱστορούμενη περίοδος. Ἀλλά γιά τήν κατανόηση
τῶν ὅσων κατέθεσε στό ἡμερολόγιό του ὁ Γεώργιος Π. Γεωργιάδης (Κυριάκου) καί δη-
μοσιοποιεῖ στό βιβλίο του ὁ Δ. Κύρου μέ τίτλο «Καταγραφή τῶν ἱστορικῶν γεγονότων ἐτῶν
1914-1926 στήν Ἑλλάδα καί τῶν παραλλήλων γεγονότων στήν Ἀρναία», θεωρῶ ἀναγκαῖο
νά προσδιορίσω τό ἱστορικό πλαίσιο τῆς περιόδου πού γράφηκε.
Μερικά γεγονότα στή Χαλκιδική, πού ἐκτυλίχτηκαν κατά τή διάρκεια κυρίως τοῦ A΄ Παγ-
κοσμίου πολέμου, ἀλλά καί λίγο ἀργότερα ἕως τήν Μικρασιατική καταστροφή τοῦ 1922,
ἐντάσσονται στίς πιό ἀκραῖες ἐκδηλώσεις τοῦ ἐθνικοῦ διχασμοῦ. Ἀποκαλύπτουν τή γε-
νικότερη πολιτική κατάσταση τῆς Ἑλλάδας σέ μία ἰδιαίτερα κρίσιμη ἱστορική περίοδο, κατά
τήν ὁποία ἡ ὁμοψυχία θά ἔπρεπε νά ἀποτελεῖ βασική προϋπόθεση τῆς εὐόδωσης τῶν
ἐθνικῶν στόχων. Τήν αἰσιοδοξία πού δημιούργησαν οἱ νικηφόροι Βαλκανικοί πόλεμοι τοῦ
1912 καί 1913 καί ἡ προσάρτηση στήν Ἑλλάδα τῶν ἀπελευθερωμένων ἐπαρχιῶν («Νέων
χωρῶν»), ἀκολούθησε ἡ δύσκολη περίοδος τοῦ καταστροφικοῦ A΄ παγκοσμίου πολέμου,
πού ἄφησε 17 ἑκατομμύρια νεκρούς, οἱ μισοί ἀπό τούς ὁποίους ἦταν στρατευμένοι, 20 ἑκα-
τομμύρια ἀγνοούμενους καί ἀνυπολόγιστες καταστροφές σέ ὑποδομές καί πολιτισμικά ἀγα-
θά.
Ὁ «Μεγάλος πόλεμος» ὅπως τόν εἶπαν, ἄρχισε ἀπό τήν πολύπαθη Βαλκανική, ὅταν ἡ
Αὐστροουγγαρία στίς 15/28 Ἰουλίου 1914 κήρυξε τόν πόλεμο κατά τῆς Σερβίας. Ἀπό τότε
καί μετά ἄρχισε νά παίρνει ἀπρόβλεπτες διαστάσεις, καθώς ἡ μία μετά τήν ἄλλη εἰσέρ-
χονταν σ’ αὐτόν διάφορες χῶρες. Τελείωσε, στίς 29 Ὀκτωβρίου/11 Νοεμβρίου 1918, μέ
τήν ταπεινωτική ἧττα τῆς Γερμανίας καί τῶν συμμάχων της, ἀλλά καί μέ τίς φοβερές ἀπώ-
λειες πού προανέφερα.
Καθώς τά γεγονότα ἐξελίσσονταν μέ ταχύτητα, ἡ ἑλληνική κυβέρνηση μέ πρωθυπουργό
κατά τήν ἔναρξη τοῦ πολέμου τόν Ἐλευθέριο Βενιζέλο, ἔπρεπε τό συντομότερο δυνατό
νά πάρει ἀποφάσεις γιά τή στάση πού θά τηροῦσε ἀπέναντι στίς συγκρουόμενες δυνάμεις.
Ἡ Ὀθωμανική αὐτοκρατορία βρίσκονταν σέ περίοδο κατάρρευσης καί ἐγκατάλειψης τῶν
εὐρωπαϊκῶν ἐδαφῶν της. Τά ὅμορα μέ αὐτή κράτη θεωροῦσαν, τό καθένα γιά λογαρια-
σμό του, ὅτι πολλά ἀπό αὐτά τούς ἀνῆκαν. Ἀπό τήν ἄλλη ἦταν ὁλοφάνερο ὅτι στό πνεῦμα
τῆς ἐξυπηρέτησης τῶν οἰκονομικῶν καί γεωπολιτικῶν ἐπιδιώξεων τῶν «Μεγάλων Δυνά-
μεων», ἡ ἔκβαση τοῦ πολέμου θά ὁδηγοῦσε καί στήν ἀνακατανομή αὐτῶν τῶν ἐδαφῶν.
Ἡ σωστή λοιπόν πρόβλεψη τοῦ ὅποιου νικητῆ καί ἡ ἔγκαιρη προσέγγισή του, ἀποτε-
λοῦσαν τό μεγάλο διακύβευμα. Ἦταν αὐτές πού γεννοῦσαν προσδοκίες στά μικρότερα
σύμμαχα κράτη, γιά τήν ἀπόκτηση ὅσο γίνεται μεγαλύτερων κερδῶν. Σ’ αὐτό τό σκοπό ἄλλω-
στε ἀπέβλεπε καί ἡ πολιτική τοῦ ἀλυτρωτισμοῦ, πού σημάδεψε τά τέλη τοῦ 19ου καί τίς

39
πρῶτες δεκαετίες τοῦ 20ου αἰῶνα. Οἱ συνθῆκες θεωροῦνταν κατάλληλες, ὄχι μόνο νά δια-
σφαλιστοῦν ὅσα μέ τόσους ἀγῶνες καί θυσίες ἀπέκτησε ὁ ἑλληνικός λαός, ἀλλά κυρίως
νά διατηρηθοῦν ἀκέραιες τίς ἐλπίδες γιά τήν ἀπελευθέρωση καί προσάρτηση στήν ἐπι-
κράτεια καί νέων ἐδαφῶν, ὅπου κυριαρχοῦσε τό ἑλληνικό στοιχεῖο.
Μέσα σ’ αὐτό τό κλίμα καί παρότι δέν εἶχαν περάσει παρά μόνο τρία χρόνια ἀπό τό τέ-
λος τῶν Βαλκανικῶν Πολέμων καί τήν «περί Εἰρήνης Σύμβαση μεταξύ Ἑλλάδας καί Ὀθω-
μανικῆς Αὐτοκρατορίας», τό 1913 , οἱ ἀμφισβητήσεις συμφωνηθέντων ἀνάμεσα στίς χῶρες
τῆς Νότιας Βαλκανικῆς ὅλο καί πλήθαιναν. Κι αὐτές σέ συνδυασμό μέ ἄλλα γεγονότα καί
κυβερνητικούς χειρισμούς, στέκονταν συχνά ἡ ἀφορμή διαφωνιῶν, ὡς πρός τήν ἀσκού-
μενη πολιτική τῆς χώρας, ἀνάμεσα στούς δύο θεσμικούς παράγοντες ἐξουσίας, στό Βε-
νιζέλο –πρωθυπουργό κατά τό πλεῖστον ἐκείνη τήν περίοδο– καί στό βασιλιά Κωνσταντῖνο.
Οἱ ἀντιπαραθέσεις βρέθηκαν στήν κορύφωσή τους ὅταν, πέρα ἀπό τίς ὅποιες διαφορές
στήν πολιτική διαχείριση καί στόν τρόπο διοίκησης τῶν «Νέων χωρῶν», προστέθηκαν καί
ἐκεῖνες πού σχετίζονταν μέ τήν πολιτική ἀπόφαση τῆς συμμετοχῆς ἤ ὄχι τῆς χώρας στόν
Α΄ παγκόσμιο πόλεμο. Τήν πρώτη ἄποψη στήριζε ἡ «βενιζελική» παράταξη καί τή δεύτε-
ρη, τῆς τήρησης δηλαδή μίας οὐδέτερης στάσης, ἡ «φιλοβασιλική».
Ἡ διχογνωμία τῶν πολιτειακῶν παραγόντων, μέ τή γνωστή ἀπό παλιότερα ἀνάμειξη τοῦ
«ἐξωτερικοῦ παράγοντα», ὁδήγησε στόν ὀδυνηρό Ἐθνικό διχασμό, πού ἔφτασε μέχρι τή
διαίρεση τῆς χώρας στό «Κράτος τῶν Ἀθηνῶν» καί στό ἀντίστοιχο τῆς Θεσσαλονίκης. Στό
πρῶτο παρέμειναν οἱ ἐπαρχίες πού εἶχαν ἀπελευθερωθεῖ πρίν ἀπό τούς Βαλκανικούς πο-
λέμους τοῦ 1912 – 1913, αὐτές δηλαδή πού συναπάρτιζαν τήν «Παλαιά Ἑλλάδα» καί ἡ Ἤπει-
ρος, καθώς στήν προσάρτηση τῆς τελευταίας στό «Κράτος τῆς Θεσσαλονίκης», στεκό-
ταν ἐμπόδιο ἡ Ἰταλία, ἀποβλέποντας στήν ἐξυπηρέτηση τῶν δικῶν της πάντα ἐπιδιώξεων.
Στό δεύτερο, μέ πρωτεύουσα τή Θεσσαλονίκη, ἀνῆκαν περιοχές γύρω ἀπό τήν πόλη, τά
νησιά τοῦ ἀνατολικοῦ Αἰγαίου καί ἡ Κρήτη. Σταδιακά ὡστόσο ἐπεκτείνονταν καί σέ ἄλλες
περιοχές.
Ἡ πλειοψηφία τῶν κατοίκων τοῦ «Κράτους τῶν Ἀθηνῶν» στήριζε τόν Κωνσταντῖνο, ὅπως
καί ὁρισμένοι πληθυσμοί τῶν «Νέων χωρῶν», στήν πλειοψηφία τους ἀλλοεθνεῖς. Ἀντιθέτως
συντάσσονταν μέ τήν «Προσωρινή Κυβέρνηση τῆς Θεσσαλονίκης» οἱ περισσότεροι τῶν
κατοίκων τῶν ἐπαρχιῶν πού εἶχαν ἀπελευθερωθεῖ ἐκεῖνο τό χρονικό διάστημα καί τῶν ἑλλη-
νικῶν παροικιῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἐξαίρεση ἀποτελοῦσε κυρίως ἡ Χαλκιδική, σέ ὁρισμέ-
να ἀπό τά γεγονότα τῆς ὁποίας ἀναφέρεται τό συγκεκριμένο ἡμερολόγιο.
Αὐτή ἡ κατάσταση εἶχε ὡς κατάληξη ἀπό τό 1916 νά γεμίσουν τά βουνά καί τά δάση
τῆς ἱστορικῆς χερσονήσου μέ φυγόστρατους καί ἀνυπότακτους Χαλκιδικιῶτες. Ἀρνοῦνταν
τήν κατάταξή τους στό στρατό τῶν συμμαχικῶν δυνάμεων τῆς ΑΝΤΑΝΤ (Entente, Τριπλῆ
Συνεννόηση Γαλλίας, Ἡνωμένου Βασιλείου τῆς Μεγάλης Βρετανίας καί Ρωσικῆς Αὐτο-
κρατορίας), ὅπου τούς καλοῦσε ἡ «Ἐθνική Ἄμυνα» καί στή συνέχεια ἡ «Προσωρινή Κυ-
βέρνηση τῆς Θεσσαλονίκης», μέ ἐπικεφαλῆς τούς Βενιζέλο, Δαγκλή καί Κουντουριώτη.
Οἱ ἀπειλές, οἱ συγκρούσεις, ἡ λήψη σκληρῶν μέτρων πού ἔφταναν σέ ἐκτοπίσεις καί ἐκτε-
λέσεις τῶν ἀποκαλούμενων «ἐπίστρατων», ἔφθασαν στό ἀποκορύφωμά τους.
Πολλά ἀπ’ ὅλα αὐτά ἐνυπάρχουν καί παρουσιάζονται μέ γλαφυρό τρόπο στό ἡμερολόγιο
τοῦ Γ. Π. Γεωργιάδη. Ἀποτελοῦν τίς αὐθεντικές μαρτυρίες ἑνός ἁπλοῦ Χαλκιδικιώτη. Ὁ
συγγραφέας Δ. Κύρου τίς μετέφερε στό βιβλίο του μέ πρόσθετες πληροφορίες καί σχό-
λια, συμβάλλοντας μέ αὐτό τόν τρόπο στήν καταγραφή καί στή διερεύνηση τῶν γεγονό-
των τῆς Χαλκιδικῆς, τά ὁποία κατά τόν Ἐθνικό διχασμό πῆραν ἀπρόβλεπτες διαστάσεις.

* Ὁ Γιάννης Αίκατερινάρης εἶναι Πολυγυρινός ἀρχιτέκτονας καί ἱστοριοδίφης.


40
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
«ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ
(ΚΥΡΙΑΚΟΥ)» ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Θ. ΚΥΡΟΥ

ΑΥΓΟΛΟΥΠΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ
Καθηγητής Ἀστρονομίας ΑΠΘ
Τό ἡμερολόγιο αὐτό εἶναι ἕνα χειρόγραφο τετράδιο 98 σελίδων γραμμένο μέ μολύβι ἀπό
τόν Γεώργιο Γεωργιάδη (1845-1935), ἀγωγιάτη – παραγγελιοδόχο στό ἐπάγγελμα καί βρίσκον-
ταν στά χέρια τοῦ ἀείμνηστου ἐγγονοῦ του μέ τό ἴδιο ὄνομα. Γιά τόν ἐγγονό του αὐτόν ὡς μα-
θητής τοῦ Γυμνασίου Ἀρναίας τή δεκαετία τοῦ 1960, καθώς ἐνοικίαζα στό σπίτι τῆς ἀδελφῆς
του ἔτρεφα μέσα μου μία μεγάλη ἀγάπη, ἐκτίμηση καί σεβασμό γιά τήν ἀγάπη πού εἶχε ἔμπρα-
κτα πρός τούς συνανθρώπους του. Ἡ ἔκδοση τοῦ βιβλίου αὐτοῦ χρηματοδοτήθηκε ἀπό τά
ἀξιέπαινα τρισέγγονα τοῦ συντάκτη, τοῦ Γεωργίου Βασιλείου Κυριάκου (Γεωργιάδη) καί τῆς
ἀδελφῆς του Δανάης.
Δέχθηκα μέ μεγάλη χαρά νά παρουσιάσω τό βιβλίο αὐτό διότι πιστεύω ὅτι ἡ ἱστορία ἑνός
τόπου ἀλλά γενικότερα καί ἡ ἱστορία ἑνός λαοῦ γράφεται σέ ἐπίπεδο ἐπιθυμητῆς ἀντικειμενι-
κότητας μόνον ἀπό τή σύνθεση καταγραφῶν τῶν ἀνθρώπων πού ἔζησαν τά ἱστορικά γεγονότα
καί αὐτό ἀποτελεῖ ἐθνικό χρέος ὅλων μας.
Τό βιβλίο τό δούλεψε μέ ἰδιαίτερο σεβασμό ὁ ἀξιόλογος καί πολυγραφότατος ἱστορικός καί
λαογράφος καθηγητής κ. Δημήτριος Κύρου. Ἔρχεται μάλιστα σάν συνέχεια τοῦ βιβλίου τοῦ ἀγα-
πητοῦ φίλου κ. Χρήστου Καραστέργιου, πού ἔχει τόν τίτλο «Εἴδομεν ζωήν ἐλευθέραν» καί τό
ὁποῖο εἶναι ἐπίσης στηριγμένο στό ἡμερολόγιο ἑνός ἁπλοῦ Ἱερισσιώτη, τοῦ Χρίστου Σακελλα-
ρίου, πού ἔζησε τά γεγονότα τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Χαλκιδικῆς ἀπό τόν τουρκικό ζυγό τῶν
ἐτῶν 1912-13.
Τό παρουσιαζόμενο ἡμερολόγιο περιέχει:
Πρῶτον, 58 γεγονότα πού ἀναφέρονται στήν πολιτική καί στρατιωτική κατάσταση τῆς Ἑλλά-
δας, ὅπως τά παρακολουθοῦσε αὐτός ὁ ἁπλός κάτοικος τῆς Ἀρναίας μέσα ἀπό ἐφημερίδες καί
ἀκούσματα καί
Δεύτερον, 27 πολύ σημαντικά γεγονότα τῆς ἐκκλησιαστικῆς, τῆς πολιτικῆς, τῆς ἐκπαιδευ-
τικῆς καί τῆς κοινωνικῆς ζωῆς τοῦ ἴδιου τοῦ χωριοῦ του, ὅπως τά ἔζησε καί τά εἶδε μέ τά δικά
του μάτια. Αὐτά τά γεγονότα εἶναι πού δίδουν καί ἰδιαίτερη ἱστορική ἀξία στό ἡμερολόγιο καί
ἐντυπωσιάζουν τόν ἀναγνώστη προσφέροντάς του γνώση χρήσιμη ἱστορικά, ἀλλά καί ἐθνικά
διδακτική.
Τό βιβλίο ξεκινᾶ μέ τήν ἔναρξη τοῦ Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου τό 1914 περιγράφοντας τήν ὀχύ-
ρωση τῶν Ἀγγλογάλλων δυτικά τοῦ Στρυμώνα καί τήν ἐκκένωση τῆς Νιγρίτας καί τοῦ Σοχοῦ,
καθώς καί τήν φιλοξενία τῶν κατοίκων τους ἀπό τά χωριά μας τῆς ΒΑ Χαλκιδικῆς. Ἀναφέρεται
στήν δημιουργία τῆς νέας κυβέρνησης στή Θεσσαλονίκη ἀπό τόν Βενιζέλο τό Σεπτέμβριο τοῦ
1916 καί περιγράφει μέ μεγάλη λεπτομέρεια, ἀλλά καί μέ ἐνδιαφέρουσα ἐπιστημονική ἀξία, τά
θλιβερά γεγονότα πού ἀκολούθησαν ἀπό τή μεριά τῶν ἐπιστράτων καί τοῦ Στρατοῦ στά χωριά
τῆς ΒΑ Χαλκιδικῆς καί ἰδιαίτερα στήν Ἀρναία, πού ἀποτέλεσε τό κέντρο τῶν ἐπιστράτων, μέ τή
μάχη καί τίς μεγάλες καταστροφές πού δημιούργησαν τό βράδυ τῆς 12ης Δεκεμβρίου 1916 οἱ
ἐπίστρατοι καί στή συνέχεια οἱ συγκρούσεις τους μέ τόν Στρατό τῆς κυβέρνησης τοῦ Βενιζέ-
λου στήν Ἀρναία καί στά γύρω χωριά.
Στή συνέχεια ὁ συντάκτης τοῦ ἡμερολογίου ἀναφέρεται σέ ἱστορικά πολεμικά γεγονότα, πού
δέν ἔχουν στενή σχέση μέ τήν Ἀρναία καί γενικότερα μέ τή Χαλκιδική, ἀλλά ἔχουν ἐθνική ση-
μασία καί ἀναφέρονται στίς πολιτικές ἐξελίξεις πρίν, κατά τήν διάρκεια καί μετά τήν ἐκστρα-
τεία καί τήν μεγάλη ἐθνική καταστροφή στήν Μικρά Ἀσία, καθώς καί στίς συνθῆκες πού ἀκο-
λούθησαν.
Εὔχομαι νά εὑρεθοῦν καί ἄλλα τέτοια ἡμερολόγια καί πνευματικοί ἄνθρωποι πού νά τά ἀνα-
δείξουν.
41
Ὁ πνευματικός σύνδεσμος Ἀμφιλοχίας καί Ἀρναίας
Τοῦ Νικολάου Χαρ. Τέλωνα
τ. Δημάρχου Ἀμφιλοχίας

Κατά τόν μήνα Ἀπρίλιο τοῦ 1833, διά Βασιλικοῦ Διατάγματος τῆς Βαυαρικῆς Ἀντιβασι-
λείας, τό νεοεπαγές ἑλληνικό κράτος, διαιρέθηκε σέ Διοικητικές Περιφέρειες διά τοῦ σχη-
ματισμοῦ 10 νομῶν καί 47 ἐπαρχιῶν. Στό νομό Ἀκαρνανίας καί Αἰτωλίας τό ΒΔ τμῆμα κα-
τεῖχε ἡ ἐπαρχία Βάλτου1. Κατόπιν, σχηματίστηκαν σέ ὅλη τήν ἐπικράτεια οἱ νέοι Δῆμοι, με-
ταξύ τῶν ὁποίων καί ὁ Δῆμος Ἀμβρακίας – ἕνας ἀπό τούς 6 πρώτους Δήμους τῆς ἐπαρχίας
Βάλτου – μέ πρωτεύουσα τόν Καρβασαρά (σημερινή Ἀμφιλοχία).
Σύμφωνα μέ τή συνθήκη τοῦ 1832 ἡ μεθοριακή γραμμή, πού ξεκινοῦσε ἀπό τόν Ἀμβρα-
κικό κόλπο, ἄφηνε τά στενά τοῦ Μακρυνόρους2 στό Ἑλληνικό καί τίς ἁλυκές τῆς Κόπραι-
νας στό Τουρκικό. Ὁ Δῆμος, δηλαδή, Ἀμβρακίας, γειτνίαζε μέ τήν Ὀθωμανική Αὐτοκρα-
τορία, στό σημεῖο ὅπου ὑπάρχει ἀκόμα τό μεθοριακό φυλάκιο – γνωστό ὡς Κούλια – πού
εἶχε στηθεῖ ἐκεῖ, γιά νά χωρίζει τήν ἐλεύθερη ἀπό τή σκλαβωμένη Ἑλλάδα.

Tό μεθοριακό φυλάκιο στό δρόμο ἀπό Κομπότι πρός Φλωριάδα.


Ἡ μικρή Πολίχνη τοῦ Καρβασαρᾶ, δέν ἦταν ἁπλῶς ἡ πρωτεύουσα τοῦ Δήμου Ἀμβρα-
κίας, ἀλλά μία ἰδιαίτερα σημαντική θέση – πέρασμα ἀπό τό Ἑλληνικό στό Τουρκικό καί ἀντι-
στρόφως. Γιά τό λόγο αὐτό εἶχαν ἐδῶ τήν ἕδρα τους γιά πολλά χρόνια τό Ὑποπροξενεῖο
τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ἕνα ἀπό τά τρία Ἀρχηγεῖα Στρατοῦ καθώς καί τό Ἀρχη-
γεῖο τοῦ Σώματος τῆς Ὀροφυλακῆς3.
Τό 1881 ἀπελευθερώθηκε ἡ Ἄρτα καί οἱ περιοχές Ραδοβισδίου καί Τζουμέρκων. Ὁ Καρ-
βασαρᾶς τώρα ἀναπνέει πιό ἐλεύθερα λόγω τῆς ἀπομάκρυνσης τῶν συνόρων πρός τή με-
ριά τῶν Ἰωαννίνων, ἀλλά ὁ κίνδυνος παρέμεινε ἀπό τή μεριά τῆς Πρέβεζας, πού βρισκό-
ταν μέχρι τό 1913 ὑπό Ὀθωμανική κυριαρχία.
Καθ’ ὅλο αὐτό τό διάστημα ἡ πρωτεύουσα τοῦ Βάλτου ἀπαντᾶται σέ πλῆθος ἐγγράφων
μέ διπλή ὀνομασία· πότε ὡς Καρβασαρᾶς, πότε ὡς Ἀμφιλοχικόν Ἄργος4, κάτι πού ἐπιβάλ-
λετο νά παύσει καί νά ἐπιλεγεῖ μία καί μοναδική ὀνομασία πρός ἀποφυγή συγχύσεων.

42
Ἔτσι στίς 20 Νοεμβρίου 1908 ἐκδόθηκε Β.Δ., σύμφωνα μέ τό ὁποῖο, ὁ Βασιλεύς τῶν Ἑλλή-
νων Γεώργιος Α΄, κατόπιν προτάσεως τοῦ ἐπί τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἔκρινε ὅπως: «Ἡ
κωμόπολις “Καρβασαρά” φέρη ἐφεξῆς τό ὄνομα “Ἀμφιλοχία”».
Τά μέχρι ἐδῶ ἀναφερθέντα περιέχονται λεπτομερῶς στό δίτομο πόνημά μας, πού ἐκδό-
θηκε τό ἔτος 20175. Δέν εἶχαν περάσει παρά ἐλάχιστες μέρες ἀπό τήν παρουσίαση τῆς ἔκδο-
σης καί ἡ συνεχιζόμενη ἔρευνα προσκόμισε ἕνα νέο, ἄγνωστο ἀλλά ἰδιαιτέρως σημαντικό
στοιχεῖο σχετιζόμενο μέ τήν μετονομασία τῆς πόλεώς μας.
Κατά τή διαδικασία τῆς μετονομασίας ὑπῆρξαν ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν μας διαφω-
νίες. Ἄλλοι πρότειναν νά ὀνομασθεῖ ἡ πόλις Λιμναία6, ἄλλοι Ἀμφιλοχικόν Ἄργος, χωρίς νά
λείπουν καί κάποιοι, πού ἐπιθυμοῦσαν τή διατήρηση τῆς μέχρι τότε ὀνομασίας.
Τήν τελική λύση ἔδωσε ἕνας στρατιωτικός, πού ὑπηρετοῦσε τότε στόν Καρβασαρά. Ἦταν
ὁ ἐξ Ἀρναίας τῆς Χαλκιδικῆς, Ἀντισυνταγματάρχης Μαυρουδής Γερογιάννης ἕνα ἰδιαίτε-
ρα χαρισματικό πρόσωπο πού πέραν τῆς στρατιωτικῆς του κατάρτισης, ἦταν καί βαθύς γνώ-
στης τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας. Τούς ἔπεισε λοιπόν νά ἐπιλέξουν ὡς νέα ὀνομασία τό «Ἀμφι-
λοχία» πού παρέπεμπε στό ἀρχαῖο ἔθνος τόν Ἀμφιλόχων καί ἦταν μία περιοχή, πού κατε-
λάμβανε – σύμφωνα μέ τόν Θουκυδίδη – τό χῶρο ἀπό τή σημερινή Ἀμφιλοχία ἕως τήν Ἄρτα,
ἔχοντας ὡς ὅριο πρός ἀνατολᾶς τόν ποταμό Ἀχελῷο.
Τό Δημοτικό Συμβούλιο ἐνστερνίστηκε τήν ἄποψή του καί διαβίβασε τήν πρότασή του
στήν ἁρμόδια ἐπιτροπή, πού εἶχε ὁρισθεῖ γιά τίς μετονομασίες.
Ἀπό τήν ἔγκριση τῆς ἀπόφασης – 1908 – εἶχαν παρέλθει δύο χρόνια.
Τόν Μάιο τοῦ 1910 τό Δημοτικό Συμβούλιο τοῦ Δήμου Ἀμβρακίας, ἀποφάσισε νά ἀνα-
κηρύξει τόν Μ. Γερογιάννη ὡς ἐπίτιμο δημότη Ἀμβρακίας. Ἔτσι διαβίβασε τήν ἀπόφασή
του στή Νομαρχία καθώς καί στήν ἐφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ», πού τήν δημοσίευσε στό φύλ-
λο τῆς 1ης Ἰουνίου 1910, μέ
τό παρακάτω κείμενο:
«ΤΙΜΗ ΕΙΣ ΤΟΝ
κ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΝ
Δι’ ἀποφάσεως τοῦ Δη-
μοτικοῦ Συμβουλίου τῆς
Ἀμφιλοχίας, πρώην «Καρβα-
σαρά», ὁ ἀντισυνταγματάρ-
χης κ. Μ. Γερογιάννης ἀνε-
κηρύχθη προχθές Ἐπίτιμον
Μέλος τῆς πόλεως ταύτης
καί δημότης Ἀμβρακίας. Ἡ
τιμή ἀπενεμήθη αὐτῶ, διότι
πρό δύο ἐτῶν ἐν Καρβασαρᾷ
ὑπέβαλεν εἰς τούς ἄρχον-
τας τῆς πόλεως καί τούς κα-
τοίκους τήν ἰδέαν τῆς μετο-
νομασίας, διά τοῦ ὀνόματος
τῆς ἀρχαίας πόλεως, ἧς τά
ἐρείπια μετά τοῦ Φρουρίου
σῴζονται καί νῦν ἐν μεγάλῃ
ἐκτάσει. Ἐνήργησε δέ μετά
ζήλου, εἰς πραγματοποίησιν
τῆς ὡραίας ἐμπνεύσεώς
του».
43
Τό ἄγνωστο – μέχρι τό 2017 – αὐτό στοιχεῖο, ὡς ἦτο ἑπόμενο μᾶς γέμισε χαρά καί συγ-
κίνηση.
Χαρά μέν διότι προστίθεται ἕνα ἰδιαίτερα σημαντικό γεγονός στήν ὅλη ἱστορική πορεία
τοῦ τόπου μου, συγκίνηση δέ, διότι ἡ Ἀρναία μᾶς εἶναι ἰδιαίτερα συμπαθής γιά δύο λόγους.
Ὁ πρῶτος, διότι κατά τή νεαρή μας ἡλικία (1971) πρωτοπεράσαμε ἀπό ἐκεῖ κατευθυνόμε-
νοι πρός τό Ἅγιον Ὅρος καί τήν συγκρατήσαμε στή μνήμη ὡς ἕνα τόπο πού σέβεται τήν
παράδοση. Ὁ δεύτερος, διότι τό Σεπτέμβριο τοῦ 1984 συναντήσαμε στήν πρεσβεία τῆς Τσε-
χίας στό Νέο Ψυχικό Ἀθηνῶν τόν Δήμαρχό της Στέργιο Καραστέργιο, μέ τόν ὁποῖο μᾶς συν-
δέει ἔκτοτε 35ετής ἀδιατάρακτη φιλία.
Ἀπό τήν ἡμερομηνία τῆς μετονομασίας πέρασαν 111 ὁλόκληρα χρόνια. Ταραγμένα τά
περισσότερα ἀπό τούς συνεχεῖς πολέμους, καταστροφές, πτωχεύσεις, κατοχή, ἐμφύλιο, πού
κατόρθωσαν νά σκεπάσουν μέ βαρύ ἐπίστρωμα λήθης τό γεγονός αὐτό.
Πιστεύουμε, ὅτι ἡ ἀποκάλυψη αὐτή φέρει τούς δύο Δήμους ἐνώπιον νέων δεδομένων.
Ὁ πνευματικός μας δεσμός τοῦ 1908, πρέπει νά ἐνισχυθεῖ καί στίς δικές μας μέρες διά ἀδελ-
φοποιήσεως τῶν δύο πόλεων, γεγονός πού εὔκολα μπορεῖ νά ὑλοποιηθεῖ διά τῶν ἀποφά-
σεων τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων των πρός μεγάλη χαρά τῶν συμπολιτῶν μας.

Σημείωση περιοδικοῦ: Τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» συμφωνεῖ καί ἐπαυξάνει γιά τήν ἀδελφο-
ποίηση τῆς Ἀμφιλοχίας μέ τήν Ἀρναία. «Ἰδού πεδίον δόξης λαμπρόν» γιά τά νέα Δημοτικά Συμ-
βούλια τῶν Δήμων Ἀμφιλοχίας καί Ἀριστοτέλη.

Σημειώσεις:
1. Βάλτος: Ὅσοι δέν γνωρίζουν τόν τόπο καί μόνο τό ἄκουσμα τῆς λέξης φέρει στό νοῦ βαλτῶδες
ἀνθυγιεινό μέρος μέ λάσπες, καλάμια, βατράχια, βδέλλες, κουνούπια, πυρετούς. Τίποτε ἀπό ὅλα αὐτά
δέν ὑπάρχει σέ τοῦτο τόν τόπο. Ἀντίθετα· ἀλλεπάλληλες ὁροσειρές, μέ βαθιές πτυχώσεις καί πυκνά
ἐξ ἀγρίων δένδρων δάση, καλύπτουν ὅλη τήν περιοχή. Γιά τό λόγο αὐτό εἶχαν θεριέψει στήν περιοχή
αὐτή κλεφταρματωλικά τμήματα, σύμφωνα μέ τό πανελληνίως γνωστό δημοτικό τραγούδι «Κάτω στοῦ
Βάλτου τά χωριά». Πῶς λοιπόν ὁ τραχύς τοῦτος τόπος, ἐπικράτησε νά ὀνομάζεται Βάλτος; Κατά μία
ἐκδοχή, ὅσοι ἐπί τουρκοκρατίας ξεκινοῦσαν ἀπό τήν Ἤπειρο μέ προορισμό τή Στερεά Ἑλλάδα ἤ τήν
Πελοπόννησο, ὑποχρεωτικά ἔπρεπε νά περάσουν μέσα ἀπό τόν δασωμένο αὐτό τόπο. Γιά τά τουρ-
κικά στρατεύματα, ἐλλόχευε ἐδῶ ὁ φόβος τοῦ αἰφνιδιασμοῦ καί δέν ἦταν λίγες οἱ φορές, πού ὑπέ-
στησαν ὁλοκληρωτική πανωλεθρία. Γι’ αὐτό παρομοίασαν τό μέρος μέ Βάλτο, ὅπου κινδυνεύεις νά
βαλτώσεις καί νά χαθεῖς, πνιγμένος κυριολεκτικά μέσα στά δάση, ὅπου παραφύλαγαν οἱ κλέφτες τῆς
περιοχῆς.
2. Μακρυνόρος: Ἐπίμηκες ὄρος, πού ὀνομάστηκε καί «Δυτικές Θερμοπύλες», γιατί κατέχει τήν
ἀντίστοιχη στρατηγική θέση τῶν ἀνατολικῶν Θερμοπυλῶν. Ὁ Ἰωάννης Καποδίστριας τό ὀνόμασε «κλει-
δίον τῆς Ἑλλάδος». Ὅποιος κατεῖχε τή στενωπό τῆς εἰσόδου – κοντά στό σημερινό οἰκισμό Λαγκαδά
τοῦ Βάλτου – ἦτο κύριος τῆς περιοχῆς. Γιά τό λόγο αὐτό, ὅταν θά γινόταν ἡ χάραξη τῶν συνόρων
τοῦ νεοελληνικοῦ Κράτους, ὁ Καποδίστριας κατέβαλε ὑπεράνθρωπες προσπάθειες προκειμένου νά
συμπεριληφθῆ τό Μακρυνόρος ἐντός τῶν ἑλληνικῶν ὁρίων.
3. Ὀροφυλακή: Εἰδικό Σῶμα, πού δημιουργήθηκε γιά τήν καταδίωξη τῶν ληστρικῶν συμμοριῶν,
πού ταλαιπώρησαν ἰδιαίτερα τό Βάλτο καί τήν τουρκοκρατούμενη περιοχή τῆς Ἄρτας γιά ἕνα σχε-
δόν αἰῶνα.
4. Ἀμφιλοχικόν Ἄργος: Πρωτεύουσα τῆς ἀρχαίας Ἀμφιλοχίας, τήν ὁποία ἔκτισε «ἐν τῷ κόλπῳ τῷ
Ἀμβρακικῷ» ὁ Ἀμφιλόχος γιός τοῦ Ἀργείου Ἀμφιαράου, δίδοντάς της τό ὄνομα τῆς πατρίδος του.
Τά ἐρείπια βρίσκονται πλησίον τῆς σημερινῆς Ἀμφιλοχίας.
5. Νικολάου Χαρ. Τελώνα, «Ταξίδι σέ χρόνια λησμονημένα», Ἀμφιλοχία (Καρβασαρᾶς) 1829-
1944», Ἀμφιλοχία 2017, ἔργο δίτομο ἑξαντληθέν.
6. Λιμναία: Πόλις τῆς ἀρχαίας Ἀκαρνανίας, πού συνόρευε μέ τό ἔθνος τῶν Ἀμφιλόχων. Ἐρείπιά
της σώζονται καί ἐντός τοῦ οἰκισμοῦ τῆς σημερινῆς Ἀμφιλοχίας.

44
Ο ΤΥΠΟΣ ΓΡΑΦΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΑΡΝΑΙΑ»
(2018)
Τά παρακάτω ἔντυπα (ἐφημερίδες-περιοδικά) καταγράφουν τό περιοδικό μας στίς βιβλιογραφικές στῆλες
τους:
α΄) Ἐφημερίδες:
– «ΤΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ»: (φφ. 162-165), «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ» (φφ. 2208 καί 2219).
β΄) Περιοδικά:
«ΦΙΛΟΤΕΛΙΚΗ ΛΕΣΒΟΣ» (τχχ. 268-271), «ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ» (τχχ. 35 καί 37), «ΣΙΦ-
ΝΙΑΚΑ» (τχ. 26/2018) καί «ΒΙΓΛΑ ΠΛΩΡΗ» (τχ. 11/2018).

Ο ΤΥΠΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜ. Θ. ΚΥΡΟΥ


Τό περιοδικό «ΠΑΡΙΑΝΑ», πού ἀσχολεῖται ἀπό τό 1979 μέ τήν Ἱστορία καί τή Λαογραφία
τῆς νήσου Πάρου καί τήν Ἀρχαιολογία, τά Γράμματα καί τήν Τέχνη τῆς νήσου Ἀντιπάρου
καί ἐκδίδεται στήν Ἀθήνα, παρουσιάζει τά 3 τελευταία βιβλία τοῦ Ἐκδότη-Διευθυντῆ τοῦ
περιοδικοῦ μας ὡς ἑξῆς στό τεῦχος 152/Ἰαν.-Μάρτ. 2019, σ. 111:

45
ΕΝΤΥΠΑ ΠΟΥ ΛΑΒΑΜΕ
ΒΙΒΛΙΑ

● Συλλογική ἔκδοση, «Ὁ παπα-Βασίλης τῆς Ἀρναίας». Ἱερεύς Βασίλειος Πραβήτας, ὁ ταπεινός,


ὁ ἁπλοῦς, ὁ πρᾶος, Ἀρναία 2019, σσ. 63.
● Δημ. Κ. Παπακωνσταντίνου, Ποιητικά ἅπαντα, τόμοι Α΄-Β΄, Ἀθήνα, σσ. 324+390. (Προσφορά Χαλ-
κιδικιώτη, μέ τή φροντίδα τοῦ Ἐμμανουήλ Φουντουλάκη, συνοδευόμενη ἀπό σχετική δισκέτα).
● Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίου Κοσμᾶ Ἀρναίας, Ἅγιος Κοσμᾶς καί ἡ ἑλληνικότητα τῆς Μακεδονίας. Πρα-
κτικά 17ου Πνευματικοῦ Συμποσίου πρός τιμήν τοῦ Ἁγίου Ἱερομάρτυρος καί Ἰσαποστόλου Κοσμᾶ
τοῦ Αἰτωλοῦ στήν Ἱερά Μονή Ἁγίου Κοσμᾶ Ἀρναίας, 24 Αὐγούστου 2018), Ἀρναία 2019, σσ. 148.
● Κωνσταντίνου Γ. Σταλίδη, Στά μαγεμένα τῆς βραδιᾶς, Β΄ Ἔκδοση, Ἀθήνα 2019, σσ. 154.
● Κωνσταντίνου Ἰ. Χολέβα, Τό «Μακεδονικό Ζήτημα» καί οἱ παγίδες τῆς σύνθετης ὀνομασίας,
Θεσσαλονίκη 2018, σσ. 48.
● Δημητρίου Κύρου, Τά «Μαδεμοχωριακά» (Λιαρίγκοβη 1878) τοῦ Ἠπειρώτη διδασκάλου τῆς Χαλ-
κιδικῆς Νικολάου Σπυρ. Βουργαρελίδη, Ἀρναία 2019, σσ. 112.
● Δήμου Θερμαϊκοῦ, Ἱστορία καί Μνημεῖα τῆς Ἐπανομῆς, Πρακτικά ἐπιστημονικῆς καί Πολιτι-
στικῆς ἑσπερίδας. Ἐπανομή, 6 Μαΐου 2018. Ἐπιστημονική ἐπιμέλεια: Θεοχάρης Παζαρᾶς, Δῆμος
Θερμαϊκοῦ, 2019, σσ. 126. (Προσφορά ἑνός τῶν Εἰσηγητῶν, τοῦ Νικ. Παπαοικονόμου, συνερ-
γάτη τοῦ περιοδικοῦ μας, κατά τήν ἐπίσκεψή του στήν Ἀρναία.
● Ἀρκαδίου Ἱεροδιακόνου Βατοπαιδινοῦ, Ἱστορία τῆς Ἱερᾶς Μεγίστης Μονῆς Βατοπαιδίου, Ἐπι-
μέλεια: Ἰωακείμ Ἀθ. Παπάγγελος, Ἱερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου, Ἅγιον Ὄρος 2017, σσ. 476,
(μέ τήν ἀφιέρωση:
«Τῷ ἐλλογιμωτάτῳ Κυρίῳ Δημητρίῳ Θ. Κύρου, πατρικῆς ἀγάπης καί τιμῆς ἕνεκεν».
Ὁ Καθηγούμενος
τῆς Ἱερᾶς Μεγίστης Μονῆς Βατοπαιδίου Ἀρχιμ. Ἐφραίμ)
● Ὁσίου Παϊσίου Ἁγιορείτου, Τό ταγκαλάκι. Οἱ μεθοδεῖες τοῦ διαβόλου, β΄ ἔκδοση Ἱερᾶς Μονῆς
Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ Ἀρναίας. Ἐπιμέλεια: Ἀρχιμ. Χρυσοστόμου Μαϊδώνη, Πρωτοσυγκέλλου
- Ἱεροκήρυκος Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ, Ἀρναία 2019, σσ. 174.

ΕΠΕΤΗΡΙΔΕΣ

● ΣΕΡΡΑΪΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, σύγγραμμα περιοδικοῦ τῆς Ἱστορικῆς καί Λαογραφικῆς Ἑταιρείας Σερρῶν-
Μελενίκου, τόμος 19ος, Ἀθήνα 2019, σσ. 276. (Στό ἄρθρο τοῦ Θωμᾶ Π. Πέννα, Νιγρίτα 1912-
1913. Δύο ἀπελευθερώσεις καί μία νικηφόρα ἀπόκρουση σέ ὀκτώ μῆνες, σ. 240, γίνεται ἀνα-
φορά καί στήν Ἀρναία πρός τήν ὁποία κατευθύνθηκαν οἱ Πρόσκοποι, πού εἶχαν ἀποβιβασθεῖ στόν
κόλπο τοῦ Ὀρφανοῦ, «ἐκδιώκοντας τίς ἐκεῖ μικρές τουρκικές φρουρές ἤ δυνάμεις Χωροφυ-
λακῆς καί ἐγκαθιστώντας ἑλληνικές τοπικές Ἀρχές»).

ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ

Τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» συγχαίρει γιά τήν ἐκλογή τους: Τόν νέο Δήμαρχο τοῦ
Δήμου Ἀριστοτέλη Ἀρναιώτη κ. Στέλιο Θ. Βαλιᾶνο, τήν ἐπανεκλεγεῖσα Περιφερειακή
Σύμβουλο Χαλκιδικῆς Ἀρναιώτισσα κ. Κατερίνα Ζωγράφου, τόν ἐπανεκλεγέντα Δή-
μαρχο τοῦ Δήμου Πολυγύρου Ἀρναιώτη κ. Ἀστέριο Γ. Ζωγράφο, καί τούς ἐκλεγέντες
Δημοτικούς Συμβούλους τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη καί τούς Συμβούλους τῆς Τοπικῆς
Κοινότητας Ἀρναίας καί τούς εὔχεται «καλή δύναμη» στό ἔργο τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοί-
κησης γιά τό καλό τῶν δημοτῶν.

46
ΑΠΟΨΕΙΣ-ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ-ΣΧΟΛΙA
EΠΙΣHMANΣEIΣ ΣE ANTITOYΡIΣTIKΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ
● Η ΣΚΥΛΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΘΕΙ ΣΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΣΚΥΛΙΑ ΕΦΘΑΣΑΝ ΣΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΝΑ ΚΥ-
ΝΗΓΟΥΝ ΓΑΥΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΑ ΔΙΕΡΧΟΜΕΝΑ ΟΧΗΜΑΤΑ, ΟΠΩΣ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΕ ΑΠΟΜΑΚΡΟΥΣ ΚΑΙ ΕΡΗ-
ΜΙΚΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ! ΑΡΜΟΔΙΟΙ ΑΝΑΛΑΒΕΤΟ ΤΑ ΑΡΜΟΖΟΝΤΑ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΣΑΣ!
● ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΩΝ ΑΡΜΟΔΙΩΝ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΕΠΕΙΓΟΝΤΩΣ ΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΘΕΙ Η ΣΤΑΣΗ ΚΑΙ
Η ΣΤΑΘΜΕΥΣΗ ΟΧΗΜΑΤΩΝ (ΚΥΡΙΩΣ ΔΙΚΥΚΛΩΝ) ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΠΛΑΤΑΝΙΟΥ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ
ΠΛΑΤΕΙΑΣ, τό ὁποῖο ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ «ΣΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΤΕΘΕΝΤΑ» ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ, ΛΟΓΩ ΤΟΥ
«ΠΕΡΙΕΡΓΟΥ» ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΞΟΔΟΥ - ΡΟΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΤΟΥ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΘΕΑΤΟ, ΩΣ ΑΞΙΟΘΕΑΤΟ, ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ ΤΗΣ ΚΩΜΟΠΟΛΗΣ, ΜΕ ΤΗ ΔΥ-
ΝΑΤΟΤΗΤΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΤΟΥ κ.λπ.
ΑΡΝΑΙΩΤΕΣ, ΒΟΗΘΕΙΣΤΕ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΣΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ, ΠΟΥ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ΕΝΑΣ
ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΛΥΤΕΡΟΥΣ (ΑΝ ΟΧΙ Ο ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ) ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ!

ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ


(Ὅσα ἀναφέρονται, σέ τίτλους, στήν Ἱστορία καί στή Λαογραφία της)

Ἐπιμέλεια: Δημ. Θ. Κύρου

• Ἡ ἐφημ. «ΤΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ» γράφει: Θ. Κύρου, Τό Ἡμερολόγιο τοῦ Γεωργίου Παναγιώτη
– Δ. Θ. Κ., Παρουσίαση τοῦ βιβλίου τοῦ καθηγητῆ Γεωργιάδη (Κυριάκου), Ἀρναία 2018, σσ. 39-42 καί 100
Δημητρίου Κύρου «Οἱ σεισμοί τοῦ 1932 στή Βορει- (Σημ. 173)].
οανατολική Χαλκιδική», φ. 164/Ἰούλ.-Σεπτ. 2018, σ. 2. – Γιάννη Χ. Καραμίχου, Παπα-Βασίλης, Ἕνας ἁγιο-
– Δημ. Θ. Κύρου, Ἐνδιαφέρουσες Εἰδήσεις ἀπό λευίτης ἀπό τήν Ἀρναία, σ, 24 (μέ φωτογραφία τοῦ Ἱ.
τήν Ἀρναία. Ὁ ἑορτασμός τῆς 106ης Ἐπετείου τῆς Ναοῦ Ἁγίων Ἀναργύρων, ἔργου τοῦ ἀρχιτέκτονα
Ἀπελευθέρωσης τῆς Ἀρναίας, φ. 165/Ὀκτ.-Δεκ. Ἀναστ. Ὀρλάνδου, 1919).
2018, σ. 4. – (Σύνταξης), Ἡ δράση τοῦ Συλλόγου μας... Πα-
• Τό περιοδικό «ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ» τχ. ρουσίαση βιβλίου τοῦ φιλολόγου καί θεολόγου κ. Δη-
39/Ἀπρ.-Ἰούν. 2019 γράφει: μητρίου Θ. Κύρου, μέ τίτλο: Τό Ἡμερολόγιο τοῦ Γε-
– Γιάννη Δ. Κανατᾶ, Ἄγνωστες πτυχές τῆς Ἱστορίας ωργίου Γεωργιάδη καί τά γεγονότα τῶν ἐτῶν 1914-
τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συνδέσμου, σσ. 13 καί 14 (Σημ. 13), 1926*. Τετάρτη 3 Ἀπριλίου στήν Ἑστία μας, σσ. 38-39
ὅπου ἀναφέρεται ἡ ἐπίσκεψη τοῦ Στρατηγοῦ Ἰωάννου καί 27 (φωτογραφίες).
τό 1918 στήν Ἀρναία ἀπ’ ὅπου καταγόταν «ἐκ μητρός»
ἤ «ἐκ πατρός». [Περισσότερα γιά τήν ἐπίσκεψη τοῦ * Ἀπό παραδρομή γράφηκε ἡ χρονολογία 1926 ἀντί
Δημ. Ἰωάννου στήν Ἀρναία (τότε Λιαρίγκοβη) βλ. Δημ. 1924.

47
Γεωγραφικά ὅρια τῆς Μείζονος Μακεδονίας.
(Τόν Χάρτη μᾶς χάρισε ὁ γλωσσολόγος καθηγητής τοῦ Πανεπιστημίου καί γαμ-
πρός τῆς Ἀρναίας κ. Ἀντώνιος Θαβώρης. Ὁ ἴδιος χάρτης δημοσιεύθηκε στό πε-
ριοδικό «ΑΘΩΝΙΤΗΣ», τεῦχος 105/Δ΄ τρίμηνο 2018, σ. 28).