E

A
S
Y
C
R
A
T
I
E
D
E

T
O
E
K
O
M
S
T

V
A
N

W
E
R
K
E
N

E
N

O
R
G
A
N
I
S
E
R
E
N
E
A
S
Y
C
R
A
T
I
E
A
s
l
a
n
d
e
r

&

W
i
t
t
e
v
e
e
n
Martijn Aslander
Erwin Witteveen
Stel het doel centraal en niet de ‘regeltjes om de regeltjes’
In grote, logge organisaties heerst vaak een verstikkende
bureaucratie, die het onmogelijk maakt om de grote vraagstuk-
ken op te lossen. Er zijn genoeg mensen die de oplossingen
hebben, maar zij worden nog al te vaak belemmerd door regels,
hiërarchieën en een gebrek aan samenwerking. Dat moet en
kan anders: vervang de bureaucratie door de easycratie!
De easycratie is een netwerk van professionals, dat naast de
traditionele bureaucratieën een steeds machtiger en invloed-
rijker bolwerk wordt. En dat uiteindelijk zelfs de bestaande
bureaucratie zal dwingen ook easycratisch te worden.
Easycratie roept op tot een nieuwe manier van werken, organi-
seren én samenwerken die dwars door bestaande organisatie-
structuren heen gaat. Het laat zien hoe je samen met andere
bevlogen professionals het verschil kunt maken, ongeacht je
plaats in de traditionele hiërarchie. Je hoeft niet eerst CEO of
minister-president te worden om dingen te kunnen verbeteren.
Je moet er alleen voor zorgen dat je de juiste spelregels kent.
Want van boven naar beneden werkt anders dan van beneden
naar boven.
Martijn Aslander geeft lezingen over onderwerpen als de
netwerksamenleving, web 2.0, het slim delen van kennis,
collectieve intelligentie en zwermen; dé ingrediënten van
de easycratie.
Erwin Witteveen is een journalist/publicist die met humor
en diepgang ingewikkelde zaken in heldere taal opschrijft.
Hij schrijft voor vakbladen op het gebied van marketing en
management.
801
978 90 5261 702 2
omslagdef 29-07-2010 11:22 Pagina 1

£kS¥0kk1l£

£kS¥0kk1l£
0£ 10£k0MS1 ¥kh W£kk£h £h 0k0khlS£k£h
':KMBCGLE:G=>K
KPBG 1BMM>O>>G
Mccr inIormaric ovcr dczc cn andcrc uirgavcn kunr u vcrkrijgcn bij:
Sdu KIanrcnscrvicc
Posrbus zoo¡(
z<oo >: Dcn Haag
rcI.: |o¬o) (¬8 n8 8o
www.sdu.nI/scrvicc
zo¡o Sdu Uirgcvcrs bv, Dcn Haag
Acadcmic Scrvicc is ccn im¡rinr van Sdu Uirgcvcrs bv.
Rcdacric: TaaIwcrk¡Iaars, Amsrcrdam
Bockvcrzorging: ViIIa Y, Dcn Haag
IIIusrrarics: Danja Schaa¡, www.danjaschaa¡.nI
Hcr woord casvcraric is bcdachr door Anja Wasscnaar, www.anjawasscnaar.nI
B L;G n¬8 no <z6¡ 8o( 6
GNK 8o¡
O¡ dir wcrk is ccn Crcarivc Commons-Iiccnric naamsvcrmcIding - nicr commcr-
ciccI - gccn aIgcIcidc wcrkcn (.o NcdcrIand van roc¡assing. Dir bcrckcnr dar
voor nicr-commcrcicIc docIcindcn dc gcbruikcr dir wcrk mag hcrgcbruikcn,
ko¡icrcn, cn vcrs¡rcidcn mirs ondcr naamsvcrmcIding cn zondcr bcwcrking.
Bij hcrgcbruik cn vcrs¡rciding dicncn dczc Iiccnricvoorwaardcn vcrmcId rc
wordcn aan dcrdcn ondcr vcrwijzing naar Crcarivc Commons.
Vcrdcr bcrusrcn aIIc aurcursrcchrcn cn darabankrcchrcn van dczc uirgavc bij
dc aurcurs cn Sdu Uirgcvcrs bv.
In gcwoon NcdcrIands: voor dir bock mocr jc bcraIcn maar jc kunr dir wcrk
srraks graris aIs ¡dI-bcsrand downIoadcn, hcrgcbruikcn |bijvoorbccId aIs
ondcrwijsmarcriaaI), roc¡asscn in jc cigcn wcrk cn doorsrurcn ondcr voorwaardc
dar jc cr zcII gccn gcId aan vcrdicnr. Vcrko¡cn oI gcbruikcn voor commcrcicIc
acrivircircn kan dus nicr. O¡ dczc manicr bIijIr hcr wcrk ook bcschikbaar aIs hcr
in dc rockomsr in drukvormnicr mccr rc krijgcn is. Voor mccr inIormaric:
www.crcarivccommons.nI.
Zockwoordcn: burcaucraric, organisaric, ncrwcrk, ¡roIcssionaIs
I

8£S1£ L£I£k,
VrijwcI mcrccn na dc ¡ubIicaric van Easvcraric |cind augusrus zo¡o) vcrschcncn
ricnraIIcn rcccnsics cn aanbcvcIingcn o¡ inrcrncr. Bijna aIIc rcacrics warcn
Iovcnd. Dc mccsr gcnocmdc woordcn warcn: 'ins¡ircrcnd', 'baanbrckcnd' cn
'zccr vIor gcschrcvcn'.
Ecn van dc mccsr kririschc rcacrics kwamvan Frans Rocmcn. Hij is in zoo( mcr
¡cnsiocn gcgaan, na ccn succcsvoIIc Ioo¡baan waarin hij ondcr andcrc dcrricn
jaar Iid was van dc dirccric cn Raad van Bcsruur van GcncraIi Vcrzckcrings-
groc¡, dirccricvoorzirrcr van Dc AmcrsIoorrsc Vcrzckcringcn cn groc¡sdircc-
rcur Organisaric van Forris ASR. Frans crgcrdc zich rijdcns hcr Iczcn aan dc
soms karikaruraIc bcschrijving van dc rradirioncIc organisaric. Dcsondanks
concIudccrr Rocmcn na Iczing: ¨Ik vind Easvcraric ccn bock dar cIkc zichzcII
scricus ncmcndc Icidinggcvcndc mocr Iczcn.`
O¡ vcrzock van dc aurcurs schrccI hij ccn voorwoord bij dc rwccdc druk.
Dr uitgrvrr
¥00kW00k0 8lJ 0£ 2£ 0FLk0£
Easvcraric is ccn musr voor icdcrc managcr dic zichzcII scricus nccmr.
AIs jc vindr dar dc huidigc organisarics burcaucrarisch zijn, waarbij hcr managc-
mcnr vooraI bczig is dc cigcn ¡osiric vciIig rc srcIIcn, kcnnis nicr wcnsr rc dcIcn,
zo vccI mogcIijk rcgcIs bcdcnkr omhcr bcsraandc in srand rc houdcn, innova-
ricvc idcccn aIs bcdrcigcnd crvaarr cn ro¡-down wiI aansrurcn, dan kun jc dir
voorwoord gcrusr ovcrsIaan cn gcIijk aan hcr Iczcn van hcr bock bcginncn.
Vind jc cchrcr dar cr ook vccI organisarics zijn waar dc Iciding wcI dcgcIijk
bczig is mcr hcr organiscrcn van dc middcIcn zodar ¡roducrcn cn dicnsrcn gcIc-
vcrd wordcn dic aansIuircn o¡ dc bchocIrc van dc kIanr, Iccs dan dir voorwoord
omrc voorkomcn war mij ovcrkwambij hcr Iczcn van hcr bock.
Ik zcII wcrd namcIijk war gcIrrirccrd rocn ik o¡ zo vccI ¡Iaarscn ccn karikaruur
aanrroI van war dc hicrarchischc organisaric wcrd gcnocmd. Ik hcrkcndc daarin
nicr mccr dc organisarics zoaIs ik dic zcII hcb gckcnd. NaruurIijk bcsraan cr
organisarics waar burcaucraric cn hicrarchic ccn bcIcmmcring vormcn maar cr
zijn cr ook hccI vccI dic andcrs in cIkaar srckcn.
Nccmdc kIcincrc organisaric waar dc oors¡ronkcIijkc cigcnaar/ondcrncmcr
nog aan hcr rocr sraar. Hij is uirsrckcnd o¡ dc hoogrc van war cr o¡ dc vIocr
2
FAS¥CkATl F
s¡ccIr, hij wccr ¡rima zijn ¡crsonccI rc morivcrcn, zijn organisaric kcnr ccn
minimumaan rcgcIs cn korrc communicaricIijncn.
Dan zijn cr dc war grorcrc organisarics waar arbcidsvcrdcIing noodzakcIijk
wordr. Dar Icvcrr voordccI o¡ maar ook uirdagingcn. Hoc zorg jc bijvoor-
bccId dar dc ondcrdcIcn o¡rimaaI o¡ cIkaar aangcsIorcn bIijvcn? Hoc houd
jc dc Iocus o¡ dc kIanr cn o¡ dc srrarcgischc vraag 'whar busincss arc wc in?'
crccrcra.
En dar zijn nu ncr dc rakcn van hcr managcmcnr. Wannccr dc groci van dc
organisaric vcrdcrgaar, mccsraI door Iusic oI ovcrnamc, wordcn dczc uirda-
gingcn grorcr. Dc aIsrand van ro¡ ror bcdrijIsvIocr is onovcrbrugbaar groor
aan hcr wordcn, aandccIhoudcrswaardc cisr aIIc aandachr o¡ van dc ro¡,
srammcnsrrijd russcn dc oors¡ronkcIijkc bcdrijvcn wordr voor sommigcn
ccn Iavoricr s¡cI. Juisr bij dczc organisarics s¡ccIr vccI van dargcnc war in
hcr bock aIs kcnmcrkcn van organisarics gczicn wordr. En zckcr voor dczc
organisarics is hcr gcbodcnc inrcrcssanr.
Mijn advics is: riI nicr rc zwaar aan dc bcschrijving van dc hicrarchischc/
burcaucrarischc organisaric maar voIg hcr bcroog dar rcIkcns aangccIr o¡
wcIkc wijzc dc mogcIijkc karakrcrisrickcn van ccn organisaric bcInvIocd
|gaan) wordcn door nicuwc onrwikkcIingcn.
War zijn dc cIIccrcn van dc nicuwc inIormaricsamcnIcving, waarin mcn
inIormaric wiI onrsIuircn cn dcIcn voor hcr o¡Iosscn van ¡robIcmcn? War
is hcr cIIccr daarvan o¡ dc organisaricsrrucruur nu inIormaric kriskras door
dc organisaric kan srromcn? War zijn dc gcvoIgcn wannccr inIormaric vrij
uirgcwisscId kan wordcn mcr dc buircnwcrcId? War zijn dc gcvoIgcn voor
dc arbcid, dc Iuncric, dc ¡osiric? War gcbcurr cr wannccr hcr sociaIc ka¡i-
raaI van icmand komr rc sraan naasr oI zcIIs in ¡Iaars van war zijn Iuncric in
hcr cconomisch vcrkccr waard is? War zijn dc gcvoIgcn van hcr mobiIiscrcn
van coIIccricvc inrcIIigcnric o¡ hcr ¡roducr van ccn bcdrijI, o¡ dc bcdrijIscr-
hick? War bcrckcnr dc dcvaIuaric van cigcndomwaarvoor vruchrgcbruik in
dc ¡Iaars rrccdr? En war brcngcn dc vcrvangcrs van hcr rradirioncIc gcId
rcwccg? AIs jc zakcn ccrsr wcggccIr, vcrdicn jc dan nog war?
O¡ vccI van dczc vragcn gaar hcr bock in, maar hcr is dc uirdaging voor dc
Iczcr omdc vraag aan zichzcII oI aan zijn organisaric rc srcIIcn. Hcr bock is
uircrmarc bocicnd mcdc dankzij dc vcIc ¡rakrijkvoorbccIdcn rcr iIIusrraric
van war cr aan gcvoIgcn aI zichrbaar is.
Ik vind Easvcraric ccn bock dar cIkc zichzcII scricus ncmcndc Icidinggc-
vcndc mocr Iczcn. Voor icdcr andcr is hcr ccn uircrmarc inrcrcssanr bock
3

dar Iaar zicn hoc dc wcrcId aan hcr vcrandcrcn is cn in wcIk ongckcnd
rcm¡o. Hcr is nicr ondcnkbaar dar dc Iasc dic wij nu mcc makcn in dc roc-
komsr vcrgcIckcn wordr mcr dc ¡romincnrc ¡Ick van dc IndusrricIc Rcvo-
Iuric cn wic wccr wordr hcr dan dc rijd van dc Easvcraric gcnocmd.
K:GL ,H>F>G
Lrouoom, orguuisutir1rsluu1igr. Crprusiourrr1 uu jurruluug op 1irrrtir- ru
RvB-uivruu wrrl:uumtr :iju grwrrst lij vrr:rlrruurs. A1visrrrt ru rourht
ou1rr mrrr ::p´rrs.
\lul voor hrt trr prrsr guuu vuu 1r twrr1r oplugr,
lwumrr uog rru iutrrrssuut lrrirht liuuru.
kkh8£¥£Llh0
Easvcraric is in mijn ogcn ccn ¡rachrig gcschrcvcn bock, bcsrcmd voor ccn
groor ¡ubIick cn mcr ccn inhoud waarmcc ik hcr zccr ccns bcn. In mijn
bock Dc WcrcId Brcckr O¡cn, dar cind zo¡o vcrschijnr, zuI jc rwcc hooId-
srukkcn aanrrcIIcn waarin ik zcIIs dczcIIdc Iircraruur hcb gcbruikr cn ror
dczcIIdc concIusics kom. Dar kan gccn rocvaI zijn. Wij gcvcn ccn cxacrc
wccrgavc van hcrgccn cchr in dc wcrcId aan dc hand is.
ProI. dr. WimJ. dc Riddcr
Hooglrruur Torlomstou1rr:orl Uuivrrsitrit Twrutr
5

lhh000
I la|e|d|ao ~
2 0e eesycret|sche b|b||otheek to
3 IWermea at
4 £xp|os|e vea keaa|soatW|kke||ao ea |aaovet|e ¢t
5 0yaem|ek ea s|eokrecht vea aetWerkea ~;
6 1e|eat oed|jt beter |a aetWerkea dea |a h|êrerch|eêa o¢
7 Weerdebepe||ao tot
8 I|aoev|ao tzt
9 £esycret|e |a de prohtsector t;t
I0 £esycret|e |a de aoa·prohtsector ta;
II kaders Werkea, s||mmer Werkea t¢o
FAS¥CkATl F
6
h00F0S10k I SkM£h0£¥k1
ln creanlsatlemcdellen van de zoe eeuw waren hlerarchle, macht, ccntrcle
en kennlsmcncpclle de belanerl|kste manaeementtccls. uccr de kcmst
van de lnfcrmatlemaatschappl| hebben deze tccls sterk aan kracht lnee-
bcet. 0f men het nu wll cf nlet, creanlsatles wcrden steeds meer van
cnderaf aaneestuurd, ln plaats van tcp-dcwn. we zµllen mceten leren
cmcccn met de nieµwe wetten en mccelijkheden. uat ls wat easycratle
dcet. Fasycratle eaat dwars dccr bestaande creanlsatlestructuren heen.
Maar easycratle ls eeen anarchle, eeen pclltlek pamfet. Fet ls een manler
van werken. Zcwel vccr lndlvlduen als vccr creanlsatles. Fn óók vccr de
tradltlcnele manaeer.
7
I
lhL£l0lh0
het prob|eem
8l|na elk prcbleem ln de huldlee samenlevlne ls ln de kern een bureau-
cratlsch prcbleem. Fr zl|n eencee mensen dle de cplcsslneen al weten,
maar de ultvcerlne wcrdt (nce) belemmerd dccr een verstlkkend web
van bureaucratle: reeels, prctcccllen, prccedures, hlerarchleen en een
eebrek aan samenwerklne.
0e op|oss|ao
Fasycratle ls een nleuwe manler van werken, creanlseren en samenwer-
ken ln de z1e eeuw -blnnen de bestaande spelreeels én handle eebrulk-
makend van de vccr ledereen vrl| tceeankell|ke verwcrvenheden van de
lnfcrmatletechnclcele z.o. ue easycratle ls de leukste vcrm van bureau-
cratle. ue mlnst mcelll|ke. Fn het leuke ls: u kunt er mcreencchtend al
mee beelnnen. 0f u nu afdellnesmanaeer bent, cf beleldsambtenaar,
zzp'er, cf vrl|wlllleer bl| de plaatsell|ke spcrtclub. u hceft nlet te wachten
cp de vcleende verklezlneen cf cp de vcleende dlrectlevereaderlne. ue
easycratle ls een manler van werken.
£kS¥0kk1l£, h0£ W£kk1 0k1 0kh?
Dc casvcraric is ccn ¡oging omdc Icuksrc cn makkcIijksrc manicr van
burcaucraric uir rc vindcn. SIui¡cndcrwijs is dc modcrnc samcnIcving dc
aIgcIo¡cn ricn jaar vcrandcrd in ccn inIormaricsamcnIcving.
Dc rcchnick IaciIirccrr mccr dan ooir dar kcnnis gcmakkcIijk rocgankc-
Iijk is cn dar mcnscn o¡ grorc schaaI mcr cIkaar vcrbondcn zijn. Door dc
combinaric van dczc rwcc Iacrorcn onrsraan ovcraI ncrwcrkcn dic cnorm
krachrig cn vccIbcIovcnd zijn. Dc vcrandcringcn gaan sncI. Dc combinaric
van vrij rocgankcIijkc kcnnis cn vcrbondcn samcnwcrkcndc mcnscn is zo
krachrig, dar cr o¡ccns ovcraI kanscn Iiggcn omgrorc vraagsrukkcn o¡ rc
Iosscn. AIIccn in dc ¡rakrijk is dar soms nog Iasrig, omdar dc o¡Iossingcn
vaak bcIcmmcrd wordcn door dc burcaucraric van grorc, Ioggc organisarics.
8
FAS¥CkATl F
Wc docn dingcn mccsraI o¡ dc oudc manicr. Wc wcrkcn mccsraI in organi-
saricmodcIIcn dic onrwikkcId zijn in ccn rijd¡crk voor dc inIormaric-
samcnIcving. Ecn rijd¡crk dar zich kcnmcrkrc door onrocgankcIijkc,
aIgcschcrmdc inIormaric. 'Kcnnis is machr' cn hicrarchischc organisaric-
srrucrurcn kwamcn daar Iogischcrwijs uir voorr. Maar nu inIormaric zo
rocgankcIijk is gcwordcn, zijn dic oudc hicrarchischc organisaricsrrucru-
rcn o¡ccns ccn sruk mindcr Iogisch. En aIs 'kcnnis is machr' kIo¡r - cn wic
hccIr daar ooir aan gcrwijIcId? - zijn wc dan nicr aIIcmaaI machrig gcwor-
dcn, nu wc aIIcmaaI rocgang ror dic kcnnis hcbbcn?
Hcr zijn nicr aIIccn dc burcaucrarischc rcgcIs dic dc vooruirgang bcIcmmc-
rcn. Minsrcns ncr zo bcIangrijk zijn dc vasrgcrocsrc gcwoonrcs van hcr
individu. Wc hcbbcn wcI nicuwc inzichrcn, nicuwc krachrcn, nicuwc
mogcIijkhcdcn, maar wc kunncn cr vaak nog nicr mcc wcrkcn. Tcmccr
daar wc gcwcnd zijn omrcrug rc vaIIcn o¡ dc oudc manicr van dcnkcn cn
dc bckcndc manicr van wcrkcn.
Dc casvcraric is daaromook ccn bcwusrwordings¡roccs. Wc mocrcn
craan wcnncn dar hcr van bovcn naar bcncdcn aansrurcn van ccn organi-
saric, andcrs wcrkr dan van bcncdcn naar bovcn. En hcr is zcIIs dc vraag oI
cr in dc casvcraric cn in dc nabijc rockomsr nog wcI s¡rakc is van ccn
'bovcn'.
CoIIccricvc inrcIIigcnric, kcnnis sIimdcIcn, radicaIc rrans¡aranric,
o¡cnhcid, vcrbindcn, zwcrmcn - dar zijn rv¡ischc rhcma's van modcrnc
organisaricsrrucrurcn waarbij nicr mccr van bcncdcn naar bovcn oI van
bovcn naar bcncdcn wordr gcdachr. Dc casvcraric is mindcr Iincair van aard
cn wiI aI dczc rhcma's vcrbindcn.
£kS¥0kk1l£, Wk1 h£1 hl£1 lS
Dc casvcraric bicdr gccn ¡ankIarc o¡Iossingcn, maar is mccr ccn dcnkrich-
ring. Dc casvcraric bicdr discussic¡unrcn dic icdcrccn in sraar srcIIcn om
o¡Iossingcn rc bcdcnkcn. Ombcsraandc mogcIijkhcdcn rc bcnurrcn.
Dc casvcraric is gccn anarchic. Dc casvcraric is gccn rcvoIurionairc srro-
ming dic burcaucrarischc svsrcmcn omvcr wiI kcgcIcn. Wanr mcr dc
burcaucraric is in dc kcrn nicrs mis. AIs wij ccn broodjc haring ko¡cn bij
ccn vissraIIcrjc, dan is hcr ccn hccI ¡rcrrig idcc dar cr insranrics bcsraan dic
conrroIcrcn oI dic vis nicr rc vccI bacrcricn bcvar. Ook is hcr hjn dar cr
insranrics zijn dic rcgcIs o¡srcIIcn omcrvoor rc zorgcn dar dc zcc nicr
wordr Iccggcvisr, zodar onzc nakomcIingcn ook nog van ccn broodjc
haring kunncn gcnicrcn.
AIIccn ccn rcvccI aan burcaucraric wcrkr vcrsrikkcnd cn sraar o¡Iossin-
gcn in dc wcg. Dc casvcraric ¡robccrr nicuwc wcgcn rc vindcn, waarbij ¡ro-
9
1: l hLFl ul hC
bIcmcn aIs kanscn wordcn gczicn. En waar kanscn wordcn omgczcr in crc-
aricvc o¡Iossingcn.
¥00k Wl£ lS 0l1 80£k?
In cIkc grorc groc¡ mcnscn, in cIkc organisaric, bcvindcn zich zowcI
bchoudzuchrigcn aIs vcrandcringsgczindcn. Dir bock richr zich voornamc-
Iijk o¡ individucn dic srrcvcn naar vcrbcrcringcn. O¡ mcnscn dic zich rca-
Iiscrcn dar ccn vcrbcrcring ¡cr dchniric ccn vcrandcring is, hoc vcrvcIcnd
dar ook kan zijn, wanr vcrandcringcn gaan nu ccnmaaI gc¡aard mcr onzc-
kcrhcdcn. Ecn karakrcrschcrs van dc gcmiddcIdc casvcraar zou cr aIs voIgr
uir kunncn zicn: hcr is icmand dic zijn wcrk mcr cnrhousiasmc cn ¡assic
docr. Icmand dic Iicvcr dc handcn uir dc mouwcn srcckr dan dc kanrjcs cr
ahoo¡r. Icmand dic zich nicr vcrschuiIr, maar iniriaricI durIr rc ncmcn cn
zijn nck uir durIr rc srckcn. Icmand dic vocIr dar dc oudc wcg vaak nicr
mccr dc juisrc is. Icmand dic sociaaI-maarscha¡¡cIijk bcwusr is, vcranr-
woordcIijkhcid nccmr cn zijn sIagkrachr wiI vcrgrorcn. Icmand dic nicr zo
nodig hcr wicI hocIr uir rc vindcn, maar graag gcbruikmaakr van dc mogc-
Iijkhcdcn dic cr aI zijn.
Dc casvcraric sraar Ios van hcr rv¡c organisaric. Ovcrhcid oI bcdrijIsIc-
vcn, dar maakr in ¡rinci¡c nicr uir. Ncr zo gocd aIs burcaucraric zowcI bij
ovcrhcidsinsranrics aIs bij grorc commcrcicIc bcdrijvcn hccrsr. Voor ccn
casvcraar maakr hcr nicr uir oI hij dc casvcrarischc wcrkwijzc roc¡asr in ccn
non-¡rohromgcving omccn maarscha¡¡cIijk vraagsruk o¡ rc Iosscn, oI in
dc conrcxr van ccn bcursgcnorccrdc muIrinarionaI voor hcr vcrgrorcn van
hcr markraandccI.
Dc casvcraric sraar ook Ios van rangcn cn srandcn. Icdcrccn kan casv-
craar zijn, van CEOror jongsrc bcdicndc, van minisrcr ror gcmccnrcambrc-
naar. Dc casvcraric Ioo¡r dwars door aIIc bcsraandc hicrarchiccn hccn. Via
raIIozc IormcIc cn inIormcIc ncrwcrkcn zijn cr conracrcn russcn hooggc-
¡Iaarsrcn cn Iaaggc¡Iaarsrcn in dc rradirioncIc hicrarchischc srrucruur. Zij
communiccrcn mcr cIkaar cn dczc conracrcn hcbbcn nicr aIIccn invIocd o¡
dc bcsIuirvorming, maar ook srccds vakcr cn srccds ingrij¡cndcr rcchr-
srrccks o¡ dc uirvocring van nicuwc iniriaricvcn.
00k ¥00k 0£ 1kk0l1l0h£L£ Mkhk0£k
Maar ook dc rradirioncIc, bchoudzuchrigc managcr oI Icidinggcvcndc
hccIr vccI baar bij kcnnis ovcr dc casvcraric. Hij kan cr zijn voordccI mcc
docn. Wanr cIkc managcr wccr dic¡ in zijn harr dar bchoudzuchr nooir
mccr kan zijn dan ccn rijdcIijkc srrarcgic omaIs organisaric rc ovcrIcvcn.
Ook aI is ccn organisaric nog zo ¡crIccr, dc wcrcId sraar nicr sriI. Dc omgc-
ving van ccn organisaric vcrandcrr voorrdurcnd. Dc vraag van kIanrcn vcr-
andcrr, dc bchocIrcn van mcdcwcrkcrs vcrandcrcn, hcr aanbod o¡ dc
I0
FAS¥CkATl F
arbcidsmarkr vcrandcrr, dc rcchnoIogic vcrandcrr cn hcr aanbod van con-
currcnrcn vcrandcrr. En omhcr nog com¡Icxcr rc makcn: door dczc voorr-
durcndc srroomvan vcrandcringcn komcn dc bcdrcigingcn cn dc concur-
rcnric nicr aIIccn uir vcrwachrc, maar ook uir onvcrwachrc hock. KLM
concurrccrr nicr aIIccn mcr Easvjcr, maar ook mcr nicuwc hogcsncIhcids-
rrcincn dic ccn aIrcrnaricI kunncn bicdcn voor vIicgrcizcn. Coca-CoIa con-
currccrr nicr aIIccn mcr Pc¡si, maar ook mcr ccn drankmcrk dar ccn nicuw,
srcrk vcrbcrcrd, vcrs vruchrcnsa¡ o¡ dc markr brcngr. RTL ondcrvindr nicr
aIIccn concurrcnric van SBS6 cn van dc ¡ubIickc omroc¡, maar ook van
hIm-dvd's dic o¡ccns voor rwcc curo in dc bakkcn van Frcc Rccord Sho¡
Iiggcn. Dc gocdIo¡cndc krocg kam¡r nicr aIIccn mcr dc drciging dar dc
kIandizic wcgIoo¡r naar hcr nicuwc rrcndv caIc in dc srad, maar ook naar
huiskamcrs, omdar dc kIanr daar nog wcI mag rokcn.
Hcr is nicr aI rc gcwaagd omrc vcrondcrsrcIIcn dar cIkc organisaric dic
kicsr voor dc ¡urc bchoudzuchr, zijn cigcn graI graaIr. Vrocg oI Iaar is cr
gccn ¡Iaars mccr voor dc ccns zo succcsvoIIc bchoudzuchrigc organisaric,
doordar vraag cn aanbod in dc cconomic ingrij¡cnd zijn vcrandcrd. Dc
organisaric voorrdurcnd aan¡asscn cn vcrbcrcrcn is ccn musr omrc ovcrIc-
vcn. Vcrandcringcn zijn ccn noodzaak.
80h00£h001
Vcrandcringcn zijn noodzakcIijk. Dc van narurc vcrandcringsgczindc casv-
crarcn kunncn daaromnaruurIijkc bondgcnorcn zijn van dc bchoudzuch-
rigc, rradirioncIc managcr. Bcidcn dicncn immcrs hcrzcIIdc docI: crvoor
zorgcn dar dc organisaric ccn nurrigc bijdragc bIijIr Icvcrcn, zodar dc orga-
nisaric ook in dc rockomsr bcsraansrcchr houdr.
Hcr bijkomcndc voordccI voor dc rradirioncIc managcr is dar dc casv-
crarcn nu juisr uirt a ¡riori aan zijn srocI¡orcn zagcn. Juisr o¡ dir ¡unr
hcbbcn machrhcbbcrs ccn dic¡gcworrcIdc argwaan rcgcn vcrandcringsgc-
zindc krachrcn binncn dc organisaric. In dc managcmcnrrhcoriccn van dc
zoc ccuws¡ccIr dc hicrarchic ccn cruciaIc roI. Organisarics wcrdcn van
bovcn naar bcncdcn aangcsruurd. Dc kcnnis cn inIormaric dic dc noodza-
kcIijkc bouwsrcncn vormcn voor ccn gocdc bcsIuirvorming, wcrdcn in dc
ro¡ van dc hicrarchic aIgcschcrmd. Dc raIcnrvoIIc cn ambiricuzc mcdcwcr-
kcrs in organisarics sruirrcn dikwijIs o¡ dczc bcIcmmcrcndc organisaric-
srrucruur. Omccn zinvoIIc bijdragc rc kunncn Icvcrcn aan dc vooruirgang
van dc organisaric, haddcn zij rocgang nodig ror dc inIormaricbouwsrcncn.
En omdic rocgang rc vcrkrijgcn, mocsrcn zij ccrsr kIimmcn in dc hicrar-
chic. En omrc kunncn kIimmcn in dc hicrarchic, was hcr vaak noodzakc-
Iijk omrc zagcn aan dc srocI¡orcn van mcnscn hogcr in dc hicrarchic. Vcr-
bcrcring van dc organisaric was vccIaI hcr achrcrIiggcndc |idcaIisrischc)
II
1: l hLFl ul hC
docI, maar dc rarracc in dc hicrarchischc srrucruur wcrd hcr middcI omdar
docI rc bcrcikcn.
In dc huidigc samcnIcving is dar middcI achrcrhaaId. Door dc o¡komsr
van dc inIormaricrcchnoIogic is dc mccsrc inIormaric rrans¡aranr cn vrij
rocgankcIijk gcwordcn. In dc mccsrc organisarics hccIr dc modaIc mcdc-
wcrkcr vrij rocgang ror com¡urcrsvsrcmcn cn darabascs dic ccn schar aan
inIormaric hcrbcrgcn dic nodig is voor dc ondcrbouwing cn uirwcrking
van nicuwc idcccn cn srrarcgiccn. Srcrkcr nog: rcgcnwoordig hccIr zcIIs
ccn sragiair bij ccn muIrinarionaI doorgaans rocgang ror ccn cnormc hoc-
vccIhcid bcdrijIsdara. Ecn sragiair mcr anaIvrisch inzichr cn ccn crcaricvc
gccsr dic bcdrcvcn is in hcr onrsIuircn van kcnnis uir com¡urcrsvsrcmcn,
kan soms mccr cn bcrcrc inIormaric uir dc darabascs disriIIcrcn dan dc CEO
van darzcIIdc bcdrijI. Dc im¡acr van vrij rocgankcIijkc inIormaric wordr
nog vaak ondcrschar. Ecn ambiricuzc, raIcnrvoIIc mcdcwcrkcr hocIr nicr
Iangcr zijn rijd cn cncrgic rc vcrs¡iIIcn aan hcr bckIimmcn van dc hicrar-
chischc Iaddcr. Hij bcschikr aI ovcr dc noodzakcIijkc inIormaricbouwsrc-
ncn cn kan mcrccn aan dc sIag mcr dargcnc war hij wiI: hcr onrwikkcIcn cn
uirvocrcn van nicuwc idcccn dic dc organisaric kunncn vcrbcrcrcn, van
ondcraI. Dar is war dc casvcraar voIdocning gccIr. Hij wiI ccn wczcnIijkc
bijdragc Icvcrcn cn zichzcII nurrig makcn. Dar inrcrcssccrr hcmvccI mccr
dan zijn IormcIc ¡Iaars in dc hicrarchischc srrucruur. Srarus cn ook saIaris
zijn rcIaricI mindcr bcIangrijk gcwordcn, zo zaI bIijkcn in Iarcrc hooId-
srukkcn.
Dc zirrcndc machrhcbbcrs hcbbcn daaromwcinig rc vrczcn van dc
casvcrarischc krachrcn in dc organisaric. InrcgcndccI: dc casvcrarischc
krachrcn bcschcrmcn ccrdcr dc ¡osiric van dc machrhcbbcrs, doordar zc
hcI¡cn omdc organisaric Icvcnsvarbaar rc houdcn in ccn vcrandcrcndc
buircnwcrcId.
Mkhk0£k ¥kh 0£ 10£k0MS1
Hcr is nicr zo vrccmd dar vccI managcrs ccn naruurIijkc argwaan hcbbcn
onrwikkcId rcgcn vcrandcringsgczindc krachrcn. In dc oudc organisaric-
srrucrurcn hcbbcn zij vaak ccn Iangc cn mocizamc wcg aIgcIcgd omrc
kIimmcn in dc hicrarchic. Hcr is hccI mcnscIijk omdic ccnmaaI bcrcikrc
¡osiric angsrvaIIig rc vcrdcdigcn. In dc casvcraric s¡ccIr dczc ¡robIcmarick
vccI mindcr. Voor hcr zirrcnd managcmcnr is hcr ondcrschcid russcn ordi-
nairc baanrjcsjagcrs cn mcdcwcrkcrs dic o¡rcchr dc organisaric wiIIcn vcr-
bcrcrcn vccI duidcIijkcr gcwordcn. Ecn burcaucraric hccIr oIhciccI rcn docI
omconrroIc uir rc ocIcncn. Dc ¡roccsscn binncn organisarics mocrcn voI-
gcns vooraI o¡gcsrcIdc rcgcIs cn ¡roccdurcs vcrIo¡cn, mcr aIs docI ccn
hogcrc - consranrc - kwaIircir rc Icvcrcn. Maar oIhcicus is ccn burcaucraric
roch ook hcr middcI van dc machrhcbbcr omzijn cigcn ¡osiric rc bcwakcn.
I2
FAS¥CkATl F
AIs dc ¡osiric van dc machrhcbbcr nicr mccr zo hcvig bcdrcigd wordr, is cr
ook mindcr rcdcn voor ccn burcaucraric. En is cr ruimrc voor ccn casvcrari-
schc organisariccuIruur.
Dc managcr van dc rockomsr is ccn Icidcr dic dc bchoudzuchrigc cn dc
vcrandcringsgczindc srromingcn in ccn organisaric wccr rc inrcgrcrcn cn
ror ccn idcaaI cvcnwichr wccr rc smcdcn.
1£0£h0kS
Daarnaasr is cr in dc casvcraric nog ccn bcIangrijkc roI wcggcIcgd voor dc
mccr rradirionccI ingcsrcIdc managcr: rcgcngas gcvcn! Ecn organisaric dic
nooir vcrandcrr, is rcn dodc o¡gcschrcvcn, maar rc vccI vcrandcring is ook
nicr gocd. Ecn vcrbcrcring is wcIiswaar ¡cr dchniric ccn vcrandcring, maar
hcr omgckccrdc gcIdr nicr. Nicr cIkc vcrandcring is ook ccn vcrbcrcring.
Dc sIcurcI ror succcs Iigr in hcr maximaIiscrcn van dc vcrandcringcn dic dc
organisaric vcrbcrcrcn cn hcr minimaIiscrcn van dc vcrandcringcn dic nicr
ror vcrbcrcringcn Icidcn. Tcgcngas gcvcn rcgcn mindcr gcsIaagdc iniriaric-
vcn van ondcraI wordr ccn wczcnIijkc raak van dc managcr in ccn casvcra-
rischc organisariccuIruur. Nicr dc iniriaricvcn vcrbicdcn oI rcgcnhoudcn,
zoaIs in ccn burcaucraric mccsraI gcbcurr, maar dc iniriaricIncmcrs hcI¡cn
inzicn wcIkc nadcIcn dczc mcr zich mccbrcngcn. Ecn nicuw¡Ian komr
nooir zomaar uir dc Iuchr vaIIcn. Hcr is doorgaans ccn rcacric o¡ ccn ongc-
wcnsrc siruaric. AIs ccn nicuw¡Ian onvoorzicnc schaduwkanrcn hccIr,
hocIr nicr mcrccn hcr hcIc ¡Ian in dc ¡ruIIcnbak. AIs hcr ¡Ian wordr bijgc-
srcId, kan hcr vaak aIsnog ror ccn organisaricvcrbcrcring Icidcn.
¥kh 80LL£8kk hkkk 00k0h
AIs in ccn srrcng hicrarchischc organisariccuIruur iniriaricvcn van ondcraI
door dc hogcrc managcmcnrIagcn wordcn rcgcngchoudcn, hccIr dir vaak
ccn dcmorivcrcnd cIIccr. Managcrs kcnncn dar vcrschijnscI, wiIIcn dc
dcmorivaric rcgcngaan cn hcbbcn daaromccn hccI arscnaaI aan vcrrra-
gcndc ¡roccdurcs onrwikkcId omdc srarus-quo rc handhavcn. Ogcnschijn-
Iijk wordcn dc iniriaricvcn cnrhousiasr onrvangcn door hcr managcmcnr,
maar in dc ¡rakrijk is hcr cIIccr hcrzcIIdc aIs wannccr hcr voorsrcI dirccr
zou wordcn vcrwor¡cn. O¡ dc korrc rcrmijn bIijIr dc morivaric zo nog wcI
bchoudcn, maar zodra dc mcdcwcrkcrs in ccn organisaric doorhcbbcn dar
cIk iniriaricI in dc burcaucraric vcrzandr, Iijdr hcr aIIccn maar ror nog mccr
dcmorivaric. Dc mccsr ambiricuzc cn raIcnrvoIIc mcdcwcrkcrs zicn nog
maar ccn mogcIijkhcid omdc organisaric rc vcrbcrcrcn: kIimmcn in dc hic-
rarchic. OI andcrs hcr bcdrijI vcrIarcn.
In ccn casvcrarischc organisariccuIruur is cr ruimbaan voor iniriaricvcn
van ondcraI. Tcgcngas van bovcnaI wordr in zo'n cuIruur juisr vcrwcI-
komd. Dc baas wordr nicr mccr gczicn aIs buIIcbak dic dc vcrandcringcn
I3
1: l hLFl ul hC
wiI rcgcnhoudcn, maar mccr aIs dc crvarcn coach dic zijn crvaring cn hcIi-
co¡rcrvicwinzcr omdc vcrandcringcn in gocdc bancn rc Icidcn. ZowcI
voor managcrs aIs voor nicr-managcrs wordr hcr wcrkcn daardoor Icukcr
in dc casvcraric. Dir is ccn nicr rc ondcrscharrcn voordccI, wanr in dc
managcmcnrIircraruur bcsraar ccn grorc conscnsus ovcr hcr vcrband
russcn arbcidsrcvrcdcnhcid cn organisaric¡crIormancc.
IW£kM£h
Ecn bcIangrijk ondcrdccI van hcr casvcraricdcnkraamis hcr gcIooI in zwcr-
mcn cn in coIIccricvc inrcIIigcnric. In hooIdsruk ( gaan wc hicro¡ in. Dc
machrhcbbcr hccIr dc wijshcid nicr in ¡achr, zo dcnkr dc casvcraar. Maar
dc uirvocrcndc mcdcwcrkcr hccIr dar cvcnmin. Dc bcsrc bcsIissingcn zijn
doorgaans gcbasccrd o¡ aIIc in dc organisaric bcschikbarc kcnnis.
Dc bcsrc organisaric is dc organisaric dic hcr mccsr gcbruikmaakr van aIIc
aanwczigc kcnnis.
Ecn organisaric is ccn zwcrmmcnscn dic aIIcmaaI ovcr vcrschiIIcndc
kcnnis bcschikkcn cn gczamcnIijk hcr humuu rupitul van ccn organisaric
vcrrcgcnwoordigcn. Nicr voIIcdig gcbruikmakcn van dir humuu rupitul is
ccn vormvan cconomischc vcrs¡iIIing dic rc vcrgcIijkcn is mcr incIhcicnr
gcbruikmakcn van andcrc ¡roducricIacrorcn, zoaIs grondsroIIcn oI machi-
ncs. Ecn bocr dic zijn haIvc akkcr onbcbouwd Iaar oI rc vccI rracrors hccIr
sriIsraan, bchaaIr ccn vccI Iagcrc ncrro-o¡brcngsr dan ccn bocr dic wcI cIh-
cicnr mcr zijn ¡roducricIacrorcn oms¡ringr. Er is gccn cnkcIc rcdcn omrc
vcrondcrsrcIIcn dar dir nicr ook gcbcurr mcr ccn bcdrijI dar onachrzaam
omgaar mcr zijn humuu rupitul.
Toch is dir ¡rccics war cr gcbcurr in hicrarchischc organisaricsrrucru-
rcn. Hcr Iigr in dc aard van dc burcaucraric dar vccI kcnnis binncn dc orga-
nisaric onbcnur bIijIr. BcsIissingcn wordcn grorcndccIs in dc ro¡ van dc
hicrarchic gcnomcn, waarbij dc aard van dc ¡robIcmarick vaak rc ccnzijdig
is bcIichr. AIs dc ro¡ van dc hicrarchic dc marcric rc ingcwikkcId vindr cn
mccnr ovcr rc wcinig kcnnis rc bcschikkcn, hccIr mcn dc gcwoonrc om
kcnnis in rc hurcn bij cxrcrnc cx¡crrs. Nicrs rcn nadcIc van cx¡crrs, maar in
hun drang omzich rc ¡rohIcrcn, ncmcn cx¡crrs nogaI ccns cxrrcmc srand-
¡unrcn in. Er is nauwcIijks ccn ondcrwcr¡ rc bcdcnkcn oI cr zijn wcI rwcc
kam¡cn van ro¡cx¡crrs rc vindcn, dic ovcr cIkaar hccn buircIcn mcr com-
¡Iccr rcgcngcsrcIdc visics cn mcningcn.
AIs cIkc organisaric zo wcrkr, vaIr hcr nauwcIijks o¡. Dan is hcr ncr aIs
ccn wcrcIdkam¡iocnscha¡ schaarscn waarbij aIIc dccIncmcrs o¡ Fricsc
doorIo¡crs schaarscn. Hcr is ccn s¡anncndc wcdsrrijd cn icdcrccn Iijkr sncI
rc gaan, rordar cr ccn vcrbcrcringsgczindc arIccr ccn ¡aar kIa¡schaarscn
aanrrckr. Dan wordr o¡ccns duidcIijk dar icdcrccn sncIIcr had kunncn
schaarscn mcr gcbruik van ccn innovaric.
I4
FAS¥CkATl F
Misschicn is dir ccn hauwc mcraIoor, maar vccI organisarics ko¡icrcn dc
wcrkwijzc van dc concurrcnr, oI bIijvcn wcrkcn zoaIs zc hcr aIrijd hcbbcn
gcdaan. AIs cIkc Iuchrvaarrmaarscha¡¡ij dc gcwoonrc hccIr omvIicgrickcrs
vooraI o¡ rc srurcn naar hcr huisadrcs cn dc ¡assagicrs o¡ hcr vIicgvcId in
cindcIozc rijcn rc Iarcn wachrcn omin rc chcckcn, dan Iijkcn aIIc Iuchr-
vaarrmaarscha¡¡ijcn cIhcicnr rc wcrkcn. Tordar cr ccn |mccsraI is dar ccn
nicuwkomcr in dc markr ) bcdcnkr dar dic ¡a¡icrcn vIicgrickcrs cigcnIijk
ovcrbodigc documcnrcn zijn, aangczicn cr aI ccn ¡assagicrsIijsr voorhan-
dcn is waaro¡ mcn kan aIvinkcn. En dar inchcckcn vccI gcmakkcIijkcr
onIinc kan, zodar dc kIanrcn nicr mccr ccn uur in dc rij hocvcn rc sraan.
Zodra ccn aanbicdcr o¡ dc markr zuIkc innovarics doorvocrr, wordcn dc
vcrschiIIcn ¡ijnIijk duidcIijk cn sra¡¡cn aIIc aanbicdcrs o¡ dc markr
mccsraI sncI ovcr o¡ dc nicuwc wcrkwijzc. Ncr zoaIs aIIc wcdsrrijdschaar-
scrs in korrc rijd massaaI zijn ovcrgcsra¡r o¡ kIa¡schaarscn.
h£1 00£L ¥kh 0£ £kS¥0kk1l£
Hcr voorbccId van dc Iuchrvaarrmaarscha¡¡ijcn is iIIusrraricI voor dc kcrn
van dc casvcraric. Zou nu ncrgcns bij aI dic vcrschiIIcndc Iuchrvaarrmaar-
scha¡¡ijcn rwinrig jaar gcIcdcn aI icmand hcbbcn gczcgd: 'Goh, war
omsIachrig cn war ccn adminisrrarickosrcn omdic rickcrs o¡ rc srurcn. Dar
docn zc bij dc rrcin roch ook nicr? Dar mocr roch sIimmcr kunncn?'
En zodra dc ccrsrc vIicgmaarscha¡¡ijcn onIinc rickcrs vcrkochrcn, zou
rocn ook aI nicr mcrccn icmand hcbbcn bcdachr: 'Hc, dan kun jc ook wcI dc
mogcIijkhcid bicdcn omonIinc in rc chcckcn!' Hcr is uircrsr aanncmcIijk
dar dczc mogcIijkc kcnnis omdc bcdrijIsvocring rc vcrbcrcrcn aIIang aan-
wczig was in dc coIIccricvc inrcIIigcnric van mcnig Iuchrvaarrmaarscha¡-
¡ij. AIIccn drong dczc kcnnis nicr door ror dc ro¡ van dc hicrarchic waar dc
bcsIissingcn wcrdcn gcnomcn.
Hcr docI van dc casvcraric is omorganisarics bcrcr rc makcn, cn om
wcrkcn Icukcr cn gcmakkcIijkcr rc makcn. Bcrcr gcbruikmakcn van dc
aanwczigc kcnnis is dc ¡rimairc brandsroI van dc casvcraric. Organisarics
kunncn hun ¡roccdurcs, bcsIuirvorming cn organisaricsrrucruur casvcrari-
schcr inrichrcn cn daarmcc hun kans omrc ovcrIcvcn vcrgrorcn. Indivi-
ducn - aI dan nicr binncn organisarics - hocvcn daar nicr o¡ rc wachrcn,
maar kunncn morgcn aI bcginncn. Dc inIormaricmaarscha¡¡ij hccIr dc
rooIs kIaargcIcgd omo¡ cigcn hourjc, zondcr ka¡iraaIinvcsrcringcn, wcrk-
barc iniriaricvcn rc onr¡Iooicn omkIcinc cn grorc ¡robIcmcn van aIIcrIci
aard aan rc ¡akkcn cn vcrbcrcringcn rc crccrcn. Dir kan zowcI binncn aIs
buircn bcsraandc organisarics. Hcr kan dwars door dc bcsraandc burcau-
crariccn, oI cr ncrjcs omhccn in hcr grijzc gcbicd.
I5
1: l hLFl ul hC
SMS verveaot v||eot|cket b|j kLM
Tceval cf eeen tceval, maar precles cp de dae dat we de allnea's schre-
ven cver het vccrbeeld van vlleetuletlckets en lnchecken, bleek KLM een
lnncvatle te hebben eeîntrcduceerd. uat lazen we de vcleende dae ln de
krant: 'Alr France en KLM hebben hun elektrcnlsche lnstapkaartservlce
ulteebreld. Klanten kunnen vccrtaan lnchecken met hun mcblele tele-
fccn. vervcleens cntvaneen zl| per sms (cf per e-mall cp een pda) een
lnstapkaart. ueze hceft nlet meer ulteeprlnt te wcrden. ue lnstapkaart
bevat alle lnfcrmatle dle aaneeeeven wcrdt cp een eewcne lnstapkaart,
lncluslef een unleke barccde. ue barccde wcrdt eescand bl| de eate en
kan wcrden eetccnd bl| de baeaeeafelftepunten, de vellleheldsccntrcle,
de lcunees en de taxfreeshcps van Schlphcl.'
KLM en Alr France zl|n tradltlcnele natlcnale luchtvaartmaatschappl|en.
uccr deze lnncvatle hebben zl| met eebrulk van sllmme lnfcrmatletech-
nclcele hun dlenstverlenlne verbeterd, de bureaucratlsche rcmpslcmp
vermlnderd en het leven vccr hun klanten aaneenamer eemaakt, nce lcs
van de flnke kcstenbesparlne. 0ck bl| de KLM ls men lnmlddels beecn-
nen met easycratlsch denken.
Mkkk Wkkk0M £l0£hLlJk?
Ecn gocdc vcrbcrcring wordr roch mccsraI sncI gcko¡iccrd door andcrcn.
War is dan nog hcr voordccI? Nu rijdr icdcrccn o¡ kIa¡schaarscn cn hcr gaar
dan wcI ccn sruk sncIIcr, maar dc ondcrIingc vcrschiIIcn zijn nog ncr zo
groor. Dus waar zoudcn wc ons druk ommakcn?
Gocdc vraag! Maar ook aI wordcn innovarics sncI gcko¡iccrd door
andcrcn, roch bIijvcn dc voorIo¡crs gcruimc rijd ¡rohjr rrckkcn. Dc ccrsrc
dic ccn innovaric succcsvoI inrroducccrr, vcrwcrIr ccn imagovoordccI. Hij
winr svm¡arhic bij kIanrcn, svm¡arhic o¡ dc arbcidsmarkr aIs gcIicIdc
organisaric ombij rc wcrkcn cn zcIIs svm¡arhic o¡ dc Icvcrancicrsmarkr aIs
gcIicIdc ¡arrncr omvoor rc wcrkcn. Wanr dc Icvcrancicr van ccn innovc-
rcndc organisaric krijgr zcII ook ccn innovaricI imago. Dar imagovoordccI
wcrkr mccsraI nog Iang door, ook aIs inmiddcIs aIIc concurrcrcndc organi-
sarics dczcIIdc ¡roducrcn Icvcrcn mcr dczcIIdc ¡roducricwijzc.
Nog bcIangrijkcr dan imagovoordccI aIs hcr moricI voor hcr srrcvcn
naar vcrbcrcringcn is dc drciging van dc buircnwcrcId. VccI innovarics
komcn van buircnaI, van aanbicdcrs uir andcrc sccrorcn. Dc rradirioncIc
Iuchrvaarrmaarscha¡¡ijcn hcbbcn dc innovarics van dc nicuwkomcrs o¡ dc
markr gcko¡iccrd. Zc wcrkcn cIhcicnrcr dan ooir rcvorcn. Maar ondanks
dic rocgcnomcn cIhcicnric is dc concurrcnric grorcr dan ooir rcvorcn. Juisr
door dic nicuwkomcrs. War aIs dc rradirioncIc maarscha¡¡ijcn dic innova-
I6
FAS¥CkATl F
rics nou ccns vccI ccrdcr zcII bcdachr zoudcn hcbbcn? AIs zc rwinrig jaar
gcIcdcn bcrcr gcbruik haddcn gcmaakr van dc aanwczigc coIIccricvc inrcI-
Iigcnric binncn dc organisaric? Dan warcn dic nicuwkomcrs waarschijnIijk
nooir rocgcrrcdcn ror dc markr.
Hcr is ccn ironischc ¡aradox. Vanuir dc |bcgrij¡cIijkc) bchocIrc omdc
vcrworvcn ¡osiric rc bchoudcn, onrwikkcIcn organisarics ccn s¡inncnwcb
van burcaucrarischc ¡roccdurcs cn rcgcIs. Maar diczcIIdc burcaucraric
wcrkr vcrsrikkcnd, Icgr dc coIIccricvc inrcIIigcnric Iam, vcrhindcrr vcrbcrc-
ringcn cn Iokr daardoor uir dar nicuwc rocrrcdcrs o¡ dc markr komcn, dic
dc vcrworvcn ¡osirics ondcrmijncn. Dc waI kccrr hcr schi¡. Dar mocr bcrcr
kunncn. Dar kan casvcrarischcr.
0£ 00LL£01l£¥£ lh1£LLl0£h1l£ ¥kh 0l1 80£k
Shormulrr´s rhil1rru urvrr huvr shors, zo Iuidr ccnAmcrikaans s¡rcckwoord
ovcr Iongarrscn dic rokcn, vcrkccrsagcnrcn dic zcII door rood rijdcn cn
hovcnicrs dic grind in hun cigcn achrcrruin hcbbcn. Hcr is nicr aIrijd cvcn
gcmakkcIijk omdc rhcoriccn cn adviczcn dic jc bcroc¡shaIvc vcrkondigr
ook daadwcrkcIijk roc rc ¡asscn in hcr cigcn Icvcn. Maar aIs aurcurs hcbbcn
wij gc¡oogd omnicr in dic vaIkuiI rc sra¡¡cn.
Voor dc rorsrandkoming van dir bock hcbbcn wij daaromdankbaar
gcbruikgcmaakr van hcr ¡rinci¡c van dc coIIccricvc inrcIIigcnric. Voor wc
bcgonncn mcr schrijvcn hcbbcn wij scssics bcIcgd mcr kririschc dcnkcrs
uir aIIcrIci wcrkvcIdcn. Dc discussicdccIncmcrs zijn uirgcnodigd o¡ basis
van dc inscharring oI zij zinvoIIc inzichrcn kondcn Icvcrcn o¡ grond van
hun cigcn wcrkcrvaring. FormcIc Iuncricnivcaus cn acadcmischc rircIs
s¡ccIdcn gccn cnkcIc roI bij dczc scIccric. Dczc scssics warcn zccr zinvoI cn
hcbbcn dc aanvankcIijkc basissroI cnormvcrrijkr mcr anckdorcs, cascs,
nicuwc invaIshockcn cn dc bijsrcIIing van idcccn.
Hcr is Iasrig om¡rccics aan rc gcvcn wcIkc discussicdccIncmcr vcranr-
woordcIijk is voor wcIkc bijdragc aan dir bock. In vccI gcvaIIcn was dc vcr-
rijking dc uirkomsr van ccn inrcracricI groc¡s¡roccs.
£kS¥0kk1l£ £h LlF£hk0klh0
Easvcraric is hcr Iogischc vcrvoIg o¡ ccn bcwcging dic litrhurliug hccr. LiIc-
hacking gaar ovcr mccr docn in mindcr rijd, war mogcIijk is dankzij hcr
dcIcn van sIimmc icr-o¡Iossingcn cn nicuwc bcnadcringcn van hcr bcgri¡
wrrl. Hcr is ccn combinaric van rimcmanagcmcnr, kcnnismanagcmcnr,
wcb z.o, ¡crsoonIijkc onrwikkcIing cn sIimmc vondsrcn. In hguur ¡.¡ zicr
u hoc dc bcgri¡¡cn litrhurliug cn rusvrrutir zich ror cIkaar vcrhoudcn.
I7
1: l hLFl ul hC
PM JILEGOM RK IEW]GVEXM I TSPM XM IO
lndlvldu Crcepen
lndlvlduen
Maatschappl|
0reanlsatle-
afdellne
Ccncern
Tccls Samenwerken Strateele
Tlps Mcblllseren 8eleld
Trucs Fllcscñe
ucen! Praktl|k Thecrle
Praematlsch
lnltlatleven
Mcreen
beelnnen
vereaderen
Actlef Lanee terml|n
Figuur ì.ì Dr vrrsrhillru tussru litrhurliug, rusvrrutir ru politirl
Waar bij IiIchacking hcr individu zich ccrsr dc kunsr van hcr sIimmcr
wcrkcn aanIccrr, ¡asr hij bij casvcraric dic kunsr roc cn brcidr hij haar uir.
Binncn IormcIc cn inIormcIc ncrwcrkcn wordr gcdccId, gccommunicccrd,
gcmobiIisccrd. Binncn ncrwcrkcn wordr kcnnis gcgcvcn, vcrs¡rcid, maar
ook gchaaId, mcr aIs docI: vcrbcrcringcn crccrcn, innovarics onrwikkcIcn
- oI o¡ zijn minsr ccn ccrsrc aanzcr gcvcn ror vcrbcrcringcn. Dar kan
binncn organisarics, maar ook naasr organisarics. Maar aIrijd acricI cn
¡ragmarisch. Easvcraric is ccn visic o¡ wcrkcn cn organiscrcn, IiIchacking
bicdr sIimmc rooIs daarvoor.
FAS¥CkATl F
h00F0S10k 2 SkM£h0£¥k1
Fasycratle ls het verearen, bundelen en verwerken van kennls ult vele
ulteenlcpende brcnnen en deze kennls versprelden blnnen netwerken.
kennis delen levert tecenwccrdic meer cp, dcn kennis c[srhermen. ult
hccfdstuk eeeft daarcm een cverzlcht van dertlen actuele bceken en
artlkelen dle tezamen de bcuwstenen en de lnsplratlebrcnnen vcrmden
vccr dlt bcek. Fet ls kenmerkend vccr de easycratleeedachte - en meer
dan symbcllsch - dat dlt cverzlcht vccraan ln dlt bcek staat, ln plaats van
achterln ln een ll|st met eeraadpleeede llteratuur.
I8
I9
2

£kS¥0kk1lS0h£
8l8Ll01h££k
k£hhlS 0F1lMkkL Lk1£h 0lk00L£k£h
'Wc mocrcn craan wcnncn dar idcccn vcrs¡rcidcn van bovcn naar bcncdcn
andcrs wcrkr dan van bcncdcn naar bovcn', zo Ias u in hooIdsruk ¡. Maar
war wcrkr dan andcrs? War zijn dc nicuwc wcrrcn? Zijn daar nicuwc rhco-
riccn ovcr? En hoc wordcn dic nicuwc rhcoriccn vcrs¡rcid?
CoIIccricvc inrcIIigcnric s¡ccIr ccn sIcurcIroI in dc casvcraric. In dc roc-
komsr van wcrkcn cn organiscrcn is succcs wcggcIcgd voor organisarics cn
individucn dic hcr bcsr gcbruikmakcn van aanwczigc kcnnis. Dar wiI
zcggcn dar zc ccn omgcving crccrcn waarin kcnnis o¡rimaaI kan circuIc-
rcn.
k£hhlS 0£L£h lS Mk0h1
Hcr oudc adagium'kcnnis is machr' hccIr ¡Iaarsgcmaakr voor 'kcnnis
dcIcn is machr'. Er is ccn nicuwc kijk onrsraan o¡ hcr dcIcn van kcnnis. Hcr
bcscI dringr srccds brcdcr door dar hcr dcIcn van kcnnis Ioonr. Wic gcId oI
gocdcrcn wcggccIr, vcrkIcinr zijn cigcn bczir. Maar wic kcnnis wcggccIr,
hccIr daarna nicr mindcr kcnnis. InrcgcndccI. Wic kcnnis wcggccIr, krijgr
Iccdback cn vcrgroor daardoor zijn cigcn kcnnis. Daarnaasr vcrgroor hij
zijn rc¡uraric, zijn sociaaI ka¡iraaI. Dc waardc daarvan is in dc inIormaric-
samcnIcving grorcr gcwordcn dan dc waardc van ccn hicrarchischc ¡osiric
|zic hooIdsruk ¬).
Dc kcnrcring van kcnnis aIschcrmcn naar kcnnis dcIcn is ccn rcchr-
srrccks gcvoIg van dc inIormaricmaarscha¡¡ij. In hcr ¡rc-inrcrncrrijd¡crk
was hcr nog mogcIijk omkcnnis aI rc schcrmcn, binncn ccn bc¡crkrc
gc¡riviIcgiccrdc groc¡ rc houdcn, cn daar com¡criricI voordccI uir rc
haIcn. In dc rrans¡aranrc inIormaricmaarscha¡¡ij is dar nog maar zcIdcn
mogcIijk. Hcr moricI omkcnnis aI rc schcrmcn is zo gocd aIs vcrdwcncn.
Hcr moricI omkcnnis rc dcIcn is grorcr gcwordcn. VoiIa: dc kcnrcring.
20
FAS¥CkATl F
8k0hh£h 00M8lh£k£h
GchccI in Iijn mcr dczc rrcnd van kcnnis aIschcrmcn naar kcnnis dcIcn
gcvcn wij onzc bronncn ccn vccI ¡romincnrcrc ¡Iaars dan gcbruikcIijk is.
Nicr aIIccn omdar zc dic ¡romincnrcrc ¡Iaars vcrdicncn, maar ook omdar
zc ccn wczcnIijkc roI vcrvuIIcn in hcr ¡roccs van kcnnis vcrgarcn cn kcnnis
cumuIcrcn. In dir hooIdsruk bcs¡rckcn wij in hcr korr dcrricn bockcn cn
arrikcIcn dic bcIangrijkc inzichrcn hcbbcn o¡gcIcvcrd bij dc rorsrandko-
ming van Lusvrrutir.
HocwcI dc obscrvarics uir dczc bockcn vrij brccd mcr insrcmming
wordcn onrvangcn, hcbbcn dczc bockcn nog gccn vasrc ¡Iaars vcrworvcn
in handbockcn cn acadcmischc o¡Icidingcn, doordar dic srcuncn o¡ ccn
hccI bouwwcrk van rhcoriccn van ricnraIIcn jarcn wcrcnscha¡. En dar
bouwwcrk is gcbasccrd o¡ dc voorondcrsrcIIingcn van dc hicrarchischc
srrucrurcn van dc zoc ccuw. Dc komsr van dc inIormaricmaarscha¡¡ij hccIr
ccn cind gcmaakr aan dc juisrhcid van ccn dccI van dic voorondcrsrcIIin-
gcn. Dc nicuwc obscrvarics, dc nicuwc rhcoriccn cn wcrmarighcdcn zijn
daaromnogaI ccns in rcgcns¡raak mcr dc basis¡rinci¡cs van dc gcvcsrigdc
managcmcnrrhcoriccn. Dus zcIIs aIs mcn dc nicuwc obscrvarics cn idcccn
ondcrschrijIr, dan nog zijn zc nicr zomaar rc inrcgrcrcn in dc gcvcsrigdc
rhcoriccn.
Hcr is rijd voor ccn gchccI nicuwraamwcrk, waarin dc voorondcrsrcI-
Iingcn zijn aangc¡asr aan dc onmiskcnbaar vcrandcrdc inIormaricmaar-
scha¡¡ij. Dc voIgcndc IircraruurIijsr mocr dan ook gczicn wordcn aIs ccn
vcrzamcIing idcccn, ins¡iraricbronncn cn bouwsrcncn voor dar nicuwc
raamwcrk - ccn ccrsrc aanzcr ror ccn nicuwdcnkraam. Hcr combincrcn
van dc kcnnis van dczc |mogcIijkc) bouwsrcncn gccIr ccn nicuwc kijk o¡ dc
rockomsr van wcrkcn cn organiscrcn in dc inIormaricmaarscha¡¡ij. Dar
nocmcn wc dc casvcraric.
0£ 80£k£hLlJS1
º Flíppíng rhc Funncl - Scrh Godin |zoo6)
Scrh Godin, voormaIig markcringdirccrcur vanYahoo!, is ccn vccIgcvraagd
inrcrnarionaaI s¡rckcr cn aurcur van vcIc s¡raakmakcndc cn gocdvcr-
kochrc markcringbockcn.
Flippiug thr Fuuurl kan nicr Ios gczicn wordcn van Godins ovcrigc
bockcn. In ¡nnn schrccI hij Prrmissiou Murlrtiug, waarin hij aIrckcnr mcr dc
rradirioncIc manicr van markcringcommunicaric, dic hij iutrrruptiou murlr-
tiug nocmr: advcrrccrdcrs cn vcrko¡crs dic hard schrccuwcn cn mcr rv-
rccIamc cn rcIcmarkcring inbrckcn in dc acrivircircn van dc consumcnr.
Lcg hcr iniriaricI bij dc consumcnr, zo zcgr Godin.
2I
z: uF FAS¥CkATl SCFF 8l 8Ll 0TFFFK
In Purplr Cow|zoo<) vcrkIaarr Godin waarommcrkcn aIs A¡¡Ic cn Srar-
bucks zo succcsvoI zijn. Zc Icvcrcn ccn IcnomcnaaI ¡roducr, ccn ¡aarsc koc.
Hcr bcIang van dc rradirioncIc markcring-P's |¡romoric, ¡rijs cn ¡Iaars)
wordr kIcincr. Dc P van ¡roducr wordr srccds bcIangrijkcr aIs middcI om
zich rc ondcrschcidcn.
Trilrs |zoo8) borduurr voorr o¡ dir rhcma. Hcr gaar ondcr andcrc ovcr
dc ¡svchoIogischc barricrcs omandcrs rc dcnkcn. Dc mccsrc organisarics
cn individucn zijn bang omccn IcnomcnaaI ¡roducr oI dicnsr rc Icvcrcn
dar o¡vaIIcnd andcrs is dan war dc rcsr van dc markr Icvcrr. Wic dic angsr
wccr rc ovcrwinncn, kan'¡aarsc kocicn' onrwikkcIcn. Hcr is daarbij hcIc-
maaI nicr nodig ommcrccn dc hcIc markr rc ovcrruigcn. Door srammcn
van gcIijkdcnkcndcn rc organiscrcn cn dic mcr cIkaar rc vcrbindcn, crcccr
jc ccn hccI krachrigc groc¡ dic in sraar is omdaadwcrkcIijkc vcrandcringcn
rc crccrcn.
Flippiug thr Fuuurl is ccn hccI bckno¡r c-book, dar dc o¡maar vormdc ror
Trilrs. In Flippiug thr Fuuurl conccnrrccrr Godin zich o¡ dc communicaric
van organisarics. Dc Ians van jouw¡roducr |oI jouwidcc) wiIIcn maar aI rc
graag rccIamc makcn. SrimuIccr dar. HcI¡ zc daarbij. GccI zc dc in¡ur om
jouwgraris ambassadcur rc wordcn cn rcik zc dc bcnodigdc rooIs aan. Zo
onrsraar rcgcn zccr Iagc kosrcn ccn cnormkrachrig communicaricinsrru-
mcnr. In dc woordcn van Godin:
Turu struugrrs iuto triru1s.
Turu triru1s iuto rustomrrs.
Au1 thru... 1o thr most importuut jol:
Turu vour rustomrrs iuto sulrsproplr.
Dczc idcccn van Godin krijgcn vccI bijvaI in dc markcringIircraruur.
Divcrsc organisarics cn mcrkcn ¡asscn zc ook in mccr oI mindcrc marc roc
cn hcbbcn daar succcs mcc. Maar cr zijn ook vccI organisarics dic cr nicr
mcc ovcrwcg kunncn. Zc hikkcn aan rcgcn hcr nadccI: hcr IosIarcn van dc
conrroIc ovcr dc communicaricsrroom. Dar is cng. Wanr in dc rradirioncIc
hicrarchischc organisaricsrrucruur was markcringcommunicaric bij uirsrck
icrs war srrcng van bovcnaI wcrd gcrcgissccrd cn gcconrroIccrd.
Dc rrcnd dic Godin obscrvccrr, is in Icirc ccn rcchrsrrccks gcvoIg van dc
komsr van dc inIormaricmaarscha¡¡ij. In dc vorigc ccuwwas dc cIIccricIsrc
manicr van markcring bcdrijvcn wcIIichr ommcr dc P van ¡roducr zo vccI
mogcIijk mcr dc srroommcc rc rocicn. Hcr ondcrschcidcnd vcrmogcn
wcrd dan vcrvoIgcns gccrcccrd via rccIamc in massamcdia. Dic massacom-
municaric wcrd srrcng gcconrroIccrd cn cr was maar wcinig ruis, cr warcn
wcinig rcgcngcIuidcn. Wic grorc rccIamcbudgcrrcn had, wcrd hcr mccsr
gchoord. Wic gccn rccIamcbudgcr had, wcrd nauwcIijks gchoord. Nu hcr
22
FAS¥CkATl F
inIormaricmono¡oIic van dc rradirioncIc massamcdia danig is gccrodccrd
cn hcr ook mogcIijk is gcwordcn ombuircn dc rradirioncIc mcdia ombrccd
rc communiccrcn, gcIdcn dczc oudc markcringwcrrcn nicr Iangcr.
Hcr idcc van Purplr Cowcn van Trilrs is nicr voorbchoudcn aan commcr-
cicIc communicaric. Hcr is ncr zo gcmakkcIijk roc¡asbaar o¡ dc vcrs¡rci-
ding van idcccn cn o¡Iossingcn voor maarscha¡¡cIijkc vraagsrukkcn, voor
organisarorischc vcrbcrcringcn, oI voor ¡oIirickc ovcrruigingcn. Zo hcbbcn
¡oIirickc anaIisrcn cro¡ gcwczcn dar Barack Obama zijn uirvcrkiczing ror
¡rcsidcnr van dc Vcrcnigdc Srarcn voor ccn groor dccI rc dankcn hccIr aan
hcr jarcnIang zorgvuIdig crccrcn cn insrandhoudcn van'rribcs' van ¡oIi-
rickc aanhangcrs. Via nicuwc inIormarickanaIcn cn ncrwcrkcn hcbbcn
dczc Obama-'rribcs' hcr mcrk Obama vcrs¡rcid.
º Bluc Occan Srrarcgy. Howro Crcarc Unconrcsrcd Markcr Spacc and Makc
Compcríríon Irrclcvanr - W. Chan Kim&Rcncc Mauborgnc |zoo<)
Organisarics hcbbcn dc nciging omcIkaar rc bcIocrcn cn rc bcconcurrcrcn.
Zij Icvcrcn ccn bIocdcrigc srrijd omdc kIanr cn ¡robcrcn cIkaar markraan-
dccI aI rc snoc¡cn. AIs concurrcnrcn cIkaar aIs haaicn bcsrrijdcn, kIcurr dc
occaan rood van hcr bIocd dar vIocir. Hcr is sIimmcr omdc oncindigc,
bIauwc occaan o¡ rc zockcn, cn nicr rc Iocusscn o¡ dc concurrcnr, maar o¡
dc kIanr. Om¡roducrcn cn dicnsrcn rc Icvcrcn dic waardc rocvocgcn cn dic
nicmand andcrs Icvcrr, zodar dc concurrcnric irrcIcvanr is. Mcr kIcurrijkc
mcraIorcn schcrscn dc managcmcnr¡roIcssorcn Kimcn Mauborgnc ccn
vcrnicuwcndc aan¡ak van |markcring)srrarcgic. Blur Orruu Strutrgv wcrd
door Thr Wull Strrrt Iouruul uirgcroc¡cn ror hcr bcsrc managcmcnrbock van
zoo<. Er wcrdcn rwcc miIjocn cxcm¡Iarcn van vcrkochr in (¡ raIcn. Maar
cigcnIijk zcggcn dc aurcurs gcwoon - ncr aIs Godin - dar dc P van ¡roducr
dc bcIangrijksrc succcsIacror is.
Hcrdchniccr jc markrgrcnzcn. Richr jc o¡ hcr grorc gchccI cn nicr o¡
cijIcrs. Kijk vcrdcr dan dc huidigc vraag cn dc huidigc kIanrcn. OnrwikkcI
ccn nicuwc srrarcgischc ¡Ianning. CruciaaI hicrbij is innovaric door hcr
Icvcrcn van waardc. Ecn huI¡middcI daarbij is ccn dicnsr oI ¡roducr o¡ rc
dcIcn in dc samcnsrcIIcndc cIcmcnrcn cn zich bij cIk aIzondcrIijk cIcmcnr
aI rc vragcn oI dc kIanr hicr wcI waardc aan hcchr. Sommigc cIcmcnrcn
kunncn dan gccIiminccrd oI gcrcducccrd wordcn. Andcrc cIcmcnrcn krij-
gcn mccr aandachr. Door hcr in¡asscn van nicuwc cIcmcnrcn dic nog nic-
mand andcrs Icvcrr, kan mcn ccn bIauwc occaan vindcn waar dc concurrcn-
ric nicr mccr van bcIang is, cn nicuwc markrcn aans¡rckcn. VoorbccIdcn
daarvan zijn Swarch, dar dc markr voor horIogcs hcrdchniccrdc, Cirquc du
SoIciI, dar ccn gchccI nicuwc markr voor circusbczock onrwikkcIdc, cn
Srarbucks, dar in ccn andcrc occaan vaarr dan naasrgcIcgcn koIhczakcn.
23
z: uF FAS¥CkATl SCFF 8l 8Ll 0TFFFK
Kimcn Mauborgnc bcvarcn zcII ook ccn bIauwc occaan door bij hun sru-
dics naar ¡<o ingrij¡cndc markrinnovarics in dc ¡criodc ¡88o-zooo nicr,
zoaIs gcbruikcIijk was, hcr bcdrijI oI dc bcdrijIsrak aIs ccnrraaI srudicobjccr
rc ncmcn, maar door rc kijkcn naar dc srrarcgischc bcwcging. Dc zockrochr
naar hcr succcsvoIIc bcdrijI is ccn hciIIozc wcg, wanr dc succcshcbbcrs van
nu zijn dar ovcr vijI jaar vaak nicr mccr.
Concurrcnric vocrcn is ccn waardcvcrnicrigcndc krachrsins¡anning.
Dc srrijd gcrichr o¡ groci door concurrcnricvoordccI, mccr kosrcnrcducric,
mccr markraandccI cn mccr markrdiIIcrcnriaric Icidr voornamcIijk ror ccn
bIocdcrigc rodc occaan van rivaIcn dic vcchrcn aIs haaicn. Door zich rc con-
ccnrrcrcn o¡ waardc-innovaric mcr ccn Iocus o¡ dc kIanr cn ccn srrarcgic
waarbij dc ¡rijs cn dc kosrcn gcrichr zijn o¡ dc crcaric van nicuwc bchocI-
rcn, kan mcn ccn vccI Iucraricvcrc bIauwc occaan vindcn, waarin nicuwc
markrscgmcnrcn wordcn gccrcccrd waarbinncn gccn concurrcnric hccrsr.
In dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving wordr hcr srccds mociIijkcr om
concurrcnricvoordccI rc bchaIcn in dc rodc occaan, omdar ¡roducrcn,
mcrkcn cn bcdrijvcn srccds mccr ccn rommo1itv wordcn. O¡ vccI markrcn
ovcrsrijgr hcr aanbod dc vraag.
Waaromzockcn organisarics dan roch srccds wccr dc rodc occaan o¡?
Dar is dc machr dcr gcwoonrc. Dc rodc occaan is vcrrrouwd. Daar vocIcn dc
organisarics cn hun managcrs zich rhuis. Daar bcvindcn zich dc managc-
mcnrrooIs dic zc bcgrij¡cn cn waarmcc zc gcwcnd zijn rc wcrkcn. Dc rodc
occaan zaI ook aIrijd bIijvcn bcsraan, mcncn Kimcn Mauborgnc. Hcr bIijIr
voor organisarics bcIangrijk omook in dc rodc occaan hcr hooId bovcn
warcr rc houdcn. AIIccn mocrcn bcdrijvcn vcrdcr kijkcn dan dc rradirioncIc
concurrcnric cn ccn bcrcrc baIans zockcn russcn rodc-occaaniniriaricvcn cn
bIauwc-occaaniniriaricvcn.
Vanuir dc casvcraric gczicn is dc rodc occaan ccn srrijd¡crk mcr bijbcho-
rcndc vasrc gcwoonrcs, rradirics, rcgcIrjcs cn ¡roccdurcs. Wic ccn bIauwc
occaan wiI vindcn, zaI mccsraI ook bcsraandc gcwoonrcs cn rcgcIrjcs
mocrcn kunncn IosIarcn.
Voor dc managcr in ccn rradirioncIc hicrarchischc organisaric bicdr dc
bIauwcoccaansrrarcgic ccn nicuwinzichr in'Iasrigc' mcdcwcrkcrs dic
burcaucrarischc rcgcIs cn ¡roccdurcs rrachrcn rc sIcchrcn. WiI dczc mcdc-
wcrkcr zijn ¡crsoonIijkc arbcidsIcvcn vcrgcmakkcIijkcn oI wiI hij hcr Icvcn
van dc kIanrcn aangcnamcr makcn? Zou hij misschicn bczig zijn ccn
bIauwc occaan rc onrdckkcn? En zo ja, mocrcn wc dan daarvoor misschicn
ccn vaarbcwijs vcrsrrckkcn? OI mocrcn wc Iijdzaamroczicn hoc dczc
invcnricvc gccsr srraks mcr ccn cigcn bcdrijI oI namcns dc concurrcnr dc
bIauwc occaan o¡vaarr?
24
FAS¥CkATl F
º Thc Whujhc Facror. Usíng rhc Powcr oj Socíal Ncrworks ro Buíld Your
Busíncss - Tara Hunr |zoon)
AI ruimvoordar Hunrs bock in a¡riI zoon wcrd gc¡ubIicccrd, was dc uir-
drukking muliug Whuthr ccn gcvIcugcIdc krccr binncn dc digiraIc voor-
hocdc. Hcr woord Whuthr is oors¡ronkcIijk aIkomsrig uir ccn scicncc-hcri-
onroman van dc Canadcsc schrijvcr-journaIisr Corv Docrorow, Dowu uu1
Out iu thr Mugir Kiug1om|zoo(). In dic rockomsrroman wordr ccn cconomic
bcschrcvcn waar nog nauwcIijks schaarsrc is. Primairc IcvcnsbchocIrcs zijn
vrij vcrkrijgbaar. Hcr gcId is in dic cconomic vcrvangcn door ccn nicuwc
munrccnhcid, dc WhuIhc, dic gcbasccrd is o¡ rc¡uraric. Icdcrs rijkdom
hangr aI van zijn WhuIhcIacror, zijn soriul rupitul.
Tara Hunr gaar in haar bock nicr zo vcr dar WhuIhc hcr gcId vcrvangr,
maar WhuIhc nccmr wcI ccn srccds bcIangrijkcrc ¡Iaars in, naasr hcr vcr-
rrouwdc gcId. GcId cn bczir zijn nicr Iangcr dc cnigc cconomischc maarsra-
vcn voor waardcbc¡aIing. Ecn vcrnicuwcnd - casvcrarisch - uirgangs¡unr
is: aIs jc vccI WhuIhc hcbr o¡gcbouwd, vccI sociaaI ka¡iraaI, dan wordr hcr
vcrwcrvcn van moncrair ka¡iraaI |gcId) ccn hccI sruk makkcIijkcr.
Voor dc mccsrc mcnscn dic zijn groorgcbrachr in dc hnanciccI-ccono-
mischc docrrinc van dc zoc ccuw, kIinkr hcr WhuIhc-idcc o¡ hcr ccrsrc
gchoor aIs wcrcIdschokkcnd cn rcvoIurionair. Maar zo cxccnrrick is hcr bij
Iangc na nicr. Zo is icdcrccn hcr cr aI hccI Iang ovcr ccns dar mcrkcn ccn
zckcrc waardc hcbbcn. Mcrkwaardc is ccn gangbaar cconomisch bcgri¡. Dc
waardc van ccn mcrk is ccn wccrs¡icgcIing van dc rc¡uraric van hcr mcrk.
Dc rc¡uraric van ccn mcrk hccIr vccI invIocd o¡ dc kans omwinsr rc
makcn. Maar hoc groor is dc waardc van ccn mcrk ¡rccics? Dar vaIr sIcchrs
bij bcnadcring rc bc¡aIcn. Dc mcrkwaardcn sraan aIs immarcricIc acriva o¡
dc baIanscn van bcdrijvcn. BcdrijIscconomcn hcbbcn vccI vcrschiIIcndc
mcrhodcs onrwikkcId omdc mcrkwaardc in rc scharrcn, maar bij cIkc
gchanrccrdc rckcnmcrhodc bIijIr dc ¡osr ccn hcricI bcdrag.
Dc WhuIhcIacror is misschicn nicrs mccr dan hcr doorrrckkcn van hcr
bcgri¡ mrrlwuur1r van organisaricnivcau naar individuccI nivcau. AIs
mcnscn mcrkcn zijn gcwordcn, zoaIs in divcrsc rcccnrc managcmcnrboc-
kcn wordr bcroogd, dan is hcr nicr mccr dan ccn Iogischc concIusic dar ook
ccn mcns ccn mcrkwaardc hccIr.
Tara Hunr docr ccn ¡oging omdczc ¡crsoonIijkc mcrkwaardc inzichrc-
Iijkcr rc makcn. Hoc wordr icmands ¡crsoonIijkc rc¡uraric gcmcrcn? Hoc
win jc rc¡uraric cn hoc vcrIics jc rc¡uraric? En wic bc¡aaIr dar? Hoc
kunncn organisarics hun rc¡uraric vcrgrorcn binncn sociaIc ncrwcrkcn cn
onIinccommunirv's, cn zodocndc hun WhuIhcIacror |Iccs: mcrkwaardc)
vcrgrorcn? Hcr bock zou oors¡ronkcIijk wordcn gc¡ubIicccrd ondcr dc
rircI Thr < Krvs tor Muliug Soriul Cupitul uu1 Wiuuiug with Ouliur Commuuitirs.
25
z: uF FAS¥CkATl SCFF 8l 8Ll 0TFFFK
Dar dckr dc Iading bcrcr. WaarschijnIijk is dc rircI uircindcIijk vcrandcrd
omccn brcdcr ¡ubIick aan rc s¡rckcn.
º to Rcasons You Should Ncvcr Gcr a Iob - Srcvc PavIina |zoo6)
PavIina schrccI dir uirgcbrcidc arrikcI o¡ zijn wcbIog srcvc¡avIina.com, aIs
ccn van dc vingcrocIcningcn voor zijn Iarcrc bock Prrsouul Drvrlopmrut tor
Smurt Proplr. Thr Cousrious Pursuit ot Prrsouul Crowth |zoo8). Tru Rrusous Not To
Crt u Iol is ccn ¡rovoccrcnd bcroog dar aanscho¡r rcgcn hcr hciIigc huisjc
van dc vasrc baan in Ioondicnsr aIs hcr hoogsr haaIbarc docI in icmands
maarscha¡¡cIijkc carricrc. PavIina draair dar om, bcschouwr ccn vasrc baan
aIs ccn onvcrsrandigc carricrckcuzc cn gccIr vcrrasscndc aanbcvcIingcn
voor hcr ondcrncmcrscha¡ oI ccn bcsraan aIs zcIIsrandig ¡roIcssionaI.
Ook aI Iijkr hcr cro¡ dar cr ccn Iichrc groci is in hcr aanraI individucn
dar cr bcwusr voor kicsr omgccn baan in Ioondicnsr rc hcbbcn, hcr bcIang
van PavIina's arrikcI voor dc casvcrarischc gcdachrc Iigr dic¡cr, mccr o¡ hcr
¡svchoIogischc vIak. Wanr aIs icmand ccn voorkcur hccIr voor ccn vasrc
baan, is daar naruurIijk nicrs mis mcc. Maar cr is wcI icrs mis aIs hcr hcbbcn
van ccn vasrc baan dogmarisch aIs idcaaI wordr gczicn. Wanr dan Iungccrr
dc vasrc baan aIs ccn rc¡rcssicmiddcI van dc hicrarchischc organisaric-
srrucruur. Wic aIs individu zijn organisaric wiI vcrbcrcrcn, zaI vcrandcrin-
gcn mocrcn nasrrcvcn. Maar wic vcrandcringcn nasrrccIr, vaIr o¡ cn Ioo¡r
hcr risico aIs Iasrig rc wordcn crvarcn. En wic Iasrig is, zou zijn baan
kunncn vcrIiczcn, oI ¡romorickanscn kunncn vcrs¡cIcn. Ook aI is dczc
angsr vaak ingcbccId, hij wccrhoudr vccI individucn crvan omin organisa-
rics hun nck uir rc srckcn. Wic hcr bcroog van PavIina Iccsr cn ror dc concIu-
sic komr dar hcr hcIcmaaI gccn ram¡ is omjc baan rc vcrIiczcn, hocIr
mindcr bang rc zijn. Daardoor kan hij onbckommcrdcr Iuncrioncrcn aIs
innovaricvc wcrkncmcr in ccn organisaric. Dar is bcIangrijk voor dc rransi-
ric van burcaucraric naar casvcraric, wanr ccn casvcraric kan aIIccn onr-
sraan aIs cr voIdocndc mcdcwcrkcrs zijn dic vcrbcrcringcn durvcn voor rc
srcIIcn cn in gang durvcn zcrrcn.
º Thc Típpíng Poínr. HowIírrlc Thíngs Can Makc a Bíg Díjjcrcncc
- MaIcoImGIadwcII |zooo)
Dir bock is dc bcwcrking van ccn scric arrikcIcn dic GIadwcII schrccI voor
hcr Amcrikaansc o¡inicwcckbIad Thr Nrwvorlrr. Dc obscrvarics in Thr Tip-
piug Poiut zijn vooraI van bcIang voor dc onrwikkcing van nicuwc rhcoriccn
ovcr dc vcrs¡rciding van kcnnis cn dc onrwikkcIingssncIhcid van maar-
scha¡¡cIijkc rrcnds cn dc ¡ubIickc o¡inic.
26
FAS¥CkATl F
Nicuwc onrwikkcIingcn bcginncn vaak zccr kIcinschaIig. Organisarics
hcbbcn dc nciging omnaar dc omvang van nicuwc onrwikkcIingcn rc
kijkcn cn vcrvoIgcns dc gcvoIgcn crvan rc ondcrscharrcn vanwcgc dic-
zcIIdc kIcinschaIighcid: 'SIcchrs ccn ¡roccnr van dc markr hccIr bcIangsrcI-
Iing voor dar nicuwc ¡roducr, dus wc gaan ovcr ror dc ordc van dc dag.'
GIadwcII bcroogr dar hccI kIcinc aanIcidingcn cnormgrorc gcvoIgcn
kunncn hcbbcn. AIs kIcinc groc¡cn mcnscn nicuwgcdrag bcginncn rc vcr-
roncn, kan dar Iangzaamuirgrocicn ror hcr momcnr dar ccn kririschc
massa wordr bcrcikr. AIs hcr zogcnocmdc tippiug poiut wordr bcrcikr, hcr
kanrcI¡unr, kan dar o¡ccns in korrc rijd dc hcIc wcrcId vcrandcrcn.
Dczc visic is rc iIIusrrcrcn mcr hondcrdcn voorbccIdcn. Zo was cr ooir
ccn IBM-ro¡man dic voors¡cIdc dar cr ovcr dc hcIc wcrcId hooguir vijI
com¡urcrs vcrkochr zoudcn wordcn. Maar kIcinc vcrandcringcn haddcn
grorc gcvoIgcn cn crgcns is ooir ccn kanrcI¡unr bcrcikr. Ecn a rwcc gcncra-
rics vcrdcr zijn cr in dc wcsrcrsc wcrcId daardoor mccr com¡urcrs dan
huishoudcns. En IBMis gcsro¡r mcr hcr makcn crvan ...
GIadwcII srcIr dar dczc nicr-Iincarc onrwikkcIingsgroci nicr aIIccn
gcIdr voor ¡roducrcn, maar ook voor idcccn, o¡inics cn mcnscIijk gcdrag.
Dczc vcrs¡rcidcn zich ncr aIs virusscn. VcrvoIgcns ondcrzockr hij wcIkc
krachrcn ccn roI s¡cIcn o¡ dc wcg naar hcr kanrcI¡unr. WaarombIijIr hcr
cnc bock jarcnIang onbckcnd cn onvcrkochr cn vcrandcrr hcr dan o¡ccns
roch in ccn bcsrscIIcr, rcrwijI hcr andcrc bock ccn ccuwig ono¡gcmcrkr
bcsraan Icidr. Dar kan nicr uirsIuircnd aan dc inhoud Iiggcn.
GIadwcII mccnr dar dc kwaIircir van ccn idcc |'rhc srickincss, howwcII
rhc idca sricks') hccI srcrk kan rocncmcn door rocvaIIigc, rcIaricI kIcinc vcr-
andcringcn in dc conrcxr. BijvoorbccId ccn cncrgicbcs¡arcnd idcc, ncr in
dc wcck dar dc bcnzinc¡rijs ccn dubbcIrjc srijgr. Maar dc bcIangrijksrc
Iacror is dc bcrrokkcnhcid van dc juisrc sIcurcI¡crsoncn bij dc vcrs¡rciding
van hcr idcc. Sommigc mcnscn hcbbcn ccn s¡cciaaI raIcnr daarvoor. GIad-
wcII ondcrschcidr dric vcrschiIIcndc soorrcn sIcurcI¡crsoncn: vcrbindcrs,
kcnncrs cn vcrko¡crs |rouurrtors, muvru cn sulrsproplr). Vcrbindcrs zijn
mcnscn mcr hcr raIcnr ommcnscn uir vcrschiIIcndc groc¡cn mcr cIkaar in
conracr rc brcngcn. Kcnncrs zijn mcnscn dic binncn hun ncrwcrk ccn dis-
¡ro¡orrionccI grorc invIocd hcbbcn o¡ andcrcn, o¡inicIcidcrs. Kcnncrs
vindcn hcr Icuk omandcrcn rc hcI¡cn, omhun kcnnis rc dcIcn. Maar kcn-
ncrs zijn gccn Iobbvisrcn. Dar is dc dcrdc groc¡ sIcurcI¡crsoncn: dc
cnrhousiasrcIingcn, dc vcrko¡crs. Zij hcbbcn hcr bijzondcrc raIcnr om
mcnscn rc ovcrruigcn, omscc¡rici cn onvcrschiIIigcn rc vcrandcrcn in aan-
hangcrs.
Dc bcgri¡¡cn lruurrs cn vrrliu1rrs zijn o¡gcnomcn in dc socioIogic cn
in dc ncrwcrkrhcoric. GIadwcII, rcvcns bcsrscIIcraurcur van Bliul |zoo<) cn
Outlirrs |zoo8) wcrd door Timr gcnocmd in dc Iijsr van ¡oo mccsr invIocd-
27
z: uF FAS¥CkATl SCFF 8l 8Ll 0TFFFK
rijkc ¡crsoncn. Voor dc casvcraric is GIadwcII ccn ¡romincnr ambassadcur,
omdar hij Iaar zicn dar gcwonc mcnscn mcr wcinig middcIcn cchr grorc
vcrandcringcn kunncn bcwcrksrcIIigcn.
º Thc Srrcngrh oj Wcak Tícs - Mark Granovcrrcr |¡n¬()
Hoc kIcinc vcrandcringcn in dc conrcxr soms grorc gcvoIgcn kunncn
hcbbcn, hccIr Granovcrrcr aan dcn Iijvc ondcrvondcn mcr Thr Strrugth ot
Wrul Tirs. Hij schrccI dczc srudic in dc jarcn zcsrig, maar hcr wcrcnscha¡-
¡cIijkc rijdschriIr Amrriruu Soriologirul Rrvirwhad gccn cnkcIc bcIangsrcIIing
voor zijn arrikcI. Granovcrrcr Icgdc zijn wcrk rcIcurgcsrcId rcr zijdc, rordar
in ¡n¬( dc Amrriruu Iouruul ot Soriologv wcI ror ¡Iaarsing ovcrging. Daarna
ging hcr hard. InmiddcIs wordr dir arrikcI bcschouwd aIs ccn van dc mccsr
invIocdrijkc rhcoriccn uir dc modcrnc socioIogic sinds dc jarcn zcvcnrig.
In gcsim¡Iihcccrdc vormis hcr basisidcc van Granovcrrcr dir: ccn vagc
kcnnis is bcrcr dan ccn vricnd. Bij sociaIc ncrwcrkcn dcnkr mcnigccn in
ccrsrc insranric inruIricI aan cIubjcs van gcIijkgcsrcmdcn, zoaIs ccn sru-
dcnrcnvcrcniging oI ccn branchcvcrcniging. Maar wic o¡ zock is naar ccn
ri¡ voor ccn baan, voor ccn gocd bock oI ccn Icuk rcsrauranr, kan juisr bcrcr
nicr zijn vricndcn raad¡Icgcn. Wanr dic bcschikkcn doorgaans ovcr
dczcIIdc inIormaric. Dc cchr waardcvoIIc, vcrnicuwcndc idcccn komcn
ccrdcr van dc vagc kcnnis van wic jc rwcc kccr ¡cr jaar ccn maiIrjc krijgr.
Dc vagc kcnnis |dc wrul tir) vormr dc brug russcn rwcc wcrcIdcn.
OI hcr nu gaar ommarkcring oI om¡oIirick, via dc wrul tirs wordcn
nicuwc groc¡cn mcnscn bcrcikr, dic nicr bcrcikr wordcn door dc stroug tirs.
Granovcrrcr ¡romovccrdc aan Harvard cn is nu aan dc univcrsircir van
SranIord hoogIcraar Economischc socioIogic. O¡ dar srudicrcrrcin door-
brak hij dc oudc rhcoric van dc absrracrc idcaIc markrcn. VoIgcns Gra-
novcrrcr zijn cconomischc rcIarics russcn individucn oI consumcnrcn bijna
aIrijd ingcbcd in sociaIc ncrwcrkcn.
Bijna vccrrig jaar na ¡ubIicaric is Granovcrrcrs srudic acrucIcr dan ooir,
wanr in dc ncrwcrksamcnIcving hcbbcn mcnscn mccr wrul tirs dan ooir
rcvorcn. Ecn oud-coIIcga, ccn vakanricvricnd, ccn oud-kIasgcnoor, vrocgcr
vcrwarcrdcn vccI oudc conracrcn voIIcdig, bchaIvc aIs cr wccr ccn rocvaI-
Iigc onrmocring was. In dc rouurrtr1 ugr is hcr vccI gcmakkcIijkcr gcwordcn
omccn oudc bckcndc wccr ccns aan rc s¡rckcn. LinkcdIn, Faccbook cn
Hvvcs zijn ondcr andcrc omdic rcdcn zo ¡o¡uIair. Dc vcIc sociaIcncrwcrk-
sircs Iuncrioncrcn nadrukkcIijk aIs brocd¡Iaarscn voor wrul tirs.
28
FAS¥CkATl F
º Síx Dcgrccs. Thc Scícncc oj a Connccrcd Agc - Duncan Warrs |zoo()
Six 1rgrrrs ot srpurutiou is ccn rhcoric dic srcIr dar aIIc mcnscn o¡ aardc mcr
cIkaar vcrbondcn zijn via ccn ncrwcrk van gcmiddcId zcs russcnschakcIs.
Dczc hv¡orhcsc is aI in ¡nzn gco¡¡crd door dc Hongaarsc schrijvcr Karin-
rhv Frigvcs. Dc bcrocmdc ¡svchoIoog SranIcv MiIgram¡ikrc hcr idcc o¡ cn
vocrdc in dc jarcn zcsrig ccn kIcinschaIig cx¡crimcnr uir. Nccmrwcc wiIIc-
kcurigc inwoncrs van dc Vcrcnigdc Srarcn cn gcmiddcId zijn zc via dric
russcnschakcIs mcr cIkaar vcrbondcn, zo onrdckrc MiIgram.
Duncan Warrs, ccnAusrraIicr dic ¡romovccrdc in dc naruurkundc cn
hoogIcraar SocioIogic wcrd aan dc NcwYorksc CoIumbia Univcrsirv,
vocrdc hcr cx¡crimcnr van MiIgramgroorschaIig |(8.ooo rcsr¡crsoncn) cn
mondiaaI |¡<¬ Iandcn) uir mcr bchuI¡ van c-maiI cn onIinccommunirv's.
Warrs vond ccn gcmiddcIdc van zcs russcnschakcIs. Hcr ¡unr van MiIgram
cn Warrs is dar hcr cIichc it´s u smull worl1 nicr zomaar ccn cIichc is, maar ccn
accurarc bcschrijving van dc wcrkcIijkhcid.
Hoc dc six 1rgrrrs in dc ¡rakrijk wcrkcn, wordr vcrbIuIIcnd hcIdcr gcII-
Iusrrccrd door dc wcbsirc OracIc oI Bacon, dic misschicn aIs gra¡ is
bcdocId, maar dcsaInicrrcmin dc marcric voor icdcrccn sncI inzichrcIijk
maakr |zic kadcr).
Voor dc casvcraric is Six Drgrrrs ccn bock dar aanroonr hoc gcmakkcIijk
dc bcrocmdsrc cn mccsr invIocdrijkc mcnscn bcrcikbaar zijn, buircn dc
gcvcsrigdc hicrarchiccn om. Ubcnr maar cnkcIc handdrukkcn vcrwijdcrd
van ccn minisrcr, van BiII Garcs, John dc MoI, Bcrr van Marwijk, Gcrard
KIcisrcrIcc cn PauI Wirrcman.
En ¡assanr zicn wc ccn iIIusrraric van hcr bcIang van coIIccricvc inrcIIi-
gcnric voor dc casvcraric. Bij cIkaar o¡gcrcId maakr dc kcnnis uir dc hicr-
voor gcnocmdc wcrkcn van GIadwcII, Granovcrrcr cn Warrs dc conrourcn
van ccn nicuwwcrcIdbccId zichrbaar. EIk gocd idcc kan via wrul tirs in zccr
korrc rijd ovcr dc hcIc wcrcId vcrs¡rcid wordcn, mirs mcn dc juisrc 'vcrbin-
dcrs' cn'kcnncrs' wccr rc vindcn. Dc wcrkcIijkc machr binncn organisarics
is aan hcr vcrschuivcn van dc hicrarchischc ro¡ naar dc vcrbindcrs cn kcn-
ncrs in |vccIaI) inIormcIc ncrwcrkcn.
Dc komsr van dc inIormaricmaarscha¡¡ij hccIr dczc onrwikkcIing
cx¡oncnriccI vcrsncId. Via c-maiI cn andcrc inrcrncrkanaIcn zijn mcnscn
gcmakkcIijkcr bcnadcrbaar cn - bcIangrijkcr - kan cr vccI sncIIcr gccom-
municccrd wordcn russcn dc cnc cn dc andcrc russcnschakcI. Hcr maakr
nogaI ccn vcrschiI oI jc ccn jaar mocr wachrcn ror jouwIaarsrc russcnscha-
kcI zijn jaarIijksc gcs¡rck mcr dc minisrcr hccIr, oI dar hij vandaag nog ccn
maiIrjc sruurr mcr dc vraag oI hij jou mag inrroduccrcn cn aanbcvcIcn.
29
z: uF FAS¥CkATl SCFF 8l 8Ll 0TFFFK
0e korte Weo tassea kev|a 8ecoa ea 0oo|sche ¥roaWea
Tlen mlnuut|es rcndkl|ken cp de webslte The 0racle cf 8accn (www.cra-
clecfbaccn.cre) en de thecrle van de Six 0ecrees wcrdt cp een speelse
manler zeer lnzlchtell|k. ue slte ls verncemd naar de bekende Amerl-
kaanse acteur Kevln 8accn. ue slte maakt eebrulk van de database van
de cnllneñlmencyclcpedle www.lmdb.ccm, dle de namen van meer dan
een mll|cen acteurs bevat. Fce verhcudt een wlllekeurlee acteur zlch tct
Kevln 8accn: uccr de naam ln te tlkken, kcmen we daarachter. 8rad Pltt,
bl|vccrbeeld, kent 8accn persccnll|k, want zl| speelden samen ln de ñlm
Sleepers. Maar hceveel stappen zcu Klm van Kccten verwl|derd zl|n van
8accn: Twee stappen slechts, zc meldt het crakel. want van Kccten
speelde samen met lulle Chrlstle ln de ñlm Sncpshcts. Fn Chrlstle
speelde samen met 8accn ln de ñlm New Ycrk, l lcve vcµ.
we prcberen een mlnder bekende actrlce. Lles vlsschedl|k, dle een rcl
speelt ln Cccisrhe vrcµwen, speelt vccrnamell|k ln theaters en ln tv-
serles. uescndanks ls zl| slechts drle stappen verwl|derd van 8accn. uus
als Cccisrhe vrcµwen Kevln 8accn vccr een eastrcllet|e wll vraeen, mcet
vlsschedl|k even Fllda van der Meulen bellen, want dle mallt dan 0llver
Platt cf hl| even een sms|e wll sturen naar 8accn. want zc kan dat eaan
ln de rcnnerted cce. Met een beet|e eeluk wcrdt nce dezelfde dae het
ccntact eeleed.
Fet valt nlet mee cm een acteur te vlnden dle meer dan zes stappen ver-
wl|derd ls van 8accn. Maar daar hceven we cck nlet naar te zceken,
want de websltebcuwers hebben zelf al alle 1.o¸6.¸¤¤
1
acteursnamen
dccr het crakel eehaald. Slechts 1¸; daarvan zl|n zeven cf acht stappen
verwl|derd van 8accn. 0neeveer ¤oo.ooo zl|n één, twee cf drle stappen
verwl|derd.
0ck het belane van 'verblnders' en de strencth c[ weck ties wcrdt dccr
het 0rakel van 8accn verhelderd. hederlandse acteurs spelen vccrname-
ll|k ln hederlandse ñlms, Franse acteurs vccrnamell|k ln Franse ñlms. Fr
hceft maar één hederlandse acteur een rcllet|e te spelen ln een Franse
ñlm en twee werelden wcrden met elkaar verbcnden.
hatuurll|k ls de ñlmwereld nlet te vereell|ken met de eewcne wereld.
Maar het prlnclpe bll|ft hetzelfde. Als |e hcnderd mensen kent, en dle
kennen cck allemaal hcnderd mensen, dan zl|n maxlmaal 1o.ooo mensen
(1oo x 1oo) vla één tussenschakel met elkaar verbcnden. vla twee tus-
senschakels wcrden dat al maxlmaal een mll|cen mensen (1oo x 1oo x
1oo).
¡ Dc wcbsirc wordr rcgcImarig gcu¡darcr. Dc hicr gcnocmdc gcraIIcn zijn van zoon.
30
FAS¥CkATl F
Als ledereen ln hetzelfde krlneet|e verkeert, eaan deze eetallen cmlaae
dccr dubbeltelllne. ue mensen dle ln verschlllende krlneen verkeren,
zcreen ervccr dat de eetallen hcce wcrden. uankzl| lnternet zl|n er aan-
zlenll|k meer ccnnectles tussen mensen ult verschlllende ercepen. ue
lnfcrmatlesamenlevlne cverbruet fysleke en scclale afstanden tussen per-
scnen. Fen leuke mcp dle cp een schcclpleln ln Crcnlneen wcrdt ver-
teld, kcn er vrceeer wel een |aar cver dcen cm Maastrlcht te berelken.
hu wcrdt de mcp vanavcnd al dccrverteld cp msn aan een neef|e ult
Maastrlcht en berelkt hl| mcreencchtend al het Maastrlchtse schcclpleln.
ult beperkt zlch ulteraard nlet tct mcppen. 0ck de landell|ke schclleren-
staklne en de prctesten teeen de baarmcederhalskankervacclnatle wlsten
lanes lnternetkanalen blnnen enkele daeen de vclledlee hederlandse
schccl|eued te mcblllseren.
º Srrucrural Holcs. Thc Socíal Srrucrurc oj Compcríríon- Rouul1 Burt |ìooz)
'Strurturul Holrs is voor managcmcnr war dc rönrgcnIoro is voor dc gcnccs-
kundc', schrccI ccn rcccnscnr ovcr dir bock. Burr maakr zichrbaar war in dc
managcmcnrIircraruur voorhccn hooguir wcrd vcrondcrsrcId: dc vcrbor-
gcn srrucrurcn van dc inIormcIc organisaric. Ecnvoudig gczcgd: kcnnis cn
inIormaric kunncn nicr ccnvoudig bcwcgcn russcn vcrschiIIcndc groc¡cn,
dir wordr vcrhindcrd door isoIaricIagcn, srrucruraI hoIcs, dic dc vcrs¡rci-
ding van kcnnis cn idcccn rcgcnhoudcn.
Dc concIusic dic uir dir bock gcrrokkcn kan wordcn, is dar crcarivircir
zwaar wordr ovcrschar aIs dc bron van innovaric. Dc mccsrc innovaric
komr ror srand door dc srrucruraI hoIcs rc ovcrbruggcn.
Organisarics zijn mccsraI wcI doordrongcn van dc noodzaak ror inno-
vcrcn. Crcarivircir wordr vaak gczicn aIs dc bron voor innovaric. Daarom
wordr in ccn innovaricbcIcid mccsraI ccn ¡oging gcdaan omdc crcarivircir
binncn organisarics rc srimuIcrcn. Strurturul Holrs bicdr ccn andcrc kijk o¡
innovaric cn crcarivircir. Innovaricvc idcccn zijn maar zcIdcn briIjanrc
idcccn dic zomaar uir hcr nicrs komcn. Hcr mcrcndccI van dc innovarics
onrsraar door hcr hcrkcnncn van kanscn. Door ccn gangbaar idcc uir ccn
andcrc groc¡ ovcr rc ncmcn, Iichr aan rc ¡asscn, cn rc hcrgcbruikcn. Dc vcr-
bindcrs |zic GIadwcII) russcn dc vcrschiIIcndc groc¡cn sraan aan dc wicg
van dc innovarics. En zodra wc van dar bcscI doordrongcn zijn, komcn Thr
Strrugth ot Wrul Tirs cn Six Drgrrrs in ccn grorcr Iichr rc sraan. Dc inIormcIc
ncrwcrkcn, cn dan vooraI dc vagc bckcndcn daarin, zijn dc bcIangrijksrc
bron voor innovaric, zo Iuidr dc casvcrarischc concIusic o¡ basis van Strur-
turul Holrs, Six Drgrrrs cn Thr Strrugth ot Wrul Tirs.
3I
z: uF FAS¥CkATl SCFF 8l 8Ll 0TFFFK
Dc hoogIcraar Economischc socioIogic RonaId Burr is mcr Strurturul Holrs
dc grondIcggcr van ccn scric nicuwc cconomischc modcIIcn. Dc rradirio-
ncIc cconomischc modcIIcn gaan uir van ccn rhcorcrisch ¡crIccrc markr
mcr vrijc concurrcnric. Dc rcaIircir is, dar markrcn vcrrc van ¡crIccr zijn,
maar wordcn gchindcrd door srrucruraI hoIcs. Burr onrwcr¡r ccn nicuw
cconomisch modcI voor dc wcrking van concurrcnric cn com¡criricI voor-
dccI, waarin sociaaI ka¡iraaI cn ncrwcrkcn ccn cruciaIc roI s¡cIcn.
InIormaric srroomr ccrsr binncn groc¡cn cn ¡as Iarcr russcn groc¡cn.
Dc mccsrc mcnscn hcbbcn dc nciging omvoornamcIijk binncn groc¡cn rc
bIijvcn. Hicrdoor onrsraan srrucruraI hoIcs russcn vcrschiIIcndc groc¡cn.
Dc vcrschiIIcndc groc¡cn bcschikkcn ovcr ccn andcrc srroomvan inIorma-
ric cn kcnnis. Ecn strurturul holr is ccn soorr isoIaricIaag russcn groc¡cn, dic
dc srroomrcgcnhoudr. Soms vormcn Iandsgrcnzcn oI raaIgrcnzcn ccn
srrucruraI hoIc russcn kcnnis van vcrschiIIcndc groc¡cn, maar vaak is hcr
sIcchrs ccn muurrjc in ccn kanroor, dar dc barricrc vormr. Hicrarchischc
organisaricsrrucrurcn cn wcrkvIocrindcIing crccrcn inIormaricbarricrcs.
Dc cnc aIdcIing wccr soms nauwcIijks war cr o¡ dc andcrc aIdcIing
gcbcurr. Ook russcn mcrkcn cn markrcn bcvindcn zich vccI strurturul holrs,
waardoor sommigc docIgroc¡cn nicr oI nauwcIijks wordcn bcrcikr.
Dc nicuwc kijk o¡ concurrcnric is dar hcr vcrkrijgcn van com¡criricI
voordccI vooraI ccn kwcsric is van strurturul holrs ovcrbruggcn. Voor indivi-
ducn gcIdr dir dcs rc mccr. Wic ccn brug sIaar russcn rwcc groc¡cn mcr
com¡Icmcnrairc inIormaricbronncn, Iaar inIormaric srromcn russcn rwcc
groc¡cn cn vcrgroor hicrmcc zijn individucIc sociaIc ka¡iraaI.
In wczcn is dir concc¡r nicr zo vccI andcrs dan hcr aIoudc concc¡r van
dc handcI. Ecn handcIaar van dc VOC vcr¡Iaarsr s¡cccrijcn van hcr cnc dccI
van dc wcrcId naar ccn andcr dccI, cn vcrgroor daarmcc zijn ka¡iraaI. In dc
handcI gaar hcr omIvsickc ¡roducrcn, in dc casvcraric gaar hcr omhcr vcr-
¡Iaarscn van kcnnis cn idcccn.
º Thc Agc oj Acccss. Thc NcwCulrurc oj Hypcrcapíralísm, Whcrc all oj Iíjc ís
a Paíd-For Expcrícncc - Jcrcmv RiIkin |zooo)
Dc Amcrikaansc cconoomRiIkin hccIr zcvcnricn bockcn gcschrcvcn, dic
aIIcmaaI gaan ovcr vcrandcringcn in dc cconomic, dc wcrcnscha¡, dc rcch-
noIogic, cn ovcr dc im¡acr dic dczc vcrandcringcn hcbbcn o¡ dc maar-
scha¡¡ij van vandaag cn morgcn. RiIkin is kind aan huis bij divcrsc
Euro¡csc rcgcringsIcidcrs cn advisccrr dc Euro¡csc Commissic ovcr vraag-
srukkcn dic gcrcIarccrd zijn aan cconomic, kIimaarvcrandcring cn cncrgic-
vciIighcid.
Thr Agr ot Arrrss is zijn bckcndsrc bock. Hicrin bcschrijIr hij dc gcIcidc-
Iijkc vcrandcring van ccn ¡roducricgcoricnrccrdc cconomic naar ccn ncr-
32
FAS¥CkATl F
wcrkcconomic. Er is ccn signihcanrc vcrschuiving van gocdcrcn naar dicn-
srcn. ZcIIs zakcn dic wij aIs ccn ¡roducr zicn, wordcn aIs ccn dicnsr o¡ dc
markr gcbrachr. In dc nicuwc cconomic hcbbcn concc¡rcn, idcccn cn
imago ccn grorcrc cconomischc waardc dan marcricIc gocdcrcn. Dc soIr-
warc is bcIangrijkcr gcwordcn dan dc hardwarc.
AIs gcvoIg hicrvan is cr ccn cnormc dcvaIuaric gaandc van hcr bcIang
van cigcndomcn bczir. Ovcr dc voIIc brccdrc van dc cconomic dringr hcr
idcc door dar bczir cigcnIijk aIIccn maar baIIasr is, cn dar hcr cr nicr om
gaar dingcn rc hcbbcn, maar omrocgang rc hcbbcn ror hcr vruchrgcbruik
crvan.
'Bczir is vccI rc rraag voor dc nicuwc cconomic', zcgr RiIkin in ccn inrcr-
vicwmcr NRCHuu1rlsllu1. 'Waaromzou icmand in ccn cconomic waarin
aIIcs draair omsncIhcid nog icrs in cigcndomwiIIcn hcbbcn dar mcrccn aI
wccr achrcrhaaId is door ccn nicuwcr modcI oI ccn u¡gradc? MarcricIc
zakcn Iarcn ons nicr koud, maar wc hocvcn zc nicr mccr ¡cr sc zcII rc bczir-
rcn. Eigcndomis gcbasccrd o¡ dc gcdachrc dar hcr dc mocirc waard is om
Ivsickc gocdcrcn voor Iangcrc rijd vasr rc houdcn. Maar zc docn cr srccds
mindcr roc in ccn cconomic waarin vcrandcring zo'n bccrjc dc cnigc con-
sranrc is.'
Dczc vcrandcring van inzichr gaar hcr sncIsr bij bcdrijvcn. Ka¡iraaIgoc-
dcrcn Icascn, acrivircircn hnancicrcn mcr vrccmd vcrmogcn, bcdrijIsondcr-
dcIcn cn ¡crsonccI oursourccn, hcr zijn aIIcmaaI wccrs¡icgcIingcn van dc
aIncmcndc waardcring voor cigcndom. Ncr aIs dc groci van Iranchising rcn
kosrc van hcr hIiaaIbcdrijI. Fvsick bczir is ccn onhandigc kosrcn¡osr in dc
ncrwcrkcconomic. Dc Iranchiscgcvcr is nicr mccr gcInrcrcssccrd in baksrc-
ncn, in hcr bczir van winkcI¡andcn, maar vcrhuurr Iicvcr zijn mcrk, zijn
inrcIIccruccI cigcndom. Dc Iranchiscncmcr huurr voor ccn bc¡aaIdc rijd dc
rocgang ror dar inrcIIccruccI cigcndom. Dc Amcrikaansc dcraiIhandcI
bcsraar naar scharring aI voor bijna dc hcIIr uir Iranchiscs. In NcdcrIand is
hcr aanraI Iranchiscvcsrigingcn in vijIricn jaar rijd dricmaaI zo groor
gcwordcn. Naasr dc dcraiIhandcI is dc IranchiscIormuIc nu in o¡komsr
voor zakcIijkc dicnsrvcrIcncrs.
Bij dc consumcnr gaar dc vcrschuiving van bczir naar gcbruik war
mindcr sncI. Maar dar is ccn kwcsric van rijd, srcIr RiIkin. Nccmnu dc
auromarkr. In dc rwccdc hcIIr van dc vorigc ccuwwas ccn cigcn auro ccn
van dc mccsr nagcsrrccIdc bczirringcn. InmiddcIs rijdr ccn subsranriccI
dccI van dc bcvoIking in Icascauro's. Dczc auromobiIisrcn ¡rcIcrcrcn hcr
gcbruiksgcmak van dc auro bovcn hcr bczir van dc auro. Dczc rrcnd zaI
mccr cn mccr doorzcrrcn, doordar bcdrijvcn srccds mccr oog krijgcn voor
dc waardc van ccn IcvcnsIangc rcIaric mcr ccn kIanr. Mcr hcr o¡bouwcn cn
ondcrhoudcn van ccn duurzamc kIanrrcIaric vaIr mccr rc vcrdicncn dan
mcr ccn ccnmaIigc rransacric. Bcdrijvcn zuIIcn daarom¡robcrcn aIIcrIci
33
z: uF FAS¥CkATl SCFF 8l 8Ll 0TFFFK
vormcn van gcbruiksconrracrcn aan rc bicdcn, in ¡Iaars van Ivsickc ¡roduc-
rcn rc vcrko¡cn. Dir gaar hcr gcmakkcIijksr bij nicuwc ¡roducrgroc¡cn,
waar hisrorischc gcwoonrcs cn gcbruikcn gccn bcIcmmcring vormcn, zoaIs
mobicIc rcIcIoons. Dc kosrbarc marcricIc a¡¡araarjcs wordcn graris wcggc-
vcn, in ruiI voor ccn Iangdurig gcbruiksconrracr o¡ dc aInamc van immarc-
ricIc rcIcIoonminurcn.
Dc vcrschuiving van bczir naar gcbruik is ccn IundamcnrcIc vcrandc-
ring dic bcIangrijkc gcvoIgcn hccIr voor cconomic, organisarickundc cn
managcmcnr. Hicrarchic cn cigcndomzijn van narurc nauwmcr cIkaar
vcrwcvcn. AIs hcr bcIang van cigcndomaInccmr, vcrkIcinr daarmcc ook
hcr bcsraansrcchr voor dc rradirioncIc hicrarchischc srrucruur. In dc oudc
cconomic warcn ka¡iraaI cn bczirringcn dc bcIangrijksrc vocdingsbodcm
voor ¡roducric, groci, bcdrijIsrcsuIraar cn winsr. Wic hcr Iand bczar, oI dc
machincs, had dc cconomischc machr. In dc nicuwc cconomic is sociaaI
ka¡iraaI dc bcIangrijksrc Iacror gcwordcn.
º Fururc oj Moncy. Crcaríng NcwWcalrh, Work and a Wíscr World
- Bcrnard Licracr |¡nnn)
Dc BcIgischc cconoomBcrnard Licracr is vccIvuIdig aIgcschiIdcrd aIs
docmdcnkcr, aIs onhciIs¡roIccr, nadar hij ricn jaar gcIcdcn aI dc huidigc
hnancicIc crisis voors¡cIdc. Licracr vcrbaasr zich crovcr dar zovccI mcnscn
onrzcrrcnd vccI rijd bcsrcdcn aan hcr vcrkrijgcn oI uirgcvcn van gcId, maar
dar bijna nicmand sriIsraar bij dc vraag: 'GcId, war is dar cigcnIijk?' Licracr
sraar daar wcI bij sriI cn schrijIr cr ccn hccI bock ovcr. O¡ vcrbIuIIcndc
wijzc cn in bcgrij¡cIijkc raaI onrraIcIr hij dc wcrcId van gcId cn hcr gcId-
svsrccm. ZcIIs bankicrs, cconomcn cn hnanciccI cx¡crrs vindcn in dir bock
vccI nicuwc kcnnis cn inzichrcn. Licracr concIudccrr dar hcr huidigc gcId-
svsrccmwcIiswaar zccr cIhcicnr is, maar ook zccr IragicI. En IundamcnrccI
insrabicI. Dc hnancicIc crisis is gccn rijdcIijk ¡robIccm, maar ccn srrucru-
rccI ¡robIccm, aIdus Licracr, omdar hcr gcIdsvsrccmaI ccuwcn gcIcdcn
door dc mcns is onrwor¡cn, in ccn rijd dic andcrs was dan dc huidigc rijd.
Dc inIormaricrcvoIuric, maar ook dc vcroudcringsgoII cn dc kIimaarvcran-
dcring zorgcn voor ccn nicuwc maarscha¡¡cIijkc inIrasrrucruur waar hcr
oudc onrwcr¡ nicr gocd mccr bij aansIuir.
Ecn ¡cssimisr, dar is Licracr zckcr. Maar hij is gccn charIaran. Zijn visics
cn aanbcvcIingcn zijn nicr ovcraI cvcn gcIicId, maar zijn kcnnis is onom-
srrcdcn. Licracr sraar bckcnd aIs ccn van 's wcrcIds groorsrc kcnncrs van
hnancicIc cn moncrairc zakcn. Zijn CV is indrukwckkcnd, vooraI in dc
brccdrc, wanr bcroc¡shaIvc bckcck Licracr dc hnancicIc wcrcId van aIIc
kanrcn: wcrcnscha¡, ¡oIirick, consuIranr, ccnrraIc bank, handcIsbank cn
cIckrronisch gcIdvcrkccr.
34
FAS¥CkATl F
Bij dc BcIgischc CcnrraIc Bank was hij vcranrwoordcIijk voor dc invocring
van dc ccu. In dczc ¡criodc was hij rcvcns dirccrcur van hcr BcIgisch cIck-
rronisch bcraIingssvsrccm. AIs consuIranr advisccrdc hij vcIc muIrinario-
naIs ovcr vaIuravraagsrukkcn cn in dc jarcn rachrig hicI¡ hij divcrsc Zuid-
Amcrikaansc ovcrhcdcn mcr hcr ovcrwinncn van dc moncrairc crisis
waarin zc warcn bcIand. Ook dczc criscs had hij ovcrigcns aI jarcn van rcvo-
rcn voors¡cId.
Licracr was ook o¡richrcr van vaIurabcIcggingsIonds Gaiacor¡. Busiurss
Wrrl ric¡ Licracr in ¡nnz uir ror 's wcrcIds bcsrc vaIurahandcIaar. O¡ zijn
acadcmischc conduircsraar ¡rijkcn ¡roIcssorarcn aan dc univcrsircircn van
Lcuvcn, CoIorado cn BcrkcIcv.
Rcnrc is dc gcvaarIijkc angcI in hcr gcIdsvsrccm, zo bcroogr Licracr. Hcr
gcId is gccn waardcvrij ruiImiddcI, zoaIs dc cconomicbockcn vcrrcIIcn. Hcr
moncrair svsrccmis zo onrwor¡cn, dar hcr aIs onbcdocId bijcIIccr bc¡aaId
cconomisch gcdrag vcroorzaakr. Hcr wcrkr concurrcnric cn korrcrcrmijn-
dcnkcn in dc hand, hcr dwingr ror voorrdurcndc cconomischc groci cn hcr
ondcrwaardccrr dc rakcn dic cruciaaI zijn omccn samcnIcving in srand rc
houdcn, zoaIs zorg cn ondcrwijs. Door gcId uir rc Icncn, crccrcn bankcn
gcId. Maar hcr gcIccndc gcId mocr wordcn rcrugbcraaId mcr rcnrc. Dar
rcnrcbcdrag crcccrr dc bank nicr. Dar mocr dc gcIdIcncr zicn rc bcmachri-
gcn, rcn kosrc van andcrcn. En zo onrsraar ccn vIicgwicIcIIccr van concur-
rcnric cn gcIorcccrdc cconomischc groci. Mcr ondcr andcrc vocdscIrckor-
rcn cn wcrkIooshcid aIs onvcrmijdcIijkc cconomischc gcvoIgcn. VoIgcns
Licracr zijn dir kunsrmarigc rckorrcn. 'Er is mccr dan gcnocg vocdscI cn
wcrk voor icdcrccn. Er is aIIccn schaarsrc aan gcId.'
Hcr rcnrcdragcndc gcId sraar ook haaks o¡ ccn duurzamc cconomic.
Invcsrcringcn cn bcdrijIsbcsIissingcn wordcn conrinu aIgcwogcn rcgcn dc
rcnrcvocr. Dar Icidr srccds ror korrcrcrmijn¡oIirick. AIs ka¡iraaI sncIIcr
grocir dan dar bomcn grocicn, wordr hcr bos vandaag gcka¡r, omdc hour-
o¡brcngsr rc bcIcggcn. Nurrigc Iangcrcrmijninvcsrcringcn wordcn crnsrig
bcnadccId door hcr vcrschijnscI rcnrc. Bcdrijvcn mocrcn vandaag winsr
makcn. Wic invcsrccrr in dc rockomsr, dcrIr rcnrc-inkomsrcn in hcr hcdcn.
In hcr huidigc moncrairc svsrccmzoudcn nooir karhcdraIcn wordcn
gcbouwd, srcIr Licracr. Dar warcn invcsrcringcn van vcIc dcccnnia.
Licracr hccIr nicr aIIccn kririck, hij suggcrccrr ook o¡Iossingcn. Com-
¡Icmcnrairc gcIdsvsrcmcn naasr hcr huidigc gcIdsvsrccmkunncn ccn hccI
nurrigc bijdragc vormcn omccn dccI van dc ¡robIcmcn o¡ rc Iosscn. Com-
¡Icmcnrairc vaIura zijn gcbasccrd o¡ ruiIhandcI. Dc rcnrc is nuI. OI nog
bcrcr: zc hcbbcn ccn ncgaricvc rcnrc, omdc omIoo¡ rc srimuIcrcn. Hcr hui-
digc moncrairc svsrccmis ccn monocuIruur. Ecn svsrccmdar hcr conracr
mcr dc wcrkcIijkhcid vcrIorcn hccIr. DagcIijks wisscIr bijna (ooo miIjard
doIIar van cigcnaar. Daarvan gaar maar IicIsr n8 ¡roccnr omin s¡ccuIarics,
35
z: uF FAS¥CkATl SCFF 8l 8Ll 0TFFFK
gcId dar nicr wordr gcbruikr voor bcraIing van gocdcrcn oI dicnsrcn. Com-
¡Icmcnrairc vaIura bicdcn mccr divcrsircir in dczc monocuIruur, bicdcn
mccr conracr mcr dc Ivsickc wcrcId cn Iungcrcn aIs buIIcr voor dc hcvigc
schommcIingcn in hcr moncrairc svsrccm. Dczc com¡Icmcnrairc vaIura
¡asscn zccr gocd in dc gcrccdscha¡skisr van dc casvcraric, zoaIs u in hooId-
sruk ¬ zuIr zicn.
º Iovc ís rhc Kíllcr App. Howro Wín Busíncss and Inhucncc Frícnds
- TimSandcrs |zoo()
LicIdc is dc nicuwc ondcrschcidcndc concurrcnricIacror in dc modcrnc
cconomic. Dar kIinkr wcI crg zwcvcrig, aIs ccn rcvivaI van dc howcr¡owcr.
Maar TimSandcrs is gccn hi¡¡ic, hij is ccn voormaIig ro¡man vanYahoo!,
dic nu ccn vccIgcvraagd s¡rckcr is cn bcsrscIIcraurcur. Lovc is rhc KiIIcr
A¡¡ is ccn bock waar vooraI russcn dc rcgcIs door gcIczcn mocr wordcn.
Mcr cnigc ironic zou jc dc csscnric van hcr bock dan kunncn samcnvarrcn
aIs: aIrruIsmc aIs busincssmodcI.
In dc oudc cconomic is hcr concc¡r rrturu ou iuvrstmrut vccI rc vcr door-
gcschorcn. Ja, uircindcIijk mocr cr gcId vcrdicnd wordcn. Maar mocr
daaromook van cIkc acric cn van cIkc rransacric dirccr cn rcchrsrrccks hcr
rcsuIraar gcmcrcn wordcn? Dar maakr nicr aIIccn wcrkcn cn ondcrncmcn
ccn sruk mindcr Icuk, hcr wcrkr ook bcIcmmcrcnd cn vcrsrarrcnd. Hcr vcr-
kIcinr dc hcxibiIircir cn hcr vcrhindcrr noodzakcIijkc innovaric. Dc rradiri-
oncIc organisaricsrrucrurcn van dc zoc ccuwIcuncn rc vccI o¡ mccrbarc
korrcrcrmijnrcsuIrarcn. O¡'Whar's in ir Ior mc?', o¡'Voor war, hoorr war'
cn o¡ dc gcdachrc dar ondcrncmcn |cn ook dc carricrc van ccn individu)
ccn kwcsric zou zijn van crcn oI gcgcrcn wordcn.
AIs rcgcnhangcr hicrvan ¡ro¡agandccrr Sandcrs dc IicIdc, maar in Icirc
gaar hcr hicr omschijnbarc onbaarzuchrighcid. Ook in hcr modcI van San-
dcrs is wcI dcgcIijk s¡rakc van ccn rrturu ou iuvrstmrut, aIIccn Iaar hij hcr
idcc Ios dar hcr nodig is omdc o¡brcngsr rcchrsrrccks rc ko¡¡cIcn aan ccn
invcsrcring, cn dar dc o¡brcngsr aIrijd is uir rc drukkcn in ccn mccrbarc
gcIdo¡brcngsr. Wanr daar zar dc zwakkc ¡Ick in hcr oudc 'bockhoudcrs-
modcI'. Dc o¡brcngsrcn zijn vaak hcIcmaaI nicr rc mcrcn oI in gcId uir rc
drukkcn. O¡brcngsrcn maniIcsrcrcn zich ondcr andcrc in dc vormvan
idcccn, conracrcn, rcIarics, vcrrrouwcn, rc¡uraric. Dar zijn immarcricIc
o¡brcngsrcn, dic Iarcr dc bron vormcn voor marcricIc o¡brcngsrcn. Hcr is
ondocnIijk omcIkc aIzondcrIijkc immarcricIc o¡brcngsr uir rc drukkcn in
ccn ¡osr o¡ dc rcsuIrarcnrckcning. Dar is ook nicr zo inrcrcssanr, bchaIvc
voor bockhoudcrs cn voor burcaucrarischc managcrs dic cIkc aIzondcrIijkc
handcIing wiIIcn conrroIcrcn. Voor ondcrncmcrs cn voor bcvIogcn wcrknc-
mcrs is hcr ccn vcrs¡iIIing van rijd cn van cncrgic. Dic ¡Ianrcn Iicvcr hon-
36
FAS¥CkATl F
dcrd zaadjcs, zondcr zich rc bckommcrcn omdc vraag wcIkc zaadjcs nu
¡rccics vcranrwoordcIijk zijn voor ccn mooic oogsr. Zij gaan Iicvcr uir van
dc gcdachrc 'Wic zaair, zaI oogsrcn.'
In dc casvcraric combincrcn wc bcidc gcdachrcn. Voor hcr voorrbcsraan
van ccn organisaric is hcr noodzakcIijk dar cr voIdocndc o¡brcngsrcn zijn,
dus hcr bIijIr nodig omo¡brcngsrcn rc mcrcn. Hcr vcrschiI russcn burcau-
craric cn casvcraric is dar wc dc o¡brcngsrcn nicr mccr oncindig cn ror in
dcraiI gaan onrIcdcn cn rocrckcncn aan aIzondcrIijkc rijd- cn gcIdinvcsrc-
ringcn. Dc casvcrarischc bcnadcring is dar hcr cIIccricvcr is omin dc garcn
rc houdcn oI dc roraIc oogsr grorcr is dan dc kosrcn van dc hondcrd zaadjcs.
In dc ¡rakrijk ¡asr Sandcrs zijn idcccn roc door hccI vccI rc Iczcn cn
door zijn kcnnis vrijuir rc dcIcn in zijn zakcIijk ncrwcrk. Hcr is nicr dc
schaarsrc van kcnnis dic concurrcnricvoordccI o¡Icvcrr, hcr is dc roc¡as-
sing van kcnnis. Door kcnnis rc dcIcn, krijg jc vccI Iccdback cn wordr dc
kcnnis dic jc hcbr waardcvoIIcr cn bruikbaardcr, zo mccnr Sandcrs. Daar-
naasr Icvcrr hcr dcIcn van kcnnis nog icrs o¡. Aandachr! Aardig zijn,
mcnscn hcI¡cn cn kcnnis dcIcn zijn uircrsr cIIccricvc middcIcn omdc aan-
dachr van mcnscn rc krijgcn. En aandachr is ccn csscnricIc bron voor
zakcndocn. Voor zo'n bccrjc cIkc nicuwc ondcrncming gcIdr dar aandachr
krijgcn cn vcrrrouwcn winncn dc ccrsrc Iasrigc obsrakcIs zijn. Dc aan¡ak
van Sandcrs hcI¡r dic obsrakcIs rc vcrkIcincn.
Dc gcdachrc van Lovr is thr Killrr App is wcI vcrnicuwcnd, maar vcrrc van
rcvoIurionair. Er is ccn bcroc¡sgroc¡ dic dczc gcdachrc aI ccuwcn inruIricI
roc¡asr: vcrko¡crs. Dc srcrcoric¡c ro¡vcrko¡cr is icmand dic nicrs wiI vcr-
ko¡cn. Hij wiI zijn kIanrcn hcI¡cn, ccrIijk adviscrcn, bIij makcn. Hij is nicr
gcs¡irsr o¡ dc rransacric, aIrhans hij wckr o¡ zijn minsr dc indruk dar hij
onvcrschiIIig is ovcr zijn korrcrcrmijnvcrkoo¡rcsuIraar. En juisr daardoor
vcrkoo¡r hij zovccI.
War Sandcrs docr, is dczc Iijn doorrrckkcn. Ecn organisaric is cigcnIijk ook
ccn vcrko¡cr: van zijn ¡roducrcn cn dicnsrcn. En ccn wcrkncmcr is cigcn-
Iijk ook ccn vcrko¡cr: van zijn kwaIircircn cn rocgcvocgdc waardc voor dc
organisaric. Juisr aIs jc nicr rransacricgcrichr bcnr, wordr dc o¡brcngsr
grorcr, is dc achrcrIiggcndc boodscha¡.
º Grarís. Nícuwc cconomíc ín dc dígíralc ríjd - Chris Andcrson |zoon)
Ecn GoogIc-zocko¡drachr o¡ Frcc + Chris + Andcrson Icvcrdc in hcr voor-
jaar van zoon ruim¡( miIjocn hirs o¡. Hcr groorsrc dccI van dc hirs gaar
ovcr ccn bock van Chris Andcrson dar ¡as dric maandcn Iarcr zou vcrschij-
ncn. ZcIIs dc rircI van hcr bock was o¡ dar momcnr nog nicr bckcnd. Wirr1-
hooIdrcdacrcur Andcrson ging in diaIoog mcr zijn Iczcrs ovcr mogcIijkc
rircIs:
37
z: uF FAS¥CkATl SCFF 8l 8Ll 0TFFFK
¡ FRLL: Thr storv ot u ru1irul prirr |:rro)
z FRLL: HowSo.oo rhuugr1 thr worl1
( FRLL: Howrompuuirs grt rirh lv rhurgiug uothiug
( FRLL: Thr rrouomirs ot uluu1uurr uu1 thr murlrtplurr without mourv
Hoc kun jc gcId vcrdicncn aIs jc jc ¡roducrcn oI dicnsrcn graris wcggccIr?
Daar gaar hcr bock ovcr. En dc rhcoriccn uir zijn bock ¡asr Andcrson ook
zcII roc in dc ¡rakrijk. HcIc hooIdsrukkcn uir zijn bock gccIr hij graris wcg.
Daar krijgr hij gccn gcId voor, maar wcI hccI vccI aandachr. Dc o¡mcrkc-
Iijkc cconomischc rrcnd van trrrrouomirs gaar namcIijk hand in hand mcr dc
ugr ot urrrss. Door hcr grorc Iczcrs¡ubIick dar hij mcr zijn graris hooIdsruk-
kcn bcrcikrc, was zijn bock aI ccn hv¡c, ruimvoordar hcr was gcdrukr.
Andcrson bcschouwr King GiIcrrc aIs dc grondIcggcr van dc trrrrouo-
mirs. In ¡no( had dc uirvindcr van hcr wcgwcr¡schccrmcsjc na ccn jaar wcI-
gcrcId ¡68 mcsjcs vcrkochr. GiIcrrc vcrandcrdc zijn srrarcgic cn bouwdc ccn
immcns im¡criumdoor ccn hcIc rccks markcringrrucs mcr wcggcvcn aIs
rodc draad: gccI dc houdcrs wcg, cn vcrkoo¡ vcrvoIgcns dc durc mcsjcs.
Ecn ccuwIarcr docn Iabrikanrcn van ¡rinrcrs zo ongcvccr hcrzcIIdc. Dc
¡rinrcrs kosrcn ccn schijnrjc, dc inkrvuIIingcn kosrcn ccn vcrmogcn.
Hcr aanraI voorbccIdcn in dc hcdcndaagsc cconomic wordr srccds raI-
rijkcr. Graris wiI nicr zcggcn dar cr gccn gcId mccr wordr vcrdicnd. AIIccn
dc bron van inkomsrcn vcrschuiIr. Arricsrcn gcvcn hun muzick graris wcg
cn vcrdicncn aan Iivco¡rrcdcns cn mcrchandising. HorcIs gcvcn kamcrs
graris wcg cn vcrdicncn aan maaIrijdcn. VIicgmaarscha¡¡ijcn gcvcn sroc-
Icn |bijna) graris wcg cn vcrdicncn aan dc vcrkoo¡ van drank, rabak,
¡arIumcn aan aurovcrhuur. Dc bckcndsrc manicr omgcId rc vcrdicncn
mcr trrrrouomirs is hcr dric¡arrijcnsvsrccm. Parrij ccn crcccrr ccn markr
door dingcn graris wcg rc gcvcn aan ¡arrij rwcc. Parrij dric bcraaIr crvoor
omin dczc markr rc mogcn ¡arrici¡crcn. Dar kIinkr ingcwikkcIdcr dan hcr
is. Bijna aIIc mcdia wcrkcn wcrkcn voIgcns dir svsrccm. Dc advcrrccrdcrs
bcraIcn voor rocgang ror ccn ¡ubIick.
Door dc ncrwcrksamcnIcving zijn dc mogcIijkhcdcn van trrrrouomirs
s¡ccracuIair gcsrcgcn. Was hcr bij King GiIIcrrc nog ccn markcringrruc, nu
wordr hcr mccr cn mccr ccn radicaIc ¡rijssrrarcgic. AIs icrs gcId kosr omrc
makcn, kun jc hcr mociIijk onbc¡crkr graris wcggcvcn. Maar digiraIc ¡ro-
ducrcn cn dicnsrcn zijn ccnvoudig rc du¡Iiccrcn cn rc disrribucrcn. Dc
marginaIc ¡roducric- cn disrriburickosrcn nadcrcn hcr nuI¡unr. In vcIc
cconomischc sccrorcn hcbbcn wc dc aIgcIo¡cn ricn jaar aI gczicn dar dc
kosrcn gaan daIcn, zodra hcr ¡roducric¡roccs wordr gcko¡¡cId aan digi-
raIc ncrwcrkcn. War nicuwis, voIgcns Andcrson, is dc sncIhcid waarmcc
bcdrijvcn in dc mccsr uirccnIo¡cndc sccrorcn - van bankicrcn ror gokkcn-
38
FAS¥CkATl F
in digiraIc bcdrijvcn vcrandcrcn, cn zodocndc dc kans krijgcn omtrrrrouo-
mirs rc cx¡Ioircrcn.
Managcrs cn organisaricdcskundigcn advisccrr Andcrson omnog ccns
hccI kririsch rc kijkcn naar dc voorondcrsrcIIing van dc ¡crIccrc ¡rijscIasri-
circir: bij hcr daIcn van dc ¡rijs srijgr dc vraag in ccn rcchrc Iijn. Andcrson
mccnr dar dczc aannamc onjuisr is. VoIgcns hcmis cr ccn cnormgroor vcr-
schiI russcn graris cn hccI gocdkoo¡. In vccI gcvaIIcn kan dar hcr vcrschiI
bcrckcncn russcn ccn hccI groor ¡ubIick cn anonimircir. AIs jc kosr¡rijs
roch aI bijna nuI is, kun jc daarombcrcr jc ¡roducr graris wcggcvcn dan cr
ccn Iagc ¡rijs voor rc rckcncn.
Voor dc casvcrarischc gcdachrc Iigr hcr bcIang vanAndcrsons bock nicr
ccns zozccr in dc winsrkanscn van hcr grariswcggccImodcI, maar mcr namc
in hcr bcscI van dc cxrrccmgcdaaIdc ¡roducric- cn disrriburickosrcn. Dc
hogc rocrrcdingsdrcm¡cIs in dc oudc cconomic zijn zo gocd aIs wcggc-
vaagd. Dankzij digiraIiscring cn dc ncrwcrksamcnIcving kan icdcrccn
morgcn ccn bcdrijI oI organisaric bcginncn zondcr nocmcnswaardigc srarr-
kosrcn. Dc trrrrouomirs bicdcn daarbij ccn cxrra drcm¡cIvcrIaging. Wanr bij
ccn vcrkoo¡¡rijs van nuI onrIoo¡r ccn bcginncndc organisaric ondcr mccr
dc com¡Iicarics van ccn vcrkoo¡a¡¡araar, bcraIingsvcrkccr cn bcIasringcn.
º t,ooo rruc jans - Kcvin KcIIv |zoo8)
Aurodidacr Kcvin KcIIv gcnicr vooraI bckcndhcid aIs dc hooIdrcdacrcur-
o¡richrcr van Wirr1 Mugu:iur. Hij ¡ubIicccrdc daarnaasr raIIozc s¡raakma-
kcndc arrikcIcn in ondcr andcrc NrwYorl Timrs, Ls¡uirr cn Thr Lrouomist, cn
ook ccn aanraI bockcn, waarondcr NrwRulrs tor thr NrwLrouomv. Zijn
nicuwsrc bock Whut Trrhuologv Wuuts ¡ubIicccrdc KcIIv o¡ zijn wcbIog
|www.kk.org) rijdcns hcr schrijvcn aIs ccn bock in wording. Hij mocdigdc
dc Iczcrs cx¡Iicicr aan omzijn schcrscn rc bccommcnraricrcn, ommcdc
aan dc hand van dczc commcnrarcn, dc cindvcrsic van zijn bock rc vcrbcrc-
rcn. ìooo Trur Fuus is ccn van dc schcrscn uir hcr bock in wording.
Ecn crcaricI bcroc¡sbcocIcnaar, ccn arricsr, ccn muzikanr, ccn IorograaI
oI ccn ambachrsman hccIr maar duizcnd cchrc Ians nodig omrc kunncn
Icvcn, srcIr KcIIv. AIs cIkc cchrc Ian sIcchrs ¡ ¡romiIIc van zijn jaarinkomcn
uirgccIr aan zijn idooI |bovcn o¡ dc ¡roducrickosrcn), vormcn dic duizcnd
¡romiIIc rczamcn wccr ccn nicuwjaarinkomcn. Hcr gcraI duizcnd is rcdc-
Iijk wiIIckcurig. Dc svmboIick van hcr gcraI duizcnd is: icdcrccn kan ror
duizcnd rcIIcn. Hcr is mogcIijk omduizcnd mcnscn rc kcnncn. Wic dric
jaar Iang cIkc dag ccn nicuwc Ian crbij krijgr, hccIr zijn duizcnd Ians bij
cIkaar. In ¡Iaars van o¡ zock rc gaan naar nicuwc Ians, kun jc ook ¡robcrcn
'kIcinc Ians' rc rransIormcrcn in cchrc Ians. Hcr is dan wcI noodzakcIijk om
o¡ ccn oI andcrc manicr rc communiccrcn mcr dc as¡iranr-Ians. Inrcrncr
39
z: uF FAS¥CkATl SCFF 8l 8Ll 0TFFFK
bicdr ccn kcur aan mogcIijkc communicarickanaIcn, zoaIs wcbsircs, bIogs,
Twirrcr cn c-maiI. Daarnaasr bicdr dc voorrschrijdcndc digiraIiscring vccI
mogcIijkhcdcn omcind¡roducrcn zccr ccnvoudig cn vrijwcI kosrcIoos rc
disrribucrcn ondcr Ians. Ecn m¡(-bcsrand van ccn nicuwIicdjc maiIcn is
gcmakkcIijkcr dan ccn ¡Iaar van vinvI in duizcndvoud rc Iarcn ¡crscn cn
¡cr ¡akkcr¡osr o¡ rc srurcn. Dc schc¡¡cnd kunsrcnaar in dc z¡c ccuwis
nicr Iangcr mccr aangcwczcn o¡ ccn |hicrarchischc) inrcrmcdiair, zoaIs ccn
¡Iarcnmaarscha¡¡ij, gaIcric oI uirgcvcr voor dc ¡roducric, communicaric,
markcring, disrriburic cn Iogisrick van zijn schc¡¡ingcn.
O¡ hcr ccrsrc gczichr is dczc gcdachrcgang van KcIIv sIcchrs ccn busi-
ncssmodcI voor marginaIc kunsrcnaars. Maar o¡ hcr rwccdc gczichr is ìooo
Trur Fuus ccn vccI brcdcr concc¡r. ìooo Trur Fuus is ccn mcraIoor voor hoc dc
rcchnoIogischc onrwikkcIingcn ccn nicuwcconomisch rijd¡crk hcbbcn
ingcIuid, ncr zoaIs aan hcr bcgin van dc zoc ccuwdc indusrricIc rcvoIuric
aan dc wicg srond van ccn nicuwc cconomischc inrichring.
Dc Iogischc voIgordc is: ccrsr is cr dc rcchnoIogic, dan komcn dc roc¡as-
singcn, vcrvoIgcns onrsraar ccn bij¡asscndc cconomischc inIrasrrucruur.
Rond ¡noo bcgon dc omschakcIing van handmarig naar machinaaI vcrvaar-
digdc gocdcrcn, door roc¡assingcn van dc sroommachinc. Dir gaI ccn
cnormc im¡uIs aan dc onrwikkcIing cn vcrvaardiging van ¡roducrcn.
AmbachrcIijkc wcrk¡Iaarscn grocidcn uir ror grorc Iabrickcn cn vormdcn
samcn ccn groorschaIigc indusrric. Door dic groci daaIdc dc ¡rijs van dc
¡roducrcn cnorm, waardoor srccds mccr mcnscn zich dczc kondcn vcroor-
Iovcn. Hcr bcrroI ccn rcIaricI sncIIc onrwikkcIing van nicuwc rcchnickcn
cn hun roc¡assing in dc indusrric. Er was s¡rakc van ccn rrcndbrcuk in vcr-
gcIijking mcr vrocgcrc rijdcn, vandaar hcr woord'rcvoIuric'. Dc nicuwc
rcchnoIogiccn Iciddcn ror nicuwc ¡roducricmcrhodcn, dc nicuwc ¡roduc-
ricmcrhodcn Iciddcn ror ccn nicuwc bij¡asscndc cconomischc inIrasrruc-
ruur. In dc rwinrigsrc ccuwonrsrond in hcr kicIzog van dc massa¡roducric
ccn cconomic van massaconsum¡ric, massacommunicaric cn massamarkc-
ring aIs mccsr cIhcicnrc svrccm.
Rond zooo zicn wc ccn soorrgcIijkc rrirs onrsraan. Dc inrcrncrrcchno-
Iogic sraar aan dc basis van dir nicuwc cconomischc rijd¡crk. VcrvoIgcns
kwamcn dc ccrsrc roc¡assingcn: aIIcrIci nicuwc ¡roducrcn cn ¡roducric-
mcrhodcn. Dc Iogischc vcrvoIgsra¡ is hcr onrsraan van ccn nicuwc, bij¡as-
scndc cconomischc ordcning. Daarbij is hcr rwijIcIachrig oI massacon-
sum¡ric, massacommunicaric cn massamarkcring nog vccI Iangcr dc
hooIdroI bIijvcn s¡cIcn. Dc conscqucnric daarvan is dar ook hcr bcsraans-
rcchr onzckcr wordr van aIIc organisarics waarbij dc organisaricsrrucruur
is aIgcsrcmd o¡ dc oudc cconomischc ordcning. Nicr aIIccn dc marginaIc
kunsrcnaar, maar ook ShcII, PhiIi¡s, Akzo, Forris, dc rijksovcrhcid cn zorg-
insrcIIingcn mocrcn misschicn wcI o¡ zock gaan naar hun ¡ooo cchrc Ians.
40
FAS¥CkATl F
h00F0S10k 3 SkM£h0£¥k1
ult hccfdstuk eaat cver de kracht van zwermen waarln mensen hun kennls
bundelen. 0ver de kansen en mceell|khelden dle het bledt als dle ccllec-
tleve lntellleentle beter wcrdt eestructureerd. 0ver lnfcrmele netwerken
waarln nu nce vccral bestaande kennls wcrdt verspreld, maar waarln
steeds vaker nleuwe kennls wcrdt eecreeerd. Fet eaat cver hlerarchlsche
creanlsatles dle tct vccr kcrt het tempc van kennlsverspreldlne kcnden
bepalen (lees: vertraeen), maar dle het zlch nlet laneer kunnen verccrlc-
ven cm cneebrulkte kennls cneebrulkt te laten. want ln de easycratle zl|n
nauwell|ks nce tcetredlnesdrempels en kan ledereen mcreen een cmrcep,
een pclltleke partl|, cf zelfs een bank beelnnen.
4I
3
IW£kM£h
kkl0£L£h0£ M£hS£hM£hl01£
In dc onIinc-cncvcIo¡cdic Wiki¡cdia sraar dc voIgcndc dchniric van ccn
zwcrm:
Lru :wrrmis rru grorp iusrrtru, vogrls ot vlrrrmui:ru 1ir srhijuluur uls rru grorp
lrwrgru, vrrgrlijlluur mrt rru srhool vissru. Hrt voortlrwrgru iu rru :wrrmhrrtt
uls voor1rrl 1ut 1r grorp miu1rr lwrtsluur is voor uuuvullru vuu root1irrru.
Zou dar aIIccn voor vogcIs gcIdcn? OI is hcr vcrschijnscI :wrrmru ook van
roc¡assing o¡ mcnscn? Ecn gocd gccoördinccrdc zwcrmonrsraar aI aIs
individucn ccnvoudigc rcgcIs voIgcn, waarbij zc crvoor zorgcn nicr rc
borscn mcr ccn andcr, dczcIIdc kanr o¡ rc bcwcgcn aIs dcgcncn naasr hcn
cn in ccn groc¡ rc bIijvcn.
In cIk rrcinsrarion in dc s¡irs cn in cIk druk winkcIccnrrumgcbcurr dir.
Grorc groc¡cn mcnscn vcr¡Iaarscn zich vrij gcmakkcIijk cn dar gaar aIIc-
maaI gocd, zondcr dar daarbij machr aan rc ¡asr komr. Er is gccn aanroon-
barc hicrarchic rc bcs¡curcn in dc kriocIcndc mcnscnmcnigrc. Ook zijn cr
gccn IormcIc wcrrcn oI duidcIijkc rcgcIs dic hcr coIIccricvc vcr¡Iaarsings-
¡roccs aansrurcn cn bcgcIcidcn. Gccn sro¡Iichrcn, gccn rorondcs, gccn vcr-
kccrsdrcm¡cIs, gccn hirs¡aIcn.
IW£kMlh1£LLl0£h1l£
'Zic ook :wrrmiutrlligrutir', zcgr Wiki¡cdia:
Zwrrmiutrlligrutir is rru vormvuu luustmutigr iutrlligrutir 1ir grlusrrr1 is op
rollrrtirt gr1rug vuu gr1rrrutrulisrrr1r, :rltorguuisrrru1r svstrmru. Zwrrmiutrl-
ligrutirsvstrmru lrstuuu tvpisrh uit rru populutir vuu rruvou1igr ugrutru 1ir
iutrrugrrru mrt rlluur ru huu omgrviug. Horwrl rr grru rrutrulr routrolrrru1r
strurtuur is 1ir 1r ugrutru routrolrrrt, :orgru 1r gr:umrulijlr iutrrurtirs voor rru
gloluul iutrlligrut gr1rug.
Tor dusvcr gaar hcr aIIccn nog maar ovcr Ivsickc bcwcgingcn. Dc bcwcgin-
gcn van aIIc aIzondcrIijkc individucn vormcn rczamcn ccn srcIscI van
42
FAS¥CkATl F
groc¡sbcwcgingcn dar gocd Iuncrionccrr. Hcr zicr cr ramcIijk cIhcicnr uir.
En dar zondcr dar cr ccn ccnrraIc conrroIcrcndc srrucruur is.
Maar war zou hcr rcsuIraar zijn aIs wc ccn sra¡jc vcrdcr gaan? AIs wc
nicr dc bcwcgingcn van dc individucn o¡rcIIcn, maar dc kcnnis van aIzon-
dcrIijkc individucn? Dan gcIdr hcrzcIIdc. Dar hccr Thr Wis1omot Crow1s.
Ondcr dic rircI ¡ubIicccrdc dc gcIourcrdc Amcrikaansc journaIisr Jamcs
Surowiccki in zoo( ccn s¡raakmakcnd bock. Mcr ccn kcur aan voorbccIdcn
cn wcrcnscha¡¡cIijkc cx¡crimcnrcn ¡onccrr Surowiccki ccn ccnrraIc srcI-
Iing: vccI onaIhankcIijkc individucn rczamcn wcrcn mccr, zijn sIimmcr cn
kunncn bcrcrc bcsIissingcn ncmcn dan ccn cnkcIc cx¡crr. Dczc srcIIing
druisr nogaI in rcgcn dc gangbarc o¡varring in dc hicrarchischc organisa-
ricsrrucruur, waar bcsIissingcn door dc ro¡ van dc hicrarchic wordcn gcno-
mcn, aI dan nicr na hcr consuIrcrcn van ccn cx¡crr. Van dc coIIccricvc inrcI-
Iigcnric wordr nicr oI nauwcIijks gcbruikgcmaakr - ccn gcwoonrc dic
voorrkomr uir dc aannamc dar dc massa domis, zoaIs bcschrcvcn in hcr
bock Thr Mu1urss ot Crow1s. Maar dar is ccn bock uir ¡8(¡, ccn com¡Iccr
andcrc wcrcId.
Surowiccki srcIr daarrcgcnovcr dar cIkc cx¡crr ¡cr dchniric ccn gcIimi-
rccrdc kcnnis hccIr cn dar cIkc cx¡crr - ncr aIs icdcr andcr - bc¡aaIdc voor-
oordcIcn hccIr. AIs ccn groc¡ sIimgcnocg is omdc bcsrc cx¡crr rc vindcn,
is dc groc¡ ook sIimgcnocg omhcIcmaaI gccn cx¡crr nodig rc hcbbcn. Dc
o¡gcrcIdc kcnnis van dc groc¡ ovcrrrcIr dc kcnnis van cIkc cx¡crr, mirs aan
ccn aanraI voorwaardcn wordr voIdaan. Dc groc¡ mocr gcvariccrd zijn,
zodar cr vcrschiIIcndc srukjcs inIormaric wordcn ingcbrachr. Er mocr ccn
svsrccmzijn omdc vcrschiIIcndc broksrukkcn inIormaric samcn rc varrcn
cn o¡ rc rcIIcn. Dc groc¡ mocr gcdcccnrraIisccrd zijn, zodar nicr icmand uir
dc ro¡ hcr anrwoord dicrccrr aan dc groc¡. Dc groc¡sIcdcn mocrcn onaI-
hankcIijk kunncn dcnkcn cn zich nicr druk makcn ovcr war andcrcn
zuIIcn dcnkcn, wanr dan gaar hcr mis. Dar gcbcurr bijvoorbccId bij
cxrrcmc kocrsschommcIingcn o¡ cIIccrcnbcurzcn: in ¡Iaars van zich aI rc
vragcn war ccn bcdrijI cchr waard is, vragcn bcIcggcrs zich aI war andcrc
bcIcggcrs zuIIcn docn.
Ecn van dc sim¡cIsrc voorbccIdcn van groc¡swijshcid is ccn bcrocmd
cx¡crimcnr waarbij bczockcrs van ccn jaarmarkr ccn ¡rijs kondcn winncn
door hcr gcwichr van ccn os rc scharrcn. Hcr gcmiddcIdc van aIIc inzcndin-
gcn Iag dichrcr bij hcr wcrkcIijkc gcwichr dan dc cx¡crrscharring van dc
mccsr dcskundigc bocr oI sIagcr. Ecn soorrgcIijk voorbccId was dc uir-
komsr van ccn scric KRO-radio¡rogramma's, waarin dc Iuisrcraars gcza-
mcnIijk ccn schaak¡arrij s¡ccIdcn rcgcn ccn groormccsrcr. VoIgcns dc sra-
risrick zoudcn dc Iuisrcraars voIsrrckr kansIoos zijn cn cIkc ¡arrij mocrcn
vcrIiczcn. In dc ¡rakrijk wisrcn dc Iuisrcraars cchrcr raIIozc rcmiscs cn ccn
¡aar ovcrwinningcn rc bchaIcn.
43
¸: ZwFkMFh
WlklF£0lk
Hcr bckcndsrc voorbccId van groc¡swijshcid is Wiki¡cdia. MiIjocncn
gcwonc mcnscn hcbbcn dc aIgcIo¡cn jarcn rczamcn ccn cncvcIo¡cdic
gcschrcvcn. In hcr bcgin wcrd dir ¡rojccr crg scc¡risch onrvangcn. Er was
vccI kririck. Hoc kunncn gocdbcdocIcndc amarcurs vcrsrand van zakcn
hcbbcn? Zc zijn nicr bcvocgd. Zc zijn nicr o¡gcIcid. Sraar dic cncvcIo¡cdic
srraks nicr boordcvoI mcr onzin?
Maar dic kririck vcrsromdc aI sncI. Wiki¡cdia is gcsrarr in zoo¡. AI in
zoo< vrocg hcr gczaghcbbcndc wcrcnscha¡¡cIijkc rijdschriIr Nuturr zich aI
in wcIkc cncvcIo¡cdic mindcr Iourcn sraan: in Wiki¡cdia oI in dc bcIaamdc
Lurvrlopa1iu Brituuuiru, dic aI sinds ¡¬68 bcsraar cn waaraan zo'n (ooo
aurcurs hcbbcn mccgcwcrkr? AIIccn aI hcr srcIIcn van dic vraag zcgr
gcnocg. Hcr is ondcnkbaar dar Nuturr zich ooir zou aIvragcn wic cr sncIIcr
is: ccn schiId¡ad oI ccn ¡aard. In vicr jaar rijd is dc vraag radicaaI vcrscho-
vcn van'Is Wiki¡cdia ubcrhau¡r dc mocirc waard?' naar 'Is Wiki¡cdia mis-
schicn aI dc bcsrc cncvcIo¡cdic rcr wcrcId?' Dc Brittuuiru kwamovcrigcns
aIs winnaar uir dc bus, maar hcr vcrschiI was kIcin. In ccn srcck¡rocI van
naruurwcrcnscha¡¡cIijkc arrikcIcn uir bcidc cncvcIo¡cdiccn rurIdc Nuturr
¡z( om¡6z Iourcn. En rocn was hcr nog maar zoo< ...
Wl£ lS 0£ 8kkS?
Tcgcnwoordig is dc scc¡sis ovcr hcr Wiki¡cdia¡rojccr vcrschovcn naar dc
zijrcrrcincn. Wic is dc baas van Wiki¡cdia? Wic conrroIccrr? Wic is bcvocgd
ombij conrrovcrscs dc knoo¡ door rc hakkcn? Kan dar wcI gocd gaan aIs
icdcrccn zomaar in Wiki¡cdia mag schrijvcn? War aIs icmand bcwusr vaIsc
inIormaric vcrs¡rcidr? OI ¡cr ongcIuk? En kun jc nicr mani¡uIcrcn rcn
bchocvc van cigcn gcwin? Hcr zijn rv¡isch vragcn uir hcr rijd¡crk van dc
hicrarchischc organisaricsrrucrurcn. Ondcrrusscn gIimIachcn dc miIjocncn
Wiki¡cdiancn cn schrijvcn zij vcrdcr in dc gczamcnIijkc cncvcIo¡cdic,
zondcr zich aI rc vragcn wic dc baas is van Wiki¡cdia. Zondcr zich rc
bckommcrcn omIuncricnamcn oI ccn gcIdcIijkc bcIoning. Hcr cnigc oog-
mcrk is kcnnis dcIcn, zodar wc daar aIIcmaaI bcrcr van wordcn.
Dc conrrovcrscs, dc hoaxcs, dc gcmani¡uIccrdc inIormaric, zc zijn cr.
Maar dc zcIIrcinigcndc wcrking van hcr ncrwcrk wccr daar |hicrarchicIoos)
vcrrasscnd gocd raad mcc. Dc uirwasscn, dc gcmani¡uIccrdc oI Iouricvc
inIormaric, wordcn doorgaans razcndsncI wccr gccorrigccrd.
Ovcrigcns zou hcr crg naIcI zijn omrc vcrondcrsrcIIcn dar conrrovcrscs
cn gcmani¡uIccrdc inIormaric zoudcn zijn voorbchoudcn aan Wiki¡cdia.
AIsoI bij dc Lurvrlopa1iu Brituuuiru nooir ccns rwcc vcrschiIIcndc rcdacrcu-
rcn hcr onccns zijn ovcr ccn arrikcI cn cIkaar in dc harcn vIicgcn. AIsoI ccn
EB-rcdacrcur nooir ccns ccn arrikcI ccn subjccricvc draai zou gcvcn wcgcns
ccn ncvcnbcIang oI ccn ¡crsoonIijkc ovcrruiging. AIIccn dc bcroc¡scodc in
44
FAS¥CkATl F
hicrarchischc organisarics Iuidr dar icdcrccn rrachr dcrgcIijkc zakcn bin-
ncnskamcrs rc houdcn. Bij Wiki¡cdia zijn dczc ¡roccsscn rrans¡aranr cn
kan icdcrc bcIangsrcIIcndc zc voIgcn o¡ dc zogcnocmdc ovcrIcg¡agina's
achrcr cIk aIzondcrIijk arrikcI.
£kS¥0kk1l£ F0k Skh0
Wiki¡cdia is ccn casvcraricvoorbccId ¡ur sang. Individucn mcr ccn
gcmccnscha¡¡cIijk docI, dic onbaarzuchrig samcnwcrkcn cn kcnnis dcIcn,
in inIormcIc ncrwcrkcn, mcr bchuI¡ van inIormaricrcchnoIogic cn
modcrnc communicaricmiddcIcn. Easvcraric is ccn manicr van dcnkcn cn
vooraI ook ccn manicr van docn. EIkc Iczcr van dir bock kan morgcn
bcsIuircn hcr arrikcI rusvrrutir aan rc makcn in Wiki¡cdia. Nccmdaarbij
gcrusr dc ¡rocI o¡ dc somcn ¡robccr ccns ccn onschuIdigc mani¡uIaric.
Vcrzin dar hcr voorwoord in dir bock is gcschrcvcn door oud-¡rcmicr
BaIkcncndc. Hcr zaI wcIIichr mindcr dan ccn dag durcn voordar andcrc
Iczcrs van dir bock dic onjuisrhcid hcbbcn gccorrigccrd.
00MM0hl0k1l£k0lS
War vijI ror ricn jaar gcIcdcn nog vaak wcrd bcrwisr, is nu nauwcIijks nog
ccn kwcsric. Dc vraag dic nu dominanr bcginr rc wordcn is nicr mccr
'Bcsraar cr zoicrs aIs wis1omot rrow1s?', maar ccrdcr 'Waaromwordr cr in
organisarics zo schrikbarcnd wcinig gcbruik van gcmaakr?' Bcdrijvcn ¡ro-
hrcrcn nauwcIijks van dc kcnnis van hun mcdcwcrkcrs cn kIanrcn. Dc
ovcrhcid ¡rohrccrr nauwcIijks van dc kcnnis van burgcrs. Encrzijds zaI dir
vcroorzaakr wordcn door ongcIooI in dc wijshcid van dc massa. En zo gck
is dar ongcIooI nicr, wanr wic bijvoorbccId hondcrd amarcurhIm¡jcs o¡
YouTubc bckijkr, zicr misschicn nn schokkcrigc, sIcchr bcIichrc hIm¡jcs
ovcr oninrcrcssanrc ondcrwcr¡cn. Dan Iijkcn HoIIvwood, HiIvcrsumcn
AaIsmccr nog ccn mijIcnvcrrc voors¡rong rc hcbbcn. Maar gaar hcr omdic
nn sIcchrc hIm¡jcs, oI gaar hcr omdar cnc briIjanrc? En war gcbcurr cr aIs
icdcrccn ccn gocdc vidcocamcra hccIr? Wic o¡ ccn wcbsirc aIs Vimco.com
kijkr |ccn soorr YouTubc, maar dan war scricuzcr) cn in dc zockIuncric bij-
voorbccId rusvrrutir inrikr, vindr hIm¡jcs dic rcchnisch cn inhoudcIijk ccn
hogcr nivcau hcbbcn dan hcr modaIc YouTubc-amarcurhIm¡jc.
Andcrzijds Iigr hcr voor dc hand dar ook dc hicrarchischc srrucrurcn
zcII voor ccn groor dccI dcbcr zijn aan hcr ongcbruikr Iarcn van aanwczigc
kcnnis. Organisarics wordcn van oudshcr ro¡-down aangcsruurd, waarbij
cr nauwcIijks conracr is russcn dc ondcrIaag cn dc ro¡. Dc kcnnis van bcnc-
dcn bcrcikr dc ro¡ maar Iangzaam. En aIs zc daar aI aankomr, is zc gchI-
rcrd, vcrminkr door communicaricruis in dc vcrschiIIcndc hicrarchischc
Iagcn. Bovcndicn vcrminkcn vcrschiIIcndc russcnIagcn ook soms bcwusr
45
¸: ZwFkMFh
dc inIormaric dic zc mocrcn doorgcvcn, omhun cigcn ¡Ick in dc hicrarchic
rc bcschcrmcn.
00h00kk£h1l£¥00k0££L
ZoIang cIkc organisaric hicrarchisch wordr aangcsruurd cn ccn groor dccI
van dc coIIccricvc kcnnis onbcnur bIijIr, hccIr dar wcinig gcvoIgcn voor dc
concurrcnric¡osiric. Maar zodra ccn organisaric wcI gcbruik gaar makcn
van hcr voIIcdigc ¡orcnriccI aan kcnnis cn inzichrcn, kan dic organisaric in
korrc rijd ccn hccI groor concurrcnricvoordccI bchaIcn. Organisarics zijn
gcwcnd omdc dirccrc concurrcnrcn nauwIcrrcnd in dc garcn rc houdcn.
Zodra ccn concurrcnr ccn succcsvoIIc innovaric invocrr, ncmcn andcrcn
dczc sncI ovcr. Dczc dcIcnsicvc srrarcgic hccIr ccn ccuwIang uirsrckcnd
gcwcrkr, maar wcrkr srccds mindcr gocd. Wanr in dc inIormaricsamcnIc-
ving - in dc casvcraric - komr dc concurrcnric srccds vakcr van buircnaI.
Ecn van dc mccsr bcIangwckkcndc gcvoIgcn van dc ncrwcrk- cn inIor-
maricmaarscha¡¡ij is dar dc rocrrcdingsdrcm¡cIs giganrisch zijn vcrIaagd.
Ecn groor srarrka¡iraaI is nicr Iangcr ccn vcrcisrc voor nicuwkomcrs. Kosr-
barc noodzakcIijkc inIormaric is nicr Iangcr aIgcschcrmd, maar mccsraI
vrij rocgankcIijk. Torcnhogc rccIamcbudgcrrcn omccn kririschc massa rc
bcrcikcn zijn nicr Iangcr noodzakcIijk. Ook zondcr inschakcIing van dc
rradirioncIc massamcdia kan ccn gocd idcc massaaI vcrs¡rcid wordcn.
Pc¡crduur drukwcrk cn ¡orrokosrcn zijn nicr ¡cr sc nodig. Mcr ccn wcb-
sirc cn ccn digiraIc nicuwsbricI kan ccn grorcrc docIgroc¡ bcrcikr wordcn,
rcgcn kosrcn dic aan nuI grcnzcn. Ook ccn bcdrijIs¡and is nicr Iangcr
nodig. Mcdcwcrkcrs kunncn ¡cr c-maiI communiccrcn, voor ccn ko¡ic is
gccn ko¡iccrmachinc nodig cn ccn miIjocn digiraIc IoIdcrs wordcn oncin-
dig gcdu¡Iicccrd vanaI ccn bcsrandjc o¡ ccn USB-srick in dc binncnzak.
Wic ccn miIjocn ¡a¡icrcn IoIdcrs drukrc, had ccn aanzicnIijkc o¡sIagIoods
nodig.
Maar hccIr hcr cigcnIijk wcI zin omaIs organisaric casvcrasrisch rc
wcrkcn aIs jc concurrcnrcn roch sncI jc innovarics ovcrncmcn? Ja, mccr dan
ooir juisr! In dc inIormaricsamcnIcving is hcr voor organisarics van Icvcns-
bcIang gcwordcn omo¡ rijd rc innovcrcn cn hcr voIIcdigc kcnnis¡orcnriccI
rc bcnurrcn. Wanr concurrcnric van buircnaI is vccI bcdrcigcndcr dan con-
currcnric van dc dirccrc concurrcnrcn uir dc markr. Dar hccIr rc makcn mcr
dc wcr van dc rcmmcndc voors¡rong. Innovarics van dirccrc concurrcnrcn
zijn doorgaans rcIaricI ccnvoudig na rc voIgcn. VcrvoIgcns hcbbcn bcidc
concurrcnrcn ccn soorrgcIijkc kosrcnsrrucruur, incIusicI ovcrroIIigc
bcdrijIsmiddcIcn. Maar ccn nicuwkomcr o¡ dc markr ¡rohrccrr srcrk van
dc wcr van dc rcmmcndc voors¡rong. Puur rcr iIIusrraric: aIs rwcc dirccrc
concurrcnrcn bcidcn dc ¡a¡icrcn IoIdcr vcrvangcn door ccn digiraIc IoIdcr,
zirrcn zc bcidcn nog mcr dc huurkosrcn van dc nu Iccgsraandc Ioods, mcr
46
FAS¥CkATl F
dc ¡crsonccIskosrcn van dc Ioodsmcdcwcrkcrs cn mcr Io¡cndc conrracrcn
mcr hcr IoIdcrvcrs¡rcidburcau. Maar dc nicuwkomcr o¡ dc markr hccIr
gccn Ioods, Iaar sraan Ioonkosrcn voor Ioods¡crsonccI cn Io¡cndc conrrac-
rcn.
EIhcicnr wcrkcndc organisarics in cIhcicnrc markrcn zuIIcn nicr sncI
bcdrcigd wordcn door |casvcrarischc) nicuwkomcrs in dc markr. Daar vaIr
wcinig ccr rc bchaIcn voor nicuwc rocrrcdcrs. Dc drijIvccr voor ccn nicuw-
komcr is nu juisr, dar hij dcnkr dar hcr bcrcr kan, sIimmcr, gocdko¡cr, cIh-
cicnrcr. MccsraI bcginr hcr crmcc dar dc nicuwkomcr ccrsr ccn rijdjc hooId-
schuddcnd hccIr sraan rockijkcn hoc hcr roch mogcIijk is dar zovccI
aanwczigc kcnnis ongcbruikr bIijIr Iiggcn cn hoc kanscn onbcnur bIijvcn.
En hccI vaak is dc nicuwkomcr ccn voormaIig wcrkncmcr dic in ccrsrc
insranric rcvcrgccIs hccIr gc¡robccrd omzijn idcccn door dc hicrarchischc
srrucruur van bcncdcn naar bovcn rc srurcn. OmuircindcIijk rc vcrzuch-
rcn: 'Dan doc ik hcr wcI zcII!' VijIricn jaar gcIcdcn was zo'n vcrzuchring
bIuI. Nu is hcr ccn rcaIisrischc mogcIijkhcid. Dc casvcraric hccIr dc wcg
gc¡Iavcid voor zuIkc nicuwkomcrs, waardoor dc bcsraandc organisarics
zich mccr dan ooir zuIIcn mocrcn aan¡asscn aan dir nicuwc krachrcnvcId.
S1kk1kkFl1kkL ¤ I.407,60
Dc cconomischc inIrasrrucruur waaro¡ dc rradirioncIc organisarics
gcbouwd zijn, is in ricn jaar rijd rcvoIurionair vcrandcrd. Dc o¡rcIsomvan
kosrcn voor ondcr andcrc huisvcsring, ¡crsonccI, rccIamc, drukwcrk cn
disrriburic Iungccrdc voorhccn aIs aanzicnIijkc barricrc voor nicuwc roc-
rrcdcrs. In dc nicuwc cconomischc inIrasrrucruur kan ccn invcnricvc
ondcrncmcr dic dc wcg wccr in dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving,
dczc kosrcn rcrugschrocvcn ror bijna nuI. Ecn gcncraric gcIcdcn bcgon ccn
bcdrijIso¡richring doorgaans mcr hcr ovcrruigcn van ccn bank omccn
srarrcrskrcdicr Ios rc ¡curcrcn. Mcr aIs bijkomcnd gcvoIg dar hcr bcdrijIs-
idcc nicr aI rc vcrnicuwcnd mochr zijn, wanr dan vond dc bank hcr ¡Ian rc
riskanr. Ecn casvcraar daarcnrcgcn hccIr mccsraI wcI gcnocg aan ¡.(o¬,6o
uir cigcn zak |ccn bruro minimummaandIoon) omaIvasr rc bcginncn mcr
ccn bcdrijI dar aI hccI sncI ccn scricuzc bcdrciging kan vormcn voor orga-
nisarics mcr ccn baIans van hondcrdcn miIjocncn curo's cn duizcndcn
wcrkncmcrs o¡ dc IoonIijsr.
8kkh0h£¥k££M0£ 10£1k£0£kS
Door hcr vcrdwijncn van dc rocrrcdingsdrcm¡cIs rrcdcn srccds mccr bran-
chcvrccmdc nicuwcIingcn roc. Dc concurrcnric voor dc gcvcsrigdc ordc zaI
daardoor srccds vakcr uir onvcrwachrc hock komcn. Ecn ¡IarcnwinkcI
wordr Iuchrvaarrmaarscha¡¡ij, ccn ¡oIiricman bcginr ccn bank, ccn wcb-
sirc wordr ccn rcIcvisicomroc¡ |zic kadcr). Ook in dc ¡oIirick kijkr rcgcn-
47
¸: ZwFkMFh
woordig nicmand mccr vrccmd o¡ aIs ccn individuccI KamcrIid van dc cnc
o¡ dc andcrc dag ccn cigcn ¡oIirickc ¡arrij bcginr cn binncn ccn ¡aar
maandcn in dc vcrkiczings¡oIIs grorcr is dan ccn van dc gcvcsrigdc ¡ar-
rijcn mcr ccn hisroric van mccr dan ccn ccuw. Ticn a vijIricn jaar gcIcdcn
was dar ondcnkbaar. In dc rocnmaIigc maarscha¡¡cIijkc inIrasrrucruur zou
hcr nodig zijn omccrsr ccn hicrarchisch ¡arrija¡¡araar o¡ rc bouwcn mcr
duizcndcn vrijwiIIigcrs dic IoIdcrs vcrs¡rcidcn. En omdar in gocdc bancn
rc Icidcn, was cr ccn wccr ccn kanroor nodig mcr ¡crsonccI, dus ccn grorc
hnancicIc invcsrcring. Dic rourc was haasr onvcrmijdcIijk, wanr dc |cvcn-
ccns hicrarchisch gcorganisccrdc) rradirioncIc mcdia bodcn nauwcIijks ccn
s¡rcckbuis aan nicuwkomcrs dic zich nog nicr haddcn bcwczcn. En dic
s¡rcckbuis was wccr noodzakcIijk omcIccroraar bijccn rc s¡rokkcIcn. In dc
¡rakrijk Iungccrdc dczc vicicuzc cirkcI aIs ccn cnormc rocrrcdingsdrcm¡cI
voor nicuwkomcrs, rcn gunsrc van dc gcvcsrigdc ordc. Door dc komsr van
dc inIormaricsamcnIcving is dc vicicuzc cirkcI doorbrokcn. Dc rradirioncIc
mcdia hcbbcn nicr Iangcr hcr mono¡oIic o¡ inIormaricvcrs¡rciding. Pim
Forruvn, Gccrr WiIdcrs, Rira Vcrdonk, zij hcbbcn nooir ccn kanroor¡and
gchad. Via ongcsrrucrurccrdc cn onconrroIccrbarc wcgcn binncn dc ncr-
wcrk- cn inIormaricsamcnIcving bcrcik|r)cn zij hun cIccroraar zondcr ccrsr
ccn nocmcnswaardig ¡arrija¡¡araar o¡ rc bouwcn oI IoIdcrs rc drukkcn. In
rcgcnsrcIIing ror ricn jaar gcIcdcn krijgr zo'n ccnmans¡arrij daardoor nu
wcI sncI maarscha¡¡cIijkc rcIcvanric. Mcr aIs gcvoIg dar dc rradirioncIc
mcdia nu wcI aandachr schcnkcn aan dc ¡arrij cn dc bckcndhcid zodocndc
vcrdcr docn rocncmcn.
Leet |k moroea eea beak beo|aaeal
ue ccncurrentle kcmt steeds vaker ult cnverwachte hcek. ln de lnfcrma-
tlesamenlevlne ls eeen enkele machtlee creanlsatle nce cnaantastbaar.
vlleeen dce |e met een luchtvaartmaatschappl|. welnee, dacht platen-
maatschappl| vlreln keccrds. uat kunnen wl| cck - beter en ecedkcper.
vlreln leaste een tweedehands 8celne ;u; en maakte daarna vccrmalle
mcncpcllst 8rltlsh Alrways het leven zuur. ln bcek|aar zoo8 behaalde
vlreln Atlantlc Alrways een wlnst van ;6 mll|cen eurc.
Maar het kan altl|d nce eekker. 8l|vccrbeeld een startend cndernemer
dle een bank beelnt. uat deden kene Frl|ters en Peter verhaar ln 1¤¤¤.
ue een was cud-eeschledenlsleraar, de ander lnterlm-medewerker bl| een
bank. Zl| beecnnen Alex 8eleeeersbank, de eerste bank waarbl| partlcu-
llere beleeeers zelfstandle kunnen beleeeen vla lnternet, teeen laee
transactlekcsten. ult verccrzaakte een revclutle ln de bankwereld en
dwcne de tradltlcnele ercctbanken cm cck beleeeen vla lnternet mcee-
ll|k te maken en hun tarleven te verlaeen. Maar cndertussen waren al
48
FAS¥CkATl F
1oo.ooo klanten cvereestapt naar Alex. Acht |aar later ls Alex vccr ¸¤o
mll|cen eurc eekccht dccr een andere bank. Maar nlet dccr A8h-Amrc cf
lhC. ue nleuwe eleenaar ls 8lnck8ank, een andere nleuwkcmer aan het
bancalre frcnt. 8lnck werd ln zooo cpeerlcht dccr vler cptlehandelaren.
Alex en 8lnck waren nce echt lnncvatlef, maar cck een redell|k tradltlc-
nele nleuwkcmer als uS8 8ank wlst de tcetredlnesdrempels te cverwln-
nen. ue cprlchter van uS8 beecn zl|n carrlère als pclltleman. ln zooç
kreee uS8 een bankvereunnlne. uat uS8 vler |aar later weer het veld
mcest rulmen, dcet nlets af aan de werklne van de easycratle. lnteeen-
deel! ue cprlchtlne van uS8 was mceell|k dccr het easycratlsche ken-
merk van laeere tcetredlnesdrempels en de deccnñture ervan ls lneezet
dccr een zwerm. Crcepen cntevreden klanten bundelden hun krachten
en rlepen cp tct een massale bankrun, wat blnnen enkele weken leldde
tct het fallllssement van de bank.
CeenStl|l ls welbeschcuwd nlet meer dan een eenvcudlee weblce (slnds
zoou), met een ercte schare bezcekers. Laten we een publleke televlsle-
cmrcep wcrden, dacht CeenStl|l aan de vccravcnd van Kerstmls zoo8.
8lnnen drle maanden waren vla de webslte de ço.ooo bencdlede leden
eewcrven, vccr de kandldaatcmrcep Pcwned. Met lneane van september
zo1o krl|et Pcwned rulm u,ç mll|cen eurc belastlneeeld vccr het maken
van twee uur televlsle en vl|ftlen uur radlc per week.
klh0£kSF£L
Mcr ccn gocd idcc cn ccn bccrjc IcI kan icdcrccn morgcn ccn organisaric
bcginncn dic dc gcvcsrigdc ordc subsranriccI hcrschikr. GcId cn bczirrin-
gcn zijn nicr nodig. Ecn bccrjc sociaaI ka¡iraaI cn cnig bcgri¡ van dc huI¡-
middcIcn dic in dc inIormaricmaarscha¡¡ij vrij voorhandcn zijn, vormcn
voIdocndc srarrka¡iraaI. Ecn kind kan dc was docn. LcrrcrIijk, zoaIs dc Gro-
ningsc schoIicr Bcn WoIdring aI in ¡nnn Iicr zicn. Ecn uir dc hand gcIo¡cn
schooIwcrksruk monddc uir in dc vcrgcIijkingsirc BcIIcn.com, waaro¡ dc
ondoorzichrigc cn onvcrgcIijkbarc raricIsrrucrurcn van dc divcrsc rcIcIo-
nicaanbicdcrs rrans¡aranr wcrdcn gcmaakr. Door dc rrans¡aranric wcrdcn
dc rcIcIoonbcdrijvcn gcdwongcn hun ¡rijssrrarcgic rc vcrandcrcn. Bcn
WoIdring was rocn ¡( jaar oud. Dar WoIdring hicrdoor ccrdcr miIjonair
wcrd dan dar hij voIwasscn wcrd, is Icuk voor ccn jongcnsbock. VccI rcIc-
vanrcr is dar in dc casvcraric ccn kind van ¡( dc mogcIijkhcdcn hccIr omin
zijn ccnrjc ccn com¡Icrc cconomischc sccror rc hcrschikkcn. Onzc concIu-
sic is dar managcrs cn wcrkncmcrs van schijnbaar onaanrasrbarc organisa-
rics cn onbcdrcigdc markrIcidcrs hcr zich nicr Iangcr kunncn vcroorIovcn
49
¸: ZwFkMFh
omongcbruikrc kcnnis rc Iarcn Iiggcn. Wanr andcrs komr cr wcI ccn bui-
rcnsraandcr Iangs omicrs mcr dic kcnnis rc gaan docn. Dc hicrarchischc
ro¡-downaansruring wcrkrc ¡rima in dc cconomischc inIrasrrucruur van
dc zoc ccuw. In dc nicuwc cconomic gcIdcn nicuwc s¡cIrcgcIs omrc ovcr-
Icvcn.
8£0lhFkS£
Dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving is nog maar nauwcIijks bcgonncn.
Wc zirrcn nog maar in ccn ¡riIIc bcginIasc van hcr rrans¡aranr makcn van
kcnnis cn van hcr onrsraan van aIIcrIci ncrwcrkcn waardoor dic kcnnis sncI
cn vrij kan srromcn. Dc ccrsrc succcsvoIIc voorbccIdcn zijn aans¡rckcnd,
maar cigcnIijk is hcr nog maar S¡icIcrci. Wc zicn nu dc cx¡crimcnrcn, dic
zich vccIaI nog bc¡crkcn ror cIhcicnr daravcrkccr cn cIhcicnrc communica-
ricsrromcn. Wiki¡cdia gaar ovcr Icirjcs. Mcr dank aan vcIc inIormccI
samcnwcrkcndc individucn wordcn dic Icirjcs vcrzamcId cn ovcrzichrcIijk
gc¡rcscnrccrd. Langs dc inIormcIc ncrwcrkcn wordr nu nog vooraI
bcsraandc kcnnis vcrs¡rcid. Dc casvcraric gaar nog ccn sra¡jc vcrdcr. In dc
casvcraric zaI dc nicuwc inIrasrrucruur gcbruikr wordcn omnicuwc kcnnis
rc crccrcn. Omo¡Iossingcn cn innovarics rc vindcn voor aIIc zakcIijkc cn
maarscha¡¡cIijkc vraagsrukkcn. Waarombcsraan cr nog srccds wachrIijs-
rcn in dc zorg? Is dar nicr gcwoon ccn vraag-aanbod vraagsruk waarbij nicr
aIIc inIormaric dic nodig is, omicdcrccn zorg rc kunncn bicdcn, gocd onr-
sIorcn is? MomcnrccI duikcn cr aIIcrIci iPhonc-a¡¡Iicarics o¡, dic raI van
zakcn dic voorhccn Iasrig zichrbaar warcn, onrsIuircn cn hicrdoor bijdra-
gcn aan com¡Iccr nicuwc o¡Iossingcn voor oudc vraagsrukkcn, zoaIs bij-
voorbccId hcr raxi-¡robIccminAmsrcrdam.
FAS¥CkATl F
h00F0S10k 4 SkM£h0£¥k1
ue manler waarcp wl| kennls verearen, ls revclutlcnalr veranderd. Fet
prlmalre medlum vccr kennlscverdracht ls verschcven van eedrukte medla
naar het anarchlstlsche lnternet. ult heeft een ercte, drlevcudlee lnvlced:
cp snelheld, cp eedetallleerdheld en cp cb|ectlvltelt. vccrdat nleuwe
lnfcrmatle ln een bcek staat, eaan er vaak |aren cverheen. Maar dlezelfde
lnfcrmatle kan al dezelfde dae cnllne staan. Cedrukte kennls was per
deñnltle een eeñlterde samenvattlne, cmdat papler eeld kcst en meer
lnfcrmatle meer rulmte lnneemt. 0nllne kan zcnder meerkcsten het cnee-
ñlterde ruwe kennlsmaterlaal verspreld wcrden. Cedrukte kennls was het
prlvlleee van een klelne ellte en dccrdccr cltijd bewµst c[ cnbewµst
cemcnipµleerd, zcdrc nieµwe kennis de hiercrrhisrhe crde bedreicde.
lnternet heeft eeen tceeanesdrempels en ls een vrl| tceeankell|k medlum
vccr ledereen dle kennls, lnfcrmatle, ldeeen cf denkbeelden wll versprel-
den. Zel[s in het klcssieke bcsticn vcn kenniscntwikkelinc - de weten-
srhcp- kcn het inncvctietijdpcd zcmccr versnellen vcn veertic jccr nccr
veertic dccen.
50
5I
4
££h IW£kM kkh h££L Sh£L
¥kh k0£kS ¥£kkh0£k£h
Ecn zwcrmbcwccgr zich schijnbaar aIs ccn groc¡, zondcr ccn ccnrraIc con-
rroIcrcndc srrucruur. Maar ccn zwcrmkan ook o¡ccns van richring vcran-
dcrcn. Ecn acruccI voorbccId van ccn zwcrmdic ¡8o gradcn van richring
vcrandcrdc, is dc zwcrmrond hcr HPV-vaccin. Enc Sandra van NuIand
srarrrc in zoo¬ ccn ¡rivcIobbv voor hcr o¡ncmcn van ccn vaccin rcgcn baar-
mocdcrhaIskankcr in hcr rijksvaccinaric¡rogramma, naar aanIciding van
dc zickrc van ccn vricndin van haar. Via ondcr andcrc digiraIc kcrringbric-
vcn, wcbIogs, sociaIc ncrwcrksircs cn inrcrncrIora wcrdcn vrouwcn o¡gc-
roc¡cn omccn ¡criric rc rckcncn mcr rcksrcn aIs 'Wc hcbbcn n(o88 hand-
rckcningcn!!! HcI¡ ons nog ¡ kccr. Mcr ¡oo.ooo handrckcningcn kan dc
minisrcr nicr wcigcrcn hcr vaccin voor aIIc vrouwcn bcschikbaar rc srcI-
Icn!!! Hcb jc hcr nog nicr gcdaan, rckcn dan dc ¡criric o¡ www.sro¡baar-
mocdcrhaIskankcr.nI cn vraag aI jc vricndcn/vricndinncn dir ook rc docn.'
Dar wcrkrc uirsrckcnd. Binncn aIzicnbarc rijd warcn zoo.ooo digiraIc
handrckcningcn vcrzamcId. Mcdc bcInvIocd door dczc roc¡ van hcr cIccro-
raar bcsIoor dc rcgcring omdc vaccinaric vcrsncId in rc vocrcn, hocwcI hcr
bcschikbarc vaccin nog nicr voIIcdig was gcrcsr.
Maar nog voordar dc ccrsrc injccrics¡uircn o¡ raIcI kwamcn, kanrcIdc
dc ¡ubIickc o¡inic, rocn bIcck dar dic mcvrouwVan NuIand voor haar
ins¡anningcn wcrd bcraaId door hcr Iarmaccurisch bcdrijI GIaxoSmirh-
KIinc, dc Iabrikanr van hcr vaccin. Dar wicr¡ ccn andcr Iichr o¡ dc zaak.
Hoc objccricI is dc inIormaric van www.sro¡baarmocdcrhaIskankcr.nI aIs
daar ccn organisaric achrcr zir, mcr ccn dirccr bcIang? Voor sommigcn was
dar voIdocndc aanIciding omzich dic¡cr in dc marcric rc vcrdic¡cn. En wic
dic mocirc nam, vond aI sncI ccn scric rcgcnargumcnrcn.
Dc NcdcrIandsc Vcrcniging Kririsch Prikkcn |NVKP) ¡ubIicccrdc o¡
haar wcbsirc ccn uirgcbrcid dossicr ovcr hcr HPV-vaccin waarin aIIc rcgcn-
argumcnrcn uirvocrig wcrdcn ondcrbouwd, cn voorzag dar van ccn
nadrukkcIijk srarcmcnr: 'Dc NVKP is rcgcn hcr advics van dc Gczondhcids-
£IFL0Sl£ ¥kh
k£hhlS0h1Wlkk£Llh0
£h lhh0¥k1l£
52
FAS¥CkATl F
raad aan minisrcr KIink van VWS omaI o¡ hcr rwaaIIdc jaar mcisjcs rc vac-
cincrcn rcgcn inIccric mcr hcr humaan ¡a¡iIIomavirus.'
Dc NVKP bcsraar aI sinds ¡nn(, maar Iciddc ccn rcIaricI anonicm
bcsraan. Nu wcrd dar andcrs. Via dczcIIdc wcbIogs, digiraIc kcrringbricvcn,
sociaIc ncrwcrksircs cn inrcrncrIora dic vrouwcn ccrsr aans¡oordcn omdc
¡ro-vaccin¡criric rc ondcrrckcncn, wcrdcn vrouwcn nu o¡gcroc¡cn omdc
kririschc NVKP-wcbsirc rc bczockcn. Dc zwcrmkccrdc van richring. Tocn
in maarr zoon aIIc mcisjcs van rwaaII ror zcsricn jaar wcrdcn o¡gcroc¡cn,
wcigcrdc dc hcIIr van dc mcisjcs omzich rc Iarcn vaccincrcn.
0£Il0h1S¥£kLl£S
OI dic mcisjcs daar vcrsrandig aan dcdcn, is ccn discussic dic cIdcrs
gcvocrd mag wordcn. Hcr voorbccId iIIusrrccrr sIcchrs dar in dc ncrwcrk-
samcnIcving gcmakkcIijk zwcrmcn kunncn onrsraan waarin coIIccricvc
inrcIIigcnric gcbundcId wordr, dar dic coIIccricvc inrcIIigcnric dwars rcgcn
dc oIhcicIc |hicrarchischc) srand¡unrcn in kan gaan cn dar dic zwcrmsncI
van richring kan vcrandcrcn, zodra cr nicuwc Icircn o¡ raIcI komcn.
Hcr Iigr voor dc hand dar in dc ncrwcrksamcnIcving zwcrmcn vccI
vakcr cn sncIIcr van richring zuIIcn vcrandcrcn dan wc in dc zoc ccuw
gcwcnd warcn. Dar vcrschijnscI is dc Iaarsrc jarcn ook bij dc ¡ciIingcn voor
vcrkiczingcn zichrbaar. Ecn nicuwc ¡oIirickc ¡arrij kan rcgcnwoordig in
no rimc o¡ rwinrig KamcrzcrcIs sraan in dc russcnrijdsc ¡ciIingcn, omrwcc
maandcn Iarcr wccr naar rwcc zcrcIs rc daIcn. Dc uirkomsrcn van dc ¡ciIin-
gcn zijn vccI griIIigcr dan in dc vorigc ccuw. WaarschijnIijk is dir ccn
gcvoIg van dc ncrwcrksamcnIcving, doordar dc mainsrrcammcdia nicr
Iangcr dc ¡ubIickc o¡inic domincrcn.
AIs inIormaric rrans¡aranr is cn vrijuir kan srromcn binncn inIormcIc
ncrwcrkcn, kan dc coIIccricvc inrcIIigcnric rcIaricI gcmakkcIijk van srand-
¡unr wijzigcn, zodra cr nicuwc Icircn oI ccn nicuwinzichr o¡ raIcI komr.
In dc rwinrigsrc ccuwwas dc coIIccricvc inrcIIigcnric nog grorcndccIs gcba-
sccrd o¡ kcnnisbroksrukkcn dic aIkomsrig warcn van hicrarchisch aangc-
sruurdc bronncn, zoaIs mcdia, wcrcnscha¡, ondcrwijs, ovcrhcidsvoorIich-
ring, dirccrics.
Hcr inncmcn van ccn nicuwsrand¡unr, naar aanIciding van ccn nicuw
inzichr, im¡Iicccrr auromarisch ccn crkcnning dar hcr oudc srand¡unr Iour
was. Binncn inIormcIc srrucrurcn maaIr nicmand hicrom, omdar nicmand
zich ¡crsoonIijk aangcs¡rokcn vocIr. Binncn hicrarchischc srrucrurcn Iigr
dar andcrs. Nicuwc srand¡unrcn wordcn vccI mindcr gcmakkcIijk ingcno-
mcn, omdar dc ro¡ van dc hicrarchic dan mocr rocgcvcn dar hcr oudc
srand¡unr - cn dus ook hcr oudc bcIcid - Iour was. Dir gaar gc¡aard mcr
angsr voor gczichrsvcrIics oI dc vrccs omrcr vcranrwoording gcroc¡cn rc
wordcn, mcr aIIc mogcIijkc ¡crsoonIijkc conscqucnrics van dicn. Daarnaasr
53
u: FXPL0Sl F vAh KFhhl S0hTwl KKFLl hC Fh l hh0vATl F
kan ccn vcrandcring voor ccn machrhcbbcr dirccrc conscqucnrics hcbbcn
voor zijn mocizaamvcrworvcn ¡osiric binncn dc hicrarchic. Ook dar hccIr
ccn rcmmcndc wcrking o¡ kocrswijzigingcn. Maar zcIdcn vcrkIaarr ccn
Icidinggcvcndc oIhciccI: 'Dc omsrandighcdcn zijn vcrandcrd cn daardoor
zijn wc ror ccn nicuwsrand¡unr gckomcn. Dc Iogischc gcvoIgrrckking
daarvan is dar mijn Iuncric/mijn aIdcIing/mijn organisaric ovcrbodig is
gcwordcn.'
0£ F£l1£h k0h1£khkL£h
Kcnnis, wijshcid, nicuwc idcccn, aIs hcr gocd is zijn zc aIrijd gcbasccrd o¡
Icircn. Wic gcIundccrdc kcnnis wiI hcbbcn, zaI ccrsr dc Icircn mocrcn ach-
rcrhaIcn. Fcircn vormcn dc bron van kcnnis. Maar dc rradirioncIc hicrar-
chischc kcnnisbronncn warcn o¡mcrkcIijk rraag.
Ecn ccnvoudig voorbccId: War is dc hooIdsrad van SIowakijc? Waar-
schijnIijk wccr dc mccrdcrhcid van dc mcnscn dar anrwoord nicr uir zijn
hooId. Dar is ook hcIcmaaI nicr nodig, wanr wc kunncn hcr anrwoord roch
o¡zockcn? Wic in ¡nn< hcr anrwoord wiIdc o¡zockcn, zou gcncigd zijn
naar dc BosarIas rc grij¡cn. Dc BosarIas bcsraar sinds ¡8¬¬ cn is vcruir dc
mccsrgcbruikrc arIas in hcr NcdcrIandsc ondcrwijs. Hcr is dc aurorircir o¡
hcr gcbicd van ro¡ograhschc kcnnis. Maar hcr o¡zockrcsuIraar zou zijn
rcgcngcvaIIcn. Hcr hcIc Iand SIowakijc srond in ¡nn< nog nicr in dc arIas,
wanr rocn dc Iaarsrc arIas wcrd gcdrukr, hccrrc hcr nog Tsjccho-SIowakijc.
Dc BosarIas kan mociIijk cIkc kccr mcr ccn nicuwc cdiric uirkomcn zodra
crgcns o¡ dc wcrcId ccn Iandsgrcns vcrandcrr. Dc Icircno¡zockcr anno
¡nn< rcsrrc wcinig andcrs dan ccn ¡aar vricndcn o¡ rc bcIIcn, omrc zicn oI
icmand hcr anrwoord rocvaIIig uir zijn hooId wisr.
Maar zcIIs aIs Tsjccho-SIowakijc zou wachrcn mcr dc o¡s¡Iirsing rordar
Mcnccr Bos cr kIaar voor is, dan nog mocr dc Icircno¡zockcr maar ncr roc-
vaIIig dc Iaarsrc cdiric in huis hcbbcn. En dic kans is maar kIcin. Dc uirgc-
vcr van dc arIas gccIr dar zcII im¡Iicicr aan o¡ zijn wcbsirc: 'VrijwcI icdcrc
voIwasscnc hccIr zijn schooIcxcm¡Iaar nog in dc kasr sraan.' Dus ccn vccr-
rigcr dic vandaag dc dag ccn BosarIas uir zijn bockcnkasr rrckr, zaI waar-
schijnIijk ccn cxcm¡Iaar uir dc jarcn zcvcnrig aanrrcIIcn mcr daarin Iandcn
aIs Oosr-DuirsIand, Sovjcr-Unic cn JocgosIavic. Korrom: dc doorIoo¡sncI-
hcid van IcircIijkc kcnnis in dc rradirioncIc kcnnisbronncn kan zomaar ccn
oI rwcc gcncrarics zijn. En dan is ro¡ograhc nog ccn onschuIdig kcnnisrcr-
rcin waar dc vcrandcringcn rcIaricI Iangzaamgaan. In dc rcchnoIogic oI in
dc mcdischc wcrcnscha¡ gaan dc vcrandcringcn vccI sncIIcr. Wc mocrcn cr
nicr aan dcnkcn dar ccn arrs zijn bchandcIingcn basccrr o¡ Icircnkcnnis uir
oudc schooIbockcn.
Wic in zoo< wiI o¡zockcn war dc hooIdsrad van SIowakijc is, zaI
gcncigd zijn omGoogIc rc gcbruikcn. Hcr inrikkcn van sIcchrs rwcc woor-
54
FAS¥CkATl F
dcn is voIdocndc. 'Circa ¬8.6oo rcsuIrarcn voor ¨hooIdsrad sIowakijc`
|o,o8) sccondcn', mcIdr GoogIc. Hcr bovcnsrc zockrcsuIraar vcrkIa¡r aI
mcrccn dc o¡Iossing: BrarisIava. Dc doorIoo¡rijd van Icircnkcnnis is rcrug-
gcbrachr van rwcc gcncrarics naar o,o8 sccondcn.
Wic in zo¡< wiI o¡zockcn war dc hooIdsrad van SIowakijc is, zaI dc
vraag wcIIichr onIinc srcIIcn in ccn van dc vcIc inIormcIc ncrwcrkcn. Daar
is aIrijd wcI icmand aanwczig dic hcr anrwoord ¡araar hccIr cn zo vricndc-
Iijk is ombinncn cnigc minurcn hcr anrwoord rc vcrschaIIcn. Dar is o¡ hcr
ccrsrc gczichr nicr zo inrcrcssanr. Oua rijdswinsr is hcr ccn cnormc achrcr-
uirgang rcn o¡zichrc van dc mcrhodc uir zoo<. Waaromzoudcn wc minu-
rcn wachrcn aIs wc hcr anrwoord in o,o8 sccondcn kunncn krijgcn? Dc
mcrhodc van zo¡< wordr ¡as inrcrcssanr aIs wc hcmgcbruikcn omanr-
woordcn rc vindcn o¡ vragcn dic war mindcr gcmakkcIijk zijn rc bcanr-
woordcn via ccn ccnvoudigc GoogIczocko¡drachr. Hoc snoci ik ccn rrcur-
wiIg? VanaI hocvccI maandcn kan ccn babvmaag rauwc sIa vcrdragcn? War
is hcr nicuwsrc rcsrauranr in dc srad? WcIkc bank gccIr dc bcrrouwbaarsrc
hv¡orhcckadviczcn? Zodra dc vragcn icrs mociIijkcr wordcn, wordr hcr
zinnig omdc zockmcrhodc van zo¡< rc vcrgcIijkcn mcr dc zockmcrhodc
van ¡nn<. Tocn bcIdcn wc ccn oI rwcc vricndcn dic icrs van hcr ondcrwcr¡
aIwisrcn. In zo¡< kunncn wc dc ¡ararc kcnnis aanborcn van ccn bijna
oncindigc hocvccIhcid mcnscn, ondcr wic cx¡crrs, crvaringsdcskundigcn
cn mcnscn dic bovcnmarig gcInrcrcssccrd zijn in hcr bcrrcIIcndc ondcr-
wcr¡. Dic mcnscn gaan zich srccds vakcr cn bcrcr vcrzamcIcn in ccn cx¡o-
ncnriccI grocicnd aanraI inIormcIc ncrwcrkcn, gcdiIIcrcnriccrd ¡cr gcs¡c-
ciaIisccrd ondcrwcr¡. Dc kcnnis dic uir zo'n inIormccI ncrwcrk vaIr rc
haIcn, is vcIc maIcn rijkcr cn dic¡cr dan aIIccn scc dc Icircn. Hcr anrwoord
gaar vcrdcr dan aIIccn maar 'BrarisIava'.
Nu zijn dczc inIormcIc ncrwcrkcn vaak nog crg Iasrig rc vindcn. Zou cr
ccn inIormccI ncrwcrk bcsraan ovcr rrcurwiIgcn? Vasr wcI! Maar ¡robccr
dar ncrwcrk maar ccns rc vindcn. Maar zoaIs in dc aIgcIo¡cn jarcn dc wiIIc-
kcurig vcrs¡rcidc Iossc Icirjcs srccds ovcrzichrcIijkcr zijn gcrangschikr cn
daardoor sncI o¡zockbaar zijn via kanaIcn aIs Wiki¡cdia, zo Iigr hcr voor dc
hand dar in dc komcndc jarcn dc inIormcIc ncrwcrkcn srccds gcmakkcIij-
kcr rc vindcn zuIIcn zijn.
0k0W0S00k0lh0
AIs organisarics kcnnisIacuncs aanvuIIcn door rc radc rc gaan bij dc coIIcc-
ricvc inrcIIigcnric van dc samcnIcving, bcgcvcn zc zich o¡ hcr rcrrcin van
rrow1sourriug. Crow1sourriug is hcr aanborcn van dc ongcbruikrc kcnnis van
dc massa. Dar Icvcrr mccr kcnnis, inzichrcn cn idcccn o¡ dan ooir rcvorcn in
dc gcschicdcnis. Maar hccIr dic massa wcI vcrsrand van zakcn? Nou cn oI!
Dar roonr Jamcs Surowiccki aan in Thr Wis1omot Crow1s |zic hooIdsruk ().
55
u: FXPL0Sl F vAh KFhhl S0hTwl KKFLl hC Fh l hh0vATl F
Maar is dic kcnnis wcI bcrrouwbaar? WcIIichr bcrrouwbaardcr zcIIs dan dc
kcnnis van cx¡crrs, wanr dc massa is mccsraI gccn dirccr bcIanghcbbcndc,
rcrwijI dc rradirioncIc kcnnisbronncn uir dc hicrarchischc srrucrurcn
mccsraI wcI bcIanghcbbcndcn zijn. Kan ccn hv¡orhcckadviscur nog wcI ccn
objccricI advics gcvcn aIs hcr cnc advics hcmdric kccr zovccI ¡rovisic o¡Ic-
vcrr aIs hcr andcrc? En aIs wc wiIIcn wcrcn wcIk roiIcrrcinigings¡roducr hcr
bcsr schoonmaakr, hoc bcrrouwbaar is dan hcr anrwoord van dc roiIcrjuI-
Irouw? Misschicn kunncn wc van haar ccn bcrrouwbaardcr anrwoord vcr-
wachrcn dan van ccn roiIcrarrikcIcnIabrikanr. Ecn van dic Iabrikanrcn is in
icdcr gcvaI schaamrcIoos ccrIijk: 'Wij van WC-ccnd adviscrcn WC-ccnd.'
Maar waaromzoudcn dc onaIhankcIijkc |crvarings)dcskundigcn hun
vrijc rijd bcsrcdcn aan hcr bcIangcIoos hcI¡cn van anonicmc kcnniszoc-
kcrs? Dar Icgr JcII Howc uir in hcr bock Crow1sourriug. Mcr namc in Euro¡a
cn dc Vcrcnigdc Srarcn is cr ccn cnormgrorc groc¡ mcnscn mcr ccn onbc-
nur raIcnr. Dczc groc¡ raIcnrvoIIc mcnscn wordr srccds grorcr, doordar hcr
aanraI hogcr o¡gcIcidcn wcrcIdwijd rocnccmr, omvcrvoIgcns in bancn
rcrcchr rc komcn dic mccsraI hccI s¡cciaIisrisch zijn. AIs jc maar ccn kIcin
dccI van jc raIcnr cn kcnnis in jc dagcIijksc wcrk kwijr kunr, Icidr dar nogaI
ccns ror Irusrraric. Hcr kunncn dcIcn van jc onbcnurrc kcnnis is ccn hciI-
zamc uirIaarkIc¡ voor dczc Irusrraric. Dar is ccn van dc rcdcncn waarom
zovccI dcskundigcn in hun vrijc rijd arrikcIcn schrijvcn voor Wiki¡cdia
zondcr daar ccn hnancicIc bcIoning voor rc onrvangcn. Ovcrigcns is ¡Iczicr
hcbbcn in hcr bijdragcn aan icrs grorcrs ccn cvcn grorc morivaror voor
mcnscn ombij rc dragcn aan ¡IarIorms aIs Wiki¡cdia.
JournaIisrcn kcnncn dir vcrschijnscI aI hccI Iang cn makcn sinds jaar cn
dag dankbaar gcbruik van hcr ¡orcnriccI aan onbcnurrc kcnnis. Ecn jour-
naIisr dic achrcrgrondinIormaric zockr cn ccn hcmonbckcndc ¡crsoon
o¡bcIr, wordr mccsraI vricndcIijk cn uirgcbrcid rc woord gcsraan. Ook aIs
dc naamvan dc bron nicr gcnocmd gaar wordcn. Dc ccr van dc naamsvcr-
mcIding in dc kranr kan dan dus nicr mccr hcr moricI zijn. KcnncIijk is hcr
mogcn dcIcn van jc kcnnis aI ccn inrrinsickc bcIoning o¡ zich.
0k0khlSk1l£ I0£k1 0k0W0
Bij rrow1sourriug makcn organisarics gcbruik van ccn grorc groc¡ nicr
vooraI gcs¡ccihcccrdc individucn voor consuIrancv, innovaric, bcIcidsvor-
ming cn ondcrzock. Encco zochr in dc massa naar onrwcr¡idcccn voor gro-
rcrc windmoIcns. OndcrdcIcn van ingczondcn onrwcr¡cn wcrdcn gcbruikr
in hcr dchniricvc onrwcr¡. CoIgarc-PaImoIivc had ccn rand¡asra¡robIccm
cn zochr ccn nicuwc mcrhodc omhuor in ccn rubc rc sro¡¡cn. Ecn ano-
nicmc inrcrncrrcr onrdckrc hcr ci van CoIumbus. CoIgarc namhcr idcc
ongcwijzigd ovcr cn bcraaIdc dc bcdcnkcr z<.ooo doIIar. Ook Bocing cn
Procrcr &GambIc makcn gcbruik van dc coIIccricvc inrcIIigcnric van bui-
56
FAS¥CkATl F
rcnsraandcrs, dic vaak vanuir com¡Iccr nicuwc invaIshockcn kijkcn, waar-
door briIjanrc idcccn onrsraan.
Maar waar haaI jc aIs organisaric dc rrow1 vandaan? Dar kan bijvoor-
bccId via s¡cciaaI voor dir docI o¡gcrichrc rrow1sourriug-¡IarIorms, zoaIs dc
Amcrikaansc inrcrncrgcmccnscha¡ Innoccnrivc. Dir ¡IarIormwcrd o¡gc-
richr in zoo¡. InmiddcIs hcbbcn zich cr zo'n ¡¬<.ooo ingcnicurs, wcrcn-
scha¡¡crs, uirvindcrs, zakcnmcnscn cn andcrc crcaricvc gccsrcn uir ¡¬<
vcrschiIIcndc Iandcn bij aangcsIorcn omaIs coIIccricvc dcnkrank innova-
ricvc o¡Iossingcn rc bcdcnkcn voor dc ingczondcn ¡robIcmcn. Ecn andcr
voorbccId in NcdcrIand is hcr in zoo¬ o¡gcrichrc BarrIc oI Concc¡rs, dar dc
dcnkkrachr bundcIr van vijIduizcnd brcincn, vooraI van gcraIcnrccrdc sru-
dcnrcn.
Maar organisarics kunncn ook o¡ cigcn hourjc binncn dc mcnigrc
zockcn, zoaIs hcr Canadcsc goudmijnbcdrijI GoIdcor¡ dar dccd, nog vcr
voordar dc rcrmcrowdsourccn bcsrond. Aan hcr cind van dc vorigc ccuw
srcvcndc hcr bcdrijI rcchrsrrccks aI o¡ ccn IaiIIisscmcnr. Dc anaIisrcn cn
gcoIogcn binncn dc cigcn organisaric sIaagdcn cr maar nicr in omo¡ hcr
ruimzo.ooo hccrarc grorc mijnwinningsrcrrcin voIdocndc nicuwc goud-
adcrs rc IokaIiscrcn. Tcn cindc raad bcdachr dc GoIdcor¡ro¡man ccn baan-
brckcnd ¡Ian. Hij zcrrc aIIc gchcimc bcdrijIsgcgcvcns onIinc cn ¡ubIi-
cccrdc cIk gcoIogisch ¡uzzcIsrukjc aan inIormaric - in roraaI was dir (oo
mcgabvrc aan inIormaric. Dar was dc in¡ur voor ccn digiraIc goudjachr, dc
GoIdcor¡ ChaIIcngc, mcr ccn ¡rijzcngcId van ruimccn haII miIjocn doIIar,
dic in maarr zooo van srarr ging. AI na cnigc wckcn srroomdcn dc idcccn
binncn van zo'n duizcnd dccIncmcrs uir vijIrig Iandcn. Ecn inIormccI vir-
ruccI Icgcr van gcoIogcn, wiskundigcn, mijnbouwingcnicurs cn andcrc
cxrcrnc dcskundigcn o¡¡crdc nicr aIIccn nicuwc winningsrcchnickcn,
maar wccs ook ¡¡o kansrijkc ¡Ickkcn aan o¡ hcr rcrrcin van GoIdcor¡. O¡
no van dic ¡¡o ¡Ickkcn wcrd ook indcrdaad goud gcvondcn. In dc achr jaar
na dc ChaIIcngc hccIr GoIdcor¡ voor ruimdric miIjard doIIar aan goud uir
dc grond gchaaId. Ecn dccI van dc winsr wcrd uirgckccrd aan dc mcnscn
dic haddcn gchoI¡cn mcr zockcn.
0k0W0 I0£k1 0k0khlSk1l£
Hcr cx¡Ioircrcn van coIIccricvc inrcIIigcnric dankzij dc ncrwcrksamcnIc-
ving is ccn auronoom¡roccs. AIs dc organisaric nicr dc rrow1 o¡zockr,
zockr dc rrow1 wcI dc organisaric o¡. OI richr zcII nicuwc inIormcIc organi-
sarics o¡, zoaIs Linux. Uir onvrcdc ovcr dc rckorrkomingcn van MicrosoIrs
bcsruringssvsrccmWindows wisrcn duizcndcn com¡urcr¡rogrammcurs
van ovcr dc hcIc wcrcId cIkaar rc vindcn in ccn inIormccI ncrwcrk cn gcza-
mcnIijk onrwikkcIdcn zij ccn aIrcrnaricI bcsruringssvsrccm, dar dc vcrgc-
Iijking mcr MicrosoIr gIansrijk kan doorsraan. O¡ dc consumcnrcnmarkr
57
u: FXPL0Sl F vAh KFhhl S0hTwl KKFLl hC Fh l hh0vATl F
van ¡c's hccIr Linux |nog?) ccn zccr kIcin markrdccI van circa ¡ ¡roccnr.
Maar o¡ dc ¡roIcssioncIc markr van scrvcrs is Linux aI dc srandaard gcwor-
dcn. Ook dc su¡crcom¡urcrs vcrkiczcn Linux bovcn Windows. Dc rwcc
sncIsrc com¡urcrs rcr wcrcId draaicn o¡ Linux. Van dc vijIhondcrd sncIsrc
com¡urcrs hccIr drickwarr Linux aIs bcsruringssvsrccm, aIdus ccn invcnra-
risaric uir zoo<.
Ecn soorrgcIijk voorbccId is MoziIIa FircIox, ccn graris o¡cnsourccwcb-
browscr dic o¡ dczcIIdc wijzc ror srand kwamaIs Linux: dankzij dc coIIcc-
ricvc inrcIIigcnric van vrijwiIIigcrs. AI in zoo< wcrd FircIox bckroond door
zowcI zakcnbIad Forlrs aIs com¡urcrmagazinc PCWorl1. Bcidc gczaghcb-
bcndc rijdschriIrcn nocmcn FircIox su¡cricur aan dc voormaIigc mono¡o-
Iisr Inrcrncr Ex¡Iorcr, dc wcbbrowscr van MicrosoIr.
Hoc is hcr roch mogcIijk dar ccn groc¡ vrijwiIIigcrs ccn bcrcr ¡roducr
kan Icvcrcn dan hcr machrigc MicrosoIr, dar ovcr ccn vccIvoud aan mcnscn
cn middcIcn bcschikr? Dar is dc krachr van dc coIIccricvc inrcIIigcnric! Dar
MicrosoIrs wcbbrowscr nog srccds markrIcidcr is, is dus nicr rc dankcn
aan dc ¡roducrkwaIircir, maar aan markcring cn andcrc bcdrijIssrrarc-
giccn, zoaIs ko¡¡cIvcrkoo¡ mcr dc hardwarcIabrikanrcn. Dar kIinkr nicr
aIs ccn soIidc basis voor bcdrijIsconrinuIrcir.
HccI gcIcidcIijk sra¡¡cn ¡c-gcbruikcrs ovcr van wcbbrowscr, cn FircIox
zaagr srccds nadrukkcIijkcr aan dc srocI¡orcn van Inrcrncr Ex¡Iorcr. In
dcccmbcr zoon was hcr wcrcIdwijdc markraandccI van FircIox ¡6,< ¡ro-
ccnr. Hcr is daarmcc dc rwccdc browscr, na Inrcrncr Ex¡Iorcr, dic o¡ dar
momcnr ccn markraandccI had van ¬¡,( ¡roccnr. Dczc rwcc wordcn
gcvoIgd door SaIari vanA¡¡Ic cn Chromc van GoogIc, dic bcidc sncI markr-
aandccI vcrovcrcn. AIs MicrosoIr hcr nicr mocr hcbbcn van zijn ¡roducr-
kwaIircir maar van zijn markcring, dan is hcr dc vraag war cr gaar gcbcurcn
aIs concurrcnr FircIox bcsIuir dc coIIccricvc inrcIIigcnric in rc schakcIcn
voor hcr onrwikkcIcn van ccn markcringsrrarcgic dic aIs docI hccIr Micro-
soIr van dc rroon rc srorcn.
0£ hl£0W£ 0k001S1£ 00h00kk£h1
Hcr MicrosoIrvoorbccId is ccn nurrigc Ics voor cIkc gcvcsrigdc rradirioncIc
organisaric. MicrosoIr was ccn van dc machrigsrc, rijksrc cn mccsr mono-
¡oIisrischc organisarics rcr wcrcId. Maar zcIIs dc machrigsrc is nicr onaan-
rasrbaar. AIs MicrosoIr vccI ccrdcr had gcIuisrcrd naar kIachrcn, kririck,
wcnscn cn idcccn van gcbruikcrs, dan warcn Linux cn FircIox wcIIichr
nooir onrsraan. Dc nurrigc Ics is: gccn cnkcIc organisaric kan hcr zich nog
vcroorIovcn omdc coIIccricvc inrcIIigcnric rc ncgcrcn. Ondcrschar nooir dc
crowd. Wanr aIs dc organisaric nicr dc crowd o¡zockr, dan zockr dc crowd
wcI ccn organisaric o¡. OI Iormccrr zcII ccn nicuwc |inIormcIc) organisa-
ric.
58
FAS¥CkATl F
AIs dc organisaric dan indcrdaad dc rrow1 o¡zockr, dan im¡Iicccrr dar wcI
dar mcn dc hicrarchischc organisaricsrrucruur grondig mocr hcrzicn.
Mindcr bcsIuirvorming van bovcnaI, mindcr burcaucraric, mccr casvcraric.
Wanr andcrs haakr dc rrow1 aI sncI aI.
Dc rradirioncIc managcmcnrvisic o¡ hcr Icnomccn roururrrutir is door
dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving achrcrhaaId. In dc z¡c ccuwis dc
groorsrc concurrcnr nicr Iangcr dc markrIcidcr oI dc runncr-u¡. Dc groor-
src |¡orcnricIc) concurrcnr is dc rrow1.
0£ £¥0L01l£FkS£S ¥kh 0£ h£1W£kk£h
O¡ inrcrncr zijn dc aIgcIo¡cn ricn a vijIricn jaar raIIozc inIormcIc ncrwcr-
kcn onrsraan. In ¡rinci¡c is cIkc wcbsirc |oI cIkc a¡¡Iicaric) waar mcnscn
gcgcvcns oI gcdachrcn kunncn uirwisscIcn ccn ncrwcrk. In dc mccsr rudi-
mcnrairc vormwcrdcn sIcchrs darabcsrandcn uirgcwisscId. BijvoorbccId
muzickdownIoads o¡ zogcnaamdc prrr-to-prrr-sircs, zoaIs Na¡srcr, Kazaa,
Torrcnrs oI Limcwirc. Dc dccIncmcrs aan hcr ncrwcrk kcnncn cIkaar nicr,
wcrcn nicrs van cIkaar cn communiccrcn nicr mcr cIkaar. Hooguir kijkcn zc
in cIkaars virrucIc muzickcoIIccric cn komcn zc zodocndc in aanraking
mcr nicuwc muzick.
Dc ¡orcnricIc krachr van hcr ncrwcrk nccmr roc aIs mcnscn communi-
ccrcn, gcdachrcn uirwisscIcn cn cr ccn discussic onrsraar. BijvoorbccId o¡
ccn Iorum, oI door Iczcrsrcacrics o¡ ccn nicuwssirc. Hicrdoor komcn
mcnscn in aanraking mcr nicuwc mcningcn, visics, invaIshockcn cn vcrrij-
kcndc achrcrgrondinIormaric.
Wccr ccn sra¡jc vcrdcr gaar hcr aIs dc dccIncmcrs in hcr ncrwcrk nicr
aIIccn communiccrcn, maar ook daadwcrkcIijk ovcrIcggcn mcr cIkaar, om
ror ccn ccnsIuidcndc concIusic rc komcn. ZoaIs bij Wiki¡cdia, waar dc vcr-
schiIIcndc aurcurs dic aan ccn arrikcI bijdragcn, ondcrIing ovcrccnsrcm-
ming mocrcn zicn rc bcrcikcn ovcr dc inhoud van hcr arrikcI. Dc voIgcndc
cvoIuricIasc van hcr ncrwcrk is dar dc vcrschiIIcndc dccIncmcrs nicr aIIccn
hun cigcn srccnrjc bijdragcn aan hcr gchccI, maar ook dar dc vcrschiIIcndc
srccnrjcs wordcn samcngcsmccd ror ccn gchccI dar grorcr is dan dc som
van dc Iossc dcIcn, zoaIs bij ¡rojccrcn aIs Linux cn FircIox.
JEWI OIRQIVO ZSSVFIIPH
Fase 1 uata ultwlsselen Kazaa
Fase z Ccmmunlceren Fcrums
Fase ¸ 0verlee en samenwerken wlklpedla
Fase u Creeren Llnux
Figuur ;.ì Dr virr rvolutirtusrs vuu 1igitulr urtwrrlru
59
u: FXPL0Sl F vAh KFhhl S0hTwl KKFLl hC Fh l hh0vATl F
h£1 0k00lkL£ ¥£kS0hlL
M£1 0£ h£1W£kk£h ¥kh ¥k0£0£k
AIs in dc vorigc ccuwwcrd gcs¡rokcn ovcr inIormcIc ncrwcrkcn, dan ging
hcr mccsraI ovcr conracrcn russcn gcIijkgcsrcmdcn, mcnscn mcr dczcIIdc
achrcrgrond. Ncrwcrkcn haddcn ovcr hcr aIgcmccn ccn hoog ons-kcnr-
onsgchaIrc. Hcr cruciaIc vcrschiI mcr dc modcrnc ncrwcrkcn in dc inIorma-
ricsamcnIcving is dar binncn dczc ncrwcrkcn vccI mccr ¡Iaars is voor
andcrsdcnkcndcn, voor mcnscn mcr vcrschiIIcndc achrcrgrondcn. En zoaIs
Granovcrrcr |zic hooIdsruk z) aI consrarccrdc: hcr zijn juisr dc mcnscn mcr
andcrc achrcrgrondcn van wic wc dc mccsrc nicuwc dingcn kunncn Icrcn.
Binncn ons-kcnr-onsncrwcrkcn drcigr juisr ccrdcr hcr rcgcndccI: runncI-
visic, conscrvarismc, groc¡sdwaIing cn gcdachrcninrccIr.
Dir vcrschiI bIijkr aI dirccr bij dc mccsr rudimcnrairc onIincncrwcrkcn.
AIs bijvoorbccId ccn RorarvIid o¡ bczock bij andcrc RorarvIcdcn rhuis hun
¡IarcnvcrzamcIing bckijkr, rrcIr hij doorgaans ccn muzickcoIIccric aan dic
vccI ovcrccnkomsrcn vcrroonr mcr zijn cigcn ¡IarcnvcrzamcIing, mcr maar
wcinig vcrrassingcn. AIs diczcIIdc ¡crsoon nu mcr ccn muiskIik dc
muzickcoIIccric o¡roc¡r van ccn wiIIckcurigc mcdcgcbruikcr van dc
muzickdownIoadsirc dic hij gcbruikr - icmand mcr wic hij dus in ccn ncr-
wcrk zir! - dan is dc kans aanzicnIijk grorcr dar hij in aanraking komr mcr
onbckcndc muzick cn mcr nicuwc muzicksrromingcn dic hij nog nicr
kcndc.
Dc nicuwc inIormcIc ncrwcrkcn dic zijn onrsraan, s¡cIcn ccn sIcurcIroI
in hcr vrijuir doorsrromcn van kcnnis cn inIormaric, nicr Iangcr gchindcrd
door dc Ivsickc, cuIrurcIc, sociaaI-cconomischc cn hicrarchischc barricrcs
van wcIccr. Dar gcIdr voor kcnnis cn inIormaric in aIIc soorrcn cn marcn.
Van muzick ror ccn mcning, van hcr rccc¡r voor a¡¡cIraarr ror hcr rccc¡r
voor ccn aroombom, van ccn hauwc mo¡ ror briIjanrc visionairc idcccn.
0£ ¥0L0£h0£ S1kF
Bij dc vcrs¡rciding van Icircnkcnnis hccIr zich in korrc rijd ccn warc rcvo-
Iuric voIrrokkcn. Inrcrncr cn GoogIc zijn aI voIIcdig vcrwcvcn in hcr
bcsraan van dc mccsrc NcdcrIandcrs. SchooIkindcrcn van nu vragcn zich in
aIIc crnsr aI: 'Zcg ¡a¡a, hoc kondcn juIIic vrocgcr nou wcrksrukkcn oI
s¡rcckbcurrcn makcn o¡ schooI, aIs cr nog gccn inrcrncr bcsrond?'
¨Dar zockcn wc o¡,` was ricn jaar gcIcdcn ccn gcvIcugcIdc uirdrukking
dic rcIcrccrdc naar dc rcIcvisicquiz Twcc voor TwaaII. Hcr o¡zockcn wcrd
gcassociccrd mcr cncvcIo¡cdischc nasIagwcrkcn. AIs nu icmand roc¡r 'dar
zockcn wc o¡', zaI dc ccrsrc associaric ovcrwcgcnd zijn: 'GoogIc!'
Dc voIgcndc sra¡ in dc inIormaricrcvoIuric is dar dc ncrwcrkcn nicr
aIIccn wordcn gcbruikr voor hcr vcrs¡rcidcn van kcnnis, maar ook srccds
vccIvuIdigcr voor hcr crccrcn van nicuwc kcnnis, door dc coIIccricvc inrcIIi-
60
FAS¥CkATl F
gcnric rc bundcIcn. Daarvan zijn nu aI ccn ¡aar ¡rakrijkvoorbccIdcn rc
gcvcn, zoaIs hcr Icnomccn'durI rc vragcn' van NiIs Rocmcn. War aanvankc-
Iijk bcgon aIs Icukc scssics mcr mcnscn dic cIkaars ncrwcrk cn kcnnis
mobiIiscrcn omcIkaar rc hcI¡cn, grocidc dankzij Twirrcr uir ror ccn
onIinc¡IarIormdar dagcIijks ¡o.ooo mcnscn bcrcikr dic hcr Icuk vindcn om
cIkaar rc hcI¡cn mcr dc mccsr uirccnIo¡cndc vragcn cn wcnscn.
Hcr is ccn kwcsric van rijd cn gcwcnning, van hcr Icrcn omgaan mcr
ongchIrcrdc kcnnis binncn ncrwcrkcn, cn van hcr onrsraan van nicuwc
ncrwcrkcn, maar binncn nicr aI rc Iangc rijd zaI dir waarschijnIijk dc sran-
daardmcrhodc wordcn omaIIc organisaric¡robIcmcn o¡ rc Iosscn, oI dic
¡robIcmcn nu van commcrcicIc oI idccIc aard zijn, cn oI zc nu kIcin oI
groor zijn. Van ccn ¡Ianningsvraagsruk van ccn aIzondcrIijkc ondcrnc-
ming ror hcr vcrkccrs¡robIccmvan ccn Iand cn mondiaIc cncrgicvraag-
srukkcn.
1Wl11£k
Twirrcr is ccn gocd voorbccId van zo'n inIormccI ncrwcrk waarIangs
kcnnis zich razcndsncI kan vcr¡Iaarscn cn waar coIIccricvc kcnnis gcbun-
dcId wordr. Ecn voorhocdc van Twirrcrgcbruikcrs gcbruikr hcr mcdium
mcr namc omkcnnis rc dcIcn: omkcnnis aan hcr ncrwcrk roc rc vocgcn cn
omdankbaar gcbruik rc makcn van dc coIIccricvc inrcIIigcnric van hcr ncr-
wcrk. Ecn rwirrcraar dic ccn bcIangwckkcnd arrikcI in ccn buircnIands
rijdschriIr Iccsr, mcIdr dar o¡ Twirrcr, zodar ook andcrcn gcbruik kunncn
makcn van dczc kcnnis. En dc voIgcndc kccr is hcr andcrsomcn wordr hij-
zcII vcrbIijd mcr ccn bcIangrijkc ri¡. Ecn rwirrcraar dic bcroc¡shaIvc mcr
ccn ¡rojccr bczig is, mcIdr zijn vordcringcn cn vcrrcIr ovcr dc ¡robIcmcn
waar hij rcgcn aanIoo¡r. Hicrdoor krijg hij waardcvoIIc Iccdback, ri¡s cn
adviczcn, zodar zijn uircindcIijkc wcrkrcsuIraar bcrcr wordr, oI sncIIcr cn
cIhcicnrcr ror srand komr.
MicrobIoggingdicnsrcn aIs Twirrcr wordcn ook aIs huI¡middcI
gcbruikr voor hcr o¡Iosscn van korrc vragcn, door rrow1sourriug. 'Wic kcnr
ccn vcrraIcr Ja¡ans-EngcIs dic onmiddcIIijk bcschikbaar is?', 'Waar haaI ik
dc gocdkoo¡src vIicgrickcrs, aIs ik ovcrmorgcn naar Los AngcIcs mocr?' Dar
zijn rijdrovcndc vragcn, voor wic hcr anrwoord zcII wiI o¡zockcn. Maar
binncn hcr ncrwcrk is dar vaak kcnnis dic aI ¡araar is in dc coIIccricvc inrcI-
Iigcnric.
h£1 kL1£khk1l£F ¥00k 0£ S£0k£1kk£SS£:
¥kh ££hLlh0 hkkk IW£kM
Binncn dc rradirioncIc organisaricmodcIIcn hccIr mcn ccn ccuwgcIcdcn aI
onrdckr hoc handig cn cIhcicnr hcr is omzuIkc rijdrovcndc vragcn cn
rakcn inrcrn uir rc bcsrcdcn. HooggckwaIihcccrdc kcnniswcrkcrs kunncn
6I
u: FXPL0Sl F vAh KFhhl S0hTwl KKFLl hC Fh l hh0vATl F
binncn hun organisarics vaak ccn bcroc¡ docn o¡ ccn Icgcr van sccrcrarcs-
scs, assisrcnrcn, sraIaIdcIingcn cn dccIs¡cciaIisrcn. ZcIIsrandig wcrkcndc
¡roIcssionaIs onrbccrdcn doorgaans dczc ondcrsrcuning cn mocsrcn aIIcs
zcII docn. Voor dc ccn was dir ccn ¡Ius¡unr: dc charmc van dc onaIhankc-
Iijkhcid cn mccr aIwisscIing in dc wcrkzaamhcdcn. Voor dc andcr was hcr
juisr ccn min¡unr: nodcIoos vcrmocicnd o¡onrhoud van dc hooIdwcrk-
zaamhcdcn. Voor mcnig gcs¡cciaIisccrd kcnniswcrkcr was dc aanwczig-
hcid van ondcrsrcuncndc huI¡rroc¡cn ccn van dc bcIangrijksrc argumcn-
rcn omIicvcr in dicnsr van ccn organisaric rc wcrkcn.
In dc huidigc cconomic zicn wc ccn ¡roccnruccI srcrkc srijging van hcr
aanraI zcIIsrandigcn zondcr ¡crsonccI |zz¡'crs), oI bcrcr gczcgd: z¡'crs
|zcIIsrandigc ¡roIcssionaIs). InmiddcIs zijn hcr cr aI mccr dan 6oo.ooo. Ecn
vccIgchoordc misvarring is dar dczc z¡'crs ccnIingcn zoudcn zijn. In juri-
dischc zin wcI, maar in ¡rakrischc zin vcrcnigcn zij zich srccds mccr cn
wcrkcn zc srccds mccr samcn mcr cIkaar. Soms ondcr ccn IormcIc vIag,
maar vooraI in raIIozc inIormcIc ncrwcrkcn, waarin vccI kcnnis wordr
gcdccId, ri¡s wordcn uirgcwisscId cn korrsrondigc samcnwcrkingsvcrban-
dcn o¡ ¡rojccrbasis wordcn gcsmccd.
Dc groc¡ z¡'crs is srccds mindcr ccn vcrzamcIing ccnIingcn, cn wordr
srccds mccr ccn zwcrm. Hcr is daaromrc vcrwachrcn dar groc¡cn z¡'crs dc
komcndc jarcn dc cconomischc machrs¡osiric van dc rradirioncIc organisa-
ricsrrucrurcn zuIIcn bcdrcigcn.
Samcnwcrkcndc z¡'crs zijn hcxibcIcr dan hicrarchischc organisarics cn
hcbbcn mindcr ovcrhcad, zodar hun kosr¡rijs Iagcr kan zijn. Samcnwcr-
kcndc z¡'crs zijn gcmiddcId gcmorivccrdcr, doordar zc vrijwiIIig, uir cigcn
kcuzc, mccwcrkcn aan ccn rijdcIijk samcnwcrkings¡rojccr, rcrwijI binncn
hicrarchischc organisarics dc mcdcwcrkcrs ovcr hcr aIgcmccn rakcn van
bovcnaI krijgcn rocbcdccId, zodar ccn dccI van dc mcdcwcrkcrs in mccr oI
mindcrc marc mcr rcgcnzin wcrkr.
Ecn andcr bcIangrijk as¡ccr is dar hcr makcn van Iourcn in ccn rradirio-
ncIc organisaric schadcIijk is voor jc carricrc, rcdcn voor vccI mcnscn om
gccn risico's rc ncmcn. TcrwijI dir voor nicuwc onrdckkingcn cn onrwikkc-
Iingcn juisr cruciaaI is! In dc zwcrmgaar dar hccI andcrs, daar wordcn vccI
mccr risico's gcnomcn. Dar cr daardoor ook mccr Iourcn wordcn gcmaakr,
is inhcrcnr aan hcr ncmcn van risico's. Waar hcr omgaar, is dar Iourcn
wordcn gcroIcrccrd cn vooraI wordcn gczicn aIs wijzc crvaringsIcsscn waar
icdcrccn zijn voordccI mcc kan docn.
Hcr aIoudc ¡Ius¡unr van dc grorc organisaric rcn o¡zichrc van dc z¡'cr
was wcIIichr dc coIIccricvc kcnnis cn vaardighcdcn binncn dc organisaric,
waar dc ccnIing nooir rcgcno¡ kon. Maar nu dc ccnIingcn samcn srccds
mccr ccn zwcrmvormcn, bcginr dar ¡Ius¡unr omrc draaicn in ccn min-
¡unr. Dankzij dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving bcschikkcn dc zogc-
62
FAS¥CkATl F
naamdc ccnIingcn ovcr ncr zovccI kcnnis cn vaardighcdcn aIs ccn grorc
organisaric. Srcrkcr nog: dic kcnnis is ovcr hcr aIgcmccn van ccn kwaIira-
ricI hogcr nivcau, doordar hcr dc vrij srromcndc wis1omot rrow1s is, rcrwijI
dc coIIccricvc kcnnis binncn ccn rradirioncIc hicrarchischc organisaric voor
ccn hink dccI gchIrcrdc inIormaric is, dic van bovcnaI is gcsruurd.
hl£0W£ SM££k0Ll£:
S00lkL 0kFl1kL lh FLkk1S ¥kh 0£L0
Dc rradirioncIc hicrarchischc organisarics zuIIcn srccds vakcr rc makcn
krijgcn mcr scricuzc concurrcnric van zwcrmcn z¡'crs. Omdic concurrcn-
ric hcr hooId rc kunncn bicdcn, zir cr voor dc rradirioncIc bcdrijvcn nicrs
andcrs o¡ dan dc burcaucraric rc Iarcn vicrcn cn ccn mccr casvcrarischc
bcdrijIssrrucruur in rc vocrcn. En omhvbridc samcnwcrkingsmodcIIcn rc
onrwikkcIcn russcn rradirioncIc organisarics cn cIusrcrs van zcIIsrandigc
¡roIcssionaIs. Dczc hvbridc organisaricmodcIIcn hcbbcn wcIIichr ccn grorc
rockomsr, omdar daarin bcidc ¡arrijcn rocgcvocgdc waardc kunncn Icvc-
rcn. Wanr ¡rojccrcn waaraan vccI zcIIsrandigc individucn samcnwcrkcn,
gaan vaak gc¡aard mcr com¡Icxc bchccrs¡robIcmcn o¡ adminisrraricI,
juridisch cn hnanciccI gcbicd. En dir is bij uirsrck hcr rcrrcin waar dc rradi-
rioncIc organisarics gocd in zijn.
Dc o¡komsr van dc z¡'crs is ccn rrcnd dic rccruircrs cn Human
RcsourccsaIdcIingcn van bcsraandc bcdrijvcn nicr mogcn ncgcrcn. Zij
docn cr gocd aan omccn ncrwcrk o¡ rc bouwcn cn rc ondcrhoudcn binncn
dczc groc¡ van rockomsrigc 'mcdcwcrkcrs buircn Ioondicnsr'. Daarnaasr is
hcr aan rc bcvcIcn ommccr bcIcid rc onrwikkcIcn ovcr dc omgang mcr dir
dccI van dc bcroc¡sbcvoIking. Zijn zakcn aIs concurrcnric, inrcIIccruccI
cigcndomcn bcIoning wcI gocd gcrcgcId? En hoc zir hcr mcr dc ¡riviIcgcs
van wcrkncmcrs in Ioondicnsr: gcIdcn dic ook voor dc mcdcwcrkcrs buircn
Ioondicnsr? En zo ncc, waaromcigcnIijk nicr?
TradirionccI houdr dc aIdcIing Human rcsourccs zich vrijwcI uirsIui-
rcnd bczig mcr dc wcrkncmcrs dic in dicnsr zijn cn wordr cr ccn srrikr Ior-
mccI juridisch ondcrschcid gcmaakr mcr cxrcrnc mcdcwcrkcrs. Dc cxrcrnc
arbcidskrachrcn hcbbcn doorgaans ccn zcIIdc srarus aIs Icvcrancicrs. Dc
vraag is in hocvcrrc dar srrikrc ondcrschcid nog van dczc rijd is. O¡ hcr
gcbicd van wcrkzaamhcdcn cn inrcrnc wcrkvcrhouding Iijkcn dc cxrcrnc
mcdcwcrkcrs mccsraI vccI mccr o¡ wcrkncmcrs in Ioondicnsr dan o¡ Icvc-
rancicrs.
Organisarics dic zich wiIIcn voorbcrcidcn o¡ ccn rockomsr mcr mccr
hvbridc samcnwcrkingsmodcIIcn russcn organisarics cn z¡'crs docn cr
gocd aan omnu aI vormcn van sociaaI bcIcid rc onrwikkcIcn voor hun
cxrcrnc mcdcwcrkcrs. En omccn gocdc rc¡uraric rc vcrwcrvcn binncn dir
arscnaaI van rockomsrigc arbcidskrachrcn. Hcr rradirioncIc insrrumcnr
63
u: FXPL0Sl F vAh KFhhl S0hTwl KKFLl hC Fh l hh0vATl F
hicrvoor was aIrijd arbcidsmarkrcommunicaric. Organisarics dic invcsrccr-
dcn in aanIokkcIijkc ¡crsonccIsadvcrrcnrics cn gocdc ¡r, srondcn hoog o¡
dc Iijsrjcs van ¡o¡uIairc wcrkgcvcrs cn o¡drachrgcvcrs. Dc krachr van dir
insrrumcnr nccmr cchrcr aI, nu binncn inIormcIc ncrwcrkcn srccds mccr
cn gcmakkcIijkcr crvaringcn wordcn uirgcwisscId. Via ncrwcrkcn aIs Twir-
rcr wordcn vragcn gcsrcId aIs: 'Is dicnsrvcrIcncr Xca¡abcI, is wcrkgcvcr Y
bcrrouwbaar, is o¡drachrgcvcr Z krcdicrwaardig? En hoc sncI bcraaIr hij
zijn Iacrurcn?' Wc voorzicn daaromccn vcrschuiving van arbcidsmarkr-
communicaric naar arbcidsmarkrrc¡uraric.
En hicr wordr dc bcrckcnis van sociaaI ka¡iraaI zichrbaar. Hcr wordr
srccds bcIangrijkcr omccn gocdc rc¡uraric rc hcbbcn. En dar gcIdr nicr
aIIccn voor arbcidsmarkrcommunicaric, maar voor aIIc commcrcicIc com-
municaric. In dc zoc ccuwwas ccn gocdc rccIamccam¡agnc vaak aI gcnocg
omhcr imago rc vcsrigcn. 'Bckcnd van rv' was vccIaI voIdocndc aanbcvc-
Iing. In dc z¡c ccuwsrcIr dc consumcnr zijn inIormaricvragcn in zijn ncr-
wcrkcn. Ecn consumcnr dic ncgaricvc rcacrics krijgr aIs hij mcIdr dar hij o¡
hcr ¡unr sraar omccn abonncmcnr aI rc sIuircn bij ¡rovidcr X, bcdcnkr
zich misschicn wcI.
Maar aIs inIormcIc ncrwcrkcn Iungcrcn aIs aIrcrnaricI voor dc sccrcra-
rcssc cn dc consuIranr, hoc wordr dic sccrcrarcssc oI consuIranr dan
bcraaId? In dc oudc cconomic was gcId hcr bcraaImiddcI. Tcgcnovcr cIkc
raak dic dc organisaric Iicr uirvocrcn, srond in ¡rinci¡c ccn saIaris oI ccn
Iacruur. GcId was hcr smccrmiddcI van dc cconomic. In inIormcIc ncrwcr-
kcn is gcId ccn vrij ongcbruikcIijk bcraaImiddcI. Dicnsrcn, adviczcn cn
huI¡ wordcn binncn hcr ncrwcrk normaaIgcs¡rokcn graris gcIcvcrd. AI
was hcr aIIccn maar omdar hcr vccI rc vccI adminisrraricvc rom¡sIom¡
o¡Icvcrr omccn Iacruurrjc rc srurcn voor cIkc vcrrichrc dccIraak. Dir is ccn
¡rinci¡icIc brcuk mcr dc gcwoonrcs binncn dc rradirionccI hicrarchischc
cconomic. O¡ basis van dc rradirioncIc uirgangs¡unrcn zou mcn dcnkcn
dar bcraIing dan o¡ zijn minsr in narura ¡Iaars zou vindcn. Dicnsr cn
wcdcrdicnsr. Maar ook dar is vccI rc omsIachrig, zo bIcck aI sncI in dc ¡rak-
rijk. Hcr vraagr rc vccI van hcr rocvaI dar vraag cn aanbod van dccIraakjcs
rcchrsrrccks o¡ cIkaar zoudcn zijn aIgcsrcmd.
Maar dar hocIr ook nicr, wanr dc inIormcIc ncrwcrkcn hcbbcn s¡cIcn-
dcrwijs ccn gchccI nicuwbcraaImiddcI uirgcvondcn: WhuIhc! Dicnsrcn cn
wcdcrdicnsrcn wordcn nicr rcchrsrrccks aIgcrckcnd, maar via hcr ncrwcrk.
Hcr bcraaImiddcI is nicr mccr gcId, maar sociaaI ka¡iraaI. Wic gccIr binncn
zijn ncrwcrk cn waardcvoI is voor andcrcn, vcrdicnr daarmcc auromarisch
WhuIhc, zijn rc¡uraric grocir cn hij wordr hicrdoor cIdcrs binncn hcr ncr-
wcrk wccr 'rcrugbcraaId'. Individucn binncn ncrwcrkcn mocrcn in dc
garcn houdcn dar zc gcvcn cn ncmcn rcdcIijk in cvcnwichr houdcn omhun
kasvoorraad WhuIhc o¡ ¡ciI rc houdcn. Hcr Icukc hicrvan is dar dir zondcr
64
FAS¥CkATl F
adminisrrarickosrcn gaar, wanr nicmand houdr ccn oIhcicIc bockhouding
bij. En daardoor is WhuIhc dc mccsr cIhcicnrc vormvan'bcraIingsvcrkccr'.
WhuIhc is nicr in gcraIIcn uir rc drukkcn. Onmccrbarc dimcnsics aIs
aardig, bcrrouwbaar, huI¡vaardig, sIimcn gcdcgcn s¡cIcn ccn roI in
icmands WhuIhc. En voor dc duidcIijkhcid: WhuIhc is ¡oo ¡roccnr bcIas-
ringvrij.
Ml0k0J08S
Mcr hcr onrsraan van digiraIc ncrwcrkcn waar WhuIhc hcr bcraaImiddcI is,
wordcn ongcmcrkr ook rockomsrigc ¡IarIormcn gccrcccrd waaro¡ ccn
nicuwcconomisch vcrschijnscI zou kunncn horcrcn: microjobs.
Wcrkncmcrs dic in Ioondicnsr hun rijd ruiIcn voor gcId, hcbbcn ccn
bc¡aaId rakcn¡akkcr. Soms kunncn zc ccn dccI van dic dagcIijksc rakcn
dcIcgcrcn aan andcrcn binncn dc organisaric. MccsraI kan aIIccn hcr
managcmcnr zich dar vcroorIovcn. AIs dc managcr 6o curo ¡cr uur vcr-
dicnr cn dc assisrcnr vcrdicnr zo curo ¡cr uur, dan bcrckcnr dczc arbcids-
hcrvcrdcIing ccn rocnamc van dc cIhcicncv. EIk gcdcIcgccrd uurrjc wcrk
Icvcrr dc organisaric dan (o curo o¡. Maar ook dc assisrcnr dic zo curo ¡cr
uur kosr, vocrr dagcIijks vcIc ccnvoudigc rourincrakcn uir. Dczc rakcn
zoudcn uirbcsrccd kunncn wordcn aan schoIicrcn, aan dc buurman, oI aan
icmand in India. Hcr gaar dan omrakcn dic ccn ¡aar curo ¡cr uur waard
zijn, zoaIs hcr invocrcn van ¡a¡icrcn visirckaarrjcs in ccn svsrccmvoor
cIckrronischc visirckaarrjcs, oI hcr inkIo¡¡cn van bonncrjcs.
In dc rradirioncIc hicrarchischc organisarics gcbcurr dir zcIdcn, omdar
mcn wccr dar dc kosrcn van dc uirbcsrcding vccI grorcr zijn dan dc
o¡brcngsrcn. Maar dc baIans van kosrcn cn o¡brcngsrcn zou binncn korrc
rijd wcI ccns naar dc andcrc kanr kunncn doorsIaan. Naarmarc dc digiraIc
ncrwcrkcn grocicn cn vcrbcrcrcn, wordr hcr srccds gcmakkcIijkcr om
binncn dic ncrwcrkcn rc wcrvcn. Hcr ¡Iaarscn van ccn o¡roc¡jc hocIr maar
ccn minuur rijd rc kosrcn cn kan aI voIdocndc rcs¡ons o¡Icvcrcn. Dc kosr-
¡rijs van dc wcrving nadcrr dc nuI. Omdar srccds mccr rakcn gcdigiraIi-
sccrd zijn, vcrvaIr dc noodzaak van dc Ivsickc vcr¡Iaarsing. Dc kosrcn¡osr
rcisrijd cn rciskosrcn vcrvaIr dan. AIs vcrvoIgcns ook nog dc bcIoning aIgc-
handcId kan wordcn binncn dic ncrwcrkcn, dan zijn aIIc kosrcn¡osrcn vrij-
wcI ror nuI gcrcducccrd. En daarmcc is dan hcr ¡ad gccIIcnd voor ccn
ingrij¡cndc hcrvcrdcIing van arbcid.
Lkk1 0£ kLkh1£h h£1 W£kk 00£h
Dc groorsrc ¡roIccr van hcr vcrschijnscI microjobs is misschicn wcI Timo-
rhv Fcrriss, dic dc bcsrscIIcrIijsrcn haaIdc mcr zijn bock Dr ;-urigr wrrlwrrl.
Voor dc gocdc ordc: dir is gccn scicncchcrionroman, hcr bock wordr uirgc-
gcvcn in dc carcgoric non-hcric. Fcrriss is crvan ovcrruigd dar icdcrccn dic
65
u: FXPL0Sl F vAh KFhhl S0hTwl KKFLl hC Fh l hh0vATl F
dar cchr wiI - wcrkgcvcr cn wcrkncmcr - zijn wcrkwcck kan rcrugbrcngcn
ror vicr uur cn roch voIdocndc kan vcrdicncn omccn rcIaricI IuxcIcvcn rc
Icidcn. Dir kun jc bcrcikcn door hcr groorsrc dccI van jc wcrk uir rc bcsrc-
dcn cn zo vccI mogcIijk rakcn rc cIimincrcn oI rc auromariscrcn, aIdus
Fcrriss.
Takcnrcckscn cn zwcrmdcnkcn in rcIaric ror wcrk is ccn nog rcdcIijk
ononrgonncn rcrrcin. Zckcr in dc cor¡orarc wcrcId wordr hicr mccsraI
ongcIovig cn ccn bccrjc Iachcrig o¡ gcrcagccrd. Maar cr zijn roch aI raIIozc
rradirioncIc organisarics dic ccn aanraI van hun kIassickc rakcn hcbbcn uir-
bcsrccd aan dc zwcrm, namcIijk door hun kIanrcn hcr wcrk rc Iarcn docn.
Via wcba¡¡Iicarics houdcn hondcrdduizcndcn kIanrcn hun cigcn kIanrgc-
gcvcns u¡-ro-darc. Dar is saai adminisrraricI wcrk dar voorhccn door dc
organisarics zcII wcrd uirgcvocrd. Dc mcrcro¡ncmcrs hocvcn mindcr o¡
¡ad, omdar dc kIanr zcII zijn mcrcrsrand doorgccIr. Hcr rcisburcau hocIr
gccn rickcrs mccr uir rc ¡rinrcn cn ¡osrkIaar rc makcn. En dc su¡crmarkr
kan mcr mindcr caissicrcs roc, doordar ccn dccI van dc kIanrcn gcwoon zcII
zijn boodscha¡¡cn scanr.
1Wl11£k kLS hl£0WS8k0h
AIs o¡ z< Icbruari zoon ccn Turks vIicgruig nccrsrorr in ccn wciIand naasr
Schi¡hoI, is Twirrcr hcr ccrsrc communicaricmcdiumwaar dar nicuws
wordr gcmcId. Nicr zo vcrwondcrIijk, wanr hcr Twirrcrncrwcrk is grorcr
dan hcr gczamcnIijkc corrcs¡ondcnrcnncrwcrk van aIIc rcguIicrc nicuws-
mcdia rczamcn. Dus dc kans dar ccn rwirrcraar aIs ccrsrc rcr ¡Iaarsc is, oI
dar ccn van dc ovcrIcvcndcn uir hcr nccrgcsrorrc vIicgruig dirccr hcr rhuis-
Ironr bcIr, waar ccn rwirrcrcnd IamiIicIid hcr nicuws wcrcIdkundig maakr,
is grorcr dan dc kans dar ccn journaIisr van ccn kranr oI hcr journaaI crbo-
vcno¡ zir. Ruimrwcc maandcn Iarcr was cr ccn aansIag rijdcns dc konin-
ginncdagvicring inA¡cIdoorn, waarbij ccn auromobiIisr o¡ dc mcnigrc
inrccd cn zcs mcnscn dooddc. DagbIad Trouwko¡r daarna o¡ dc o¡inic¡a-
gina: 'En wccr was Twirrcr dc ccrsrc'.
ZoaIs hcr makcn van cncvcIo¡cdiccn nicr Iangcr hcr mono¡oIic is van
dc WinkIcr Prinscn van dczc wcrcId, maar dccIs is ovcrgcnomcn door dc
zwcrm, zo krijgcn ook dc rradirioncIc nicuwsmcdia srccds nadrukkcIijkcr
rc makcn mcr dc zwcrmaIs aIrcrnaricvc nicuwsbron.
Dc sncIhcid van dc nicuwsvoorzicning Iijkr onomkccrbaar vcrgroor. Dc
ccrsrc vraag dic dan mccsraI gcsrcId wordr, is: 'Bcrckcnr dar dan nicr ccn
cnormc achrcruirgang in kwaIircir?' Mcdiawarchcrs dic o¡ Koninginncdag
zoon rcgcIijk dc vcrsIaggcving o¡ dc narionaIc rv-zcndcrs cn via zwcrmcn
aIs Twirrcr cn GccnSrijI hcbbcn gcvoIgd, zagcn cchrcr dar dc nicuwsvcr-
srrckking via dc oIhcicIc kanaIcn voorrdurcnd achrcrIag. In ccn Iivc o¡ rv
uirgczondcn ¡crsconIcrcnric wcrdcn Icircn gc¡rcscnrccrd aIs Iaarsrc
66
FAS¥CkATl F
nicuws dic aI urcn daarvoor o¡ Twirrcr cn GccnSrijI bckcnd warcn. Ecn
hogc ¡oIiricambrcnaar maakrc bijvoorbccId oIhciccI bckcnd dar cr ccn
(8-jarigc vcrdachrc was gcarrcsrccrd, rcrwijI naamcn rocnaamvan dc
dadcr, incIusicI Ioro's van dc huiszocking o¡ hcr huisadrcs van dc dadcr
aIIang o¡ inrcrncr circuIccrdcn.
O¡vaIIcnd was hcr gcbruik van hcr woord vcrdachrc rcgcnovcr hcr
woord dadcr. Vcrdachrc is rv¡isch raaIgcbruik van dc hicrarchic. PoIiric-
woordvocrdcrs cn jusriricmcdcwcrkcrs is bcroc¡shaIvc kcnncIijk zo uir-
vocrig ingc¡rcnr dar icmand dic gcarrcsrccrd wordr vcrdachrc bIijIr rordar
ccn rcchrcr hcmaIs schuIdig vcroordccIr, dar zc dc rcrmvcrdachrc rc ¡as cn
rc on¡as gcbruikcn. Dc zwcrmdaarcnrcgcn is ccrdcr gcncigd omrc
dcnkcn: aIs icmand o¡ hcrcrdaad wordr bcrra¡r, dan is dadcr ccn vccI
bcrcrc cn duidcIijkcrc bcnaming dan vcrdachrc. Wic wccr wordr hij Iarcr
vrijgcs¡rokcn, oI bIijkr hcr Iarcr roch ccn ongcIuk rc zijn gcwccsr, maar hij
bIijIr hoc dan ook dc dadcr.
Privacv, ¡crsoonsbcschcrming, hcr voorkomcn van voIksgcrichrcn, hcr
vcrs¡rcidcn van vaIsc gcruchrcn, zijn dczc zakcn nicr aIIcmaaI vccI bcrcr
gcwaarborgd bij dc rradirioncIc nicuwsmcdia? Is hcr nicr gcvaarIijk aIs dc
zwcrmvoor journaIisrjc gaar s¡cIcn? Dar vaIr wcI mcc. Ncr aIs bij Wiki-
¡cdia wordr Iouricvc inIormaric mccsraI sncI gccorrigccrd. Er rrccdr auro-
marisch ccn zcIIrcinigcnd mcchanismc o¡, van binncn uir dc zwcrm.
0£ M¥1h£ ¥kh 0£ 08J£01l£¥£ W£1£hS0hkF
In dc zoc ccuwis dc wcrcnscha¡ uirgcgrocid ror dc bcIangrijksrc bron van
nicuwc kcnnis. Ecn bron dic aIIc andcrc kcnnisbronncn in dc schaduw
srcIr. AIs dc managcrs van dc samcnIcving - dc ¡oIirici cn dc ro¡ambrcna-
rcn - ovcr ccn maarscha¡¡cIijk vraagsruk discussicrcn, cindigcn dic discus-
sics vaak mcr dc concIusic dar nadcr wcrcnscha¡¡cIijk ondcrzock vcrcisr is.
En wannccr in dc boardroomvcrgadcrd wordr ovcr dc Ianccring van mcrk
X, duurr hcr mccsraI nicr Iang voor dc vraag o¡ raIcI komr: 'Kunncn wc ook
wcrcnscha¡¡cIijk bcwijzcn dar mcrk Xbcrcr is dan hcr bcsraandc mcrk Y?'
Dc wcrcnscha¡ is bijna hciIig vcrkIaard. Dc mcnshcid is o¡ zock naar dc
waarhcid, cn dc wcrcnscha¡ Icvcrr dargcnc waarnaar wij o¡ zock zijn. Wanr
in hcr coIIccricvc gcdachrcngocd van dc wcsrcrsc samcnIcving is hcr cr con-
scqucnr ingchamcrd: dc wcrcnscha¡ is objccricI, dc wcrcnscha¡ Icvcrr dc
waarhcid. Ecn mvrhc is gcscha¡cn.
Maar wic dic mvrhc IosIaar cn onbcvangcn obscrvccrr war wcrcnscha¡
daadwcrkcIijk is, kan haasr nicr andcrs concIudcrcn dan dar dc wcrcnscha¡
o¡ zijn bcsr ccn gocdbcdocIdc ¡oging docr ror hcr voorrbrcngcn van objcc-
ricvc kcnnis. In dc ¡rakrijk is dc wcrcnscha¡ cchrcr vcrrc van waardcvrij. Dc
'objccricvc' wcrcnscha¡¡cIijkc kcnnis wordr immcrs gc¡roducccrd door
univcrsircircn dic gcIiccrd zijn aan gcIooIsovcrruigingcn cn aan ¡oIirickc
67
u: FXPL0Sl F vAh KFhhl S0hTwl KKFLl hC Fh l hh0vATl F
srromingcn. Dc voorrgcbrachrc wcrcnscha¡¡cIijkc kcnnis is ondcrhcvig
aan modc cn aan dc rijdgccsr dic inhuisrcrr war ¡oIirick corrccr is. Wcrcn-
scha¡¡cIijkc insrirurcn zijn voor hun voorrbcsraan hnanciccI aIhankcIijk
van dcrdcn, cn dczc aIhankcIijkhcid hccIr ccn nicr rc ondcrscharrcn
invIocd o¡ zowcI dc richring aIs dc uirkomsrcn van wcrcnscha¡¡cIijk
ondcrzock.
Onzc obscrvaric van hoc dc wcrcnscha¡ in dc zoc ccuwIuncrionccrdc,
varrcn wc aIs voIgr samcn |cn vanzcIIs¡rckcnd is ook dczc samcnvarring
subjccricI ):
º Wcrcnscha¡¡cIijkc kcnnis wordr vooraI voorrgcbrachr door organisa-
rics |univcrsircircn, IacuIrcircn, vakgroc¡cn).
º Dczc organisarics zijn ramcIijk hicrarchisch van srrucruur.
º Dc hicrarchic hccIr vccI invIocd o¡ dc rcsuIrarcn van wcrcnscha¡¡cIijk
ondcrzock.
º Dc aIzondcrIijkc organisarics zijn nogaI gcIsoIccrd. Er is rcIaricI zccr
wcinig rcchrsrrccksc kcnnisuirwisscIing russcn dc cnc IacuIrcir cn dc
andcrc, oI russcn hcr cnc vakgcbicd cn hcr andcrc.
º Dc organisaricvormsrimuIccrr dic kcnnisuirwisscIing ook nicr, maar
wcrkr ccrdcr bcIcmmcrcnd o¡ kruisbcsruiving.
º Dc bcsrc o¡Iossing in ccn vakgcbicd komr vaak uir ccn andcr vakgcbicd.
º Hcr mcdiumwaarIangs dc kcnnis gcrrans¡orrccrd wordr, is bijna uir-
sIuircnd hcr gcdrukrc ¡a¡icr: bockcn cn wcrcnscha¡¡cIijkc arrikcIcn.
º Dar mcdiumis zccr vcrrragcnd. Er gaan vaak jarcn ovcrhccn, voordar
nicuwc inzichrcn wijd vcrs¡rcid zijn.
Mcr dc komsr van dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving is dir '¡roducric-
¡roccs' van wcrcnscha¡¡cIijkc kcnnis, radicaaI vcrandcrd. Dc individucIc
dccIncmcrs aan hcr wcrcnscha¡¡cIijk ¡roccs - van srudcnr ror hoogIcraar -
zijn srccds mccr mcr cIkaar vcrbondcn, Iangs raIIozc ncrwcrkcn. Dc door-
srroomsncIhcid van kcnnis, van nicuwc idcccn cn inzichrcn, is cx¡oncnri-
ccI rocgcnomcn. Kcnnis wordr voornamcIijk vcrs¡rcid in dc vormvan
digiraIc bcsrandcn. Hcr gcdrukrc ¡a¡icr wcrkr nicr Iangcr vcrrragcnd. Dc
rrans¡orrkosrcn zijn nihiI, zodar icdcrc dccIncmcr vrijuir, cn o¡ cigcn ini-
riaricI, ongcconrroIccrd kcnnis kan vcrs¡rcidcn. Hcr is nicr Iangcr dc hic-
rarchic dic bc¡aaIr wcIkc kcnnis wordr vcrs¡rcid cn wannccr cn aan wíc dc
kcnnis wordr gcrrans¡orrccrd.
Kcnnis vcrs¡rcidr zich nicr Iangcr Iangs Iincairc Iijncn binncn dc
kadcrs dic auromarisch voorrkwamcn uir dc hicrarchischc organisaric-
srrucruur. Dc wcrcnscha¡¡cIijkc kcnnis uir dc vorigc ccuwbIccI grorcn-
dccIs srckcn binncn ccn IacuIrcir oI binncn ccn wcrcnscha¡¡cIijk vakgc-
68
FAS¥CkATl F
bicd. In dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving wordcn dic grcnzcn
auromarisch ovcrschrcdcn.
Daardoor onrsraar vccI nicuwc kcnnis o¡ hcr raakvIak van vakgcbicdcn,
oI wordr binncn ccn bcsraand vakgcbicd ccn baanbrckcndc vooruirgang
gcbockr dankzij dc nicuwingcbrachrc cx¡crrisc uir ccn hccI andcr wcrcn-
scha¡¡cIijk vakgcbicd.
Dc sncIhcid van dc kcnnisvcrs¡rciding nccmr cx¡oncnriccI roc, cvcnaIs
dc hocvccIhcid kcnnis, dc Iogischc vcrvoIgsra¡ is dar ook dc hocvccIhcid
innovarics cn dc sncIhcid waarmcc zc wordcn ingcvocrd dc komcndc
dcccnnia cx¡oncnriccI zuIIcn rocncmcn. Hcr gaar daarbij ominnovarics in
dc brccdsrc zin dcs woords, dus nicr aIIccn rcchnoIogischc, maar vooraI ook
organisarorischc, maarscha¡¡cIijkc cn bcdrijIscconomischc innovarics.
In dc vorigc ccuwhcbbcn wc gcIccrd dar vcrandcringcn vaak mindcr sncI
vcrIic¡cn, dan vooraI aangckondigd. Maar doordar nu hcr ondcrIiggcndc
¡roccs van dc kcnnscircuIaric radicaaI is vcrandcrd, zoudcn dc vcrandcrin-
gcn dczc ccuwwcI ccns vccI sncIIcr cn ingrij¡cndcr kunncn gaan ¡Iaars
vindcn, dan hcr vcrandcringsrcm¡o dar wc gcwcnd zijn.
keaa|s|aaovet|e: vea veert|o jeer aeer veert|o deoea
'Fureka!', rlep Archlmedes tcen hl| zlttend ln bad het verband cntdekte
tussen de cpwaartse kracht van het water en de massa en het vclume
van een cndereedcmpeld vccrwerp. Fet zl|n vaak de lneevlneen van een
enkel brll|ant lndlvldu dle aan de basls staan van nleuwe wetenschappe-
ll|ke kennls. Fet beelnt ln bad en het elndlet met de aleemeen erkende
acceptatle van de wet van Archlmedes. Maar daar zlt wat tl|d tussen,
tussen dle twee mcmenten.
Fce verelne het de Archlmedesen van de zoe eeuw: Fce lane kan het
duren vccrdat de ccrsprcnkell|ke brll|ante lneevlne ls eetransfcrmeerd
tct aleemeen aanvaarde kennls: uat lezen we ln de ñctleve, metafcrlsche
autcblcerañe van de vclledle ult de dulm eezceen lan-Fendrlk Stceltlnea
(eebcren 1¤u¸) dle cp 1;-|arlee leeftl|d bl| tceval cntdekte dat het daee-
ll|ks nuttleen van een rauwe wcrtel een cpzlenbarende stl|elne van de
arbeldsprcductlvltelt tct eevcle had. ue |cnee cnderzceker vcerde wat
experlment|es ult, bl| zlchzelf en bl| anderen, en vcnd steeds weer de
bevestlelne van zl|n wcnderbaarll|ke hypcthese. Stceltlnea had nce een
frlsse, cnbedcrven kl|k cp het leven. Fl| wllde nlet rl|k wcrden met de
verkccp van een cf ander eepatenteerd wcrtelextract, hl| had een veel
ncbeler, ldeallstlsch streven. Als ln leder kantccr en ln ledere fabrlek 's
mcreens vrcee aan de werknemers wcrtels zcuden wcrden verstrekt, zcu
ledereen tlen prccent meer prcduceren, en zcuden cck alle salarlssen
69
u: FXPL0Sl F vAh KFhhl S0hTwl KKFLl hC Fh l hh0vATl F
met tlen prccent cmhcce kunnen. 0f ledereen zcu een uur eerder naar
huls mceen.
Fet was aprll 1¤6o. lan-Fendrlk cntvcuwde zl|n plan tl|dens een spreek-
beurt cp de mlddelbare schccl. Tct zl|n verbl|sterlne lachte ledereen hem
ult. ue leraar nce het hardst. ule dae beslcct lan-Fendrlk bedrl|fskunde
te eaan studeren. Als hl| eenmaal bedrl|fskundlee was, zcuden ze hem
wel serleus nemen. ln 1¤66 studeerde lan-Fendrlk cum laude af en kreee
hl| een baan aaneebcden aan zl|n unlversltelt. hu kan het nlet lane meer
duren vccrdat het hederlandse bedrl|fsleven massaal aan de cchtend-
wcrtel eaat, dacht Stceltlnea naîef. Maar dat vlel zwaar teeen. 'wl| dcen
hler eeen cnderzcek naar wcrtels', zc kreee hl| al snel te hcren van zl|n
hcceeeleerde superleuren. Fl| had maar ult te vceren wat zl|n bazen aan
cnderzceksprc|ecten cp de aeenda zetten. Stceltlnea was meeeaand,
deed zl|n werk excellent en maakte razendsnel carrlère aan de bedrl|fs-
kundefacultelt van de unlversltelt van Almere. ln 1¤;u werd hl| bencemd
tct hcceleraar. Flndell|k kcn Stceltlnea zl|n wcrtels cp de aeenda zetten.
Fn al ln 1¤;ç leldde dat tct de wetenschappell|ke bevestlelne van zl|n
wcrtelhypcthese. hu mcest alleen dle kennls nce verspreld wcrden.
Stceltlnea schreef een brll|ant wetenschappell|k artlkel en leverde dat ln
bl| de redactle van een eezaehebbend wetenschappell|k tl|dschrlft. uaar
bleef het vervcleens drle |aar cp de plank lleeen. want één van de leden
van de redactleraad, een hcceleraar bedrl|fskunde van een ccncurrerende
unlversltelt, beecn zc|ulst enlee faam te verkrl|een met de cntwlkkellne
van een llnksdraalende puntensll|per. ue cpzlenbarende wcrtelhypcthese
zcu alle aandacht weetrekken van de puntensll|per, zc vreesde dlt lld van
de redactleraad, en hl| haalde met succes enlee manlpulatleve trucs ult
cm Stceltlnea's publlcatle te vertraeen. Maar de cnderbcuwlne ln het
artlkel cver de wcrtelhypcthese was té cvertuleend cm publlcatle nce
laneer teeen te hcuden en ln 1¤;8 verscheen Stceltlnea's artlkel ln het
eezaehebbende tl|dschrlft en verkreee zl|n hypcthese ccnsensus ln aca-
demlsche krlneen. Maar het bedrl|fsleven wlst nce van nlets. Fn zelfs de
nleuwe llchtlne studenten 8edrl|fskunde bleef vccrlcple cnwetend cver
de eehelme krachten van de wcrtel, want deze nleuwe kennls was nce
nlet cpeencmen ln het studlematerlaal. Pas ln 1¤8u werd Stceltlnea's
wcrtelhypcthese vccr het eerst cpeencmen ln de eerste|aarsbceken van
studenten 8edrl|fskunde. ln 1¤¤o studeerde de eerste llchtlne bedrl|fs-
kundleen af dle was erccteebracht met de wcrtelhypcthese als baslsken-
nls vccr het vakeebled. ueze |cnee bedrl|fskundleen waalerden ult cver
het bedrl|fsleven, kreeen |unlcrmanaeementfuctles en verbaasden zlch
ercver dat ln hun bedrl|f nce eeen wcrtels werden verstrekt aan de werk-
nemers.
70
FAS¥CkATl F
Tl|dens de rcndvraae van de eerste manaeementvereaderlne ln hun
nleuwe werkkrlne spulden zl| naîef hun vers verwcrven academlsche
kennls: 'vccr slechts een paar eurc wcrtels per dae, kan het bedrl|fsre-
sultaat met tlen prccent cmhcce!'Maar ze werden weeeehccnd. 'wl|
dcen hler nlet aan wcrtelverstrekklne aan werknemers', zc kreeen de
|unlcr manaeers te hcren van hun ervaren superleuren. Fen deel van de
|unlcr manaeers haakte ln de daarcpvcleende |aren af. Maar de sterksten
wlsten met veel vclhardlne de lanee hlerarchlsche ladder naar de tcp van
hun bedrl|f te bekllmmen. Fn zc kcn het eebeuren dat ln aprll zooo de
|cnee, nleuw aaneestelde CF0 van het beurseencteerde bankbedrl|f X de
vccrpaelna van het lincnrieele 0ccblcd haalde met zl|n revclutlcnalre
plan cm zl|n z¸.ooo werknemers vccrtaan daeell|ks met een van bedrl|fs-
weee verstrekte wcrtel te laten beelnnen, veertle |aar na het eurekamc-
ment van Stceltlnea. Later dat |aar namen steeds meer bedrl|ven deze
eewccnte cver. ln zoo¸ was er nce nauwell|ks een bedrl|f ln hederland
te vlnden waar eéén wcrtels werden verstrekt aan het perscneeel.
Als ln aprll zo1o een 1;-|arlee schcller een sccrteell|ke cpzlenbarende
ultvlndlne dcet als de wcrtelhypcthese, clrculeert dle kennls met de snel-
held van het llcht. Aanvankell|k vla typlsche schcllerennetwerken, zcals
msn en Fyves. Maar blnnen enkele daeen wcrdt het nleuwt|e cpeeplkt
dccr vclwassenen, dle het weer verder versprelden vla andere lnfcrmele
netwerken. uan kcmt het cck al snel terecht ln netwerken van academl-
sche cnderzcekers, ln typlsche zakell|ke netwerken en ln de lnfcrmele
netwerken van tcpmanaeers. want álle lnfcrmele netwerken zl|n aan
elkaar eekcppeld. ue strµrtµrcl hcles van 8urt (zle hccfdstuk z) dle
kennlsclrculatle teeenhcuden, wcrden cverbrued dccr de weck ties van
Crancvetter (zle hccfdstuk z) waardccr de kennls vrl|ult verder verspreld
wcrdt, waarna het wachten ls cp het tippinc pcint van Cladwell (zle
hccfdstuk z) waarna de nleuw verwcrven kennls aleemeen aanvaard ls.
ue ñctleve metafccr van Stceltlnea ccet mlsschlen eechareeerd, maar
het tl|dspad van veertle |aar ls nlet cnreallstlsch. Fr bestaan cck nlet-ñc-
tleve cclleea's van Stceltlnea, dle al laneer dan veertle |aar wachten. Fn
zc ls het cck verre van cnreallstlsch dat ln het easycratlsche tl|dperk het
verspreldlnespad van nleuwe kennls kan wcrden terueeebracht van veer-
tle |aar tct veertle daeen.
7I
u: FXPL0Sl F vAh KFhhl S0hTwl KKFLl hC Fh l hh0vATl F
F0LkklSk1l£ lS 0£ 0k001S1£ 8£L£MM£klh0
¥00k ¥00k0l10kh0
Er zijn wcinig dingcn zo bcIcmmcrcnd voor hcr bockcn van vooruirgang
cn hcr invocrcn van vcrandcringcn aIs ¡oIarisaric. Hicrarchischc srrucrurcn
wcrkcn ¡oIarisaric in dc hand. AIs wcrcnscha¡¡crs vanuir ccn rcIaricI
gcIsoIccrdc ¡osiric rhcoriccn onrwikkcIcn cn ¡as in ccn Iaar sradiumdc
discussic aangaan mcr andcrcn, dic wcIIichr vanuir ccn andcrc invaIshock
naar dc ¡robIccmsrcIIing kijkcn, bcsraar hcr gcvaar dar bcrrokkcncn dc dis-
cussic nicr mccr onbcvooroordccId aangaan. Zc hcbbcn aI ¡osiric gckozcn
cn hcbbcn dan nogaI ccns dc nciging omdc hakkcn in hcr zand rc zcrrcn cn
hun mcning mcr hand cn rand rc vcrdcdigcn. Dir gcvaar wordr nog grorcr
aIs hcr crkcnncn van ccn andcr srand¡unr ncgaricvc gcvoIgcn kan hcbbcn
voor dc cigcn ¡osiric binncn dc hicrarchischc ordc. Binncn dc acadcmischc
wcrcId s¡ccIr zich dan ook rond vcIc acrucIc wcrcnscha¡¡cIijkc discussics
ccn srammcnsrrijd aI dic dc vcrgcIijking mcr dc srrijd russcn dc darwinis-
rcn cn dc crcarionisrcn kan doorsraan. In hcr bcdrijIsIcvcn komcn dcrgc-
Iijkc bIocdgroc¡cnsrrijdcn cvcnccns voor cn kunncn zc vccI cIIcndc vcroor-
zakcn. Zo zijn cr bcdrijvcn waar hcr maar nicr Iukr omsommigc noodzakc-
Iijkc vcrandcringcn door rc vocrcn, doordar ccn Iusic rwaaII jaar gcIcdcn
ccn inrcrnc bIocdgroc¡cnsrrijd in gang hccIr gczcr dic nog srccds voorr-
wockcrr. En dc aan¡ak van vccI ¡oIirickc vraagsrukkcn o¡ IokaaI oI Iandc-
Iijk nivcau wordr ook vaak bij voorbaar rcgcngcwcrkr door ¡oIarisaric,
waardoor cIkc o¡Iossing van hcr conhicr aI bij bijvoorbaar onmogcIijk Iijkr.
In dc casvcrarischc ncrwcrksamcnIcving vindr dc uirwisscIing van idcccn
cn gcdachrcn aI ¡Iaars in dc aIIcrccrsrc sradia van ¡Ianncn makcn, o¡Iossin-
gcn bcdcnkcn cn rhcoriccn onrwikkcIcn. Doordar dc diaIoog in zo'n vrocg
sradiumwordr gcvocrd, in ccn inIormcIc scrring, gaan bij dc onrwikkcIing
van o¡Iossingsgcrichrc ¡Ianncn vccI schcr¡c kanrjcs cr bij voorbaar van aI,
wordcn dc dcnkIourjcs cruir gchIrcrd cn dc srok¡aardjcs gccIiminccrd
voordar dczc dc kans krijgcn omror onwrikbarc srand¡unrcn uir rc
grocicn. En dan zuIIcn nicuwc idcccn vccI mccr dan ooir vcrrijkr wordcn
mcr inzichrcn vanuir andcrc invaIshockcn.
Wc vcrwachrcn daaromdar in dc casvcraric - dankzij vccI rrans¡aran-
rcrc kcnnis cn dankzij dc invIocd van zwcrmcn - vccI mindcr srammcn-
srrijd cn vccI mccr conscnsus zaI zijn dan voorhccn. Zodar nicr aIIccn dc
kwanrircir cn dc sncIhcid van kcnnisonrwikkcIing cx¡oncnriccI zuIIcn roc-
ncmcn, maar ook dc kwaIircir van dc kcnnisinnovaric.
FAS¥CkATl F
h00F0S10k 5 SkM£h0£¥k1
Flke veranderlne eaat eepaard met kansen en bedrelelneen. ue sterectype
reactle van de eevestlede crde cp veranderlneen was: 'Fet valt wel mee,
het lccpt nlet zc'n vaart.' Fn daar had men nce eell|k ln cck, want een
wlrwar van tradltlcnele hlerarchlsche structuren vcrmde een kluwen waar-
dccr veranderlneen (eewenst cf cneewenst) sterk vertraaed werden.
8ureaucratle en eebrek aan slaekracht; het zl|n bl|na syncnlemen. 0it
hcc[dstµk tccnt met vccrbeelden ccn hce de slcckrcrht sterk kcn tcene-
men zcdrc de hiercrrhisrhe strµrtµµr wcrdt lcscelcten. 0reanlsatles dle
zlch bedreled vcelen dccr zwermen en deze met de tradltlcnele mlddelen
trachten te bestrl|den, slaan een dccdlcpend pad ln. Fen creanlsatlestra-
teele dle veel kansrl|ker ls: i[ vcµ rcn´t bect them, jcin them!
72
73
5
0¥hkMl£k £h
SLk0kkk0h1 ¥kh
h£1W£kk£h
0£ 8kSlSlh0k£0l£h1£h ¥kh 0£ £kS¥0kk1l£
Mcn ncmc ccn groc¡jc wiIIckcurigc mcnscn, vcrs¡rcid ovcr hcr Iand. Mcn
vcrbindc dic mcnscn mcr cIkaar mcr digiraIc communicaricmiddcIcn. Dar
zijn dc basisingrcdicnrcn van dc casvcraric. In zccr korrc rijd kunncn dic
mcnscn gczamcnIijk ccn cnormc sIagkrachr onrwikkcIcn. Zc zijn in sraar
ommcr bc¡crkrc middcIcn grorc, invIocdrijkc organisarics rc docn wankc-
Icn. Dc dvnamick van dc vcrbondcn samcnIcving wordr cchrcr nog srccds
o¡ grorc schaaI ondcrschar, ondanks dc raIIozc ¡rakrijkvoorbccIdcn dic dc
dvnamick aanroncn.
Hcr is nicr ccns nodig dar dc vcrbondcn mcnscn cIkaar kcnncn. Zc
hocvcn ook nicr dc inrcnric rc hcbbcn omcIkaar rc Icrcn kcnncn. Zc hocvcn
nicr hccI rocgcwijd rc zijn. Ecn ¡aar minuurjcs rijdsinvcsrcring kan aI
gcnocg zijn omccn wczcnIijkc bijdragc rc Icvcrcn. Zc hocvcn gccn kosrcn
rc makcn. Zc hcbbcn gccn ingcwikkcIdc communicaricmiddcIcn nodig.
Ecn ccnvoudigc wcbsirc mcr rcacricmogcIijkhcid is aI voIdocndc. Hcr cnigc
war wcI nodig is, is dar dic vcrbondcn mcnscn srukjcs kcnnis bijdragcn aan
hcr ncrwcrk. VcrvoIgcns zijn cr aIIccn nog maar ccn oI mccr mcnscn nodig
omaI dic aangcdragcn srukjcs kcnnis ccn bccrjc rc srrucrurcn. Dc coIIcc-
ricvc kcnnis dic hicruir voorrkomr, kan grorc gcvoIgcn hcbbcn. Dic is in
sraar omdcIcn van dc samcnIcving ingrij¡cnd rc vcrandcrcn. HccI kIcin-
schaIig oI groorschaIig. In dc ¡rohrsccror oI in dc non-¡rohrsccror. Com-
¡Icrc ¡roducrcn, markrcn oI markrsccrorcn kunncn binncn rcIaricI korrc
rijd dchniricI wordcn wcggcvaagd, zodra vcrbondcn individucn zich
crmcc gaan bcmocicn. Hcr oudsrc voorbccId dar wij kunncn bcdcnkcn van
dc sIagkrachr van dc casvcraric, darccrr uir ¡nn6, rocn ccn aanraI srudcnrcn
ccn groor A-mcrk in hcr sroI Iicr bijrcn. Ecn vcrmakcIijkc, maar ook hccI
Iccrzamc casus.
74
FAS¥CkATl F
0£ 000S1£ £kS¥0kk1l£·0kS£:
0£ SMl1hS S000kkkkk1
Door hcr succcs van zijn hi¡¡oacric had hcr chi¡smcrk Smirhs zijn markr-
Icidcrscha¡ dusdanig vcrgroor, dar dc concurrcrcndc mcrkcn o¡ dc rand
van dc aIgrond baIancccrdcn. In augusrus ¡nn6 Iancccrdc Smirhs ccn
nicuwc rccIamccam¡agnc, waarin ccn nicuwc s¡ccracuIairc ¡romorioncIc
acric wcrd aangckondigd: dc Smirhs Scoorkaarr. In dc hcIIr van dc zakkcn
chi¡s zar ccn kraskaarrjc mcr ccn ¡rijsvraag. Wic dc vraag gocd o¡Iosrc,
krccg ccn ¡rijs van ricn guIdcn. Smirhs had dc acric gocd voorbcrcid cn vcIc
maarrcgcIcn gcnomcn omIraudc oI misbruik rc voorkomcn. AIIc risico's
warcn doorgcrckcnd. Dc kosrcn van dc acric warcn vooraI ongcwis, maar in
hcr worsrcascsccnario zou hcr Smirhs nooir mccr dan rwinrig ccnr ¡cr vcr-
kochrc zak chi¡s kunncn kosrcn. Dar was nog wcI o¡ rc brcngcn uir dc vcr-
koo¡margc o¡ ccn zak chi¡s.
Tor cind okrobcr kon dc consumcnr winncndc kaarrcn o¡srurcn naar
Smirhs, omdc gcId¡rijs o¡ zijn bankrckcning gcsrorr rc krijgcn, zo Iuiddc
dc juridischc acricvoorwaardc. Maar hcr Iic¡ andcrs. O¡ z okrobcr rrok
Smirhs ¡ubIickcIijk hcr bocrckIccd aan. In advcrrcnrics in IandcIijkc cn
rcgionaIc dagbIadcn kondigdc Smirhs aan dar dc acric mcr onmiddcIIijkc
ingang wcrd sro¡gczcr. Ingczondcn winncndc kaarrcn zoudcn nicr Iangcr
wordcn vcrziIvcrd.
AIIc risicoanaIvscs van Smirhs kondcn dc ¡ruIIcnbak in. War mcn nicr
voorzicn had, was dar rwcc srudcnrcn ccn wcbsirc haddcn gcmaakr waaro¡
dc gocdc o¡Iossingcn wcrdcn vcrzamcId. Via mond-ror-mondrccIamc wcrd
dczc wcbsirc ccn van dc druksrbczochrc sircs van sc¡rcmbcr ¡nn6. Tor ovcr-
maar van ram¡ warcn cr mcnscn dic dc Iangc Iijsr mcr gocdc anrwoordcn
uir¡rinrrcn cn Iicrcn circuIcrcn in chi¡srijkc omgcvingcn zoaIs schoIcn cn
s¡orrkanrincs. Smirhs had kanskaarrcn in dc chi¡s gcsro¡r, maar door ccn
casvcrarischc acric avanr Ia Icrrrc rransIormccrdcn dc uirgczcrrc
kanskaarrcn in aIrijd-¡rijskaarrcn. Ecn bIundcr van Smirhs? Gccnszins! Dc
Iabrikanr had dc acric wcI dcgcIijk vooraI gocd doordachr |zic kadcr).
75
ç: u¥hAMl FK Fh SLACKkACFT vAh hFTwFkKFh
Sm|ths scoort |a e|oea doe|
vccr de eeînteresseerden ln de detalls van deze casus: elke Scccrkaart
van Smlths bevatte een actlefctc ult een vcetbalwedstrl|d. ue bal was ult
de fctc eeretcucheerd. ue fctc was verdeeld ln zç eell|ke vlak|es. waar ls
de bal: ue ccnsument mae maar één vak|e cpenkrassen. wle het |ulste
vak|e cpenkrast, wlnt tlen eulden cash. Fet ccncept was ultvcerle eetest.
Zelfs de ercctste vcetbalkenners kwamen nlet verder dan een kans van 1
cp zç cm het wlnnende vak|e cpen te krassen. ue fctc's waren van cnbe-
kende vcetballers en waren cck nlet cp te zceken ln vcetbalnaslaewerken.
0m te vccrkcmen dat ccnsumenten de ecede cplcsslneen aan elkaar
zcuden dccrspelen, waren heel veel verschlllende Scccrkaarten ln
cmlccp eebracht: clrca 1çoo. Ten slctte was men zc sllm cm de 1çoo
verschlllende Scccrkaarten nlet te nummeren. uat maakt het ere lastle
cm cplcsslneen dccr te spelen aan anderen. 8l|vccrbeeld: 'Speler met
blauw shlrt kcpt, speler met wlt shlrt heeft rechterbeen hcce cpeetrck-
ken', dat werkt nlet.
Fet rekenmcdel van Smlths leek dccrtlmmerd: ln de helft van de zakken
chlps zlt een Scccrkaart, de kans cp een ecede cplcsslne ls 1 cp zç, dus
één prl|s per ço verkcchte zakken. uat ls eemlddeld twlntle cent per zak.
Maar ln de praktl|k wcrdt ncclt 1oo prccent van de prl|zen eeînd. Fen
ercct deel van de wlnnaars zal vereeten de Scccrkaart cp te sturen.
Fen actlekcstprl|s van eemlddeld 1o à 1ç cent per zak leek daarcm
vccraf een velllee aanname.
Fén fcut|e was echter cver het hccfd eezlen. 0nder elke fctc stcnd een
fctcbl|schrlft. Flerdccr kcnden de |ulste cplcsslneen ln een alfabetlsche
vclecrde wcrden eeplaatst. ue eebundelde ccnsumentenkracht vla lnter-
net deed de rest. 8lnnen enkele weken stcnden álle 1çoo cplcsslneen
cnllne. Alfabetlsch, dus eemakkell|k cp te zceken. Fn cm het nóe ereer te
maken, had een ccnsument een truc|e bedacht dat cck al snel rcnd-
ecnsde cp lnternet. ue zakken chlps mét Scccrkaart wceen eemlddeld
een paar eram meer dan de zakken zcnder Scccrkaart. Fet werd een heel
lucratlef studentenbl|baant|e. ln supermarkten dccr het hele land werden
bccdschappenkarren vcleeladen met chlps dle cp de ercenteweeeschaal
werden ulteescrteerd. Zc was het altl|d prl|s: tlen zakken chlps, tlen
Scccrkaarten, tlen ecede cplcsslneen cp lnternet, hcnderd eulden cash
als prl|s. Fet enlee prcbleem vccr de ccnsument was nce: waar laat |e al
dle chlps: Fet prcbleem vccr Smlts was dat de actlekcstprl|s cp deze
manler steee van vl|ftlen cent per zak naar tlen eulden per zak.
76
FAS¥CkATl F
0£ L£SS£h ¥kh SMl1hS
Dc bcIangrijksrc Ics van hcr Smirhs Scoorkaarr-dcbacIc is dar mcn dc sIag-
krachr van in ccn ncrwcrk vcrbondcn mcnscn nooir mag ondcrscharrcn. Dc
coIIccricvc inrcIIigcnric is in ¡orcnric aIrijd grorcr dan dc inrcIIigcnric van
ccn individu oI van ccn organisaric. Hcr zou rc gcmakkcIijk zijn omSmirhs
van domhcid, onachrzaamhcid oI arroganric rc bcschuIdigcn. Mcn had dc
acric wcI dcgcIijk gocd voorbcrcid cn aIIcrIci voorzorgsmaarrcgcIcn ingc-
bouwd. Dc acric was onrwikkcId door ccn ¡roIcssionccI cn zccr crvarcn
rccIamcburcau, gcs¡cciaIisccrd in consumcnrcnacrics. Bcdcnk ook dar in
¡nn6 nog bijna nicmand in NcdcrIand ccn inrcrncraansIuiring rhuis had.
Dc communicaric van gocdc acrico¡Iossingcn vond voornamcIijk ¡Iaars via
o¡cnbarc inrcrncrcom¡urcrs in |univcrsircirs)bibIiorhckcn.
Dc rwccdc Ics is dar vcchrcn rcgcn dc bicrkaai nicr dc juisrc srrarcgic is.
Smirhs namgcIarcn zijn vcrIics cn door ccn gocdc crisis-¡r bIccI vcrdcrc
rc¡uraricschadc bc¡crkr. Zo krcgcn dc inzcndcrs van nicr-vcrziIvcrdc kaar-
rcn wcI cxcuscs cn hun ¡osrzcgcI vcrgocd. Hcr Iic¡ mcr ccn sisscr aI cn dc
gcho¡rc acric raakrc aI sncI in dc vcrgcrcIhcid.
Ecn dcrdc Ics is misschicn wcI - maar nou bcgcvcn wc ons o¡ gIad ijs -
dar in dc casvcrarischc gccsr dc rcdcIijkhcid bcIangrijkcr is dan hcr juridisch
gcIijk. Srrikr juridisch had Smirhs ccn zakcIijkc ovcrccnkomsr gcsIorcn mcr
cIkc ko¡cr van ccn zak chi¡s, ondcr bc¡aaIdc |acric)voorwaardcn. Dc win-
naars van oninbarc winncndc kanskaarrcn haddcn juridisch kunncn
aIdwingcn dar Smirhs aIsnog dc bcIooIdc ¡rijzcn zou uirkcrcn. Via hcr onr-
wikkcIdc ncrwcrk haddcn dc winnaars vrij ccnvoudig hun cIaims kunncn
bundcIcn cn ovcrdragcn aan ccn uo rurr, uo puv-advocaar. Maar dar is nooir
gcbcurd. WcIIichr vondcn dc bcnadccIdc acricdccIncmcrs dar Smirhs aI
gcnocg was gcsrraIr. Smirhs hccIr ovcrigcns nooir gco¡cnbaard hocvccI hcr
gckosr zou hcbbcn aan nog uir rc bcraIcn kanskaarrcn, aIs dc acric nicr voor-
rijdig zou zijn aIgcbIazcn. WaarschijnIijk o¡ zijn minsr cnkcIc ronncn, maar
hcr is nicr ondcnkbaar dar hcr in dc miIjocncn zou zijn gcIo¡cn.
0£ L£SS£h ¥kh h£1 kl¥M
Hcr Rijksinsriruur voor VoIksgczondhcid cn MiIicu |RIVM) bcsrond in
zoon hondcrd jaar. In hcr vorigc hooIdsruk - ovcr dc sncIhcid van kcnnis-
vcrs¡rciding - Ias u aI hoc hcr RIVMbcgin zoon com¡Iccr wcrd vcrrasr
door hcr Icir dar dc incnringsdocIgroc¡ van hcr VHP-vaccin zich massaaI
had Iarcn voorIichrcn door inIormaric buircn dc oIhcicIc voorIichringscom-
municaric van hcr RIVMom.
In dir hooIdsruk - ovcr dc sIagkrachr van zuIkc ncrwcrkcn - gaan wc in
o¡ dc ingrij¡cndc gcvoIgcn crvan. Wanr dc gcvoIgcn bIcvcn nicr bc¡crkr ror
gcmor uir dc samcnIcving. Dc anrivaccinariccam¡agnc van dcrdcn bIcck ccn
immcnsc sIagkrachr rc hcbbcn. Dc hcIIr van dc mcisjcs dic wcrdcn o¡gcroc-
77
ç: u¥hAMl FK Fh SLACKkACFT vAh hFTwFkKFh
¡cn omzich rc Iarcn vaccincrcn, vcrschcurdc doodIcuk dc o¡roc¡kaarr. Ecn
unicumin dc hondcrdjarigc gcschicdcnis van hcr RIVM. Tor nu roc was hcr
aIrijd zo dar dc aurorircircn bcsIisrcn wic zich wannccr waarrcgcn cn waar
mocsr Iarcn incnrcn. En dc bcvoIking voIgdc dic bcsIissing gchoorzaamo¡.
HccI incidcnrccI kwamhcr voor dar dc RIVMwcrd rcgcngcs¡rokcn. Bijvoor-
bccId in ¡n¬¡ rocn Sra¡horsr wcrcIdnicuws wcrd, doordar ccn groor dccI van
dc dor¡sbcwoncrs dc ¡oIio¡rik wcigcrdc. Kranrcn ko¡rcn: 'Hicr IccIr mcn
nog in dc MiddcIccuwcn' cn'NcdcrIandsc sckrc wcigcrr ¡oIio¡rik'. Dar iIIus-
rrccrr gocd hoc vanzcIIs¡rckcnd dc cnormc machr van hcr rradirioncIc, hic-
rarchischc organisaricmodcI van dc zoc ccuwwas.
Anno zoon wcrkr hcr hicrarchischc ro¡-downmodcI nicr mccr zo gocd.
Dar is nicr aIIccn onzc concIusic, maar ook dc oIhcicIc Iczing van hcr RIVM.
RocI Courinho, dirccrcur van hcr Ccnrrumvoor InIccriczickrcn van hcr
RIVM, vcrkIaardc rcgcnovcr hcr NOS-journaaI: 'Dc cam¡agnc hccIr nicr
gcwcrkr. Hcr was ccn aIgcmcnc cam¡agnc mcr ccn boodscha¡ voor dc hcIc
groc¡. Tor o¡ hcdcn hcbbcn zuIkc cam¡agncs aIrijd gcwcrkr, dir kccr ¡akrc
hcr hccI andcrs uir.' Courinho Iicr wcrcn dar hcr RIVMccn hccI andcrc
aan¡ak zou kiczcn bij dc voIgcndc vaccinaricrondc voor rwaaIIjarigc mcis-
jcs. 'Wc wcrcn nog nicr hoc, maar dc cam¡agnc wordr kIcinschaIigcr,
dcccnrraIcr. Wc gaan rckcning houdcn mcr dc vcrschiIIcndc o¡varringcn
dic Icvcn ovcr hcr vaccin.' Waarmcc hij dus im¡Iicicr vcrkIaardc dar voor-
hccn gccn cnkcIc rckcning wcrd gchoudcn mcr dc vcrschiIIcndc o¡varrin-
gcn uir dc samcnIcving. Daar was ook nicr cchr ccn rcdcn voor. AIs dc
samcnIcving roch gchoorzaamcn Iijdzaamdc bcsIissingcn van dc aurori-
rcircn o¡voIgr, is hcr nicr zo bcIangrijk war mcn van dic bcsIissing vindr.
Ook ccn uirgcbrcidc voorIichring waarin dc bcsIissing van dc aurorircircn
bcargumcnrccrd wordr, hccIr dan rcIaricI wcinig nur. Maar dar vcrandcrr
zodra dc samcnIcving zich cIdcrs Iaar voorIichrcn cn zcII bcsIissingcn gaar
ncmcn. Dc minisrcr van VoIksgczondhcid, Ab KIink, vcrkIaardc dan ook in
aIIcrijI dar hij zou bckijkcn oI inrcrncr ccn grorcrc roI kan s¡cIcn bij dc
voorIichring ovcr hcr VHP-vaccin.
k010kl1£l1£h ¥£kLl£I£h h0h Mk0h1
O¡ aIIc rcrrcincn in dc samcnIcving vcrIiczcn aurorircircn hun machr. Ecn
aurorircir vcrkIaarr onomwondcn: dc oudc wcrrcn wcrkcn nicr mccr, dc
voIgcndc kccr gaan wc hcr andcrs docn, zo bIcck uir dc vorigc ¡aragraaI.
'Hcr rij kan kcrcn' is aIrijd aI ccn wijshcid gcwccsr, in cIkc organisaricsrra-
rcgic. Nicuwis dar hcr rij rcgcnwoordig zccr sncI kan kcrcn.
Sommigcn vcrkIarcn hcr aIncmcn van dc machr van aurorircircn mcr
icrs ongrij¡baars aIs dc rijdgccsr. Maar is dir vcrschijnscI nicr gcwoon ccn
Iogisch gcvoIg van dc inIormaricsamcnIcving? ZoIang dc rocgang ror inIor-
maric was voorbchoudcn aan dc ro¡ van dc hicrarchic, onrbrak hcr dc
78
FAS¥CkATl F
Iagcrc rcgioncn aan argumcnrcn ommcr dc aurorircircn in discussic rc
gaan. Nu cr ccn grorc hocvccIhcid kcnnis vrij rocgankcIijk is gcwordcn, is
hcr hccI ccnvoudig gcwordcn omdc bcwcringcn van dc aurorircircn rc
vcrihcrcn, omrcgcnargumcnrcn rc vindcn cn omdc argumcnrcn van dc
aurorircir rc onrkrachrcn.
In hcr gcsIorcn inIormaricrijd¡crk kondcn dc aurorircircn dc vcrsrrckrc
inIormaric hcimcIijk mani¡uIcrcn. Organisarics dic dar nu docn, zuIIcn
sncIIcr dan ooir onrmaskcrd wordcn cn Io¡cn groor risico omvccI WhuIhc
rc vcrIiczcn.
Maar was dar in dc zoc ccuwdan nicr dc raak van ¡crs, omdc machr-
hcbbcrs rc conrroIcrcn? Ja dar wcI, maar in dc ¡rakrijk was dic conrroIc-
rcndc roI maar bc¡crkr. Wanr cIkc bcginncnd journaIisr Iccrr aI vanaI zijn
ccrsrc wcrkdag dar hij zijn bronncn zo hoog mogcIijk in dc hicrarchic mocr
zockcn. Ecn nicuwsbcrichr is ¡as voImaakr aIs daarin ccn aurorircir wordr
gccirccrd. Dcsnoods dcIcgccrr dc aurorircir zijn rocIichring aan ccn woord-
vocrdcr. Dc woordvocrdcr vcrroIkr gcwoon dc mcning van dc machrhcbbcr.
Maar gccn kranr zir rc wachrcn o¡ ccn wccrwoord van ccn ¡crsoon uir
dczcIIdc organisaric, dic gccn hicrarchischc machr hccIr. Dc mcdia wiIIcn
zo vccI mogcIijk dc dirccrcur, dc minisrcr, dc Iijsrrrckkcr, dc hooIdroIs¡cIcr
cn dc hooIdrraincr aan hcr woord Iarcn. Dc dirccricsccrcrarcssc, dc hogc
ambrcnaar, dc Iracricmcdcwcrkcr, dc bijroIs¡cIcr cn dc huI¡rraincr komcn
sIcchr bij hogc uirzondcring aan hcr woord, aIs rwccdc kcus, zcIIs aIs zij
inhoudcIijk mccr van hcr bcrrcIIcndc ondcrwcr¡ aI wcrcn. Wanr in dc jour-
naIisrick wordr dc waardc van hcr nicuws nicr bc¡aaId door dc inhoud,
maar door dc hicrarchischc ¡osiric van dc gccirccrdc.
Ecn succcsvoIIc journaIisr mocsr daaromzo vccI mogcIijk rocgang
hcbbcn ror dc aurorircircn, vooraI omdar hij vaak aIhankcIijk van hcn was
omdc noodzakcIijkc achrcrgrondinIormaric rc krijgcn. Ecn kririschc vcr-
sIaggcving hoordc bij hcr s¡cI, zo wisr ook dc aurorircir. Maar dc journaIisr
kon hcr zich nauwcIijks vcroorIovcn omdc aurorircircn ronduir rcgcn rc
s¡rckcn cn cchr rcgcn zich in hcr harnas rc jagcn. Dc aurorircircn cn dc
mcdia Iic¡cn ovcr hcr aIgcmccn in ccn ¡as.
Kririschc rcgcngcIuidcn komcn vooraI van ¡crsoncn Iagcr in dc hicrar-
chic, oI van buircnsraandcrs. Maar aI was hun mcning nog zo doorwrochr,
nog zo gcsraaId mcr srcckhoudcndc argumcnrcn, zc haddcn nauwcIijks
ccn ¡odiumomhun kririschc kanrrckcningcn oI hun consrrucricvc idcccn
rc vcrs¡rcidcn in dc zwcrm. Dc mcdia warcn nicr gcInrcrcssccrd in hcn,
mcr uirzondcring van dc ¡aar s¡cciaIc ¡rogramma's cn rubrickcn, waarin
dczc mcnscn vooraI aIs cxccnrrickcIingcn wcrdcn gc¡rcscnrccrd. Hun
gcIuid rcikrc daardoor mccsraI nicr vcrdcr dan dc aangrcnzcndc barkruk-
kcn in dc dor¡skrocg, aIwaar dc aandachrigc rochoordcrs hcr gIocdvoIIc
bcroog cnrhousiasr bcaamdcn - maar dc voIgcndc ochrcnd warcn zc hcr
79
ç: u¥hAMl FK Fh SLACKkACFT vAh hFTwFkKFh
aIwccr vcrgcrcn. In dc ncrwcrksamcnIcving is hcr vccI gcmakkcIijkcr om
ccn ¡odiumrc vindcn. Icdcrccn dic dar wiI, kan rcgcnwoordig mcr ccn
bccrjc handighcid zijn idcccn zondcr nocmcnswaardigc invcsrcring in zccr
korrc rijd vcrs¡rcidcn ovcr grorc zwcrmcn. ZcIIs aI is dar idcc nog zo IuricI.
ZoaIs bijvoorbccId dc dric bozc mocdcrs dic in zoon onIinc acric vocrdcn
omhcr uirzcndrijdsri¡ van Scsamsrraar rc vcr¡Iaarscn van ¡¬ uur naar ¡8.(o
uur. Ecn maand Iarcr warcn cr <oo.ooo handrckcningcn o¡gchaaId cn
wcrdcn cr zcIIs Kamcrvragcn gcsrcId. Gccn wcrcIdschokkcnd nicuws
naruurIijk, maar hcr zcgr wcI icrs ovcr dc sIagkrachr van dc huidigc ncr-
wcrksamcnIcving.
0£ IW£kM ¥£kSLkk1 00MM£k0l£L£ 0k0khlSk1l£S
Komr cr nog wcI ccn nicuwc druk van dc WinkIcr Prins? OI is ccn commcr-
cicIc cx¡Ioiraric van ccn ¡a¡icrcn cncvcIo¡cdic aI nicr Iangcr mccr haaIbaar
aIs dczc mocr concurrcrcn mcr ccn graris rocgankcIijkc Wiki¡cdia, dic nicr
aIIccn rc aIIcn rijdc acrucIcr zaI zijn, maar dic ook in kwaIiraricvc zin door
onaIhankcIijkc wcrcnscha¡¡crs aIs gcIijkwaardig wordr bcschouwd?
Dc sIagkrachr van dc zwcrmbIijkr vcrrasscnd groor rc zijn. Tocn Wiki-
¡cdia in zoo¡ wcrd gcsrarr, was hcr oors¡ronkcIijkc docI omror ¡oo.ooo
arrikcIcn rc komcn. Dc NcdcrIandsraIigc Wiki¡cdia rcIr mcdio zo¡o mccr
dan 6oo.ooo arrikcIcn. Dc EngcIsraIigc vcrsic bcvar aI ruimdric miIjocn
arrikcIcn. In roraaI zijn cr mccr dan ¡z.<oo.ooo arrikcIcn in z6( vcrschiI-
Icndc raIcn rc vindcn o¡ Wiki¡cdia. En dar is dus hcr gczamcnIijkc wcrk
van ccn zwcrm, zondcr dar daar saIarisscn, IormcIc aansruring oI hicrar-
chiccn aan rc ¡as komcn.
Hcr Wiki¡cdiamodcI vcrdicnr ccn ¡romincnrc ¡Iaars in dc srrarcgischc
mccrjarcn¡Ianning van cIkc commcrcicIc organisaric. Gccn cnkcIc organi-
saric, gccn cnkcIc bcdrijIsrak is rcgcnwoordig gcvrijwaard van mogcIijkc
concurrcnric van zwcrmcn. Is cr nog vccI markr ovcr voor ¡Iarcnmaar-
scha¡¡ijcn cn voor cd-sho¡s? Zij hcbbcn dc zwcrmvoIIcdig ondcrschar.
IIIcgaaI oI nicr, crhisch vcrwcr¡cIijk oI nicr, dar is ccn andcrc discussic. Fcir
is dar dc zwcrmin sraar was omccn gchccI nicuwcn zccr cIhcicnr disrribu-
rickanaaI rc onrwikkcIcn, waarbij muzickIicIhcbbcrs ondcrIing digiraIc
muzickbcsrandcn uirwisscIcn. Dc muzickcoIIccrics van cIk individu zijn
Iangs digiraIc ncrwcrkcn aan cIkaar gcko¡¡cId, zodar icdcrccn dic dar
wcnsr ovcr ccn oncindig grorc graris jukcbox kan bcschikkcn. Dar is Iasrig
concurrcrcn voor dc commcrcicIc muzickindusrric. Mcn zockr zijn hciI in
kosrbarc juridischc gcvcchrcn, maar dar is ccn kansIoos achrcrhocdcgc-
vcchr, dar dc sIagkrachr van dc zwcrmonrkcnr. Van rijd ror rijd wordr cr
ccn juridisch succcs gcbockr, maar voor cIk ncrwcrk van muzickdown-
Ioadcrs dar mcr juridischc middcIcn wordr IamgcIcgd, onrsraan wccr
nicuwc muzickdownIoadncrwcrkcn |zic kadcr).
80
FAS¥CkATl F
0e £esycret|sche Jakebox: 8ye 8ye, 8ame·Stemre
ue |urldlsche strl|d van de muzleklndustrle en auteursrechtencreanlsatles
teeen de vermeende llleealltelt van het uplcaden, dcwnlcaden en kcple-
ren van muzlekbestanden ls een cuderwetse benaderlne dle teveel
eestceld ls cp een eccncmle waarln hlerarchlsche structuren, fysleke
ecederen, eleendcm en zakell|ke cvereenkcmsten een hccfdrcl spelen.
ueze benaderlne cntkent de dynamlek en slaekracht van netwerken, en
eaat vccrbl| aan de easycratlsche realltelt van eedleltallseerde ecederen
dle zcnder dlstrlbutlekcsten ln nlet-hlerarchlsche netwerken vrl|ult verme-
nlevuldled en verspreld kunnen wcrden. wle ln 1¤8ç een elpee ultleende
aan een vrlend met een cassettereccrder, mcest maar afwachten cf hl|
zl|n kcstbare muzlekdraeer zcnder krassen teruekreee. uat zette een
fcrse rem cp de cneebreldelde verspreldlne. ln de z1e eeuw ls deze rem
verdwenen. ue technclcele bledt vccrtdurend nleuwe eratls tccls dle de
verspreldlne van muzlekbestanden vereemakkell|ken. vervcleens ls het
wachten cp slechts één lnventlef lndlvldu dat een sllmme manler
bedenkt cm dle technclcele tce te passen. uaarna duurt het nlet lane
meer tct het sllmme manlert|e vla de tallcze lnfcrmele netwerken wcrdt
dccrverteld. ue |urlsten van de muzleklndustrle staan machtelccs, cmdat
de wet nlet cf nauwell|ks aankncplnespunten bledt cm de sllmmleheld
als cnrechtmatlee daad te bestempelen.
Zc ls het ln 1¤8ç cck ncclt verbcden eeweest cm een elpee te lenen van
een kennls, cm er een kcple van te maken vccr eleen eebrulk. Fet was
alleen heel veel werk. Fn de ultlener llep een zeker rlslcc.
Maar de muzlekllefhebber dle ln zo1o bl| een kennls eaat eten, haalt
vccr het eten een uS8-stlck ult zl|n blnnenzak en steekt dle ln de pc van
zl|n eastheer. ue hele handellne van het kcpleren duurt hcceult dertle
seccnden. Als het eten cp ls, heeft hl| een kcple van dlens ccmplete
mp¸-verzamellne. Fen knappe |urlst dle een rechter ervan kan cvertuleen
dat dlt een vcrm van dlefstal ls. Maar als dat de |urlst al zcu lukken, hce
kan deze vcrm van kcpleren ln de hulskamer cclt wcrden cpeespccrd:
RzKIIRZSYHMKIV
Fn het kan nóe eenvcudleer! 0p afstand. Fet mallen en dcwnlcaden van
muzlekbestanden ls een cmslachtlee, tl|drcvende bezleheld, maar een
webslte als urcpbcx.ccm bledt een eeavanceerde versle van de uS8-
stlckmethcde. urcpbcx ls een van de vele hcnderden eratls buslness-
tccls dle de afeelcpen |aren beschlkbaar zl|n eekcmen ln de netwerk- en
lnfcrmatlesamenlevlne, en dle de bcuwstenen bleden vccr de easycratle.
urcpbcx ls ccrsprcnkell|k bedceld als handlee cnllnecpslaeplaats vccr
werkbestanden cp |e pc. 0pen een acccunt cp urcpbcx. ucwnlcad een
8I
ç: u¥hAMl FK Fh SLACKkACFT vAh hFTwFkKFh
kleln prcerammaat|e naar |e pc. Sleep de eewenste bestanden naar de
urcpbcxmap. Fn luttele mlnuten later heb |e waar cck ter wereld vanaf
élke ccmputer tceeane tct |e bestanden.
ue vcleende stap ls dat |e - deseewenst - |e wachtwccrd kunt eeven
aan cclleea's cf medewerkers aan eenzelfde prc|ect. 0ck zl| kunnen dan
hun werkbestanden tcevceeen, zcdat een eedeelde urcpbcx cntstaat
waarmee dlverse prc|ectmedewerkers cp verschlllende lccatles vccrtdu-
rend een actueel cverzlcht hebben van elkaars vcrderlneen.
Stap drle ls dat ereens ln de massa een lnventlef persccn een nleuwe
tcepasslne bedenkt. Als dlt werkt met wcrdbestanden en spreadsheets,
dan werkt het natuurll|k cck met muzlekbestanden. Speclaal vccr dlt
bcek ls hlervccr een urcpbcx aaneemaakt. vrlenden van de easycratle
kunnen tceeane krl|een tct deze urcpbcx dccr een mallt|e te sturen naar
easycraato1@emall.ccm. ue bedcellne ls dan dat zl|zelf cck hun eleen
muzlekbestanden naar de urcpbcxmap slepen. Zc cntstaat ln heel kcrte
tl|d een eedeelde easycratlsche |ukebcx met meer muzlek dan ln een
eemlddeld ñllaal van de Free keccrd Shcp. Fet prcces van dcwnlcaden
ls ccmpleet cverbcdle eewcrden. le kunt de muzlek afspelen dccr vanult
de urcpbcxmap de bestanden aan te kllkken.
IW£kM£h ¥£kS0S (S£Ml)F08Ll£k£ 0k0khlSk1l£S
PoIirickc ¡arrijcn, vakbondcn, wcrkgcvcrsorganisarics cn omroc¡cn, aIIc-
maaI hcbbcn zc in NcdcrIand ccn Iangc rradiric van vcrzuiIing. Dc rradirio-
ncIc organisarics vcrdcIcn dc markr voornamcIijk o¡ basis van gcIooIsovcr-
ruiging cn/oI ¡oIirickc voorkcur. Dc markraandcIcn schommcIcn wcI,
maar dc vcrandcringcn gingcn ror voor korr hccI gcIcidcIijk. Voor nicuw-
komcrs was sIcchrs s¡oradisch ¡Iaars. Dc bcsraandc organisarics kijkcn
naar cIkaar cn vcrroncn rcIaricI wcinig innovaricvc krachr.
Omdvnamick cn sIagkrachr rc bcwcrksrcIIigcn, zijn rwcc dingcn
nodig. Tcn ccrsrc: dc juisrc mcnscn vindcn cn mcr cIkaar vcrbindcn. Tcn
rwccdc: vccI mcnscn mobiIiscrcn. En bcidc zakcn zijn in dc ¡rivarc sccror
ccnvoudigcr rc rcaIiscrcn dan in dc ¡ubIickc sccror.
Wic in dc ¡rivarc sccror ccn innovaricI idcc hccIr cn daarvoor ccn
nicuwc organisaric wiI o¡richrcn, hccIr vccI mogcIijkhcdcn ombijvoor-
bccId ccn crvarcn ro¡managcr Ios rc wckcn uir ccn van dc aI bcsraandc
organisarics. In dc ¡ubIickc sccror is dar mociIijkcr, doordar dc mccsrc
crvarcn ro¡bcsruurdcrs vanwcgc dc vcrzuiIing min oI mccr vasrzirrcn
aan hun huidigc organisaric. Andcrs gczcgd: jc kunr nicr zomaar van kcrk
vcrandcrcn omccn nicuwbaanrjc rc aanvaardcn.
82
FAS¥CkATl F
Ook hcr mobiIiscrcn van vccI mcnscn |Iccs: kIanrcn) is in dc ¡rivarc sccror
makkcIijkcr dan hcr mobiIiscrcn van vccI mcnscn |Iccs: Icdcn/kiczcrs) in dc
¡ubIickc sccror. Dc mccsrgcbruikrc manicr omvccI nicuwc kIanrcn rc
wcrvcn, is hcr vocrcn van ccn zccr kosrbarc rccIamccam¡agnc. AIs hcr inno-
varicvc idcc maar gocd gcnocg is, dan is cr ccn rccIc vcrwachring omwinsr
rc gaan makcn. En dankzij dic winsrvcrwachring is hcr mogcIijk omgcId-
vcrsrrckkcrs oI invcsrccrdcrs rc vindcn omdc kosrbarc rccIamccam¡agnc
rc hnancicrcn. In dc ¡ubIickc sccror onrbrcckr dic winsrvcrwachring cn
zijn dc hnancicringsmogcIijkhcdcn vccI bc¡crkrcr.
Hcr mobiIiscrcn van vccI mcnscn, mcr bc¡crkrc hnancicIc middcIcn,
was ccn zccr mocizamc wcg in dc zoc ccuw. Zic hcr omroc¡bcsrcI in Ncdcr-
Iand. In rhcoric is dar ccn o¡cn, dcmocrarisch srcIscI, waar icdcrc cIub dic
dar ambiccrr ccn ¡Ickjc in kan vcrwcrvcn, mirs mcn maar voIdocndc Icdcn
vcrzamcIr. Maar in dc ¡rakrijk Iukrc dar maar zccr wcinigcn. Dc hordcs
warcn rc hoog.
Nadar in ¡n¬( dc zcczcndcr Radio Vcronica zijn uirzcndingcn mocsr
srakcn wcgcns nicuwc anri¡irarcnwcrgcving, sIaagdc dc Vcronica Omroc¡
Organisaric |VOO) crin omvanaI ¡n¬6 wckcIijks vicr uur radio cn ccn uur
rcIcvisiczcndrijd binncn hcr omroc¡srcIscI rc vcrwcrvcn. Maar Vcronica
had aI ccn cnormc achrcrban cn bcrcikrc aIs radio¡iraar dagcIijks ccn
grorcr Iuisrcr¡ubIick dan dc rocnmaIigc ¡ubIickc radiozcndcr HiIvcrsum(.
Omdic Vcronica-achrcrban rc mobiIiscrcn cn ovcr rc haIcn omIid rc
wordcn van dc VOO, wcrd hink gcInvcsrccrd in ¡romoricrcams dic hcr Iand
doorrrokkcn cn ovcraI aanwczig warcn waar vccI voIk o¡ dc bccn was
|'Vcronica komr naar jc roc dczc zomcr'). Ook dc TROS wisr ror hcr
omroc¡srcI door rc dringcn dankzij ccn ¡irarcnachrcrgrond |Radio Noord-
zcc cn TV Noordzcc) dic hcr mogcIijk maakrc omvia hcr cigcn mcdium
mcr vccI mcnscn rc communiccrcn, zodar cr gccn kosrbarc rccIamccam-
¡agnc gcvocrd hocIdc rc wordcn.
In zoon bIijkcn dic hordcs aanzicnIijk makkcIijkcr gcnomcn rc kunncn
wordcn dan in dc jarcn zcvcnrig. Dc wcbsirc GccnSrijI hccIr o¡ ¬ januari dc
kandidaar-omroc¡ Powncd norariccI o¡gcrichr. O¡ z¬ maarr wcrd hcr
<o.oooc Iid bijgcschrcvcn, waarna Powncd aIs as¡iranr-Iid kon rocrrcdcn
ror hcr ¡ubIickc omroc¡bcsrcI. Hcr schijnbarc gcmak waarmcc dar Iukrc, is
rckcncnd voor dc ncrwcrksamcnIcving. GccnSrijI wccr dc mogcIijkhcdcn
van hcr ncrwcrk uirsrckcnd rc bcnurrcn. Er warcn gccn ¡romoricrcams
nodig mcr '1r mrisjrs vuu Powur1 lomru uuur jr tor 1r:r :omrr´ om<o.ooo
mcnscn ovcr rc haIcn omIid rc wordcn. Waar in dc zoc ccuwccn com¡Iccr
schi¡ voIgcsrouwd mcr radiozcnda¡¡araruur ccn minimaIc vcrcisrc Iijkr rc
zijn omovcr dc drcm¡cI naar hcr ¡ubIickc omroc¡bcsrcI rc sra¡¡cn, voI-
sraar anno zoon ccn wcbIog.
83
ç: u¥hAMl FK Fh SLACKkACFT vAh hFTwFkKFh
Vicr jaar ccrdcr had darzcIIdc GccnSrijI ook aI dc sIagkrachr van dc ncr-
wcrksamcnIcving gcdcmonsrrccrd door dc VoIkskranrvcrkiczing van dc
Pcrsoon van hcr Jaar rc vcrsjrcrcn. GccnSrijI ric¡ zijn bczockcrs o¡ omin
dczc vcrkiczing massaaI o¡ RachcI Hazcs rc srcmmcn. Door dczc o¡roc¡
wcrd 1r \ollslruut voor schur gczcr, wanr RachcI wcrd Pcrsoon van hcr Jaar
zoo<. Voor dc VoIkskranr was dczc vcrkiczing ccn ¡r-insrrumcnr, waarmcc
hcr dagbIad bcoogdc icmand ror Pcrsoon van hcr Jaar uir rc roc¡cn dic ror
dc vcrbccIding s¡rak van dc gcmiddcIdc VoIkskranrIczcr. Maar RachcI
Hazcs, dc wcduwc van dc ovcrIcdcn voIkszangcr Andrc Hazcs, is zo'n
bccrjc hcr rcgcnovcrgcsrcIdc van hcr ¡rohcI van dc doorsncc-VoIkranrIczcr.
Powncd o¡ dc ¡ubIickc rv cn RachcI Hazcs NcdcrIandcr van hcr Jaar,
mocrcn wc hicr dan bIij mcc zijn? Zijn dir dan dc zcgcningcn van dc casv-
craric? Ncc dar nicr, maar hcr zijn wcI gocdc voorbccIdcn van dc cIIccrivi-
rcir cn dc sIagkrachr dic dc casvcraric bicdr. Mcr Powncd hccIr GccnSrijI
ccn bomgcIcgd ondcr hcr ¡ubIickc omroc¡srcIscI. Wanr war Powncd kan,
kan ccn andcrc organisaric ook. War zijn dc bcwccgrcdcncn gcwccsr voor
dc Icdcn van Powncd omzich rc Iarcn mobiIiscrcn? 'Gcwoon omdar hcr
kan', is ccn gcvIcugcIdc uirs¡raak o¡ GccnSrijI. KIaarbIijkcIijk zijn cr voI-
docndc mcnscn rc vindcn dic hcr Icuk vindcn omdc samcnIcving o¡ rc
schuddcn cn in bcwcging rc zcrrcn. Omccn kIcinc daad rc vcrrichrcn dic
ccn daadwcrkcIijk zichrbarc vcrandcring o¡Icvcrr, zcIIs aIs dic vcrandcring
o¡ zichzcII nicr zo crg rcIcvanr is. Dcs rc gcmakkcIijkcr mocr hcr zijn om
mcnscn rc mobiIiscrcn voor vcrandcringcn dic ccn grorcr maarscha¡¡cIijk
oI individuccI nur o¡Icvcrcn dan ccn nicuwc omroc¡ waarvan wc nog maar
mocrcn aIwachrcn oI dic icrs wczcnIijks gaar rocvocgcn aan hcr bcsraandc
aanbod van dc ¡ubIickc omroc¡.
IW£kM£h ¥£kS0S 0l10£¥£kS
In dc zoc ccuwwarcn ¡crsonccIs- cn rubricksadvcrrcnrics ccn Iucraricvc
inkomsrcnbron voor dagbIaduirgcvcrs. Dc kranr was hcr ¡rimairc mcdium
waar kIcinc aanbicdcrs cn vragcrs cIkaar vondcn. VooraI dc zarcrdagkran-
rcn ¡uiIdcn uir mcr ricnraIIcn ¡agina's voI rubricksadvcrrcnrics.
Hcr was ccn gcbrckkig mcdium. Wanr wic ccn rwccdchands O¡cI wiIdc
ko¡cn cn dc kranrcnkoIommcn doorworsrcIdc ror hij cindcIijk ccn occa-
sion van hcr gcwcnsrc rv¡c cn bouwjaar had gcvondcn - ¡rijs nadcr ovcr-
ccn rc komcn - cn vcrvoIgcns hcr rcIcIoonnumcr van dc vcrko¡cndc ¡arrij
bcIdc, wcrd mccsraI rcIcurgcsrcId, doordar dc auro hcrzij rc duur was,
hcrzij ncr vcrkochr was, hcrzij rc bczichrigcn was aan dc andcrc kanr van
hcr Iand. En dc charmanrc hccr dic ccn uur bczig was mcr ccn uirvocrigc
romanrischc bricI omccn vrouwrc im¡oncrcn dic cr voIgcns haar conracr-
advcrrcnric lrslist uirt ouuuutrrllrlijl uirzag, mocsr ccrsr ccn wcck in s¡an-
84
FAS¥CkATl F
ning o¡ haar anrwoord wachrcn, omvcrvoIgcns rc schrikkcn van hcr ¡asIo-
roorjc dar zc had bijgcsIorcn.
Maar cr was nicrs bcrcrs, dus ook dc zarcrdag cro¡ ¡uiIdcn dc dagbIa-
dcn wccr uir mcr ricnraIIcn ¡agina's voI vcrsc rubricksadvcrrcnrics. Tordar
inrcrncr zijn inrrcdc dccd cn dc vragcrs cn aanbicdcrs aan cIkaar wcrdcn
gcko¡¡cId Iangs digiraIc ncrwcrkcn. Binncn cnkcIc jarcn vcrdam¡rcn dc
Iucraricvc inkomsrcnbronncn van dc dagbIaduirgcvcrs, wanr dc nicuwc
ncrwcrkcn bIckcn aanzicnIijk sncIIcr, gocdko¡cr cn cIhcicnrcr rc zijn dan
hcr oudc mcdium. Wic o¡ ccn occasionsirc hcr aanbod aIs¡curr, kan mcr
bchuI¡ van dc zockIuncric bijvoorbccId ccn scIccric makcn van aIIc rwccdc-
hands O¡cIs in ccn srraaI van ricn kiIomcrcr, cn vindr vcrvoIgcns ¡cr aangc-
bodcn auro ccn hocvccIhcid csscnricIc ¡roducrinIormaric dic wcI ricn kccr
zo uirgcbrcid is aIs dc rwcc a dric summicrc rcgcIrjcs in dc rubricksadvcr-
rcnric in dc kranr. En dc charmanrc hccr dic o¡ ccn daringsirc zijn avanccs
maakr, kan ccrsr Ioro's bckijkcn voor hij zich o¡ ccn Iangc, romanrischc
bricI srorr. En hij hocIr ook nicr mccr ccn wcck rc wachrcn o¡ anrwoord.
Mcr ccn bccrjc gcIuk hccIr hij nog dczcIIdc dag ccn darc. En wic o¡ zock is
naar ccn huis, kijkr nicr mccr bij dc rubricksadvcrrcnrics in dc kranr, maar
gaar ccrsr naar Funda.nI, aIwaar dc huizcn rc bczichrigcn zijn mcr ccn vir-
rucIc Iorograhschc rour door aIIc vcrrrckkcn. Daar kan zcIIs dc vcrIichrc
craIagc van dc makcIaar in dc winkcIsrraar nicr rcgcno¡, waar ¡cr huis
doorgaans wordr voIsraan mcr ccn cnkcI Ioroorjc van dc buircnkanr van dc
woning.
Ook dc uirgcvcrs van bockcn wcrdcn in zoo¬ gcconIronrccrd mcr ccn
inrcrcssanr ncvcncIIccr van dc zwcrm. Tor dic rijd warcn dc markrcn voor
nicuwc bockcn cn voor gcbruikrc bockcn bchoorIijk gcschcidcn. Anriqua-
riarcn cn rommcImarkrcn zijn gcIicIdc ¡Iaarscn voor bockcnIicIhcbbcrs,
maar cigcnIijk aIIccn maar gcschikr voor dic carcgoric bockcnko¡crs dic
zich wiI Iarcn vcrrasscn door war mcn rocvaIIig rcgcnkomr in hcr aanbod.
Maar wic cchr o¡ zock was naar ccn s¡ccihckc bockrircI, kon dagcnIang
vcrgccIs doIcn door hcr ongcordcndc cn zccr gcIragmcnrccrdc aanbod. Wic
ccn s¡ccihckc rircI zochr, mocsr bij dc bockhandcI ccn nicuwcxcm¡Iaar
bcsrcIIcn. Tordar BoI.comin maarr zoo¬ ccn rcvoIuric onrkcrcndc, door hcr
gcIragmcnrccrdc aanbod van vcIc kIcinc rwccdchandsbockcnvcrko¡crs
aan cIkaar rc ko¡¡cIcn cn samcn rc brcngcn in ccn gcordcndc cn rrans¡a-
ranrc darabasc. TwcccnhaII jaar Iarcr hccIr BoI.comccn ncrwcrk gccrcccrd
van mccr dan ¡(o.ooo ¡arricuIicrc cn scmi¡roIcssioncIc vcrko¡crs van
rwccdchands bockcn. Dir ncrwcrk hccIr onbcdocId ook ccn grorc im¡acr
o¡ dc markr voor nicuwc bockcn. Wanr ccn bockko¡cr dic bij BoI.como¡
zock gaar naar ccn nicuwcxcm¡Iaar van ccn s¡ccihckc bockrircI, krijgr
auromarisch ook ccn ovcrzichr van dc bcschikbarc rwccdchands cxcm¡Ia-
rcn van dar bcrrcIIcndc bock. AIs hcr ¡rijsvcrschiI russcn nicuwcn gcbruikr
85
ç: u¥hAMl FK Fh SLACKkACFT vAh hFTwFkKFh
groor is, vcrschuiIr dc vraag van nicuwnaar gcbruikr, rcmccr daar ccn aan-
zicnIijk dccI van hcr assorrimcnr gcbruikrc bockcn in nicuwsraar is, oI zcIIs
ongcIczcn. Dc aanbicdcrs van nicuwc bockcn hcbbcn gccn kcuzc: zc
mocrcn hun ¡rijzcn vcrIagcn cn/oI gocdko¡c cdirics o¡ dc markr brcngcn.
KIassickc bockrircIs dic voorhccn omdc zovccI jaar hcrdrukr wcrdcn,
wordcn rcgcnwoordig aI mindcr vaak hcrdrukr, doordar dc vraag rcIaricI
gcring is cn daar ccn aanbod van rwccdchands cxcm¡Iarcn rcgcnovcr sraar
dar - andcrs dan voorhccn - zccr rocgankcIijk is.
IW£kM£h 8£0k£l0£h 0£1klLhkh0£L
In dc mccsrc sccrorcn zagcn winkcIs in zoon hun omzcr Iors rcrugIo¡cn.
OmzcrdaIingcn van z< ¡roccnr oI mccr warcn gccn uirzondcringcn. Ovcr
hcr aIgcmccn wordr dc cconomischc rcccssic aIs hooIdschuIdigc aangcwc-
zcn, maar hcr is zccr dc vraag oI dar wcI dc bcIangrijksrc oorzaak is. Ko¡crs
cn vcrko¡crs wcrcn cIkaar srccds bcrcr rc vindcn via dc digiraIc ncrwcrkcn.
ZoaIs dc dagbIadcn hun inkomsrcn uir rubricksadvcrrcnrics zagcn wcg-
gIi¡¡cn naar gcs¡cciaIisccrdc vraag-cn-aanbodwcbsircs, zo vcrIiczcn
dcraiIhandcIarcn srccds mccr rcrrcin aan vcIc duizcndcn gcs¡cciaIisccrdc
wcbwinkcIs.
Daarnaasr is zich in ra¡ rcm¡o ccn gchccI nicuwc markr aan hcr onr-
wikkcIcn dic dc rradirioncIc dcraiIhandcI srccds mccr concurrcnric
bczorgr. In ccn grocicnd aanraI huishoudcns zijn Markr¡Iaars.nI cn soorr-
gcIijkc wcbsircs hcr ¡rimairc vcrkoo¡kanaaI gcwordcn. Was dc markr voor
rwccdchands arrikcIcn ror voor korr nog bc¡crkr ror ccn aanraI s¡ccihckc
¡roducrcn, rcgcnwoordig kan mcn o¡ Markr¡Iaars gcrichr zockcn naar cIk
wiIIckcurig arrikcI. Wic Iaminaar wiI Icggcn in ccn kindcrkamcrrjc, vindr
aIrijd wcI ccn ¡arricuIicrc aanbicdcr dic nog ccn rcsr¡arrij hccIr Iiggcn dic
voIdocndc is voor dar kamcrrjc rhuis. Nicuwdus. In dc vcr¡akking nog.
Tcgcn ccn bodcm¡rijs, oI soms zcIIs graris aI rc haIcn. Daar kan gccn Iami-
naarvcrko¡cr rcgcn concurrcrcn.
Dankzij dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving is hcr gcIragmcnrccrdc
cn onovcrzichrcIijkc aanbod rrans¡aranr gcwordcn cn onrsraan nicuwc
markrcn. Wic bijvoobccId'srocIcn' inrocrsr cn zijn cigcn ¡osrcodc, kan
zomaar ¡¡6 aanbicdingcn zicn binncn ccn srraaI van ( kiIomcrcr. Hcr
aanbod is nadcr gcs¡ccihcccrd. Wc kunncn kiczcn voor vcrschiIIcndc ¡rijs-
carcgoriccn. Voor nicuw, zo gocd aIs nicuw, oI voor gcbruikr. Wc kunncn
scIccrcrcn o¡ hcr aanraI srocIcn dar dc advcrrccrdcr aanbicdr. OI o¡ hcr
marcriaaI van dc aangcbodcn srocIcn: hour, kunsrsroI, Iccr, mcraaI, ricr oI
sroI.
Ncr zoaIs bij dc rwcchandsbockcnmarkr van BoI.comonrsraan ook hicr
ncvcncIIccrcn o¡ dc ¡rijsvorming in dc nicuwmarkr. Wanr ovcraI waar cou-
86
FAS¥CkATl F
ranrc markrcn voor gcbruikrc gocdcrcn onrsraan, docr hcr Icnomccn rrst-
wuur1r zijn inrrcdc. Auromcrkcn dic crombckcnd sraan dar dc rc vcrwach-
rcn rcsrwaardc hoog is, kunncn ccn hogcrc ¡rijs vragcn voor nicuwc auro's.
Dc jarcnIangc Iorsc ¡rijssrijgingcn o¡ dc huizcnmarkr wcrdcn vcroorzaakr
door dc vcrwachring dar dc rcsrwaardc zcIIs grorcr zou zijn dan dc aan-
schaIwaardc.
Voor cIk ¡roducr waarvoor ccn couranrc rwccdchandsmarkr onrsraar,
gaar dc rcsrwaardc onhcrroc¡cIijk invIocd uirocIcncn o¡ dc nicuw¡rijs.
Ook hcr aankoo¡risico wordr kIcincr bij hcr bcsraan van ccn couranrc rwcc-
dchandsmarkr. Er is mindcr rcdcn voor aankoo¡rwijIcI, mindcr kans o¡
ccn miskoo¡. Wanr wic s¡ijr hccIr van zijn aankoo¡, vcrkoo¡r dczc gcwoon
wccr door. Zo is hcr voor mcnig gcrourinccrdc Markr¡Iaarsgcbruikcr aI dc
gcwoonsrc zaak van dc wcrcId omo¡ gocd gcIuk bijvoorbccId ccn rwccdc-
hands dcsigncrs¡ijkcrbrock rc ko¡cn. AIs dc brock na onrvangsr nicr bIijkr
rc ¡asscn, sraar hij nog dczcIIdc dag o¡nicuwo¡ Markr¡Iaars, cn wordr hij
binncn rwcc dagcn aan ccn andcr doorvcrkochr.
Nicr aIIccn dc markrcn wordcn couranrcr, ook dc ¡rijzcn o¡ dic mark-
rcn wordcn srccds uniIormcr. Wanr ncr zoaIs o¡ dc cIIccrcnbcurzcn docr
ook o¡ Markr¡Iaars hcr cconomischc Icnomccn prijsurlitrugr aI zijn inrrcdc.
AIs dc doIIar o¡ dc vaIuramarkr in FrankIurr korrsrondig ccn ricndc
curoccnr gocdko¡cr is dan o¡ dc bcurs vanAmsrcrdam, ¡rohrcrcn vaIura-
arbirragcanrcn - handcIaars in ¡rijsvcrschiIIcn - van dar ¡rijsvcrschiI door
doIIars in rc ko¡cn in FrankIurr cn onmiddcIIijk door rc vcrko¡cn in
Amsrcrdam, ncr zoIang rordar dc kocrscn o¡ bcidc bcurzcn wccr gcIijk
zijn. Zo ook o¡ Markr¡Iaars, waar Icgio amarcurhandcIaars gcId vcrdicncn
door rc gocdkoo¡ gc¡rijsdc arikcIcn in rc ko¡cn, cn dic onmiddcIIijk wccr
door rc vcrko¡cn rcgcn dc gangbarc ¡rijs.
87
ç: u¥hAMl FK Fh SLACKkACFT vAh hFTwFkKFh
0r|s|s? Merktp|eetsl
Fet ls heel mcelll|k ln te schatten hce ercct de bl|draee van de tweede-
handsmarkt ls aan de cmzetdallneen ln de detallhandel. Fet effect wcrdt
waarschl|nll|k cnderschat dccrdat de transactles cntbreken ln de cfñclele
eccncmlsche statlstleken. Fet kannlballsatle-effect van de tweedehands-
markt varleert per prcductsccrt. wle een tweedehands bcek kccpt,
kccpt mlsschlen cck nce een nleuw bcek. Maar wle een tweedehands
klnderwaeen kccpt, kccpt waarschl|nll|k eeen nleuwe klnder waeen.
ue statlstleken van Marktplaats zl|n een lndlcatle vccr de explcsleve
cmzetercel cp de tweedehandsmarkt. ln de beelndaeen van Marktplaats
werden er ¸oo tct 6oo nleuwe advertentles per dae cp de slte eeplaatst.
Tlen |aar later zl|n cp elk mcment meer dan vl|f mll|cen advertentles te
zlen en wcrden er daeell|ks rulm zço.ooo nleuwe advertentles eeplaatst.
Slnds de cprlchtlne van Marktplaats ln 1¤¤¤ zl|n er al rulm zço mll|cen
advertentles eeplaatst. Fet aantal eeplaatste advertentles ls ln de afeelc-
pen drle |aar vervl|fvcudled. uaeell|ks trekt de slte rulm twee mll|cen
bezcekers, dle eemlddeld achttlen keer per maand teruekeren. Fn wle
nce dacht dat de dleltale rcmmelmarkt vccral een verkccpkanaal ls vccr
de laaeste eccncmlsche klassen, verelst zlch. Marktplaats.nl verwelkcmt
namell|k meer dan zes mll|cen unleke bezcekers per maand.
00£0£ IW£kM£h, SL£0h1£ IW£kM£h
AIs dc narionaIc ombudsman zijn jaarvcrsIag ovcr zoo8 aan dc Twccdc
Kamcr aanbicdr, schcrsr hij ccn sombcr bccId van burgcrs dic vcrsrrikr
rakcn in dc burcaucraric van dc ovcrhcid. Dc burgcr vocIr zich onmachrig.
Hij krijgr rc makcn mcr vcIc insranrics, waar nicmand zich vcranrwoordc-
Iijk vocIr, cn waar hij van hcr kasrjc naar dc muur wordr gcsruurd. Dc
burgcr snakr naar mindcr burcaucraric. Onmachr is hcr sIcurcIwoord. En
dar vcrkIaarr dc grorc aanrrckkingskrachr van dc casvcraric. Easvcraric is
hcr anrwoord o¡ dic onmachr. Wanr casvcraric is zcII in acric komcn cn
dingcn docn dic aI sncI zichrbaar rcsuIraar o¡Icvcrcn. Dar vcrkIaarr
waaromzovccI mcnscn bcIangcIoos arrikcIcn schrijvcn voor Wiki¡cdia.
En dar vcrkIaarr misschicn ook wcI waaromzovccI mcnscn Iid wordcn van
Powncd. Hcr zichrbarc rcsuIraar is dc bcIoning. Hcr gcvocI nicr Iangcr
machrcIoos rc zijn. En dan maakr hcr nicr zovccI uir oI dar zichrbarc rcsuI-
raar rcn gunsrc van jczcII is, oI rcn gunsrc van jc organisaric, oI rcn gunsrc
van ccn bcrcrc wcrcId.
DiczcIIdc ombudsman sri¡r nog icrs o¡mcrkcIijks aan. Bij ccn congrcs
ovcr vrouwcnbcsnijdcnis warcn maar IicIsr vijI bcwindsIicdcn aanwczig.
88
FAS¥CkATl F
Dc ombudsman vraagr zich aI oI dar nicr ccn bccrjc rc vccI van hcr gocdc is.
Ecn rcrcchrc vraag. Wanr hoc bcIangrijk hcr ondcrwcr¡ vrouwcnbcsnijdc-
nis ook is, cr vaIr nicr rc onrkcnncn dar cr nog raIIozc andcrc acrucIc ¡oIi-
rickc discussics zijn, dic minsrcns ncr zo bcIangrijk zijn. En aIs daar ccn
congrcs ovcr wordr gchoudcn, zijn cr mccsraI nuI bcwindsIicdcn aanwczig.
Korrom: dc aandachr is o¡ zijn zachrsr gczcgd ccn bccrjc ongcIijk vcrdccId.
Maar hoc komr dar?
Dc mccsr voor dc hand Iiggcndc uirIcg is dar dc organisarorcn van dar
congrcs ovcr vrouwcnbcsnijdcnis ccn com¡Iimcnr vcrdicncn. In dc zwcrm
rond dic congrcsorganisaric zirrcn waarschijnIijk srcrkc vcrbindcrs, kcn-
ncrs cn vcrko¡crs |zic hooIdsruk z: Thr Tippiug Poiut - MaIcoImGIadwcII)
dic cr via dc connccrics in hun ncrwcrkcn in gcsIaagd zijn omhcr congrcs
bovcn aan dc ¡riorircircnIijsr van vijI vcrschiIIcndc minisrcrs cn sraarssc-
crcrarisscn rc krijgcn.
In schriI conrrasr hicrmcc sraar dc ¡oIirickc aandachr dic bijvoorbccId
www.kIokkcnIuidcronIinc.nI vcrkrijgr. O¡ dczc wcbsirc wordcn ¡oIirickc
misssrandcn aan dc kaak gcsrcId door ccn voormaIig journaIisr van NRC-
Huu1rlsllu1, dic daarvoor zccr gcdcgcn cn dic¡gravcnd ondcrzock docr. Dc
schandaIcn dic hicr aan dc ordc wordcn gcsrcId, docn in bcIang zckcr nicr
ondcr voor dc ¡robIcmarick van dc vrouwcnbcsnijdcnis. Dc hocvccIhcid
documcnraric is ovcrwcIdigcnd. Van rijd ror rijd wordr KIokkcnIuidcr-
onIinc in ccn acruaIircircn¡rogramma gcnocmd. Zo nu cn dan raakr dc
wcbsirc vcrwikkcId in rcchrszakcn |cn winr dic dan mccsraI). Maar srccds
gaar dc o¡hcI aIs ccn nachrkaars uir. Dc sIagkrachr is maar gcring. Mcn
sIaagr cr maar nicr in ombovcn aan dc ¡riorircircnIijsr van bcwindsIicdcn
rc komcn. Hoc zou dar komcn?
Misschicn zijn dc ondcrwcr¡cn rc zwaar? WcIIichr is dc tour ot voirr nicr
gocd? Misschicn s¡ccIr KIokkcnIuidcronIinc rc vccI o¡ dc man? Misschicn
is dc wijzc van communiccrcn nicr casvcrarisch gcnocg, rc vccI dc oudc
vormvan communiccrcn mcr nicuwc communicaricmiddcIcn? Wanr bij
KIokkcnIuidcronIinc Iigr hcr acccnr mccr o¡ ccnzijdig zcndcn dan o¡ dia-
Ioog cn samcnwcrkcn. Maar ongcachr wcIkc Iacrorcn ccn roI s¡cIcn, kan
mcn srcIIcn dar in dc zwcrmrond KIokkcnIuidcronIinc kIaarbIijkcIijk nicr
zuIkc srcrkc vcrbindcrs, kcnncrs cn vcrko¡crs zirrcn aIs in dc zwcrmrond
hcr vrouwcnbcsnijdcniscongrcs. KcnncIijk bcsraar cr zoicrs aIs gocdc zwcr-
mcn cn sIcchrc zwcrmcn, aIs jc naar sIagkrachr kijkr. Voor KIokkcnIuidcr-
onIinc is hcr rc ho¡cn dar zich srcrkc vcrbindcrs, kcnncrs cn vcrko¡crs bij
dc zwcrmvocgcn. Dic kunncn wcIIichr hcr tippiug poiut bcrcikcn. Ecn ding
is zckcr: aIs hcr tippiug poiut bcrcikr wordr, dan kan hcr ook hccI sncI gaan.
Dan is dc zwcrmnicr mccr rc sruircn.
BchaIvc gocdc cn sIcchrc zwcrmcn zijn cr ook nog Icukc zwcrmcn. Wic
bijvoorbccId'hash mob', 'im¡rov cvcrvwhcrc' oI 'm¡( cx¡crimcnr' in zijn
89
ç: u¥hAMl FK Fh SLACKkACFT vAh hFTwFkKFh
zockmachinc inrikr, vindr voorbccIdcn van cx¡crimcnrcIc, Iudickc, casv-
crarischc acrics, zoaIs duizcnd mcnscn dic zich vcrzamcIcn o¡ ccn groor
rrcinsrarion cn dan omcxacr ¡(.z¡ uur aIIcmaaI rcgcIijk dczcIIdc ringronc
o¡ hun rcIcIoon Iarcn kIinkcn cn daarmcc argcIozc voorbijgangcrs in
o¡¡crsrc sraar van vcrwarring brcngcn. Dc dccIncmcrs kcnncn cIkaar nicr.
Zc hcbbcn zich via inIormcIc ncrwcrkcn Iarcn mobiIiscrcn. Dczc acrics zijn
gcwoon gra¡¡ig, hiIarisch, oI dcsnoods kindcrachrig, aIhankcIijk van
icdcrs gcvocI voor humor. Hcr nur is nihiI. Hcr moricI van dc dccIncmcrs
Iijkr nicr vccI vcrdcr rc gaan dan'Gcwoon omdar hcr kan'. Maar inrusscn
roncn dc dccIncmcrs wcI mooi aan dar hcr kan. Wanr in ¡nn< was zo'n acric
nicr mogcIijk, nog aIgczicn van hcr Icir dar dc mobicIc rcIcIoon rocn nog
nicr zo wijd vcrs¡rcid was. In hcr rijd¡crk voor dc ncrwcrk- cn inIormaric-
samcnIcving was hcr mobiIiscrcn van wiIIckcurigc onbckcndcn hcr mono-
¡oIic van dc ro¡ van dc hicrarchiccn, oI van dc mcdia.
FIashmobs roncn aan dar dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving
nicuwc rooIs hccIr voorrgcbrachr waarmcc individucn ccn uirIaarkIc¡
kunncn vindcn voor hun gcvocI van onmachr in dc hicrarchischc samcnIc-
ving. Maar aIs hcr mogcIijk bIijkr omin ncrwcrkcn mcnscn rc mobiIiscrcn
omgczamcnIijk icrs gra¡¡igs rc docn, dan is hcr dus ook mogcIijk omdic
mcnscn gczamcnIijk icrs nurrigs rc Iarcn docn.
Dc rcgcnhangcr daarvan is dar diczcIIdc mogcIijkhcdcn ook gcbruikr
kunncn wordcn voor mindcr Icukc mobiIisarics. Lcukc zwcrmcn, narc
zwcrmcn. Wanr vocrbaIhooIigans oI andcrc rcIscho¡¡crs hcbbcn nicr
Iangcr ccn vocrbaIsradion nodig voor hun onrwrichrcndc groc¡sacrivirci-
rcn. In augusrus zoon zci dc woordvocrdcr van dc groorsrc ¡oIiricvakbond
in dagbIad Trouwnaar aanIciding van ccn com¡Iccr uir dc hand gcIo¡cn
houscIccsr o¡ hcr srrand van Hock van HoIIand: 'Hcr bcgon in cn rond
vocrbaIsradions, maar nu wc daar dc siruaric mccr cn mccr ondcr conrroIc
hcbbcn, vcr¡Iaarsr hcr ¡robIccmzich naar bijvoorbccId cvcncmcnrcn.' Hij
nocmr dir hcr wutrrlr1rttrrt. War jc o¡ dc cnc ¡Iaars dc ko¡ indrukr, duikr
crgcns andcrs wccr o¡.
In dc hicrarchischc samcnIcving is mcn van narurc gcncigd dir warcr-
bcdcIIccr rc ncgcrcn. Dc ro¡ van dc hicrarchic is vcranrwoordcIijk cn hcr
voIk cisr rcchrsrrccksc maarrcgcIcn van dc aurorircircn. DaaromIigr hcr in
dc vcrwachring dar cr in dc rockomsr mccr cr mccr ¡oIiricbcvciIiging bij
cvcncmcnrcn zaI komcn. Dc hashmobs roncn cchrcr aan dar zuIkc maarrc-
gcIcn conrra¡roducricI zijn. Wanr aIs dc ¡oIiric cr aI in sIaagr omdc cvcnc-
mcnrcn vciIig rc makcn, dan kunncn dc vcranrwoordcIijkc aurorircircn hcr
warcrbcdcIIccr vcrwachrcn. Dan kan hcr zomaar gcbcurcn dar aI dic hooIi-
gans com¡Iccr onvcrwachr omcxacr ¡(.z¡ uur gcIijkrijdig o¡ ccn groor
rrcinsrarion o¡duikcn. En dan is hcr maar rc ho¡cn dar zc aIIccn maar aIIc-
maaI rcgcIijk dczcIIdc ringronc Iarcn kIinkcn.
90
FAS¥CkATl F
0kh'1 8£k1 1h£M? J0lh 1h£Ml
Dc kIassickc Iour dic organisarics kunncn makcn aIs zc gcconIronrccrd
wordcn mcr innovarics van |nicuwc) concurrcnrcn, is hcr onrkcnncn van dc
mccrwaardc dic dic innovarics bicdcn. Jc kunr aIs cx¡Ioiranr van dc ¡aar-
dcnrramwcI hccI hard roc¡cn dar dc nicuwc sroomrramccn onvciIig,
onbcrrouwbaar cn ongcwcnsr aIrcrnaricI is, maar dc vcrvocrsconsumcnr
dcnkr daar roch cchr hccI andcrs ovcr. Toch is onrkcnning zo'n bccrjc dc
srandaardrcacric. Dic rcacric is ¡svchoIogisch wcI vcrkIaarbaar, cn dccIs
nog rc rcchrvaardigcn ook, wanr dc vcrnicuwcrs hcbbcn hun ¡rororv¡cs
vaak nog Iang nicr vcrvoImaakr cn kam¡cn nog mcr aanIoo¡¡robIcmcn.
Dar goId bijvoorbccId voor dc ccrsrc onIinc-uirgcvcrs dic ccn aIrcrnaricI
mcdiumaanbodcn voor dc rubricksadvcrrcnric in dc kranr. Dczc wcbsircs
haddcn aanvankcIijk rc wcinig aanbod van advcrrcnrics cn krcgcn daar-
door rc wcinig bczockcrs. En omdar cr zo wcinig bczockcrs warcn, wcrdcn
cr maar wcinig nicuwc advcrrcnrics gc¡Iaarsr. Dczc wcbsircs warcn dus
gccn scricuzc concurrcnric voor kranrcnuirgcvcrs. Maar zodra dc cx¡Ioi-
ranrcn van dczc nicuwc mcdia crin sIaagdcn omdc vicicuzc cirkcI rc door-
brckcn, was hcr hck van dc damcn bcgon dc markr van rubricksadvcrrcn-
rics massaaI rc vcrschuivcn naar inrcrncr. Wanr dc consumcnr onrdckr dar
hcr nicuwc advcrrcnricmcdiumbcrcr, sncIIcr cn gocdko¡cr is. Dc dagbIad-
uirgcvcrs dic dan nog srccds dc mccrwaardc van dc vcrnicuwcrs onrkcn-
ncn, cn dc concurrcnricsrrijd aangaan door rc invcsrcrcn in hun achrcr-
haaIdc ¡roducr, sIaan dc ¡Iank mis. Dc mccsrc uirgcvcrs kozcn dan ook
vrocg oI Iaar voor dc cnigc kansrijkc srrarcgic: it vou ruu´t lrut thrm, joiu thrml
Zc onrwikkcIdcn hun cigcn onIincmcdia voor rubricksadvcrrcnrics, oI
zc namcn ccn van dc nicuwc concurrcnrcn ovcr. En ¡cr saIdo gingcn zc cr
vaak o¡ vooruir. Wanr dc voormaIig chcI Conracradvcrrcnrics bij hcr och-
rcndbIad, dic voorhccn o¡ zarcrdagochrcnd rcvrcdcn gromdc aIs hij wccr
ccn ¡aar hondcrd conracradvcrrcnrics in zijn kranr rurIdc, is nu chcI
gcwordcn van dc daringsirc van zijn kranr cn kan nu o¡ zarcrdagochrcnd
ccn ¡aar hondcrdduizcnd conracradvcrrcnrics rurvcn.
DcraiIhandcIaars dic gcconIronrccrd wordcn mcr omzcrdaIingcn door-
dar ccn dccI van hun omzcr wcgsIui¡r naar aIIcrIci wcbwinkcIs, mocrcn
zich mccr dan ooir aIvragcn war voor rocgcvocgdc waardc zij cigcnIijk Icvc-
rcn. Voor vcIcn bcsraar dic waardc uir nicr mccr dan dc oudc handcIsIunc-
ric van hcr ovcrbruggcn van rijd cn aIsrand. Dc waardc van hun scrvicc- cn
advicsIuncric wordr vaak schromcIijk ovcrschar. In srccds mccr ¡roducrca-
rcgoriccn sIagcn innovaricvc wcbwinkcIs crin omdic oudc handcIsIuncric
vccI bcrcr cn cIhcicnrcr rc vcrrichrcn dan dc kIassickc winkcIicr. Dc gocdc
wcbwinkcIs gcvcn bcrcrc ¡roducrinIormaric dan hcr winkcI¡crsonccI,
mccr scrvicc dan dc kIanrcnbaIic cn zc kunncn gocdko¡cr Icvcrcn, wanr zc
hocvcn mindcr rc invcsrcrcn in winkcIvoorraad - sommigc wcbwinkcIs
9I
ç: u¥hAMl FK Fh SLACKkACFT vAh hFTwFkKFh
hcbbcn nicr ccns ccn voorraad - cn hun huisvcsringskosrcn o¡ hcr indus-
rricrcrrcin zijn aanzicnIijk Iagcr dan dc ¡c¡crdurc hurcn o¡ dc A-Iocarics
in dc winkcIsrrarcn. En dc consumcnr hocIr nicr ccrsr door hcr drukkc
sradsvcrkccr, omvcrvoIgcns rc zockcn naar ccn schaarsc ¡arkccr¡Iaars dic
ook nog ccns ccn ¡aar curo ¡cr uur kosr. Daar kan dc kIassickc dcraiIIisr
nicr rcgcn o¡bokscn. It vou ruu´t lrut thrm, joiu thrml Bcgin zcII ook ccn wcb-
winkcI.
Hcr aIrcrnaricI is omccn andcrc rocgcvocgdc waardc rc Icvcrcn. Dc
dcraiIhandcIaar dic crin sIaagr omzijn winkcI in rc richrcn aIs ccn oasc van
ins¡iraric, zodar dc consumcnr hcr winkcIcn o¡ zich aIs ccn ¡Iczicrigc bcIc-
vcnis crvaarr, aIs ccn uirjc, dic bicdr ccn rocgcvocgdc waardc dic dc wcb-
winkcI nicr zo gcmakkcIijk kan Icvcrcn.
Maar na cIkc innovaric komr wccr ccn nicuwc innovaric. En in dc casv-
craric voIgcn dc innovarics cIkaar in srccds sncIIcr rcm¡o o¡. Dus ook dc
voormaIig chcI Conracradvcrrcnrics van hcr dagbIad dic ¡romovccrdc ror
chcI Daringsirc mag zich voorbcrcidcn o¡ rockomsrigc innovarics. Ecrsr
bcraaIdcn zijn kIanrcn ccn advcrrcnricraricI aan dc kranr, Iarcr bcraaIdcn
zij voor Iidmaarscha¡ van dc daringsirc. Maar hocIang nog? WcIkc cchrc
waardc Icvcrr dic sirc? In Icirc bcraIcn dc Icdcn ccn bocI gcId, uirsIuircnd
omdc mogcIijkhcid rc krijgcn omandcrc Icdcn ccn c-maiIrjc rc srurcn. Dar
is ccn anachronismc in dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving. Hcr kan
nicr Iang mccr durcn rordar dc markr van daringsircs gcdominccrd wordr
door s¡cIcrs dic ccn voIwaardig Iidmaarscha¡ voIIcdig graris aanbicdcn |zic
kadcr).
En waar haIcn zij dan hun inkomsrcn vandaan? Massa is kassa. Mourv
tollows thr usrrs, hccIr GoogIc bcwczcn. 'Hoc gcmakkcIijkcr hcr gcbruik, hoc
mccr gcbruikcrs, hoc grorcr dc waardc', zo Iuidr dc Wcr van McrcaIIc. Dir
wordr ook wcI hcr urtwrrlrttrrt gcnocmd. Dc daringsircs van dc |nabijc) roc-
komsr bicdcn zich voIIcdig graris aan cn vcrkrijgcn zodocndc rocgang ror
ccn grorc massa, ror dc inrcrcssanrc docIgroc¡ van acricvc aIIccnsraandcn.
VcrvoIgcns kunncn zc inkomsrcn vcrwcrvcn door bijvoorbccId singIc¡ar-
rv's oI singIcrcizcn rc organiscrcn, oI door ¡arrici¡anrcn oI advcrrccrdcrs
voor dczc s¡ccihckc docIgroc¡ rc zockcn. Mourv tollows thr usrr, hccIr GoogIc
inmiddcIs wcI bcwczcn. In dc hicrarchisch gcorganisccrdc cconomic van
dc rwinrigsrc ccuw, was hcr vooraI Mourv tollows thr powrr, zo zou mcn nu
mcr rcrugwcrkcndc krachr kunncn concIudcrcn.
92
FAS¥CkATl F
0e £esycret|sche 0et|aos|te
ue meeste datlnesltes ln hederland werken nu nce vcleens het 'freeml-
um'-mcdel. uat wll zeeeen: de baslsversle ls eratls, maar de eebrulker
dle meer mceell|kheden wll hebben, zal mceten uperaden naar een
betaald premlumlldmaatschap. ue eratls baslsversle zcret vccr een ccntl-
nue aanwas van nleuwselerlee nleuwe leden, waardccr de slte een krltl-
sche massa van eebrulkers krl|et. vervcleens wcrdt een flnk deel van de
nlet-betalende eebrulkers verleld tct het afslulten van een premlumlld-
maatschap. Zc snl|dt het mes vccr de datlneslte-entrepreneur aan twee
kanten.
ln de praktl|k eaat dat als vclet: ledereen mae eratls een prcñel aanma-
ken en de prcñelen van anderen bekl|ken. Maar als |e een lnteressant
prcñel zlet en een eesprek wllt beelnnen met dle persccn, dan kan dat
nlet ln de eratls baslsversle. le kunt hcceult een vccreefabrlceerd lnte-
resseberlcht sturen, zcnder verdere ccntactmceell|kheld. vccr menle
eebrulker ls dat hét mcment cm het lldmaatschap te uperaden.
Zcdra een van de ercte datlnesltes (cf een nleuwkcmer ln de markt) vccr
een ander verdlenmcdel eaat klezen, waarbl| cck de nlet-betalende
eebrulkers de mceell|kheld hebben tct cnderllnee ccmmunlcatle, zullen
de andere datlnesltes welhaast eedwcneen wcrden cm te vcleen. Maar
eeen van de bestaande datlnesltes zal staan te pcpelen cm dlt te dcen.
waarcm zcuden ze de klp met de ecuden eleren slachten: Ze zl|n allen
eebaat bl| de status-quc ln deze markt.
Fen van de kenmerken van de easycratle ls dat de ercte marktlnncvatles
vaak nlet meer afkcmstle zl|n van de naaste ccncurrent, maar tct stand
kcmen dccr de ccllectleve lntellleentle van de rrcwd. Zc zullen de
datlnesltes waarschl|nll|k blnnenkcrt eedwcneen wcrden tct een nleuw
verdlenmcdel, dccrdat het lucratleve bestaande mcdel wcrdt 'eehackt'
dccr sllmme eebrulkers. wle bl|vccrbeeld cp een wlllekeurlee datlneslte
het prcñel teeenkcmt van een eebrulker met de prcñelnaam Fasycraat-o1
kan dle naam ecceelen en wcrdt vervcleens dccreeleld naar scclale net-
werksltes zcals Fyves en Facebcck, waar dezelfde persccn cck een prc-
ñel heeft. 0p dle manler kan het betaalde premlumlldmaatschap van de
datlneslte cmzelld wcrden en ls er tóch de mceell|kheld cm te ccmmunl-
ceren met Fasycraat-o1.
93
ç: u¥hAMl FK Fh SLACKkACFT vAh hFTwFkKFh
Maar wle eaat er ncu ecceelen cp de prcñelnaam van een datlneslte-
prcñel: hce nlemand! Maar dat verandert zcdra deze truc bekend wcrdt.
8l|vccrbeeld vla dlt bcek. Mensen vertellen dle truc dccr en blnnen
afzlenbare tl|d ls hl| aleemeen bekend en wemelt het cp de datlnesltes
van de Suzanne ;¸'s en de Antcn 6u's dle hun unleke Fyvesnaam
hebben eekczen als prcñelnaam cp de datlneslte. ln felte ls dlt nu al
vaak het eeval, zcnder dat de eebrulkers beseffen dat ze hlermee cncp-
zettell|k een sllmme mceell|kheld hebben eecreeerd cm het verdlen-
mcdel van de datlnesltes te cmzellen.
FAS¥CkATl F
h00F0S10k 6 SkM£h0£¥k1
Mlsschlen wel het leukste aspect van easycratle ls,
dat de mceell|kheld cm lets te berelken helemaal
lcs staat van functlenlveaus.
ln de bureaucratle eaat het er vccral cm wie iets
zect, ln de easycratle draalt het vccral cm wct je
zect. 8aanbrekende vernleuwlneen wcrden meestal
ln eane eezet dccr relatlef |cne talent, maar hlerar-
chlsche creanlsatles maken nlet cf nauwell|ks
eebrulk van dlt creatlef pctentleel. Talentvclle
nleuwkcmers blnnen een creanlsatle mceten eerst
al hun enerele aanwenden cm te kllmmen cp de
hlerarchlsche ladder, alvcrens zl| hun ldeeen
kunnen verwezenll|ken. Teeen de tl|d dat ze de tcp
van de ladder hebben berelkt, ls de creatleve ener-
ele vccr een ercct deel ulteeblust. Maar dankzl| de
lnfcrmatlesamenlevlne ls de manaeer van de tce-
kcmst nlet laneer afhankell|k van de spelreeels van
de tradltlcnele creanlsatle. vla lnfcrmele netwer-
ken kan |cne talent ldeeen versprelden, en aanvul-
lende kennls verearen.
94
95
6
10F1kL£h1 0F 1l£h£kL££F1lJ0
Naarmarc raIcnrcn oudcr wordcn, wordcn zc vaak bcrcr, wijzcr, rij¡cr, crva-
rcncr. Maar dc ¡urc aurhcnrickc crcarivircir bcrcikr vaak aI o¡ jongc IccIrijd
zijn hoogrc¡unr. O¡ hcr vocrbaIvcId, o¡ dc schaarsbaan cn o¡ hcr conccrr-
¡odiumis hcr vrij normaaI aIs ro¡raIcnrcn aIs Johan CruijII, Svcn Kramcr
cn Wibi Socrjadi aI o¡ ricncrIccIrijd hcr hoogsrc bcrcikcn.
Ervaring is ccn ¡rc, maar hccIr ook ccn kccrzijdc. Ervaring smoorr dc
onbcvangcnhcid. Voor hcr vindcn van cchr crcaricvc o¡Iossingcn is onbc-
vangcnhcid wcIIichr ccn noodzakcIijkhcid. Baanbrckcndc vcrnicuwingcn
in cIkc kunsrvormkomcn bijna aIrijd van dc jongcrc gcncrarics. WcIIichr
schc¡¡cn zij o¡ rij¡crc IccIrijd ¡as hun mccsrcrwcrk, maar dar is dan vccIaI
ccn ¡crIccrioncring van dc vcrnicuwcndc idcccn uir hcr bcgin van hun
arrisrickc Ioo¡baan.
Waar jong ro¡raIcnr in dc s¡orr cn in dc kunsr aIIc ruimrc krijgr om
zich rc onr¡Iooicn cn sncI hcr hoogsrc ¡odiumrc bcrrcdcn, is dir binncn
organisarics ccn zcIdzaamhcid. Dar is mcrkwaardig. Is cr wcI ccn gocd
argumcnr rc bcdcnkcn waaromvoor jong ro¡raIcnr binncn organisarics
andcrc wcrrcn zoudcn gcIdcn dan voor raIcnr in dc s¡orr oI in dc kunsr?
Zou dir nicr dc bcIangrijksrc bron voor baanbrckcndc vcrnicuwingcn cn
innovarics kunncn zijn?
WlJSh£l0 0kkL1 M£1 0£ Jkk£h?
Er is ccn groor vcrschiI russcn Iichaamcn gccsr, is mcn gcncigd rc dcnkcn.
S¡orr oI muzick vaIr roch nicr rc vcrgcIijkcn mcr dc dcnkkrachr, wijshcid
cn hcIico¡rcrvicwdic nodig zijn omorganisarics rc Icidcn? Is hcr nicr zo
dar hcr mcnscIijk brcin ¡as o¡ vccI Iarcrc IccIrijd zijn hoogrc¡unr bcrcikr
dan hcr mcnscIijk Iichaam? Dar Iigr cr maar aan hoc jc hcr dchniccrr. Maar
hcr is wcI ccn rckcn aan dc wand dar nicr aIIccn bij IichamcIijkc s¡orrcn,
maar ook bij dcnks¡orrcn dc wcrcIdro¡ wordr gcdominccrd door ricncrs
cn rwinrigcrs. Schaakgroormccsrcrs van bovcn dc vijIrig sraan bijna zondcr
uirzondcring Iagcr o¡ dc wcrcIdrangIijsr dan rocn zc bcgin rwinrig warcn.
1kL£h1 0£0lJ1
8£1£k lh h£1W£kk£h
0kh lh hl£kkk0hl££h
96
FAS¥CkATl F
Hun cnormc schar aan crvaring bicdr kcnncIijk onvoIdocndc com¡cnsaric
voor dc onbcvangcn idcccnrijkdomcn dcnkkrachr van dc jongsrc gcncra-
ric. Dcsondanks zijn cr nauwcIijks ricncrs cn rwinrigcrs rc vindcn binncn
dc ro¡ van hicrarchischc organisarics. Dc vijIrigcrs cn zcsrigcrs zijn cr in dc
mccrdcrhcid. Dar komr doordar dc wcg naar dc hicrarchischc ro¡ zo Iang
is. Tc Iang.
££h 0£0 ¥kh 23 Jkkk?
Ecn CEOvan z( jaar dic ccn muIrinarionaI Icidr, ccn minisrcr-¡rcsidcnr van
z¡ jaar, ccn ¡¬-jarigc sraarssccrcraris van SociaIc Zakcn - zou dar dan dc
o¡Iossing zijn voor dc aan¡ak van dc maarscha¡¡cIijkc cn bcdrijIscconomi-
schc vraagsrukkcn van dczc rijd? Dir zaI voor dc mccsrcn aIs ccn zccr bizar
idcc kIinkcn. HiIarisch bijna. GchccI in srrijd mcr hcr wcrcIdbccId waar-
mcc wc zijn groorgcbrachr. Organisarics wordcn nu ccnmaaI gcIcid door
oudc, wijzc, bIankc manncn. Maar dar wcrcIdbccId bIaddcrr IangzaamaI.
Dc ¡rcsidcnr van dc Vcrcnigdc Srarcn is nicr mccr zo bIank aIs zijn voor-
gangcrs. Dc bondskanscIicr van DuirsIand is gccn man. Dus hcr is ook nicr
ondcnkbaar dar dc Icidcrs van organisarics in dc rockomsr aanzicnIijk
jongcr zuIIcn zijn. Maar wcIIichr ook nicr, wanr Icidcrscha¡ vraagr hccI
andcrc com¡crcnrics dan crcarivircir.
Lcidcrscha¡ cn hcr bcdcnkcn van o¡Iossingcn sraan in ¡rinci¡c Ios van
cIkaar. Organisarics hocvcn hun raIcnrvoIIc jongc mcdcwcrkcrs nicr dirccr
ror Icidcrs rc bombardcrcn, maar zc zoudcn wcI vccI mccr gcbruik kunncn
makcn van hun dcnkkrachr, crcarivircir cn idcccnrijkdom. Dar gcbcurr nu
nog nauwcIijks. Dc s¡cIrcgcIs van dc hicrarchischc organisaricsrrucruur
houdcn dar grorcndccIs rcgcn.
Dar dc wcg omhoog in dc hicrarchic zo vccI aandachr vcrcisr, dar dc
kIimmcrs ondcrwcg nog wcI ccns vcrgcrcn war cigcnIijk hcr docI van dc
organisaric was, wordr hjnrjcs aangcsri¡r door Gcorgc ShuIrz. ShuIrz
bckIccddc vcrschiIIcndc minisrcrs¡osrcn in dc Vcrcnigdc Srarcn, zowcI
ondcr Nixon aIs ondcr Rcagan. Managcmcnrbockcnaurcur TomPcrcrs
circcrr ShuIz aIs voIgr: `You romr to pullir srrvirr with thr highrst ot i1ruls, lut vou
grt so ruught up iu thr Powrr Cumr, thut vou torgrt vour worthv uspirutious.´ Waar-
bij TomPcrcrs aanrckcnr, dar hij dczcIIdc o¡mcrking ook aI van vcrschiI-
Icndc CEO's hccIr gchoord.
0£ 0£¥0L0£h ¥kh 1kkhSFkkkh1£ lhF0kMk1l£
Ecn innovaricI idcc bcginr mccsraI mcr ccn gcdachrchirs. Maar nicr cIk crc-
aricI idcc is ook ccn gocd idcc. Omcrcaricvc idcccn vcrdcr uir rc wcrkcn cn
door rc rckcncn, zijn dara nodig cn andcrc aanvuIIcndc inIormaric. In dc
vorigc ccuwwas dic inIormaric mccsraI aIgcschcrmd cn rcIaricI onrocgan-
kcIijk. KIimmcn in dc hicrarchic was vaak dc cnigc rocgangs¡oorr ror dic
97
6: TALFhT CFul l T 8FTFk l h hFTwFkKFh uAh l h Fl FkAkCFl FFh
cruciaIc inIormaric. In dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving hccIr jong
crcaricI raIcnr cchrcr sncI cn vrij makkcIijk rocgang ror cnormc hocvccI-
hcdcn inIormaric. Ecn ambiricuzc junior mcdcwcrkcr kan via hcr bcdrijIs-
ncrwcrk oI via inrrancr csscnricIc inIormaric onrsIuircn dic ccn dcccnnium
gcIcdcn nog achrcr gcsIorcn dcurcn in ordncrs cn archicIkasrcn Iag o¡gc-
sIagcn. Hcr is rcgcnwoordig nicr ongcbruikcIijk dar wcrkncmcrs in dc
Iagcrc cchcIons vrij rocgang hcbbcn ror hcr gcdigiraIisccrdc voIIcdigc kIan-
rcnbcsrand cn daar scIccrics kunncn roc¡asscn. Hcr is ook nicr ongcbruikc-
Iijk dar ccn commcrciccI mcdcwcrkcr via dc ¡c o¡ zijn wcrk¡Ick rocgang
hccIr ror aIIc gcdcraiIIccrdc omzcrgcgcvcns van dc aIgcIo¡cn jarcn, cn daar
srarisrischc bcwcrkingcn o¡ kan roc¡asscn. Hcr gcvoIg is dar diczcIIdc
ambiricuzc mcdcwcrkcr bcrcr dan ooir zijn gocdc idcccn van zijn sIcchrc
idcccn kan schcidcn. Hcr rrajccr van ruwoors¡ronkcIijk idcc ror uirvocrig
gcdcraiIIccrd ¡Ian is hccI sncI rc doorIo¡cn.
000£k£ J0h0£k£h
AIs wc hcr hcbbcn ovcr jong raIcnr, gaar hcr nicr zozccr omIccIrijd, maar
voornamcIijk ovcr onbcvangcnhcid. Ovcr dc ¡aradox dar gccn crvaring ccn
¡rc is. Dic onbcvangcnhcid is nicr aIIccn rc vindcn bij jongcrcn, maar vaak
ook bij 'oudcrc jongcrcn' zoaIs hcrinrrcdcrs, zij-insrromcrs, omgcschooI-
dcn, nicuwaangcrrokkcn wcrkncmcrs dic uir ccn hccI andcrc bcdrijIsrak
komcn, korromaIIc nicuwkomcrs in ccn organisaric. Dar is dc krachr van
dc buircnsraandcr. Ecn krachr dic vaak ondcrschar wordr. OI domwcg
gcncgccrd.
In hcr managcmcnrbock Puru1igmu´s. Mrutulr mo1rllru voor 1r torlomst
bcschrijIr JocI Barkcr vcIc vcrmakcIijkc ¡rakrijkvoorbccIdcn hicrvan. Dc
rodc draad van aI dic voorbccIdcn is dar dc buircnsraandcr oI dc nicuwko-
mcr nicr gchindcrd wordr door zijn crvaring, maar mcr zijn Irissc bIik ccn-
voudig zicr waar in dc organisaric gcmakkcIijk vcrbcrcringcn zijn aan rc
brcngcn. Dc crvarcn mcdcwcrkcrs hcbbcn hicr mccr mocirc mcc, doordar
zij aI gcwcnd zijn aan dc huidigc siruaric cn aIIcrIci vasrc gcwoonrcs
hcbbcn aangcIccrd.
VoIgcns Barkcr kunncn mcdcwcrkcrs daaromjuisr in hun ccrsrc wcrk-
wcck dc mccsrc innovaricvc waardc Icvcrcn. Dcsondanks wordr binncn
organisarics maar zccr wcinig gcbruikgcmaakr van dir ¡orcnriccI. Dc gang-
barc gcdachrc is dar nicuwkomcrs hun mond mocrcn houdcn. Zc mocrcn
ccrsr ingcwcrkr wordcn cn crvaring o¡docn. Daarna is hcr vrocg gcnocg
omzich mcr hcr bcIcid rc bcmocicn cn idcccn rc s¡uicn.
Dc organisarics dic wcI aI dankbaar gcbruikmaakrcn van dc 'crcaricvc
krachr van dc buircnsraandcr', warcn in dc vorigc ccuwvoornamcIijk aan-
gcwczcn o¡ nicuwc mcdcwcrkcrs cn incidcnrccI ccn inrcrim-managcr.
Maar in dc casvcrarischc organisaric wordr dar ¡orcnriccI aan crcaricvc
98
FAS¥CkATl F
dcnkkrachr van dc buircnsraandcr oncindig vccI grorcr, doordar cr via dc
divcrsc inIormcIc ncrwcrkcn gc¡ur kan wordcn uir dc idcccnrijkdomvan
kIanrcn, Icvcrancicrs, bcIanghcbbcndcn cn icdcrc andcrc bcIangsrcIIcndc
in dc rrow1.
Wannccr cr in organisarics word gcs¡rokcn ovcr vcrandcringcn cn
innovarics, vaIr rcgcImarig dc rcrmout-ot-thr-lox dcnkcn. Dc rcaIircir is
cchrcr dar dc mccsrc vcrandcringcn cn innovarics nicr zozccr onrsraan door
out-ot-thr-lox dcnkcn, maar vooraI door out-ot-thr-lox Iczcn cn onrmocrcn.
0k£MF£LS 10SS£h l0££ £h 0l1¥0£klh0
In dc hicrarchischc organisarics zijn cr aIrijd wcI individucn gcwccsr dic cr
in sIaagdcn ommcr vccI cnrhousiasmc cn doorzcrringsvcrmogcn dc hicrar-
chischc Iagcn rc rrorscrcn cn hun idcccn door rc Iarcn srromcn ror dc ro¡
van dc hicrarchic. Maar dan?
Hcr gangbarc vcrvoIg was dar dc bcsIuirvorming vccI rijd kosrrc. AIs cr
aI ccn har kwamvan bovcnaI, dan ging daar zo vccI rijd ovcrhccn, dar hcr
aanvankcIijkc cnrhousiasmc aIwccr hink was gcrcm¡crd.
Ecn andcr rv¡crcnd vcrschijnscI is dar hcr oors¡ronkcIijkc idcc rcrug-
komr in aangc¡asrc vorm. Soms zcIIs bijna onhcrkcnbaar. OI uirgcrckcnd
dc crux van hcr oors¡ronkcIijkc idcc is cr uirgchIrcrd.
ZowcI dic vcrrraging aIs dic aan¡assingcn vormcn drcm¡cIs.
In dc casvcraric kunncn idcccn vrijwcI onmiddcIIijk vanaI hcr onr-
sraansmomcnr |wannccr hcr cnrhousiasmc o¡ zijn hoogsr is) wordcn
omgczcr van idcc naar uirvocring.
Hcr cruciaIc vcrschiI is dc cxrrcmc daIing van dc o¡srarrkosrcn.
In dc oudc cconomic was hcr wachrcn o¡ dc hicrarchischc bcsIuirvor-
ming noodzakcIijk. Dc uirvocring van idcccn kosrrc vaak vccI gcId cn dc
budgcrrcn mocsrcn binncn dc hicrarchic wordcn vasrgcsrcId, aIvorcns mcn
van srarr kon gaan. In dc casvcrarischc samcnIcving is hcr in dc mccsrc
gcvaIIcn mogcIijk omzondcr kosrcn |aIrhans, mcr bchuI¡ van dc bcsraandc
middcIcn) rc bcginncn mcr dc uirvocring van idcccn. AIs cr in ccn Iarcr sra-
diumaIsnog budgcrrcn oI aanvuIIcndc invcsrcringcn noodzakcIijk zijn,
kunncn dczc bcsIissingcn vccI gcmakkcIijkcr cn sncIIcr gcnomcn wordcn,
doordar dc ccrsrc rasrbarc rcsuIrarcn van hcr idcc aI zichrbaar zijn.
FAS¥CkATl F
h00F0S10k 7 SkM£h0£¥k1
Als bl| het ultbreken van de kredletcrlsls de ercten der aarde publlekell|k
verkcndleen dat cns huldlee eeldstelsel nlet laneer vcldcet en aan herzle-
nlne tce ls, eaan steeds meer mensen zlch afvraeen: wct is celd eicenlijk:
uan drlnet weer het besef dccr dat cns eeld alleen nce maar een vlrtueel
eetal ls, waarvan de waarde µitslµitend is cebcseerd cp vertrcµwen. uat
lnzlcht cpent de wee naar aanvullende cf alternatleve eeldmlddelen. 8l|-
vccrbeeld zélf eeld drukken!
Celd bll|kt nlet alleen een rullmlddel te zl|n, maar cck het machtsmlddel
van de bureaucratle. uccr eeldstrcmen vrl| te eeven cf teeen te hcuden,
cefent de hlerarchle macht ult. ln de huldlee samenlevlne ls het eeldden-
ken zó dcmlnant eewcrden, dat creanlsatles en lndlvlduen verkeerde
besllsslneen nemen en dat het zlcht cp ecede cplcsslneen cntncmen
wcrdt. Als we in cns denken niet lcncer celd rentrccl stellen, mccr veel
meer kijken nccr wccrde, wcrden betere, slimmere, eenvcµdicere en
ccedkcpere cplcssincen zirhtbccr. ue wetenschap dat cck eeld alleen
maar eebaseerd ls cp vertrcuwen, maakt het eemakkell|ker cm te vertrcu-
wen cp waarde.
I00
I0I
7
Wkkk0£8£FkLlh0
Wk1 lS 0£L0?
War is gcId? Dic vraag wordr maar zcIdcn gcsrcId. Dar is o¡vaIIcnd, wanr
hcr Icnomccn gcId s¡ccIr ccn zccr dominanrc roI in hcr bcsraan van zowcI
individucn aIs organisarics. Voor mcnigccn is gcId zcIIs dc sIcurcI ror hcr
gcIuk. Voor andcrcn is gcId roch o¡ zijn minsr dc moror van hcr bcsraan.
Mourv mulrs thr worl1 go rouu1, zo Iuidr dc bckcndc zcgswijzc. Maar aIs gcId
zo bcIangrijk is, waaromvraagr dan sIcchrs ccn cnkcIc zondcrIing zich aI
war gcId ¡rccics is?
Zo was hcr rordar in zoo8 ccn mondiaIc hnancicIc crisis uirbrak. Schijn-
barc zckcrhcdcn bIijkcn o¡ccns mindcr zckcr rc zijn. Hcr onaanrasrbarc
insriruur bank bIijkr bijvoorbccId vccI wankcIcr rc zijn dan icdcrccn aIrijd
gcdachr had. Ecn bank kan omvaIIcn, zo Iczcn wc o¡ccns dagcIijks in dc
kranr. Ecn bank kon aIrijd aI omvaIIcn, maar dar was ccn zuivcr rhcorcrisch
sccnario, dar aIIccn goId voor hccI kIcinc bankcn, in dc margc van dc hnan-
cicIc wcrcId. Wic bijvoorbccId in zoo6 ¡ubIickcIijk zou bcwcrcn dar ook
ABN-AMROoI Forris Bank IaiIIicr zou kunncn gaan, zou waarschijnIijk
voor gck wordcn vcrkIaard, oI in hcr gunsrigsrc gcvaI nicr scricus wordcn
gcnomcn. Maar in zoo8 cn zoon gaan wcrcIdwijd raIIozc grorc bankcn ovcr
dc ko¡. Andcrc bankcn cn vcrzckcraars - waarondcr cnkcIc van dc groorsrc
rcr wcrcId - wordcn rcrnauwcrnood gcrcd dankzij duizcndcn miIjardcn
curo's aan ka¡iraaIinjccrics van ovcrhcdcn, waarvan dc gcvoIgcn nog nicr
zijn rc ovcrzicn. In dir nicuwc hnancicIc Iandscha¡ wordr dc vraag 'War is
gcId cigcnIijk?' o¡ccns hccI acruccI cn rcIcvanr. Hcr is nicr Iangcr dc cnkcIc
zondcrIing dic dczc vraag srcIr.
0£L0 £¥0L0££k1
Hcr anrwoord o¡ dc vraag war gcId is, vcrandcrr in dc Ioo¡ dcr ccuwcn.
Voor ccn hcIdcr bcgri¡ van hcr Icnomccn gcId, bIikkcn wc korr rcrug o¡ dc
gcschicdcnis crvan.
AI mccr dan vicrduizcnd jaar gcIcdcn bcdachrcn sIimmcrikcn dar ruiI
in narura vaak crg omsIachrig is, cn gcbruikrc mcn daaromkIom¡jcs goud
aIs ruiImiddcI. Hcr nadccI daarvan was dar dc kIom¡jcs srccds gcwogcn
I02
FAS¥CkATl F
mocsrcn wordcn omdc waardc vasr rc srcIIcn. Dc voIgcndc hnancicIc inno-
varic was dc inrroducric van munrcn. Dc waardc was aI in dc munr gcsIa-
gcn.
Ecn grorc zak voI munrcn was zwaar cn Iasrig rc vcrvocrcn. Dar ¡ro-
bIccmwas o¡ rc Iosscn door munrcn bij ccn bank rc srorrcn. In ruiI krccg
mcn ccn srorringsbcwijs. In ccn srad vcrdcro¡ kon mcn bij ccn andcr hIiaaI
van dc bank hcr srorringsbcwijs wccr omruiIcn voor ccn zak voI munrcn.
Daarna was hcr nog maar ccn kIcinc sra¡ dar hcr ¡roccs van omruiIcn wcrd
ovcrgcsIagcn cn hcr srorringsbcwijs |aan roondcr) aIs bcraaImiddcI wcrd
gcbruikr, waarmcc dc voorIo¡cr van hcr bankbiIjcr was onrsraan.
Dc sraar cIaimdc daarna hcr mono¡oIic o¡ hcr drukkcn cn uirgcvcn van
bankbiIjcrrcn, door hcr sraarsgcId uir rc roc¡cn ror cnig wcrrig bcraaImid-
dcI. Oors¡ronkcIijk wordcn dc bankbiIjcrrcn nog gcdckr door ccn ondcr-
Iiggcndc goudvoorraad, maar in rijdcn dar dc sraar gcId rc korr komr voor
dc ovcrhcidsuirgavcn |vooraI in rijdcn van kosrbarc oorIogcn), onrdckrc dc
sraar ccn gcmakkcIijkc manicr omhcr bcgroringsrckorr o¡ rc Iosscn: cxrra
bankbiIjcrrcn Iarcn drukkcn. Hicrdoor wcrd hcr gcId mindcr waard, inha-
ric gcnocmd.
Omdc gcvarcn van inharic rc bcrcugcIcn, wcrd in ¡n(( hcr akkoord van
Brcrron Woods gcsIorcn. Dc (( dccIncmcndc Iandcn ko¡¡cIdcn dc waardc
van hun narionaIc vaIura aan dc waardc van dc Amcrikaansc doIIar, cn dc
doIIar o¡ zijn bcurr wcrd gcko¡¡cId aan dc goudvoorraad. Hcr gcIdsvs-
rccmwas gcbasccrd o¡ ccn zogcnocmdc goudcn srandaard: in rhcoric was
hcr mogcIijk omdc bankbiIjcrrcn omrc ruiIcn voor goud, cn daaraan onr-
Iccndc hcr gcId zijn waardc, oI bcrcr gczcgd: zijn gcIooIwaardighcid.
Hcr Brcrron WoodssvsrccmIuncrionccrdc cnigc dcccnnia uirsrckcnd,
maar dar namnicr wcg dar dc dccIncmcndc Iandcn hun moncrairc onaI-
hankcIijkhcid dccIs haddcn aIgcsraan aan dc Amcrikaansc ovcrhcid. Brcr-
ron Woods was gcbasccrd o¡ hcr vcrrrouwcn van dc wcrcIdcconomic in dc
disci¡Iinc van hcr Amcrikaansc moncrairc bcIcid. Dar vcrrrouwcn wcrd
mindcr rocn dc Amcrikaansc ovcrhcid hcr bcsIuir namomvcIc doIIars bij
rc drukkcn, omdc VicrnamoorIog rc kunncn hnancicrcn. VccI Iandcn wis-
scIdcn daaromhun doIIarvoorraad omin goud. Hicrdoor krom¡ dc Amcri-
kaansc goudvoorraad zo srcrk, dar dc Vcrcnigdc Srarcn gcnoodzaakr warcn
omdc goudcn srandaard Ios rc Iarcn. Zodocndc kwamin ¡n¬( hcr Brcrron
Woodssvsrccmrcn cindc.
Sinds ¡n¬( is dc waardc van hcr gcId cigcnIijk uirsIuircnd nog gcbasccrd
o¡ vcrrrouwcn. Dc cnigc rcdcn waaromwij zovccI waardc hcchrcn aan ccn
biIjcr van hondcrd curo is dar wij ccn rorsvasr vcrrrouwcn hcbbcn dar aI
onzc mcdcburgcrs dar biIjcr zuIIcn accc¡rcrcn aIs bcraaImiddcI, zodar wc
hcr gcId rc aIIcn rijdc ovcraI kunncn inruiIcn voor gocdcrcn cn dicnsrcn. In
dc mccsrc wcsrcrsc cconomiccn is hcr vcrrrouwcn zo ongckcnd groor, dar
I03
;: wAAkuF8FPALl hC
dc waardc van gcId massaaI aIs ccn onbcrwisrbarc vanzcIIs¡rckcndhcid
wordr bcschouwd.
Zo hccI vanzcIIs¡rckcnd is dar hcIcmaaI nicr, wanr cr zijn gcnocg voor-
bccIdcn van Iandcn waar dc inharic zo hoog is, dar dc burgcrs hun cigcn
moncrairc aurorircircn dusdanig wanrrouwcn dar ccn groor dccI van dc
IokaIc handcI iIIcgaaI mcr buircnIandsc vaIura wordr bcraaId, in ¡Iaars van
mcr dc cigcn narionaIc vaIura. Maar in dc wcsrcrsc cconomiccn is hcr vcr-
rrouwcn dusdanig groor, dar cr zcIIs srccds mccr giraaI gcId kan wordcn
gccrcccrd. Wic ccn huis wiI ko¡cn, kan bijvoorbccId bij dc bank (oo.ooo
curo Icncn. Dc bank schc¡r dic (oo.ooo curo uir hcr nicrs, door hcr invoc-
rcn van zcs cijIcrrjcs in ccn com¡urcrsvsrccm. O¡ dar momcnr is dc roraIc
gcIdvoorraad rocgcnomcn.
Hcr huidigc gcId is gccvoIuccrd ror ccn gcraI o¡ ccn dagaIschriIr. Bcra-
Iingcn gcschicdcn giraaI, mcr ¡in oI mcr crcdircard. Aan dc mccsrc bcraaI-
rransacrics komr gccn bankbiIjcr mccr rc ¡as. Nadar ccrsr dc mogcIijkhcid
wcrd IosgcIarcn ombankbiIjcrrcn rcgcn goud in rc wisscIcn, is nu zcIIs dc
mogcIijkhcid IosgcIarcn omhcr gcId rcgcn munrcn cn bankbiIjcrrcn in rc
wisscIcn. AIrhans, nicr aIIcmaaI rcgcIijk. Wanr dc roraIc gcIdhocvccIhcid is
vcIc maIcn grorcr dan dc roraIc hocvccIhcid bankbiIjcrrcn.
Hcr crccrcn van gcId is nicr Iangcr hcr ¡riviIcgc van dc sraar. Hcr ovcr-
grorc dccI van hcr gcId dar dagcIijks wordr gcscha¡cn, wordr gccrcccrd
door bankcn, ¡arricuIicrc organisarics dus. WcIiswaar is dar aan srrcngc
ovcrhcidsrcgcIs gcbondcn, zodar dc bankcn nicr ongcbrcidcId gcId kunncn
schc¡¡cn, maar waar rcgcIs cn wcrrcn zijn, zijn invcnricvc mcnscn dic dc
mazcn in dc wcr onrdckkcn cn IcgaIc consrrucrics bcdcnkcn omdc wcr rc
omzciIcn. Zo onrsrond dc krcdicrcrisis, doordar bankcn hun wcrrcIijkc
ruimrc omkrcdicrcn rc vcrsrrckkcn |Iccs: gcId rc schc¡¡cn) vcrgroorrcn
door hun uirsraandc krcdicrcn rc kni¡¡cn, rc ¡Iakkcn, rc bundcIcn cn door
rc sIuizcn naar andcrc bankcn cn insrirurioncIc bcIcggcrs.
0£ k0MS1 ¥kh 0£ 0£L0lh0£hl£0kS
In dc bankwcrcId wcrd dc aIgcIo¡cn dcccnnia ccn immcns srcIscI van
hnancicIc dcrivarcn onrwikkcId. Oors¡ronkcIijk warcn dczc dcrivarcn
bcdocId omhandcIsrisico's aI rc dckkcn. Mcr bchuI¡ van o¡rics kondcn
ondcrncmingcn zich bijvoorbccId wa¡cncn rcgcn hcr risico van grorc ¡rijs-
schommcIingcn van grondsroI¡rijzcn oI wisscIkocrscn. Maar in dc ¡rakrijk
wcrdcn dczc dcrivarcn o¡ grorc schaaI gcbruikr omrc s¡ccuIcrcn. Hcr
middcI was crgcr dan dc kwaaI. In ¡Iaars van dar dc risico's vcrkIcind
wcrdcn, wcrdcn dc risico's cr juisr door vcrgroor. Mcr cnigc rcgcImaar wcrd
dc hnancicIc wcrcId o¡gcschrikr door incidcnrcn, waarbij ondcrncmingcn
oI bankcn ccn miIjardcnsrro¡ Icdcn door onkundc, ovcrmocd oI Iraudc mcr
dcrivarcns¡ccuIaric door sIcchrs ccn oI cnkcIc individucIc wcrkncmcrs.
I04
FAS¥CkATl F
Bcrnard Licracr is ccn van dc zcIdzamc zondcrIingcn dic aI in ¡nnn dc vraag
srcIdc 'War is gcId?' Hij bcanrwoordr dic vraag in ccn dik bock, Thr Futurr ot
Mourv |zic hooIdsruk z), waarin hij min oI mccr dc krcdicrcrisis van ricn
jaar Iarcr voors¡cIr. Licracr srcIr dar sIcchrs hccI wcinig mcnscn zich crvan
bcwusr zijn dar wc in ccn wcrcIdwijd casino Icvcn waarin dagcIijks bijna
(ooo miIjard doIIar van cigcnaar wisscIr. SIcchrs z ¡roccnr daarvan wordr
bcsrccd omgocdcrcn oI dicnsrcn rc bcraIcn cn n8 ¡roccnr gaar omin s¡ccu-
Iarics. Licracr concIudccrr dar hcr huidigc gcIdsvsrccmIundamcnrccI insra-
bicI is. Dc hnancicIc crisis is gccn rijdcIijk ¡robIccm, maar ccn srrucrurccI
¡robIccm, aIdus Licracr, omdar hcr gcIdsvsrccmaI ccuwcn gcIcdcn door dc
mcns is onrwor¡cn, in ccn rijd dic andcrs was dan dc huidigc rijd.
In dc huidigc rijd mocrcn divcrsc ro¡Iuncrionarisscn van bankcn cn
hnancicIc aurorircircn mcr schroomcrkcnncn dar cr door huuuriul rugiurr-
riug ccn srcIscI van hnancicIc dcrivarcn is onrsraan dar dusdanig com¡Icx
is, dar zcIIs dc ro¡ van dc hnancicIc wcrcId hcr gchccI van hcr gcIdsvsrccm
nicr mccr hcIdcr kan ovcrzicn. Nadar dc wcsrcrsc cconomiccn gcrroIIcn
wcrdcn door ccn wcrcIdwijdc krcdicrcrisis, Iic¡ hcr rorsvasrc vcrrrouwcn in
hcr gcIdsvsrccmccn hinkc dcuk o¡. Licracrs bock uir ¡nnn bcIccIdc ccn
warc rcvivaI, cn cr kIinkr ccn srccds Iuidcrc o¡roc¡ ror ccn IundamcnrcIc
hcrzicning van hcr huidigc gcIdsvsrccm, omdar hcr svsrccmicrs rc rigou-
rcus is doorgccvoIuccrd.
h0l0l0 0£L0S¥S1££M S1kk1 1£k 0lS00SSl£
OvcraI in hcr Iand zijn ¡urrcn, zondcr dar dar ccn ¡robIccmis, maar zodra
crgcns ccn ono¡Icrrcnd kaII zo domis omin zo'n ¡ur vaIIcn, kIinkr aI sncI
dc roc¡ omdc ¡ur rc dcm¡cn. Hcr is ccn naruurIijkc rcacric van vccI
mcnscn ombij cIk onhciI maarrcgcIcn rc vcrIangcn omrisico's uir rc sIui-
rcn cn rockomsrig onhciI rc voorkomcn. In dar Iichr bczicn wckr hcr gccn
cnkcIc vcrwondcring dar zodra cr ccn hnancicIc crisis uirbrcckr, cr mcnscn
o¡sraan dic roc¡cn dar cr icrs IundamcnrccI mis is mcr hcr gcIdsvsrccm. Is
dar borrcI¡raar? Zijn dar gcIuidcn uir dc ondcrbuik van dc samcnIcving? OI
is cr dir kccr cchr icrs mis? Hcr zijn dir kccr nicr dc minsrcn dic van zich
Iarcn horcn. Ecn kIcinc bIocmIczing:
º Jcan-CIaudc Trichcr |Icbruari zoon):
'AIIcs mocr vcrandcrcn. Wc mocrcn bcscIIcn dar hcr svsrccmrc zwak is
gcbIckcn.'
Iruu-Cluu1r Trirhrt is prrsi1rut vuu 1r Luroprsr Crutrulr Buul.
I05
;: wAAkuF8FPALl hC
º Gcorgc Soros |augusrus zoo8):
'Hcr hnancicIc svsrccmIoo¡r o¡ zijn cindc.'
Crorgr Soros is lrurssprruluut, hluutroop ru ou1rrurmrr mrt rru grsrhut vrrmo-
gru vuu ìì miljur1 1ollur, wuurmrr hij op 1r z¬r pluuts stuut vuu Forlrs´ ruuglijst
vuu rijlstr mrusru trr wrrrl1. Duuruuust is Soros uutrur vuu vijt lorlru, wuurou-
1rr Dr :rrplrl vuu 1r Amrriluuusr murht |zoo() cn Dr illusir vuu outrilluurhri1
|zoo6).
º BiII Gross |augusrus zoo8):
'In dc hnancicIc wcrcId is dc aIgcIo¡cn jarcn mcr huuuriul rugiurrriug
ccn schaduwsvsrccmgccrcccrd, waarmcc winsrcn kunncn wordcn
gcrovcrd, cn vcrIiczcn kunncn wordcn vcrborgcn. Dczc wcrcId is nu
ingcsrorr.'
Bill Cross is 1r grootstr olligutirlrlrggrr trr wrrrl1, uls lrhrrr1rr vuu hrt olligu-
tirtou1s Pimro.
º Warrcn BuIIcr |zoo():
'Dcrivarcn zijn hnancicIc massavcrnicrigingswa¡cns.'
Wurrru Buttrt stuut lrlru1 uls ´s wrrrl1s mrrst surrrsvollr lrlrggrr. Hij lrgou mrt
uirts, muur pussrrr1r lrgiu zoo8 Bill Cutrs uls rijlstr prrsoou trr wrrrl1.
º NicoIas Sarkozv |sc¡rcmbcr zoo8):
'Dc manicr waaro¡ hcr wcrcIdwijdc ka¡iraIismc wcrkr, mocr grondig
rcgcn hcr Iichr wordcn gchoudcn. Dc krcdicrcrisis hccIr crnsrigc onvoI-
komcnhcdcn bIoorgcIcgd in dc wijzc waaro¡ bankcn inrcrnarionaaI
zakcndocn. Hcr wcrcIdwijdc hnancicIc svsrccmmocr wordcn hcrzicn,
zoaIs wc ook in ¡n(( hcbbcn gcdaan in Brcrron Woods. Wc kunncn dc
cconomic van dc z¡c ccuwnicr bIijvcn bcsricrcn mcr dc insrrumcnrcn
van dc zoc ccuw.'
Nirolus Surlo:v is prrsi1rut vuu Fruulrijl.
º Gordon Brown |okrobcr zoo8):
'Er mocr ccn nicuwBrcrron Woods komcn. Er is ccn nicuwc conIcrcnric
nodig omhcr inrcrnarionaIc hnancicIc svsrccmdrasrisch rc hcrvormcn.
AIIccn door wcrcIdwijdc acric kunncn wc hcr vcrrrouwcn voIIcdig hcr-
srcIIcn dar nodig is omdc inrcrnarionaIc hnancicIc ordc o¡ rc bouwcn.
Dc oudc naoorIogsc hnancicIc insrirurcn zijn gcdarccrd cn Iuncrionc-
rcn nicr mccr in ccn gchccI nicuwrijd¡crk van o¡cn cconomiccn cn
mondiaIc concurrcnric. War nodig is: grcnsovcrschrijdcnd roczichr o¡
hnancicIc insrirurcn cn wcrcIdwijdc univcrscIc accounranrsrcgcIs voor
dc waardcring van acriva cn ¡assiva.'
Cor1ou Browu wus tru tij1r vuu 1r:r uitspruul prrmirr vuu Lugrluu1.
I06
FAS¥CkATl F
AIs zowcI bankicrs aIs bcIcggcrs aIs rcgcringsIcidcrs hcr crovcr ccns zijn
dar hcr gcIdsvsrccmdrasrisch hcrvormd mocr wordcn, dan zaI cr vasr wcI
icrs gaan vcrandcrcn. Ovcrigcns dcnkcn dc ingcwijdcn daarbij nicr zozccr
aan ccn hcrinvocring van ccn goudcn srandaard. Hcr Iigr mccr in dc Iijn
dcr vcrwachring dar cr mccr cn srrcngcrc rcgcIs komcn, dar hcr roczichr
wordr vcrschcr¡r cn dar cr ccn ccnrraIc wcrcIdbank zaI komcn.
Zodra hcr gcIdsvsrccmrcr discussic sraar, rcagcrcn vccI mcnscn vcrbc-
rcn: 'Mocrcn wc hcr gcId dan soms aIschaIIcn cn rcrug naar dc ruiIhandcI?'
Ncc, dar is nicr aan dc ordc. RuiIhandcI is vccI rc onhandig voor ccn sIagcr
dic brood wiI ko¡cn rcrwijI dc cnigc bakkcr in dc srad vcgcraricr is. Maar
ruiIhandcI is nicr hcr cnigc aIrcrnaricI voor gcId. Licracr zcgr hicrovcr:
'GcId is nicr gcmaakr door God. Wc vcrgcrcn dar wijzcII dc bcdcnkcrs zijn
van hcr huidigc gcIdsvsrccmdar aan dc bron Iigr van vccI ¡robIcmcn in dc
wcrcId, zowcI o¡ hcr nivcau van Iandcn, organisarics aIs van individucn.
GcId is zo vanzcIIs¡rckcnd gcwordcn, dar wc vcrgcrcn dar cr aIrcrnaricvcn
zijn.'
Licracr zicr zcII vccI hciI in com¡Icmcnrairc gcIdsvsrcmcn, dic aIs
buIIcr Iungcrcn naasr hcr huidigc - aI dan nicr gcrcguIccrdc - gcIdsrcIscI.
Vcrdcro¡ in dir hooIdsruk Iccsr u mccr hicrovcr.
In dc casvcraric hocvcn wc cchrcr nicr rc wachrcn ror dc ro¡ van dc hic-
rarchic ccn nicuwgcIdsvsrccmhccIr ingcvocrd. Ecn kcnmcrk van dc casv-
craric is immcrs: vandaag bcdachr, morgcn bcginncn. Dar kan ook mcr
gcId.
¥kh 0£L0 hkkk Wkkk0£
In dc casvcraric bIijkr dar aI hccI vccI vcrandcringcn mogcIijk wordcn door
aIIccn maar in ons brcin dc roI cn dc bcrckcnis van gcId rc nuanccrcn. Door
in aIIc cconomischc ¡roccsscn cn in aIIc organisarorischc modcIIcn dc
nadruk rc vcrschuivcn van gcId naar waardc. Zo rcvoIurionair is dar ovcri-
gcns nicr. Hcr is ccrdcr ccn kwcsric van rcrug naar dc basis. Wanr zcIIs aIs
wc hcr uirgangs¡unr inracr wiIIcn Iarcn dar gcId dc moror van hcr bcsraan
is, waar gaar hcr dan wcrkcIijk om? Omdc ¡a¡icrcn biIjcrrcn mcr gcIdo¡-
druk cn dc cijIcrrjcs o¡ ccn bankrckcning? OI gaar hcr omdc ondcrIig-
gcndc waardc, dic aan hcr gcId rcn grondsIag Iigr? Gaar hcr uircindcIijk om
gcId, oI gaar hcr omwaardc?
Dc invIocd van gcId is rc vcr doorgcschorcn. In ¡Iaars van rcuzchandig
huI¡middcI omrransacrics, samcnwcrking cn s¡cciaIisaric rc IaciIircrcn, is
gcId in hcr dagcIijks Icvcn vcrwordcn ror ccn middcI dar maar aI rc vaak dc
vooruirgang in dc wcg zir, dar bcdrijvcn cn ovcrhcid vcrhindcrr ror sIag-
vaardig handcIcn, dar ccn bcIangrijkc roI s¡ccIr in hcr onrsraan van
burcaucrariccn, cn dar bovcnaI o¡ grorc schaaI hcr zichr onrnccmr o¡ dc
wcrkcIijkc waardc. En daardoor zicn wc dc o¡Iossingcn nicr mccr.
I07
;: wAAkuF8FPALl hC
GcId is in dc rradirioncIc hicrarchischc cconomic zo dominanr gcwordcn
aIs dc mccrccnhcid van waardc, dar gcId cn waardc ¡rakrisch svnonicmcn
zijn gcwordcn. In hcr coIIccricI bcwusrzijn is dc voIgordc gcIcidcIijk omgc-
draaid. Oors¡ronkcIijk was hcr zo: aan icrs van waardc, kun jc ccn ¡rijs-
kaarrjc hangcn. Maar dar wcrd rcn onrcchrc omgcdraaid: hcr ¡rijskaarrjc
bc¡aaIr nu war dc waardc is. Dic coIIccricvc gcdachrc is aan hcrzicning roc.
AIs dc bcurswaardc van ccn bcdrijI binncn ccn jaar mcr <o ror n< ¡ro-
ccnr daaIr - zoaIs divcrsc bcdrijvcn ovcrkwamin zoo8/zoon - rcrwijI bij dic
bcdrijvcn nog ncr zo vccI mcnscn wcrkcn, nog ncr zo vccI ¡roducrcn
gcmaakr wordcn cn nog ncr zo vccI ¡roducrcn vcrkochr wordcn rcgcn
dczcIIdc ¡rijzcn, dan is hcr nicr mccr voI rc houdcn dar dc hnancicIc
waardc aIrijd ccn gocdc aIs¡icgcIing is van dc wcrkcIijkc waardc. Hcr
bcIang van waardcbc¡aIing bIijIr onvcrmindcrd groor. Maar dc wijzc
waaro¡ dc waardc bc¡aaId wordr, is roc aan hcrzicning, aan mccr conracr
mcr dc wcrkcIijkhcid. Dc mondiaIc hnancicIc crisis van zoo8 is in dc kcrn
ccn rcchrsrrccks uirvIociscI van dc rocgcnomcn vcrwijdcring russcn hnan-
cicIc waardcbc¡aIing cn dc ondcrIiggcndc rccIc waardc.
Hcr onvcrmijdcIijkc gcvoIg van ccn rc vcr doorgcschorcn nadruk o¡
gcId cn rc wcinig oog voor waardc, is dar zowcI ovcrhcid, bcdrijvcn aIs indi-
viducn voorrdurcnd bcsIissingcn ncmcn dic ror maarscha¡¡cIijkc achrcr-
uirgang Icidcn. En uircindcIijk dus ror ccn achrcruirgang van diczcIIdc
ovcrhcid, bcdrijvcn cn burgcrs.
AIs dc nadruk wordr vcrIcgd van gcId naar waardc, wordcn andcrc
bcsIissingcn gcnomcn, dic o¡ rcrmijn mccr ¡rohjr o¡Icvcrcn. Ecn rc srcrkc
nadruk o¡ gcId daarcnrcgcn Icidr ror oncvcnrcdig vccI korrcrcrmijnbcsIis-
singcn.
Ecn zcIIsrandig ondcrncmcr dic ovcr ricn jaar vcIc miIjocncn winsr kan
makcn door vandaag ccn miIjocn rc invcsrcrcn, zaI nicr sncI aarzcIcn. Maar
ccn managcr in Ioondicnsr dic ¡cr sc mocr scorcn bij dc ccrsrvoIgcndc
kwarraaIcijIcrs, omdar zowcI zijn ¡crsoonIijkc carricrc aIs dc conrinuIrcir
van zijn ondcrncming daarvan aIhankcIijk zijn, hccIr nauwcIijks dc mogc-
Iijkhcid omvcrsrandigc Iangcrcrmijninvcsrcringcn rc docn. En dar gcIdr
ook voor ccn zcIIsrandig ondcrncmcr dic gccn vrij cigcn vcrmogcn hccIr
omdc invcsrcring rc hnancicrcn. Wanr hcr vaIr nicr mcc omccn cxrcrnc
hnancicr rc vindcn voor ccn invcsrcring dic ¡as ovcr Iangc rijd rcndcmcnr
gaar o¡Icvcrcn. War nicr vcrwondcrIijk is, wanr dc cxrcrnc hnancicr is
doorgaans ccn managcr dic bij dc voIgcndc kwarraaIcijIcrs mocr scorcn.
Maar hcr rij kccrr, ondcr andcrc door dc rocncmcndc maarscha¡¡cIijkc
aandachr voor duurzaamhcid. Daardoor wordr in dc bcsIuirvorming mccr
rckcning gchoudcn mcr rockomsrigc waardc. Ecn andcrc bcIangrijkc oor-
zaak is hcr rijd¡crk van dc rocgang: thr ugr ot urrrss.
I08
FAS¥CkATl F
1h£ k0£ 0F k00£SS £h 0£
lMFk01 0kkk¥kh 0F 0£L0
Ecn bcdrijI aIs GoogIc vcroorzaakrc in zijn bcginjarcn vccI vcrwarring in
dc cconomischc wcrcId. Hoc kan hcr ¡roducr :orlmurhiur nu van waardc
zijn aIs dic dicnsrvcrIcning graris wordr aangcbodcn? War is hcr bcdrijI
waard aIs cr gccn inkomsrcn zijn? AnaIisrcn zarcn mcr dc handcn in hcr
haar. Dc rradirioncIc modcIIcn voor waardcbc¡aIing bodcn gccn uirkomsr.
GoogIc wcrd o¡gcrichr in ¡nn8 cn gcncrccrdc in dc bcginjarcn nauwc-
Iijks inkomsrcn. Pas in zoo( ¡ubIicccrdc GoogIc voor hcr ccrsr zijn rcsuIra-
rcn: ¡o6 miIjocn doIIar winsr bij ccn omzcr van n6z miIjocn doIIar. In zoo8
zijn dic bcdragcn s¡ccracuIair gcgrocid. Dc omzcr is in vijI jaar mccr dan
vcrrwinrigvoudigd ror z¡,8 miIjard doIIar. Dc winsr is zcIIs vcrvccrrigvou-
digd ror (,z miIjard doIIar. Dc kosrcn zijn dus rcIaricI gcdaaId. Eind zoo8
had GoogIc ruimzz.ooo wcrkncmcrs o¡ dc IoonIijsr sraan. Hcr ¡rimairc
¡roducr van GoogIc, dc zockmachincIuncric, is cchrcr nog srccds graris. En
hcr zaI ook wcI aIrijd graris bIijvcn.
Thr ugr ot urrrss |zic hooIdsruk z) vcrkIaarr dc waardc van GoogIc. AIs uir-
vIociscI van dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving hccIr in dc maarscha¡-
¡ij ccn vcrschuiving ¡Iaarsgcvondcn van gcId cn bczir naar rocgang. En aIs
GoogIc icrs bicdr, dan is hcr wcI rocgang. GoogIc bicdr gcbruikcrs sncIIc
rocgang ror dc vcrzamcIing kcnnis o¡ inrcrncr dic zondcr zockmachinc
onrocgankcIijk zou zijn. En vcrvoIgcns bicdr GoogIc rocgang aan advcr-
rccrdcrs. Tocgang ror ccn o¡ maar gcsncdcn docIgroc¡ van gcwiIIigc consu-
mcnrcn dic middcn in hun oricnrcrcndc koo¡Iasc zirrcn.
Dc trrrrouomirs van Chris Andcrson vcrkIarcn dc cx¡Ioirarickanscn van
ccn graris ¡rijssrrarcgic. Dar GoogIc waardcvoI is cn hoc GoogIc gcId vcr-
dicnr, is rcgcnwoordig wcI duidcIijk. Maar dcsondanks bIijkr hcr oudc
ingcrocsrc idcc dar dc ¡rijs dc waardc bc¡aaIr, hardnckkig. Wanr aIs jarcn
Iarcr ccn bcdrijI aIs Hvvcs nog nauwcIijks inkomsrcn gcncrccrr, maar wcI
ccn drukbczochr sociaaI ncrwcrk hccIr onrwikkcId dar rocgang bicdr ror
miIjocncn NcdcrIandsc consumcnrcn, wordr nog srccds dczcIIdc vraag
gcsrcId aIs in dc bcginjarcn van GoogIc: 'Hoc kan zo'n graris wcbsirc nou
gcId waard zijn?'
Fk££00h0Ml0S: 0£ 0kk1lS£00h0Ml£
Inharic. In dc zoc ccuwis dc wcsrcrsc consumcnr groorgcbrachr mcr hcr
¡aradigma dar aIIcs srccds duurdcr wordr. Dar idcc is dic¡gcworrcId. Nog
srccds vcrhogcn vccI organisarics, bijna aIs ccn auromarismc, ¡cr ¡ januari
hun ¡rijzcn. Ook hcr mcrcndccI van dc wcrkncmcrs vindr hcr vanzcIIs¡rc-
kcnd dar ¡cr ¡ januari dc jaarIijksc Ioonsvcrhoging ¡Iaarsvindr.
Dc cconomischc wcrkcIijkhcid is cchrcr dar hccI vccI ¡roducrcn cn
dicnsrcn gocdko¡cr zijn gcwordcn. En sommigc zcIIs gchccI graris. Door
I09
;: wAAkuF8FPALl hC
dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving zijn dc ¡roducric-, disrriburic- cn
communicarickosrcn vaak drasrisch gcdaaId. Bij digiraIc ¡roducrcn cn bij
onIincdicnsrvcrIcning is dc marginaIc kosr¡rijs zcIIs dc nuI gcnadcrd. Dc
marginaIc kosr¡rijs wiI zcggcn: dc kosrcn dic dc aanbicdcr maakr omccn
cxrra ¡roducr rc Icvcrcn. AIs dic kosrcn bijna nuI zijn, kun jc aIs aanbicdcr
crvoor kiczcn omhcr ¡roducr hcIcmaaI graris wcg rc gcvcn, cn zodocndc
waardc rc crccrcn, in ¡Iaars van dirccr gcId rc vcrdicncn. Dar is hcr rcrrcin
van dc trrrrouomirs.
Frrrrouomirs is cigcnIijk dc cxrrcmc roc¡assing van dc ugr ot urrrss. Door
¡roducrcn oI dicnsrcn graris wcg rc gcvcn, krijg jc rocgang ror ccn grorc
markr. En dar Icvcrr waardc o¡. Dc organisarics dic gcbruikmakcn van
trrrrouomirs, hcbbcn hun aandachr vcrschovcn van gcId naar waardc. En van
dc korrc naar dc Iangc rcrmijn. Dar dic srrarcgic o¡ dc Iangc rcrmijn vccI
gcId kan o¡Icvcrcn, hccIr ondcr andcrc GoogIc bcwczcn.
Chris Andcrson Icgr in Crutis. Niruwr rrouomir iu 1r 1igitulr tij1 |zic hooId-
sruk z) uir dar dc rhcorcrischc ¡crIccrc ¡rijscIasricircir in wcrkcIijkhcid
nooir bcsraar. Hcr concc¡r prrtrrtr prijsrlustiritrit, dar in cconomischc rhco-
riccn vaak wordr gchanrccrd, houdr in dar cr ccn Iincair vcrband is russcn
¡rijsdaIing cn rocnamc van dc vraag. Andcrson bcroogr ovcrruigcnd dar cr
voor vccI ¡roducrcn bcsr ccn ¡crIccrc ¡rijscIasricircir kan bcsraan, maar
mcr uirzondcring van hcr Iaarsrc srukjc van dc rcchrc Iijn: aIs dc ¡rijs daaIr
van zccr Iaag ror hcIcmaaI nuI. Dan nccmr dc vraag o¡ccns cx¡IosicI roc. In
gcwonc raaI: srcI dar GoogIc ccn cxrrccmIagc ¡rijs van ¡ ccnr ¡cr wcck zou
vragcn voor hcr gcbruik van dc zockmachinc, zou GoogIc dan ook zo ¡o¡u-
Iair zijn?
Dir gchcimvan dc trrrrouomirs |ccn cx¡Iosic van dc vraag, zodra dc ¡rijs
naar nuI wordr vcrIaagd) is zo krachrig, dar hcr zcIIs Ioncnd kan zijn om
hcr concc¡r roc rc ¡asscn o¡ Ivsickc ¡roducrcn mcr ccn subsranricIc margi-
naIc kosr¡rijs. Zo hcbbcn dc uirgcvcrs van dc graris dagbIadcn in cxrrccm
korrc rijd voor ccn zccr hogc o¡Iagc gczorgd. En daarmcc krcgcn zc roc-
gang ror ccn grorc consumcnrcndocIgroc¡. Dc waardc dic hicrdoor is
gccrcccrd, vcrraaIr zich in dc advcrrcnricraricIkaarr van dczc kranrcn. AIs
dc uirgcvcrs ccn minimaIc vraag¡rijs van bijvoorbccId vijI ccnr gcrckcnd
zoudcn hcbbcn, zoudcn dczc hogc o¡Iagcs bij Iangc na nicr gchaaId
wordcn.
Dar Mrtro cn Spits graris vcrkrijgbaar zijn, is ovcrigcns nicr aIIccn
handig voor dc consumcnr, maar ook voor dc aanbicdcrs zcII. Zodra zij dc
kranr gaan vcrko¡cn in ¡Iaars van wcggcvcn, onrsraan cr vcrkoo¡kosrcn,
adminisrrarickosrcn cn cxrra disrriburickosrcn, dic vccI hogcr zuIIcn zijn
dan vijI ccnr ¡cr kranr.
II0
FAS¥CkATl F
Hcr aanbod van graris ¡roducrcn cn dicnsrcn Icidr vaak ror grorc markrvcr-
schuivingcn. Ecn organisaric dic icrs aanbicdr voor ricn curo, dar o¡ccns
cIdcrs graris wordr aangcbodcn, hccIr aI sncI ccn ¡robIccm. Hij wordr dan
wcI gcdwongcn omook ccn trrrrouomirs-cx¡Ioiraric rc ondcrzockcn.
Dc mogcIijkhcid voor ccn organisaric omicrs graris wcg rc gcvcn,
wordr nicr bc¡aaId door dc waardc van hcr ¡roducr, maar door dc kosr¡rijs.
AIs wcggcvcn nicrs kosr, kun jc door wcggcvcn rocgang krijgcn ror ccn
groor ¡ubIick. Dankzij inrcrncr zijn nicuwc schaaIvoordcIcn rc bchaIcn.
Fvsickc markrcn zijn Iocaricgcbondcn cn hcbbcn daardoor ccn bc¡crkr vcr-
zorgingsgcbicd. In digiraIc ncrwcrkcn zijn Ivsickc aIsrandcn vccI mindcr
bcIangrijk. AIs ook nog dc ¡roducrcn digiraaI zijn, s¡ccIr Ivsickc aIsrand
hcIcmaaI gccn roI mccr.
Ook aI is dc kosr¡rijs nuI, roch roc¡r hcr concc¡r van graris wcggcvcn in
ccrsrc insranric mccsraI wccrsrand o¡ bij organisarics. Wanr naasr dc ¡ro-
ducrickosrcn zijn cr dc zogcnocmdc opportuuitv-kosrcn. Wcggcvcn gaar
gc¡aard mcr hcr wcggcvcn van ¡orcnricIc |oI hisrorischc) inkomsrcn. Dic
wccrsrand is nicr mccr dan Iogisch, cn dczc kan aIIccn ovcrwonncn wordcn
door mcr ccn ruimcrc bIik naar waardcbc¡aIing rc kijkcn |zic kadcr).
kostea ea opbreaostea vea |akomsteaderv|ao
8l| de explcltatle van het bcek 1cc li[ehcrkinctips ls eeexperlmenteerd
met [reercncmirs. Terwl|l het bcek ln de bcekwlnkel lae, werd het vclle-
dlee bcek eell|ktl|dle aaneebcden als eratls dcwnlcad. wat vccr lnvlced
heeft de eratls beschlkbaarheld van een e-bcek cp de verkccpcl|fers van
de papleren edltle: ule vraae ls natuurll|k ncclt met zekerheld te beant-
wccrden, maar een felt ls dat de papleren edltle eced werd verkccht. ue
auteurs en de ulteever hebben het ldee dat het eratls e-bcek eerder een
pcsltlef dan een neeatlef effect heeft eehad cp de verkccp van het
papleren bcek. ue hypcthese ls dat een heel ercct deel van de zç.ooo
dcwnlcaders tcch al nlet van plan was de betaalde edltle aan te schaf-
fen. ue eemlste lnkcmsten zl|n daardccr maar beperkt. Aan de andere
kant leveren de dcwnlcaders veel waarde cp, dccrdat zl| reclame maken
vccr het bcek. Zl| lezen het, vertellen het dccr, en berelken zcdcende
nleuwe pctentlele kcpers, dle anders nlet berelkt zcuden zl|n.
uaarnaast eaat een deel van de dcwnlcaders later alsnce cver tct aan-
schaf van de betaalde edltle.
Zc'n zeventle prccent van de dcwnlcaders eaf een e-malladres cp, met
tcestemmlne vccr aanbledlnesnleuwsbrleven. ult adressenbestand vcrmt
een nleuw dlstrlbutlekanaal, vccr de verkccp van verwante bceken, cf
vccr bl|vccrbeeld betaalde wcrkshcps aan de Llfehacklne Academy. Tct
slct bleden de eratls dcwnlcaders nlet alleen een dlstrlbutle- maar cck
III
;: wAAkuF8FPALl hC
een ccmmunlcatlekanaal. Fr ls meer kans cp ccntact en feedback. ue prl-
malre dcelercep van het bcek heeft vla dlt kanaal veel waardevclle tlps
en lnfcrmatle terueeeeeven, dle eebrulkt kunnen wcrden vccr een beter
beerlp van de dcelercep én vccr prcductverbeterlne, bl|vccrbeeld vccr
de tweede herzlene druk: 1ço Llfehacklnetlps. Per saldc ls het zeer aan-
nemell|k dat de cpbrenesten van het eratls e-bcek veel ercter waren dan
de eederfde lnkcmsten.
0nllnemedlaspeclallst Frwln 8lcm had ln ncvember zoo¤ sccrteell|ke
pcsltleve ervarlneen met zl|n hcndbcek Ccmmµnities. vla Twltter maakte
hl| bekend dat het bcek cck als eratls dcwnlcad verkrl|ebaar was. 8lcm
heeft bl|na zesdulzend vcleers cp Twltter, en vla vla werd het berlcht
bl|na dulzend keer dccrverteld cp Twltter. 8lcm berekende dat hl| daar-
dccr blnnen acht daeen 11;.u¤; mensen berelkte, zcnder marketlnebud-
eet, zcnder klassleke medla, slmpelwee dccr de kracht van het netwerk.
ln dle acht daeen werd de eratls pdf van het bcek 1o.ooo keer eedcwn-
lcad.
8lcm: 'Met één tweet en mcnd-tct-mcndreclame zl|n meer dan hcnderd-
dulzend mensen berelkt. Mcnd-tct-mcndreclame ls zc cud als de wee
naar kcme, maar de huldlee medla verercten de snelheld en het berelk.
Cratls pdf's zl|n eced vccr de verkccp van het bcek.'
000k¥£k1£L8kkk
War zcgr dc bcurskocrs nog ovcr dc wcrkcIijkc waardc van ccn bcdrijI? In
hocvcrrc is dc rcsuIrarcnrckcning nog voors¡cIIcnd voor dc conrinuIrcir
van ccn bcdrijI? War is dc cchrc waardc van ccn ¡roducr oI dicnsr? Is dar hcr
bcdrag dar o¡ hcr ¡rijskaarrjc sraar, oI is hcr dc rocgang ror andcrc inkom-
srcnbronncn? EIk ¡roducr hccIr ccn s¡ccrrumaan vcrdicnmogcIijkhcdcn.
Dc ncrwcrkcconomic dwingr aanbicdcrs crroc omo¡nicuwnaar hun vcr-
dicnmogcIijkhcdcn rc kijkcn cn zonodig vcrschuivingcn aan rc brcngcn in
hun vcrdicnmodcIIcn.
CruciaaI daarbij is hcr Iocusscn o¡ dc wcrkcIijkc rocgcvocgdc waardc
dic mcn Icvcrr. In dc cconomic van dc zoc ccuwkondcn aanbicdcrs nog
bcsIisscnd concurrcnricvoordccI bcrcikcn door grorc invcsrcringcn in dis-
rriburicncrwcrk, Iogisrick cn rccIamc. In dc ncrwcrkcconomic zijn dczc
Iacrorcn van aIncmcnd bcIang cn kcrcn wc wccr rcrug naar dc ocrvormvan
markcring, waarbij dc P van ¡roducr hcr bcIangrijksrc concurrcnricvcrschiI
uirmaakr. Dar is ook dc csscnric van Blur Orruu Strutrgv. Howto Crrutr Uurou-
trstr1 Murlrt Spurr |zic hooIdsruk z).
II2
FAS¥CkATl F
Jc richrcn o¡ rocgcvocgdc waardc Icvcrr sociaaI ka¡iraaI o¡, cn sociaaI ka¡i-
raaI is dar war jc nodig hcbr omin dc ncrwcrkmaarscha¡¡ij succcsvoI rc
zijn. Dir gcIdr zowcI voor individucn o¡ dc arbcidsmarkr aIs voor organisa-
rics in ccn com¡criricvc markr. Dc nicuwc vragcn dic cIkc organisaric zich
vandaag mocr srcIIcn, zijn: 'War kan ik graris wcggcvcn? Hoc crcccr ik ccn
bcrcik? Hoc maak ik handig gcbruik van graris ICT?' Maar vooraI: 'Hoc
zorg ik crvoor dar dargcnc war ik maak doorvcrrcIbaar wordr? Is hcr wcI
o¡mcrkcIijk gcnocg war ik Icvcr? HccIr hcr gcnocg waardc? En aIs hcr nicrs
rocvocgr, hoc dcnk ik dan rc ovcrIcvcn?'
Hcr Iocusscn o¡ waardc, o¡ doorvcrrcIbaarhcid, o¡ hcr rocgang crccrcn
ror ccn grorc massa, Icidr ror gchccI nicuwc, onvcrmocdc vcrdicnmogcIijk-
hcdcn. Ecn gra¡¡ig voorbccId hicrvan zicn wc in dc bcdrijIsrak ouliur
gumiug. In hcr rradirioncIc cconomischc modcI mocsr ccn bcdrijI dar ccn
nicuwcom¡urcrs¡cI had onrwikkcId ccrsr invcsrcrcn in ccn kosrbarc mar-
kcringcam¡agnc omdc aandachr van ccn brccd ko¡crs¡ubIick rc krijgcn.
Markcringcommunicaric was vccIaI ccn cruciaIc Iacror in hcr sIagcn oI
IaIcn van ccn nicuw¡roducr. Hcr Iogischc gcvoIg daarvan was dar hcr
acccnr in dc ¡roducronrwikkcIing Iag o¡ dc markcring: in hocvcrrc is hcr
nicuwc ¡roducr rc vcrraIcn in aans¡rckcndc rccIamc?
In dc bcdrijIsrak ouliur gumiug makcn vccI |nicuwc) aanbicdcrs gcbruik
van hcr trrrrouomirs-modcI. Hicrdoor vcrschuiIr hcr acccnr Iogischcrwijs
naar dc cchrc rocgcvocgdc waardc van hcr ¡roducr. Hoc gocd, hoc Icuk, hoc
vcrrasscnd, hoc originccI, hoc vcrsIavcnd is hcr nicuwc com¡urcrs¡cI?
Wanr dar is nu dc cruciaIc Iacror gcwordcn dic bc¡aaIr oI ccn ¡roducr ccn
ro¡ oI ccn ho¡ wordr. Hoc bcrcr hcr ¡roducr, dcs rc mccr hcr wordr door-
vcrrcId. En dcgcncn aan wic hcr wordr doorvcrrcId, kunncn hcr ¡roducr
graris krijgcn. En zij vcrrcIIcn hcr ook wccr door. Ecn nicuwcom¡urcrs¡cI
kan o¡ dic manicr in rcIaricI korrc rijd ccn miIjocncn¡ubIick van rrouwc
gcbruikcrs bcrcikcn. En wic rocgang hccIr ror ccn miIjocncn¡ubIick, hocIr
maar bij ccn bc¡crkr dccI van dar ¡ubIick kIcinc inkomsrcn rc gcncrcrcn,
omroch ccn IucraricI vcrdicnmodcI rc hcbbcn.
In dc gumiug-branchc is hcr nicr ongcbruikcIijk omccn s¡cI graris wcg
rc gcvcn cn vcrvoIgcns dc s¡cIcrs van dar s¡cI dc mogcIijkhcid rc bicdcn
omrcgcn ccn kIcinc bcraIing cxrra s¡cIo¡rics rc ko¡cn, waarmcc mcn mak-
kcIijkcr kan winncn, oI hogcrc scorcs kan bchaIcn. Dar bIijkr rc wcrkcn. AIs
hcr s¡cI maar bocicnd gcnocg is, wordcn vccI s¡cIcrs zo grcrig omrc
winncn, dar zc daar bcsr ccn ¡aar curo voor ovcr hcbbcn. Dar is ccn o¡mcr-
kcIijk vcrdicnmodcI, dar nicr crg voor dc hand Iag, wanr cigcnIijk is dir ccn
vormvan o¡cnIijk vaIs s¡cIcn. Hcr is rc vcrgcIijkcn mcr ccn schaakrocrnooi
waarvoor aan dc dccIncmcrs gccn inschrijIgcId wordr gcvraagd, maar
waarbij icmand dic ricn curo bcraaIr wcI ccn cxrra Io¡cr krijgr.
II3
;: wAAkuF8FPALl hC
Dc nabijc rockomsr zaI nog wcI mccr nicuwc vcrdicnmodcIIcn Iarcn zicn,
dic nu nog nicr oI nauwcIijks vcrmocd wordcn. Zo is hcr vcrrc van ondcnk-
baar dar srcdcn oI Iandcn dic rocrisrcn wiIIcn Iokkcn, in ¡Iaars van rc advcr-
rcrcn in rcisbIadcn, dc rocrisr in s¡c ccn cnvcIo¡ mcr zakgcId aanbicdcn aIs
IokmiddcI. Mcr hcr idcc dar aIs dic rocrisr ccnmaaI binncn is, hij dan ccn
vccIvoud daarvan zaI uirgcvcn.
OngcIooIwaardig? VccI vIicgmaarscha¡¡ijcn gcvcn nu aI graris srocIcn
wcg, in dc hoo¡ dar dc kIanr voor inkomsrcn zaI zorgcn door aan boord
crcn cn drank rc ko¡cn, cn bcIasringvrijc sigarcrrcn cn ¡arIums. WcIkomin
dc trrrrouomirsl
Dc ¡rijs kan nog Iagcr dan nuI. Binncnkorr kunncn wc nicr aIIccn graris
vIicgcn, maar krijgcn wc zcIIs gcId roc. OngcIooIwaardig? Nu aI zijn cr in
NcdcrIand ricnduizcndcn consumcnrcn dic dagcIijks gcId vcrdicncn door
hcr aankIikkcn van wcbsircs van bcdrijvcn dic cr gcId voor ovcr hcbbcn aIs
¡orcnricIc consumcnrcn hun wcbsirc bczockcn. Nicr dar jc daar rijk van
kunr wordcn, van wcbsirckIikkcn, maar hcr iIIusrrccrr dc machrsvcrschui-
ving van ¡roduccnr naar consumcnr. Ecn consumcnr mcr ccn sncIIc com-
¡urcr cn ccn sncIIc muis kan aIs wcbsirckIikkcr aI mccr dan hcr minimum-
uurIoon vcrdicncn.
0£L0 kLS h£1 Mk0h1SMl00£L
¥kh 0£ 80k£k00kk1l£
Ga naar ccn bibIiorhcck cn ¡ak rwinrig wiIIckcurigc bockcn dic ovcr gcId
gaan. Dc kans is nicr gcring dar in aI dic bockcn in hooIdsruk ¡ wordr vcr-
rcId dar gcId dric Iuncrics hccIr: bcraaImiddcI, rckcnmiddcI cn o¡¡ormid-
dcI. SchooIbockcn cn Iccrbockcn hcbbcn nogaI ccns dc nciging cIkaar ovcr
rc schrijvcn.
Wic cchrcr dc wcrking van hicrarchischc organisaricsrrucrurcn bcsru-
dccrr, onrdckr nog ccn vicrdc Iuncric van gcId: gcId aIs machrsmiddcI. GcId
is onmiskcnbaar hcr machrsmiddcI van dc burcaucraric. GcId is dc moror
van dc burcaucraric, dc smccroIic van dc hicrarchic. Vcrandcringcn in orga-
nisarics wordcn vcrsncId, vcrrraagd oI zcIIs rcgcngchoudcn door dc sncI-
hcid waarmcc gcId wordr vrijgcgcvcn oI budgcrrcn wordcn vasrgcsrcId. Dc
bcsIuirvorming Ioo¡r via dc hicrarchic cn gcId is ccn bcIangrijk middcI
waarmcc dc hogcrc hicrarchischc Iagcn machr uirocIcncn o¡ dc Iagcrc. Ga
maar na: vcrandcringcn o¡ dc wcrkvIocr waar gccn gcId bij bcrrokkcn is,
daar hccIr dc burcaucraric vccI mindcr gri¡ o¡. Dic zijn vccI makkcIijkcr
door rc vocrcn o¡ cigcn hourjc, zondcr rocsrcmming van bovcnaI.
GcId aIs machrsmiddcI zicn wc ook in dc bcIoningssvsrcmcn van orga-
nisarics. Wic zich schikr in dc hicrarchischc ordc, maakr mccr kans o¡ ccn
¡romoric cn ccn bijbchorcnd hogcr saIaris. Wic ccn gcvaar o¡Icvcrr voor dc
hicrarchischc ordc, kan gcsrraIr wordcn via dc saIarissrrook. Ecn ¡romoric
II4
FAS¥CkATl F
wordr rcgcngchoudcn, oI dc hicrarchic drcigr zcIIs mcr onrsIag. Naarmarc
ccn wcrkncmcr mccr aIhankcIijk is van zijn saIaris, wordr dc machr dic o¡
hcmuirgcocIcnd kan wordcn grorcr.
Ook dc ovcrhcid gcbruikr gcId aIs machrsmiddcI. Door middcI van
bocrcs wordr ongcwcnsr gcdrag onrmocdigd, cn door middcI van subsidics
wordr gcwcnsr gcdrag aangcmocdigd.
Dc obscrvaric dar gcId ccn van dc middcIcn is waarmcc hicrarchiccn hun
machr handhavcn cn vcrsrcrkcn, is nicr sIcchrs ccn rhcorcrischc discussic.
Wanr dc Iogischc gcvoIgrrckking is: aIs gcId ccn mindcr dominanrc roI gaar
s¡cIcn, dan vcrmindcrr auromarisch dc machr van dc hicrarchic. AIs bij-
voorbccId ccn ovcrhcid aI wiI dwingcn dar auromobiIisrcn nicr hardcr dan
¡oo kiIomcrcr ¡cr uur o¡ dc sncIwcg rijdcn, dan is dc drciging mcr ccn
gcIdbocrc van ¡oo curo voor vccI auromobiIisrcn ccn cIIccricI middcI. Maar
ccn miIjonair Iaar zich daar nicr door aIschrikkcn, aIs dar gcId voor hcm
van rcIaricI gcringc waardc is. Dic zaI o¡ andcrc manicr ovcrruigd |oI
gcdwongcn) mocrcn wordcn omzich aan dc sncIhcidrcgcIs rc houdcn.
Dir ¡roccs is nu gaandc in dc inIormaric- cn ncrwcrksamcnIcving. Door
dc acccnrvcrschuiving van gcId naar waardc, door dc ugr ot urrrss, door dc
trrrrouomirs, is hcr rcIaricvc bcIang van gcId aI kIcincr gcwordcn voor dc
gcwonc burgcr. En daardoor vcrIiczcn dc machrhcbbcrs machr. AIs ccn
handigc consumcnr dankzij dc trrrrouomirs hccI vccI dingcn graris krijgr,
wordr hij voor zijn wcIvaarr vccI mindcr aIhankcIijk van gcId. En dan
wordr hij dus ook mindcr aIhankcIijk van hicrarchischc organisarics dic
hcmccn baan cn ccn saIaris bicdcn.
Dc inIormaric- cn ncrwcrksamcnIcving bicdr dc mcns nicr aIIccn srccds
mccr aIrcrnaricvcn voor zijn uirgavcn¡arroon, maar ook voor zijn inkom-
srcnsrromcn. Hcr wordr daardoor srccds gcmakkcIijkcr omdc hicrarchic
gchccI oI gcdccIrcIijk vaarwcI rc zcggcn cn bijvoorbccId voor jczcII rc
bcginncn. Ecn wcrkncmcr hccIr srccds mindcr rcdcncn omongcwcnsrc
hicrarchischc machr ovcr zich rc Iarcn uirocIcncn, ¡uur uir angsr omzijn
baan rc vcrIiczcn. PavIina gaar zcIIs nog ccn grorc sra¡ vcrdcr: 'Jc mocr nicr
bang zijn omjc baan rc vcrIiczcn. Srcrkcr nog: jc mocr nicr ccns aan ccn
baan bcginncn' |zic hooIdsruk z).
Ecn mindcr dominanrc roI voor gcId Icidr ror mindcr burcaucraric. Maar
hcr wcrkr ook andcrsom. Bij hcr inIormcIcr wordcn van dc cconomic vcr-
mindcrr dc nadruk dic o¡ gcId Iigr. Dir zicn wc bijvoorbccId vaak in kIcinc
bcdrijIjcs mcr inIormcIc gczagsvcrhoudingcn. Bij dc bcsIuirvorming cn bij
dc handcIingcn dic in zuIkc organisarics vcrrichr wordcn, wordr rcIaricI
mindcr gckckcn naar hnancicIc waardcn cn rcIaricI mccr naar andcrc waar-
dcn. Nog srcrkcr zicn wc dar omgckccrdc vcrband russcn hicrarchic cn
II5
;: wAAkuF8FPALl hC
gcIddominanric bij dc aIIcrinIormccIsrc micro-cconomicrjcs, zoaIs bijvoor-
bccId ccn rwccvcrdicncrshuishoudcn. Daar s¡ccIr gcId gccn roI in hcr
wcrkovcrIcg. Daar hoor jc nooir ccn diaIoog aIs 'Zcg schar, wiI jij cvcn dc
huisvuiIconraincr buircn zcrrcn?' 'Ja, dar is gocd, maar dar mocr ik dan wcI
inrcrn Iacrurcrcn voor (,<o curo. PIus ovcrwcrkrocsIag, wanr hcr is aI na
achrcn.'
kkh¥0LL£h0£ 0£L0Ml00£L£h:
I£LF 0£L0 0k0kk£hl
Dar dc bcrckcnis van gcId bcsr gcnuancccrd mag wordcn, wiI nog nicr
zcggcn dar gcId ovcrbodig is gcwordcn. Dc srijging van dc wcIvaarr hcbbcn
wc voor ccn groor dccI rc dankcn aan vcrrcgaandc arbcidss¡cciaIisaric. AIs
icdcrccn dargcnc docr waar hij hcr bcsr in is, srijgr dc gcmiddcIdc ¡roduc-
ric ¡cr ¡crsoon. Voorwaardc is dan wcI dar cr ccn aIgcmccn aanvaard ruiI-
middcI is omdc roraaI gcIcvcrdc ¡roducric o¡ cIhcicnrc wijzc rc hcrvcrdc-
Icn. GcId is ccn middcI daarvoor. AIs ons gcIdsvsrccmrckorrkomingcn
vcrroonr, kunncn com¡Icmcnrairc gcIdsvsrcmcn naasr hcr huidigc gcIdsvs-
rccmccn hccI nurrigc bijdragc vormcn omccn dccI van dc ¡robIcmcn o¡ rc
Iosscn. AIs in rijdcn van crisis bcdrijvcn dic wiIIcn invcsrcrcn mocirc
hcbbcn ombij dc bank krcdicrcn rc vcrkrijgcn, kunncn zc aIs aIrcrnaricI
ook zcII gcId gaan drukkcn, bcroogr gcIds¡cciaIisr Bcrnard Licracr.
Mcnigccn dic dir Iccsr, zaI nu van schrik van zijn srocI vaIIcn, maar dar
is nicr nodig, wanr Licracr is gccnszins ccn rcvoIurionair dic o¡roc¡r ror
vaIscmunrcrij. Hij rcIcrccrr gcwoon aan hondcrdcn IokaIc oI rcgionaIc
gcIdsvsrcmcn dic gcdurcndc korrc oI Iangc rijd ccn waardcvoIIc aanvuIIing
zijn o¡ hcr oIhcicIc gcIdsvsrccm. Hcr bckcndsrc voorbccId van ccn com¡Ic-
mcnrairc munr is dc Zwirscrc Wir. In ¡n((, rijdcns dc Grorc Dc¡rcssic,
brachrcn zcsricn Zwirscrsc mkb-ondcrncmcrs ccn munr in omIoo¡ - naasr
dc Zwirscrsc Frank - dic dc rcdding bIcck rc zijn van dc rcgionaIc ccono-
mic. Dc Wir bcsraar ¬< jaar Iarcr nog srccds. Circa ccn kwarr van hcr Zwir-
scrc mkb is aangcsIorcn bij hcr Wir-gcIdsvsrccm. In zoo8 wcrd voor ¡,¬ miI-
jard Zwirscrsc Irank omgczcr in Wir. Dar is mccr dan in vooraIgaandc
jarcn. VoIgcns Licracr Iungccrr dc com¡Icmcnrairc munr aIs ccn buIIcr in
crisisrijdcn, wanr aIs hcr mociIijkcr wordr ombankkrcdicr rc krijgcn, srijgr
hcr voIumc in Wir.
Hcr iniriaricI van dc Zwirscrsc ondcrncmcrs dic in ¡n(( dc Wir bcdachrcn,
mag bcschouwd wordcn aIs ccn casvcrarischc acric avanr Ia Icrrrc.
Eind vorigc ccuwIicrcn IokaIc bcsruurdcrs in ccn BraziIiaansc sIo¡¡cn-
wijk zicn hoc jc ook in ccn non-¡rohrsiruaric o¡ casvcrarischc wijzc com-
¡Icmcnrair gcIdkunr drukkcn om¡robIcmcn ccnvoudig o¡ rc Iosscn. Dc
sIo¡¡cnwijk had rwcc ¡rangcndc ¡robIcmcn. Tcn ccrsrc was cr ccn ongc-
II6
FAS¥CkATl F
kcnd grorc hocvccIhcid zwcrIvuiI in dc wijk. Tcn rwccdc was cr ccn grorc
armocdc. Dc wcrkIooshcid was hoog, cr was nauwcIijks wcrkgcIcgcnhcid,
maar aIs dc bcvoIking wcrk wiIdc zockcn in hcr sradsccnrrum, bIcck dc bus
daarnaarroc onbcraaIbaar. AI jarcnIang ¡oogdcn dc bcsruurdcrs budgcrrcn
Ios rc ¡curcrcn bij dc ccnrraIc ovcrhcid omdczc ¡robIcmcn aan rc ¡akkcn.
Maar rcvcrgccIs, cr was gccn gcId. Tordar mcn bcsIoor omdan maar zcII
gcId rc makcn. Dc sIo¡¡cnwijk Iicr bIauwc ¡Iasric munrjcs makcn. Icdcrc
wijkbcwoncr dic dar wcnsrc, kon dczc munrjcs vcrdicncn door ccn vuiInis-
zak voI zwcrIaIvaI in rc Icvcrcn. Mcr dic munrjcs kon vcrvoIgcns ccn busrir
naar hcr sradsccnrrumbcraaId wordcn. VcrbIuIIcnd sim¡cI, misschicn nicr
dc mccsr cIcganrc o¡Iossing, maar hcr wcrkrc wcI. In korrc rijd warcn rwcc
grorc wijk¡robIcmcn o¡gcIosr, waar dc convcnrioncIc middcIcn jarcn
gcIaaId haddcn. EIkc wcrhoudcr in NcdcrIand kan dir idcc morgcn aI uir-
vocrcn in zijn srad. Hcr bIauwc munrjc zou bijvoorbccId ccn rocgangs-
kaarrjc kunncn zijn voor dc gcsubsidiccrdc sradsschouwburg waar ovcr-
morgcnavond ccn voorsrcIIing is gcbockr cn waar naar vcrwachring nog
rwcchondcrd Icgc srocIcn in dc zaaI zijn. Nicmand wordr sIcchrcr van zo'n
casvcrarisch ¡Ian. ZowcI dc o¡rrcdcndc arricsrcn aIs dc schouwburgdircc-
rcur zuIIcn cr bIij mcc zijn aIs dc Icgc srocIcn gcvuId wordcn.
Com¡Icmcnrair gcId ccn uro¡ic? Hcr bcsraar aI! Ook in NcdcrIand. Frr¡urut
hvrr milrs bijvoorbccId zijn ooir in hcr Icvcn gcroc¡cn aIs markcringinsrru-
mcnr omkIanrIovaIircir rc bcvordcrcn. Maar zodra jc dic gcs¡aardc ¡unrcn
nicr aIIccn kunr gcbruikcn omccn nicuwvIicgrickcr rc ko¡cn, maar ook
kunr vcrziIvcrcn voor vakanricarrikcIcn, horcIrcscrvcringcn cn aurohuur,
is hcr IovaIircirsinsrrumcnr IcircIijk aI uirgcgrocid ror ccn rudimcnrair
aIrcrnaricI gcIdsvsrccm. Dczc 'munrcn' zijn nog nicr crg couranr. Wic bij dc
bakkcr ccn brood koo¡r cn mcr airmiIcs wiI bcraIcn, zaI hoogsrwaarschijn-
Iijk bor vangcn. Dc bakkcr zir nicr rc wachrcn o¡ ccn bcraaImiddcI dar hij
maar mocizaamkan inwisscIcn, voor ccn bc¡crkr assorrimcnr. Maar dar
vcrandcrr zodra hcr aanvuIIcnd gcIdmiddcI gcmakkcIijk vaIr rc vcrziIvcrcn
voor gangbarc ¡roducrcn.
SrcI bijvoorbccId dar hcr mogcIijk zou zijn omdc dagcIijksc boodscha¡-
¡cn in dc su¡crmarkr mcr airmiIcs rc bcraIcn cn icdcrccn zou cr hcr voIsrc
vcrrrouwcn in hcbbcn dar dc caissicrc in dc su¡crmarkr dc airmiIcs ook rc
aIIcn rijdc accc¡rccrr aIs aIrcrnaricI bcraaImiddcI, zou dc bakkcr dan nog
srccds wcigcrcn aIs wc hcr brood mcr airmiIcs wiIIcn aIrckcncn?
Dc kosrcn van hcr o¡zcrrcn cn ondcrhoudcn van ccn com¡Icmcnrair
gcIdsvsrccmzijn cnormgcdaaId in dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving.
EIkc grorc ondcrncming mcr ccn bcrrouwbarc rc¡uraric kan morgcn ccn
'ondcrncmingsmunr' Ianccrcn dic gaar Iungcrcn aIs aanvuIIcnd gcIdsvs-
rccm. Dc sIagingskans is vrij groor in dc casvcraric. Wc gaan nicr voors¡cI-
II7
;: wAAkuF8FPALl hC
Icn dar hcr ook daadwcrkcIijk zaI gcbcurcn, maar wc zuIIcn nicr vcrbaasd
zijn aIs binncn rwcc jaar bijvoorbccId AIbcrr Hcijn, ShcII cn PhiIi¡s samcn
ccn nicuwc munr inrroduccrcn.
Wh0FFl£
ZowcI bij hcr gcwonc gcId aIs bij com¡Icmcnrair gcId is dc waardc dirccr
zichrbaar cn o¡ korrc rcrmijn vcrziIvcrbaar. Bij arbcid is cr vaak ccn rcchr-
srrccks vcrband russcn dc handcIing cn dc bcIoning. Wic ccn uur wcrkr
krijgr ¡< curo, waar hij dc bakkcr mcc kan bcraIcn. Wic ccn uur zwcrIvuiI
inzamcIr, krijgr ccn bIauw¡Iasric munrjc, waarmcc hij zijn buskaarrjc kan
bcraIcn. Bcidc zijn moncrair ka¡iraaI.
Ecn sra¡ vcrdcr is ombij hcr Icvcrcn van waardc hcr idcc rc omarmcn
dar jc daar vrocg oI Iaar, dirccr oI indirccr, voor bcIoond wordr. Dan komcn
wc o¡ hcr rcrrcin van sociaaI ka¡iraaI. SociaaI ka¡iraaI is dc o¡rcIsomvan jc
ncrwcrk, jc rc¡uraric, jc zichrbaarhcid, cn jc vaardighcdcn ommcnscn rc
bindcn cn rc bocicn. ZowcI individucn aIs organisarics bcschikkcn ovcr ccn
bc¡aaIdc hocvccIhcid sociaaI ka¡iraaI. Door gocdc oI sIcchrc dingcn rc
docn, kan mcn zijn sociaaI ka¡iraaI vcrgrorcn oI vcrkIcincn. Dar sociaaI
ka¡iraaI ccn waardc vcrrcgcnwoordigr, is cvidcnr. Mcr sociaaI ka¡iraaI kan
gcId vcrdicnd wordcn, oI hcr kan rocgang vcrschaIIcn ror huI¡bronncn dic
jc normaaI gcs¡rokcn zou mocrcn aIrckcncn in schaars ka¡iraaI. Hcr cnigc
Iasrigc is dar dc hocvccIhcid sociaaI ka¡iraaI mociIijk is uir rc drukkcn in
ccn gcIdbcdrag. Vandaar waarschijnIijk dar mcn in hicrarchischc organi-
saricsrrucrurcn zo mociIijk ovcrwcg kan mcr hcr concc¡r sociaaI ka¡iraaI.
Hcr sociaaI ka¡iraaI is aanwczig, maar mcn Iaar hcr ongcbruikr Iiggcn.
Gcmisrc kanscn!
GcId is dc moror van dc hicrarchischc cconomic, sociaaI ka¡iraaI is dc
moror van dc ncrwcrkcconomic. LinkcdIn cn Twirrcr zijn voorbccIdcn van
ncrwcrkcn waar individucn hun sociaaI ka¡iraaI kunncn Iarcn grocicn. Jc
vindr cr vragcn cn kunr cr anrwoordcn gcvcn cn o¡ dic manicr aan andcrcn
Iarcn zicn waar jij vcrsrand van hcbr. O¡ dic manicr srijgr jc sociaaI ka¡i-
raaI. Hcr Icukc van sociaaI ka¡iraaI is dar jc hcr kunr uirgcvcn zondcr cr
mindcr van rc krijgcn. Mcr moncrair ka¡iraaI wcrkr hcr ¡rccics omgckccrd.
AIs jc dar wcggccIr, bcn jc hcr kwijr. AIs jc moncrair ka¡iraaI wiIr Iarcn
grocicn, dan kun jc hcr o¡ ccn bank zcrrcn, cn dan krijg jc ccn kIcin bccrjc
rcnrc. AIs jc sociaaI ka¡iraaI wiIr Iarcn grocicn, dan zcr jc hcr juisr nícr o¡
dc bank. SociaaI ka¡iraaI grocir naarmarc jc hcr uirgccIr. Hoc mccr mcnscn
jc hcI¡r cn van dicnsr bcnr, hoc bcrcr jc rc¡uraric, jc ncrwcrk cn dc rocgang
dic jc krijgr ror andcrcn.
In Icirc is WhuIhc uirsIuircnd gcbasccrd o¡ hcr vcrrrouwcn dar WhuI-
hcs waardcvoI zijn cn dus o¡ dcn duur wcI icrs zuIIcn o¡Icvcrcn. EigcnIijk
II8
FAS¥CkATl F
vcrschiIr hcr nicr ccns zo vccI van dc huidigc curo's, dic immcrs ook uirsIui-
rcnd o¡ vcrrrouwcn zijn gcbasccrd, zoaIs wc in hcr bcgin van dir hooIdsruk
zagcn. Hcr vcrschiI is wcI: bij curo's hcb jc hcr vcrrrouwcn dar jc zc onmid-
dcIIijk kunr inwisscIcn voor ¡roducrcn cn gocdcrcn. Bij WhuIhcs is hcr
onduidcIijk wannccr cn hoc jc zc kunr vcrziIvcrcn. Maar dar is o¡ zich gccn
onbckcnd vcrschijnscI. In dc oudc cconomic zijn ook vccI siruarics waarin
wc vcrrrouwcn hcbbcn in dc waardc van icrs zondcr dar dir dirccr omgc-
wisscId kan wordcn in gcId. BijvoorbccId aIs wc bcsIuircn omrc invcsrcrcn
in ccn jarcnIangc o¡Iciding. Dar bicdr doorgaans gccn cnkcIc zckcrhcid dar
dc invcsrcring zijn gcId gaar o¡brcngcn. Dcsondanks vcrrrouwcn wc
daaro¡.
0£L0 £h lhk0M£h: Wk1 L£¥£k1 h£1 MlJ 0F?
Lcuk cn aardig, aI dic rhcoriccn cn bcs¡icgcIingcn ovcr gcId cn WhuIhc cn
com¡Icmcnrairc gcIdmiddcIcn, maar war hcb ik craan?, zo dcnkr dc Iczcr.
Ik mocr roch ccn inkomcn hcbbcn? Ik mocr roch mijn rckcningcn bcraIcn?
Hcr is nicr zo vrccmd, dar icmand dic is o¡gcgrocid in ccn cconomic
waarin gcId zo'n dominanrc roI s¡ccIr, bij zijn ¡crsoonIijkc huishoud-
bockjc ook ¡rimair aan gcId dcnkr. En hcr Iigr voor dc hand dar icmand dic
gcId nodig hccIr cn gcwcnd is voIgcns hcr gcId-voor-rijd¡rinci¡c rc Icvcn,
ook in ccrsrc insranric dcnkr: waar kan ik mijn rijd aanbicdcn voor ccn vasr
bcdrag ¡cr maand, oI ¡cr uur? Maar in dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIc-
ving gcIdcn nicuwc rcgcIs voor waardcbc¡aIing. Zodra dc nadruk vcr-
schuiIr van gcId naar waardc, komcn o¡ccns andcrc vcrdicnmodcIIcn in
aanmcrking. Icmand dic van n ror < wcrkr aIs schoonmakcr cn daar nicr
ccns zo gocd in is, maar in zijn vrijc rijd wcI onrzcrrcnd gocd kan danscn,
was gcncigd omrc dcnkcn: mcr danscn vcrdicn ik nicrs, maar mcr schoon-
makcn vcrdicn ik mijn gcId. Dus aIs ik onrsIagcn word aIs schoonmakcr,
zaI ik o¡ zock mocrcn naar ccn andcr schoonmaakbcdrijI. Maar zodra in dc
samcnIcving hcr acccnr vcrschuiIr van gcId naar waardc, zaI dc onrsIagcn
schoonmakcr vccI sncIIcr bcscIIcn: hc, mcr schoonmakcn maakrc ik nic-
mand bIij, maar mcr danscn maak ik mcnscn wcI bIij. Dus aIs danscr Icvcr
ik mccr waardc dan aIs schoonmakcr. Mocr ik dan nicr ccn manicr zockcn
omdic waardc rc vcrziIvcrcn?
In ìooo Trur Fuus bcschrijIr Kcvin KcIIv |zic hooIdsruk z) hoc jc aIs
'arricsr' in jc Icvcnsondcrhoud kunr voorzicn door nicr o¡ zock rc gaan
naar ccn im¡rcsario dic dc wcg o¡cnr naar ccn groor ¡ubIick, maar door
zcII duizcnd Ians omjc hccn rc vcrzamcIcn dic vindcn dar jij icrs waardc-
voIs Icvcrr. Dar vcrdicnmodcI van KcIIv is o¡gcbouwuir dc cIcmcnrcn
WhuIhc, ncrwcrksamcnIcving cn Iocusscn o¡ waardc in ¡Iaars van gcId.
Ecn consuIranr dic vrocgcr in Ioondicnsr wcrkrc, maar nu zijn dicnsrcn
aIs zcIIsrandigc Icvcrr, hccIr mccsraI uir dic oudc bcrrckking hcr gcId-voor-
II9
;: wAAkuF8FPALl hC
rijd¡rinci¡c ovcrgcnomcn. Hij Iaar zich nog srccds ¡cr uur bcraIcn. Maar
waaromzou hij nicr gcwoon ccn bcdrag Iacrurcrcn ovcr dc dc waardc dic
hij hccIr gcIcvcrd, in ¡Iaars van ovcr hcr aanraI gcIcvcrdc urcn? Nu is dar
nog vrij ongcbruikcIijk, maar naarmarc in dc samcnIcving dc aandachr
mccr vcrschuiIr van gcId naar waardc, zuIIcn zuIkc bcIoningsmodcIIcn
srccds vakcr voorkomcn.
En waaromdic mocizamc cn omsIachrigc ondcrhandcIingcn vooraI?
Dc urcn waarin ccn oIIcrrc wordr gcmaakr, dc urcn waarin ovcr ccn oIIcrrc
wordr bcsIisr, zijn in wczcn on¡roducricvc urcn. Dic komcn dc cIhcicnric
nicr rcn gocdc. Wic dc ovcrsra¡ maakr van gcId voor rijd naar gcId voor
waardc, komr aI sncI ror dc onrdckking dar vooraI dc gcIcvcrdc waardc
vasrsrcIIcn vaak hccI mociIijk is, zo nicr onmogcIijk. AchrcraI dc waardc
vasrsrcIIcn is vccI gcmakkcIijkcr. Dc Iogischc conscqucnric is dar jc in vccI
gcvaIIcn bcrcr achrcraI kunr ondcrhandcIcn ovcr dc bcIoning. Dar is ccn
vcrdicnmodcI dar sommigc ¡roIcssionaIs aI gcbruikcn: waardcbc¡aIing
achrcraI.
War Icvcrr hcr mij o¡? Dar is ccn vraag |cn nog vakcr ccn onuirgcs¡ro-
kcn gcdachrc) dic vaak voorkomr in dc hicrarchischc organisaricsrrucruur.
Dc hicrarchic Iokr dic vraag misschicn wcI uir. Zodra wc icrs waardcvoIs
docn, dcnkcn wc rchcxmarig aan ccn bcIoning daarvoor. In dc vormvan
gcId, oI ¡riviIcgcs, oI kIimmcn in dc hicrarchic. In inIormcIc groc¡cn
wordr dczc vraag vccI mindcr vaak gcsrcId. 'WiI jc mc hcI¡cn vcrhuizcn?'
'WiI jc dc kasconrroIccommissic docn?' Hicr gcIdr hcr voor-war-hoorr-war-
uirgangs¡unr in vccI mindcrc marc.
In ccn hicrarchischc srrucruur s¡ccIr hcr wcIIichr ook ccn roI dar hcr
ccn ncgaricI cIIccr hccIr o¡ ons zcIIbccId aIs wc dc vraag 'War Icvcrr hcr mij
o¡?' nicr kunncn bcanrwoordcn. Icmand dic icrs Icvcrr zondcr cr mcrccn
icrs voor rcrug rc vragcn, zou bcschouwd kunncn wordcn aIs nicr-asscrricI,
aIs icmand dic ovcr zich hccn Iaar Io¡cn. In dar kadcr bicdr Tara Hunr ccn
nurrigc bijdragc. Zij souIhccrr hcr anrwoord o¡ dc vraag 'War Icvcrr hcr mij
o¡?' Hcr anrwoord is naruurIijk: WhuIhc!
EIkc ¡osiricvc bijdragc aan ccn organisaric, aan ccn ncrwcrk, aan dc
maarscha¡¡ij Icvcrr WhuIhc o¡. Hcr vcrgroor ons sociaaI ka¡iraaI, onzc
rc¡uraric. Maar war is dc wisscIkocrs van WhuIhc naar curo? Hoc zcr jc
sociaaI ka¡iraaI omin kIinkcndc munr? Door hcr rransacric-idcc Ios rc
Iarcn! Van WhuIhc naar curo is gccn vaIurahandcI, maar ccn rcIaricI
ongrij¡baar cn onsruurbaar ¡roccs, waarbij wc dc drang naar conrroIc uir-
ocIcncn mocrcn ondcrdrukkcn cn in ¡Iaars daarvan vcrrrouwcn o¡ inruIric
cn o¡ dc srarisrick, o¡ dc wcr van dc grorc gcraIIcn. Dir gcIdr zowcI voor
individucn aIs voor organisarics.
FAS¥CkATl F
h00F0S10k 8 SkM£h0£¥k1
Zlneevlne ls een trendy cnderwerp, cck ln de manaeementllteratuur. Zln-
eevlne, ethlek en maatschappell|k verantwccrd cndernemen krl|een de
laatste |aren steeds meer belanestelllne. ueels zal dat wel een eclfbewe-
elne zl|n. Maar deels ls dat een rechtstreeks eevcle van de kcmst van de
netwerksamenlevlne. Nµ crccniscties niet lcncer relctie[ ceiscleerde crce-
pen zijn, mccr vic tcllcze srhckels en netwerken ccn de rest vcn de
wereld zijn cekcppeld, wcrden ze steeds c[hcnkelijker vcn die ´rest vcn
de wereld´. 0reanlsatles hebben eeen keus. Ze zullen hun strateele mceten
herfcrmuleren ln termen van maatschappell|ke relevantle. hlet als lcsse
paraeraaf ln het scclaal |aarverslae, maar als lntrlnslek cnderdeel van de
bedrl|fsstrateele. Fn de dclende werknemer dle de zlneevlne vccral bulten
de creanlsatle zcekt: Zcre tcch dat hl| de zlneevlne eewccn bínnen zl|n
werk vlndt. uat levert eezcndere, enthcuslastere en prcductlevere werkne-
mers cp, teeen laeere kcsten.
I20
I2I
8
Ilh0£¥lh0
Ilh0£¥lh0 ¥kh Fk0Fl10k0khlSk1l£S
TradirioncIc ¡rohrorganisarics zijn gcwcnd hun srrarcgic cn docIsrcIIingcn
rc IormuIcrcn in rcrmcn zoaIs omzcrcijIcrs, winsrgroci, markraandcIcn cn
bcurswaardc. Dar was voIdocndc, zoIang dic organisarics rcIaricI gcIso-
Iccrdc groc¡cn warcn. Wcrkncmcrs, aandccIhoudcrs cn krcdicrvcrschaIIcrs
warcn via gcIdsrromcn |saIarisscn, dividcnd cn rcnrc) cn hicrarchischc s¡cI-
rcgcIs aan dc organisaric gcbondcn. ZoIang dc ondcrncming maar voI-
docndc omzcr cn winsr maakrc, was haar conrinuIrcir rcdcIijk gcwaarborgd.
Maar in dc ncrwcrksamcnIcving wcrkr dar nicr mccr zo ccnvoudig.
Bcdrijvcn wordcn srccds aIhankcIijkcr van grorc groc¡cn mcnscn buircn
dc organisaric, mcr wic zc gccn cnkcIc hnancicIc aIhankcIijkhcidsband
hcbbcn. Hcr is voIsrrckr onrcaIisrisch omrc vcrwachrcn dar dc zwcrmcn
rond ccn organisaric cnigc bcrrokkcnhcid zuIIcn vocIcn bij winsr- cn
omzcrdocIsrcIIingcn. Wanr waaromzou buircnsraandcr Xinrcrcssc hcbbcn
in dc omzcrsrijging van bcdrijI Y? En aIs buircnsraandcrs gccn cnkcIc inrc-
rcssc hcbbcn in bcdrijI Y, war is dan nog hun moricI omhun coIIccricvc
inrcIIigcnric in rc zcrrcn voor dar bcdrijI?
Naarmarc organisarics voor hun conrinuIrcir aIhankcIijkcr wordcn van
zwcrmcn, wordr hcr srccds bcIangrijkcr omdc docIsrcIIing cn dc rcsuIrarcn
uir rc drukkcn in waardc in ¡Iaars van in gcId. War is dc wcrkcIijkc rocgc-
vocgdc waardc van ccn organisaric? War draagr mcn bij aan dc wcrcId
buircn dc organisaric? War zijn dc maarscha¡¡cIijkc kosrcn cn o¡brcng-
srcn? Dc rradirioncIc baIans van acriva cn ¡assiva, dc kIassickc winsr-cn-
vcrIicsrckcning, zc voIsraan nicr Iangcr omdc Icvcnsvarbaarhcid van ccn
organisaric rc voors¡cIIcn. Naasr dc hnancicIc bockhouding nccmr dc
maarscha¡¡cIijkc winsr-cn-vcrIicsrckcning zicndcrogcn roc aan bcIang.
Dczc nicuwc bockhouding is Iang nicr aIrijd in gcIdbcdragcn uir rc druk-
kcn. Dc vccI Iasrigcr rc mcrcn ccnhcid soriuul lupituul zaI ccn srccds grorcrc
roI gaan s¡cIcn in dc bcsIuirvorming van bcdrijvcn.
Dczc onrwikkcIing is inhcrcnr aan dc komsr van dc ncrwcrk- cn inIor-
maricsamcnIcving. Hcr is nicr ccn Iinks oI rcchrs srand¡unr, maar ccn
auronomc onrwikkcIing dic voIkomcn Iossraar van ¡oIirickc signaruur
oI Icvcnsovcrruiging. Dc crux is dar cr onrzcrrcnd vccI rcIcvanrc bcdrijIs-
I22
FAS¥CkATl F
inIormaric rrans¡aranr is gcwordcn in dc inIormaricsamcnIcving. Via dc
raIIozc inIormcIc ncrwcrkcn kan dic inIormaric zich razcndsncI voorrbc-
wcgcn binncn zwcrmcn. En binncn dic zwcrmcn kunncn mcnscn gcmak-
kcIijk hun krachrcn bundcIcn. Is dc zwcrmdc organisaric gunsrig gczind,
dan vcrgroor dar aanzicnIijk dc kans dar dc organisaric gcbruik kan makcn
van dc coIIccricvc inrcIIigcnric van dc zwcrm. Organisarics mcr ccn ncga-
ricI sociaaI ka¡iraaI daarcnrcgcn Io¡cn aanzicnIijk risico dar ccn gcmobiIi-
sccrdc zwcrmzich rcgcn hcn kccrr.
8£hIlh£SLkh0£h 000kShlJ0£h lS 000£kW£1S
Dir organisaricrisico bcsrond naruurIijk ook aI in dc vorigc ccuw, maar rocn
was ccn vijandig gczindc zwcrmrcIaricI onschuIdig. Zo'n zwcrmwas vrij
machrcIoos cn kon zcIdcn mccr bcdcnkcn dan bijvoorbccId radicaaI acric-
vocrcn. Waarmcc hcr gcvaar aI mcrccn in dc kicmwas gcsmoord, wanr
daardoor had dc bcdrcigdc organisaric auromarisch dc wcrgcvcr aan haar
zijdc. Bovcndicn ging radicaaI acricvocrcn bijna zondcr uirzondcring
gc¡aard mcr ccn ¡oIirickc signaruur, zodar ccn groor dccI van dc samcnIc-
ving zich rcgcn dc radicaIc acricvocrdcrs kccrdc cn zijn svm¡arhic bcruigdc
aan dc organisaric dic ondcr vuur Iag.
In dc casvcraric is dc zwcrmnicr Iangcr zo machrcIoos aIs voorhccn. En
dar hccIr ingrij¡cndc gcvoIgcn. AIs cr in zo¡o ccn grorc zwcrmonrsraar dic
o¡rcchr vcronrwaardigd is ovcr ccn bcdrijI mcr ccn Iors minsaIdo o¡ zijn
winsr- cn vcrIicsrckcning, dan zaI dc zwcrmnu waarschijnIijk naar hccI
andcrc middcIcn grij¡cn, dan voorhccn.
Dcnk bijvoorbccId aan ccn bcnzincmaarscha¡¡ij dic zijn maarscha¡¡c-
Iijkc vcranrwoordcIijkhcdcn ncgccrr. Ecn rv¡ischc jarcnrachrigrcacric was
dar radicaIc acricvocrdcrs bij wijzc van ¡rorcsr dc bcnzincsIangcn doorsnc-
dcn. Ecn rv¡ischc casvcrarischc rcacric zou vccI ccrdcr zijn omzcII ccn bcn-
zincmaarscha¡¡ij o¡ rc richrcn. En dc sIagingskans zou rcccI zijn. AIs
zwcrmcn, buircnsraandcrs oI individucn mcr succcs ccn bank, ccn omroc¡
oI ccn cncvcIo¡cdic kunncn bcginncn, waaromdan gccn bcnzincmaar-
scha¡¡ij? En dc aangcvaIIcn organisaric kan in dir gcvaI gccn bcroc¡ docn
o¡ ¡oIiric cn jusriric omhaar bcIangcn rc vcrdcdigcn, wanr dc zwcrmdocr
nicrs wcdcrrcchrcIijks. Ook hocIr dc aangcvaIIcn organisaric nicr mccr rc
rckcncn o¡ dc ¡oIirickc svm¡arhic van ccn groor dccI van dc samcnIcving.
Wanr dc nicuwc casvcrarischc concurrcnr hccIr gccn ¡oIirickc signaruur cn
is mociIijk aIs Iinks oI rcchrs rc bcsrcm¡cIcn.
Ilh0£¥lh0 ¥kh h0h·Fk0Fl10k0khlSk1l£S
Ook voor non-¡rohr organisarics gcIdr dar zij in rocncmcndc marc in dc
garcn wordcn gchoudcn door zwcrmcn. Hcr is nicr Iangcr hcr mono¡oIic
van dc ¡oIirickc hicrarchic cn van dc ¡crs omrc conrroIcrcn oI zij nog wcI
I23
8: Zl hCFvl hC
waar voor hun gcId Icvcrcn. Omdic conrroIcrcndc raak gocd rc kunncn
vcrvuIIcn, is hcr noodzakcIijk omrocgang rc hcbbcn ror dc csscnricIc
kwanriraricvc dara.
In dc zoc ccuwwas hcr gcbruikcIijk dar wannccr bcsruurdcrs van non-
¡rohrorganisarics vcranrwoording mocsrcn ahcggcn, zij hun docIsrcIIin-
gcn cn rcsuIrarcn in kwaIiraricvc bcwoordingcn omschrcvcn. En aIs cr dan
aI door dc conrroIcrcndc ¡oIirick oI ¡crs wcrd doorgcvraagd, dan warcn
sIcchrs gIobaIc cijIcrs bcschikbaar.
In dc inIormaricsamcnIcving, komcn non-¡rohrorganisarics daar
srccds mindcr mcc wcg. Icdcrccn wccr dar in ccn gcauromarisccrdc bock-
houding aIIc kwaIiraricvc dara o¡ dcraiInivcau zijn uir rc draaicn. En dc
Wcr O¡cnbaarhcid van Bcsruur |WOB) zorgr crvoor dar icdcrccn dczc gcdc-
raiIIccrdc gcgcvcns kan o¡vragcn. Zo vrocg dagbIad Dr Trlrgruut in dc
zomcr van zoon ccn ovcrzichr o¡ van aIIc Iossc dccIararics van bcwindsIic-
dcn cn ro¡ambrcnarcn cn zo wcrd ondcr andcrc bckcnd dar dc minisrcr
van Financicn o¡ kosrcn van dc bcIasringbcraIcr ccn Rav-BanzonncbriI van
¡¡( curo had gcdccIarccrd. En dar dc minisrcr van BinncnIandsc Zakcn bij
dc viskraamccn bonncrjc had gcvraagd voor ccn broodjc haring, omccn
¡aar curo uir dc sraarskas rc dccIarcrcn.
Dc vcrsIaggcvcr hccIr ccn Icuk succcs gcscoord mcr zo'n ¡rimcurrjc,
maar dc kranr gaar vcrvoIgcns ovcr ror dc ordc van dc dag. Dc voIgcndc dag
sraar cr wccr andcr nicuws o¡ dc voor¡agina. En ook in ¡oIirick Dcn Haag
gaar mcn ovcr ror dc ordc van dc dag. Ecn rwijIcIachrigc dccIararic van ccn
zonncbriI is gccn aanIciding voor ccn kabincrscrisis. En zo hccIr dc WOB
voornamcIijk ccn ¡rcvcnricvc wcrking. Dc voIgcndc kccr zaI ccn minisrcr
zich waarschijnIijk wcI dric kccr bcdcnkcn, aIvorcns dc kassabon van ccn
zonncbriI o¡ zijn dccIararicIormuIicr rc nicrcn.
Mcr cnigc rcgcImaar gcbruikcn journaIisrcn dc WOB ominIormaric o¡
rc vragcn. In dc casvcraric zuIIcn ook gcwonc burgcrs srccds vakcr ccn
bcroc¡ docn o¡ dc WOB. Mcr aIs grorc vcrschiI dar dc journaIisr zijn succcs
aI bockr zodra zijn ¡rimcurrjc o¡ dc voor¡agina vcrschijnr, maar dar dc
gcwonc burgcr vccI mccr rcdcn hccIr om¡as rc rusrcn aIs aan ccn vcr-
mccndc bcIasringvcrs¡iIIing ccn cind is gcmaakr. In dc zoc ccuwzou zo'n
gcwonc burgcr vccIaI aIs ccnIing o¡crcrcn cn aI sncI aIs ccn donquichor
bckcndsraan. Maar in dc casvcraric is zo'n gcwonc burgcr in sraar omccn
zwcrmrc vcrzamcIcn cn krachrcn rc mobiIiscrcn. Daarbij mocrcn wc
vooraI nicr dcnkcn aan ccn zwcrmdic zich zaI inzcrrcn omdc minisrcr rc
dwingcn om¡¡( curo rcrug rc srorrcn in dc sraarskas, wanr daar Iccnr dc
zwcrmzich nicr voor. Maar dc zwcrmwiI zich waarschijnIijk wcI inzcrrcn
voor srrucrurcIc vcrandcringcn bij ¡ubIickc organisarics dic rc wcinig
waardc Icvcrcn. NccmaIs voIsrrckr wiIIckcurig voorbccId dc kosr¡rijs van
dc gcmccnrcIijkc vuiIniso¡haaIdicnsr. Dar is ccn ondcrwcr¡ waar wcinig
I24
FAS¥CkATl F
mcnscn zich druk ovcr makcn. Er wordcn wcI mcr rcgcImaar maarscha¡¡c-
Iijkc discussics gcvocrd ovcr huisvuiI, maar dic gaan dan mccsraI ovcr hcr
aI dan nicr gcschcidcn inzamcIcn. Maar wcIkc burgcr wccr nou war dc
kosr¡rijs is van hcr o¡haIcn van ricn kiIo huisvuiI? En hocvccI gcmccnrc-
raadsIcdcn zoudcn dar bcdrag bij bcnadcring gocd kunncn scharrcn? In dc
¡rakrijk wordr dc rocgcvocgdc waardc dic dc vuiIniso¡haaIdicnsr Icvcrr,
voornamcIijk kwaIiraricI gcrocrsr: Wordcn aIIc conraincrs gcIccgd? Is dc
o¡haaIdicnsr bcrrouwbaar cn komr hij o¡ dc rocgczcgdc dag? BIijIr cr nicr
rc vccI aIvaI o¡ srraar sIingcrcn? AIs dic vragcn aIIcmaaI ¡osiricI wordcn
bcanrwoord cn hcr raricI dar dc ovcrhcid dc burgcrs in rckcning brcngr
zicr cr nicr rc absurd hoog uir, wordcn cr vcrdcr nauwcIijks vragcn gcsrcId.
Maar in dc casvcraric hocIr cr maar ccn burgcr rc zijn dic zich in dczc marc-
ric vcrdic¡r cn dc gcvoIgcn voor dc bcrrcIIcndc ovcrhcidsinsranric kunncn
ingrij¡cnd zijn. Wanr dic cnc burgcr is in dc inIormaricsamcnIcving bij
machrc omaIIc ondcrIiggcndc cijIcrs bovcn raIcI rc krijgcn waarmcc hij dc
kosr¡rijs van ricn kiIo huisvuiI o¡haIcn kan uirrckcncn. En srcI nou dar uir
dic bcrckcning bIijkr dar dc kosr¡rijs vccI hogcr is dan hcr bcdrag dar ccn
¡osrbcdrijI in rckcning brcngr voor ¡akkcr¡osr van ricn kiIo, dan is daar-
mcc ovcrruigcnd aangcroond dar cr icrs srrucrurccIs mis is mcr dc cIhci-
cncv van dc gcmccnrcIijkc organisaric dic hcr huisvuiI o¡haaIr. Dan
kunncn wc bcrcr dc o¡haaIdicnsr aIschaIIcn cn hcr huisvuiI ¡cr ¡akkcr¡osr
naar dc vuiIvcrbrandingsovcn srurcn.
Dankzij dc ncrwcrksamcnIcving is dczc cnc burgcr nu in sraar omccn
krachrigc zwcrmmcdcsrandcrs rc mobiIiscrcn dic dc machr hccIr omjuri-
disch cn/oI ¡oIirick aI rc dwingcn dar dc incIhcicnrc non-¡rohrorganisaric
gcrcorganisccrd wordr.
0£ k0S1FklJS ¥kh ££h FkkJ£ Mkk0kklh£
Dc aIgcIo¡cn rijd hcbbcn vccI non-¡rohrorganisarics nogaI war gcwoonrcs
cn gcbruikcn van commcrcicIc organisarics gcko¡iccrd: groorschaIigc
Iusics, markcringdcnkcn, saIarisscn bovcn dc BaIkcncndcnorm, nicuwc
huissrijI, durc Iogo's, kosrbarc rccIamccam¡agncs. Dczc gcwoonrcs van
¡rohrorganisarics zijn Iang nicr aIrijd kosrcncIhcicnr. Maar dar gccIr nicr,
wanr dc ¡rohrorganisarics wordcn aIgcrckcnd door dc markr. Dc
o¡brcngsr mocr grorcr zijn dan dc kosr¡rijs. Bcdrijvcn dic rc incIhcicnr
zijn, gaan uircindcIijk IaiIIicr. Daaromhoudcn bcdrijvcn rc aIIcn rijdc hun
kosr¡rijs schcr¡ in dc garcn.
Bij non-¡rohrorganisarics is dic corrigcrcndc markrwcrking mccsraI
nicr oI onvoIdocndc aanwczig. En wcIIichr daardoor is cr nicr aIrijd voI-
docndc oog voor dc kosr¡rijs. Er wordr mccr gcdachr in budgcrrcn dan in
kosrcn cn o¡brcngsrcn. DirzcIIdc gcIdr ovcrigcns ook binncn grorc burcau-
crarischc ¡rohrorganisarics.
I25
8: Zl hCFvl hC
AIs cr ccn gcwoonrc is dic non-¡rohrorganisarics zoudcn mocrcn ko¡icrcn
van ¡rohrorganisarics, dan is hcr juisr dar kosr¡rijsbcwusrzijn. Dc casvcra-
ric zaI dir mccr cn mccr aIdwingcn. ZoaIs dc commcrcicIc margarincIa-
brick ror dric cijIcrs achrcr dc komma wccr war dc kosr¡rijs is van z<o gram
margarinc, zo zaI dc non-¡rohrorganisaric zich bcrcr dan ooir bcwusr
mocrcn zijn van dc kosr¡rijs van ccn kiIo vuiInis o¡haIcn, van dc kosr¡rijs
van ccn gcvangcnisccI ¡cr nachr, van dc kosr¡rijs van ccn schouwburgvoor-
srcIIing ¡cr bczockcr. Wanr naarmarc inIormaric srccds rrans¡aranrcr
wordr, zuIIcn srccds vakcr buircnsraandcrs zcII dic kosr¡rijs kunncn uirrc-
kcncn, cn casvcrarischc krachrcn onrkcrcncn wannccr dic kosr¡rijs buircn-
s¡orig hoog bIijkr. SrcI dar ccn nachrjc in dc BijImcrbajcs mccr bIijkr rc
kosrcn dan ccn ovcrnachring in hcr Iuxucuzc AmsrcIhorcI, srcI dar dc bouw
van hcr nicuwc gcmccnrchuis waar hondcrd ambrcnarcn komcn rc wcrkcn
duurdcr bIijkr dan dc ¡rijs van hondcrd ccngczinswoningcn, dan zijn dar
concrcrc, cvidcnrc aanwijzingcn dar cr onnodig bcIasringgcId wordr vcr-
s¡iId. Hcr vcrzcr hicrrcgcn zaI grocicn in zwcrmcn waarin dc krachrcn
gcbundcId wordcn.
In dc samcnIcving van dc zoc ccuwbcwandcIdc dar vcrzcr doorgaans
dc hicrarchischc wcg cn wcrd hcr ondcrwcg aIgcrcmd doordar cr rc vccI
mcnscn binncn dc hicrarchic bcIangcn haddcn bij dc handhaving van dc
srarus-quo. Maar in dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving van dc z¡c ccuw
zaI hcr vcrzcr srccds vakcr Io¡cn via ongrij¡barc zwcrmcn waar dc aIrcm-
mcndc krachrcn van dc hicrarchischc ordc gccn var o¡ hcbbcn.
£1hl£k ¥kh 0k0khlSk1l£S
Erhick hccIr rc makcn mcr vcranrwoording ahcggcn. In hcr cconomisch
rijd¡crk van voor dc ncrwcrksamcnIcving was wcrgcving vaak dc cnigc
ko¡¡cIing russcn organisarics cn dc samcnIcving
Dc crhischc kcuzcs dic organisarics maakrcn, wcrdcn voornamcIijk
gcrocrsr aan dc wcr. Vcranrwoording ahcggcn was in dc mccsrc gcvaIIcn
nicr mccr dan hcr bcanrwoordcn van dc vraag: Is hcr IcgaaI oI is hcr iIIc-
gaaI? Mag hcr van dc wcr?
Doordar organisarics srccds mindcr gcIsoIccrd zijn, mocrcn zc srccds
mccr vcranrwoording ahcggcn. Hcr crircrium'IcgaaI oI iIIcgaaI?' vcrschuiIr
gcIcidcIijk naar hcr crircrium'waardcvoI oI nicr waardcvoI?'
Dc wcr aIs ¡rimair mccrinsrrumcnr krijgr srccds mccr concurrcnric van
hcr mccrinsrrumcnr soriuul lupituul. Dc maarscha¡¡cIijkc min¡unrcn van
ccn organisaric zuIIcn daaromgccom¡cnsccrd mocrcn wordcn door hcr
Icvcrcn van ccn waardcvoIIc bijdragc aan dc maarscha¡¡ij. Organisarics dic
rc wcinig waardc Icvcrcn, gaan hcr in dc rockomsr srccds mociIijkcr krijgcn
omrc ovcrIcvcn. Hcr bcgri¡ wuur1r mag daarbij hccI brccd wordcn gcdch-
niccrd. Dc rocgcvocgdc waardc hocIr nicr icrs vcrhcvcns rc zijn. Maarscha¡-
I26
FAS¥CkATl F
¡cIijk rocgcvocgdc waardc kan ook zoicrs sim¡cIs zijn aIs dc Ickkcrsrc ¡in-
dakaas. OI dc gocdkoo¡src ¡indakaas. Bcidc vocgcn icrs roc aan dc
kcuzcmogcIijkhcdcn van dc consumcnr cn zijn daarommaarscha¡¡cIijk
rcIcvanr.
Ecn innovaricI mcrk aIs Srarbucks vocgr nadrukkcIijk icrs roc. Maar
ook hcr mcrk Scnsco docr dar. Ook aIs mcnig koIhcconnaisscur Scnsco aIs
bochr bcschouwr, wanr dar docr nicr rcr zakc. Ecn subsranricIc groc¡ con-
sumcnrcn is hccI bIij mcr zijn Scnscoa¡¡araar cn hccIr ccn gchccI nicuwc
manicr van koIhczcrrcn aangcIccrd. Dar is ¡cr dchniric rocgcvocgdc
waardc.
Srarbucks cn Scnsco zijn dus bcidc o¡vaIIcndc mcrkcn dic icrs ondcr-
schcidcnds Icvcrcn. Dc cconomischc wcrkcIijkhcid is cchrcr dar dc mccr-
dcrhcid van dc mcrkcn cn organisarics ¡roducrcn Icvcrr dic zich nicr oI
nauwcIijks ondcrschcidcn. In dc markcringIircraruur wordcn dir mr-too-
¡roducrcn gcnocmd. In dc vorigc ccuwwas mr-too-markcring ccn vciIigc
srrarcgic. VccI organisarics kozcn bcwusr voor dc grauwc middcImaar,
omdar daar dc mccsrc ko¡crs zirrcn. Omdar in dc casvcraric ook dc maar-
scha¡¡cIijkc winsr-cn-vcrIicsrckcning bc¡aIcnd is voor dc conrinuIrcir van
ccn organisaric, is dic mc-roo-srrarcgic Iang nicr zo vciIig mccr aIs voor-
hccn. Wanr sim¡Iisrisch gcsrcId: aIs dc gcIcvcrdc ¡roducrcn cn dicnsrcn
gccn cnkcIc maarscha¡¡cIijkc bijdragc Icvcrcn, dan komr dc maarscha¡¡c-
Iijkc rcsuIrarcnrckcning bij dc gcringsrc maarscha¡¡cIijkc kosrcn aI
mcrccn in dc rodc cijIcrs. In dir vcrband is hcr bock BIuc Occan Srrarcgv
|Zic hooIdsruk z) ccn absoIurc musr voor icdcrc managcr.
Ilh0£¥lh0 ¥kh h£1 lh0l¥l00
In Ioggc burcaucrarischc organisarics zijn vccI mcdcwcrkcrs hcr ovcrzichr
kwijrgcraakr. Dc organisaricsrrucrurcn, dc ¡roducricmcrhodcn, dc
bcdrijIshnancicring cn dc ICTzijn vaak dcrmarc com¡Icx, dar hcr zcIIs
voor dc dirccric nicr mccr hcIcmaaI rc bcvarrcn is war cr ¡rccics gcbcurr cn
hoc aIIcs ondcrIing samcnhangr, cn hoc dar inrcrIcrccrr mcr dc buircnwc-
rcId. Voor dc gcmiddcIdc mcdcwcrkcr is dar mindcr crg. Dic hocIr nicr
aIIcs rc bcgrij¡cn, dic hccIr zijn cigcn rakcn. Maar hcr is nicr crg bcvordcr-
Iijk voor dc arbcidsmorivaric aIs cr gccn duidcIijkc docIcn oI docIsrcIIingcn
wordcn gcIormuIccrd, maar voornamcIijk rcgcIs cn ¡roccdurcs. War bcrc-
kcnr dc individucIc bijdragc van ccn mcdcwcrkcr voor dc organisaric aIs
gchccI? War zou hcr voor gcvoIgcn hcbbcn aIs dic individucIc bijdragc nicr
uirgcvocrd zou wordcn? Dar is voor vccI Iuncrics Iang nicr aIrijd duidcIijk.
Laar sraan dar in zuIkc gcvaIIcn duidcIijk is war dc rocgcvocgdc waardc is
van dic wcrkzaamhcdcn voor dc wcrcId buircn dc organisaric. Erg morivc-
rcnd kan dir nicr zijn voor dc bcrrokkcn mcdcwcrkcrs. Hcr saIaris is dan
cigcnIijk nog hcr cnigc war dc organisaric cn dc mcdcwcrkcr bindr. |Waar-
I27
8: Zl hCFvl hC
schijnIijk is dc vcrborgcn wcrkIooshcid in NcdcrIand nog vccI grorcr dan
wc aIrijd dachrcn.)
Maar juisr dar saIaris is sIui¡cndcrwijs ccn Iuxcgocd gcwordcn, ook aI
bcscIIcn vccI mcnscn dar nog nicr. Ecn Icir is cchrcr dar in dc wcsrcrsc
wcrcId ccn aImaar krim¡cnd dccI van dc Iooninkomsrcn aan ¡rimairc
IcvcnsbchocIrcn wordr bcsrccd. Dc mccsrc wcrkncmcrs kunncn ook wcI
ovcrIcvcn mcr mindcr saIaris. Hcr vrouwcIijk dccI van dc NcdcrIandsc
bcroc¡sbcvoIking hccIr aI cn massc gckozcn voor ccn ¡arrrimcbaan, ongc-
achr oI dczc vrouwcn wcI oI gccn kindcrcn hcbbcn |zic kadcr).
Dc bckcndc bchocIrcn¡iramidc van MasIowbicdr ccn vcrkIaring hicr-
voor. Mcnscn richrcn zich aIIcrccrsr o¡ dc vcrvuIIing van hun ¡rimairc
IcvcnsbchocIrcn |crcn, drinkcn, ondcrdak) cn zodra zc dic bchocIrcn
hcbbcn vciIiggcsrcId, krijgcn zc oog voor immarcricIc bchocIrcs. Bij ccn
rocnamc van dc wcIvaarr onrsraar mccr bchocIrc aan zingcving bij hcr indi-
vidu. AI dic wcrkncmcrs dic vrijwiIIig kiczcn voor ccn ¡arrrimcbaan,
vindcn kcnncIijk mccr zingcving o¡ hun cxrra vrijc dag|cn) dan rijdcns dc
uirocIcning van hun bcraaIdc baan. En o¡ dic cxrra vrijc dagcn, gaan zc
- bijvoorbccId - onbczoIdigd arrikcIcn schrijvcn voor Wiki¡cdia. AIs hcr
wcrk in ccn organisaric rc wcinig zingcving bicdr, dan is dar icrs war orga-
nisarics zich mogcn aanrrckkcn.
¥roaWea W|||ea a|et |eaoer Werkea
Flnd cktcber zoo¤ publlceerde het Scclaal Cultureel Planbureau een
cnderzcek naar de wensen van vrcuwen cp de arbeldsmarkt. ulrecte
aanleldlne van het cnderzcek was het streven van de reeerlne naar meer
fulltlmebanen vccr vrcuwen. Fet cnderzcek tccnde echter aan dat vrcu-
wen dat helemaal nlet wlllen. ue meeste vrcuwen zl|n heel tevreden met
hun parttlmebaan. Slechts één cp de tlen vrcuwen bll|kt meer te wlllen
werken, twee cp de tlen wlllen dat eventueel. Cemlddeld wlllen vrcuwen
dan twee uur meer werken: zo ln plaats van 18.
h£1 W£kk Il0h18kkk Ilhhl0 Mkk£h
SaIaris is srccds mindcr hcr bindmiddcI voor organisarics omdc bcsrc
human rcsourccs aan rc rrckkcn cn rc bchoudcn. Arbcidsrcvrcdcnhcid
wordr srccds bcIangrijkcr. VccI bcdrijvcn hcrkcnncn dir cn wcrcn daarnaasr
ook dar onrcvrcdcn wcrkncmcrs nicr aIIccn gcmiddcId mindcr ¡roducricI
zijn, maar ook nog ccns ccn ncgaricI cIIccr kunncn hcbbcn o¡ dc wcrk-
ncmcrs dic wcI rcvrcdcn zijn cn o¡ dc sIccr binncn dc organisaric.
I28
FAS¥CkATl F
Wcrkncmcrs dic ¡ickcrcn ovcr zingcvingsvraagsrukkcn aIs 'War doc ik hicr
cigcnIijk? War is mijn roI in dc organisaric?' krijgcn daaromwcI ccns cur-
susscn, worksho¡s cn scminars aangcbodcn, dic wcIbcschouwd ¡rimair
bcdocId zijn omdc arbcidsmorivaric o¡ rc krikkcn. Cursusscn cn work-
sho¡s waarin hcr cIcmcnr zingcving ccn roI s¡ccIr, kunncn zich vcrhcugcn
in ccn rocncmcndc ¡o¡uIarircir.
Dir is ccn rv¡isch rradirioncIc o¡Iossing voor ccn modcrn ¡robIccm: aIs
wc inrcrn zingcving rckorrkomcn, gaan wc dic zingcving maar cxrcrn
zockcn. Dar is vaak sIcchrs ccn dockjc voor hcr bIocdcn. Svm¡roombcsrrij-
ding. VccI Iogischcr is hcr omdc zingcving inrrinsick in hcr wcrk zcII aan
rc bicdcn. Bicd mcdcwcrkcrs vccI mccr kanscn voor zcIIonr¡Iooiing binncn
hun wcrkzaamhcdcn in ¡Iaars van crbuircn. Dar kosr vccI mindcr cn Icvcrr
vccI mccr o¡.
OI zou hcr zo zijn dar in dc modcrnc cconomic dc arbcidvcrdcIing zo
vcr is doorgcvocrd, dar vccI Iuncrics cn rakcn nicr mccr cchr zinnig zijn?
Dar kan haasr nicr waar zijn. En aIs hcr wcI waar is, bcrckcnr dar ccn cx¡Ii-
cicrc diskwaIihcaric van dc organisaricsrrucruur. Dar zou bcrckcncn dar dc
organisaric rakcn cn Iuncrics hccIr gcconsrruccrd dic voIsrrckr ovcrbodig
cn nurrcIoos zijn. Dan schrccuwr dar omccn hcrzicning van dc organisaric-
srrucruur, waarbij dc voIsrrckr nurrcIozc Iuncrics bccindigd wordcn.
Hcr is zckcr nicr uirgcsIorcn dar zuIkc Iuncrics bcsraan, maar in dc
mccsrc gcvaIIcn zuIIcn dc rakcn wcI dcgcIijk nur hcbbcn, maar is hcr nur
nicr Iangcr inzichrcIijk door ccn ovcrvIocd aan inrcrnc rcgcIs cn ¡roccdu-
rcs. Dc uirdaging voor organisarics is omhcr nur wccr zichrbaar rc makcn,
hcr wcrk zichrbaar zinnig rc makcn.
Dar sraar in ¡rinci¡c Ios van dc Iuncric. Hcr is nicr zo dar aIIccn dc
mooisrc Iuncrics zingcving bicdcn. ZcIIs Iuncrics waarbij gccn zichrbaar
cIIccricI wcrk gcIcvcrd wordr, kunncn roch hccI vccI zingcving bicdcn.
Dcnk aan ccn rcscrvckcc¡cr bij hcr narionaaI vocrbaIrcamdic voor ccn
maand naar ccn WKgaar. Ecn gocdc coach zaI dc rcscrvckcc¡cr vcrrcIIcn
dar hij waarschijnIijk gccn minuur zaI hocvcn rc wcrkcn, maar dar dc raak
van rcscrvckcc¡cr roch van wczcnIijk bcIang is voor dc organisaric. Dc
wcrcnscha¡ dar cr ccn gocdc rcscrvckcc¡cr o¡ dc bank zir, voorkomr dar
hcr rcamangsrig cn kram¡achrig gaar s¡cIcn. En dc ccrsrc kcc¡cr kan zich
dan rocgcwijd o¡ zijn Iuncric richrcn cn voorrdurcnd voor dc bcsrc acric
kiczcn, ook aIs dc bcsrc acric bcrckcnr dar dc kans o¡ ccn bIcssurc oI ccn
rodc kaarr wordr vcrgroor. Hcr inzichrcIijk makcn van dcrgcIijkc achrcr-
Iiggcndc ¡roccsscn wordr bcIangrijkcr dan ooir.
I29
8: Zl hCFvl hC
0£ kLL£k8£Lkh0klJkS1£ 00h1lh0Ï1£l1SFk010k
Zingcving is hccI Iang ccn non-issuc gcwccsr in dc organisarickundc. OI
hooguir ccn sccundair as¡ccr. Maar ccn hcroricnraric o¡ zingcving is
momcnrccI ccn van dc groorsrc uirdagingcn voor organisarics cn misschicn
wcI dc aIIcrbcIangrijksrc Iacror voor dc conrinuIrcir.
Dic zingcving hccIr rwcc uirgcs¡rokcn dimcnsics. Tcn ccrsrc: war is dc
zin van dc organisaric voor dc samcnIcving? War hccIr dc organisaric dc
samcnIcving rc bicdcn? En rcn rwccdc: war is dc zin van dc organisaric voor
dc wcrkncmcrs? War hccIr dc organisaric haar mcdcwcrkcrs rc bicdcn?
Hcr anrwoord o¡ dic Iaarsrc vraag was dc aIgcIo¡cn ccuwsrcrk gccon-
ccnrrccrd o¡ saIaris, srarus cn dc vcrIokkingcn van ccn gc¡riviIcgiccrdc
¡osiric binncn dc hicrarchic. Maar dar anrwoord vcrIicsr gcIcidcIijk zijn
krachr. SaIaris cn srarus zijn nicr Iangcr zaIigmakcnd cn dc hicrarchic sraar
rcr discussic. Voor ccn grocicnd dccI van dc arbcidsmarkr komcn dc aIrcr-
naricvcn voor ccn rradirioncIc wcrkncmcrsroI in ccn hicrarchischc organi-
saric srccds nadrukkcIijkcr in bccId.
Hcr mccsr bcdrcigcndc aIrcrnaricI - vanuir hcr gczichrs¡unr van dc
bcsraandc organisaric - is dar groc¡jcs raIcnrvoIIc cn ambiricuzc wcrknc-
mcrs dc organisaric vcrIarcn uir onvrcdc mcr dc burcaucrarischc organisa-
ricsrrucruur, omvcrvoIgcns zcII ccn nicuwc organisaric rc srarrcn, dic
rcchrsrrccks concurrccrr mcr dc organisaric waar zij voor wcrkrcn. In hcr
casvcrarischc rijd¡crk is zo'n aIrcrnaricI srccds rcaIisrischcr, omdar vccI roc-
rrcdingsdrcm¡cIs zijn wcggcvaagd cn dc srarrkosrcn zijn gcminimaIisccrd.
DaaromzuIIcn organisarics ccn brcdcr anrwoord mocrcn onrwikkcIcn o¡
dc vraag war zij hun wcrkncmcrs rc bicdcn hcbbcn. Arbcidsrcvrcdcnhcid
cn zingcving s¡cIcn ccn sIcurcIroI in dic brcdcrc IormuIcring.
I30
FAS¥CkATl F
h00F0S10k 9 SkM£h0£¥k1
ult hccfdstuk laat met een verzamellne - deels ñctleve - vccrbeelden
zlen hce men zlch de easycratlsche manler van denken eleen kan maken
cm blnnen ccmmerclele creanlsatles veranderlneen ln eane te zetten.
uaarbl| ls bewust vccr relatlef klelne prc|ecten cf lnltlatleven eekczen.
want het ldee ls: ecsvrrctie, dccr kcn iedereen mcrcen mee becinnen in
zijn eicen crccnisctie. ule klelne prc|ecten kunnen later spcntaan ult-
ercelen tct ercctschallee prc|ecten, cf zelfs een ccmpleet veranderde
bedrl|fsvcerlne.
I3I
9
£kS¥0kk1l£ lh 0£
Fk0Fl1S£010k
££kS1 0£F£h£h M£1 kL£lh£ ¥00k8££L0£h
Dc casvcrarischc bcnadcring is ccn manicr van wcrkcn cn dcnkcn dic aIIc
kIcinc cn grorc ¡robIcmcn in organisarics ccnvoudigcr bcnadcrr dan dc
hicrarchischc mcrhodc. In ccn non-¡rohromgcving hcI¡r casvcraric om
bcrcrc o¡Iossingcn rc crccrcn cn sncIIcr docIcn rc vcrwczcnIijkcn. In ¡rohr-
organisarics hcI¡r diczcIIdc casvcraric daarnaasr ook nog ccns ommccr
winsr rc makcn.
Omgrorc ¡robIcmcn o¡ rc Iosscn, is hcr vaak raadzaamomccrsr rc ocIc-
ncn mcr kIcinc ¡robIcmcn. DaarombchandcIr dir hooIdsruk ccn rccks
voorbccIdcn van aIIcdaagsc kIcinc ¡robIcmcn dic o¡ casvcrarischc wijzc
wordcn aangc¡akr cn daardoor ccn ¡osiricvc bijdragc Icvcrcn aan bcdrijIs-
rcsuIrarcn. Hcr zijn voorbccIdcn van muIrinarionaIs, ccnmanszaakjcs cn
sIimmc acrics van wcrkncmcrs in dc Iagcrc cchcIons. VoorbccIdcn mcr ccn
kni¡oog: vcrmakcIijkc voorbccIdcn, vcrbIuIIcndc voorbccIdcn, hauwc
voorbccIdcn cn ins¡ircrcndc voorbccIdcn. Uzicr achrcrccnvoIgcns ccn
soa¡srorv van Procrcr &GambIc, ccn su¡crmarkrmanagcr dic zijn kIanrcn
Iaar schoonmakcn, ccn bcdrijIsIcidcr dic zowcI zijn kIanrcn aIs hcr hooId-
kanroor rcvrcdcn houdr, kIanrcnbinding mcr gc¡rinrc bIocmcn, ccn
kamcrvcrhuurdcr dic onrdckr dar hij mccr gcId zou vcrdicncn aIs zijn
kamcr gccn murcn zou hcbbcn, hoc ccn aIvaIbak kan Iijdcn ondcr ccn
burcaucrarisch juk, cn hoc ccn grorc NcdcrIandsc uirgcvcr jaarIijks ccn
miIjocn curo wcggooir in dc uirgaandc ¡osrzakkcn.
h£1 8£W0S1 hl£1·kS£L£01£ Mkkk10h0£kI0£k
¥kh Fk001£k 8 0kM8L£
In NcdcrIand is hcr vrij onbckcnd, maar inAmcrika is hcr wcIIichr hcr
bckcndsrc zcc¡mcrk: Ivorv. Hcr rccc¡r van dc Iuchrigc Ivorvzcc¡ |'Ir
FIoars!') wcrd in ¡8¬n bij rocvaI onrdckr door Jamcs N. GambIc, cn vormdc
hcr srarrschor van Procrcr &GambIc, dar Iarcr ccn van dc groorsrc mcrk-
arrikcIcnIabrikanrcn rcr wcrcId zou wordcn.
Mcnscn vcrandcrcn, IccIomsrandighcdcn vcrandcrcn, hcr aanbod van
concurrcrcndc mcrkcn vcrandcrr, dus ook ccn succcsvoI zcc¡mcrk mocr
I32
FAS¥CkATl F
mccgaan mcr dc rijd cn conrinu vcrandcrcn omrc bIijvcn voIdocn aan dc
bchocIrcs van dc consumcnr. Hcr kIassickc insrrumcnr omdc bchocIrcs
van dc vcrandcrcndc consumcnr rc mcrcn, is ascIccr markondcrzock. Doc
ccn bIinddock om, ¡rik duizcnd namcn in hcr rcIcIoonbock cn srcI dczc
duizcnd mcnscn ccn aanraI vragcn. Hcr gcmiddcIdc van dczc duizcnd anr-
woordcn gccIr dan cnig inzichr in dc acrucIc gcdachrcs cn bchocIrcs van
aIIc consumcnrcn.
Dc markcrccrs van Ivorv kozcn cchrcr voor ccn nicr-ascIccrc srcck¡rocI.
O¡ dc vcr¡akking van cIk sruk Ivorvzcc¡ sraar ccn graris rcIcIoonnummcr
vcrmcId voor consumcnrcn dic vragcn oI o¡mcrkingcn ovcr Ivorv hcbbcn.
Hcr idcc hicrachrcr is dar zcc¡ voor dc mccsrc consumcnrcn ccn low-iutr-
rrst-¡roducr is: zc hcbbcn cr nicr oI nauwcIijks ccn mcning ovcr. Inrcrcs-
sanrcr is dc mcning van dc scIccrc groc¡ consumcnrcn dic bcwusr nadcn-
kcn ovcr dc voor- cn nadcIcn van Ivorv.
GIadwcII |zic hooIdsruk z) nocmr dc markrondcrzockmcrhodc van
Ivorv ccn muvru-trup, ccn manicr omdc 'kcnncrs' rc bcrcikcn. Wanr aIIccn
dc consumcnrcn dic gc¡assionccrd zijn ovcr hcr ¡roducr, cn/oI cr vccI
kcnnis ovcr hcbbcn, zuIIcn dc mocirc ncmcn hcr graris nummcr rc bcIIcn.
Dczc consumcnrcn zijn dc kcnncrs van hcr ¡roducr oI mcrk in kwcsric. AIs
gcvoIg van hun ¡assic cn kcnnis hcbbcn dczc kcnncrs binncn hun ncrwcrk
ccn dis¡ro¡orrionccI grorc invIocd o¡ andcrcn. Hcr zijn dc o¡inicIcidcrs.
Kcnncrs vindcn hcr Icuk omandcrcn rc hcI¡cn cn omhun kcnnis rc dcIcn.
Maar war hccIr dir nu mcr casvcraric rc makcn? WcInu, hcr o¡zcrrcn van
ccn muvru-trup is ccn markrondcrzockmcrhodc dic icdcrc wcrkncmcr o¡
cIk Iuncricnivcau o¡ cigcn hourjc kan uirvocrcn, buircn dc hicrarchischc
srrucrurcn van hcr bcdrijI om. Er is gccn rocsrcmming voor nodig van
hogcrhand, cn ook gccn budgcr. Dc ncrwcrk - cn inIormaricsamcnIcving
bicdr raIIozc mogcIijkhcdcn voor zuIk ondcrzock. Dc mcrhodc is sncI cn
kan binncn z( uur mccr waardcvoIIc inIormaric o¡Icvcrcn dan ccn kosr-
baar ondcrzocksra¡¡orr van ccn kIassick markrondcrzocksburcau, dar
maandcn o¡ zich Iaar wachrcn.
Hcr rradirioncIc kwanriraricvc markrondcrzock mcr dc ascIccrc srcck-
¡rocI gcdijr gocd in hicrarchischc organisaricsrrucrurcn. DikwijIs is cr ccn
dubbcIc agcnda, bijvoorbccId omdar dc o¡drachrgcvcr rugdckking zockr
voor zijn ¡Ianncn binncn dc organisaric. AIs hcr ¡Ian misIukr, kan hij zich
vcrschuiIcn achrcr hcr markrondcrzock. OI hcr ondcrzock is nodig, aIs argu-
mcnr omhogcr in dc hicrarchic invcsrcringsbudgcrrcn Ios rc ¡curcrcn omdc
¡Ianncn rc mogcn uirvocrcn. In dc ro¡ van dc hicrarchic is hcr inIasscn van
markrondcrzock ccn bc¡rocId middcI omvcrandcringcn rc vcrrragcn.
Enrhousiasrc wcrkncmcrs mcr gocdc idcccn wordcn daardoor aIgcrcmd in
hun drang omdc organisaric rc vcrbcrcrcn. Maar dc casvcrarischc wcrknc-
I33
¤: FAS¥CkATl F l h uF Pk0Fl TSFCT0k
mcr dic zich nicr wiI Iarcn aIrcmmcn, hccIr rcgcnwoordig middcIcn rcr
bcschikking omrradirionccI markrondcrzock rc omzciIcn, buircn dc hic-
rarchic om. Icdcrc wcrkncmcr kan bijvoorbccId o¡ Twirrcr ccnvoudig zijn
cigcn mavcn-rra¡ ¡Iaarscn. Ecn rwccr van ¡(o rckcns kan binncn ccn uur
mccr nurrigc kcnnis o¡Icvcrcn dan ccn markrondcrzock van dric maandcn.
0kkWkSh
Dc su¡crmarkrkcrcn Jumbo hccIr circa ¡z< winkcIs, dccIs cigcn winkcIs,
dccI Iranchiscrs. Bcgin augusrus zoon krcgcn aIIc bcdrijIsIcidcrs insrrucrics
vanuir hcr hooIdkanroor. AIs bcschcrmcndc maarrcgcI rcgcn dc o¡ uirbrc-
kcn sraandc Mcxicaansc gric¡ mocsrcn dc winkcIs voorraan vcr¡Iichr dagc-
Iijks aIIc winkcIkarrcn schoonmakcn. Zo gaar dar in aIIc organisarics waar
in mccr oI mindcrc marc ccn hicrarchischc srrucruur is. Insrrucrics cn
richrIijncn komcn van bovcnaI. Dc voIgcndc schakcI in dc hicrarchic mag
zc uirvocrcn cn mccsraI zcII ccn o¡Iossing vcrzinncn voor dc conscqucn-
rics. Dc ccn docr dar voIgzaam, dc andcr docr dar randcnknarscnd.
Dc bcdrijIsIcidcr van dc Jumbo Hoogcvccn ¡akrc dc insrrucric o¡ casv-
crarischc wijzc aan. Dic dachr: rwcchondcrd winkcIkarrcn dagcIijks schoon-
makcn, dar kosr mij ccn haIvc Irc. Hij vcrraaIdc dc insrrucric naar zoo
microjobs cn dcIcgccrdc dc o¡drachr naar zijn kIanrcn. Bij dc ingang van dc
winkcI zcrrc hij ccn raIcI nccr mcr schoonmaaks¡uIIcn, zodar dc kIanrcn dic
dar wiIdcn zcII hun kar kondcn schoonmakcn. In srrcngc, burcaucrarischc
organisarics wordr zo'n invcnricvc bcdrijIsIcidcr vaak rcrcchrgcwczcn. In
sommigc organisarics kan hcr zo'n bcdrijIsIcidcr zcIIs zijn carricrc kosrcn,
omdar hcr wordr gcInrcr¡rcrccrd aIs rcbcIIic rcgcn dc hicrarchic.
Bij Jumbo is kcnncIijk ruimrc voor zuIkc casvcrarischc iniriaricvcn. Ecn
woordvocrdcr o¡ hcr hooIdkanroor mcIddc: 'Wc hcbbcn bcgrc¡cn dar dczc
wcrkwijzc ¡osiricI is onrvangcn door dc kIanrcn cn dar dc winkcIwagcns
nu nog vakcr wordcn schoongcmaakr dan ccn kccr ¡cr dag. Wc gaan nu
ondcrzockcn oI wc hcr idcc uir Hoogcvccn ook bij andcrc hIiaIcn gaan
invocrcn.'
Hcr is gccn wcrcIdschokkcnd voorbccId. Maar zcIIs zo'n IuricI voor-
bccId kan dczc organisaric aIs gchccI ongcvccr ¡z< kccr ccn haIvc Irc bcs¡a-
rcn. AIgczcr rcgcn hcr zccr Iagc minimumjcugdIoon van ccn ¡6-jarigc kar-
rcrjcswasscr in Ioondicnsr, komr dar ovcrccn mcr ruim(o.ooo curo ¡cr
maand. Hcr casvcrarischc as¡ccr van dir voorbccId is: vandaag bcdachr,
morgcn uirgcvocrd, onaIhankcIijk van dc bcsraandc hicrarchic.
F0S1I£0£L £k8lJ?
FcIicirarickaarrcn mcr cnvcIo¡ zijn ccn gocdIo¡cnd arrikcI in dc vijIhon-
dcrd winkcIs van ccn hIiaaIbcdrijI in huishoudcIijkc arrikcIcn. Zc ncmcn
wcinig scha¡ruimrc in, zc zijn nicr bcdcrIcIijk cn dc margc is hoog. Tor o¡
I34
FAS¥CkATl F
ccn dag ccn nicuwc insrrucric uir hcr hooIdkanroor komr: ¡roducrcn mcr
ccn rc Iagc vcrkoo¡margc wordcn uir hcr assorrimcnr gcnomcn. Er mogcn
daaromgccn ¡osrzcgcIs mccr wordcn vcrkochr in dc hIiaIcn.
In dc mccsrc hIiaIcn wordr hicr schoudcro¡haIcnd o¡ gcrcagccrd. Maar
dc managcr van hcr hIiaaI in hcr kIcinc ¡rovincic¡Iaarsjc D. zicr ror zijn
vcrbijsrcring dar zijn omzcr in IcIicirarickaarrcn mcr <o ¡roccnr daaIr. Dar
hccIr rc makcn mcr dc IokaIc middcnsrandsinIrasrrucruur in hcr kIcinc
¡Iaarsjc D. Dc kIanrcn sra¡¡cn voor IcIicirarickaarrcn massaaI ovcr naar hcr
cnigc aIrcrnaricI: dc sigarcnwinkcI waar wcI Iossc ¡osrzcgcIs wordcn vcr-
kochr, mirs mcn daar ook dc IcIicirarickaarr koo¡r.
O¡ conccrnnivcau is dir maar ccn kIcin ¡robIccm, wanr in dc ovcrgrorc
mccrdcrhcid van dc hIiaIcn Icidr dc maarrcgcI nicr ror nocmcnswaardigc
omzcrdaIingcn. Dc maarrcgcI wordr dan ook aIs succcsvoI bcschouwd. Maar
o¡ hIiaaInivcau drcigr ccn kIcinc ram¡. Dc IokaIc srorcmanagcr zicr zijn
kcrsrbonus in gcvaar komcn. Hoc Iosr hij dir o¡? Zijn ¡robIccmaankaarrcn
bij dc ravonmanagcr is ccn hciIIozc wcg, wccr hij uir crvaring. RcgcIs zijn
rcgcIs, cn aan uirzondcringcn docn wc nicr, zo is dc bcdrijIscuIruur. Dan
maar o¡ cigcn rckcning ¡osrzcgcIs inko¡cn cn vcrko¡cn, omdc IokaIc con-
sumcnr rcr wiIIc rc zijn? Daarmcc zou hij zich o¡ zccr gIad ijs bcgcvcn,
doordar hij dan ccn kassrroomcrcccrr buircn dc winkcIbockhouding om.
In dc casvcrarischc o¡Iosmcrhodc gaar dc winkcImanagcr van D. o¡
zock naar coIIcga's mcr ccn soorrgcIijk ¡robIccm. Binncn dc <oo vcrschiI-
Icndc hIiaaImanagcrs zijn vasr wcI ccn sruk oI ricn coIIcga's bij wic dc
omzcr ook dramarisch is gcdaaId. Vrocgcr was hcr ondocnIijk omaI dic <oo
andcrc winkcImanagcrs ccn voor ccn rc bcIIcn. Laar sraan dar hij zc aIIc <oo
kon aanschrijvcn. Dc ¡orrokosrcn cn ko¡iccrkosrcn zoudcn aI bijna hogcr
zijn dan zijn kcrsrbonus. Maar in dc z¡c ccuwvindr dczc srorcmanagcr in
zijn ¡c ccn ¡dI-bcsrandjc mcr dc naam- cn adrcsgcgcvcns van aIIc <oo sro-
rcmanagcrs van hcr bcdrijI. Mcr cnig digiraaI kni¡- cn ¡Iakwcrk maakr hij
in ccn haIIuurrjc ccn groc¡smaiI cn communicccrr zodocndc kosrcIoos mcr
dc zwcrm.
Dc voIgcndc dag hccIr hij rcacrics van ricn ovcr hcr hcIc Iand vcrs¡rcidc
winkcImanagcrs dic mcr hcrzcIIdc ¡robIccmworsrcIcn. Ticn wcrcn mccr
dan ccn, ricn kunncn mccr dan ccn. Ecn van hcn kcnr dc markcringmana-
gcr van dc groorsrc kaarrcnIcvcrancicr. En wccr ccn andcr komr crachrcr
dar hij Iid is van dczcIIdc goIIcIub aIs dczc ¡crsoon. Ecn wcck Iarcr, crgcns
russcn hoIc ¡¡ cn hoIc ¡6, bcdcnkcn dic rwcc ccn briIjanr ¡Ian. Dc kaarrcnIc-
vcrancicr gaar zijn assorrimcnrscaraIogus drasrisch uirbrcidcn. Door achrcr
hcr bcsrcInummcr van cIkc kaarr uir hcr assorrimcnr dc Icrrcr C rc ¡Iakkcn,
bcsrcIr dc inko¡cr dc 'rouvruirurr-varianr' van ccn IcIicirarickaarr. Dic
C-varianr houdr in dar cr ondcr hcr ccIIoIaan ccn cnvcIo¡ zir waaro¡ aI ccn
¡osrzcgcI van (( ccnr is voorgc¡Iakr. Dc bcsrcI¡rijs van dc C-varianr is
I35
¤: FAS¥CkATl F l h uF Pk0Fl TSFCT0k
<o ccnr hogcr, zodar dc kaarrcnIcvcrancicr cr ook nog icrs aan ovcrhoudr.
Dc srorcmanagcr van D. zcr o¡ dc inrcrnc bcsrcIIijsrcn naar zijn hooId-
kanroor voorraan ccn C achrcr hcr oors¡ronkcIijkc bcsrcInummcr cn haaIr
zodocndc dc ¡osrzcgcIs wccr rcrug in zijn hIiaaI. Hcr rv¡crcndc van dczc
casvcrarischc o¡Iossing is dar cr gccn cnkcI ovcrIcg hocIdc ¡Iaarsr rc vindcn
binncn dc inrcrnc burcaucrarischc hicrarchic, maar dar diczcIIdc bcsraandc
hicrarchic ook o¡ gccn cnkcIc manicr ondcrmijnd wcrd. Er zijn aIIccn
maar winnaars, gccn vcrIiczcrs.
¥lk10£L£ 8L0£M£h
Dc aurovcrko¡cr in Ioondicnsr had jarcnIang dc gcwoonrc omaIIc kIanrcn
dic bij hcmccn auro kochrcn, bij dc ahcvcring van dc auro ccn groor bockcr
bIocmcn rc ovcrhandigcn. AIs dank voor hcr in hcmgcsrcIdc vcrrrouwcn.
Dir gcbaar wcrd zccr gcwaardccrd door zijn kIanrcn. Dc aurovcrko¡cr vcr-
wicrI ccn grorc scharc vasrc kIanrcn. Dc IovaIircir van zijn kIanrcn Iag
gcmiddcId vccI hogcr dan gcbruikcIijk in dc branchc. Dc vcrko¡cr was
crvan ovcrruigd dar dc invcsrcring in bIocmcn cconomisch zinvoI was, cn
zich dubbcI cn dwars rcrugbcraaIdc. Maar in zijn vcrkoo¡organisaric dachr
mcn daar andcrs ovcr. Er mocsr bczuinigd wordcn. Binncn dc hicrarchic
wcrd bcsIorcn dar cr gccn curo mccr uirgcgcvcn mochr wordcn aan rcIaric-
gcschcnkcn. Discussic nicr mogcIijk.
Dc vcrko¡cr was bang dar door dc kiIIc maarrcgcI zijn zorgvuIdig o¡gc-
bouwdc kIanrIovaIircir o¡ dcn duur zou aIbrokkcIcn, cn rrachrrc dar o¡
casvcrarischc wijzc rc vcrhcI¡cn. Hij zochr o¡ inrcrncr dc c-maiIadrcsscn
van aIIc bIocmisrcrijcn in dc srad cn sruurdc zc aIIcmaaI ccn maiIrjc waarin
hij in hcr korr dc siruaric uirIcgdc. WcIkc bIocmisr vocIdc zich gcroc¡cn
omhcmccns rc bcIIcn, omrc kijkcn oI zc ccn sIimmc joinr-¡romorion-
achrigc acric kondcn bcdcnkcn, waar bcidcn bcrcr van zoudcn wordcn?
Van dc mccsrcn hoordc hij nooir mccr war, maar dc cnc bIocmisr dic wcI
rcagccrdc, was aI gcnocg voor dc o¡Iossing. Dc vcrko¡cr zou rcgocdbonncn
kunncn makcn waarmcc dc ko¡cr zcII ccn bockcr bIocmcn zou kunncn
o¡haIcn. Maar war was hcr voordccI voor dc bIocmisr? Mccr kIanrcn in zijn
bIocmcnzaak, dic dan wcIIichr nog ccn cxrra bosjc bIocmcn zoudcn ko¡cn
bij hcr graris bockcr? OI zou dc bIocmisr korring kunncn krijgcn bij hcr
ondcrhoud van zijn auro? OI ccn vi¡bchandcIing: gccn wachrrijd, maar
mcr voorrang onmiddcIIijk gchoI¡cn wordcn, bij rc¡ararics?
UircindcIijk vondcn zc ccn invcnricvc consrrucric, waarbij dc kosrcn cn
o¡brcngsrcn in cvcnwichr warcn: virrucIc bIocmcn! Dc aurovcrko¡cr onr-
wicr¡ ccn bockcr virrucIc bIocmcn o¡ zijn ¡c cn ¡rinrrc dar in vccIvoud uir,
omaan aI zijn kIanrcn rc ovcrhandigcn. Ondcr dc aIbccIding van bIocmcn
srond dc voIgcndc rcksr: 'GcIcIicirccrd mcr uwnicuwc auro. Bcdankr voor
uwvcrrrouwcn in ons. Wij docn cr aIIcs aan omdc aankoo¡¡rijs van uw
I36
FAS¥CkATl F
auro zo Iaag mogcIijk rc houdcn. Daaromgcvcn wij gccn cchrc bIocmcn
mccr wcg, zoaIs u van ons gcwcnd was. Mcr dir bockcr virrucIc bIocmcn
ho¡cn wc nog wcI hcrzcIIdc gcbaar ovcr rc brcngcn.'
En dan ondcr dc sri¡¡cIIijn, srond nog ccn rcksr: 'Misr u dc gcur van
cchrc bIocmcn? Tcgcn inIcvcring van dczc bon kunr u ccn bockcr naar
kcuzc uirzockcn bij BIocmisrcrij Picrcrs, cn bcraaIr u sIcchrs <o ¡roccnr van
dc winkcI¡rijs.' Picrcrs hocIdc daar vcrdcr nicrs voor rc hcbbcn. Dic was
rcvrcdcn mcr cxrra bczock in zijn winkcI cn mcr <o ¡roccnr korring Iag zijn
vcrkoo¡¡rijs nog srccds bovcn dc inkoo¡¡rijs.
Ecn bizarrc o¡Iossing? Wic wiI cr nou ccn bockcr virrucIc bIocmcn?
Toch wcI. Er bcsraar aI jarcnIang ccn horcrcndc markr in virrucIc bIocmcn
o¡ divcrsc Amcrikaansc wcbsircs. Handigc ondcrncmcrs hcbbcn onrdckr
dar jc bIocmcn kun digiraIiscrcn. Dc mccsrc bIocmcnko¡crs gaan voor dc
gcur cn dc kIcur cn hcr Ivsickc gcnor van ccn Icvcndc bIocm. Maar ccn dccI
van dc bIocmcnko¡crs is uirsIuircnd gcInrcrcssccrd in hcr svmboIischc
gcbaar. Zij ko¡cn bIocmcn omicmand hcr hoI rc makcn, oI omicrs gocds rc
makcn. En dir dccI van dc bIocmcnmarkr is hccI gocd rc digiraIiscrcn, zo is
gcbIckcn.
Er zijn vcrschiIIcndc wcbsircs waar virrucIc bIocmcn wordcn vcrkochr.
Hcr ¡roducr is vaak nicr mccr dan ccn onoogIijkc sIordigc iIIusrraric van
ccn bIocm, dic ¡cr c-maiI wordr bczorgd. Dc ¡rijzcn varicrcn van ¡ ror ¡o
doIIar ¡cr bIocm. Hcr gchcimzir crin dar dc onrvangcr ook dc ¡rijsIijsr kan
zicn. Dus dc onrvangcr wccr dar dc IcIijkc digiraIc bIocmvan ricn doIIar
ccn gcbaar van dc schcnkcr is dar ricn doIIar hccIr gckosr. Producrickosrcn
nuI, bczorgkosrcn nuI, winkcIkosrcn nuI, vcrkoo¡¡rijs: ricn doIIar. Hcr kan
aIIcmaaI in dc casvcraric.
W0hlh0 lS I0h0£k M0k£h M££k Wkkk0
Amsrcrdamis dc duursrc srad rcr wcrcId omccn dag jc auro rc ¡arkcrcn, zo
bIcck mcdio zoon uir ccn ondcrzock van CoIIicrs InrcrnarionaI naar ¡ar-
kccrraricvcn in ¡(o grorc srcdcn. Parkcrcn inAmsrcrdam-ccnrrumkosr ¡cr
dag vijIrig curo. In andcrc durc ¡arkccrsrcdcn - Londcn, Wcncn, Dcn Haag
cn OsIo - Iigr dic ¡rijs rond dc vccrrig curo. Dc ¡arkccrraricvcn zijn voor dc
gcmccnrc Amsrcrdamccn Iucraricvc inkomsrcnbron. Dc hooIdsrad hccIr
voor zoon ccn ¡arkccro¡brcngsr bcgroor van ¡(¡ miIjocn curo, bijna ccn
kwarr van dc roraIc o¡brcngsr uir gcmccnrcIijkc hcIhngcn.
Maar voor hcr gcmccnrcIijk woningvoorzicningsbcIcid drcigr srrikr
rhcorcrisch ccn ram¡. Wanr <o curo ¡cr dag is vijIricnhondcrd curo ¡cr
maand voor ccn ¡aar vicrkanrc mcrcr cgaIc grond. En daarmcc zijn ¡ar-
kccr¡Iaarscn zo'n bccrjc dc duursrc vormvan onrocrcnd gocd gcwordcn.
Ecn ¡rojccronrwikkcIaar dic oudc ¡andcn o¡koo¡r omrc rcnovcrcn cn vcr-
I37
¤: FAS¥CkATl F l h uF Pk0Fl TSFCT0k
voIgcns rc vcrhurcn aIs woonruimrc, kan ¡orcnriccI mccr inkomsrcn vcrga-
rcn door dc ¡andcn rc sIo¡cn cn rc vcrbouwcn ror ¡arkccr¡Iaarscn.
Dc huizcncigcnaar dic ccn ovcrroIIigc kamcr vcrhuurr aan ccn srudcnr
cn daarvoor ccn ¡aar hondcrd curo ¡cr maand onrvangr, onrdckr ror zijn
vcrbijsrcring dar hij zijn huurinkomsrcn kan vcrvccIvoudigcn, aIs hij dc
kamcr nicr aan ccn srudcnr, maar aan ccn auro zou vcrhurcn. Mcr aIs bijko-
mcnd voordccI dar ccn auro nooir dronkcn rhuiskomr cn ook gccn Iuidc
muzick maakr 's nachrs. Er is ccn ¡rakrisch ¡robIccm¡jc: hoc krijg jc dic
auro door dc voordcur?
Maar in rhcoric is dus dc bizarrc siruaric onrsraan dar ccn kamcr oI ccn
woning rhcorcrisch mccr waard wordr aIs jc dc murcn cn hcr dak craI haaIr.
Dar dc onrocrcndgocdcigcnarcn nog nicr massaaI zijn bcgonncn mcr hcr
sIo¡cn van muurrjcs, komr doordar hcr vcrziIvcrcn van dc rhcorcrischc
huuro¡brcngsr ccn com¡Icxc Iogisrickc zaak is. Hcr aIsrcmmcn van vraag
cn aanbod, hcr rcscrvcrcn van dc ¡arkccr¡Iaarscn cn hcr aIwikkcIcn van dc
bcraIingsrransacrics zijn ingcwikkcIdc zakcn aIs hcr gaar omccn cnkcIc
¡arkccr¡Iaars. EIhcicnrcr is hcr omccn ondcrgrondsc bcronncn bunkcr rc
bouwcn mcr ccn ¡aar hondcrd ¡arkccr¡Iaarscn, cn daar ccn sIagboom, ccn
¡orricr cn ccn bcraaIauromaar nccr rc zcrrcn. Divcrsc bcdrijvcn hcbbcn
dczc vormvan onrocrcndgocdcx¡Ioiraric dan ook onrdckr cn hcr is ccn
zccr winsrgcvcndc bcdrijIsrak. Ook ccn organisaric aIs Schi¡hoI vcrdicnr
rcgcnwoordig mccr aan ¡arkccro¡brcngsrcn dan aan vIicgvcrkccr.
ParricuIicrc woningbczirrcrs in dc srad dic ovcr ccn garagc, car¡orr oI
o¡rir voor dc cigcn auro bcschikkcn dic rijdcns wcrkdagcn ongcbruikr
Iccgsraar, zoudcn vcIc hondcrdcn curo's ¡cr maand kunncn bijvcrdicncn,
mirs cr ccn cIhcicnr wcrkcndc markr zou zijn voor dc rimcsharing van Icgc
¡arkccr¡Iaarscn. En zo zijn cr ook vcIc bcdrijIjcs mcr ccn ¡rivc¡arkccrrcr-
rcin dar 's avonds Iccgsraar, rcrwijI vijIrig mcrcr vcrdcro¡ in dc srraar in dc
avondurcn ¡arkccr¡Iaarscn wordcn vcrhuurd voor vijI curo ¡cr uur.
Wij voors¡cIIcn dar vandaag oI morgcn ccn casvcrarischc ondcrncmcr
o¡sraar dic dczc ¡orcnricIc markr van Icgc ¡rivc¡arkccr¡Iaarscn gaar onr-
wikkcIcn. Mcr dc bcsraandc rcchnoIogischc middcIcn zoaIs mobicI inrcr-
ncr, navigaricsvsrcmcn cn bcraIcn ¡cr rcIcIoon mocr hcr mogcIijk zijn om
vraag cn aanbod o¡ cIhcicnrc wijzc bij cIkaar rc brcngcn.
Dc auromobiIisr van morgcn dic ccn schaarsc ¡arkccr¡Ick zockr, rcgis-
rrccrr zich ccnmaIig o¡ dc wcbsirc van hcr rockomsrigc bcdrijI onrdckjc-
¡Ickjc.nI, downIoadr ccn u¡darc voor zijn navigaricsvsrccmcn zodra hij in
dc buurr van zijn bcsrcmming is, zicr hij ccn Iijsr van Icgc ¡rivc¡arkccr-
¡Iaarscn, incIusicI hcr aanraI urcn dar cIkc ¡Iaars nog bcschikbaar bIijIr. Dc
auromobiIisr scIccrccrr dc gcwcnsrc ¡arkccr¡Iaars cnTomTomdirigccrr
hcmvcrvoIgcns naar ccn van dc vrijc ¡arkccr¡Iaarscn van Norariskanroor
Schcr¡cnzccI, dic ror dc voIgcndc ochrcnd ncgcn uur bcschikbaar zijn.
I38
FAS¥CkATl F
AanmcIdcn gaar ¡cr sms. Dar kosr cnigc handcIingcn, maar gaar nog aIrijd
sncIIcr dan naar dc o¡cnbarc ¡arkccrkaarrjcsauromaar Io¡cn waarvan hcr
dis¡Iav vaak o¡ dc mccsr ongcIcgcn momcnrcn kni¡¡crr: 'auromaar rijdc-
Iijk buircn gcbruik'. Dc ¡arkccrdcr hocIr zich ook gccn zorgcn mccr rc
makcn ovcr voIdocndc munrgcId o¡ zak, oI o¡gcIadcn chi¡kni¡s, wanr dc
bcraIing wordr auromarisch van zijn rckcning aIgcschrcvcn. Ook is hij
bcvrijd van hcr Iasrigc ¡robIccmdar hij vooraI mocr inscharrcn voor hoc-
vccI uur hij ccn ¡arkccrkaarrjc wiI ko¡cn, wanr ook hcr aImcIdcn gaar ¡cr
sms cn bij onrdckjc¡Ickjc.nI bcraaI jc aIIccn voor dc wcrkcIijk gcbruikrc
¡arkccrrijd.
Dc bockhoudcr van Schcr¡cnzccI onrvangr ccn kccr ¡cr maand ¡cr
c-maiI ccn gcdcraiIIccrd ovcrzichr van hcr aanraI bcmiddcIdc ¡arkccrurcn.
Hij hccIr cr vcrdcr gccn omkijkcn naar. Dc bcraIing is aI bijgcschrcvcn o¡
dc bankrckcning. Hcr kan aIIcmaaI in dc casvcraric.
0£ 0¥hkMlS0h£ Fk0LL£h8kk
O¡ ccn groor kanroor in dc Randsrad wcrkcn ccn ¡aar hondcrd mcnscn,
russcn dc middag Iunchcn zij in dc bcdrijIskanrinc. Na ahoo¡ van dc Iunch
Ioo¡r icdcrccn naar ccn uirhock van dc kanrinc omdc Icgc vcr¡akkingcn
wcg rc gooicn, omdar daar dc ¡ruIIcnbak sraar. Ecn nicuwc wcrkncmcr vcr-
baasr zich hicrovcr cn vraagr aan zijn coIIcga's waaromdic ¡ruIIcnbak nicr
in ccn andcrc hock sraar, o¡ dc Iogischc ¡Iaars. Hij bIijkr nicr dc ccrsrc rc
zijn dic dczc vraag srcIr. Hcr s¡ccIr aI andcrhaII jaar. Divcrsc wcrkncmcrs
hcbbcn aI ccn vcrzock ingcdicnd omdc ¡ruIIcnbak rc vcr¡Iaarscn. Hcr is
zcIIs aI in dc ondcrncmingsraad aan dc ordc gcwccsr, maar dc dirccric kon
nicrs aan hcr ¡robIccmdocn, wanr dc carcring is uirbcsrccd aan ccn carc-
ringbcdrijI, cn dc ¡ruIIcnbak is cigcndomvan dar bcdrijI. Dc kanrincjuI
was hcr ccns mcr dc kIagcrs, maar wcigcrdc dc ¡ruIIcnbak rc vcr¡Iaarscn,
wanr daar ging haar chcI ovcr. En dic chcI was nooir aanwczig o¡ dc Iocaric
cn rcagccrdc ook nicr o¡ maiIrjcs cn ingcs¡rokcn voiccmaiIs.
Hcr is ccn maIIc anckdorc ovcr ccn ramcIijk onbcIangrijk ¡robIccm, dar
binncn cnkcIc sccondcn is o¡ rc Iosscn, maar dar maandcnIang oI jarcnIang
sruir o¡ dc obsrakcIs van dc burcaucraric. In aIIc hicrarchischc organisarics
wcmcIr hcr van dir soorr anckdorcs.
'En aIs ik nou ccns mcr hcIcmaaI nicmand ovcrIcg, maar cigcnhandig
dic ¡ruIIcnbak rwinrig mcrcr vcr¡Iaars?', o¡¡crdc dc nicuwc wcrkncmcr.
Dar wcrd hcmdringcnd aIgcradcn. Ooir had icmand dar aI ccns gcdaan cn
daar was vccI narighcid van gckomcn. ZuIkc radicaIc o¡Iossingcn wordcn
ovcr hcr aIgcmccn nicr crg gca¡¡rcciccrd in burcaucrarischc organisarics,
omdar zc dc hicrarchic ondcrmijncn. En vccI bijvaI van coIIcga's vaIr ook
nicr rc vcrwachrcn, wanr dc mccrdcrhcid zaI aIIccn maar mo¡¡crcn dar
mcn vcrgccIs naar dc oudc vcrrrouwdc ¡Iaars van dc ¡ruIIcnbak is gcIo¡cn.
I39
¤: FAS¥CkATl F l h uF Pk0Fl TSFCT0k
Dc voIgcndc dag vcrschccn dc nicuwc wcrkncmcr o¡ kanroor mcr ccn grorc
doos waarin ccn casvcrarischc o¡Iossing zar. Hij had cigcnhandig ccn
nicuwc ¡ruIIcnbak gckochr cn zcrrc dczc in dc kanrinc o¡ dc Iogischc
¡Iaars. Nu krccg hij wcI vccI bijvaI. Maar cr was ook vccI vcrbazing. 'BcraaI
jc dar uir cigcn zak? Ga jc dar bonncrjc dccIarcrcrcn?' Wanr in vccI organisa-
rics is hcr zccr ongcbruikcIijk dar mcdcwcrkcrs zcII ook maar ccn ccnr uir-
gcvcn omhcr wcrkkIimaar rc vcrbcrcrcn. Bij vccI organisarics is dc bcdrijIs-
cuIruur dar mcdcwcrkcrs cIkc aIgcIcgdc kiIomcrcr, cIkc srri¡ van ccn
srri¡¡cnkaarr, cIkc ¡rivc aangcschaIrc ¡osrzcgcI van (( ccnr dccIarcrcn.
ZcIIs aIs zij cIkc maand aI ccn vasrc vcrgocding van ¡oo curo o¡ hun saIaris-
srrookjc hcbbcn sraan voor nicr-dccIarabcIc onkosrcn. Bij raIIoos vccI orga-
nisarics wordr cindcIoos vcrgadcrd, ovcrIcgd, gckIaagd cn gczcurd ovcr dc
aanschaI van kIcinc dingcn. Maar dic discussics gaan wcIbcschouwd hcIc-
maaI nicr ovcr hcr nur oI dc noodzaak van dc aanschaI, maar ovcr dc vraag
oI cn hoc hcr bcdrijI dczc gaar bcraIcn. Bij marginaIc uirgavcn is hcr vaak
vccI cIhcicnrcr omicrs gcwoon zcII rc ko¡cn. Daarmcc omzciI jc dc burcau-
craric. Dc wcrkncmcr dic dir middcI hanrccrr, kan daardoor zijn casvcrari-
schc sIagkrachr binncn zijn organisaric cnormvcrgrorcn.
Maar is dic wcrkncmcr dan gccn dicI van cigcn ¡orrcmonncc? Ncc, dar
is dc zicnswijzc van dc dogmaricus dic srrikr in hnancicIc ccnhcdcn dcnkr.
Wic aIIccn ccn hnancicIc aIwcging maakr, houdr gccn rckcning mcr dc rca-
Iircir van thr ugr ot urrrss |zic hooIdsruk z, Jcrcmv RiIkin), kijkr sIcchrs naar
gcId cn ncgccrr dc waardc van rocgang. Wic invcsrccrr in zijn wcrkomgc-
ving, kwcckr vccI goodwiII, vcrbcrcrr zijn rc¡uraric binncn dc organisaric,
vcrgroor zijn sociaaI ka¡iraaI zowcI in dc hicrarchic bovcn hcmaIs bcncdcn
hcm, cn daardoor o¡cncn zich aIIcrIci dcurcn binncn dc organisaric. Dic
invcsrcring in zo'n ¡ruIIcnbak bcraaIr zich Iarcr dubbcI cn dwars rcrug, zo
dcnkr dc casvcraar. En ook aI kIinkr dar voor mcnigccn ongcbruikcIijk,
dczc gcdachrc is wcI wccr aIgcmccn vcrs¡rcid aIs hcr gaar om¡rivc-invcsrc-
ringcn in kIcding oI ka¡¡cr ombij bc¡aaIdc bcdrijIsgcIcgcnhcdcn ccn
bcrcrc indruk rc makcn. Dan wordr wcI auromarisch in rcrmcn van sociaaI
ka¡iraaI gcdachr. Maar dic nicuwc ¡ruIIcnbak kosr misschicn ncr zo vccI
aIs dic nicuwc das.
h0£ h£1 hl£1 M0£1
O¡ dc dcrdc vcrdic¡ing van hcr rorcnhogc kanroor van ccn grorc Ncdcr-
Iandsc vakbIadcnuirgcvcr s¡ccIr zich cIkc wocnsdagmiddag ccn o¡mcrkc-
Iijk raIcrccIrjc aI. Dan zir dc rcdacricsccrcrarcssc van ccn rijdschriIr aan
haar burcau mcr Iinks ccn sra¡cI van hondcrd cxcm¡Iarcn van hcr jongsrc
nummcr, vcrs van dc ¡crs. Rcchrs o¡ hcr burcau Iigr ccn sra¡cI van hondcrd
cnvcIo¡¡cn. Dc komcndc rwcc uur zaI zij aIIc cnvcIo¡¡cn van adrcsscn
voorzicn cn Irankcrcn mcr hcr srandaard¡osrraricI van ¡,¬6 curo. War is
I40
FAS¥CkATl F
hicr aan dc hand? EIkc uirgcvcr wccr roch dar dc adrcssrickcrs gcauromari-
sccrd kunncn wordcn aangcmaakr in hcr grahsch ¡roccs cn dar dc ¡aIIcrs
voI rijdschriIrcn dan o¡ ¡osrcodc gcsorrccrd rcchrsrrccks van dc drukkcrij
naar dc ¡osrcrijcn gaan? En dar zc dan ondcr hcr ¡criodickcnraricI vaIIcn
van (( curoccnr ¡cr nummcr, incIusicI brw?
Dc rcdacricsccrcrarcssc Icgr uir war cr aan dc hand is: 'Dczc cxcm¡Iarcn
gaan naar dc rcIarics van dc rcdacric. NaruurIijk kunncn wc dczc adrcsscn
ook doorgcvcn aan dc ccnrraIc abonncmcnrcnadminisrraric. Dar schccIr
mij wckcIijks rwcc uur wcrk cn ccn doos cnvcIo¡¡cn. Maar dan wordr dc
kosr¡rijs van dic rcIaricabonncmcnrcn inrcrn doorbcrckcnd. Dc aIgcmcnc
dagcIijksc ¡osr wordr cchrcr nicr inrcrn doorbcrckcnd. Dar vaIr ondcr dc
ovcrhcad. Dus door hcr o¡ dczc manicr rc docn, bcs¡arcn wc wckcIijks
(( curo o¡ hcr rcdacricbudgcr. SIimhc?'
Nou ncc. Dir is nicr sIim, dir is ccrdcr sruircnd. Dir is ¡urc vcrs¡iIIing.
O¡ hcr ccrsrc oog Iijkr dir misschicn ccn casvcrarischc o¡Iossing dic sIim
manocuvrccrr binncn dc burcaucrarischc rcgcIs. Maar o¡Iossingcn dic
sIcchrs rcn docI hcbbcn hcr individu oI dc aIdcIing rc bcvoordcIcn rcn kosrc
van dc organisaric aIs gchccI, mogcn war ons bcrrcIr dc naamcasvcraric
nicr dragcn.
EIkc organisaric krijgr dc mcdcwcrkcrs dic zij vcrdicnr. Mcr aIs docI om
rc bczuinigcn Icggcn hicrarchischc organisarics vaak van bovcnaI rcgcIs o¡
dic in dc ¡rakrijk juisr ror ccn kosrcnsrijging Icidcn, doordar dc mcdcwcr-
kcrs conrra¡roducricI misbruik makcn van dic rcgcIs. Organisarics kunncn
vccI mccr bczuinigcn door ccn bcdrijIscuIruur rc schc¡¡cn waar mccr
ruimrc is voor casvcrarischc iniriaricvcn. Dc wocnsdagsc sra¡cI cnvcIo¡¡cn
uir dir voorbccId kosr dc uirgcvcr wckcIijks ¡(( curo. Dar maaI <o wckcn cn
maaI ¡<o vcrschiIIcndc rircIs |wanr zo'n'sIimmc' rruc vcrs¡rcidr zich
mccsraI wcI via dc wandcIgangcn naar dc andcrc rcdacrics) bcrckcnr ccn
voIsrrckr onnodigc onkosrcn¡osr van ccn miIjocn curo ¡cr jaar. Nog cxcIu-
sicI dc saIariskosrcn voor dc rijd dic ¡<o rcdacricsccrcrarcsscs bcsrcdcn aan
dir nurrcIozc wcrk.
Dir voorbccId hccIr dc gcdaanrc van ccn sra¡cI cnvcIo¡¡cn o¡ wocns-
dagmiddag. Maar wic cr oog voor hccIr, zicr in cIkc burcaucrarischc orga-
nisaric hccI vccI van dir soorr voorbccIdcn van oncigcnIijkc roc¡assing van
dc rcgcIs, dic ror cnormc cconomischc cn maarscha¡¡cIijkc vcrs¡iIIingcn
Icidcn.
I4I
Mert|ja 8 S|moa
Fen actueel easycratlsch vccrbeeld ult eleen stal: Martl|n 8 Slmcn
ln de 'hcutenblck|esbuslness'. Fet ldee cnstcnd cp vrl|dae en cp
maandae waren er bestelllneen ult z1 landen. van ldee tct prcductle
ln ;z uur, zcnder vereaderlneen, zcnder cnderhandellneen, zcnder
ccntracten, zcnder betaalde reclame en zcnder lnvesterlneskcsten.
Fet avcntuur van www.wccdenlpadstands.ccm beelnt cp een vrl|dae ln
de lente van zo1o als Martl|n vla een Amerlkaanse vrlend een lPad krl|et
cpeestuurd. wat zcu het prettle zl|n, als |e dle lPad rechtcp cp |e bureau
zcu kunnen zetten. Apple heeft daar dan cck een hulpmlddel vccr
eemaakt - à ¸o eurc - maar dat was Martl|n vereeten erbl| te bestellen.
Kan het cck anders:
Martl|n heeft een lPad, maar twee llnkerhanden en zcekt hulp bl| Slmcn.
Slmcn heeft eeen lPad maar wel twee rechterhanden. Slmcn ls de vrlen-
dell|ke dcrpstlmmerman, ;ç |aar cud en met ercte erl|ze baard. 8lnnen
een uur hebben zl| samen een cplcsslne eevcnden. ue ç-dcllar lPad
Stand ls eebcren. 0p zaterdae publlceert Martl|n tekst en fctc's cp Llfe-
hacklne.nl, zcdat andere lPadbezltters cck bll| kunnen wcrden van dlt
ldee. Fn cmdat er ln Amerlka meer lPads zl|n, heeft hl| meteen cck maar
even de tekst ln het Fneels vertaald.
0p zcndae eebeurt er lets mccls. Fet artlkel wcrdt cpeeplkt dccr wlred
Maeazlne en al snel vcleen andere ercte blces, waarcnder Tuaw, The
uncfñclal Apple weblce. Fen beet|e eeluk kcmt daar wel bl| kl|ken. ue
ccmblnatle van de wccrden 'uutch' en 'wccden' dcet het eced ln Ame-
rlka. ue publlcatles leldden tct dulzenden tweets en retweets cp Twltter,
waardccr het hcuten blck|e ult Fclland nce meer bekendheld krl|et. ue
wccden lPad Stand ls kennell|k 'dccrvertelbaar' (zle paelna 111). 0p
maandae lccpt de e-mallbcx van Martl|n cver, met meer dan hcnderd
bestelllneen ult z1 verschlllende landen.
hee, de ç-dcllar wccden lPad Stand zal nlet de eeschledenls lneaan als
het meest lnncvatleve prcduct van zo1o. ult vccrbeeld eaat nlet cver
een revclutlcnalr prcduct, maar cver de revclutlcnalre veranderlneen ln
het prcces ldea-tc-market, dle ln de easycratle mceell|k zl|n eewcrden.
Fet verschll met de tradltlcnele tl|dspanne van lnncvatle ls cpzlenba-
rend. ln de tradltlcnele eccncmle kan er zcmaar een |aar vccrbl| eaan,
vccrdat een nleuw ldee de markt berelkt. Fen |aar waarln veel eeld, tl|d
en enerele wcrdt besteed aan vereaderen, prctctyplne, cctrcclen, haal-
baarheldscnderzceken, |urldlsche ccntracten, marketlnestrateele en het
budeetteren van een duur ccmmunlcatleplan. uaar ls cverleens nlks mls
mee, maar dlt vccrbeeld laat zlen dat dle tradltlcnele vccrbereldlne nlet
meer per se nccdzakell|k ls. Fet kan cck sneller, ecedkcper en leuker.
h
|
e
a
W

|
a

2
e

o
p
|
e
o
e
FAS¥CkATl F
h00F0S10k I0 SkM£h0£¥k1
0ck al ls er een hlerarchle en cck al respecteren we dle, dat wll nce nlet
zeeeen dat elk prcbleem cck blnnen dle hlerarchlsche structuren cpeelcst
mcet wcrden. Macht vcrmt de basls van de hlerarchle. Celdstrcmen funee-
ren als de brandstcf vccr de hlerarchle. Ten cnrechte ls ln de afeelcpen
eeuw de massale mlsvattlne cntstaan dat elke prcbleemaanpak beelnt
met een budeet. 0p dle manler werkt de hlerarchle vertraeend en verlam-
mend en cntstaat bureaucratle. Alleen cl dccr het lcslcten vcn die eerst-
is-celd-ncdiccedcrhte wcrdt de kern vcn het prcbleem weer zirhtbccr en
cpenbccrt zirh bijnc cµtcmctisrh een zee ccn nieµwe en mckkelijke
cplcssincen. Fet maakt daarbl| nlet ult cf het eaat cm een alledaaes prc-
bleem van een lckale baslsschccl, cf cm het cplcssen van het landell|ke
ñleprcbleem. verder ln dlt hccfdstuk de cvereenkcmsten en verschlllen
tussen kembrandt van kl|n en Marcc 8crsatc.
I42
I43
I0
I0£k£h W£ 8000£1?
0F I0£k£h W£ ££h 0FL0SSlh0?
Hcr docI van ccn non-¡rohrorganisaric is hcr zondcr winsroogmcrk o¡Ios-
scn van ccn ¡robIccm. Dc Iocus van dc organisaric cn van dc mcnscn
binncn dic organisaric zou dus mocrcn Iiggcn o¡ dc o¡Iossing van hcr ¡ro-
bIccm. Maar in dc ¡rakrijk vcrwordcn hccI vccI non-¡rohr organisarics ror
burcaucrariccn - van dc kIcinsrc s¡orrvcrcniging ror dc groorsrc ovcrhcids-
insranric. Omhcr oors¡ronkcIijkc docI rc vcrwczcnIijkcn, bouwcn zc
mccsraI ccn hicrarchischc srrucruur cn vocrcn zc rcgcIs cn ¡roccdurcs in.
Langzamcrhand vcrschuiIr dc Iocus van dc organisaric srccds mccr naar dc
hicrarchischc vcrhoudingcn cn naar dc inrcrnc rcgcIs. Daardoor wordr dc
aandachr voor hcr wcrkcIijkc docI srccds kIcincr: hcr o¡Iosscn van ccn ¡ro-
bIccm, hcr voorzicn in ccn maarscha¡¡cIijkc bchocIrc.
Dc moror van dczc Iocusvcrschuiving is dc rc grorc roI dic wordr rocgc-
dichr aan gcIdsrromcn. Hcr is o¡vaIIcnd hoc vaak maarscha¡¡cIijkc ¡robIc-
mcn wordcn gcdchniccrd aIs hnancicIc ¡robIcmcn. Ecrsr mocr cr gcId
komcn, dan ¡as kunncn wc vcrdcr, zo wordr rc vaak gcdachr. Maar zijn
¡robIcmcn in hcr ondcrwijs nou wcI cchr hnancicIc ¡robIcmcn? OI is hcr
ccn kcnnisovcrdrachr¡robIccm? Is hongcr in dc dcrdc wcrcId ccn hnanciccI
¡robIccm? OI is hcr ccn vocdscI¡robIccm? Dc casvcraric bcginr mcr hcr
srcIIcn van dir soorr wczcnIijkc vragcn.
Hcr Iijkr wcI aIsoI burcaucrariccn vaak zijn voorgc¡rogrammccrd om
¡robIcmcn in ccn vasrc voIgordc o¡ rc Iosscn. Ecrsr wordr ccn ¡Ian bcdachr.
Dan mocr hcr via dc hicrarchischc wcg wordcn gocdgckcurd. VcrvoIgcns
mocr cr gcId komcn, ccn budgcr wordcn rocgckcnd. Daarna mocr mccsraI
ccrsr ccn nicuwsrukjc hicrarchic wordcn gcIm¡Icmcnrccrd. En dan ¡as
kan hcr cchrc wcrk bcginncn.
Dczc voIgordc wcrkr sowicso aI zccr vcrrragcnd. ZoIang cr gccn gcId is,
Iigr hcr ¡robIccmsriI. Maar dc voIgordc wcrkr ook vcrIammcnd bij hcr
bcdcnkcn van o¡Iossingcn. Dc voIgordc is dcmorivcrcnd. Dczc voIgordc
van aan¡ak gaar uir van dc voorondcrsrcIIing dar gcId ccn condirio sinc qua
non is voor hcr o¡Iosscn van ¡robIcmcn. Maar dic voorondcrsrcIIing is
onjuisr. GcId maakr dc o¡Iossing van ¡robIcmcn vaak gcmakkcIijkcr, maar
£kS¥0kk1l£ lh 0£
h0h·Fk0Fl1S£010k
I44
FAS¥CkATl F
hcr is zcIdcn ccn noodzakcIijkc voorwaardc. Er zijn vcIc wcgcn dic naar
Romc Icidcn. En vooraI door dc komsr van dc ncrwcrk- cn inIormaric-
samcnIcving zijn cr vcIc nicuwc wcgcn naar Romc aangcIcgd. En omin
mcraIorischc rcrmcn rc bIijvcn: dar zijn gccn roIwcgcn.
I££k lLL0S1kk1l£F:
0££h 0£L0, 0££h 0FL0SSlh0?
Zccr iIIusrraricI hicrvoor is ccn kranrcnbcrichr uir mci zoon. Dc Raad voor
dc rcchrs¡raak ¡rcscnrccrr hcr jaarvcrsIag ovcr zoo8. Voor zoon wordr ccn
rocnamc van hcr aanraI rcchrszakcn voors¡cId van zcsricn ¡roccnr. Daarom
bcroogr dc raad dar dc rcchrs¡raak in NcdcrIand voIgcnd jaar 6o miIjocn
curo cxrra nodig hccIr. 'Zondcr cxrra middcIcn gaar dc ingcIo¡cn achrcr-
srand wccr Iors rocncmcn. Dar vindcn wij maarscha¡¡cIijk onaanvaard-
baar. AIs wc hcr gcId nicr krijgcn, Iigr cr in zo¡( aI ccn hcIc jaar¡roducric
aan zakcn in dc kasr dic nog nicr is bchandcId.'
Ecn ro¡man van ccn hicrarchischc organisaric zcgr hcr cx¡Iicicr: Gccn
gcId? Gccn o¡Iossing! Dczc manicr van dcnkcn bcIcmmcrr bij voorbaar hcr
vindcn van o¡Iossingcn. Lcr wcI, wc wiIIcn gccnszins dc rocgcnomcn wcrk-
druk bagarcIIiscrcn. Maar is gcId nou cchr dc cnigc o¡Iossing voor dc cxrra
wcrkdruk? Wc wiIIcn bcsr vocrsroors aanncmcn dar hardcr wcrkcn gccn
o¡ric mccr is. Maar zou cr ook nog zoicrs bcsraan aIs andcrs wcrkcn, sIim-
mcr wcrkcn?
h£1 ¥£k8kh0 10SS£h 0£L0 £h hl£kkk0hl£
In vccI organisarics, zowcI non-¡rohrorganisarics aIs commcrcicIc organi-
sarics, ovcrhccrsr dc gcdachrc dar cr ccrsr ccn budgcr mocr komcn, aIvorcns
cr aan dc o¡Iossing kan wordcn gcwcrkr. OI hcr nu gaar omccn nicuw¡ro-
jccr van ccn idccIc insrcIIing, oI omccn nicuwidcc van dc markcringaIdc-
Iing van ccn bckcnd mcrk. Dczc ccrsr-is-gcId-nodiggcdachrc houdr dc hic-
rarchischc organisaricsrrucruur in srand. Wanr dc budgcrrcn wordcn
doorgaans van bovcnaI vasrgcsrcId. GcId cn hicrarchic houdcn cIkaar in
ccn vcrIammcndc wurggrcc¡ vasr.
h£1 Fk08L££M ¥kh 0£ S0h00L0lk£01£0k
Waar hcr IosIarcn van dc ccrsr-is-gcId-nodiggcdachrc roc kan Icidcn, hoc dc
manicr van dcnkcn invIocd hccIr o¡ hcr vindcn van o¡Iossingcn, iIIusrrccrr
hcr voIgcndc voorbccId. Hcr is nicr zomaar ccn voorbccId, hcr is vooraI ccn
ocIcning in casvcrarisch dcnkcn. Gccn handIciding, maar ccn ocIcning!
Zomaar ccn basisschooI, zomaar crgcns in hcr Iand, kam¡r mcr ccn aIIc-
daags ¡robIccm. Hcrkcnbaar cn rcaIisrisch: dc schooIbibIiorhcck is ho¡c-
Ioos vcroudcrd. Er mocrcn nicuwc bockcn komcn. Dar is hcr ¡robIccm.
Dc schooIdirccrcur mag hcr ¡robIccmo¡Iosscn.
I45
1o: FAS¥CkATl F l h uF h0h- Pk0Fl TSFCT0k
In rocncmcndc gradaric van casvcraric, Iarcn wc zicn hoc dc schooI-
dirccrcur hcr ¡robIccmzou kunncn o¡Iosscn.
u Dr lurruurrutisrhr srhool1irrrtrur
'Voor cIk ¡robIccmis ccrsr gcId nodig. Wc srurcn ccn bricI naar Dcn
Haag. Wc vuIIcn ccn IormuIicr in. En dan gaan wc wachrcn ror cr ccn
budgcr vrijkomr.'
Hcr voordccI van dczc mcrhodc is dar hij mcr aIsrand dc minsrc ins¡an-
ning kosr. Hcr is ook dc mccsr risicomijdcndc. Dc dirccrcur kan zich aIrijd
vcrschuiIcn. 'Ik hcb cr vcrdcr gccn invIocd o¡. Dcn Haag bcsIisr.' Hcr
nadccI is dar dc o¡Iossing wordr vcrrraagd.
l Dr grwirlstr lurruurruut
'Wc gaan ons ccns uirgcbrcid vcrdic¡cn in hcr srcIscI van rcgcIrjcs. Dar
kosr dan wcI hccI vccI urcn wcrk, maar misschicn vindcn wc nog crgcns
ccn onbckcnd subsidic¡orjc. En andcrs vindcn wc wcI wcgcn omdc Iormu-
Iicrcn crcaricI in rc vuIIcn. Dc oudcrs van IccrIing Hcnk woncn nicr oIhci-
ccI samcn. AIs wc dar nou ccns ccn ccnoudcrgczin nocmcn, krijgcn wc
mccr urgcnric¡unrcn. Dar is handig, wanr hcr Haagsc budgcr is bc¡crkr.'
Hcr voordccI van dczc mcrhodc is dar dc kanscn vcrgroor wordcn, rcn
o¡zichrc van mcrhodc a. Hcr nadccI is van crhischc aard. Dc kanscn vcrgro-
rcn im¡Iicccrr dar dc kanscn van andcrcn vcrkIcind wordcn. Hcbbcn dc
kindcrcn o¡ dic andcrc schooI dan mindcr bchocIrc aan bockcn? Ecn andcr
nadccI is dar hcr vccI ins¡anning kosr, zondcr dar dczc ins¡anning Icidr ror
ccn grorcrc our¡ur. Hcr roraIc aanraI bibIiorhcckbockcn wordr nicr grorcr,
cr vindr aIIccn ccn vcrschuiving ¡Iaars van dc cnc schooI naar dc andcrc
schooI. Mccr ins¡anning bij gcIijkc our¡ur, dar bcrckcnr daIing van dc coI-
Iccricvc arbcids¡roducrivircir in hcr ondcrwijs. Vcrdcr is hcr nog aIs nadccI
aan rc mcrkcn dar dczc schooIdirccrcur risico's Ioo¡r. War dc ccn crcaricI
invuIIcn nocmr, kan ccn andcr aIs criminccI invuIIcn bcoordcIcn. Dar kan
gcvoIgcn hcbbcn voor dc dirccrcur.
r Dr llussirlr spousorlurruurruut
'Wc zijn roch nicr aIhankcIijk van Dcn Haag? Sccundairc gcIdsrromcn
zuIIcn wc vindcn! War commcrcicIc organisarics docn, dar kunncn wij roch
ko¡icrcn? Hoc docr ccn ¡roIcIub dar, aIs zc gcId nodig hcbbcn? Wc gaan
ccn shirrs¡onsor zockcn voor ons schooIvocrbaIrcamcn van dc o¡brcngsr
ko¡cn wc bockcn.'
Cha¡cau! Dczc schooIdirccrcur nccmr cigcn iniriaricI. Hij zockr ccn crc-
aricvc o¡Iossing. En hij nccmr gccn gcnocgcn mcr vcrrraging. Hij ¡robccrr
dc o¡Iossing rc vcrsncIIcn. En aIs bonus vcrgroor hij dc coIIccricvc our¡ur
van hcr ondcrwijs. Doordar dczc schooIdirccrcur zijn cigcn boonrjcs do¡r,
I46
FAS¥CkATl F
bIijIr cr mccr gcId ovcr in dc Haagsc ¡or omondcr andcrc schoIcn rc vcrdc-
Icn.
Ecn nadccI is dar dc aIhankcIijkhcid ncr zo groor bIijIr. Ecrsr mocsr dc
dirccrcur bcdcIcn bij Dcn Haag, nu mocr hij bcdcIcn bij dc ¡IaarscIijkc
middcnsrand. Ecn andcr nadccI is dar dc o¡brcngsr rcgcnvaIr. Ncrro bIijIr
cr wcinig ovcr. Dc s¡onsor donccrr bijvoorbccId z<o curo, maar daarvan
mocr dan ccrsr zoo curo wordcn uirgcgcvcn aan hcr bcdrukkcn van dc
shirrjcs. Er bIijIr <o curo ovcr voor bockcn. Ncrrorcndcmcnr: zo ¡roccnr.
Vcrs¡iIIing: 8o ¡roccnr.
1 Dr rthrirutr spousorlurruurruut
'AI dic mocirc voor <o curo. Dar gaan wc sIimmcr docn. Wc gaan vragcn
oI hij in ¡Iaars van shirrs¡onsor schooIbibIiorhccks¡onsor wiI wordcn. In
cIk bock komr ccn bcschaaId srcm¡cIrjc mcr zijn naam. ¨Dir bock is
gcs¡onsord door ...` Zo'n srcm¡cIrjc kosr ricn curo. Dan is dc s¡onsor hcr-
zcIIdc bcdrag kwijr, maar houdcn wc z(o curo ovcr.'
Door aIIccn maar o¡ ccn andcrc manicr naar dc o¡Iossing rc kijkcn, vcr-
groor dczc dirccrcur zijn o¡brcngsr van <o curo naar z(o curo. Door dc
Iocus rc vcr¡Iaarscn van hcr middcI |hcr zockcn van ccn shirrs¡onsor) naar
hcr docI |hcr zockcn van gcId voor bockcn), bcrcikr dczc schooIdirccrcur
ccn rcndcmcnrssrijging van (8o ¡roccnr. Nicrs kan zo IucraricI zijn aIs hcr
IosIarcn van oudc gcdachrcs cn vasrgcrocsrc gcwoonrcs.
r Dr rutrrprrurur-srhool1irrrtrur.
'AIhankcIijkhcid maakr ons maar kwcrsbaar. Srraks haakr zo'n s¡onsor
wccr aI, cn dan? OI nog crgcr: srraks is dc s¡onsor vadcr van ccn van onzc
IccrIingcn cn ¡robccrr hij invIocd uir rc ocIcncn o¡ hcr schooIbcIcid. OI
srraks durvcn wc zijn zoonrjc gccn srraIwcrk mccr rc gcvcn, uir angsr dar
dar gcvoIgcn hccIr voor dc schooIbibIiorhcck. Wc gaan hcr andcrs docn. Wc
gaan onaIhankcIijk gcId inzamcIcn voor bockcn. Wc organiscrcn ccn Iancv
Iair o¡ hcr schooI¡Icin. Wc vragcn aIIc oudcrs oI zc ovcrroIIigc s¡uIIcn
wiIIcn aIsraan voor dc rommcImarkr. En van dc o¡brcngsr ko¡cn wc dan
bockcn.'
Duizcnd curo is gccn gcwaagdc o¡brcngsr¡rognosc. Hcr nadccI van
dczc mcrhodc? Gccn. Maar in dc mcrhodcs ror nu roc hccIr nicmand nog dc
ccrsr-is-gcId-nodiggcdachrc IosgcIarcn. AIIc mcrhodcs gingcn nog uir van
dc voorondcrsrcIIing dar cr gcId nodig was voor bibIiorhcckbockcn. Kcnnc-
Iijk zir dar hccI dic¡. Ecn coIIccricvc crIcnis van hcr zoc-ccuwsc cconomisch
dcnkcn. OnwiIIckcurig wordr bijna cIk ¡robIccmonmiddcIIijk vcrraaId in
ccn hnanciccI ¡robIccm. KcnncIijk is hcr hccI crg mociIijk omdczc voI-
srrckr Iogischc gcdachrcgang rc onrwikkcIcn: War hcbbcn wc nou cchr
nodig? Zochrcn wc gcId? OI zochrcn wc bockcn?'
I47
1o: FAS¥CkATl F l h uF h0h- Pk0Fl TSFCT0k
Dc casvcraar ¡robccrr zo dichr mogcIijk bij hcr oors¡ronkcIijkc ¡robIccm
rc bIijvcn. Dc casvcraar gaar nicr in ccrsrc insranric o¡ zock naar gcId. Dar
kan cvcnruccI Iarcr nog. Dc casvcraar gaar in ccrsrc insranric o¡ zock naar
bockcn. Dankzij dczc andcrc manicr van dcnkcn komr o¡ccns ccn hccI
scaIa van andcrc o¡Iossingcn in zichr, voor cIk vraagsruk. Dirccrc o¡Iossin-
gcn, in ¡Iaars van indirccrc o¡Iossingcn. Gocdko¡crc o¡Iossingcn, sncIIcrc
o¡Iossingcn, bcrcrc o¡Iossingcn.
t Dr rusvrrutisrhr srhool1irrrtrur
'Wic zcgr dar wc gcId nodig hcbbcn ombockcn rc ko¡cn? Wc hcbbcn
bockcn nodig! Waar vindcn wc dic bockcn? O¡vaIIcnd dar o¡ onzc vorigc
rommcImarkr zovccI - ccnmaIig gcIczcn - kindcrbockcn vcrkochr wcrdcn.
Door dc cnc oudcr bcIangcIoos aIgcsraan, door dc andcrc oudcr gckochr,
voor dc rv¡ischc rommcImarkr¡rijs van ¡ curo ¡cr bock. Wc zijn ook ncr
gck. Wc gingcn ccn handcIrjc drijvcn in kindcrbockcn a ¡ curo ¡cr sruk. En
van dc o¡brcngsr kochrcn wc diczcIIdc bockcn in dc bockhandcI a ¡z,<o
curo. Ncc, nicr hcIcmaaI. Dc mccsr gcIicIdc kindcrbockcn warcn ondcrvcr-
rcgcnwoordigd o¡ dc rommcImarkr. Harrv Porrcrs bijvoorbccId, dic Iagcn
cr nauwcIijks russcn. Dc ¡o¡uIairsrc bockrircIs wiIIcn dc oudcrs nicr graag
aIsraan, dic wiIIcn zc Iicvcr zcII houdcn. Zou hcr Iukkcn omdc oudcrs rc
bcwcgcn omook díc rircIs aI rc sraan? Dan ¡as krijgcn wc ccn cchr mooic
schooIbibIiorhcck. Wachr ccns. Zc hocvcn zc roch ook hcIcmaaI nicr aI rc
sraan? AIs schooI zockcn wc roch nicr ¡cr sc hcr bczir van bockcn? Wc
wiIIcn dc bockcn sIcchrs kunncn aanbicdcn. Wc gaan dc oudcrs vragcn oI
zc bockcn in bruikIccn wiIIcn gcvcn aan dc schooIbibIiorhcck. Zodra zc dar
wcnscn, krijgcn zc hun cigcndommcn gcwoon rcrug.'
WcIIichr zijn cr aI schoIcn in NcdcrIand dic dir ¡Ian hcbbcn uirgcvocrd.
Wc kcnncn cchrcr gccn voorbccIdcn. Maar wc kunncn ook gccn cnkcIc
rcdcn bcdcnkcn waaromdir ¡Ian nícr zou Iukkcn.
Dc vcrwachrc o¡brcngsr is hoog. AIs rwcchondcrd oudcrs cIk vijI kin-
dcrbockcn in bruikIccn gcvcn, zijn dar aI duizcnd bockcn. Ecn s¡ccracu-
Iairc srijging rcn o¡zichrc van dc vcrwachrc rachrig bockcn dic dc rommcI-
markr o¡ zou Icvcrcn. Omnog maar rc zwijgcn van dc ncrro-o¡brcngsr van
vicr bockcn van dc schooIvocrbaIrcamshirrs¡onsor.
NadccI van dczc mcrhodc? Hcr zou ons nicr vcrbazcn, aIs dir ¡Ian aan-
vankcIijk wccrsrand o¡roc¡r. O¡ ccn oI andcrc manicr schijncn crcaricvc
sim¡cIc o¡Iossingcn vaak wccrsrand o¡ rc roc¡cn. Waaromdar zo is,
mogcn dc ¡svchoIogcn bcanrwoordcn. Misschicn is hcr dc ccho van dc coI-
Iccricvc crIcnis van hcr zoc-ccuwsc cconomisch dcnkcn: aIs hcr gccn gcId
kosr, kan hcr idcc nicr gocd zijn. WcIIichr is hcr ccn insrincricvc rcacric: aIs
hcr cchr zo sim¡cI was, was hcr aI ccrdcr bcdachr. WcIIichr is hcr ¡Iaarsvcr-
vangcndc schaamrc: dar wc hcr nicr ccrdcr hcbbcn bcdachr.
I48
FAS¥CkATl F
Wccrsrandcn kunncn ovcrwonncn wordcn door gocdc communicaric. Er
mocr cam¡agnc gcvocrd wordcn. Oudcrs mocrcn cnrhousiasr gcmaakr
wordcn ombockcn in rc brcngcn. Tcgcnargumcnrcn mocrcn gcduIdig
wccrIcgd wordcn. Aangcvocrdc rcgcnargumcnrcn zijn vaak voIsrrckr
onzinnig. Zo zuIIcn cr ongcrwijIcId hccI war oudcrs roc¡cn dar zc gccn
schooIbibIiorhcck wiIIcn van gcbruikrc bockcn. 'Dar is onhvgicnisch. Wc
wiIIcn nicuwc bockcn.' Daarbij voorbijgaand aan dc csscnric van ccn
bibIiorhcck: cIk nicuwbock is na ccn kccr uirIcncn ook ccn gcbruikr bock
gcwordcn. Juisr dic communicaric kan in dc inIormaricsamcnIcving bcrcr
cn makkcIijkcr dan ooir. ZcIIs hcr communicaric¡Ian hccIr gccn budgcr
mccr nodig, wanr cr hocIr gccn srcnciImachinc mccr rc draaicn, cr hocvcn
gccn ¡akkcn ¡a¡icr mccr ingckochr rc wordcn, dc c-maiIadrcsscn van dc
oudcrs zijn bckcnd. Ecn gocd o¡gcsrcIdc cam¡agnc via ccn mccrrra¡s cIck-
rronischc nicuwsbricI |'EindcIijk mccr ruimrc in uwkindcrkamcr. Dc
schooI bicdr u graris bockcnkasrcn aan') ¡Iavcir vcrdcr dc wcg naar dc
mooisrc schooIbibIiorhcck van dc srad. Daar zuIIcn aIIc oudcrs rrors o¡
zijn.
g Dr visiouuirr rusvrruut
'Inrcrcssanr, dar bock van RiIkins ovcr Thr Agr ot Arrrss. Er vindr dus ccn
vcrschuiving ¡Iaars van bczir naar gcbruik. Bczir is maar baIIasr. Hcr gaar
nicr omhcr bczir, hcr gaar omdc rocgang ror hcr vruchrgcbruik. War wiIIcn
wc aIs schooI nou cigcnIijk cchr? WiIIcn wc onzc IccrIingcn bockcn gcvcn?
OI wiIIcn wc zc rocgang ror bockcn gcvcn? Is hcr dan wcI nodig omaI dic
bockcn dic wc in bruikIccn hcbbcn hicr Ivsick in schooI rc sraIIcn? AIs dic
ruimrc vrijkomr, kunncn wc ¡oo.ooo curo bcs¡arcn o¡ dc aanbouwvan dar
cxrra kIasIokaaI. AIs wc aI dic bockcn nou rcrugbrcngcn naar dc cigcnaars
cn in ¡Iaars daarvan ccn wcbsirc makcn mcr ccn cIckrronischc caraIogus.
LccrIingcn kunncn dan onIinc ccn bock rcscrvcrcn. Hcr svsrccmsruurr dan
auromarisch ccn sms'jc naar dcgcnc dic dar bock rhuis in zijn bockcnkasr
hccIr, mcr hcr vcrzock omdar bock morgcn mcc rc ncmcn naar schooI.'
Dir is casvcraric voor gcvordcrdcn. Dc vcrschiIIcndc aan¡akkcn van hcr
¡robIccmvan dc schooIdirccrcur vormcn gccn handIciding, maar ccn ocIc-
ning in casvcrarisch dcnkcn. Daarommochr dczc Iaarsrc mcrhodc nicr onr-
brckcn in hcr ovcrzichr. Maar doc hcr rusrig aan: hcr kosr aI mocirc gcnocg
omdc ccrsr-is-gcId-nodiggcdachrc Ios rc Iarcn. AIs dar gcIukr is, zaI dc voI-
gcndc Iogischc sra¡ hcr IosIarcn van dc ccrsr-is-bczir-nodiggcdachrc zijn.
I49
1o: FAS¥CkATl F l h uF h0h- Pk0Fl TSFCT0k
l£0£k££h IlJh £l0£h k£M8kkh01
SrcI jc vcrdicnr ccn normaaI saIaris in Ioondicnsr, maar jc wiIr roch ccn
cchrc Rcmbrandr bovcn jc banksrcI hangcn. OnmogcIijk oI nicr? Wic dc
¡robIccmo¡Iossing bcginr mcr hcr srcIIcn van dc vraag 'Waar vind ik ¡oo
miIjocn curo?', zaI nicr zo sncI sIagcn. Maar ccn casvcraar zaI bcginncn mcr
dc vraag 'Waar vind ik ccn Rcmbrandr?' cn dan is dc o¡Iossing mcrccn aI
dichrcrbij.
TijdschriIrcnmakcr Rob van Vuurc vond dc o¡Iosing. In zijn bock Hrt
Liugrrir1rulru bcschrijIr hij hoc hij Rcmbrandr in huis haaIdc. Hij onrdckrc
dar jc aI voor ¡<.ooo curo ccn crs van Rcmbrandr kunr ko¡cn. Ecn cchrc,
gcccrrihcccrdc crs, door Van Rijn zcII aIgcdrukr. Evcngocd nog ccn hccI
bcdrag. Daaromzochr hij vijIricn vricndcn cn rcIarics bijccn, dic icdcr ¡ooo
curo bcraaIdcn. VoIgcns ccn rouIccrsvsrccmkrijgr icdcrccn dc crs omdc
vijIricn maandcn ccn maand rhuis. Mcr gc¡asrc hcxibiIircir. Wanr aIs ccn
van dc groc¡sIcdcn bijvoorbccId buircnIandsc rcIarics ovcr dc vIocr krijgr,
kan hij dc crs voor ccn avondjc Icncn, omo¡ dc gasrcn indruk rc kunncn
makcn mcr ccn achrcIoos 'Kijk, daar hangr mijn Rcmbrandr.'
Is casvcraric dan aIIccn maar ccn crcaricvc manicr van dcnkcn, van buircn
dc gcbaandc ¡adcn rrcdcn? Ncc, hcr is ccrdcr zo dar cr dc aIgcIo¡cn jarcn
gchccI nicuwc ¡adcn zijn bijgckomcn, cn dar daaro¡ voIIcdig nicuwc
rourcs uirgcsri¡¡cId kunncn wordcn. Dc wcgcn Iiggcn cr aI, cn dc vcrvocrs-
middcIcn zijn kosrcIoos bcschikbaar. Dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIc-
ving hccIr hcr bcdcnkcn cn uirvocrcn van zo'n RcmbrandrcIub mogcIijk
gcmaakr. Dic ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving s¡ccIr ccn grorc roI, in
cIkc Iasc van dc onrwikkcIing van idcc ror uirvocring.
Hcr bcginr aI mcr hcr onrsraan van idcccn. Dc hocvccIhcid rocgankc-
Iijkc inIormaric is cx¡oncnriccI rocgcnomcn. Dc kans dar wc ubcrhau¡r rc
wcrcn komcn dar ccn crs van Rcmbrandr bcraaIbaar is, is vcIc maIcn grorcr
gcwordcn. Dan komr dc zccr bcIangrijkc oricnraricIasc, waarin cxrra inIor-
maric wordr gczochr omhcr idcc nadcr rc rocrscn. Ticn jaar gcIcdcn had
dar misschicn wcI wckcn rijd gckosr. Ecn mocizamc zockrochr Iangs gcs¡c-
ciaIisccrdc bockhandcIs, musca cn kunsrvciIingcn. Daardoor bIcvcn hccI
vccI idcccn Iiggcn. Wanr nicr icdcrccn hccIr hcr crvoor ovcr omzovccI cncr-
gic cn rijd in hcr oricnrcrcn rc sro¡¡cn, omcr vcrvoIgcns achrcr rc komcn
dar hcr misschicn ccn sIcchr idcc is. Tcgcnwoordig gaar dic oricnraricIasc
bijna mocircIoos door, onmiddcIIijk na hcr onrsraan van hcr idcc. Mcr ccn
bccrjc handig googcIcn vindcn wc binncn ricn minurcn in dric vcrschiI-
Icndc, bcrrouwbaar ogcndc bronncn dc voIgcndc zinncn:
I50
FAS¥CkATl F
Hrt is uirt lrlru1 horvrrl rtsru Rrmlruu1t iu totuul muultr. Srhuttiugru lopru
uitrru vuu z¬¬ tot ;8o rxrmplurru.
Toouuuugrvru1r luusthistoriri viu1ru 1ut hrt gruir Rrmlruu1t :irh juist iu 1r
rtsru toou1r.
Au1rrs 1uu lij srhil1rrijru is rr uuuwrlijls ou1ui1rlijlhri1 ovrr rrhthri1.
Hrt gros vuu ullr Rrmlruu1trtsru wor1t ou1rr 1r zo.ooo ruro grvril1.
Rrmlruu1trtsru lrstrijlru rru murlt mrt vol1oru1r uuulo1.
Dar is aI voIdocndc inIormaric omhcr idcc rc rocrscn, cn ricn minurcn na
hcr onrsraan van hcr idcc kunncn wc aI concIudcrcn dar hcr gocd cn haaI-
baar is. O¡ naar dc voIgcndc Iasc: hcr bcgin van dc uirvocring. Waar vindcn
wc vijIricn mcdc-RcmbrandrIicIhcbbcrs dic duizcnd curo wiIIcn invcsrc-
rcn? Ook hicr is dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving cruciaaI. Dc cigcn
kcnnisscnkring zaI vccIaI rc kIcin zijn daarvoor. Bovcndicn vcrIicsr hcr idcc
dan ccn dccI van zijn gIans. Ecn dccI van dc aanrrckkingskrachr zir nou
juisr in hcr vcrrassingscIIccr, in hcr cxcIusicvc. AIs o¡ dc voIgcndc vcrjaar-
dagsvisirc hcr ¡ubIick vooraI bcsraar uir mcdc-cigcnarcn van dc Rcm-
brandr, onrbrcckr dar cIIccr.
Wc mocrcn juisr buírcn onzc dirccrc kcnniscnkring kijkcn. En dan
komr Warrs' bock Six Drgrrrs. Thr srirurr ot u rouurrtr1 ugr |zic hooIdsruk z)
o¡ccns ror Icvcn. In dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving zijn dc mcnscn
aan cIkaar vcrbondcn Iangs vcIc inIormcIc ncrwcrkcn. AIs Barack Obama
nog maar zcs handdrukkcn vcrwijdcrd is, dan kunncn wc gcmakkcIijk
binncn rwcc a dric handdrukkcn vijIricn RcmbrandrIicIhcbbcrs vindcn. En
hcr zijn dus vooraI dc wrul tirs in ons ncrwcrk |zic hooIdsruk z) dic ons in
conracr brcngcn mcr RcmbrandrIicIhcbbcrs buircn ons cigcn kringcrjc - cn
mcr ¡arrici¡anrcn, bondgcnorcn oI hcI¡crs voor wcIk casvcrarisch ¡Ian dan
ook.
Na dc idccIasc, dc rocrsingsIasc cn dc uirvocringsIasc komr dc cx¡Ioira-
ricIasc. VijIricn cigcnarcn dic samcn ccn crs van Rcmbrandr dcIcn in ccn
hcxibcI rouIccrschcma, dar vcrcisr nog cnigc adminisrraricvc rom¡sIom¡
cn ccn gocdc, rijdrovcndc communicaric van ondcrIingc aIs¡rakcn. War
zijn dc s¡cIrcgcIs aIs icmand zijn dccIcigcndomwiI vcrko¡cn aan icmand
andcrs? OI aIs ccn van dc ¡arrici¡anrcn naar hcr buircnIand vcrhuisr? Hoc
zir hcr mcr schoonmakcn, ondcrhoud, rrans¡orr, vcrzckcringcn?
In dc vorigc ccuwkondcn idcccn nogaI ccns sncuvcIcn oI doodbIocdcn
in dczc cx¡IoiraricIasc. Maar in dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving is
dir ccn hccI ccnvoudigc Iasc gcwordcn. Er zijn nu Icgio handigc onIinc-
rooIs voorhandcn omhccI sncI, hccI cIhcicnr, zondcr kosrcn rc communi-
ccrcn.
I5I
1o: FAS¥CkATl F l h uF h0h- Pk0Fl TSFCT0k
0k01£k 0kh k£M8kkh01
Dc wcrcId is grorcr dan Rcmbrandr. Hcr voorbccId hicrvoor hccIr ccn
oncindig aanraI varianrcn. Dc naamRcmbrandr kan door dc naamvan cIkc
wiIIckcurigc schiIdcr vcrvangcn wordcn. En hcr hocIr gccn schiIdcr rc zijn,
hcr mag ook ccn schrijvcr, muzikanr, cabarcricr oI acrcur zijn. En hcr hocIr
gccn kunsrcnaar oI kunsrobjccr rc zijn, hcr kan ook ccn kosrbaar gcbruiks-
voorwcr¡ zijn, ccn Porschc, oI ccn zciIjachr.
Door krachrcn rc bundcIcn, door mcnscn rc zockcn mcr ccn gcdccId
bcIang oI ccn gcdccIdc inrcrcssc, komcn o¡ccns mogcIijkhcdcn binncn
handbcrcik dic voorhccn onhaaIbaar Ickcn. In dc casvcrarischc samcnIc-
ving zijn dic mcdcsrandcrs vccI gcmakkcIijkcr rc vindcn, cn is cr vccI
gcmakkcIijkcr mcc rc communiccrcn.
Dc gcbundcIdc krachr kan nog grorcr wordcn, aIs hcr gccn individucn
zijn, maar com¡Icrc organisarics dic casvcrarisch samcnwcrkcn. Bcdrijvcn,
oI univcrsircircn, oI Iandcn. AIs vijIricn bcdrijvcn hcr Rcmbrandridcc
zoudcn uirvocrcn, zou cr gccn crs bovcn dc bank hangcn, maar ccn cchr
schiIdcrij bovcn dc rccc¡ric.
80kSk10 lS hl£1 0000
Rcmbrandr is aI ((o jaar dood. AIs hij nog gcIccId zou hcbbcn, warcn dc
mogcIijkhcdcn voor dc RcmbrandrcIub vcIc maIcn grorcr gcwccsr. In
¡Iaars van ccn bcsraandc crs rc zockcn, haddcn dc cIubIcdcn dan wcIIichr
zcII kunncn ¡oscrcn voor dc schiIdcr, ncr zoaIs dc manncn van Frans Ban-
ning Cocq dar dcsrijds dcdcn. OI Rcmbrandr had ccn worksho¡ o¡ maar
kunncn gcvcn. OI ccn Iczing. OI ccn rondIciding in zijn arcIicr.
Wc zijn in dc zoc ccuwgcwcnd gcraakr dar markrcn voornamcIijk
vanuir dc aanbodkanr wordcn aangcsruurd. ConIccricwcrk is hcr rcsuIraar.
Maarwcrk is onbcraaIbaar. Wic Marco Borsaro Iivc wiI zicn zingcn, gaar
maar naar hcr GcIrcdomc. Hcr im¡rcsariaar van Borsaro vcrrcIr wcI o¡
wcIkc darumu mag komcn cn waar u dc kaarrjcs kunr ko¡cn. En dan is hcr
maar aIwachrcn wcIkc Iicdjcs hij gaar zingcn.
War nou aIs wc aIIccn maar dar cnc Iicdjc wiIIcn horcn, s¡cciaaI voor
ons, o¡ dc dag dar wij hcr wiIIcn? Dar is aIIccn wcggcIcgd voor dc nouvcau
richc. Maar dc casvcraric o¡cnr dcurcn dic voor andcrcn gcsIorcn bIijvcn.
AIs wc hondcrd mcnscn bij cIkaar wcrcn rc vindcn, mcr dczcIIdc wcns,
wordr hcr o¡ccns ccn hccI rcaIisrisch cn bcraaIbaar ¡Ian. BijvoorbccId hon-
dcrd aansraandc bruids¡arcn dic aIIcmaaI bcsIuircn omvoIgcnd jaar o¡
dczcIIdc dag rc gaan rrouwcn. Tusscn dc huwcIijksvoIrrckking cn hcr dincr
rijdcn dc bruids¡arcn in hun gcrccdsraandc bruidsauro naar ccn ccnrraIc
Iocaric in Urrcchr, waar Borsaro rwcchondcrd mcnscn roczingr in ccn
bcsIorcn miniconccrr. Hcr o¡rrcdcn wordr gchImd, zodar dc bruiIoIrs-
gasrcn o¡ hun cigcn Iocaric via ccn bcvciIigdc wcbsirc hcr o¡rrcdcn Iivc
I52
FAS¥CkATl F
kunncn voIgcn. Hondcrd bruids¡arcn kccr duizcnd curo is hondcrddui-
zcnd curo. WaarschijnIijk docr Borsaro hcr ook wcI voor mindcr.
Ticn jaar gcIcdcn zou hcr zccr mociIijk zijn gcwccsr omhondcrd
bruids¡arcn bij cIkaar rc vindcn. Nu is dar nicr zo hccI crg mociIijk mccr.
Daardoor vcrschuiIr in dc casvcraric dc markrdominanric wccr van dc aan-
bodszijdc naar dc vraagzijdc. Van conIccric naar maarwcrk.
Hcr Borsaro¡Ian is nicr voorbchoudcn aan romanrischc zicIcn in dc ¡ri-
vcsIccr. Hcr ¡rinci¡c is gcmakkcIijk door rc rrckkcn naar ccn rarioncIc
zakcIijkc conrcxr.
Ecn bIocmisr dic ccn bcsrcIwagcn nodig hccIr omzijn bIocmcn rc
rrans¡orrcrcn, is aIhankcIijk van hcr conIccricaanbod aan bcsrcIwagcns.
Maar hcr is nicr ondcnkbaar dar dc modcIIcn in dc rrans¡orrwagcnshow-
roomncr nicr aan dc s¡ccihckc ciscn van ccn bIocmisr voIdocn. Hcr is ¡rak-
risch uirgcsIorcn dar dc auroIabrikanr s¡cciaaI voor hcmccn bcsrcIwagcn
o¡ maar wiI onrwcr¡cn. Maar dar vcrandcrr aIs dc bIocmisr crin sIaagr om
hccI vccI andcrc bIocmisrcn in NcdcrIand rc mobiIiscrcn, dic wcIIichr
dczcIIdc s¡ccihckc bIocmrrans¡orrciscn hcbbcn. Dan sraan dc auroIabri-
kanrcn misschicn wcI in dc rij.
In dc cconomic van dc vorigc ccuwonrsrondcn daaromvaak kcrcns van
bcdrijvcn dic via hicrarchischc organisaricsrrucrurcn dc krachrcn bundcI-
dcn omzodocndc inkoo¡krachr cn markrdominanric rc vcrkrijgcn. Hcr
nadccI was vaak durc ovcrhcad, mindcr hcxibiIircir, mindcr onaIhankcIijk-
hcid cn daardoor mindcr morivaric.
In dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving kunncn krachrcn srccds
gcmakkcIijkcr gcbundcId wordcn zondcr dic nadcIcn. Door inIormcIc
samcnwcrkingsvcrbandcn o¡ dccIrrajccrcn, mcr bchoud van onaIhankc-
Iijkhcid.
¥kkk0 0F kkh800?
In vccI managcmcnrIircraruur wordr dc Iaarsrc jarcn ccn vcrschuiving van
aanboddominanric naar vraagdominanric gcsignaIccrd. Maar cigcnIijk is
dir gczichrsbcdrog. Dc wczcnIijkc vcrandcring zir nicr in dc vcrschuiving
van aanbod naar vraag, maar in dc nicuwc communicaricmogcIijkhcdcn
russcn vraag cn aanbod. Hcr maakr nicr uir wic hcr iniriaricI nccmr. Hcr
iniriaricI kan zowcI van dc aanbicdcr aIs van dc vragcr uirgaan. Marco Bor-
saro hocIr nicr rc wachrcn, rordar ccn bruids¡aar hcr casvcrarischc idcc
krijgr. Hij kan ook zcII hcr iniriaricI ncmcn. En zo kan ook VoIkswagcn zcII
hcr iniriaricI ncmcn, in ¡Iaars van rc wachrcn rordar dc gczamcnIijkc bIoc-
misrcn zich mcIdcn. Door hcr aanIcggcn cn onrwikkcIcn van inIormcIc
communicaricncrwcrkcn kan cIkc aanbicdcr van cIk ¡roducr zijn oor in dc
markr rc Iuisrcrcn Icggcn cn samcn mcr zijn aIncmcrs vcrnicuwingcn
bcdcnkcn, dc vraag srimuIcrcn, ¡rocIbaIIonncrjcs o¡Iarcn cn innovaricvc
I53
1o: FAS¥CkATl F l h uF h0h- Pk0Fl TSFCT0k
¡roducrcn cn dicnsrcn onrwikkcIcn. Dc csscnric van dc nicuwc markrsrruc-
ruur is misschicn wcI dar dczc communicaric, dczc markroricnraric, mogc-
Iijk is rcgcn vcrwaarIoosbarc kosrcn.
Puur rcr iIIusrraric: dc oIhcicIc Marco Borsaro Hvvcs-¡agina hccIr
¡zn.<n( vricndcn. Hcr is misschicn nicr hcr mccsr gccigcndc communica-
rickanaaI, maar hcr is zondcr rwijIcI ccn gcschikr kanaaI omhccI sncI cn
zondcr kosrcn|!) rc ¡oIscn oI russcn dic ¡zn.<n( vricndcn vccI aansraandc
bruids¡arcn zirrcn, dic wcI inrcrcssc zoudcn hcbbcn in zo'n cxcIusicI
o¡rrcdcn.
In dc zoc ccuwwas innovaric ccn riskanrc bczighcid, dic gc¡aard ging
mcr rorcnhogc markcring|communicaric)kosrcn, waardoor bijna cIk idcc aI
bij voorbaar sncuvcIdc.
Kcvin KcIIv's ì,ooo Trur Fuus |zic hooIdsruk z) sIuir hicr uirsrckcnd bij
aan. Hcr is in dir Iichr bczicn nicr ccn soorr handIciding voor sa¡¡cIcndc
kunsrcnaars omzcIIsrandig hun kosrjc bij cIkaar rc scharrcIcn, maar ccn
rcvoIurionair ¡amhcr ovcr innovaric in dc z¡c ccuw. Wanr cIkc organisaric,
¡rohr oI non-¡rohr, kan zijn duizcnd rrouwsrc Ians bij cIkaar zockcn cn
daar hccI vccI voordccI van hcbbcn.
WlSk0h0£ ¥00k FlL£klJ0£kS
Dc casvcraric onrsIuir wcgcn naar nicuwc o¡Iossingcn voor aIIc maarscha¡-
¡cIijkc vraagsrukkcn. ZcIIs IcrrcrIijk. Wanr ook hcr hIc¡robIccmzou
binncn ricn jaar wcI ccns o¡gcIosr kunncn zijn, ommaar ccns ccn voor-
bccId rc nocmcn. Tc o¡rimisrisch? Tc idcaIisrisch? Bcsr mogcIijk, maar gccI
hcr ccn kans. Wanr ccn ding is zckcr: dc oudc hicrarchischc manicr hccIr
sowicso nicr gcwcrkr. Dc aIgcIo¡cn dcccnnia zijn dc hIcs nicr korrcr gcwor-
dcn, ondanks miIjardcninvcsrcringcn.
Dc oudc manicr van hcr ¡robIccmo¡Iosscn bcginr in dc mccsrc gcvaI-
Icn mcr dc anaIvsc dar dc auro's nicr mccr o¡ dc wcg ¡asscn, dus zijn cr
mccr wcgcn nodig, dus is cr gcId nodig omwcgcn rc bouwcn. Daar is hij
wccr: dc ccrsr-is-gcId-nodiggcdachrc. O¡ zich is dc gcdachrcgang nicr vcr-
kccrd. AIs jc maar Iang gcnocg nicuwc wcgcn bouwr, komr cr ccn momcnr
dar aIIc auro's o¡ dc wcg ¡asscn. Maar dczc aan¡ak kosr asrronomischc
invcsrcringsbcdragcn. Dc coIIccricvc middcIcn zijn schaars, dus cr wordcn
maar mondjcsmaar nicuwc wcgcn aangcIcgd. En aIs dc aanwas van auro's
sncIIcr grocir dan dc aanwas van asIaIr, wordr hcr ¡robIccmnicr kIcincr,
maar grorcr.
BchaIvc Iom¡ is dc oudc manicr ook ccnzijdig. Wanr aIs hIcs onrsraan
doordar cr mccr auro's zijn dan cr o¡ dc wcgcn ¡asscn, is uirbrciding van
hcr wcgcnncr naruurIijk nicr dc cnigc o¡Iossing. Vcrmindcring van hcr
aanraI auro's Iosr hcr ¡robIccmook o¡. Ecn casvcraar bcginr dc ¡robIccm-
aan¡ak mcr hcr IosIarcn van dc ccrsr-is-gcId-nodiggcdachrc, omvcrvoIgcns
I54
FAS¥CkATl F
rc kijkcn naar dc kcrn van hcr ¡robIccm. Hcr hIc¡robIccmis nicr a ¡riori
ccn wcgcnbouwvraagsruk, in ccrsrc insranric is hcr ccn mobiIircirsvraag-
sruk.
Dar dc ovcrhcid in dc ¡robIccmaan¡ak srcrk dc nadruk Icgr o¡ uirbrci-
ding van hcr wcgcnncr, hccIr vasr nicr rc makcn mcr korrzichrighcid, maar
is inhcrcnr aan dc hicrarchischc srrucrurcn. Dc minisrcr van Vcrkccr cn
Warcrsraar hccIr wcI dc mogcIijkhcdcn cn middcIcn omccn wcgcnbouwcr
rc bcIIcn cn ccn cxrra rijsrrook o¡ dc Az rc bcsrcIIcn, maar hccIr nauwcIijks
mogcIijkhcdcn omwcrkgcvcrs rc dwingcn ror hcr vcrkIcincn van hcr
woon-wcrkvcrkccr. Hcr mobiIircirsgcdrag van individucn is wcI bcInvIocd-
baar, maar dar gaar wccr gc¡aard mcr im¡o¡uIairc maarrcgcIcn dic bij dc
voIgcndc vcrkiczingcn zcrcIs kunncn kosrcn.
Bovcndicn hccIr dc ovcrhcid ook wcI dcgcIijk gczochr naar manicrcn
omhcr aanbod van auro's rc vcrkIcincn. Thuiswcrkcn, wcrkrijdcns¡rci-
ding, bcdrijIsvcsrigings¡IaarsbcIcid, hcrscn, o¡cnbaar vcrvocr cn car¡oo-
Iing zijn aIIcmaaI mcrhodcs omhcr aanraI auro's in dc s¡irs rc vcrkIcincn.
Dc mcrhodc car¡ooIing is in rhcoric misschicn wcI dc kansrijksrc o¡Ios-
sing. AIs in aIIc auro's dic voor hcr woon-wcrkvcrkccr wordcn gcbruikr vicr
mcnscn zarcn, zoudcn cr in dc s¡irs zcvcnrig ¡roccnr mindcr auro's rijdcn,
zo mcIdr dc srichring MiIicu CcnrraaI o¡ haar wcbsirc. Hcr hIc¡robIccm
zou daarmcc nicr mccr bcsraan. Los daarvan hccIr dczc rhcorcrischc o¡Ios-
sing nog ccn aanraI bijkomcndc inrcrcssanrc cIIccrcn: ccn miIjardcnbcs¡a-
ring o¡ wcgcnbouwcn ccn grorc ¡osiricvc bijdragc aan andcrc maarscha¡-
¡cIijkc ¡robIcmcn, zoaIs CO
z
-cmissic cn drcigcndc cncrgicschaarsrc.
0kkF00Llh0 2.0
In dc ¡rakrijk sruir car¡ooIing o¡ vccI ¡rakrischc bczwarcn. Dc mccsr voor
dc hand Iiggcndc manicr ommcdccar¡ooIcrs rc vindcn, is rc zockcn
binncn hcr cigcn bcdrijI, naar coIIcga's mcr dczcIIdc woon¡Iaars. Dar vaIr
nicr mcc aIs dc coIIcga's vcrs¡rcid woncn. En dan zijn cr nog dc variabcIc
wcrkrijdcn cn dc ATV-dagcn, dic ccn gocdIo¡cnd car¡ooIingsvsrccmin dc
wcg zirrcn. Maar ook aI vindr mcn sradsgcnorcn mcr dczcIIdc wcrkrijdcn,
car¡ooIing is gccn IoIIcrjc aIs mcn aan hcr bcgin cn aan hcr cindc van cIkc
wcrkdag rcIkcns ccn haIIuur kwijr is aan hcr doorkruiscn van dc dichrgc-
sIibdc srad, van dc cnc sradswijk naar dc andcrc sradswijk. En ook omdc
car¡ooI¡Iaars aan dc rand van dc srad rc bcrcikcn, mocr mcn ccrsr in dc
sradshIc rijdcn.
Car¡ooIcn zou vccI cIhcicnrcr wcrkcn cn ¡Iczicrigcr zijn aIs dc car¡oo-
Icrs in dczcIIdc srraar zoudcn woncn. Hcr ¡robIccmis aIIccn dar wc vaak aI
nicr ccns wcrcn waar dc naasrc buurman ¡rccics wcrkr. Laar sraan dc buur-
man van vijI huizcn vcrdcro¡.
I55
1o: FAS¥CkATl F l h uF h0h- Pk0Fl TSFCT0k
Dc kans is zccr groor, dar binncn ccn srraaI van rwcchondcrd mcrcr icmand
woonr mcr vrijwcI dczcIIdc wcrkbcsrcmming. Maar hcr is rcvccI gcvraagd
dar icdcrc Iorcns bij aIIc huizcn in zijn srraar gaar aanbcIIcn omnaar hcr
woon-wcrkvcrkccr van dc bcwoncrs rc inIormcrcn. Maar dar hocIr ook nicr
mccr. Dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving hccIr nicuwc insrrumcnrcn
voorrgcbrachr omdc mobiIircirssrromcn gcmakkcIijk cn cIhcicnr in kaarr
rc brcngcn.
AIs wc o¡ Markr¡Iaars.nI ¡rccics kunncn zicn wcIkc rwccdchands s¡uI-
Icn cIkc bcwoncr uir dc srraar rc koo¡ aanbicdr, kan cr ook makkcIijk ccn
soorrgcIijk svsrccmkomcn waaro¡ wc ¡rccics kunncn zicn waar dc buurr-
bcwoncrs wcrkcn. En zoaIs dc Markr¡Iaarsgcbruikcrs kcurig dc wijzigin-
gcn in hun vraag cn aanbod u¡-ro-darc houdcn, zo kunncn dc gcbruikcrs
van dir rockomsrigc 'mobiIircirsrrans¡aranricsvsrccm' cvcnruccI ook hun
variabcIc vraag cn aanbod in woon-wcrkvcrkccr acruaIiscrcn.
Mcr bchuI¡ van zo'n svsrccmkan mcn razcndsncI cn cIhcicnr ccn
mcdccar¡ooIcr vindcn, dcsnoods ¡cr dag wisscIcnd. Dc ¡svchoIogischc
drcm¡cI is kIcincr ombij ccn vrccmdc in dc auro rc sra¡¡cn aIs dczc
vrccmdc in dczcIIdc srraar woonr. Dar schc¡r ccn band. Ecn bijkomcnd
maarscha¡¡cIijk ncvcncIIccr van zo'n casvcrarisch car¡ooIingsvsrccmis dar
hcr Icidr ror ccn grorcrc sociaIc cohcsic in dc buurr. En ook dc cuIrurcIc
inrcgraric wordr s¡onraan bcvordcrd, wanr dc buurman van ricn huizcn
vcrdcro¡ hccIr soms ccn andcrc crnischc aIkomsr dan wijzcII.
Wl£ 0kk1 0l1 S¥S1££M 0FI£11£h?
Wic gaar dir svsrccmo¡zcrrcn, dar vraag cn aanbod van mobiIircir gcdcraiI-
Iccrd in kaarr brcngr, cn zodocndc nicr aIIccn dc wcg o¡cnr voor car¡oo-
Iing z.o, maar rcvcns kanscn bicdr voor commcrcicIc vcrvocrsaanbicdcrs,
omhjnmazigc vcrvocrso¡Iossingcn aan rc bicdcn? Hcr minisrcric van Vcr-
kccr cn Warcrsraar, dc ANWB, ccn wcrkgcvcrsorganisaric oI ccn bus- oI
raxiondcrncming zijn voor dc hand Iiggcndc kandidarcn. Maar wij gokkcn
cro¡ dar hcr zomaar ccn individu wordr. Misschicn wordr hcr wcI ccn
jongc, ambiricuzc ambrcnaar dic in dc Iagcrc cchcIons van Vcrkccr cn
Warcrsraar wcrkr, cn in zijn vrijc rijd dir svsrccmbcdcnkr cn o¡zcr. Dic in
¡Iaars van vccI cncrgic rc sro¡¡cn in hcr kIimmcn o¡ dc hicrarchischc
Iaddcr, zijn cncrgic Iicvcr aanwcndr omo¡Iossingcn rc bcdcnkcn cn uir rc
vocrcn voor dc vraagsrukkcn waar hij in zijn dagcIijksc wcrkzaamhcdcn o¡
sruir. Wanr dar is misschicn wcI hcr mccsr Iascincrcndc cn hoo¡gcvcndc
as¡ccr van dc casvcraric: in dc ncrwcrk- cn inIormaricsamcnIcving is hcr
mogcIijk gcwordcn dar ccn mcdcwcrkcr uir dc Iagcrc hicrarchischc rcgio-
ncn in zijn ccnrjc mccr voor cIkaar krijgr dan zijn gchcIc organisaric in
rwinrig jaar hccIr bcrcikr.
I56
FAS¥CkATl F
Dc kans van sIagcn van hcr individu - oI ccn inIormccI samcnwcrkcnd ncr-
wcrk van individucn - is wcIIichr zcIIs grorcr. Wanr ccn bcsraandc hicrar-
chischc organisaric dic ccn car¡ooIing z.o-svsrccmo¡zcr, zaI van narurc
sncIIcr gcncigd zijn omook hcr nicuwc svsrccmin ccn hicrarchischc srruc-
ruur rc gicrcn, mcr conrroIcmiddcIcn cn in¡ur van bovcnaI. Ecn casvcraar
daarcnrcgcn zaI aI van narurc gcncigd zijn, ombijvoorbccId dc gcbruikcrs
van hcr svsrccmzcII dc dara rc Iarcn invocrcn. 'Maar gaar dar dan wcI
gocd?', zo vraagr dc burcaucraar zich insrincricI aI. Zo'n svsrccmkan roch
aIIccn maar Iuncrioncrcn aIs dc burgcrs o¡ grorc schaaI hun mobiIircirsbc-
hocIrcs o¡gcvcn? Mocrcn zc daarroc dan nicr van bovcnaI wordcn aangc-
s¡oord, oI wcrrcIijk wordcn vcr¡Iichr? Dar zijn Iogischc vragcn vanuir dc
hicrarchischc indocrrinaric. Maar dc casvcraar sIaar dczc vragcn ovcr. Dic
dcnkr: cr hccIr roch ook nicmand dic miIjocncn mcdcaurcurs van Wiki¡c-
dia van bovcnaI aangcsruurd? En aIs ccn ¡aar gcwonc huismocdcrs hcr
voor cIkaar krijgcn ombinncn cnkcIc wckcn rijd <oo.ooo mcnscn naar ccn
wcbsirc rc dirigcrcn omhcr uirzcndrijdsri¡ van Scsamsrraar rc bcInvIoc-
dcn, waaromzou hcr dan nicr Iukkcn ommcnscn massaaI naar dc car¡oo-
Iing z.o-wcbsirc rc dirigcrcn? Wanr war zoudcn mcnscn nou Iicvcr hcbbcn:
ccn uur ¡cr dag mindcr in dc hIc sraan, oI Scsamsrraar omhaIIzcvcn?
h£1 8£S1kk1 kLl
Ecn rudimcnrairc ad-hocvormvan car¡ooIcn z.o zicn wc nu aI s¡onraan o¡
Twirrcr onrsraan. Hcr is aI dc normaaIsrc zaak van dc wcrcId aIs icmand
rwirrcrr: 'Wic uir Amsrcrdamgaar vanmiddag ook naar hcr markcringcon-
grcs in Eindhovcn? Ik zock ccn IiIr.' En is hcr ook aI dc normaaIsrc zaak van
dc wcrcId aIs dic IiIr vcrvoIgcns binncn ccn haIIuur gcrcgcId is. Dankzij hcr
ncrwcrk. Dar dan rwcc mcnscn samcnrijdcn, dic cIkaar daarvoor nog nooir
gczicn oI gcs¡rokcn haddcn.
Dczc casvcrarischc o¡Iossing gaar nog vccI vcrdcr dan dc o¡Iossing van
hcr oors¡ronkcIijkc individucIc mobiIircirsvraagsrukjc. Wanr aIs bijko-
mcnd cIIccr wordcn nu rwcc mcnscn gcko¡¡cId dic naar hcrzcIIdc congrcs
gaan, dic dus dczcIIdc inrcrcssc hcbbcn, dic hoogsrwaarschijnIijk ovcrIa¡-
¡cndc kcnnis, maar ook aanvuIIcndc kcnnis hcbbcn. Hcr mocr aI raar
Io¡cn, wiIIcn zij ondcrwcg nicr gaan ¡rarcn ovcr hcr congrcsondcrwcr¡.
Dus zij zuIIcn ¡roIcssioncIc inIormaric uirwisscIcn, cn zij zijn ondcrwcg in
Icirc aan hcr ncrwcrkcn. Hc, dar zijn nou ncr dc rwcc rcdcncn bij uirsrck
waarommcnscn congrcsscn bczockcn. Hcr rocgangskaarrjc voor hcr con-
grcs kosr nog hcrzcIIdc, aIIccn hcr congrcs duurr nu inccns rwccmaaI
andcrhaII uur Iangcr.
FAS¥CkATl F
h00F0S10k II SkM£h0£¥k1
ln het tl|dperk waarln de meeste mensen met hun handen werkten, werd
'eeld vccr tl|d' het eebrulkell|ke belcnlnessysteem. 0e ncdelen vcn de
bµrecµrrctie zijn een rerhtstreeks cevclc vcn dct celd-vccr-tijdsvsteem.
hu de meeste mensen met hun hccfd werken, ln plaats van met hun
handen, ls het twl|felachtle cf eeld vccr tl|d nce steeds een efñclent sys-
teem ls. 8ij een celd-vccr-wccrdebelcnincssvsteem zµllen de inspcnnin-
cen primcir cerirht zijn cp het leveren vcn wccrde, in plccts vcn cp het
leveren vcn µren. 0ck cnze eewccntes van creanlseren, ccntrcleren,
kennls verearen, leren en samenwerken zl|n afeestemd cp het tl|dperk van
handwerkers. ln de easycratle wcrden deze eewccntes vervaneen dccr
veel efñclentere methcdes, dle zl|n afeestemd cp kennlswerkers.
I58
I59
II
kh0£kS W£kk£h,
SLlMM£k W£kk£h
0£L0 ¥00k 1lJ0
Sinds dc indusrricIc rcvoIuric is hcr gcbruikcIijk dar wcrkncmcrs ccn vasr
saIaris onrvangcn. Kcnmcrkcnd is dar organisarics arbcidskrachrcn inhu-
rcn rcgcn ccn vasr bcdrag ¡cr rijdsccnhcid: gcId voor rijd. Dar is ccn ¡rima
svsrccm. Hcr is ccn cIhcicnr bcIoningssvsrccm, dar zich ruimccn ccuw
hccIr bcwczcn. Maar hcr sramr wcI uir ccn rijd waarin dc mccsrc mcnscn
mcr hun handcn wcrkrcn. Dc our¡ur ¡cr wcrkncmcr vcrschiIr dan nicr zo
hccI crg vccI. Ecn rragc wcrkncmcr riIr bijvoorbccId ricn kisrcn ¡cr uur cn
dc ijvcrigc krachr¡arscr riIr misschicn rwinrig kisrcn ¡cr uur. Dar middcIr
zich wcI uir.
Maar hcr wcrk mcr dc handcn is grorcndccIs vcrvangcn door machincs
cn com¡urcrs. In dc huidigc cconomic wcrkcn dc mccsrc mcnscn nicr mccr
mcr hun handcn, maar mcr hun hooId. Arbcidcrs zijn kcnniswcrkcrs
gcwordcn. Hcr oudc bcIoningssvsrccmis cchrcr inracr gcbIcvcn. Nog srccds
krijgr dc ovcrgrorc mccrdcrhcid van dc wcrkncmcrs aan hcr cind van dc
maand gcId voor rijd.
Hcr is nicr aIIccn ccn ingcsIcrcn gcwoonrc, cr is mccr aan dc hand. Mcr
namc in dc rwccdc hcIIr van dc zoc ccuwzijn wc vcrsIaaId gcraakr aan hcr
vasrc saIaris. Wc zijn cr ook aIhankcIijk van. AIrhans, dar dcnkcn wc. Ecn
groor dccI van dc wcrkncmcrs in Ioondicnsr is crg gchcchr aan hcr vasrc
maandsaIaris cn vakbondcn sraan ovcr hcr aIgcmccn aIwijzcnd rcgcnovcr
bcIoningssvsrcmcn dic hicrvan aIwijkcn.
Dc vraag is hocIang dir gcId-voor-rijdbcIoningssvsrccmnog srand-
houdr. Dc cconomic hccIr zich onrwikkcId, maar hcr bcIoningssvsrccmis
nicr mccgccvoIuccrd. Dc rcsuIrarcn dic wcrkncmcrs bchaIcn dic mcr hun
hooId wcrkcn, kunncn van ¡crsoon ror ¡crsoon srcrk uirccnIo¡cn. Dar
middcIr zich nicr uir, zoaIs bij dc rragc cn dc sncIIc handwcrkcr. In ccn
organisaric dic hooIdzakcIijk uir kcnniswcrkcrs bcsraar, Icvcrr dc cnc
wcrkncmcr nauwcIijks waardc aan dc organisaric - oI zcIIs ccn ncgaricvc
waardc - rcrwijI ccn andcrc wcrkncmcr misschicn wcI ccn miIjocn curo
aan waardc Icvcrr door ccn sIimidcc rc o¡¡crcn.
Doordar organisarics gcdwongcn zijn omsrccds nadrukkcIijkcr rc
kijkcn naar dc rocgcvocgdc waardc dic zij Icvcrcn, zuIIcn zij auromarisch
I60
FAS¥CkATl F
ook mccr kijkcn naar dc waardc dic cIkc individucIc wcrkncmcr Icvcrr. Hcr
Iigr voor dc hand dar dc bcIoningssvsrcmcn dar ¡arroon gaan voIgcn. Er zaI
ccn vcrschuiving o¡rrcdcn van gcId voor rijd naar gcId voor waardc. Dczc
rrcnd is onvcrmijdcIijk, omdar dc wcrkncmcr srccds mindcr aIhankcIijk
wordr van zijn vasrc baan cn zijn vasrc saIaris. Immcrs, in dc casvcraric kan
icdcrccn rcIaricI gcmakkcIijk voor zichzcII bcginncn. Ecn wcrkncmcr dic
vccI waardc Icvcrr, zaI daaromvakcr dan ooir gcncigd zijn omccn bcIoning
aI rc dwingcn voor dc waardc dic hij Icvcrr.
0£L0 ¥00k Wkkk0£
Ecn bcIoning voor dc waardc dic wc Icvcrcn, dar is hccI hard schrikkcn
voor dc mccsrc mcnscn.
Maar waaromcigcnIijk? Zijn zc soms bang dar zc hun baan kwijr
rakcn? Zijn zc bang dar zc in hun huidigc Iuncric dc organisaric rc wcinig
waardc Icvcrcn omhun saIaris rc rcchrvaardigcn? OI wordr o¡ grorc schaaI
rc wcinig dc vraag gcsrcId: 'HocvccI waardc Icvcr ik?' Dar is nicr ¡cr dchni-
ric hcrzcIIdc aIs hcr saIarisbcdrag waarvoor dc Iuncric o¡ dc IoonschaaI
sraar. Ecn dccI van dc wcrkncmcrs Icvcrr |vccI) mccr waardc dan hcr saIaris,
ccn andcr dccI |vccI) mindcr.
In vccI organisarics bcsraan Iuncrics dic ooir in hcr Icvcn zijn gcroc¡cn
omdar zc nodig warcn, maar waarvan dc noodzaak inmiddcIs achrcrhaaId
is. Vaak bIijvcn zc nog gcruimc rijd bcsraan, omdar dczc Iuncrics vcrankcrd
zijn in dc hicrarchischc organisaricsrrucruur. Dc wcrkncmcrs dic dczc
Iuncrics vcrvuIIcn, zijn wcIbcschouwd voornamcIijk bczig mcr hcr in srand
houdcn van dc Iuncric. Hcr zijn vooraI dczc Iuncrics waarin dc burcaucra-
ric wordr gccrcccrd.
Gck cigcnIijk, wanr aIs ccn Ioodgicrcr oI gIaszcrrcr kIaar is mcr zijn
wcrk, dan vcrrrckr hij cn sruurr ccn Iacruur. Dan bIijIr hij nicr nodcIoos
rondhangcn. Maar Iuncrics in ccn organisaric, oI hcIc aIdcIingcn, oI com-
¡Icrc organisarics, zcggcn maar zcIdcn dar hcr wcrk kIaar is. Dar is ccn
rcchrsrrccks gcvoIg van hcr svsrccmvan vasrc bancn mcr ccn vasr saIaris.
GcId voor waardc in ¡Iaars van gcId voor rijd hccIr aIs onIosmakcIijk
gcvoIg dar Iuncrics dic ccn ncgaricvc waardc o¡Icvcrcn, gcschra¡r zuIIcn
wordcn, cn dar van Iuncrics dic rc wcinig waardc o¡Icvcrcn hcr saIaris naar
bcncdcn zaI wordcn bijgcsrcId. Dar kIinkr misschicn hccI hard, maar hcr is
nicr wczcnIijk andcrs dan ccn koo¡man dic IaiIIicr gaar omdar hij waardc-
Iozc s¡uIIcn Icvcrr.
Voor wcrkncmcrs in Ioondicnsr Iigr dir gcvocIigcr. Gcdurcndc dc
indusrricIc rcvoIuric is in vrij brcdc maarscha¡¡cIijkc kring hcr idcc
gcgrocid dar dc vasrc baan cn hcr vasrc saIaris ramcIijk hciIig zijn. Hcr is
nicr sociaaI omhicraan rc rorncn, vindcn vcIcn.
I6I
11: AhuFkS wFkKFh, SLl MMFk wFkKFh
Waarbij dc vraag onbcanrwoord bIijIr oI hcr dan wcI sociaaI is ommcnscn
jarcnIang wcrk rc Iarcn docn war gccn waardc o¡Icvcrr. Door hcr acccnr rc
vcrschuivcn naar dc gcIcvcrdc waardc, zuIIcn bcdrcigdc wcrkncmcrs zich
gaan aIvragcn hoc zij in dc huidigc Iuncric hun wcrkzaamhcdcn kunncn
vcrandcrcn omdc organisaric voIdocndc waardc rc kunncn Icvcrcn omhun
saIaris rc rcchrvaardigcn. OI zuIIcn zc andcrc Iuncrics binncn dc organisa-
ric gaan zockcn waar zc mccr waardc kunncn Icvcrcn, oI andcrc Iuncrics
binncn ccn andcrc organisaric. Dcsnoods in ccn hccI nicuwbcroc¡, aIs zc
in hcr huidigc bcroc¡ onvoIdocndc waardc kunncn Icvcrcn. Dar kan voor
dc individucIc wcrkncmcr ccn hnancicIc achrcruirgang bcrckcncn, maar
daar sraar rcgcnovcr dar mcnscn ovcr hcr aIgcmccn mccr IcvcnsgcIuk crva-
rcn aIs zij wcrk uirvocrcn dar zc aIs zinvoI crvarcn. En wcrk dar gccn
waardc o¡Icvcrr, kan mociIijk aIs zinvoI wordcn crvarcn. Andcrs gcsrcId:
hoc gcIukkig zaI ccn wcrkncmcr zijn aIs hij ccn gocd saIaris vcrdicnr aIs
chcI TcIcxkamcr, rcrwijI cr aI jarcnIang gccn cnkcIc rcIcx mccr is binncngc-
komcn?
kh0£kS W£kk£h:
0£ lh¥L0£0 ¥kh Wkkk0£ 0F 0£ W£kk¥L0£k
Bij cIkc vcrandcring in ccn organisaric oI in dc samcnIcving zijn cr indivi-
ducn dic cro¡ vooruirgaan cn individucn dic cro¡ achrcruirgaan. Dar zaI
nicr andcrs zijn aIs bcIoningssvsrcmcn gaan vcrschuivcn van gcId voor rijd
naar gcId voor waardc. Hcr gcvoIg is ccn hcrschikking van Iuncrics cn saIa-
risscn. Pcr saIdo zaI cr mccr waardc wordcn gccrcccrd. Dus ook o¡ coIIcc-
ricI wcrkncmcrsnivcau zaI cr mccr vcrdicnd wordcn. Maar o¡ individuccI
nivcau zuIIcn wcrkncmcrs dic rc wcinig waardc Icvcrcn ccn inkomcnsda-
Iing rcgcmocr zicn. En wcrkncmcrs dic gccn cnkcIc waardc Icvcrcn, zuIIcn
onrsIagcn wordcn.
Dar kIinkr vrcscIijk ingrij¡cnd, maar schijn bcdricgr. In hcr huidigc
arbcidskIimaar zijn immcrs ook aI zccr grorc inkomcnsvcrschiIIcn cn
vaIIcn ook aI miIjocncn mcnscn buircn dc boor. VoIgcns dc Iaarsrc cijIcrs
van hcr CBS hcbbcn in NcdcrIand 8,o miIjocn mcnscn ccn inkomcn uir
arbcid cn o,n miIjocn ccn inkomcn uir cigcn ondcrncming. Daarrcgcnovcr
sraan <,< miIjocn mcnscn mcr ccn |aanvuIIcndc) uirkcring. Inkomcnss¡rci-
ding cn |voIIcdigc) wcrkgcIcgcnhcid wordcn bc¡aaId door dc ¡oIirickc
kcuzcs dic gcmaakr wordcn. Ecn vcrschuiving naar gcId voor waardc hccIr
daar nauwcIijks invIocd o¡. Bij ccn gcIijkbIijvcndc hocvccIhcid bancn
wordcn dic bancn vcrdccId ondcr dc mcnscn dic dc groorsrc waardc
kunncn Icvcrcn aan dc organisaric. Nu wordcn dc bancn vcrdccId ondcr
mcnscn dic hcr bcsr in dc hicrarchischc organisaricsrrucruur ¡asscn.
I62
FAS¥CkATl F
Hcr vccIgchoordc argumcnr dar ccn vasr maandIoon bcschcrming aan dc
zwakkcrcn bicdr, is rwijIcIachrig. WcIIichr zijn cr in dc hogcrc inkomcns-
carcgoric mccr mcnscn dic rc wcinig waardc Icvcrcn dan in dc Iagc inko-
mcnscarcgoriccn. Ecn rrcndvcrschuiving van gcId voor rijd naar gcId voor
waardc zaI hccI vccI invIocd hcbbcn o¡ dc wcrkvIocr. ZoIang cr ccn gcId-
voor-rijdsvsrccmbcsraar, zaI dc aandachr van dc organisaric voornamcIijk
uirgaan naar dc hocvccIhcid gcIcvcrdc wcrkurcn.
Wcrkncmcrs ¡asscn zich daaraan aan. AIs bijvoorbccId o¡ rijd komcn
zwaardcr wccgr in dc bcoordcIing dan dc kwaIircir van hcr gcIcvcrdc wcrk,
dan is hcr ccn Iogisch gcvoIg dar dc wcrkncmcr mccr zijn bcsr docr omo¡
rijd rc komcn dan omgocd wcrk rc Icvcrcn. Zodra dc nadruk vcrschuiIr van
rijd naar waardc, wordcn ¡rikkIokkcn mcrccn ovcrbodig. Zodra dc rcsuIra-
rcn wordcn gcmcrcn in ¡Iaars van dc arbcidsurcn, wordcn hcxibcIc wcrk-
rijdcn ccn vanzcIIs¡rckcndhcid, ncr aIs rhuiswcrkcn. Wanr zou ccn wcrk-
ncmcr dic rwcc uur ¡cr dag in dc hIc sraar in dic urcn zovccI waardc
Icvcrcn? Hcr zou zcIIs wcI ccns zo kunncn zijn dar aIs gcvoIg van gcId voor
waardc dc hIcs vcrdwijncn zondcr dar cr ccn cxrra sncIwcg aangcIcgd hocIr
rc wordcn. Dc vcr¡Iichrc dagcIijksc kanroorgang is immcrs voornamcIijk
ccn uirvIociscI van hcr gcId-voor-rijd¡rinci¡c. Wanr aIs dc organisaric
wcrkncmcrs bcraaIr voor hcr aanraI gcIcvcrdc urcn, wiI mcn dic urcn ook
kunncn rcIIcn cn conrroIcrcn.
In dc hogcrc Iuncrics in dc organisaric zijn mcnscn vaak ccn hink dccI
van hun wcrkrijd bczig mcr dc hicrarchic. Mcr hcr vciIigsrcIIcn van dc vcr-
ovcrdc ¡Ick in dc hicrarchic oI mcr srijgcn in dc hicrarchic. Mcr hcr bcdcn-
kcn, uirvocrcn cn conrroIcrcn van ¡roccsscn dic mcr namc dicncn voor hcr
handhavcn van dc hicrarchischc organisaricsrrucruur. HocwcI ccn dccI van
dczc wcrkzaamhcdcn nurrig zaI zijn, kunncn wc ons aIvragcn hocvccI
waardc wordr gcIcvcrd in aI dczc urcn. Ecn gcId-voor-waardcsvsrccmzaI
icdcrccn srimuIcrcn omdczc vraag ook daadwcrkcIijk rc srcIIcn cn omdc
wcrkzaamhcdcn mccr rc richrcn o¡ hcr Icvcrcn van waardc. Maar zoIang dc
bcIoning in dc ¡rakrijk aIhangr van dc ¡osiric binncn dc hicrarchic |dc
Iuncric cn dc bijbchorcndc saIarisschaaI) cn hcr aanraI wcrkurcn, onrbrcckr
dic ¡rikkcI, cn zaI dc aandachr ook vooraI gcrichr zijn o¡ hcr bchoud cn/oI
vcrkrijgcn van ccn Iuncric.
Doordar organisarics zich srccds vakcr zuIIcn aIvragcn hocvccI waardc
ccn Iuncric o¡Icvcrr, is ccn radicaIc cuIruurvcrschuiving o¡ dc wcrkvIocr
rc vcrwachrcn. Dir cIIccr wordr nog ccns vcrsrcrkr doordar ook dc wcrk-
ncmcrs zich srccds mccr aIvragcn hocvccI waardc hun baan hcn o¡Icvcrr.
Hcr saIaris cn dc srarus van ccn Iuncric zijn nicr Iangcr dc cnigc sruur-
middcIcn omwcrkncmcrs rc srimuIcrcn oI aI rc schrikkcn.
I63
11: AhuFkS wFkKFh, SLl MMFk wFkKFh
¥£k000£k0£ k£hhlS
Machincs hcbbcn ondcrhoud nodig. En srroomoI andcrc brandsroI. Dc
brandsroI waar wcrkncmcrs in ccn organisaric o¡ draaicn, is kcnnis. Hcr
jammcrIijkc is aIIccn dar dc kcnnis dic in organisarics wordr rocgc¡asr
bijna aIrijd srcrk vcroudcrd is. Dir is ccn rcchrsrrccks gcvoIg van dc hicrar-
chic. Dar bcginr aI door dc hicrarchischc srrucruur in dc ondcrwijs- cn
o¡Icidingcnsccror, waardoor dc kcnnis uir Iccrbockcn ¡cr dchniric aI jarcn
achrcrIoo¡r o¡ dc mccsr acrucIc kcnnis |zic hooIdsruk ().
Bovcndicn is dc kcnnis dic schoIcn cn o¡Icidingcn ovcrdragcn vaak nog
aIgcsrcmd o¡ dc ciscn van dc hicrarchischc organisaricsrrucrurcn. Er is
rcIaricI vccI aandachr voor Icircnkcnnis. Wc Icrcn insrrucrics van bovcnaI
o¡ rc voIgcn. Maar cr is rcIaricI wcinig aandachr voor Icrcn hoc wc mocrcn
Icrcn, voor samcnwcrkcn, voor kcnnis dcIcn cn uirwisscIcn, voor hcr vcrza-
mcIcn cn ordcncn van inIormaric, voor hcr crcaricI zockcn van o¡Iossin-
gcn, voor hcr omgaan mcr cn hcr onrdckkcn van nicuwc huI¡middcIcn cn
dc nicuwc, sIimmcrc wcrkwijzcn dic daardoor mogcIijk wordcn.
WlJ IlJh ¥££L M££k 0l0l8££1 0kh W£ 0£hk£h
Dc mccsrc kcnniswcrkcrs bcginncn hun wcrkdag mcr hcr aanzcrrcn van
hun ¡c cn cindigcn hun wcrkdag mcr hcr aIsIuircn crvan. Dar docn wc aI
jarcn. Wc zijn cr vcrrrouwd mcc gcraakr. En mcdc daardoor dcnkcn wc
aIIcmaaI dar wc ons wcrkruig bchccrscn. Maar is dar wcI zo?
Er zijn ook hccI war NcdcrIandcrs dic dcnkcn dar zc rcdcIijk Duirs
s¡rckcn, rcrwijI zc cigcnIijk aIIccn maar icrs hardcr gaan ¡rarcn cn Ncdcr-
Iandsc woordcn mcr ccn Duirs acccnr uirs¡rckcn. Dc gcmiddcIdc kcnnis-
wcrkcr in dc hicrarchischc organisaric hanrccrr zijn com¡urcr ncr zo aIs
ccn bcsruurdcr zijn Iuxc auro mcr ccn dashboard mcr hondcrd kno¡jcs: hij
kan cr ¡rima in rijdcn, maar gcbruikr nauwcIijks mccr dan sruur, rcmcn
gas¡cdaaI.
Inrcrncr cn c-maiI warcn voor zooo ccn zcIdzaamhcid, dus mcnscn
bovcn dc (o a (< jaar hcbbcn rijdcns hun o¡Iciding nooir Ics gckrcgcn in
hcr gcbruik crvan. Maar ook Iarcr hcbbcn zc o¡ hun wcrk maar zcIdcn
¡Ianmarigc bijschoIing gckrcgcn in hcr ¡c-gcbruik. En zo kan hcr gcbcu-
rcn dar dc doorsncckcnniswcrkcrs zo'n < uur ¡cr dag achrcr ccn com¡urcr
zirrcn, maar van dc mccsrc dingcn dic zc mcr dar a¡¡araar kunncn docn,
nog nooir gchoord hcbbcn. Laar sraan dar icmand in dc organisaric dar ooir
aan zc hccIr uirgcIcgd.
Hrm-aIdcIingcn hcbbcn vccI aandachr voor Icidcrscha¡scursusscn cn
dc onrwikkcIing van managcmcnrkwaIircircn, maar hcr bijs¡ijkcrcn van
digiraIc vaardighcdcn wordr vcrwaarIoosd. Er wordr nog srccds vccI gcId
uirgcgcvcn aan durc IT-o¡Iossingcn, rcrwijI cr bcrcrc cn vccIaI graris o¡Ios-
I64
FAS¥CkATl F
singcn voorhandcn zijn. Dc mccsrc kcnniswcrkcrs gcbruikcn maar ccn
Iracric van dc mogcIijkhcdcn dic o¡ hun com¡urcr oI rcIcIoon zirrcn.
AIs cr crgcns cIhcicncvwinsr rc bockcn vaIr, dan is hcr wcI o¡ dir rcrrcin.
Wc kunncn cchr vccI mccr docn, in mindcr rijd, mcr mindcr srrcss, rcgcn
Iagcrc kosrcn. AIs ccn organisaric aIIccn aI hcr 'Iaaghangcndc Iruir' zou
¡Iukkcn, zoaIs sIimomgaan mcr maiI, rss, LinkcdIn cn Twirrcr, dan zou zij
aI ccn aanzicnIijkc kosrcnbcs¡aring kunncn bcrcikcn cn rcgcIijkcrrijd haar
sIagkrachr vcrgrorcn.
Wkkk0M ¥££L klh0£k£h I0 hkh0l0 IlJh M£1 0£ F0
Dc digiraIc vaardighcdcn binncn ccn organisaric kunncn o¡ ccn hccI ccn-
voudigc wijzc - zondcr kosrcn - wordcn vcrgroor door rc kijkcn hoc kindc-
rcn hun ¡c-vaardighcid Icrcn.
Kindcrcn zijn zo vrcscIijk handig mcr dc com¡urcr, wordr vaak gczcgd.
Zc Icrcn vccI sncIIcr. Maar dar is nicr waar. Ecn kind Iccrr nicr sncIIcr, maar
ccn kind Iccrr o¡ ccn hccI andcrc manicr. Hcr mccsrc war kindcrcn van
com¡urcrs cn van inrcrncr wcrcn, hcbbcn zc van andcrc kindcrcn gcIccrd.
Kindcrcn Icrcn voornamcIijk van cIkaar. Vandaag s¡ccIr Daan bij Emma.
En morgcn s¡ccIr Emma bij Scm. Zc zirrcn samcn achrcr ccn com¡urcr cn
vcrrcIIcn cIkaar dc rrucs cn dc ri¡s dic zc kcnncn. BcIangrijk daarbij is dc
inIormcIc scrring. Dc kcnnisuirwisscIing gaar Iangs ccn hicrarchicIozc
wcg. Ecn kind wccr nicr zo gck vccI, maar aI dic kindcrcn samcn vormcn
ccn zwcrmmcr ccn cnormc coIIccricvc inrcIIigcnric. Kindcrcn zijn kIcinc
casvcraarjcs in dc do¡. AIs zc icrsjc oudcr zijn, zockcn zc dc onIincncrwcr-
kcn o¡. AIs zc icrs wiIIcn wcrcn, srcIIcn zc hun vraag onIinc. Zc dcIcn hun
kcnnis mcr hondcrdcn bckcndcn cn onbckcndcn. Zc gcvcn cn zc ncmcn.
Organisarics kunncn hccI vccI Icrcn van dc manicr waaro¡ kindcrcn
hun digiraIc vaardighcdcn vcrwcrvcn. AIsra¡¡cn van hcr kIassickc hicrar-
chischc IccrmodcI is ccn zccr gocdko¡c mcrhodc omhccI vccI cIhcicncv rc
winncn. Omrc Icrcn hcr wcrk bcrcr rc organiscrcn, hcb jc gccn consuIranrs
nodig. Dc kcnnis is aI in huis, maar wordr nicr gcdccId. Omdar hcr in dc
kIassickc hicrarchischc srrucruur nicr normaaI is aIs mcnscn dwars door dc
organisaric kcnnis mcr cIkaar dcIcn. Srudcnrcn dic vcrs in dicnsr zijn gcko-
mcn bij ccn organisaric - oI zcIIs sragiairs - hcbbcn vaak vcrsc kcnnis dic
hccI rcIcvanr is voor dc ro¡ van dc organisaric. Maar mcr hcn wordr nicr
gc¡raar, wanr zij zijn maar sragiairs. Hcr hicrarchischc dcnkcn in grorc,
Ioggc organisarics is rc duur, is nicr cIIccricI gcnocg cn kan nooir Iang
srandhoudcn. In dc casvcraric Icvcn wc van hcr dcIcn van kcnnis. En dar is
hcr omgckccrdc van war dc burcaucrarischc organisaric docr.
I65
11: AhuFkS wFkKFh, SLl MMFk wFkKFh
SLlMM£k W£kk£h lS hl£1 I0 M0£lLlJk
SIimmcr wcrkcn is nicr zo mociIijk. SIimmcr wcrkcn wordr vaak rcgcngc-
houdcn door dc organisaricsrrucruur. Ecn hccI hcrkcnbaar voorbccId van
bcIcmmcringcn dic ccn burcaucrarischc organisaric o¡wcr¡r rcgcn hcr
dcIcn van kcnnis is hcr soIrwarcsvndroom. In vccI organisarics is hcr vcrbo-
dcn omsoIrwarc rc downIoadcn van inrcrncr. Dar is ccn grorc gcmisrc kans.
Daardoor hcbbcn mcnscn rhuis krachrigcr huI¡middcIcn rcr bcschikking -
dic mccsraI ook nog ccns graris zijn - dan dc vaak ¡c¡crdurc rooIs waar
mcn noodgcdwongcn binncn dc kanroormurcn mcc mocr wcrkcn.
Ecn andcrc rv¡ischc burcaucrarischc bcIcmmcring bij hcr kcnnis dcIcn,
is hcr vaIsc cigcn-rijd¡rinci¡c. Dar onrsraar aIs Daan cn Emma ricn jaar
Iarcr coIIcga's zijn gcwordcn. Emma zicr dar Daan crg incIhcicnr mcr zijn
OurIook omgaar. Ncr aIs vrocgcr in dc ricncrkamcr gaan zc samcn achrcr
Daans ¡c zirrcn, wanr Emma wiI hcmccn ¡aar rrucjcs Icrcn, hoc hcr vccI
handigcr kan. Maar dc scrring van dc kcnnisovcrdrachr is nicr Iangcr hic-
rarchicIoos, wanr ncr aIs Daan hcr bijna bcginr rc bcgrij¡cn, komr dc aIdc-
Iingsmanagcr voorbijgcIo¡cn cn maanr hij hcr rwccraI om'wccr sncI aan
hcr wcrk rc gaan'. En vocgr daar nog aan roc: 'Dar gcs¡ccI mcr jc OurIook
doc jc maar in jc cigcn rijd.' Ecn voor vcIcn hcrkcnbaar raIcrccIrjc in dc
burcaucrarischc organisaric. Emma krijgr nicr ccns dc kans omuir rc
Icggcn dar aIs zij nu ccn uur bcsrccdr aan hcr dcIcn van haar kcnnis mcr
Daan, Daan dan voorraan cIkc dag ccn haIIuur cxrra rijd winr omwaardc rc
Icvcrcn aan dc organisaric. Dc aIdcIingsmanagcr hccIr gccn rijd omdaar-
naar rc Iuisrcrcn. 'Wanr rijd is gcId', zcgr hij, aIvorcns sncI door rc Io¡cn
naar dc voIgcndc mcdcwcrkcr, dic hij mocr conrroIcrcn oI dic wcI mcr zijn
wcrk bczig is.
Zijn voIwasscncn nog wcI in sraar, omo¡ dczcIIdc manicr kcnnis rc
dcIcn aIs kindcrcn? Hcbbcn zc nicr ccn hicrarchischc srrucruur nodig omrc
kunncn wcrkcn? Ncc, voIwasscncn zijn nog srccds ¡rima in sraar omin ccn
hicrarchicIozc scrring rc Iuncrioncrcn. Dar docn zc bijvoorbccId in gczin-
ncn, IamiIics, vricndcngroc¡cn, vrijwiIIigcrs¡rojccrcn cn vcrcnigingcn. In
aI dczc groc¡cn wordcn gccom¡Iicccrdc rakcn voIbrachr door voIwasscncn
dic inIormccI samcnwcrkcn.
0£ S1kh0kkk0kh0FJ£S 0F h£1 0kSh80kk0
¥kh 0£ lhF0kMk1l£SkM£hL£¥lh0
Dc inIormaricsamcnIcving hccIr hondcrdcn nicuwc rooIs voorrgcbrachr
waarmcc wc bcrcr, makkcIijkcr, Icukcr cn sncIIcr kunncn wcrkcn. Gccn
ingcwikkcIdc oI durc a¡¡ararcn, maar gcwoon srandaardkno¡jcs o¡ hcr
dashboard van dc inIormaricsamcnIcving. Dc rooIs zijn aI grorcndccIs aan-
wczig in dc com¡urcrs dic in organisarics o¡ cIkc kanroorwcrk¡Ick sraan.
OI zc zijn mcr diczcIIdc com¡urcr binncn ccn minuur graris o¡ rc haIcn
I66
FAS¥CkATl F
van inrcrncr. Maar dic kno¡jcs wordcn nog maar mondjcsmaar gcbruikr in
organisarics. Hcr rcguIicrc ondcrwijs schicr drasrisch rckorr in hcr Icrcn
bcdicncn van dic srandaardkno¡jcs. Ook dc inrcrnc o¡Icidingcn binncn
organisarics hcbbcn hcr onrwikkcIcn van digiraIc vaardighcdcn schromc-
Iijk vcrwaarIoosd. Dc o¡Iossing Iigr voor hcr o¡ra¡cn.
Voor icdcrc organisaric Iiggcn cr ruimschoors mogcIijkhcdcn omdc
cIhcicncv cn dc concurrcnric¡osiric aanzicnIijk rc vcrbcrcrcn, door mccr
gcbruik rc makcn van dc onbcnurrc kcnnis dic rccds in cn rond dc organi-
saric aanwczig is. Daar zijn bijzondcr wcinig invcsrcringcn voor nodig.War
sIcchrs nodig is, is ccn casvcrarischc houding. Hcr bcscI dar hcr Icvcrcn van
waardc dc cnigc wcg is omdc conrinuIrcir van dc organisaric rc waarbor-
gcn. War ook nodig is: mccr bcwusrwording van hoc dc hicrarchischc srruc-
ruur dc vooruirgang bcIcmmcrr, cn vcrvoIgcns dc mocd omdc hicrarchi-
schc rcgcIs cn ¡roccdurcs rc Iarcn vicrcn. Mindcr burcaucraric cn mccr
casvcraric.
h0£ h0 ¥£k0£k?
WWW.£kS¥0kk1l£.hLlh0£¥£k0£k
1h£ M£SSk0£ lS 8£Lkh0klJk£k 0kh 1h£ M£SS£h0£kl
O¡ dczc Iaarsrc ¡agina rrcI jc dc casvcrarischc mcningcn cn rcccnsics van
mcnscn dic cr war van mogcn vindcn, namcIijk dic van dc Iczcrs cn gcbruikcrs
van $casvcraric.
'Vandaag $casvcraric uirIczcn van rcsourccrcr. Ecn aanradcr voor... cigcnIijk
icdcrccn.' - 1oor tomgoumuu
'Easvcraric mocr gcIczcn wordcn!' - 1oor iutrgrutirrourh
'Lccsr Ickkcr wcg. Maar had cr icrs mccr van vcrwachr omccrIijk rc zijn. Nicr-
rcmin hccIr hcr mijn gccsr gcvocd cn vcrrijkr.' - 1oor sillogrrlrmu
'HcIdcr cn bcgrij¡cIijk gcschrcvcn, marcric is inrcrcssanr voor managcrs, mar-
kcrccrs ovcrhcid cn ondcrwijs' - 1oor lrxhupr
'Ik vind dar $casvcraric vcr¡Iichrc Iccsvocr o¡ schooI mocr wordcn, wanr waar
kan jc bcrcr bcginncn?' - 1oor Tiuu-mu
'Inrcrcssanr bock dar Easvcraric van rcsourccrcr, ovcr dc gcncraric dic voor-
bij burcaucraric gaar' - 1oor usrhumiurr
'Easvcraric is ccn vIor Iccsbaar, ins¡ircrcnd bock mcr s¡ccIsc gcdachrcn ovcr
ccn andcrc, mogcIijkc inrichring van dc maarscha¡¡ij' - 1oor lurtoulurtiju
'Easvcraric aan hcr Iczcn, bcn ook bczig roc rc ¡asscn wanr hcr gccIr vccI cncr-
gic cn IoI.' - 1oor sumorlr
'Easvcraric - nog maar ccn ¡aar bIadzijdcn gcIczcn, maar dc ins¡iraric wordr
¡cr woord gcIcvcrd - mccr Icidr ror ovcrdosis' - 1oor soulrsthrr
'Easvcraric is ccn vcradcming cn kan Icidcn ror mccr cchrhcid cn gcvocI cn
mindcr ¡a¡icr.' - 1oor uvrjl
'$casvcraric aan hcr Iczcn. Bcnicuwd hoc dir binncn onzc organisaric kan
wcrkcn. Dc anrwoordcn zijn cr, dc mcnscn zijn cr. Nu zc vcrbindcn.' - 1oor
vuumuuuru
'$casvcraric uir, war ccn absoIurc ro¡¡cr!' - 1oor SrrgrKol
Jc hcbr Easvcraric voIIcdig uirgcIczcn. Hcb jij ook ccn mcning, ccn voorbccId,
ccn idcc, ccn aanvuIIing oI ccn o¡mcrking ovcr dc Easvcraric-hIosohc?
Vasr wcI. VoIg dc gcs¡rckkcn cn mcningcn ovcr Easvcraric o¡ rwirrcr via
$casvcraric cn Iaar jouwmcssagc horcn.
E
A
S
Y
C
R
A
T
I
E
D
E

T
O
E
K
O
M
S
T

V
A
N

W
E
R
K
E
N

E
N

O
R
G
A
N
I
S
E
R
E
N
E
A
S
Y
C
R
A
T
I
E
A
s
l
a
n
d
e
r

&

W
i
t
t
e
v
e
e
n
Martijn Aslander
Erwin Witteveen
Stel het doel centraal en niet de ‘regeltjes om de regeltjes’
In grote, logge organisaties heerst vaak een verstikkende bureaucratie, die het onmogelijk
maakt om de grote vraagstukken op te lossen. Er zijn genoeg mensen die de oplossingen
hebben, maar zij worden nog al te vaak belemmerd door regels, hiërarchieën en een gebrek
aan samenwerking. Dat moet en kan anders: vervang de bureaucratie door de easycratie!
De easycratie is een netwerk van professionals, dat naast de traditionele bureaucratieën
een steeds machtiger en invloedrijker bolwerk wordt. En dat uiteindelijk zelfs de bestaande
bureaucratie zal dwingen ook easycratisch te worden.
Easycratie roept op tot een nieuwe manier van werken, organiseren én samenwerken die
dwars door bestaande organisatiestructuren heen gaat. Het laat zien hoe je samen met
andere bevlogen professionals het verschil kunt maken, ongeacht je plaats in de traditionele
hiërarchie. Je hoeft niet eerst CEO of minister-president te worden om dingen te kunnen
verbeteren. Je moet er alleen voor zorgen dat je de juiste spelregels kent. Want van boven
naar beneden werkt anders dan van beneden naar boven.
Martijn Aslander geeft lezingen over onderwerpen als de netwerksamenleving, web 2.0, het
slim delen van kennis, collectieve intelligentie en zwermen; dé ingrediënten van de easycratie.
Erwin Witteveen is een journalist/publicist die met humor en diepgang ingewikkelde zaken in
heldere taal opschrijft. Hij schrijft voor vakbladen op het gebied van marketing en management.
“Inspirerend”
“Geweldig boek”
“Baanbrekend”
“Opgewarmd prutje van overbekende boeken”
“Vlot geschreven, zeer leesbaar”
“Erger dan koffie voor het slapen”
“Per direct uitdelen op alle hogescholen en universiteiten”
“Je leest het zo uit en bent toch een leven rijker”
2e oplage met een voorwoord van Frans Roemen
en een extra case op pagina 141!
801
978 90 5261 702 2
Omslag Easycratie 2e oplage 04-10-2010 16:41 Pagina 1

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful