You are on page 1of 10

UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANES

FAKULTETI I TEKNOLOGJISE SE INFORMACIONIT


DEGA INXHINERI INFORMATIKE

PUNE LABORATORI NE
FIZIKE

Tirane ,2015
PUNE LABORABORATORI Nr.2

STUDIMI I MIKROSKOPIT

Teoria e punes:
Ne kete pune do te perdoret mikroskopi , aparat optik qe sherben per te vrojtuar objekte me
permasa te cilat nuk mund te dallohen me sy te lire.Pjeset perberese te mikroskopit ndahen ne
dy grupe dhe perfshijne pjeset optike dhe ato mekanike.Pjesa optike perbehet nga kombinimi
i okularit(sistemi ku vendoset syri i vrojtuesit) dhe objektivi(sistemi ku vendoset objekti qe
do te vrojtohet).Largesia midis vatrave te brendshme te objektivit dhe te okularit quhet gjatesi
optike e mikroskopit e cila eshte pothuajse e barabarte me gjatesine e tubit te
mikroskopit.Objekti i shfaqur ne okular eshte i
zmadhuar.Zmadhimi linear i mikroskopit varet nga zmadhimi i
objektivit dhe nga ai i okularit ku:
zmadhimi linear i objektivit eshte:
𝐴1 𝐵1
𝑍1 = (1)
𝐴𝐵
Zmadhimi linear i okularit eshte
𝐴2 𝐵2
𝑍2 = (2)
𝐴1 𝐵1
Zmadhimi linear i mikroskopit eshte:
𝐴2 𝐵2 𝐴2 𝐵2 𝐴1 𝐵1
𝑍= = ∙ = 𝑍1 ∙ 𝑍2 (3)
𝐴𝐵 𝐴1 𝐵1 𝐴𝐵
Pra, zmadhimi i mikroskopit eshte i barabarte me produktin e zmadhimit te objektivit me ate
te okularit.
Pjeset mekanike te mikroskopit jane: stativi qe siguron qendrueshmeri per aparatin,kolona
metalike qe vendoset tubi i pamjes se mikroskopit me ane te vidhes qe sherben per levizje te
medha te vides mikrometrike qe sherben per levizje shume te vogla te tubit ,tryeza e punes ku
vendosen objektet e studimit qe mund te fiksohen dhe midis mashave dhe vidhat.
Pervec objektivit dhe okularit te pjeset optike perfshihen dhe pasqyra qe drejton rrezet e
burimit te drites dhe ka zakonisht dy faqe,nje te sheshte dhe nje te luget(qe perqendron driten
qe bie mbi objektin),kondesatori qe ka zakonisht 2-3 thjerreza dhe rrisin intensitetin e drites
qe bie ne objekt ne menyre te njetrajtshme.
Pjesa eksperimentale.

Ushtrimi 1: Percaktimi i zmadhimit te mikroskopit

Okulari i mikroskopit eshte i pajisur me nje xham te shkallezuar qe eshte vendosur ne planin
vatror te okularit, duke na dhene mundesine e matjes se shembellimit A1B1 qe jep objektivi.
Ky shkallezim quhet mikrometer ovula. Mikroskopi ka edhe nje pllakez xhami, ne qender te
te cilit ndodhet nje rreth dhe brenda tij ka nje shkallezim, qe vrojtohet ne mikroskop. Ky
quhet mikrometer objektiv. Duke vrojtuar ne mikroskop kerkohet pozicioni per te cilin
shembellimi i mikrometrit objektiv te duket sa me qarte, kjo gje sigurohet duke perdorir
vidhen. Me ane te vidhave zhvendoset micrometri objektiv derisa shkallezimi i tij te jete
prane shkallezimit te mikrometrit ovula, paralel me te dhe te perputhen origjinat.

Shenohet: n1 numri i ndarjeve te mikrometrit ovula qe perputhen me n2 ndarje te mikrometrit


objektiv, k1 numri i ndarjeve qe ka micrometri ovula ne 1 mm gjatesi (k1=20), k2 numri i
ndarjeve qe ndodhen ne 1 mm gjatesi te mikrometrit objektiv (k2=100). Pra 1 ndarje e
mikrometrit okular eshte: 1/k1=1/20 mm dhe 1 ndarje e mikrometrit objektiv eshte:
1/k2=1/100 mm.

Nga formula (1) mund te shkruhet :


𝑛1
𝑍1 = 5
𝑛2

Matet n1 e n2 dhe shfrytezohet formula (4) per te llogaritur zmadhimin e mikroskopit.


Rezultat vendosen ne tabelen e meposhtme:

n1 10 20 30 40 50

n2 8 16 24 32 40

Z1 6.25 6.25 6.25 6.25 6.25

𝑛1 10
𝑍1 = 5 =5 = 6.25
𝑛2 8

Ushtrimi 2: Matja e permasave te vogla

Hiqet mikrometri objektiv nga tryeza dhe vendoset ne kutine e pllakave. Ne tryeze vendoset
nje pllake e holle prej qelqi dhe mbi te vendoset nje fije floku. Me ane te vidhes gjendet
shembellimi i qarte i saj. Rrotullohet okulari derisa vijat e shkallezimit te mikrometrit ovula
te jene paralele me konturet e fijes se flokut.
N numri i ndarjeve te mikrometrit ovula qe mbulohen nga fija e flokut, d trashesia e fijes se
flokut, atehere:
1
d·Z1=N·𝑘 , rrjedhimisht:
1

1 𝑁 1 𝑁
𝑑 = 𝑍 · 𝑘 = 20 · 𝑍 (5)
1 1 1 Z1 N d dmes

Matet N dhe perdoret formula (5) per te percaktuar Fija e 6.25 12 0.096
trashesine e fijes se flokut. Eksperimenti te kryhet edhe flokut 15 0.12
per dy tela te holle. Rezultatet e llogaritjeve vendosen 0.11
15 0.12
ne tabele:
Teli 1 6.25 58 0.464
0.096 + 0.12 + 0.12 59 0.472
𝑑𝑚𝑒𝑠,𝒇𝒍𝒐𝒌𝒖𝒏 = = 0.11 0.469
3 59 0.472
𝑑𝑚𝑒𝑠,𝒕𝒆𝒍𝒊𝒏𝟏 = 0.469 Teli 2 6.25 100 0.8
𝑑𝑚𝑒𝑠,𝒕𝒆𝒍𝒊𝒏𝟐 = 0.8 100 0.8
0.8
100 0.8

Ushtrimi 3: Matja e treguesit te thyerjes se qelqit

Gjate kalimit te drites neper kufirin e ndarjes se dy mjediseve me densi tette te ndryshme,
ndodh perthyerja e rrezeve te drites. Sipas ligjit te thyerjes n1*sinθ1=n2*sinθ2, ku n1,n2 jane
perkatesisht tregue sit e thyrjes se mjedisit te pare e te dyte, θ1 eshte kendi i renies, θ2 eshte
kendi i thyerjes.

Dukuria e thyerjes se rrezeve te drites shkakton zvogelimin e dukshem te trashesise se


mjediseve te tejdukshem me faqe paralele kur shohim pingul me to.

Keshtu duke matur me metoda mekanike trashesine d te nje pllake me faqe paralele dhe
trashesine e dukshme d1,nepermjet rrezeve te perthyera te drites mund te llogaritet treguesi i
thyerjes se qelqit.

Vendoset nje shenje ne faqen e poshtme te nje pllake qelqi me faqe paralele dhe gjendet, ne
perputhje me ligjin e thyerjes,ecurine e rrezeve qe dalin nga shenja. Shqyrtohet OB dhe OC
dy rrezet qe dalin nga shenja O.

Keto dy rreze perthyhen duke kaluar nga qelqi ne ajer dhe ecin sipas drejtimeve CD dhe BE.
Duke pare nga siper duket sikur keto rreze dalin nga nje pike O1,qe eshte pikeprerja e
zgjatimeve te rrezeve CD dhe BE. Pra pika O shihet nga ne e vendosur ne piken O1, keshtu
qe pllaka duket me e holle sec eshte ne te vertete.

d-trashesia e vertete e pllakes d-a=d1 – eshte trashesia e dukshme e pllakes.

n-treguesi i thyerjes se qelqit


Sic duket trashesia e dukshme e pllakes varet edhe nga kendi i rrezeve qe dalin prej saj. Pra jo
te gjitha drejtimet e rrezeve dalese priten ne te njejten pike. Duke u kufizuar ne nje tufe te
ngushte drite te tille qe θ1=0 merret:

𝑑
=𝑛
𝑑1

ne te dy faqet e pllakes se qelqit behet nje shenje. Vendoset pllaka ne tryezen e punes te
mikroskopit dhe duhet te gjendet nje shembellim i qarte i pikes se bojes ne faqen e poshtme.
Pasi te jete gjetur sakte shembellimi i kerkuar,fillohet te rrotullohet vidha mikrometrike,
derisa te behet i qarte shembellimi i pikes se bojes ne faqen e siperme te pllakes.

Shenohet: N-numrin e rrotullimeve te plota qe ben vidha mikrometrike, p-numri i ndarjeve qe


ka rrethi i vidhes mikrometrike, m-numri i ndarjeve qe tregon treguesi i kesaj vidhe ne
pozicionin perfundimtar, m0-numri i ndarjeve qe tregon treguesi i kesaj vidhe ne pozicionin
fillestar, k-lartesia e ngjitjes se tubit te mikroskopit kur vidha mikrometrike rrotullohet vetem
me nje ndarje.

d1 =[(N·p+m)-𝑚0 ]·k

mikroskopi qe do te perdoret ka keto te dhena: p=50 dhe k=0.002mm, m0=54

d1 =[(N·50+m)-54]·0.002

me mikrometer matet trashesia e vertete d e pllakes. Matjet per d e d1 perseriten 3 here dhe
vlerat mesatare te tyre zevendesohen per te llogaritur tregue sin e thyerjes se qelqit.

D N M 𝒅𝟏 𝒅𝟏𝒎𝒆𝒔 n

1mm 5 20 0.432

6 32 0.556 0.51 1.96

6 25 0.542

d1 =[(N·50+m)-54]·0.002=[(5·50+20)-54]·0.002=0.432
d1 =0.556 d1 =0.542
0.432+0.556+0.542 𝑑 1
𝑑1𝑚𝑒𝑠 = = 0.51 𝑛= = = 1.96
3 𝑑1𝑚𝑒𝑠 0.51

Perfundime:Nepermjet kesaj pune laboratori praktikuam perdorimin e mikroskopit.


Percaktuam zmadhimin e mikroskopit dhe me pas matem permasa te vogla per te percaktuar
trashesine e tyre dhe se fundmi e perdorem ate per te matur ttreguesin e thyerjes se qelqit.
PUNE LABORABORATORI Nr.3
MATJA E FREKUENCES SE RRYMES ALTERNATIVE ME ANEN E
SONOMETRIT
Teoria e punes
Qellimi i punes eshte maja e frekuneces se rrymes alternative.
Ne nje qark te rrymes alternative ,tensioni,fusha elektrike dhe per rrjedhoje edhe rryma
elektrike ndryshojne ne menyre periodike.keto madhesi kryejne lekundje harmonike qe
shprehen ne formen:
I=I0cos(ωt +φ)
Ku ω eshte frekuneca rrethore qe jepet ω=2πf ,ku f eshte frekuneca e ndryshimit te rrymes
alternativene qark.me I shenojme ampliuden e rrymes,kurse φ eshte faza fillestare.
Parimi i punes:
Kur nje percjelles me rryme ndodhet ne
nje fushe magnetike,ajo vepron mbi
percjellesin me nje force F=B·I·l.Ne qofte
se rryma ne percjelles kryen lekundje
atehere dhe forca F do te kryejelekundje
harmonike,pra dhe percjellesi do te kryeje lekundje harmonike.Do te krijohen vale te
qendrueshme,gjatesine e kesaj vale e llogarisim me formulen e lekundjeve stacionare λ =
2𝑙
,ku n tregon numrin e barqeve qe formohen ne gjatesine l te percjellesit.Duke matur
𝑛
𝑉 𝑛
gjatesine e vales ne llogarisim frekunecen e lekundjeve me ane te formules f= = ·v (me v
𝜆 2𝑙
kemi shenur shpejtesine e perhapjes se vales ne percjelles).
Le te marrim nje element dl te percjellesit midis pikave x dhe x+dx.Per lekundje me
amplidute te vogel mund te barzojme dl me projeksionin e saj dx(dl ≅ dx).Me P shenojme
tensionin qe vepron ne dy pikat x dhe x+dx te cilin e marrim konstant dhe tangjent me
percjellesin.projektojme keto dy tensione ne boshtin oy ,shuma e ketyre projeksioneve sipas
ketij boshti ne jep tensionin qe ushtrohet vertikalisht mbi percjellesin dhe eshte:
T=Psin α(x+dx)- Psin α(x) (1)
Per lekundje te vogla kendet α(x) dhe α(x+dx) jane te vegjel dhe sinα ≅ tgα .Atehere barazimi
(1) mund te shkruhet:
T=Psin α(x+dx)- Psin α(x)= P tg α(x+dx)- P tg α(x)
Frekuenca e rrotullimit(lekundjes) se percjellesit(per rastin kur kemi nje bark) eshte :
𝑛 P
𝑓= √
2𝑙 ρ

Ne qofte se do te shenonim me ln gjatesine e n barqeve(ln=n·l), formula do te shkruhej ne


formen:

𝑛 P
𝑓= √
2𝑙𝑛 ρ

Pjesa eksperimentale

Per te matur frekuencen e rrymes alternative do te perdoret Sonometri. Sonometri eshte nje
pajisje e thjeshte qe perbene nga nje
paralelopiped druri bosh, mbi te cilin, e
fiksuar ne dy pika, kalon nje percjelles bakri
me permasa te pershtatshme. Ne kete
percjelles behet i mundur kalimi i rrymes
alternative nga rrjeti elektrik. Mbi sonometro
vendoset nje magnet M ne forme patkoi,ne
menyre te tille qe percjellesi te ndodhet midis
poleve te magnetit, pa e tatua ate. Percjellesi
fiksohet ne piken A,kalon neper rrotullen R
dhe mbahet i tendosur nga guret e peshave G
me mase m. ne pikat A dhe B behet mbyllja e qarkut te treguar ne figure. Qarku mbyllet ne
rrjetin elektrik, ne tension 220V.

Pyka K(prej druri) eshte e levizshme. Ne piken A dhe K percjellesi eshte i fiksuar.

Hapat e punes:

1) Vendosim spinen ne prize.


2) Varim ne percjellesin e bakrit nje gur peshe te caktuar.
3) Levizim pyken K derisa te shikojme formimin e barkut te pare.
4) Matim gjatesine e percjellesit nga pika A ne piken K.
5) Zhvendosim pyken K dhe gjejme nje pozicion tjeter, per te cilin formose dy barqe,
gjatesine e te cileve e matim perseri. E zhvendosim pyken K disa here, derisa te
shohim numrin me te madh te mundshem te barqeve, duke matur gjatesine e tyre.
6) Varim ne percjellesin e bakrit edhe nje tjeter gur peshe.
7) Kryejme te njejtat veprime si ne rastin kur kishim nje gur peshe.
8) Vendosim aq gure peshe sa e shikojme te arsyeshme dhe perserisim te njejtat matje.

Duke shenuar me n-numrin e barqeve qe formose, me ln-gjatesine e tyre, me P-peshen e


gureve dhe me ρ-masa e njesise se gjatesise se percjellesit te perdorur, gjejme frekuencen e
rrymes alternative:

m (kg) N ln (m) ln (m) ln (m) ln(mes) (m) f(Hz)


0.05 1 0.17 0.167 0.18 0.172 5.2·10-2
2 0.35 0.34 0.344 0.344 5.2·10-2
3 0.514 0.52 0.523 0.519 5.17·10-2
4 0.86 0.875 0.868 0.867 4.13·10-2
0.1 1 0.23 0.237 0.24 0.235 5.36·10-2
2 0.47 0.473 0.478 0.474 5.32·10-2
3 0.65 0.658 0.665 0.657 5.75·10-2
4 1.016 1.02 1.024 1.02 4.94·10-2
0.15 1 0.26 0.265 0.27 0.265 5.85·10-2
2 0.535 0.54 0.543 0.539 5.75·10-2
3 0.802 0.806 0.81 0.806 5.76·10-2
0.2 1 0.3 0.203 0.308 0.27 6.63·10-2
2 0.62 0.624 0.63 0.624 5.74·10-2
3 0.98 0.982 0.986 0.982 5.47·10-2
Llogarisim frekuencen e lekundjeve per cdo rast:
Nese m=0.05kg
𝑛 P 1 0.5𝑁
𝑓1 = √ = √ = 5.2 · 10−2 𝐻𝑧
2𝑙𝑛 ρ 2 · 0.172𝑚 1.56 · 103 𝑘𝑔/𝑚
𝑓2 = 5.2 · 10−2 𝐻𝑧
𝑓3 = 5.17 · 10−2 𝐻𝑧
𝑓4 = 4.13 · 10−2 𝐻𝑧
Nese m=0.1kg
𝑛 P 1 1𝑁
𝑓1 = √ = √ = 5.36 · 10−2 𝐻𝑧
2𝑙𝑛 ρ 2 · 0.235𝑚 1.56 · 103 𝑘𝑔/𝑚
𝑓2 = 5.32 · 10−2 𝐻𝑧
𝑓3 = 5.75 · 10−2 𝐻𝑧
𝑓4 = 4.94 · 10−2 𝐻𝑧
Nese m=0.15kg
𝑛 P 1 1.5𝑁
𝑓1 = √ = √ = 5.85 · 10−2 𝐻𝑧
2𝑙𝑛 ρ 2 · 0.265𝑚 1.56 · 103 𝑘𝑔/𝑚
𝑓2 = 5.75 · 10−2 𝐻𝑧
𝑓3 = 5.76 · 10−2 𝐻𝑧
Nese m=0.2kg
𝑛 P 1 2𝑁
𝑓1 = √ = √ = 6.63 · 10−2 𝐻𝑧
2𝑙𝑛 ρ 2 · 0.27𝑚 1.56 · 10 𝑘𝑔/𝑚
3

𝑓2 = 5.74 · 10−2 𝐻𝑧
𝑓3 = 5.47 · 10−2 𝐻𝑧
PUNE LABORABORATORI Nr.5
PËRCAKTIMI I PËRBËRËSES HORIZONTALE TË INDUKSIONIT TË FUSHËS
MAGNETIKE TË TOKËS.

Teoria e punes

Mjetet e punes: busulla e tangenteve, Ampermeter, reostat, burim i rrymes se vazhduar, celes.
Fusha magnetike e Tokes: Toka mund te konsiderohet si nje sfere gjigande e magnetizuar. Ne
cdo pike te siperfaqies dhe hapesires rreth saj ekziston fushe magnetike. Polet magnetike te
Tokes nuk perputhen me polet magnetike te saj, (ata jane pak te zhvendosur) por ndryshojne
edhe ne kohe. Plani i percaktuar nga nje vije induksioni e kesaj fushe dhe qendra e Tokes
quhet plan i meridianit magnetik. Po te vendoset nje gjilpere magnetike ne nje pike A te
hapesires, prane Tokes, ajo do te orientohet sipas tangentes se hequr me vijen e induksionit
qe kalon ne kete pike. Ne ekuacionin magnetik, kjo gjelpere do te vendoset paralelisht me
siperfaqjen e Tokes, ndersa ne cod pike tjeter ajo do te formoje nje kend θ me drejtimin
horizontal.
Fusha magnetike e nje percjellesi rrethor me rryme: ne baze te ligjit Bio-Savar-Laplas,
intensiteti i fushes magnetike i krijuar nga nje element me rryme ne nje pike te hapesires,
jepet nga shprehja:
⃗⃗⃗⃗
⃗⃗⃗⃗⃗ = 1 𝐼(𝑑𝑙𝑥𝑟)
𝑑𝐻 4𝜋 𝑟 3
Ku I eshte intensiteti i rrymes, ⃗⃗⃗
𝑑𝑙 gjatesia e elementit me rryme dhe 𝑟 rrezja vektore nga
elementi tek pika ku kerkohet fusha. Per nje percjelles me forme te cfardoshme intensiteti i
plote i fushes se krijuar ne nje pike llogaritet si shume vektoriale e intensiteteve te
elementeve te vecante te tij, pra: 𝐻 ⃗ = ∑𝑑𝐻 ⃗ . Duke u bazuar ne kete ligj mund te llogaritet
intensiteti i fushes magnetike ne qender te nje percjellesi rrethor me rreze R, kur ne te rrjedh
rryme me intensitet I, dhe pastaj induksioni B sipas formules:
𝜇0 𝐼
𝐵𝑙 = 2𝑅
, ku μ0 = 4π*10-7 H/m (henri/meter) eshte konstantja magnetike ne boshllek.
Përshkrimi i punës : Në qendër të një sistemi të përbërë nga një përcjellës ose N përcjellësa,
të vendosur në planin vertical, vendosëm horizontalisht një gjilpërë magnetike e cila ndodhet
nënë veprimin e dy fushave magnetike, atë të përcjellësave rrethor dhe atë të Tokës.Shënojmë
me α-këndin e formuar midis vektorëve BR dhe BH. Kështu me anën e një sistemi përcellësash
rrethorë vertikalë dhe një busulle të vendosur në qendër të tyre, mund të përcaktojmë
përbërësen horizontale të fushës magnetike, të Tokës. Ky system quhet busulla e tangentëve.
Për zhvillimin e eksperimetit përdorëm
qarkun elektrik të treguar në figurën 1.
Fig.1 Qarku i përdorur për zhvillimin e
eksperimentit.
𝐵𝑙 𝐵
𝑙 𝜇0 𝐼𝑁
= 𝑡𝑔𝛼 pra 𝐵𝐻 = 𝑡𝑔𝛼 ku 𝐵𝑙 =
𝐵𝐻 2𝑅
𝜇0 𝐼𝑁
Duke zevendesuar Bl marrim 𝐵𝐻 = 2𝑅𝑡𝑔𝛼
Pjesa Eksperimentale
Pershkrimi I aparatures: ne qender te nje sistemi te perbere nga nje percjelles, te vendosur ne
planin vertikal,vendoset horizontalisht nje gjilpere magnetike,e cila ndodhet nen veprimin e
dy fushave magnetike: Bl te percjellesit rrethor dhe ate BH te fushes magnetike te Tokes
.Nese Bl eshte pingul me BH atehere gjilpera do te orientohet sipas fushes magnetike
rezultante BR.Shenohet α kendi midis vektoreve BR dhe BH.
tg α=BL/BH => BH=BL/tg α
Marrim BH=μ0IN/2Rtg α. Pra percaktojme perberesen horizontale te fushes magnetike te
Tokes.
Ushtrimi 1.
1.Montuam skemen.
2.Plani I percjellesve duhet te perputhet me planin e meridianit magnetik ne menyre qe Bl te jete
pingul me BH.
Per kete qellim duke u orientuar nga pozicioni I gjilperes magnetike , vendosem ne fillim
,planin e spirave pingul me planin e meridianit magnetik.Leshuam rryme ne qark.Nqs
shigjeta e busulles nuk leviz , te dy induksionet e fushave kane te njejtin drejtim.Nese kjo nuk
ndodh rrotulluam nga pak planin e spirave deri sa gjilpera e busulles te mos levize gjate
hapjes dhe mbylljes se celesit K. Pas kesaj rrotulluam me kujdes planin e percjellesve
rrethore me 90o.
3.Mbyllem celesi K dhe nepermjet reostatit R vendosem vlera te ndryshme te intesitetit te rrymes ne
qark.Per cdo vlere te rrymes lexuam α dhe llogaritem BH.Nderruam drejtimin e rrymes ne te kundert
dhe perseritem matjet.
Nr I α1 α2
(per rryme ne nje (per rryme ne drejtim Bl BH BH
drejtim) te kundert)

1 0.2 45o 50o 2.0944*10-5 2.0944*10-5 1.7574*10-5

2 0.3 55o 60o 3.1416*10-5 2.1998*10-5 1.8138*10-5

3 0.4 65o 65o 4.1888*10-5 1.9532*10-5 1.9532*10-5

4 0.5 68o 70o 5.236*10-5 2.1155*10-5 1.9057*10-5

5 0.6 70o 73o 6.2832*10-5 2.2869*10-5 1.9209*10-5

Perfundime:Nepermjet eksperimentit te zhvilluar ne kete pune laboratory ne vertetuam


ekzistencen e fushes magnetike te tokes dhe llogaritem vleren e saj.