You are on page 1of 62
Bat SPECULUM CHARITAT.S. LIB. I. m2 plari deerant, quod erat Claromarisci caenobii ordinis Cistercionsis. Seculus est autem P. Gibbonus in edi- tione sua Cameracense : ego vero in hac malui Claromariscense sequi; quia hic in omnibus conforme est Fusniacense, x quo cjusdem sermones ante aliquot nos descripai. Conformitas enim codicam crdints Yon obscure indicat, additiones illas ex Cameracensi exemplari sumplas non esse Aelredi, aut certe ex mnargine, cui ascriptez fuerant, in textum postea irrepsisse. BEATI AELREDI ABBATIS RIEVALLIS SPECULUM. CHARITATIS, 5 V, 293.) (Bibs. Patr. EPISTOLA GERVASIT PARCHORENSIS ABBATIS AD AELREDUM Sequentium librorum editionem imperantis. Est quidem sanctorum virlus permaxima humilitas, sed si vera, sed si discreta, Neque enim humilitas ‘tm parte est coustituenda mendacii, nec inobedienti«: sacrilegio conservanda. Rogavi fralernitatem tuam, imo precepi, imo sub attestatione divini nominis adjuravi; ut mihi pauca quedam scriberes, inter qu: etiam quorumdam querimoniis, qui de remissioribus ad aretiors nituntur, obviares. Non damno, non re- prelendo excusatiénem, sed prorsus obstinationem accuso. Fuerit humilitatis excusasse; sed nunquid humilitatis est non obedire ? nunquid humilitatis est non acquiescere? Imo quasi peccatum ariolaudi est re- pugnare; et quasi scetus idololatrize nolle acquiescere. Sed clamas, femineos humerns gravi sarcince sub cendos, eautiusque opus oblatum non subire, quam sub fasce, cum subieris, ruere. Sit ergo grave, quod jubeo; sit arduum, sit impossible. Sed nec sie excusationem habes. Persisto in sententia mea : privce. tum ingemino, Quid facies? Nonne is, in cujus verba jurasti, « inquit, junior, hoc sibi expedire : et confidens de adjutorio Dei obediat? » (S. Bened. in Resula c, 68.) Fecisti ebuisti, si non plusquam debuisti ; quousque licuit processisti. Causas tux impos: dicens te minus grammaticum, imo pene illitteratum : qui de coquinis, non de scholis ad eremuni veneris, ubi in- ler rupes et montes agrestis et rusticus victitans, pro diurno pane in securi desudes et malleo, ubi magis discitur silere quam loqui ; ubi sub habitu pauperum piscatorum, cothurnus non admititur oratorum. Ac~ cipio gratissime excusationem tuam, qua desiderii mei scintillam augeri potius sentio, quam exstingui ; cum dulcius mihi debeat sapere, si id proferas, quod non in cujuslibet grammatici, sed in schola didice- tris Spiritus sancti, eum forte thesaurum ob id habeas in vase fictili, ut sublimitas sit virtutis Dei, et non ex te. Id quoque quam jucundum, quod quodam presagio futurorum de coquina sis translatus ad eremum, cui forte a¢ horam in regia domo carnalium ciborum fuit credita dispensatio, ut aliquando in domo regis nostri, spiritualibus spiritualia comparares, ac cibo verbi Dei esurientes reiceres. Sed nec ardua mon- tium, nec aspera rupium, nec vallium concava perhorresco, cum in dicbus istis montes stilleut dulcedi. nem, et cotles fluaut lac et mel, in quibus valles abundant frumentb; in quibus sugitur mel de petra, oteumque de saxo durissimo, et in rupibus et in montibus sunt pascuz ovium Christi. Unde urbitror, quod mateo illo tuo aliquid tibi de rupilus illis excuderis, quod sagacitate ingenii, de magistrorum seri- niis non wulisses ; et nonnunquam tale aliquid no fervore, sub umbris arborum genseris, qualo unquam didicisses in scholis. Non tibi ergo, non Ubi, sed nomini ejus da gloriam, quinon solum delacu miseriz et de luto fecis, de prostibulo mortis, et cazno turpitudinis eripuit desperatum; sed et memo- Fiam faciens ium sdorum, misericors et miserator Dominus, ad peccatorum spem cumulatius eri- gendam, illuminavit cecum, indoctum erudivit, docuil imperitum. Proinde, cum id quoi exigeris, tuum nou esse noverit omnis, qui te novit, cur erubescis, cur trepidas? cur dissimulas? cur ad eus vo Perium qui dedit, renuis erogare, quod dedit? An prasumptionis notam, vel aliquorum formidas_ipvt- 50s B, AELREDI ABBATIS RIEVALL. OPP. PARS I. — ASCETICA. 508 diarn ? Quasi aliquid utile quis unquam sine invidia seripserit; aut praesumptionis possis argui, qui mo- nachus abbati parueris, Preecipio itaque in nomine Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri, quatenus ca quz tibi diuturna meditatione nota sunt, de excellentia charitatis, de fructu ejus, de ordine ejus, stylo aduotare now differas, ut et quid sit charitas, et quanta in ejus posessione habeatur duleedo, quanta in ‘cupiditate, quae ei eontraria estysentiatur oppressio; quam non ipsam dulcedinem charitatis winuat, ut quidam patant, sed potius augeat, hominis exterioris allfictio; postremo qualis in ejus exhibitione sit habenda discretio, in ipso opere tuo, quasi in quodam speculo agnoscamus. Verum, ut pudori tuo par catur, bac ipsa epistola inl fronte operis.praeigatur, ut quidquid in Speculo charitatis (hoc enim libro nomen imponimus) , lectori displicuerit, non ubi, qui parueris, sed mihi, qui invitam coegerim, impute- tur. Vale in Christo, dilecte frater. PRAFATIO BEATI AELREDI. Vere sanctorum vera, et discreta humilitas virtus es¢; mea autem, et mei similium defectus virtutis, de qua Propheta : Vide Aumilitatem meam, et eripe me (Psal. cxvin). Nequeenim a virtute aliquase eripi postulabat, aut de humilitate extollebat, sed dejectioni sue subventionem implorabat. Quam miseram humilitalem meam, et utinam sicut humilitatem veram, sic quoque virtutem discretam, ne aliqua inobe- dientize importunitate velaro videar; tanta dignationis petitioni, jussioni, attestationi, quia dignum est, wines digne licet, quod quidem- mea interest, tamen pareo. Suscipio itaque opus impossibile, inexcusa- bile, dignum aceusatione, ex mea pusillanimitate impossibile, ex praxceptione vestra inexcusabile, accu- sation subjacens ex cujusvi ie. Quis enim digne ferat prima fronte, quadam auctoritate apo- stoliea, de excellentiori via charitatis seribere pramittentem, non solum scribendi radem, aut, sicut vo- bis placuis, illitteratum sed etiam elinguem, et lactis potum nondum idonee lingentem? Aut qualiter re- Tam portio una, aut certe nulla, de charitatis eminentia, incompositus, de ejus ordine, sterilis, de fructe disserat; infatuatus et insipidus, ejus dulcedinem eliciat, cupiditate vietus, contra eam se erigat? deni- que, qualiter carnis eontritione charitas augeatur, et ejus discretam exhibitionem, quis ego qui explicem ? ‘qui seens te vobis videlur, quod tamen pace vestra dico, de coquinis ad eremum veniens, locum non offi- cium mutavi? Atqui dicetis : Excusare non debes. Scio, domine mi, scio. Sed, quia excusare non licet, libet aceusare, ub adveniens lector minus gratus non cogatur ulterius progredi, dum inipso limine cernit, quo jure possit offendi. Illud tamen ad scribendum quantam fiduciam praestat, quod sanctissimuin chari- ‘atis affectum, ad suscipiendas molestias, que mibi digne irrogari poterunt, incunctamter objecistis ? Ita- que spem perficiendi vix habens, de charitate que jussiviis, illo malleo nostro, eui allusistis, ut Speculum perflceretur, us potui, compegi ; in hoc certissimum esse reperiens, quod, cum spes et extera exciderint, semper maneat charitas. Prastitit autem gratiam, qui artem non tribuit, Et quidem in hoe cha speculo, nulli, nisi in dilectione manenti, vultus se charitatis infundet; sicut nec nisi in luce existenti, sua cuique in quovis speculo redditur facies. Sane autem praesentis operis suscipiendi propesitum, quae- dain ipse meeum meditando, quadam vero quasi mecum, imo magis mecum, quia illa unanimi meo reve- rendissimo priori Hugoni, qui plus mecum, quam ego ipse mecum, communicanda epistolarum more sparsim dictaveram, ex quibus prasenti intentini materiam sumens, sed et ipsa eadem ut congruere vi- debantar insereng, tribus incisionibus totum distinsi, Quarum licet de qualibet in singulis mentionem fecerim, specialiter tamen in prima parte charitatis excellentiam, tum ex ejus dignitate, tum ex adverse i capiditatis improbatione eommendare, in secund: eongruens processit, glorize largitori, et vestre oralioni debetur; si quid vero aliler, m usum nou habenti donetur. Verum ne dccupationem vesteam terreat operis hujus tanta prolixitas, ¢a- pitula, que subjecta sunt, primo percurrite, et eorum inspectione quid legendum, quid vero negligendum sit, discernito SPECULUM CHARITATIS. — LIB. I. sts SPECULUM CHARITATIS. LIBER PRIMUS. Charitatis excellentiam demonstrans. APUT PRIMUM. (Quod nihil dignius quam ut Creator a sua ametur creatura. Extendisti, Domine, sicut pellem coum tuum; ponens in ¢o stellas, ut liceant nobis in hac nocte; in qua pertranseunt bestiz silvw, catuli leonum ru- gientes ut rapiant, et querant nos escam sibi : qui etiam Legis aquis superiora ¢jus, quibus per quas- dam secretissimas cataractas compluas terram cor- nostri; at multiplicetur a fructu frumenti, vini et olei sui et non casso sudore queramus panem nostrum : sed querentes inveniamus, invenientes pascamur et gustemus quoniam tu dulcis es, Do- mine, Anima mea, anima arida, anima sterilis et infructuosa, sitit his suavissimis complui sti diis, ut et illi appareat panis ille cuelestis, qui ange- B los paseit, quem parvulus sugit; et sapiar interior palato meo omne oblectamentum, nec amplius su- spirem ad ollas carnis, quas reliqui in Aigypto; ubi exigente Pharaoue, etiam ablatis paleis, lateres lu- teos exsolvebam. Sonet ergo vox tua in auribus one Jesu, ut discat quomodo te amet cor meum, amet te mens mea, ament te ipsa viscera mz mex: amplectatur te intima medulla cordis , unum ct solum verum bonum meum, dulce et delectabile gaudium meum. Sed quid est amor, Deus ieus? mira, mi fsllor, animi delectatio, e0 dulcior quo castior ; co suavior quo sincerior, eo jucundior ‘quo latior : ef est palatum cordis cui sapis, quia dulcis es; oculus quo videris, quia bonus es; et est hic locus capax tui, qui summus es. Qui enim amat te, capit te; ct tantum capit, quantum amat, quia ipse amor es, quia charitas es. Hee est illa ubertas domus tz, qua inebriabuutur dilecti tui, deficientes a se, ut transcant in te. Et quomodo, Domine, nisi amando te? Sed hoe ex toto se. De- scendat, queso, Derine, in animam meam aliqua portiuncula hujus tante duleedinis tne, qua dulec- scant ei panes amaritudinis suse. Pregustet cujus- dam sorbitiuncule experientia, quid desideret, quid coneupiscat, ad quid suspiret in hac peregrinatione sua, Pragustet esuriendo, bibat sitiendo. Qui enim edunt te, adbuc esurient, et qui bibunt te, adhue sitient; satiabuitur autem, cum apparuerit gloria twa, cum manifesta fuerit lla magna multitudo dul- ecdifis tux quam abscondisti timentibus te, quam Anon revelas, nisi diligentibus te, Interim, Dominey queram te,et amando quzram to; quia, qui proficit amando te, utique, Domine, quaerit te : et qui per fecte anvat te, ipse est, Domine, qui jam invenit te. Er quid justius, quam ut creatura tua amet te; qui hoe ipsum accepit a te, ut possit amare te? Noa enim irrationabilia, aut insensibilia possunt amare te : non enim est iste modus eorum, Habent nempe et ipsa modum suum, speciem suam, ordinem suum; non quo beati sint, aut esse possint amando te; sed quo pulchra, et bona, et bene ordinata ex te, ad illorum gloriam proficiant qui possunt beati esse, quia possunt amare te. CAPUT I. usu quer omnibus creaturis com- r collata sunt, Deus enim noster, cui est summum et incommu- labile esse; cui est semper idein esse, dicente Da- Vid : Tu semper idem ipse es (Peal. c1) : omnibus creaturis suis communiter haee tria distribuit, wa- turam, speciem, usum, Naturam, qua boua. sunt; ‘speciem, qua pulchra sunt; usum, ut bene ordinata alicui rei proticiant. Qui enim fecit ut essent, fecit etiam ut bona essent, ut pulchra, ut bene ordinata. Quoniain enim ab ipso sunt, qui summe et incom mutabiliter est, ideo sunt omnia ; quoniam ipse a quo sunt, summie et ineommutabiliter pulcher est, pulchra sunt omnia; ab ipso qui summe ct incom- mutabiliter bonus est, boua sunt omnia; ab ipso qui summe et incommutabiliter sapiens est, bene ordinata sunt omnia, Sunt ergo bona per naturam pulchra per speciem ; bene ordinata ad ipsius uni versitatis decqrem. Vidit, inquit, Deus cuncta que fecerat; et erant valde bona (Gen, 1). ln quantum taque sunt, bona sunt; in quantum wnaqueque pars toti suo congruit, pulehra sunt: in qui ipsa. universitale unaqueque res conyeni sibi et locum, et tempus, et modum obtinet, optime ordinata sunt. Locum quippe, qui sibi congruat, quaque res habet, in qu. sit, verbi gratia, angelus ¢celum, irrationabilia solum ; homo medius mediwin paradisum. Tempus itidem, quando, vel quandiu sint, vel videlicet in ipsius universitatie pulcbritu- jine aliud quidem simul totum incipiat, sed nun quam desinat, ut natura angelica ; alia, ut simul ‘omnia nequaquam incipiant, corpta(tamen nequa> De natura, speci B. AELREDI ABBATIS RIEVAL! ‘quam vel ipsa desinant, ut homines ; alia, ut nee simal ineipiant, et esse quandoque desinant, ut ir- rationabilia. Porro, ne de modo quemadmodum quaque creatura subsistat, quam congruentem sibi modum sortiantur omnia, tacuisse videamur, quid rationali creaturse magis congruum, quam beati- tudo, si justa est? quid ei magis convenit quam i jiqua? Denique irrationali, itemque ingensibili creature quis modus aptior, quam quod, ‘cum ipsa nec beata; nec misera esse possi ram saluti subserviat; horum infelicitatem accu- mulet? Verissime quidem a quodam sapiente divi- tur : Aqua, ignis et ferrum; lac, et panis, et mel; botrus uve, oleum, et vestimentum : heec omnia san- tis in bona; sic impiis et peccatoribus in mala con- vertentur (Becli. xxix), Nec causctur homo, quod jam communem locum sortiatur cum belluis, qui in honore positus non intellexit : et ideo compara tus est jumentis, et similis factus est illis, nec loco solum. Quis enim facile dixerit, abolita in mente on imagine, divina tanen similitu- dine, quanta irrationabilium jumentorum similitudo sucereverit ? Sed hinc alias. Nunc animadvertenda simul et predicanda Creatoris sapientia : qui cum non sit malorum Creator aut incentor, est tamen ipsorum malorum prudentissimus ordinator. Cur ergo non sineret dulcissimus simul et omnipoten- {issimus Dominus meus malum esse, quod nequiret vel modice zternum suum labefactare propositumn quo insuper manifestior appareret ipsa ejus omni- potentia, sapientia mirabilior, suavior miscricordia, cara de malis bona faceret omnipotenter ; inordi nata ordinaret sapienter, miseris conferret beutitu- dinem misericorditer ? OT Quod homo ad imaginem sui Creatoris conditus, &t beatitudinis capaz sit. Homini ergo in ipsa universitatis creatione dedit non solum esse, nec, ut ceteris, bonum tantum esse : nec solum pulchrum aut ordinatum quid esse, sod insuper healum quidl esse. Sed, quemad- modum nulla ereatura nec a seipsa est, nec a sc- ipsa pulchra, aut boua est ; sed ab ipso qui summe est, qui summe bonus et pulcher est : et ideo boni- s bonorum omnium, pulebritudo pulchrorum on- jum, causa omnium existentium : ita nec a seipsa beata est ; sed ab ipso qui summe beatus est, ac per hoc beatitudo beatorum omnium. Hujus heatitudi- nis sola rationalis creatura capax est. Ipsa quipp2 ad imaginem sui Creatoris con: lonea est ill adhzrere, enjus est imago : quod solum rationalis creature bonum est, ul ait sanctus David : Mihi autem adherere Deo bonum est (Psal. ixxi), Adha- sio plane ista non carnis, sed mentis est, in qua tria quedam naturarum auctor inseruil, quibus di- Vine wtecuitatis compos eflicitur, particeps sapien tie, duleedinis degustator. Tria haze memoriam di £0, scientiam, amorem, sive voluntatem. ABternita- tis quippe capax est memoria, sapientive scientiay L, OPP. PARS I. — ASCETICA. A dulcedinis amor. In his tribus ad imaginem T tatis coniitus homo, Deum quem memo: bat sine oblivione, seientia agnoseebat amore compleetebatur sine alterius rei cw Hine beatus. CAPUT IV. Quod amore, in quo plenius ipsius erat beatitudinis tus, a Deo recesserit homo; et sic miser effectus Daiin'se imaginem corruperis, nec tamen abule- verit, Yerum, licet in his tribus, vel his tribus ips. per- ficiatur beatituto : in hoc tamen tertio proprie est apsius beatitudinis gustus. Quanquam enim in pes- simis delectari miserrimum sit : ubi_ tamen nulla delectatio, nec ulla beatitudo. Porro, ubi amor nul- lus, nulla delectatio. Deri quanto major dilectio, tanto major delectatio, tanto major ¢t beatitudo, Pariat licet multa memoria, ca= piat licet profunda scientia, nulla tamen deleetatio, si non ad parta vel nota ipsius flat voluntatis con- versio, At primus parens noster libero muneratus arbitrio, poterat quidem, Dei tamen adjutus gratia, ipsum Deum perpetuo amando in ejus memoria no~ iaque delectari, perpetuoque beatus existere : po- sum aniorem suum ad aliquid minus refle- que ab cjus amore recedendo frigescere, seseque imiscrie addicere. Sicut enim rationalis creature nulla alia est beatitudo, quam Deo adhze- rere, ita hoc ejus miseria, a Deo recedere. Verur ie in honore positus non intellexit. Quid? Fortas— sis id quod quidam ingrediens sanetuarium Dei, et intelligens non modo in prasentia, sed etiam in novissima, quoniam ecce, inquit, qui elongant se @ te, peribunt : perdidisti omnes qui fornicantur abs te + (Paal. uxxn). Non intellexit quia qui fornicantur a Deo per superbiam, devolvuntur in insipientiam = et qui per rapinam Dei usurpat similitudinem, me- rito jumentorum induit similitudinem. Libero ergo. male usus arbitrio, amorem suum ab illo ineom- ‘mutabili bono deflexit, et ad id quod minus erat, propria cupiditate cxcatus reflexit, sicque a vero Dono recedens, et ad id quod ex se bonum nox erat defciens , ubi aucupabatur profectum, invenit, defectum ; perverseque diligendo seipsum, et se D perdidit et Deum, Sieque justissime actum est, ut qui contra Deum Dei appetebat similitudinem : quo oluit fieri curiositate similior, cupiditate fieret et dissimilior, Corrupta est itaque in homino Dei imago, non abolita penitus. Proinde habet memo - viam, sed obnoxiam oblivioni ; scieutiam quoque, sed subditam errori, nihilominus et amorem, sed Perseverat adhuc in anima ra- tionali in hae trinitate, etsi misera, ipsius beaue Trinitatis impressio, que ad ipsam anima relicta substantiam, que et sui reminiscitur, se novit, se it : quac ipsam sui memoriam diligit, novit, re- c uiscitur, novit : et in substantia uuitatem,fet.in tri~ nitatem. Unde Psalinista: Verumtamen in imagine pertransit homo, sed et frustra conturbatur ( xxavint). Breviter quidem, sed expresse sa verbis sanctus David utrumque insinuat non deesse humanz, et ex natura imaginem, et ex peccato corruptionem. Nam et memoriam corrum- pit oblivio; scientiam error obnubilxt, amorem copiditas coangustat. CAPUT Y. Quod post Salvatoris adventum Dei in homine reno- velur imago : ef quod non hic sed in futuro spe- randa sit ipsius renovationis perfectic Porro jam per Mediatorem Dei et hominum bo” minem Christum Jesum soluto dubito, cui obnoxia fenebatur humana natura, deleto éhirographo , cujus cautone astricios nos tenebat antiqui hostis dira superbia ; exspol princjpibus et potestati- bus, quibus nos addixerat divina justitia, pacato denique Deo Patre ila singulari in cruce hostia, reparatur tandem memoria per sacr# Scripturz documentum, intellectus per fidei sacrameutum , amor per eharilatis quotidianum incrementum. Perfecta inaginis reformatio, si memoriam oblivio non interpolet, scientiam nullus error obnubilet, amorem nulla cupiditas interpellet. Sed ubi isiui, et quando istud? Hie pax, hae tranquillitas, hive in patria speretur felicitas, ubi uullus locus obli- ate : nulla erroris. sub- charitate. O terna et vera cha © vera et cara wternitas : 0 elerna, el vera, et cara Trinitas! Hic hie requies, hie pax, hic felix tranquillitas , hie tranquilla felicitas, hic felix et tranquilla jucunditas. Quid agis, o anima bumana, quid agis ? Quid per diversa raptaris? Porro unut est necessarium. Ut quid multa? Quidquid ap, n multis, in uno est. Si excellere, si sciro, si de- lectari, si abundare; totum hic et perfecte hic, et ic. Nunquid enim in hoc lacu mise- riz et luto feeis vera excellentia ? Nunquid in hac regione umbraz mortis perfecta scientia ? Nunquid in hoc loco horroris et vaste solitudinis vera de- Icetatio, inter tot zrumuas vera abundantia? Porro que in mundo excellentia, quam timor non deji quanta hominis scientia, qui nec seipsum capit? Denique, si delectaris in carne, hoc et equus et mu- Jus, quibus non est intellectus. Si in gloria, si in divitiis; cum intericris, non sumes omnia, neque descendet tecum gloria tua. Ibi ergo vera excellen- tia, ubi nihil superius quod ambiatur : ibi vera seientia, ubi nibil ignoratur : illa vera detectatio, qua: fastidio non minuitur : illa vera abundautia, que nunquam exhauritur. Vie nobis, quia reces- simus a te, Domine! Hew mili, quia ixcolutus meus prolongatus est! (Psal. cix.) Quando veniam, et ap- parebo ante faciem tuam? (Psal. x11.) Quis dabit wiihi pennas, sicut columba; et volabo , et requie~ ‘scam? (Paal. Lav.) Plumeseat interim, Domine Jesu, SPECULUM CHARITATIS. bus his, qua perstrinsimus, vocabulis pratfert tri- A plumescal, queso, a nulla cupiditatis impulsio G Si qui ~ LIB. E. tua ; pauset in foraminibus petre, in caverna ina ceri, Amplectatur te interim crucifixum ; sumat tui dulcissimi sanguinis baustum. Occupet interim memoriam meam hac suavis medilatio, ne ex toto eam oblivio obscuret ; judicem we interim nihit scire, nisi Dominum, et hunc crucifixum, ne seien- tiam meam a soliditate fidei vanus error abducat : Yendicet sibi totum amorem meum harctua mira di- lectio, ne illum cupiditas mundiatis absorbeat. Quid ergo? Mibi soli id optaverim? Impleatur, Domine, queso : impleatur illud propheticum : Reminiscen- tur et convertentur ad Dominum universi fines terre (Paal, xx1). Reminiscentur ; inquit. Absconditam ergo, non sepultam omnino, in mente rationali, Dei intellesit_ memoriam, ut non tam novum aliquid insertum quam illud antiquum sentias reparatum. Nisi enim naturaliter quodammodo in ipsam Dei memoriam vel modicum ratio scintillaret humana, puto non esset, unde vel insipiens diceret in corde suo : Non eat Deus (Psal. CAPUT VI. Disputatio contra insipientem, qui disit in corde suo: ‘Non est Deus (Peal. xi). » Dic inquam, quicanque es adeo insipiens, ut dixeris in corde tuo ; Non est Deus, aliquemne putas sapientem ? Forte teipsum. Ita sit : Hane ts- men sapiens, ut fleri non possis et insipiens? Aut siinsipiens,eo usque, ut non possis lleri et sapiens ? horain abnuas : jam non te desipere, sed potius non vivere dixerim. Ergo, si tu desipueris, perire wstimas sapientiam? Sed fieri potest et sa~ piens. Afiunde, queso, quam a sapientia ? Erit ergo, et te desipiente, sapientia : Erit, inquis, sed in ho- mine sapiente. Sed quis est bomo, qui non po: desipere? Si ergo omnes bomines desipiant , nibilominus sapientia ; alioquin non possent denuo sapere. Sed in angelig, inqui natura duntaxat desipere , i angelorum tanta multitude ; quibus quidem cum ceteris par natura, sed impar gratia, Nulla ergo creatura ex se sapiens. Unde ergo, nisi a sapientia? 1p cam invenit, et utique sapicntia, que inveniatur D ab insipiente, ut sit sapiens, alioquin quomodo invenitur, quod non est, nisi prius cceperit esse ? Non, inquis, eam ita invenio ; sed meditando, et exercende facio meipsum sapientem. Ergo facis sa- pientiam tuam? Quare non fecerim? Ego te pro- poswoesim imsipientem, et ecce adeo factus es sa- piens, ut et sufScias facere sapiewiam. An hoc est param sapere, sapientem facere? Sed, et si quis dicat stultuin facere posse sapientem, quis audiens non Fidebit ? Unde ergo sapientia stulto? forte a quoli- et homine sapiente. Et ipse unde sapiens? An ipse se fecit sapientem Sed antequam se faceret sa pientem, quid erat nisi insipiens ? Predicta igitur sequetur abusio, ut insipiens fecerit sapientem. S el angelum dixeris posse facere sapietuemn 5 (ct ip Bu B. AELREDI ABBATIS RIEVALL. ‘unde sapiens? Si et ipse se fecit sapientem, prie- A Gicta nihilominus sequetur abusio. Restat ergo ut non sit facta sapientia, quae exteros faciat sapien- tes, Ipsa non potest desipere, quia sapientia non potest esse insipientia, sieut nec mors vita, quam- Vis mors Christi nostra sit vita : sicut lux tenebra, quamvis fuerimus aliquando tenebrr, nunc autem lux in Domino. Nam nec Joannes erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat enim luz vera, gua illuminat omnem hominem ve: ientem in une mundum (Joan. 1). Ipsa est sapientia, que animas sanctas se transfert, ut et ipsa sint sapien- tes. Parumne hoc tibi, o insipiens? Quarro iterum, te esse. Quis, inquis, hoc ignoret? Plane nec academicus. Semperne fuisti? Unde exgo accepisti, ut esses? An teipsum fecisti? Sed quo- & modo qui non cras aliquid, facere potuisti tam magnum aliquid? Unde ergo tibi esse? An ab alio homine ? Et ipse unde? nunquid ab angelo? Et an- gelus unde? Restat ergo ut non sit facta essentia , a qua extera omnia habent esse, sicut nec facta st sapientia, unde catera omnia habent sapere. Silgat ergo tibi sic et sic sapere, sic et sic esse : lo- quatur tibi in corde ipsum sapere et ipsuin esse, et jam non dices in corde tuo: Non est Deus, in ipso plane perspiciens nec posse saltem te esse, qui diceres in corde tuo, Non est Deus, nisi esset €4 Deus. Herum quero, ulrum yelis te esse ct sa- pere? Puto quia non abnuis, Junge hae tria, esse, sapere, velle, Redi ergo prawaricator ad cor. Con- sidlera in his tribus quauta unitas, quanta sit cequa- Jitas, Ft cum inveneris hie tria in te esse, eta te non case, cogita eternam voluntatem, et ne dicas in corile tuo, Non est Deus, sed potius reminiscens convertere ad Dominum Deum tum, cum omni flue terra. c CAPUT VIL Quod mentis affectu homo a Deo recesserit, Mirabilis facta est, Domine, scientia tua ex me; confortata est, et non potero ad eam (sal. cxxxvitt). Amplectar interim te, Domine Jesu, parvus par- yum, infirmus intirmum , homo hominem, amplius dicam, pauperem. Nam et tu, Domine pauper, se- dens super asinam , et super pullum Glium asine (Math, x1). Sic ergo te amplectar, Domine. Nam tola magoituco mea, non nisi quod parvum est tui; tota fortivudo mea, quod infirmum est tui; tota sa- Pientia mea, quod stultum est tui, Curram, Domine, in odorem unguentorum istorum (Cant. 1). Miraris quod unguenta appellem que intirmum sanant , Foborant debilem, meestum letificaut ? Sequar ergo te, Domine Jesu, horum unguentorum excitatus ‘odore, refocillatus aspergine. Sequar te, Domine, etsi non montibus aromatum , ubi te invenit sponsa tua (Cant. vist) ; vel in horto, Domine, ubi seniinata est caro tua (Joan. xvin). Ilic quidem salis ; hie dormis. , Domine, hic dormis i cubas, hic dulce qyoddam Sabbatum sabbatizas, Gonsey Bomine, caro mea, wt quod jam OPP. PARS 1. — ASCETICA. sig in carne, non vivain in me, sed in te, qui tra~ didisti temetipsum pro me. Coungatur tfbi, Domine, pudicitize myrrha, ut jam non regnet peccatum in ‘meo mortalj corpore, nec flam velut jumentum: in Proprio computrescens stercore. Sed unde venisti in hortum ? Unde, nisi de cruce? Utinam, Domine, et ego accipiam crucem tuam, et sequar te. Sed quomodo sequar te ? Quomodo, inquis, recessisti a me? Puto, Domine, quia non pedum passu, se.l mentis affectu, Nolens enim substantiam anime inex servare ad te, accepi eam ad me, ct volens meipsum possidere sine te, perdidi et me. Et ipse facts sum mihimetipsi gravis ; factus stim mibimet locus miserie et tenebrarum ; locus horroris et regio egestatis. Surgam ergo, ct ibo ad Patrem meuin, et dicam ei : Pater, peccati in calum, et co- ram te (Luc. x¥}. CAPUT Vill, Quod ex charitatis affectu Lomo in Dei formetur. Patet, ni fatlor, quoniam, sicut non pedum passu,, sed mentis affeetu a summo bono recedens, et in seipsa veterascens humana superbia, Dei in se cor- rupit imaginem, ita mentis affectu ad Deum acce- dens humana humilitas, renovatur in imaginem Dei, qui creavit eum. Unde Apostolus : Renova- mini, inquit, spirite mentis vestre; et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est (Ephes Wy). Quomoilo autem fiet ista renovatio, nisi nove charitatis precepto, de quo ait Salvator : Mandatuin novum do vobis? (Joan. xu.) Proinde hane chari- tatem si mens perfecte induerit, profecto duo ilta, que sque corrupta diximus, memoriam scilicet ct scientiam, ipsa reformabit. Idco saluhertime nobis indicitur istivs unius pracepti compendium, in quo et veteris homivis exspoliatio, et mentis renovativ , ct divinae imaginis consistit reformatio, Amor quip- pe noster veneno cupiditatis infectus, tenacique ‘Yeluptatis visco miserabiliter irretitus, que in ima semper, id est, de vitio in vitium proprio pondere ferebatur, charitate desuper influente, tum, torporem suo calore dissolvente, ad altiora se sur- rigit, sicque exuens vetustatem, ac induens novita- tem, sortitur pennas columbe deargentatas, quil'us ad illud sublime et purum bonum evolet, de quo et genus ducit : beato Paulo id apertins Atheniensibus profitente. Cum enim de Deo subtiliter multa dis- seruisset ; et ex philosophorum quoque libris Deum unum instantissine comprobaret , in quo vivimus, movemur, et sumus, ait inter cwtera : Cujus et nos genus sumus (Act. xvn), Et addidit. Genus ergo cam simus Dei. Nec quis existimet genus nos Dei ita dixisse Apostolum, ut ejusdem nature substantizve protarit, eujus et Deus, alioqui nec mutabiles, qui nec corruptibiles, sed nec miseri aliquando esse possomus, sicut nec ejus unigenitus, qui de ejus eubstautia natus, in onanibus ipsi Patri comproba~ tur aqualis ; sed ideo nos genus asseri vel potius non negat, quia ad- jus ogeata; imaginem imaginem re~ 313 anima rationalis, ipsius sopientie ac beatitudini participari posse eognoscitur. Animam itaque no- stram ad id ad quod focta est, charitas suble- vat; ad id vero, ai quod illa sponte defluxit, premit cupiditas. CAPUT IX. Quod anior noster adversum se ex charitate et cupi- dilate contrario appetitu dividatur, YVerum, quia charitatis sive etiam cupiditatis ea sola anime nostra portio capax est, qua usitatius amor nuncupatur, ipse est, qui ex nova infusione charitatis, et ex reliquiis veluste cupiditatis, quasi quodam contrario appetitu adversus semetipsum constat esse divisus. De quo et Apostolus : Non quod volo ago (Rom. vii). Et iterum : Caro conen- piscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Hecc sibi invicem adversantur, wt non quecunque eultis,, illa faciatis (Gal. v). Intelligendum Apostolum spiritus carnisque nomine nequaquam uas contrarias in homine uno, ut impuri somniant Manichai, descripsisse naturas ; sed spiritus appel- Iatione mentis ex charitatis infusione exprimens novitatem , charitas, quippe Dei diffusa est in cordi- ‘bus nostris per Spiritum sanctum qui datus est no- bis (Rom. v); carnis quoque vocabulo ex reliquiis Yelustatis. miseram anima insinuans servitutem , inter yetus nostrum inolitum , novumque insoli- tum , continnum una mente asserit oboriri con- fictum. CAPUT X. Quod liberum arbitrium in, anima locum medium teneat : nec tamen ad bonum et malum aque sufficiat, Inter hee duo, concupiscentiam scilicet quam carnis esse dicit Apostolus (Gal. v), non quod omnis concupiscentia mala ex carne sit, quippe cum ea nequaquam dzmones careant, qui carne carent sei! quod non cx Deo, sed ex homine sit, quem carnem in Scripturis appellari non ambiguuin est. Inter hane ergo concupiscentiam qua cupiditas congruentissime appellatnr, et illain spiritus quam charitatem non immerito dicemus, que utique spi ritus est, non nostri, sed Dei : charitas enim Dei diffusa est in cordibus nostris, per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom, v): inter hee, inquam, duo, id quod in homine Jiberum dicitur arbitrium, medium quodammodo locum tenet, ut ad quodlibet ‘eorum se verterit anima, libero nimirum fiat arbi trio, Nemo sane ita desipiat, ut quale homini et ‘ad bonum et ad malum, ex libero arbitrio aseri- bere audeat faeultatem, cum non sinus éufficientes cogitare aliquid ex nobis, quasi exnobis, cum Deus sil, qui operatur in nobis et velle et perficere, pro ona voluntate; cum denique neque volentis, ne- que currentis, sed miserentis sit Dei. Quid ergo? His omnibus liberam in bomine negatur inesse arbitrium? Absit. Est quippe liberum arbitriam ca anime vis, sive natura, vel si quid aliud con- grucntius dici potest, id hominis, quo cuilibet rei SPECULUM CHARITATIS. ~ LIB. 1, sb Anon sine jud consentit; non hujus aut illius rei, boni malive consensus, sed id quo con- sentitur. Sicut enim aliud est visus, aliud visio, nam visus quidem sensus est corporis unus de quinque, visio autem ipsius sensus actus; ita aliud dicimus ipsum consensum, aliud id quo consenti- tur. Nam consensus quidem quedam anime actio est; liberum arbitrium quaedam anima vis atque natura, qua cousentit, habens judicium sibi insi- tum, quo eligit cui rei consentiat, Sed, quia con: sensus fit yoluntate, judicium ratione, hee duo vo luntas et ratio liberum constitwunt arbitrium. Ra~ tio bona vel mala, justa et injusta, sive ea que media sunt, quasi proponit; voluntas consentit, cuicunque autem rei consentiat, non nisi voluntate. B Ubi autem voluntas, ibi et libertas quadam. Ex his ergo duobus, ut diximus, liberum videtur con stare arbitrium, ex libertate scilicet voluntatis et arbitrio rationis. Vides igitur quam non libero pra- seribat arbitrio, undecunque bomini bona oriatur voluntas, quandoquidem nec in bona nec in mala voluntate amittit voluntatem : ac per hoe nec liber- talem, sed nec rationem, ideo nec judicium. Quid enim? Quia Deus est qui operatur in nobié velle, ideo amisimus velle ? Aut quia Dei est quia ratione bene utimur; ideo ratione non utimur? Vel quia ex Deo nobis est, quidquid boni perficinus, ideo bonum non perficinus? Aut quia non sumus sulll- cientes cogitare aliquid ex nobis, quoniam ex Deo estnostra suflicientia, ideonon est sufficientia? Hae omnia, licet ex Dei gratia est quod agimus, tamen agimus, nec sine voluntate, nec sine ratione agi mus; ac per hoe non sine libero arbitrio agi- m c CAPUT XI. Quod gratia liberum non tollat arbitrium, Nam qui et voluntate carent ac ratione ac per hoc libero arbitrio, nihil hujusmodi Deus in cis operatur, ut sunt pecora, ac per hoe, ac ipsi aliquid hujusmodi operantur. Quidquid autem boni Deus per nos, Yel de nohis, sine nostra operatur yolun- tate, tantum Dei est, non etiam nostri; quidquid aulem cum nostra voluntate, et illius est, et no strum. Si enim volens id facio, ait Apostolus, mer- D cedem accipio; si antem invitus, dispensatio mihi credita est (I Cor.1x). Quocirea ut opus quod in nobis, sive per nos operatur, etiam nostram sit, inclinat voluntatem ut consentiamus ; sicque ex ejus gratia, mesces sit nostra. Si enim volens id fa ‘mercedem accipio ; ut autem sim volens in bono opere, Deus est qui operatur et velle. Ipsam deinde yoluntatem excitans ad petendum, ad querendum, ad pulsandum, dat gratiam pro gratia, perficere acilicet pro bona voluntate. Postremo quia vita geterna bonorum operum merces est, ipsam dans coronat dona sua, que voluit esse merita nostra. ‘Vide hoc totum in Paulo : Qui fui, injuit, blasphe- mus, et persecutor, et contumetiosns (I Tim. 1). Hie voluintas, sed mala : merita, sed pessima. Sed mi su uode sapiens? Si et ipse se fecit sapientem, prae- dicia nihilominus sequetur abusio. Restat ergo ut non sit {acta sapientia, que exteros faciat sapien- tes. Ipsa non potest desipere, quia sapientia non insipientia, sicut nec mors vita, quam- ‘vis mors Christi nostra sit vita : sicut lux tenebra, quamvis fuerimus aliquando tenebrar, nunc autem Domino. Nam nec Joannes erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat enim lux vera, qua illuminat omnem hominem ve.ieutem in ‘une mundum (Joan, 1). Ipsa est sapientia, que in animas sanclas se transfert, ut et ipsa sint sapien- tes. Parumne hoc tibi, 0 insipiens? Quzro iterum, trum seias te esse. Quis, inguis, hoc ignorct? Plane nec academicus. Semperne fuisti? Unde ergo accepi modo qui non eras aliquid, facere potuisti tam smagnum aliquid? Unde ergo tibi esse? An ab alio homine ? Et ipse unde? nunquid ab angelo? E gelus unde? Restat ergo ut non sit facta esseutia , a qua cetera omnia habent esse, sicut nec facta est sapientia, unde cetera omnia habent sapere. Silgat ergo tibi sic et sic sapere, sic et sic esse : lo- quatur tibi in corde ipsum sapere et ipsum esse, et jam non dices in corde tuo: Non est Deus, in ipso plane perspiciens nec posse saltem te esse, qui diceres in corde tuo, Non est Deus, nisi eset et Deus. lterum quzro, uirum velis te esse ct sa- pere? Puto quia non abnuis. Junge hee tria, esse, sapere, velle. Redi ergo pravaricator ad cor. Con- silera in bis tribus quanta unitas, quanta sit aequa- Jitas. Ft cum inveneris hiec tria in te esse, et a te non esse, cogita zternam yolumatem, et ne dicas in corde tuo, Non est Deus, sed potius reminiscens convertere ad Dominum Deum tuum, cum omni flue terra. CAPUT Vi. Quod mentis affectu homo a Deo recesserit. bilis facta est, Domine , scientia tua ex me onfortata est, et non potero ad eam (Psa. cxxxv1W). Aimplectar interim te, Domine Jesu, parvus par- infirmum, homo hominem, amplius dicam, pauperem. Nam et tu, Domine pauper, se- dens super asinain , et super pulluin (liam asinze (Math, xxi Sic ergo te amplectar, Domine. Nam ji quod parvum est tui; tola fortitudo mea, quod infirmum est tui; toa sa- pientia mea, quod stultum est tui. Curram, Domine, in odorem unguentorum istorum (Cant. 1). Miraris queda ungventa appellem quie intirmum sanant , Foborant debilem, mesium Ixtifieant ? Sequar ergo te, Domine Jesu, horum unguentorum excitatus odore, refocillatus aspergine. Sequar te, Domine, tsi non in montibus aromatum , ubi te invenit sponsa tua (Cant, vin); vel in horto, Domine, ubi seniinata est earo tua (Joan. xvin). Itic quidem salis; hie dormis. Hic, Domine, hic dormis : hic cubas, hie dulee quoddam Sabbatum sabbatizas. Consepeliatur tibi, Domine, caro mea, ut quod jam AELREDI ABBATIS RIEVALL , ut esses? An teipsum fecisti? Sed quo- 3 L. OPP, PARS 1. — ASCETICA, 12. A vivo in carue, non vivain in me, sed in te, qui tra didisti temetipsum pro me. Coungatur tthi, Domine, pudicitize myrrba, ut jam non regnet peceatum in meo mortali corpore, nec flam velut jumentum in proprio computrescens stercore. Sed unde venisti in hortum ? Unde, nisi de cruce? Utinam, Domine, €t ego accipiam crucem tuam, et sequar te. Sed quomodo sequar te ? Quomodo, me? Puto, Domine, quia non pedum passu, sed mentis affectu. Nolens enim substantiam anime wee servare ad te, accepi eam ad me, ct volens. meipsum possidere sine te, perdidi et me. Et ipse factus sum mihimetipsi gravis ; factus stim mibimet wiserie et tenebrarum ; locus horroris et egestatis. Surgam ergo, et ib ad Patrem meum, ct dicam ci : Pater, peccari in caelum, et co- ram te (Luc, xv}. CAPUT Vill, affectu homo in Dei imaginem re- formetur. fatlor, quoniam, sicut non pedum passu, sed mentis affeetu a summo bono recedens, et in sa velerascens humana superbia, Dei in se cor- rupit imaginem, ila mentis affectu ad Deum acce- dens humana humilitas, renovatur in imaginem Dei, qui creavit eum. Unde Apostolus : Rerova- mnini, inquit, spirit mentis vestra; et induite uovum hominem, qui secundum Deum ereatus ext (Ephes 1¥). Quomodo autem fiet ista renovatio, nisi nove charitatis prercepto, de quo ait Salvator : Mandatum norum do vobis? (Joan. xm.) Proinde hanc chati- tatem si mens perfecte induerit, profecto duo ilta, qua eque corrupta diximus, memoriam scilicet ct Jentiam, ipsa reformabit. Ideo saluberrime nobis indicitur istius unius precepti compendium, in quo et veteris homiuis exspoliatio, et mentis renovativ, et divina: imaginis consistit reformatio, Amor quip- pe Noster veneno cupiditatis infectus, tenacique vcluptatis viseo miserabiliter irretitus, quae in ima semper, id est, de vitio in vitium proprio pondere ferebatur, charitate desuper influente, ac innatum torporem suo calore dissolvente, ad altiora se sur- rigit, sieque exuens vetustatem, ac induens nov tom, sortitur pennas columbe deargentatas, « D adillud sublime ct purum bonum evolet, de quo ct ‘genus ducit : beato Paulo id apertins Atheniensibus profitente. Cum eniin de Deo subtiliter multa dis- seruisset ; et ex philosophorum quoque libris Deum unum instantissine comprobaret , in quo vivimus, movemur, ct sumus, ait inter cetera: Cujus et nos genus sumus (Act. xvi) Et addidit. Genus ergo cum timus Dei. Nec quis existimet genus nos Dei ita dixisse Apostolum, ut ejusdem natare substantive pro‘arit, eujus et Deus, alioqui nec mutabiles, qui nec corruptibiles, sed nec miseri aliquando esse possemus, sicut nec ejus unigenitus, qui de ejus substantia natus, in ouinibus ipsi Patri comproba~ tur aqualis; sed ideo nos genus asserit Dei, vel polius non negat , quia ad- Gus areata imaginem Quod ex charitatis c 313 anima rationalis, ipsius sapienti ac be: parlicipari posse cognoscitur, Animam itaque no- stram ad id ad quod focta est, charitas suble- vat; ad id vero, a quod ila sponte defluxit, premit cupiditas. CAPUT IX. Quod anor noster adversum se ex charitate et cupi- ditate contrario appetitu dividatw Yerum, quia charitatis sive e:iam cupiditatis ea sola animze nostre portio capax est, quae usitatius amor nunenpatur, ipse est, qui ex nova infusione charitatis, et ex reliquiis vetuste eupiditatis, quasi qvodam contrario appetitu adversus. semetipsum constat esse divisus. De quo et Apostolus : Non quod volo ago (Rom. vit). Et iterum : Care concn- piscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, cicem adversantur, ut non queecunque vy). Intelligendum sane ius carnisque nomine nequaquam ‘u1as contrarias in homine uno, ut impuri somniant Manichai, descripsisse naturas ; sed spiritus appel- latione mentis ex charitatis infusione exprimens novitatem , charitas, quippe Dei diffusa est in cordi- bus nostris per Spiritum sanctum qui datus est no- bis (Rom. v); carnis quoque vocabulo ex reliquiis velustatis miseram anime insinuans servitutem , inter vetus nostrum inolitum , novumque insoli- tom , continuum una mente asserit oboriri con- fiictum. CAPUT X. Quod liberum arbitrium in anima locum medium teneat : nec tamen ad bonum et malum aque sufficiat. Inter hee duo, concupiscentiam scilicet quam carnis esse dicit Apostolus (Gal. ¥), non quod omnis coucupiscentia mala ex carne sit, quippe cum ea nequaquam demones careant, qui carne carent ; sed quod non ex Deo, sed ex homine sit, quem ‘carnem in Scripturis appellari non ambiguum est. Inter hane ergo concupiscentiam quae cupi congruentissime appellatur, et illain spiritus quam charitatem non immerito dicemus, que utique spi- Titus est, non nostri, sed Dei : charitas enim Dei diffusa est in cordibus nostris, per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom, v) : Inter bac, inquam, duo, id quod in homine Jiberum dicitur arbitrium, medium quodammodo locum tenet, ut ad quodlibet eorum se verterit anima, libero nimirum fiat arbi- trio, Nemo sane ita desipiat, ut sequalem homini et ad bonum et ad malum, ex libero arbitrio aseri- bere audeat facultatem, cum non simuséufficientes cogitare aliquid ex nobis, quasi exnobis, cum Deus qui operatuc in nobis et velle et perficere, pro ona voluntate; cum denique neque volentis, ne~ ‘que currentis, sed miscrentis sit Dei. Quid ergo? Mis omnibus liberum in homine negatur inesse arbitrium? Absit. Est quippe liberum arbitriam ca anime vis, sive natura, vel si quid aliud con- gruentivs dici potest, id hominis, quo cuilibet rei SPECULUM CHARITATIS. - LIB. 1. bub Anton sine judicio rationis consentit; non hujus aut illius rei, boni malive consensus, sed id quo con- sentitur. Sicnt enim aliud est visus, aliud visio, nam visus quidem sensus est corporis unus de quinque, visio autem ipsius sensus actus; ita aliud dicinus ipsum consensum, aliud id quo consenti- tur. Nam consensus quidem quadam anime activ est; liberum arbitrium quadam natura, gua cousentit, habens judic tum, quo eligit cui rei consentiat. Sed, quia con- sensus fit voluntate, judicium ratione, hzec duo vo- luntas et ratio liberum constitnunt arbitrium. Ra~ tio bona vel mala, justa et injusta, sive ea que media sunt, quasi proponit; yoluntas consentit, cuicunque autem rei consentiat, non nisi voluntate. B Ubi autem voluntas, ibi et libertas quadam. Ex his ergo duobus, ut diximus, liberum videtur con- stare arbitrium, ex libertate scilicet voluntatis et arbitrio rationia. Vides igitur quam non libero prae- seribat arbitrio, undecunque homini bona oriatur voluntas, quandoquidem nec in bona necin mala voluntate amittit voluntatem : ac per hoc nec liber- tatem, sed nec rationem, ideo nec judicium. Qu enim? Quia Deus est qui operatur in nobié vell ideo amisimus velle ? Aut quia Dei est quia ratione bene utimur; ideo ratione non utimur? Vel quia ex Deo nobis est, quidquid boni perficimus, ideo Donum non perficimus? Aut quia non sumus sufl- cientes cogitare aliquid ex nobis, quoniam ex Deo ¢ estnostra sullicientia, ideonon est sufficientia? Hare omnia, licet ex Dei gratia est quod agimus, tamen agimus, nec sine yoluntate, nec sine ratione agi- mus; ac per hoc non sine libero arbitrio agi- mus. CAPUT XI. Quod gratia liberum non tollat arbitrium. Nam qui et voluntate carent ac ratione ac per hoc libero arbitrio, nihil hujusmodi Deus in cis operatur, ut sunt pecora, ac per hoe, ac ipsi aliquid hujusmodi operantur, Quidquid autem boni Deas per nos, vel de nobis, sine nostra operatur volun- fate, tantum Dei est, non etiam nostri; quidquid autem cum nostra voluntate, et illius est, et no- strum. Si enim volens id facio, ait Apostolus, mer- D codem accipio; si antem invitus, dispensatio miki eredita est (I Cor. 1x). Quocirea ut opus quod in nobis, sive per nos operatur, etiam nostrum sit, inclinat voluntatem ut consentiamus ; sicque ex ejns gratia, merces sit nostra. Si enim volens id fa mercedem accipio ; ut autem sim volens in bono opere, Deus est qui operatur et velle. Ipsam deinde voluntatem excitans ad petendum, ad quirrendum, ad pulsandum, dat gratiam pro gratia, perficere seilicet_ pro bona voluntate. Postremo quia vita glerna bonorum operum merces est, ipsam dans coronat dona sua, que voluit esse merita nostra. Vide hoctotum in Paulo : Qui fui, inquit, blasphe- mus, et persecutor, et contumetiosus (I Tim. 1). Hie voltintas, sed mala : merita, sed pessima, Sed mi- Bis sericordiam consecutus sum, ut fidelis essem (J Tin. Ecce veluntas hona; sed vide, unde."Non quia quid boni in me pracessit, sed quia ejus miseri- cordia me praevenit. Misericordiam enim consecutus sum, ut fidelis essem. Nempe, wt ait beatus Augu- ‘stinus, ire ad ecclesiam, audire verbum Dei, sacra- mentum percipere Christi, aliquis potest nol eredere nemo, nisi volens. Audi et deopere. Plus ilis omnibus laborati (I Cor. xv), Hoceine babes, Paule, quod non accepisti?_ imo accepi. Et quidem plus illis omnibus laboravi, non autem ego (ibid.). Quo- modo utrumque verum ; ego, et non ego? Non ego, hon ex me; non viribus meis; non sapientia meis; sed gratia Dei Quid igitur? ane, ut liberam tibi tollat ar- bitrium, destruat voluntatem, judicium rationi absumat? Absit! Dixi, i mecum. Quomodo mecum ? Agens scilicet, ut con- sentiam operari, et sic ipse cooperer, et volens cooperer, ne, si me invito de me, aut per me ope- retur, nou sim qui dicam : Bonum certamen cer- {avi ; cursuin consummaci; idem servari (I Timm. wv). Nou ergo liberum arbitriom ad aliquoi! borum suf- ficit, sed in ipso, vel cum ipso, vel per ipsum, Deus multa bona perficit. In ipso, quando illud oc~ culta inspiratione ad aliquod bonum erigit; cum ipso, quando ipsum liberum arbitrium sibi per con- sensum jungit; per ipsum, quando Deo operante alter per alterwn proficit. Reposita est mihi, inquit, corona justitie (ibid.). Que corona, nisi vita wterna? Reposita est mihi corona justitic, quam reddet mihi Dominus iniilla die (11 Tim..v). Reddlet, inquit. Ergo, quia redditur, merces est vita eterna. Merces plane, quia bonum opus precessit. Bonum enim certanen certavi. Sed hoc opus unde? Non ‘autem ego, sed gratia Dei mecum. Merita itaque no- stra, Dei est gratia, Propler que merita dat vitam sternam; gratiam pro gratia. Denique reddet uni- cuique secundum opera sua. Sed illa tantum opera ccolesti mercede donantur , que prius ejus munere largiuntur. Nam quod vita wterna geatia sit, ipsum audi : Stipendium enim peceati mors, gratia autem Dei vita eterna (Rom. v1). Gratia, inquam, vita eterna, et duplex gratia. Gratia, quia pro gratia data; gratia, quia meritis praeponderat gloria, Non enim ‘sant condigne passiones hujus temporis od futuram goriam, quae revelabitur in nobis (Rom. v1u). CAPUT XU Quod nec sateatis nec de ‘axferatur, et quod gratia non nisi in libero arb trio operetur. ‘Sed nunquid in illa gloria, aut sine voluntate us, qua tanto bono consentiamus ; aut sine ra- tione, qaa hoe bonum nostrum judicemus? Ergo ec sine libero arbitrio; non quo ullum poterimus; sed quo illins boni capaces Non enim pecora aut dani lutis possunt esse capacia, utique quia sunt rationis ac vofantatis exportia, Nam infantes quidem, B, AELRED! ABBATIS RIEVALL. OPP. PARS |. — ASCETICA. ¢ cali? Sed nunquid in libertate injusie volunt 1p Atbitriuin destruat 16 €tsinon n ajor, tamen gratia est evidentior latem, que ex peccati poena accidit, sine li- ero et vivant et moriantur arbitrio, exuti tamen hoe, quo impediuntur, earnis involucro, nequaquana sunt absque rationali voluntate zternag fclicitatis, vel debite damnationis esse participes. E quibus quotquot salvantur, evidentiori fit gra quippe quibus liberum deest arbitrium, eui possin ascribi merita; cxterum illa mibi videtur cumula- rita donantur et pramia, Igitur in nullo gloriandum, quando nostrum nibil est. Quis n te discernil, o homo? Liberum arbitrium? Ita plane, sed a jumentis, non ab injustis. Nam et ine justi liberum habent arbitrium, sine quo non pos justi. Excepto duntaxat originall sent esse vel volumtate potest esse injustus : ac proinde nec sine Sed voluntatem ad justitiam sola in injustitiam ubicunque voluntas ibi et libertas. Ubicunque enim voluntate est, ibi non cogitur, ut sit necess tate, Habet erge tem, Visaudire quamdam etiam in tatem ? Audi Apostolum : Cum enim servi essetis pec- iberi fuistis justitice (Rom. v1). Videsne quod non desit libertas voluntati, etiam in servitute pec- judicium deest rationis ; quo id quod vult discer- nat, ab co quod non vult: quo sibi commodum, vel bonum, vel voluptuosum judicet, etiam id quod male vull? Nam, si utrumlibet horum deesset, pos- set forté voluptuosa tantum appetere, non autem illis rationali quodam judicio dissentire : quod itrii. Nam quod ratione etiam ad ma- homo, probatillud propheticum - 4 faciant mala (Jer. wv). Nam nec iberuin deest arbitrium, quo vo ac per hoc libere a malis dissentiant, quae patiuntur; nee judicium rationis, quo seipsos ac- cusent et judicent, quia suis meri patiun- tur. Patet, ni fallor, ratio, quod nee gratia liberum ee liberum arbitrium gratiam minuat. Quomodo enim gratia liberum arbitrium auferat, cum gratia non hisi in libero operetur ar- bitrio? Nequeenim gratia ista, de qua loquimur, aut in bratis animalibus, aut in rebus operatur insen- sibilibus ; sed in his tantum, qui pracceptionis, aut Prohibitionis capares audiunt : Fac hoc, etfaciillud; et noli hoc, et noli ud. Que procul dubio cuntur, wisi his, quibus inest liberam arbitrium, quo possint velle hoc gut illud. Ut autem bonum ‘Dei gratia operatur ; non liberum destruens 1m , ub nihil velint, sed ad hoc inclinans, we men a tua id alienes voluntate, quan.tequidem non BIT SPECULUM CHARITATIS, — LIB. I. 518 dicendum est opus bonam, nisi sit et voluntarium. A fertur et gratia : et quo major impugnat infirmitas, CAPUT XIU. cur non ad bonum et ad malum liberum arbi- ‘rium eeque suficial. Sed dicet aliquis : Assentio jam, et quidem satis probatum est, Dei gratiam ita posse omuia in om- nibus operari, ut nihil arbitrii praejudicet liber tati. Sed utrum ita sit, quis novit? Que ratio, ut cum nullius adminiculo ad malum egeat, ad bonum sibi non sufficiat? Et quis est, cui satis non sit, quod huic assertioni consentiat tides catholica, probet quotidiana uniuscujusque bene praficientis expe- rientia, affirment insuper prophetica, simul et apo- stolica testimonia, ct quod his majus est, illa illius veridici ovis sententia qua dicit : Sine me nihil po ‘testis facere (Joan. xv). Porro oculis hae fide pur- gatis ratio deesse non poterit, aderit intelligentia, Jumen se ingeret veritatis. Videat ergo qui potest, qui videre non potest. Qui videt, gaudeat, qui non videt, credat, sed perseve~ rauler, quia nisi crederitis, nou intelligetis (Isa. vn). inquam, quia cum omnis ereatura de ni- hilo. sit facta, et mutabitis facta, naturali quodam suz mulabilitatis impulsu, sewper ad id, de quo facia est, id est ad nibilum vergit. Et revera perfa- cile est videre ome quod natura mutabile est, quo- dam incommutabili indigere, ut non mutetur. Nullum siquidem mutabile in se habet incommutabilitatem, alioquin ne mutabile quidem esset; quanto, minus alteri confert? 8 Fuleita praesidio erea- ¢ tara mutetur, quis non facile videat eam natura ius, ut ita dicam, et expressius ad id, de quo facta est, impetu quodam necessario commutari? Qua- popter ut in inferiora sua mutabilitate non defluat, ‘ut in eo quod est, suam mutabilitatem cuhibeat, ut ad altiora auspicio feliciori se subrigat, semper il- fins eget gratia cujus est ereata potentia, CAPUT XIV. Quid sit inter gratiam, quam primi homines in para~ diso, et sllam quam habent predestinate in mundo, et quod juste imputetur homini mala voluntas, i= cel ad Sonam oblinendam liberi arbisrti non buffi- c.at facultas. Unde et in cootis angelo, ct homini in paradiso, icet nulla eos coarctaret infirmitas, quibus nulla dominabatur iniquitas, quia tamen ulerque muta lis natura, utrique hac gratia necessaria; que ‘utique si collata non esset, excusabiliter uterque poceasset. At, quia ex creante gratia, bona eis erat collata voluntas; ex adjuvante gratia, si ipsi_ vel- Tent, in ea persevorandi facultas : nulla superest de mutabii natura causasio : cui sustentandz, ac promovenda non deesset divina bonitas, si eain prepria illorum non deseruisset iniquitas. Utrum ‘autem reprobis aliquando etiam nune talis gratia conferatur, ut et bona eis inspiretur voluntas ; adda- tur gratia, qua non desit, si tamen ipsi velint, perseverandi facultas, non audeo pracipitare sen- tentiam, Sane electis, quia major quam primis in paradiso hominibus, incumbit miscria, major con- D pto novo cerlestis. grat €0 uberior prasstatur resistendi faculias. Ilis enim, nt dictum est, datum novimus posse perseverare, si vellent; istis insuper, ut perseverent. Sed quod, inquiens, hominis vitiumn, si bonam non habuerit voluntatem, quam nee propriis viribus acquirere, nec adeptam suis poterit viribus retentare? At qui bonz voluntatis conditus, cujus est vitio pejoratust Cur non justissime ipsa ei imputentia imputetur, quam non ei Creator imposuit, sed cui sponte submisit? Et si forte aquum non vider, ul hine culpetur, si nunc. bonam non habeat vo- luntatem, quam quidem habere non poterit si non injustumne, utimputetur ci, quod acce- ptam amisit; injustum, ut imputentur mala, qua ull cogente deliquit? CAPUT XV. Quod justissima sit etiam paroulorum damnai Ad he, inquis, ratio justissime illos condem- nat, qui rationis capaces, nee judicio cligendi, nee voluntate earent consentiendi : ceterum parvulos que ratio addicit damnation’ , quos nee ereatio malos, nec propria yoluntas fecit injustos ? Qui enim? Injustum astimas, ut lignun inutile et fructuosum ignis depascat? Cogita, queso, totum humanum genos quasi lignum aridum , lignumt infrucluosum , lignum in, ipsa radice vi tutpote yeneno antiqui serpentis inficiatum, sime addictum flammis, igni destinatum, adjudi- catum dammnationi. Quid ergo? Ingratum te pre bes, 0 lignum inutile, quod quidam ramusculi a lua pramortua praeisi radice, eripiuntur incen- jo, quatenus stipiti cuidam fructuoso inserti, pri- sting venustati donentur ! Vide lignum illud viri- de, lignum vite, lignum enjus non defluunt folia, cujuis omnia facta prosperantur, in ipso suo dul~ cissimo Iatere, quod ideirco voluit in eruce ape ramnis, ab illa damnata radice, sola sua miseratione diseretis, dedisse locum ; ut sibi inserti et com- plantati, et unum eum ¢o effocti, non sua virtute, que nulla est, sed, illius spiritus participation reviviseant et virescant, suscepfaque pluvia illa voluntaria, quam segregat Deus hereditati sua, sole quoque divine charitatis inealescente, resum- suece, fructus afferant spirituales, supernis nimirum horreis reeondendos. Sed relictus sum ego, ait ramus ille inutilia, Re- lictus plane. Quid causaris ? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? Multis quidem dedi quod nulli debui; et tu hine nequan,, hine invi- dus, hine opponis, hine calumniam struis? Sel, cum utrosque, inquis, parvulos, par teneat involu- tos damnatio, cur ille cligitur, iste respuitur ? Au: quare. Qu'a Jacob, inquit, dileai : Esgu autem odio habui (Rom. 1x). Injustum clamas. Nunguid dicit figmentum ei, qui se finsit : quid me fecisti sic ? An non habet potestatem figulus tuti ex ea- dem massa facere .alind quidem vas in honorem aliud in contumetiam (ibid.). Si ergo amo ex vagis 319 que fackt , que voluerit deputat honori, que vo- A Iuerit exponit contumeliz’; nce quisquam est qui causetur injustum, tu calumniaris, si Deus ex va- ais, omnibus quidem justissima contumeliz ex- positis, que voluerit , assumat; que voluerit,, Felingust ; quae voluerit, in pristinum reformet ho- norem ; quibus volucrit, debitam inferat damna~ tionem ? Si, inquam, figulus in vasis, qu: de eodem Iuto compingit discernendis , ipsa cjus voluntas justitia est, quomodo non muho magis in omnibus, ‘que ex nibifo creavit Omnipotens, discernendis, ordinandis , sumendis , diseernendis , salvandis , damnandis, ipsa ejus voluntas summa justitia sit? Ergo miseretur cui voluerit; et misericordiam prestat, in quem sibi placuerit; et quem vult ob- durat, justissime deserendo ; et quem vult emol- lit, piissime miserendo; et quidquid vult facit , nec injustum aliquid facit, quandoquidem inter justum et injustum sola ejus discernit voluntas, que non est aliud quam ipsa zquitas, nec ejus ¥o- Juntas ex alia pendet lege justitix, sed ex justitiae ex ejus utique voluntate, Hac diximus, ne injusta videatur damnatio parvulorum. Haque, o homo, noli altum sapere; sed time. Si enim ramis cum qui- bus est aqua conditio, par meritum , non parcit Deus, ne forte nec tibi pareal. Vide ergo sev dein et bonitatem Dei. In his quidem qui deserun- tur, severitatem ; in te autem bonitatem, si ta- men permanseris in bouitate. Alioquin et tu re- Tinqueris. Porro ut non relinquaris , sed a relictis, potius discernaris, noli de te prasumerc , noli de Dei bouitate desperare, noli esse negligens ad ope- randum, noli esse segnis ad orandum cum Pro- pheta, qui ait : Discerne causam meam de gente non sancia (Peal. xu). Verum, ul in bonitate hac perseveres, non tibi de tuis viribus blandiaris, sed de illo presume , cui item clamat Propheta : Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a generatione hac in eternum (Psal. x1), Ila scilicet generatione, de qua statim subjecit : In circuitu impit_ambu- fant (ibid.). Hi sunt , qui instar Samson decisi virtutum erinibus , defossisque seientice ra que luminibus, deputantur ad molam, ul deserentes compendium charitatis , cirenitum tencant cupidi- tatis. D CAPUT XVI. Quod charitati nihil desit perfectionis Quid tu, o anima mea, satisne es hoc intricata cireuitu? Caput, inquit, circuitus eorum, labor Labiorum ipsorum operiet eos (Paul. cxxxtx). Quo, quaso, hujus laboris emolumentum? Aliudne, quam porcorum siliquz? Nec hinc quidem satie- tas; si forte satietas, qualis? O quam suavior, quam yucundior , quam denique gratior esuries charitatis, quam satietas cupiditatis! Czterum de beatitate nulla comparatio. Quanto enim quisque ‘Saginatior cupiditate, tanto veritate inanior, tanto proinde et miserior. Audiens quapropter, 0 anima nea, vituperationem multorum commorantium in B. AELREDI ABBATIS RIEVALL. OPP. PARS I. — ASCETICA. 520 circuitu, esto quasi vas perditum, quatenus a te- metipsa deficiens, et tota in Deum transiens, ne- scias tibi vivere, nec tibi mori ; sed ei qui pro te mortuus est, et resurrexit. O quis dabit mihi hoc salutari poculo debriari, hoe mentis stupore per= fundi, le suavissimo lethargo sopiri! ut diligens Dominum Deum meum toto corde meo, et ex tota anima mea, et ex omui virtute mea, nunqaam queram que mea sunt, sed que Jesu Christi iligensque proximum tanquam meipsum , non queram quod mibi utile est, sed quod alteri, O verbum consummans et abbrevians in zquitate 1 verbum charitatis, verbum amoris, verbum dite ctionis , verbum totius perfectionis! Verbum con- summans , cui nihil potest deesse, verbum abbre- vians, in quo pendet tota lex et prophet. O Ju- dee, quid tantis opus est? Hic circumcisio, hic Sabbatum, hic hostiz saluiares, bic odoriferum sa crificium, hic totius suavitatis incensum. Tene cha- ritatem, et nibil horum deerit; charitatem neglige , et nihil horum prederit. CAPUT XVI. De spirituali circumcisione, quae in charitate continetur. Hic plane non carnalis unius membri amputa- tio, aed potius interioris exteriorisque hominis vera et perfecta circumcisio, resecans voluptatem, exstinguens libidinem, coercens gulam, col iracundiam, invidiam penitus evertens, omnium vitiorum generatricem expugnans superbiam, Have edaces tristiie stimulos spirituali quadam sua tote contemperans , sequacis acediz occurrit lan- guori, Hac avaritie pestem liberalitatis gratis- simo mucrone confosiens , ab idotolatrie vitio animam liberat ac conservat. Quid, rogo, hac cir. cumcisione perfectius, qua vitiorum membra re secantur, corpus peccati destruitur , protoplasto- rum exuvies villosa deponitur, totaque antiques velustatis labes squalorque rejicitur ? Mentem enim, quam dulcedo charitatis oppleyerit , non timor angustat, non libido commaculat , non ira dilaniat , non superbia elevat; non casnodoxize inanis fumus ever siimelus ambitionis eviscerat; non avaritia contra Hit, non dejicit bun invidia tabefacit. Charitus quippe non emulatur ; non agit perperam ; nom inflatur, non est ambitiosa; nom quacrit quae ‘sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, now gaudet super iniquitate (I Cor. xm). Vides hane spiritualem circumeisionem onium vitiorum esse peremptoriam); etiam omnes sensus corparis di- vino quodam culiro puriticat, oculoram abscindens pelulantiam , auriom pruritum eradens, gostus ‘Superfluas summitates propellens , tinguz pro- cacitatem detraliens , meretricios odores exchu- dens naribus , taetus pernieiosam moltitiem era- dicans. CAPUT XVIII, Quod verum Sabbatum ac spirituale in cha- ritate. Jam quale hoc sabbatum, advertat Judzus ; si tamen vilis homuncio gemens sub sarcina pecca- torum, vinculatus retibus passionum, qui certe ni- il, aut perparum hujus duleedinis degustavit, bine aliquid loqui potuerit. 0, si darctur mihi vel modica requirs ab exactoribus Pharaonis, ut lice- Fet animam meam -dimidia saltemn hora in hujus silentio Sabbati repausare, profecto in pace in idipsum dormiens silerem, et somno meo requies- cerem cum regihus et consulibus, qui zditicant siti solitudines, et replent domos suas argento! Sed unile misero tanta spes? Quzram , quaeram sabbaium illud ; si forte desidcrium pauperis au- dias, Domine ; et eductum aliquando de lca mi- seriz et luto fecis, dones vel stillule alicujus expe- rientia discere, quam magna multitudo dulcedinis tue, quam abscondisti timentibus te (Psal. xxx), quia non revelas, Qui enim di- Tigunt te, requiescunt in te : et ibi vera requies, jilitas, vera pax, verum mentis subba- autem, Jude, unde sabbatum? Quia requievit, inquis, Deus die septimo ab omnibus ope- ribus suis (Gen. 1). Quid ergo in praecedentibus sex non requievil? Imo, inquis, sex diebus fec:t Deus coelum et terrain, septimo requievit. Hine ergo Precipitur tibi vacare, vacare, inquaia, non sal- tare. O, si scires vacare, et videre quoniam Jesus ipse est Deus, sublato certe mox iulidelitatis ob- Scuro, revelata facie in charitate perfectum cerne- res sabbatismum, nec magnopere jam carales carnalis ui sabLati epulas affectares, qui ingressus Yocum tabernaculi aumirabilis usque ad domum Dei, in voce exsultationis et confessionis sonus epulantis , in illud canticum gratulabundus crum- peres : Exsultabimus et loetabimur inj te, memores uberum tworum super vinum (Cant. 1). Sed et illud Mabacue in cumulum tux jucunditatis assumens : Ego autem in Domino gaudebo; et ezsultato in Deo Jesu meo (Habac, 11). CAPUT XIX, Quantum dies septimus ceteris praeferatur ; et quod in eo Dei charitas commendetur. ‘Sed jam septimi diei prerogativam paucis adver- tamus. Et quidem magnus dies ille, in quo, decus- sis tenebris, lux Deo jubente resplenduit et ille , quo aquas inferiores et superiores, jecto firmamento vox divina diserevit. Pretiosus nibilominus ille quo, aquis Dei verbo in unum con- Bregatis, terra arida vestitur herbis, venustatur bor ibus, decoratur floribus, fructibus fucunda- tur. Nec ille inferior, in quo coelum luminibus adornatur, quibus dicrum successus temporum vi- ces, anni cursus, signorum ordines disponuntur. IMius quoque qua e: quo aqua diversorum animantium genus emiltens, partem suls mersit girgitibus , partem transmisit in aera! .Nec vacat Patnon, CXCY ‘SPECULUM CHARITATIS. D chavitati, Porro ereavit ut esseut omnia; — LIB. 1. 22 ‘Avadmiratione dies sextus, quo quadrupedia et ser- pentia producurtur ¢ terra, quo demum homo formatus e limo, divino flatu auimatur. At nullus hhorum diei septimo videtur comparandus, in quo nulla quidem nature creatio, sed ipsius Dei re= quics omniumque creaturarum commendatur per- fectiv. Sic enim babes : Completitque Deus die se- piimo opus suum, quod fecerat, et requievit ab universo opere quod patrarat (Gen. n). Magnus hic dies, magna requies, magnum sabbotun, O telligas! Ni fallor, dies iste non hujus visibilis s0~ lis cursu peragitur, non ejus inchoatur exortu, nec terminatur occasu ; denique non habei mane, non vespere. Porro de die primo, si tamen primus dicendus est; non enim cum seriptura primum appellat, sed unum. Sed quomodo, inquis, se- quens dicitur secundus , si non iste primus? Vide ne forte secundo dicatur dies unus , dicatur et tertio; ut uno die sexies repetito, senarius nobis humerus commendetur. Yerum quoquo modo se babeat ista obscuritas : factum est, inquit, veapere et mane dies unus (Gen. 1). Et infra : Factum est vespere et mane dies secundus (ibid.). 1d ipsum et de reliquis. Puto his verbis omnium creatu= Farum mutabilitatem esse signatam , defectani et profectum , initium et finem, De die septimo nibil tale, Non ei oseribitur vespere, non mane ; non Ginis, non initium, Erge dies requietionis Dei non temporalis, sed zeternus. Tu paulo ante Deum finxeras temporaliter ioborantem, quasi fatigatum temporaliter quiescentem, Hoc non erat Deum cogitare, sed idolum fairieare, Cavendura tibi est ne, non habens idolum in templo Jerosoly- mitano, habeas illud in corde tuo. Nou aliquid laborans fecit; quia dixit, et, factum est, Non fati- galus uno aliquo tantum die requievit; quia dies requietionis ejus aternus est. Lrgo requies ejus, wlernitas jus. Putaveras eum ti lem, quasi indigentem aliquid creasse , quo eblectarctur ow in sliqua creatura requies ejus deseriitur, ut s null Wigentem , sed sibi in oxnibus sullicientem ; nee creasse aliquid, ut suze consu- levet egestati, sed ul satisfaceret sue plenissima ustantat, UL maneant, quae manent omnia; ipse ad debitus fines perducit universa. Nec id agit ulla necessi- tale, sed sola sua suavissima voluntate, Deniquo attingit a fine usque ad finem fortiter, pracsenti issima majestate; sed placidissima elaritate. Ipsa incommutabilis eteterna vequies ejus, eterna et incommutabilis tranquillitas jus; aternum et incommutabile Sabbatum ej.ts. Ipsa sola causa cur creavit creanda, regit rogenta, administrat administranda , movet movenda, pro motel promovenda, perticit perficienda, Meo apsis- Ubi ejus requies commemorstur, ibi omnium rerum perfeetio demonstratur, Charitas enim qty 17 $93 B, AELKEDI ABBATIS [if psa cat voluntas éjus; ipsa est et bonitas ejus : + te hoc totum aliud quam esse ejus. Hoc est enim i in sua duleissima charitate, in sua placidissiina voluntate, in sua abundantissima bonitate, semp.¢ quiescere , quod semper est esse. Quocirca, sicut dicbus sibi suecedentibus, et quasi vices suas mane ac vespere variantibus, in quibus creata narrantur omnia, creature mutabifitas designatur ; s:c die hoe, die cui nil dvenit, nihil preterit, nihil suc- edit, qui nec initio angustatur, nee fine conclu- ditur, ipsa ejus zternitas non immerito commen - in qua ejus requies aptissime deseribitur, 18 aut laborans aliquid crease putetur. Sed cur ibi sevarius numerus, hie septenarius ? Et rine accipe, quale possumus, ducumentum. CAPUT XX. Cur senarius numerus in Dei opere, septenarius in jus vequie commendetur, Senarius sane numerus perfectionem maximam continere videtur. Ex omnibus quippe suis partibus eonstal, nec eas excedil, Partes ejus sunt unum, duo, tria, Nam si quaras, unum quota pars sit respondetur sexta ; quota duo, responderi ‘potest lertia ; quola tria, respondetur media, Jam in seuario wullus alius est uumerus : de quo posset Fesponderi, quota sit ejus. ‘Omnes igitur partes se- duo, tria. Hac conjunge, nec plus nus invenies quam sex. Is ergo numerus n mundi creatione servalus est, ut in universitate creature nihil superfluum, nibil estimes impel feclum, Porro septenarius numerus in Dei requie dedicatur. Requiem Dei ejus diximus charitaten Nec immerito. Pater, inquit, diligit Filium; et ‘omnia monstrat ei quee ipse facit (Joan. v). Et ite~ rum; Sicut ego Patris mei mandata servat ,e ‘maneo in eus dilectione ( Joan, xv). Et ipse Pater : Hic est, inquil, ius meus dilectus, in quo mil complacui (Maith. m1). Hae mutua Patris Filiique, dilectio. amor suavissimus, gratus complexus , ebaritas beatissima , qua Pater in Filio, Filius repausat in Patre: hae plane, hac utriusque im- perturbabilis requie3, sincera pax, wterna tra quillitas, incomparabilis bonitas, charitas indiv ibilis : hoe utriusque unum , imo in quo ulerque LL. OPP. PARS I. — ASCETICA. ‘A Creator et rector pereane quoddam et ineffabite Bomn sed Sabbatum sabbatizat, CAPUT XXI. Quod in omnibus creatur vine charitatis apparea ‘requiem, omnia fendant. Porro si omnem creaturam a prima usque ad novissimam , a su:nma usque ad imam, a summo angelo usque ad minimum vermiculum subtilius contempleris , cernes profecto divinam bonitatem, quam non alied dicimus, quam ejus charitatem ; non locali infusione, non spatiosa diffusione, non mobili discursion i i stabili et incomprehen: se permanente citale omnia eontinentem, omnia ambientem , penetrantem , ima superis conjungentem , contraria contraril siceis humida , lenibus aspera, duris mollia, concordi quadam pace feederantem ; ut in ipsa creature universitate nihil adversum, nibil possit esse contrarium ; nibil quod dedeceat, nibil quod pertarbet, nihil sit quod ipsam universitatis pulchritudinem decoloret , sed in ipsius ordinis tranquilitate , quem ipsi univer itati prefixit, cuncta quasi tranqaillissima quadam pace quiescant. Unde id quod tumescens foras ordinem excedit di i ab ordine ejus invictissime potestatis, ui quan- quam in se inquietwn sit et inordiuatum, tan quillitati tamen ipsius universitatis non modo non obsit, sed etiam prosit plurimum, dum compara- ne ejus, que pulehra sunt pulchriora; qua: bona sunt judicantur esse meliora, Hine est, quod sin- gula queque ad suum ordinem tendunt , sua loca petunt, exira ordinem suum inquieta sunt, ordinata quiescunt..Nam si lapidem libres in aera, nonne mox quasi vim passus proprio pomlere se deponit, ad solida, ibi tantum requiem habiturus, uli nec deflectet in latera, nec in ima solidi alicujus oppo- sitione labatur? At si oleum cater suffundas penetrat ad superiora, nec alias deponit conatum, quam exteris supereminens ordinis sui quiete po- tiotur. Quid olera, quid arbusta? Nonne quo fera- cius uberiusque Guctificent, hee solidiorem, hae tmum, dulce, suave, jucundum, sanctum dicimus p molliorem, hee pinguiorem , hee argillosam, hare ‘arenosam quasi appetunt terram? Qua cum fu. secundum nature sux ordinem posi posita, plantata vel transplantata, 1 affectare , ipsius Denique Spiritum : qui et idcirco creditur hoc sibi voca- Dbulum proprie assumpsisse , quod esse constat iriusque commune. Nam cum Pater et Filius ulerque sit Spiritus, werque sanctus, hie tamen qui uteiusque est , charitas scilicet et unitas con- substantialis amborum, proprie dicitur Spiritus sanctus. Qui licet sit unus, et cum Patre et Filio un |» propter septiformem tamen gratiam, que ex 's fontis plenitudine jereditue emauare , in tris septenario numero designatur. Unde et in tapide uno, juxta Zachariam, septem ceruunt ‘culi (Zack, 1m): et secundum Apocalypsin , sep- tem sunt spiritus ante thronum Dei (Apoe. v). V efgo, quanta prestantia charitatis, in qua omnium a vel trans- se ulterius lereimenti sui voce testantur. singula quaeque corpora diligenter at- ingula suis constare p: tibus; partes partibus quasi unitatis quodam v culo colligari, ordinem sux servare natura, in eo ‘quasi quadam pace quiescere ; ita ut si velis ab eo modo, in quo quaeque res est, cam transferre, pax Partiuin quodammodo perturbetur, donec abduciz in eum quem velis modum,quadam iterum assumpta tranquillitate quiescant. Porro animantibus irrat nalibus quis labor est tueri, salutew’y vitare(perni- SPECULUM CHARITATIS. — LIB. 1. 526 eiem, carnalium appetituum quarere satietatem : A ferveseat, nec sine adustionis sectiouisve dolore qua adepta, cum nihil habeant ultra quod appe- tant, cunyuiescant? Rationis quippe, scientieque expertia, quod sensum catnis excedat, ne appetere uidem possuat. CAPUT XXII. Quod rationalis creatura nonnisi in beatitudinis ideptione quiescit, et quare cum beatitudinem op viam tamen gua'eam oblineat, mira infelicitate relinguat, Tibi enim, o anima rationalis, pre czteris avi mantibus bac preerogativa servatur ; quo te se! carnis emergens, ad altiora contendas : nec ali- quando saties appetitum, donee ad id quod est summum, id quod est optimum, id quo nihil sube- ius, nibil excelleutius, felici curiositate pervenias, Ubicunque infra substiteris, tametsi altum, tameisi 8 magnum, tanietsi jucundum judicetur, misera pro- cul dubio remanebis. Misera, quia indiga. Indiga, quia restat quod petas; restat ad quod anhicles Festal postreme ipsa beatitudo, ad quam appeten- dam animam ratioualem vis quedam naturalis it. Quocirca cum omnes homines beatos esse ‘velle singulorum testis sit conscientia, cum hec yoluntas ullomodo nequeat aboleri, patet rationalem ¢reaturam optatam omnibus requjem nonnisi in Proinde deploranda satis est miseri hon qui cum beatitudjnem vehementer exoptet, non modo non agit. quibus adipiscalur optata; verum proniori alfectu ea committit, quibus miseriam magis accu- maulet suam. Quod, ut mea fert opinio, nequaquam ageret, nisi hine eum falsa quedam felicitatis imago Geluderet; hine vere miseria simili:udo terreret. Nam pauperiem, Juctum, famem, sitim quis non videat miseri fore non modicam portionem? Qui- ‘us tamen pleruinque vera miserie priecavetur, sterna beatitudo conquiritur. Beati enim pauperes, it Jesus, quoniam restrum est reguum celorum, Beati qui lugetis, quoniam corsolabimini, Beati gui esuritis nunc, quia saturabimini ( Math. v1), Pauperies ergo zternis divitiis mu Juctus, wlerna jucundjtase smutatur; esurienti satictas wlerna servatur. Hac enim omuia, divitias sciliget, jucunditatem, satietatem, beatitudini non deesse, nemo qui dubitet. Verum, quia reprobum quemque in qualicunque sua voluntatis affectu species qua dam jucunditatic eludit, in desideriorum expletione lelectatjo falsa dissolvit, ignorans miser quanta sib electis et in pressuris cousolatio, ek in spe grat Jatio. Perhorrescit quidem cam, quiz in lacie paret, is elligiem, sed sub felicitatis colore ve- am excipit infelicitatem, faloam jucunditaten que yorum dolorem non effugit, et miserie pra- ferens , epi vera beatitudo suecedit. Non secvs quam si eger quispiam salujem vehiemeuter ey- optel, sed ob presenjem mplestiam refugiat see- Jionem, adustionem exhorreat ac presenti quadam suayilate pellectus olei fomenta requirat, quan- ‘quam mo:bus cjusmodi sit, ut bac magis lenitate lenteseat. Sic miser homo sic vel deceptus , dum pulat felicitatem esse, quae non est, vel presentium suavitate illectus, quae falsa est; et seipsum mi+ seriae addicit, et beatitudinis appetitum non amittit, ac perinde infelici circuitu faborans, nunquam quiescit, Enimvero cum anima rationali sulus sit superior Deus, par angelus, eatera omnia inferiorg, judicentur , quid dementiz 1am vicinum, quam relicto superiore, in his quibus ipsa fit melior, requiem aucupari? CAPUT XXII, De prerogativa rationalis creature: et quod requies, quam naturalite 0 mirabilis creatura,, solo Creatore inferior, qua le dejicis? Mundum amas? Sed ipsa es mundo superior. Solem miraris? Sed ipsa es sole lucidior, De cali hujus volubilis situ philosopharis? Sed tu ceelo sublimior, Secretas creaturarum causas riv maris? Sed te nulla causa seeretjor. Dubitas, cum tu de his onmibus judjces; de te autem nihil bor rum ? Sed si velis judicare, noli tamen amare. Sed nec ipsum judicare ama. Ipsum ama, qui his ome nibus te preposuit, non submisit. Preposuit, non ub ex his tu beatjor, sed ut esset quo tu esses sur perior, subjiciens tibi omnia ad eymulum honoris, se tibi servans ad fructum beatitudinis. Quid erga sequeris fugitivas pulchritudines, cum tua ipsius pulchritudo nee senectute marcescat, nec paupertata sordescat, nec palleat zgritudine, nec ipsa saltem morte depereat? Quod quaris, quzere ; sed noli ibi, Quaris, ut volumati tue nibil desit, et sic re- quieseas. Hocergo quare. Ubi, inquis? Noli in salute corporis : que si sic ametur, ut in ea req quaratur, cerne, si desit, quanto Jabore acquiritur, quam peenali exitio penalis pleramque morbus expellitur, Porro si adsit, quanta necesse est cura seryetur, quot ej insidiantur morbi,, quot febres , quot pestes, quot denique mortes. Quid ‘ergo ? Nuuquid jn divitiis? Sed quis labor in acquis rendis, que sollicitudo in servandis; quis timor, ne amittantur; quis dolor, si de'abantur? Ausist pecuniam, et timorem nihilomjnus ausisti. Timetuy D potens, ne auferat; timetur latro, me minuat; ti- metur servulus, ne perdat, Deinde quam crebro id quoque eveniat, quod quidam sapiens ait : Divitie conservate in malum domini sui (Becle. ¥), quis diserit? Magis ergo requ'escit pauper. Vacuug enim viator et nudys, ut quidam ait, non timet Securus a nocturnis furibus dor- iMlad poeticum Cantabjt vacuus coram fatrone viator. Gacterum mordaces diyitum curas quidam sapiens satis eleganter irtidens : Saturitas, inquit, divitis non sinit eum dormire (ibid.), Quod ficet ad litteram plerun:que contingat, ut dives quispiamn saturatug al nauseam, dum prangravato stoniacho,se)co'l git BT B, AELREDI ABBATIS RIEVAL! ad quictem, erebris ructibus excitetur; intelligen- dum tamen dictum de illo potius somno, de quo sponsa gloriatur in Canticis : Eyo, inquiens , dor- mio, et cor meum tigilat (Can. x), De quo et Psal- mista: In pace in idipsum doruriam et requicscam (Psal. 1s). Hie est somnus , in quo sopitis sensibus carnis ac temporalibus curis a peuetralibus sui eordis extrusis , sancta anima in Dei suavitate ‘quiescit, gustanset videns, quam dulcis est Dominus ‘ePsal. 1xcx) ; quam beatus omnis qui sperat in eo (Psal. xxxin). Hoe ergo somno absit ut divitem quempiam zstimes consopiri , qui semper Iu inbians, quo plura congesserit , eo inexplebiliori ingluvie non habita concupiscit. Unde Salomon : ‘Avarus, inquit, non satiabitur pecuniie ; et qui amt divitias, frucium non capiet ex eis (Lvele. vy: Qui propheticum quoque illnd matedictum ineurrit. Ver ui congregat non sua, Statimque idem mnetallorurn ¢jus subsannans congeriem : Ur quid aggracat con tra se densum lutum Y (Habac. 1.) CAPUT XXIV, Quid sit inter divites electos et reprobos. Notandum sane quod non ait Salomon: Qui ha- bet divitias, sed, gut amat, inquit, divitias, fructum non capiet ex eis (Eccle, x). Nam profecto elccti quique, etsi forte divitias habeant, vow tamen ens amant, proinde nee in his requiem querunt, sed audientes preecipientem Apostolum divitibus, nun superbe sapere, nec sperare in incerto dicitiarum i Tim, +1), sed facile tribuant, communicent, the- saurizent sibi fundamentum bonum, ut opprehendant seram vitam, ex suis divitiisnon modicum tructum accipiunt, audituri nimirun 2 Domino: Venite, be- edicti Patris mei : esurivi enim, et dedistis mihi manducare, ete. (Matth. xx). Hi sane non lato. ant in divitiés acquivendis, timentes itlud Apostoli, qui qui volunt divites fieri, incidunt in laqueum diabo (I Tim, v1), hos in conservandis cassa sollicitudo non eruciat, sponsionem Domini altins recitautes, ‘qui et sollicitudinem prohibet, necessaria spondet. Nolite, inyuiens, solliciti esse dicentes : Quid man- ducabimus, aut quid bibemus? Et paulo post : Que- rite primum regnum Dei, et justitiam ejus, et hee omnia adjicientur vobis (Matth. v1). Postremo harum amissione non murmurant; imo et rapinam bono- nnn suorum cum gaudio suscipiunt, considerantes se habere ; meliorem ct mauentem substantiam (Hebr, x). At perversis in contrarium cedit. Dom enim rationalis anime appetitum, cui solus Deus satis est, vilissima mundialium rerum copia existi- mant posse sapiri; quia nibil quantarumlibet reruin ingestione proficinut, nee ai modicum curis se i felicibus exuunt, nee aliquando labore depom ettamen, quod miserius est, talium rerum questi ana eecitate tumescunt, Et hie quidem seati; at quis horum finis? Ultima eorum verba, que sacra Scriptura. non tacet, potius audiamus : Dicent, inquit, inter'se paenitentiam agentes et pre ‘angustia spiritus gementes; corumque verba subne- LL. GPP. PARS 1. — ASCETICA. 5% A ctit, in quibus sunt bec : Lassati sumus in via ink quitatis et perditionis, et ambulavimus vias diffciles + iam autem Domini ignoravimus. Quid nobis profuit superbia, et divitiarum jactantia quid contulit nobis? Transierunt omnia velut umbra, et tanquam nuntius precurrens, et tanquan naris, que pertransit fluctu- nies aquas, cujus, cum practerierit, non est xesti- gium inveniri; ita et nos nati continuo desivinus esse; et virtulis quidem nullum signum valuinres ostendere; in malignitate autem nostra consumpti sumus, Talia dizerunt in inferno, qui peceaverur quoniam spes impii tanquam lanugo est, quae a vento tollitur ; et tanquam spumna, que a procella dispergi- tur, et tanquam fumus quia vento diffusns est; et tanquam memoria hospitis unius diei preterenntis (Sap. ¥). Alias ergo hae requies et hoc Sabbatum videtur esse querendum. CAPUT XXY. Quod nec in mundiali amicitia requies sit queerenda. Sed amare, inquis, et amari, quid tranquillius. Siquidem in Deo, et propter Deam, non improbo, imo et probo plurimum, At si secundum carnemy vel mundum, cerne quot invidie, quot suspiciones, quot zelantis animi urentia flagea quietem mentis excludunt. Qaod si nihil hornm evenerit, mors quam experiri omnes habent, hane dirimet unita- tem; dolore viventi, poenam importabit disec~ denti, Quanquam et in bac vita inter amicissimos graves inimicitias obortas novimus. Sane de ea, € que inter bonos est, dilectione, alias disseremus. CAPUT XXY¥I. Quod nec in corporis voluptate, nee mundi potentia ‘requies inveniatur. Compellimur quasi nevum quemdam huie core pori inserere, de carnali sciliert voluptate setmo~ nei; de qua tacendum quidem foret, nisi plerus- que quasi exutos homine, belluina quadam simili- tudine adeo cerneremus induios, ut in ventris, eo- Tumque que sub ventre sunt voluptate, omném vite sux fructum estiment cotlocandum. Ne quis. ergo existimet in his mentis suze requiem esse quze- rendam, paucis hine dicendum, Quid enim perver- sius, quam rationalis mentis bonuum in ven gluvie collocare, ac id quod prvcellit in homi D vilissime cuidam carnis su portioni substerncre maxime cum se in his a stolidissimis belluis ‘silat videat posse differre? Denique et fames eruciatum, et satiefas fastidium parit, Nam etsi voluptati satisfaciat, necessitatis metas excedat necesse est; si autem nature modum excesserit, dolorem cor- poris vitare impossibile est. Porro libidinum sordi- bus oblectari, ae instar immu is i turpitudinis volmari, sicut nibil turpius, wil dius, nibil-magis erabescendum, nibil tam conca- sione dignum; ita profecto nihil magis inquietum, nihit ita omni quiete ac tranquillitate vacuum. Nam de cjus feeditate quid dicendum, eum hee fwrJissima lues et carnem contaminet, et mezitemn effeininet; ‘ac quidqu;J ix animo honestuin(avidquid édecrura, ‘SPECULUM CHARITATIS. — LIB, quiilquid denique virile est obruat pariter et ever A mi amantissime ac desideratissime, cul prassens Et quidem cum cxtera vitia plerumque se qui- Lu:dam virlutum teguinentis ubpallient, ac perinde Yo: moo ad humanos non erubescant, imo et in- tucnercant aspectus : hae sola in prima fronte tan- um sui pricfert horrorem, ut ea maxime hora, qua etiam carne perstringit ac sibi vindicat, aculos vehementer refugiat. Neinpe et ipsis membris li sano corpori a sapientissimo Creatore honeste in« sertis, ob sui obseenitatem tantum turpitudinis is Bessit, ut is qui ea maluil cernere quam reverenter of Legere, wierna patris maledictione muletetur : qui- brs autem horum nuditas veretundiae notam ineus- Sit, benedictionis perpetuze gratia munerentur, Nec irandum, jam trimmphante ac ubique coruscante a mollitie’ debellatrice eruce Jesu, hujus pa ‘nis coiluviem proditam ac nudatam, cum in illa dzmonicola plebe, in qua callidissima demonum frctione falsoruin deorum flagitia pro sac Dantur, pro corum quasi reverentia in theatris sal- dakatur, nee saliem sub spurcissimo Jove spureus quisquam notam aliquando coufusionis cxuer Nam et ab ipsis adulterorum deorum cultoribus et adulterium punietatur, et eastitas plurimum lauca- Latur. Quid ergo his agendum qui Virginis fitivm virginitatis colunt auctorem? Cavendum profecto ne cuiquam id eveniat, quod de quibusiain ait pro- Computruerunt jumenta in stercore suo Quibus verbis proprie satis finem moan que hujus spurcissime passionis expressit : ein € quem lusurix Charybdis absorbuit, carnis su ‘collusione quasi proprii stercoris egestione asse- ens esse corruptum, ut eum non modo exstinctum zestimes, vel absorptum ; sed instar sepulti cadave- Fis simi pruritus sanie profluente putre- scentem sentias et fetentem. Necesse est ergo men- ‘am hie spiritus insederit, quibusdam Turis agitari, et ignitis luxurie stimulis impetitam, At qucque Magitia ebriam et vagobundam, soluto freno totius honestatis, impelli, restinctoque semel ‘concept passionis incendio, in aliud zest veliementiore succenii, Perabsurdum est ergo in hujusmosi voluptate rationalis mentis requiem aucapari; praeseriiin cum a divina justitia nunquan majorem paznam in priesenti vita legamus irrogar quam cum propriis desideriis quilibet traditur ina- culandus, dicen:e Scriptura: Et non audivit popu- dus meus vocem meam; et Hsrael non intendit mihi = et dimisi eos secundum desideria cordis eorum (Peal. ixzx). Et Apostolus manifestins de his, qui enm- motaverurt gloriam 1 lola: Propter quod, inguit, tradidit ilios Deus in desiteria cordis eorum jam, ut contiimeliis afficiant corpora sua 1 semetipsis (Rom. 1). Non quod eos Deus quasi lurum ineentor ad Ise probra compulerit ; sed nmund quoil ab co justissime derelicti hive facixora vitae verint, apprimo multa silentio, que mihi undissimam luca auimo sugze- imiruin pudicissiaos octtos 1.03, ‘opusculum destinavi, Videor enim mihi quasi cer nere pudoratam faciem tuam, ad hae que scripta sunt, honest verecundize nota perfun vissimo oculorum nutu mihi silentium imperare. Novi enim illud castissimum pectus tanta charitatis suavitate perfusum, ac suave olentis pudi fertum Aoribus tam corlestem ac divinum spirare odo:em, ut hujus colluvionis fetorem saltem audire onerosum sit. Proinde ad alia transeuntes, de awe rium, oculorumye ac ewterorum sensuum voluptate de dominatn ac potentia, ille rex ditissimus, potene tissimus, delicatissinus, sed sapientissimus, Salo- cet consulatur; imo in ipso ipsa sapien- tia intentissime audiatur. Primo igitur ex sua, sive aliorum persona pronuutians : Dizi, inquit, in corde meo: Vadam et affluam deliciis, et fruar bonis (Eccle. 11). Et infra: Adificavi domos ; plantavi vineas; feci hortos et pomaria : et consevi cuncti yencris arbori- bus. Multaque hujusmodi addens, adjecit : Possedi servos et ancillas, et familiam multan nimis. Coa- cervavi wiki argentum et aurum ; substantias regu et provineiarum, Et cum de yoluptate aurium adii- digset : Feci miki cantores et cantairices ; post pauca subjanxit : Quidquid desideraverunt oculi mei, non negavi eis; nee prokiiui cor mewn, quin oni volu- plate fruerctur set oblectaret se in his que: paraveram, Quid, rogo, delicatins? Quid suavius? Quid secun- duen hane vitam jucundius? Sed audi, quia nihil vanius. Cumgus convertissem me, inquil, ad cuncte opera mea et lubores meos, in quibus frustra suda- seram, vidi in omn:bus vanitatem et afflictionem spi- ritus ; et nihil permanere sub sole, Weoque genera lem seuteutiam pramiserat, dicens: Vidi cuncta quc fiunt sub sole: et ecce omnia vanitas et affictis apiritus (ibid.). Addamus et illam Salvatoris nostri sententiam : Omnis qui facit peccatum, serous ess peceati (Joan. vin). Conjungamur ergo bee u Vanitas, servitus, et affictio spiritus. Ubi igitur re- quies, ubi Sabbatum; maximeque cum lex dicat : Nullum opus servile facietis in co? (Levit. xx.) Gerte omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Ubi ergo ab hoc servili opere ceria vacatio; ubi cavelur hujus servitutis contagio, ubi fit vera et ae sua- D perfecta sabbutizatio? Denique non est justus super terram, qui non peceet (Keele. vit). Porro in ini- quitatibus conceptus sum, et in, peccatis concepit me mater mea, sit sanctus David (Psal. 1). CAPUT XXVH. Quod charitas sit illud jugum suace, sub quo vere requies, quasi verum Sabbatum invenitur. Audiamus quapropter eum qui ait : Si vos filiue Liberaverit, tune vere liberi ertis (Joan. vu). Wyse inquam, audiamus vocantem, clamantem, et ad 1¢ ‘quiem, etad Sabbatum laborantes invitantem, Venitc, quit, ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, ct ego vos reficiam (Mutth. x1). Ecee refectio, quasi hati prreparatio, Jam ipsum Sabbatum audia- anus : Tollite jugum meum super vos, et discite ame, ASS milis sum et humilis corde,et invenietis requiem A animabus vestris. Ecce requies, ecce tranquillitas, ecee Sabbatum. Et invenietis requiem animabus vettris. Jugum extim mem auave est, ef onts meum eve (Matth. x1). Prorsus jugum istud suave est, et onus leve, ideo invenietis requiem animabus vestris. Jugum istud non premit, sed unit; onus istud pen- nas habet, non pondus. Jugum istud charitas est, ‘onus istud fraterna dilectio est. Hic requiescitur, hie sabbatizatur, hic a servilibus operibus vacatur. Denique charitas non agit perperam, et non cogitat ‘malum (I Cor. x111); et dilectio proximi malum non operatur. Vides, Judze, ubi Sabbatum : in quo etsi comtingat non quidem ex charitate, sed ex infirmi~ tate aliqua peceati subreptio, quia tamen charit operit multitudinem peceatorum (I Petr. 1¥), non perit Sabbati feriatio. Et merito septimo die hee vacatio dedicatur, quia charivas Dei diffusa est in cordibus nostris, per Spiritum sanctum, qui datus est sobis (Rom. ¥). Porro septenario numero Spiritum ferctum significari, jam superius disimus, CAPUT XXVII. Exempium de scipto, et sua conversione. Ecce, duleis Domine, perambulavi mondum, et ea que in mundo sunt, quia quidquid in mundo t lle arcanorum tworum conscius), aut con- entia carnisest, aut concupiscentia oculorum, ut superbia vite. Quaesivi in his requiem. infelici anime mez; sed ubique labor et gemitus, dolor et tus. Clamasti, Domine, clamasti, vocasti, C Prodidisti amaritadinem meam. Audivi, sed hea ! sc- 0, clamantem : Venitead me ommes qui laboratis et onerati estis (Matth. a1). Et ego : Operi, inquam, manuum tuarum porriges dezteram (Job x1v). Jace dam enim polluiss et obvolutus, ligatus et eapti- oppressus is. Haque intend mei- psum, qnis essem, ubi essem, qualis essem. Ex- horrui, Domice, etexpavi propriam effigiem meam; terruit mo tetra imago infelicis anime mez. Displi- cebam ipse mili, quia tu placebas. Volebam fugere ame, et fagere ad te, sed retinebar in me. Reiine- ant me, ut ait quidam (20), nug@ nugarum, et ca- D nitas vanitatum antique amice mew ; vinculabat me catena pessima consurtudinis mes, vinciebat sanguinis mei, stringebant vincula socialis grati, maxime nodus cujusdam auicitie, dulcis mihi Per omnes dolcedines illius vite mex. Sapiebant ista, placebant ista, sed tu magis. Attendens enim singula ista, vidi ainaris dulcia, betis tristia, ad- ‘versa prosperis esse permista. Placebat amicitiee rata connexio, sed semper timebatur offen ‘certa erat fatura quandoque divisio. Consideravi Jucunditatum illarum initia, attendi processus, fl- hem prospexi. Vidi nec initia reprehensione, nec (80) Auctst., vm, Genfes.,e. I. B, AELREDI ABBATIS RIEVALL. OPP, PARS. 1. — ASCETICA. 5a media offensione, nec finem carere posse damnas tione, Mors suspecta terrebat, quia talem animam post mortem certa poena manepat. Et dicebant hw mines, attendentes quedam circa, sed nescientes i 1m bene est itli! O quam ene est illi! Ignorabant enim, quia ibi mibi male erat, ubi solum poterat Lene esse, Valde enim intus erat plaga mea, erucians, terrens, et intolerabill fetore omnia interiora mea corrumpens; et nisi cito admovisses mauum, non tolerans meipsam, forte pessimum desperationis remedium adhibuis~ sem. Gopi ergo conjicere, quantum inexpertus po= tui, imo quantum to dedisti, quanta in tai diles ¢tione jucunditas, quanta cum jucunditate trans quillitas, quanta cum tranquillitate securitas. Now ejus qui te amat errat electio, quia te nihil melius: kon spes fallitur, quia nihil amatur fructuosias ; non modi excessus timetur, quia in tui dilect nulls modus preseribitur ; non mundialis ami tig diremptrix mors formidatur, quin vita non mo= ritur. In tui dilectione non. timetur offensio, quia ‘nulla est, nisi ipsa deseratur dilectio; non inter= venit ulla suspicio, quia judicas ipsius conscientiay testimonio. Hic jocunditas, quia timor excluditur; hic tranquillitas, quia ira compe: 3 hic seeuri« tas, quia mundus contemnitur. Coepisti interim paulatim sapere palato meo, quanquam minus sano, et dicebam: O si sanarer! Et rapiebar ad te; sed iterum recidebam in me. Et tenebant me quasi compeditum ea, que per carnem delectabiliter sen= ticbam, vi quadam consuetudinis; sed magis pla- cebant ea, quae animus conjiciebat vi rationis. Ex dicebam spe in anribus etiam aliorum, Ubi, rogo, modo sunt omnes delicie nostre, omnes volupla- tes, omnes jucunditates, quibus usque in hanc ho- ram usi sumus? Jam nanc hoc momento temporis, quid inde sentimus? Quidquid jucundum fuit, hoe abiit : hoe solum de his omnibus superest, quod conscientiam pungat, quod timorem mortis incu= tiat, quod nos ztern damnationi addicat. Com queso, omnibus divitiis novtris, omnibus , omnibus honoribus, id unum famulorum i, quod mortem non timent. Vilui ipse mibi in his verbis, spe, et febam aliquando amarissima contentione anime, Viluit mihi quidquid aspicie~ bam, sed earnalis delectationis consuetudo premo- bat. Sed qui gemitus compeditorum, et solvis filios interemptorum, dirupisti vincula mea ; et qui meretricibus, et publicanis fers paradisum tuum, ‘me omnium peccatorum primum convertisti ad te. Et ecce respiro sub jugo tuo, et repauso sub onere tuo, quia juguin tuum suave est, et onus leve ent. CAPUT XXIX. Quantum errent, qui de Dominici jugi asperitate cam ‘anlar, cam, quidguid laborts endian! ex religsits ss ; quidguid reguiei, ex infusione Errant, Domine, errant; falluntur, qui ignoran- tes semetipsos, et quid in se agatur non adver tentes, de jugi hujus asperitate ac oneris gravitate causantur. Quid ergo, ingui jugo supposui tu qui videris huie se cervices, a¢ oneri humeros sub- jase, nunquam laboras? Imo perszepe. Nam ho- die quoque nonnibit laberavi, Cum enim paulo in- cautius mihi verbum ex mus quidam meus moleste accepit, ut etiam offen- sionem suam vultu proderet, et prostratum me ad pedes ejus paulo tardius erigeret. Nec adhuc plene exsudavit animus meus meerorem illum : Domine, tu seis; non ideo quia ego tarde erectus, sed quia ille offensas, et ego incaulo sermone preventus. aritatem, qua ei ma- facilius. ser- mmo subrepsit, secundum id quod vulgo dicitur, im facit. Et une, Domine, inspector infirmitatis mee, medi ‘eas anime mew, unica spes salutis mea, tibi soli peccavi, etiam quod in ipsum peccavi. Non enim ideo peceatuin est, quia illum offendi; sed quia ne offenderem tu prohibuisti. Tibi, Domine, 1ibi sali peceat, quicunque peceat; quia, cum precatur, aut oon it quod jubes, aut tit quod probibes. Homicidium, Domine, peccatun est ; uia ta dixisti : Non occides (Exod. xx). Et ideo cum tu aliquando diceres : Occide, non solum pec- catum nou fuit oecidere, sed scelus maximum, te jubente pole occidere. Fraudem quoque Jamuat tua kx; et tamen cum, te jubente, mutuatis vasis 1 vestibus Hebrazi spoliarent Argyptuin (Exod. xv), quoniam tibi paruerunt, non utique peccaverunt. Dicis nibilominus : Non fornicaberis; et ilciroo fornicari immanissimum scelus est; nec tamen, te jubente, dubitavit Propheta wus sumere sibi uxo- rem fornicariam ut faceret filios fornicationis (Ose. 2) qued utique non faceret, si cxorio vineulo sibi eam copulasset. Quanquam dubitetur trum ad lit- teram sic factum sit. Tibi ergo soli peccavi (Peal. t). Neque occurrit in Seripturis, boc facile homini di- clum, bi peceavi, quanquam dictum sit : In te peceavi. Nescio quid magnum innuit, quod di- lum est, tibi. Quid est ergo , Libi soli peccati, nisi : uo arbitrio zslimandum est peccalum meumn, tuo arbitrio judicandum, tuo arbitrio pnniendum? ‘Tibi soli peccavi. Ut quid. parat lapidem Judzeust Tibi soli peccavi. Qui sine peccato est, inquit, ve- trum, primo inillam lapidem mittat (Joan.v1 cui congruit de peceato judi- quod hoe constat esse pec- cotum. Tu ergo, Domine, tu ignosce quod pec- ibi soli peceavi. Quia tamen ef in illum ‘peceavi, projiciam me adhuc ad pedes ejus ; tu au- ‘em inspira ei, ut eb ipse ignoscat, quod illud of- fendi ; quanquam sicut tu seis, tune cum offenstere ‘pon cogitavi, non volui. Sed ut redeam ail priora : ‘SPECULUM CHARITATIS, — LIB. h. we ‘A nunquid hic labor meus de jugo Dominico, et non otius'de morbo proprio? Sentio profecto quidquid mibi est tranquillitatis, quidquid pacis, quidquid est jacunditatis, hoc totum mihi hoe suavissimum jugum parturire ; quidquid vero laboris, quidquid fatigationis, quidquid denique gravitatis ex reli- quis mundialis concupiscentie provenire. Sub jugo enim illo, quod infelicissimz cervici mee Ba- bylonis, id est confusionis princeps imposuit, infir- mata est virlus mea, contrita sunt ossa mea: et. quamvis ex aliqua parte sit soluta captivitas, re stat tamen ex antiqua oppressione nonuulla infir= mitas : ex qua plerumque turbatur jam aliquautu- lum expertae suavitatis serenitas, donec ie qui Propi i ‘ur omnibus iniquitatibus meis, sanet etiam ‘omnes infirmitates meas, redimensque de interitu vitam meam corone( me in misericordia et mise- rationibus (Psal. cit) : cum corruptibile hoc indu- erit incorruptelam, et mortale hoc inducrit immor - talitatem : et impleatur sermo qui scriptus est & Absorpta est mors in victoria (I Cor.x¥). Interim ex jugi hujus suavitate non modica consolatio , et contra inditam indrmitatem nunnulla conBicta- tio. CAPUT XXX. Quod hi, qui de Dominici oneris gravitate queruntur, mundi potius onere comprimuntur. Proinde qui de jugi hujas asperitate causantur, forte gravissimum mundialis concupiscentize ju- © guin, act non plene abjecerunt, aut abjectum cum majori confusione resumpserunt ; ac a foris juguo Dominicum praferentes, sed ab intus humeros sx culatium negotiorum sarcinz: supponentes, labores et dolores, quibus semetipsos addicunt, gravitati que sicut dicit Joannes, gravia nou sunt idientes (J Joan, ¥), et ut canes proprium vou tum repasceotes, sub habita abstinentium, veu trem colunt : 6ub tunica peenitentium, ad mundia les glorias et honores anbelant; sub sacro amictu continentium, carnis sordibus maculantur; sub agnino vellere, lupinum gerentes animum, ac in- explebiliavaritia zstuantes, domum ail dor ‘agrum agro copulant, viduis non parcunt, orp D non miserentur, patrimonia sibi pauperum vendi-. cant, pro his ad lites et contentioues prowi, ad dicia parati, pro his continuis-curis eviscerantir, infammantur odiis, anxii cogitationibus dissipan- juia jugom non Domini, sed mundi asperum est, et onus mundi grave est. Porro jugum Domini suave est, et onus Domini leve est. CAPUT XXXI, . charitate perfectio, et quid a ceteris tidus diste Quid enim suavius, quid gloriosius quam mundi contempiu mundo se cernere eelsiorem, ac in bore conscientize vertice consistentem, totum mundum habere sub pedibus, nibil videre quod appetat nullum quem wietuat, nullum cui invigeat nih Quanta 538 quod possit ab alio auferri, suum esse; nibil quod ab alie ferri, malum esse; dumque in lam hzereditatem incorruptibilem, et incontami« nitam, et immarcessibilem couservatam in cael dirigit mentis obtutum, seculares divitias quasi coriuptibiles, carnales illeccbras quasi contamina~ tas, omncs mundi pompas quasi marcessibiles, quadam mentis nobilitate contemnere, et in illud propheticum exsulare : Omnis caro fenum, et om- nis gloria ejus tanguam flos feni; exsiccatum est fe- num et cecidit los, verbum autem Domini manet in aternum ? (Isai. x1.) Quid, rogo, dulcius, quidve tranquillius quam turbidis carnis mnotibus non agi- tari, carnalium incentivorum incendiis non aduri, ad nullum illecebrosum moveri aspectum, sed te- Pescentem rore pudicitie carnem spiritui habere substrata, non jam ad carnales voluptates ille- ctricem, sed ad spiritualia exercitia obedientis mam adjutricem? Quid tandem divinze teanquill:tati tam proximum, quam ad illatas contumelias non moveri, nullo supplicio, nullave persecutione ter- eri, unam mentis et in prosperis et in adversis habere constantiam, inimicum et amicum eoder ‘ocalo intueri ; ad ejus se similitudinem conformare, qui facit solem suum oriri super bonus et matos, et pluit super justos et injustos? (Matth. v.) Ikec simul omnia in charitate, et nonnisi in charitate simul omnia; ac perinde in illa vera tranquillitas, vera svavitas, quia ipsa est jugum Domini, quam si, Domino invitante, tulerimus, invenicmus requiem animabus nostris, quia jugum Domini suave est, et onus leve (Math. x1). Denique charitas patiens est, benigna est; non emulatur, non agit perperam, non inflatur, non est ambitiosa (I Cor. xutt), ct 3 tera, Proinde caters virtutes sunt nobis, aut qua fesso vehiculum, aut quasi viatori viaticum, aut quasi luceriia caligantibus, aut quasi arma pugnan- tibus : at charitas, que, licet ut aliz virtutes sint, us, specialius tamen ipsa et re- quies fatigato, et viatori mansio, et plena lux per- venient, et perfecta corona victori. Quid enim est fides, nisi vehiculum nostrum, cuo ad patriam ve- ieum nostrum, quo in uid quatuor illze virtutes, temperantia, prudentia, fortitudo, justi- fia, nisi arma sunt nostra, quibus pugnamus? AL ubi charitate, que isione perf tur, illis duntaxat quibus hie in fide inchoatur, mors fuerit plenius absorpta, nec fides erit, quia i cernitur et amatur, non est opus ut eredatur$ rit, quia brachiis charitatis Deum am- nibil restat, quod speretur. Verum tem- infla. pugnat contra libidines, prudentia contra errores, fortitudo contra adversitates, justitia con- tra inequalitates; sed in charitate perfecta castitas, ideoque nulla libido, contra quam puguat tempe- rantia ; in charitate perfects scientia ; ideoque nul- lus error, contra quem pugnet prudentia ; in cha- Mate vera beatitudo, ideo nulla advcrsitas, quan B, AELREDI ABBATIS RIEVALL, OPP. PARS. 1. — ASCETICA. ‘A fortitudo devineat; in charitate pacata sunt omnia, ideo nulla inequalitas, contra quam justitia vigilet. Sed nec fides virtus est, nisi per dilectionem opere- tur; ce spes, nisi quod speratur ametur. Porro si subtilius advertas, quid est temperantia, ‘amor, quem nulla volupta ; quid pruden nisi amor, quem nullus error seducit ; quid forti- tudo, nisi amor fortiter adversa sustinens; quid justitia, nisi amor equus quodam moderamine in sequalitates hujus vilze componens; in fide ergo cha- rilas inchoatur, et in ceteris virlutibus exercetur, in scipsa perlicitur. CAPUT XXXII. Quomodo opera sex dierum ceeteris aptentur virtuté- ‘ona; septimi vero diei requies charitati assigne- tur. B Sit ergo fides nobis quasi primus dies, quo fide- les ab infldelibus, quasi lux a tenebris separamur. Sit spes secundus, per quai in ecrlestibus habi- tantes, et pro fidei merits sola super eatestia spe~ antes, ab his qui terram sapientes, et 2 Deo sola lerrena flagitantes, sub coeli firmamento aquarum instar dilabuntur et Muitant, Deo promovente, di- scernimur. Temperantia nobis quasi dies tertius illucescat, in quo membra nostra que sunt super terram mostificantibus, ac carnales coneupiscentias quasi aquas amarissimas necessariis terminis coer= centibus, apparcat cordis nostri arida et inaquosa, sitiens Dominum Deum suuin. Jam vero pradentia ¢ quasi diel quarti lumen erumpat, per quam inter facienda et non facienda, quasi inter diem et no tem, dividamus : cujus a‘miniculo lumen sapien- liz velut solis splendor effulgeat ; lux scientize spi- lis, que in aliquibus nobis creseit, in aliquibus deficit quasi lune decus appareat ; per quam eliant precedentium patrum exempla quasi stellarum glo bos mens devota suspiciat ; per quam i annios, menses et horas, dividat; quid distet licet inter cos qui ante legem et sub lege ? quid ter hos et illos qui sub gratia? quid singulis con- Yeniat? que prateepta, que tempora, qui mores, qua sacramenta, equa examinatione disceruat ? Si nobis fortitudo quasi dies quintus, per quam hujus maris magni et spatiosi, sweuli videlicet hujus, pro- D cells toleremus; ac pisces spirituales, Deo ope- ante, effeeti, vitam nostram inter undas tempesta~ tesque servemus; ac mentis nostra desideria simul et affectus, quasi volatilia pennata ad ecelestia eri gentes, et ca quee sursum sunt sapientes, multi ces bonorum operum fructus Deo benedicente red- damus. Porro diem sextum nobis justitia dictet, per quam divinam similitudinem reimluti, atrocis- mis vitiorum bestiis, terrenisque desideriis, quast reptilibus, corporisque motibus, quasi jumentis, generosa auetoritate imperemus, agentes, ut corpus menti, mens Deo sulxlatur; sicque, justitia dictante, euique quod suum est, tribuatur. Hic iterum bene- dictio, non jumentis, non reptilibus, sed hominibus. Monemur plane de hae, historia, licet; ad) literass ss? facta splrituales capere fructus, qui 1 volatilibus ecli Dei benedictionem legimus ac- cessisse; quam tamen bestiis ac jumentis, sive repiilitus terrz, divinam largitalem non cernimus contulisse, quanam et ipsa creseaut, ct multipti- eomtur, quod muneris et volatilibus prarfata hene- dict one, Deus cernitur goncessisse. Sic enim seri ptuin est : Benedizit ilis Deus, vicens : Crescite, et ivi, et replete aquas maris, avesque mul~ tur super terram (Gen. 1). Bestiis et jumen nitil horum. Nimirum virtotibus sanctisque alfe- tidus, quos piscibus vetatilibusque credinus com- parandos, deketur Lenedictio, debetur mnuiplicatio, debetur 54 generatione suecessio, Verum, sicut homini, ad Dei iinaginem et similitu ‘inem ervato, bestiz et jumenta, Deo ben tur; sic in ipsam imaginem et similitudinem justi- is reparato, spitituales Lestie de qu sta: Ne tradas, inquit, bestiis animans con- Aitentent tibi (Peal, ixxin), quibus suecessio non dcbeur, Dei imperio substernuntur. Restat septi- mus dies, id est Sabbatum, in quo omnia ista opera consummantur, in quo requies vera suscipitur, in quo labori nostro terminus ac finis indicitur. Ipsa 4st charitas virtutum omnium consummatio, san- ‘cicrum animarum suavis refecto, honesta moruin compositio. ipsa railix, ex qua oumiia boua opera perl iuptur, Ipsa septimus divs civina nos gratia ‘elicit; ipsa septiiaus mensis, in quo post tentatio~ num d.luyium arca cordis suaviter requieseit, Huic servit temperantia ; prudeutia vigilal; ailitat forti tudo ; justitia famulatur, * CAPUT XXXII, Quod in hac vita cetera virtutes charitati famulen- tur ; et post istam vitam in charitatis plenitudinem transja dendee sint, Cum enim sit temperantiz, ut illeecbrosos car= nis animive motus cobibeat ac retundat, ne sci Leet noxize voluptatis dulcedinem germane dile~ Ctionis suavitati mes illecta preponat, prosen- tizeque pervigil eura inter amanda et non amanda discernat, ne cor incautum charitatis colore cup ditas pall.ata preven at, roburque fortitudinis non ‘ob aliud se mundi hujus adversis opponat, nisi ut rebus quibusque conglobat:m irruentibus, nequaquam lo- gem chatitatis animus oppressus excedat, patel Profecto hee tria viriutum voeabulo sic esse cone senda, si corum usus ail charitatem obtinendam vel conseivandam omuimodis dirigatur. Alioqui_ nec ‘Virtus temporantia estimatur ; que etsi carn s pru- ritum coutegat vel refrenet, dum tamen mens no- mine castitatis in avaritiain turpis quests abu- titur, tam perniciosam interioris hominis laseiviam non coercet. Sed nee virtus ea est prudentia judi- canda, qua quisque fallere doctus, non inter amanda ef non amanda, sed inter lucra temporalia damn: que discernit, ac charitatis sine reliquo, alivrum pernicie sibi commodi q SPECULUM CHARITATIS. — LIB. 1. ente, sub.un- B 1:0 voto cedentibus, vel etiam asperis D cum scilicet ex hoc Sabato, qu piam eomparare con- - 538 scibus maris A tendit, Absit autem ut fortitudo Catiling inter vir tutes numeretur; quia, licet omnia adversa inere- ro hae tamen fortita- dine nonnisi potenti mundialis, vel certe propria voluptatis pretium captans, semetipsum debito vi tuti_ premio defraudavit, Proinde quantumcunque sibi temperans popularis glorise cupidus videatur, quantumlibet prudens pecuniosus quispiam et astu- tus vulgi judicio cestimetur; quanquam ctiam im= ‘mani stupore durescens philrsophus quis nuillis ad- rersitatibus moveatur : quidqnid de radice charita- tis non pullulaverit, a vi strandum nostri philosophi censuerunt; quidquid structure recta linea ad cu im illum unum non dirigitur, extra spiritualis arcs fabricam metien- dum subtiliter perviderust, Agit itaque vera tem- perantia, ne illecta vera prudentia, ne decepta vera fortitudo, ne oppressa mens rationalis normam charitatis excedat. Verum ut sui sectatores in re~ guum suz tranquillitatis charitas perfecta transiu= lerit, cunctis jam carnis illecebris cum ipsa carnis mortalitate consumptis, cunctis errorum tenebris diving lucis contemplatione decussis, certaque se curitate mundi hujus succedente molestiis, deposi tis, at ita dixerim, quibus hoc belli tempore ntitur armis, sola sui suavitate reficiet ipsa victores. Ita enim tune extere virlutes in charitatis plenitudi- nom gese refyndent, ut in illa felicitate nihil aliad fomperantia, prudentia, fortitadine putetur quam charitas ; tam casta, ut nullis tentetur illecebris tam lucida, ut nullis interpoletur erroribus; tam valida, ut nullis omnino appetatur adversis. Cujus tranquillitatis statum Dominus mystico nobis ser- mone promittens, et axferam, inquit, malas best de terra, et dormire vos faciam fiducialiter (1 xvi). Atrocissimis namque passionum bestiis a terra nostia, carne scilicet, quam gestamus, abla- caelesti nos faciet somno soporari, cum inimonso tis pelago absorpli, ac ineffali- t se est Deus, pe- renne illud chavitatis Sabbatum celebrantes, quod S. Isuias propheta describit : Et erit, inquiens, me.- is ex mense, et Sabbatum de Sabbato (Isai, uxvt quedam chariia- tis initia degustantes, quantum diei sinit maliting ‘a negotiosis actibus feriamur, in illud perfectum fuerimus introducti, ubi nulla interpellente mot stia, nulla carn's prepediente miseria, diligemus Dowinum Deum nostrum ex tota anima ibaa. ex tola virtule nostra, et ex omn.bus v * stris, et proximos nostrus tanquam nosheripaes (Deut, v1). Porro justitiam, qua cuique qM@Psuqm ‘est tribuitur, secundum illud Apostoli ; Reddite om- nibus debita ; cui (ribuium, tributw ‘ui timore n, timorem ; cui honorem, honorem (Rom, xt), fra- ernie dilectionis quoddam dixerim incentivum, cujus quidem initium est, nulli nocere ; profectus, sine querela se omnibus exhibere, Plu imum ci 330, sibi aliorum mentes benevolentize suavitatc conci- iat; qui quieta sui conversatione offendit neminem, ‘obtemperans senioribus, contemperans zxjualibus, junioribus condesceudens ; primis timorem et re- verentiam, mediis honorem et gratiam, posteriori bus humilem exbibens compassionem. In re quo. que pecuniaria hae virtus ad charitatis bonum pro- ‘vocal intuentes; que secundum pramissum Apo- stoli preceptum non diflert debitum, donee exigat importunus exactor, sed cum quadam potius hila- ritate praevenit repetentem. Si ergo hac virtus em- poralium tantum dispensationes amplectitur, nec jimi status vereor abrogare : quo summa illa quiete, singulis secun- dum merita vel pramis, vel supplicia dispeusante, il irrevocabili damnationis sententia feriunt ill eterna ieatitudinis premio munerantur, ut, cum fuerit utrobique atcrnitas,-nulla temporaliam ponsit esse varietas. Verum si altius ipsius justitie Fegulas contempleris, nemo melius, nemo perfect unicuique quod suum est tribuit, quam is qui dili- git diligenda, et tantum diligit, quantum sunt di genda; Deum seilicet supra seipsum, proximum tanquam seipsum ; Deuin nonnisi propter ipsum, se et proximum nonnisi propter Deum, Vides, ni fal- Yor, ex charitatis perfectione perfectionem pendere Justitia, ut cerit, tantum et requiescit. CAPUT XXXIV, Intereeniente morte amici, triplicis cone consideratio differtur, et in ejus epitaphium pri mus ic liber terminatur, Consideranda quapropter ila tria videntur, que in mundo esse sanctus describit apostolus : Conca piscentia carnis, concupiscentia oculorum, et super= bia vite (I Joan. 1), ne forte, quidquid minus ju- eundum sub Dominico jugo perferimus, ex harum passionum virulenta radice procedat. Sed ulterius progredi dolor probibet, et ad flenli magis nego ium recens mors Simonis mei violenter impellit. Hine forte timor ile nocturnus, mentem exagitans meam. Hine terror ille somniorum, necessariam mihi quietem eripiens; quia videlicet diloctissimus meus subito rapiendus erat e terris. Nec miran- dum, si mea mens quadam sui perturbatione ejus presagiebalur exeessam, cujus vita tam deloctabi- iter fruebatur. Ecce jam simor, quem timebam, evenit mibi; et quod vercbar, accidit. Quid dissi- ‘anule ? Cur sileo ? fortasse idcirco manet super me ista tribulatio. Procedat ad oculas, procedat ad Ninguam, quod corde tegitur; si forte lacrymarum Bullulis, stillulisque verborum, coneeptam intimis precordiis mestitiam, cor dolemtis exsudet. Misc- Yemiut met, miseremivi mel, si qui estis amici mei, quia manus Domini tetigit me (Job xix). Mi- Yamini laerymantem, imo magis miramini viven- Yem, Quis enim non miretur Aelredum sine Si- ‘mone sivere, nist is qui uescit quam dulce fuit si- B, AELREDI ABBATIS RIEVALL, OPP, PANS 1. — ASCETICA. 5 ‘A mul vivere, quam dulce foret simul in patriam re- dire ? Patienter ergo ferte lacrymas meas, gemitum. meum, rugitum pectoris mei. Et ww, dilecte mi quanquam introduetus in gaudium Domini tui, ad mensam illius summi patrisfamilias delectabiliter epuletis, illoque novo genimine vitis in regno pa- tris, cum tuo Jesu feliciter debrieris ; patere tamen, ‘tibet bi loerymas meas, resolvam tibi affectu meum, refundain tibi, si feri potest, totum ani mum meum, Noli has lacrymas prohibere, dulcis memoria tui, mi charissime frater, ed Non sit tibi onerosus hic gemitus, quem non exc tat desperatio, sed affectus; nec cohibeas has lx- erymas, quas corte si meministi quo veneris, quid evascris, ubi illum tuum famitiarem reliqui cernes p ofecto quam justus sit dolor mens, quam flenda plaga mea. Dimitte me ergo, ut plagam paululum dolo- Fem meum. Meum : neque enim (a mors evda est, quam tam laudabilis, tam amabilis, tam omni- bus grata vita precessit, quam commendat illa stu- penda conversio tua, illa prasdicanda conversativ tua, illa beata perseverantia tua. Vere stupenda conversio tua! Quis enim non obstupescat, quis ‘non miretur puerum tenerum ct delicatum, cla genere, forma conspicuur, talem arripuisse viam, et sic arripuisse? Recessisti, mi du! ter nescius, et sapienter indoctu illius patriarehar egressus de terra tw tione tua, et de domo patris tui (Gen. x1), ibas qua ignorabas, veniebas quo nesciebas. Sed scichat ille, qui te ducebat, qui tenerum adhuc cor tuum flamma suz dilectionis succenderat, et tu in odo- Tem unguentorum illius currebas. Precessit te ille speciosus forma pre hominum, ille unctus suis (Peal, xu1v), cous et fortitudinis, itu scientie et pietatis (Isai. x1); et tu in odorem unguentorum istorum curre- bas (Cant, 1). Praecessit le humilisille spiritualis per ardua et montuosa, itinera spargens sua arouatibus myrriize et th ersi pulveris pigmentarit ; et1icin odorem ungueatorum isiorum currcbas, Pree vessit puerum suum pucr Jesus,ostendens ei priese- D pium paupertatis suze, reclinatorium humilitais suze, cubiculum charitatis sua, referium floribus yratiz sux, pinguescens melle duleedinis sux, respersua balsamo consolationis suz, et tu in odurem ua- grentorum istorum currebas. Nescio quid wagnu quid inefabile jam tne mens illa praegusiaverat, que corpuseulo fame deticienti, qua sescenti, feni pabulum eredidit gicbat pius puer a facie patris su faciem patris sui. Voluit quis suum, et domum patris 0 Regis filins, decorem suum, et essent du tno, quatenus cjus fieret pater per gratiam, qui illius est per naturam. Q niira devotio ; 0 mira sui ipsius oblivio ! Parum fuit mutator’ venerabe as et de cogna- ait Hi patriareliee Joseph, relicto mulieri A-gyptise pal- Yiolo quo tenebatur astrictus (Ger. xxx1x), nudum ‘eB manibus amplectentis elabi, sed insuper evan gelice perfectionis strenuus exsecutor, de crastino non cogitabat, Denique iter laboriosum satis sine viatico arripiens, deficientibus jam jamque pre inedia membris, « audivi, inquit, servos Christi erbis pasci. Quare non et nos? » Divertensque Paululum ab itinere, ceepit carpere. « 0, inquit, quam dulce! 0 bone puer, quid tibi saplebat ? ‘Quid rogo, herlia-illa, an fides ; fenum, an chari- tas? Sapielat plane, sed Jesus in corde ; et ideo fenum in ore. Unde, queso, ande ista puero? Tua Sunt ista, Domine Jesu, qui das et accipis, prae- ‘tas, et exigis. Quis enim tibi dat aliquid non tuum? Sed et si quis dare voluerit, quod a te non acce- pit, non ‘Aceepit igitur, Do- mine Jesu, puer iste; accepit a te, et reddidit ; ac- cepit, et obtulit. Accepit et obtulit hanc mentis de- volionem, hunc fidei fervorem, hunc dileetionis ar- dorem, . Tua ergo omnia, Domine, qui primordia conver= siouis ejus his miraculis dedicasti, qui_pise con- ‘versationis ejus gratum postmodum seerificium su- scepisti, qui nunc holocaustum illad acceptissimum in sablime illud templum tuum misericorditer trans- tulisti, Ibiin sinu Abrabe requieseit Simon meus, dulcissimus amicus meus, tuus autem pauper, Do~ mine Jesu : ibi requiese tus de morte ad ‘vitam, de labore ad requiem, de miseria ad felicita- tem. Ecce qui dolere cceperam, inveni unde gau- deam, Inveni plane, sed in le, mi dilecte frater, mon in me, Nolite, ail, flere super me ; sed super ‘wos ipsas flete (Luc. xxi). Tibi, mi dilecte frater, tibi congaudeo ; sed mihi condoleo. Tibi ganden- dum est, ego Mlendus, ego dolendus, qui possum sine Simone vivere. Mirum tamen, si vivere dicen dus sum, cui ablata est tama portio -tam dulce solatium peregrinationis mez ; tam uni~ cum levamen mi scera mea, qu -~vivere dicor? miserum, 0 dolendum vivere! sine Simone vivere. Flevit patriarcha Jacob filium suum (Gen, xxxvn): flevit Joseph patrem suum (Gen. L): fievit sanctus David: Jonathan charissimum suum (27 Reg. 1). Omnia hae mibi unus Simon fuit. Fi- ius wtate, pater sanctitate, amicus eharitate. Plora ergo, miser, charissimum patrem tuum, plora aman- tissimum filium tuum, plora dulcissimum amicum tuam, Rumpantur cataracte mieeri capitis, dedue ‘cant oculi lacryinas per diem et noctem. Plora in quam, non quia ille assumptus, sed quia tu reli- ctus. Pater mi, frater mi, fli mi, quis mihi det, ut ego moriar tecum ? Nollem enim pro te. Hoe enim non esset tibi, sed potius mihi consuluisse. Dice- bat quidem hoc de filio parricida sanctus David : Absalon fili mi, fili mi Absalon, quis mihi det, ut 90 moriar pro te ? (II Reg. xvut.) Nunquid hoc ixit de Jonatha amico suo? Nunguid hoc Joseph SPECULUM CHARITAT:S. — LIB. I, Bua ici deban ; de pece mors peccatorum pes A de patre suo ? De Peniteret, esset qui fleret, esset cui misereretor Deus, ne in sternum periret. At illi translati ad re quiem non erant i candi ;, non erat tot timorib subjiciendi. Denique Rachel plorans filios lari (Jer, xxx1). Quid plorabat? Adectus, Adfectus autem consolaretur, si flius a mortuis revocaretur, ejus aspectibus mater iterum frueretur. Hoc no- Juit Rachel. Quare ?.Quia retur, de beatitadine in miseriam devolveretur. No- duit gutem ut filius revocaretur : sed ut illa ad B fiium in requiem assumeretur. AGectus filios re~ quirebat, ne revocarentur, affectui ratio obsistebat mattis vero assumptionem divina providentia dif ferebat : deo Racket plorans filios suos noluit con- solari. Similis causa mihi. Doleo dilectissimum meum, unicordem meum mibi erepium, gaudeo cum in eterna tabernacula assumptum. Queerit af- fectus dulcem ejus prasentiam, qua delectabiliter pascebatur : sed non acquiescit ratio, ut dilecia mibi anima carne solata iterum caruis miseriis ad~ dicatur. Optai aniina mea simul cum ila sua por- tione frai amplexibus Christi, sed obsistit infirmi- tas mea, obsistit iniquitas mea, obsistit etiam divina providentia, Certe qui paratus erat, intravit cum ¢ SPonso ad nuptias ; mihi misero adbuc clausa est janua (Matth, xxv): Utinam, Domine Jesu, utinam quandoque aperiatur ! Spero autem in tua cordia, Domine, quod aliquando aperiatur. Prax misi primitias meas ; praemisi thesaurum meum ; premisi non modicam mei portionem. Sequatur ad ts quod mei restat, Ubi est thesaurus meus, ibi sit et.cor meum, Sequar hic, Domine, itinera cjus, ut in te fruar consortio ejus. Et poteram quidem, Do~ mine, licet lento pede, cum oculis hic objiceretur pia conversatio ejus ; cum superbiam meam retun- deret conspecta bumilitas jus, cum inquictudinem meam reprimeret considerata tranquillitas ¢jus, cum levitas mea constringeretur freno mira gravi~ 4atis ejus. Memini me sepe, cum oculis hue illuce D que discurrerem, ad unum ejus aspectum tanto pudore perfusum, ut subito intra memetipsum re- ceptus, manu gravitatis omnem illam compesce- rem levitate, ac me ad me colligens inciperem mecum aliquid utile actitare, Simul quidem loqui ordinis -nostri probibebat auctoritas, sed loqucha- tur mihi aspectus ejus, loquebatur mihi ineessns ejus, loquebatur mihi ipsum silentium ejus. Aspe- clus pudicus, maturus incessus, gravitas in 8.r- mone, silentium sine amaritudine. Denique hoc ultimo anno vite suz, quasi fu ture vocationis suz non inscius, quanta tranquil- Titate, quanta pace, quanta cireumspectione vitam exigebat ! Videbatur quast omnium exteriorum , ctiam mi oblitus, ac infra quasdam suse mentis > Bas B, AELREDI ABBATIS R inclusas angustias virum xisse, quem sanctus Jeremias propheta describen Bonum est, inquit, viro, cum portaverit jugum ab adolescentia ; sedebit solus, et tacebit, quia levabit se super se (Thren. 1m). Suscepit quidem jugumn 4i scipline tuz, Domine Jesu, florescente ziate, eli- gens aretam illam viam quae ducit ad vitam, lore vultus sui vesci pane suo, et alieno juiicio ym subdere voluntatem, Portavit etiam grave jue gum infirmitatis ab ipsa adolescentia, qua cum us- que ad extrema ejus per octenniuni, ut reor, sine nila interpolatione paterno flagellasti affectu. Et deo exter il pene inveniens quo oblectare- tur, in interiorem sux mentis sulitudinem sese re eluserat, solus sedens et tacens, non tamen otio torpens, Scribebat enim vel legelat, vel medit-tioni Scripluraram, quippe cui erat vigil sensus, secre- tins intendebat, Vix eum privre saltem de necess riis loquebatur, Ineedebat tanquam surdus non fudiens, ct sicut matus non aperiens os suum, fa- etus sicut homo non audiens ct non habens in ore suo redargutiones. Verum si quis eum accepts oc-" easione quotihet conveniret afatu, tanta mox re- dolebat m ejus sermone suavitas, tanta in vultu Sine omni dissolutione spparebat hitaritas, ut quam fuerit silentinm ejus vacuum amasitudinis plenum duleedinis, et modus loquendi, et humil proderet audiendi. Ecce q cece isi. Quo ahisti, o exemplar vitze mew, compositio Torun mevrum ? Quo abisti, quo rreessisti ? Qui faciam ? Quo me vertam ? Quem mili jam sequen. dumm proponam ? Quomode avulsus es ab amp'exi- Lus meis, subtractus oculis meis, sub:tuctus ocul meis? Amplexahar te, dilvete frater ; non carne, sed corde. Osenlatar te, non oris attactn, sed men i versionis mez aiicitiam susrepisti, qui te pre ewteris familiarem exhibuisti, qu sceribus anime tue me Hugoni associast enim tibi erat civea utrosque dileetio, tam similis mm una devotio, ut, sicut mih vecbis tus prefer- omuino preseutem habuisti, diseedens pransentem notuis An parcentum utrique, seilicet et tibi et mihi wsti= He eos CoLSpetHs tHus exitus ablictaret, et ketum tuuni exitum ae tanquillam dolor meus ‘Yel moilice contrista quod magis ere- do, ti na peospexit, ut tranquillam 3e pal n desideratar iam aly hujus v cam omni tranquil- Aitate traxsferret, ae corp rei habitaculi vineulam, te pene n tanta solveret facilitate, ut nee modiens mortis timor dilctam sib aniyi/ain staret ? Denique is qui Ietulo aceubabat tno, te vicina: mortis deprehendit indicium : jinjo vultus lon pullaw in ‘ALL. OPP. PARS I, — ASCETICA: lun expressius depin- A hilarior, sermo facilior, spem revocandz salutis B qua pre us augebant. Porro cum caput tuum suaviter recli 908, oldormisse te eredidit, non obiisse. Tibi ergo, mi dilecte frater, tibi cou- sultum est, qui cum tanta tranquillitate transiisti, quti pacifies tua morte, a pacis ministris te fuisso susceptum, manifestissime prodidisti, Nec mirum. Non enim horam illam horruisti, sed potiue desi- derasti, qui pridie quam a nobis discederes, visi- tan te monasterii nostri preposito, nullas te al- fecisti, o amara mors? quid profeci cerle tabernaculum ejus, in quo peregrinaliatur sed rupisti vinculum quo tenebatur. Obruisti don cilium quo interim fruchatur, sed tulisti sarcinam nehatur. Scimus, inquit Apostolus, quoniam si terrestris donus nostra hujus habitations dissol- talur, quod edificationem habenus domum non ma~ mufactam a Deo, eternam in calis (II Cor. ¥).Ergo jam illa anima amica virtutibus, quictis cupida, sa sapienti«, vietrix nature, exuto hujus ear nis involucen, liberioribus, ut ita diserim, pen ad illud sublime et purum bonum evolat : ac diu cupitis Christi excipitur amplexibus. Sed caro, in- quis, terrae mandata, in cineres solvitur. fta plane. Sed quid exsultas 7 Mortua est, ut vivilicetur ; dis- solvitur, ut melius reparctur. Seminaia est in eo» ruptione ; sed surget in incorruptione. Seminata est in iguobilitate, sed surget in gloria. Denique se- minatuin est corpus auimale ; surget spivituale. Ubi est, mors, victoria tua ; wbi est, mors, stimulus tuus 2 (1 Cor. xv.) Certe ubi videris in eum aliquid \le convinceris profuisse. In me ergo to- tum tuam virus exomuisti ; et illum appetens dira mihi vulneta infixisti. Ego ego tuli, quod amaritu- dinis, quod acerhitatis, cui ablatus est dux tei, magisterium conversationis mem. Sed qui nam est, 0 anima mea? quod dulce illud funus tam diu sine lacrymis aspexisti ? Quid est quod dil lum tibi corpus iMtud sine osculis dimisisti ? Dute- ham miser et rugiebam ; etab intimis precordiis trale!am longa suspivia ; nee tamen flebam. Tan- tumque’ mihi dolendum esse peryidebam, ut nec dolere me crederem, etiam cum vehementer dole~ m solum pro duobus p rem. Sie postea seusi. Tantus quippe stupor men- tem invaserat meam, utetiain nudatis jam ad la ‘acrum miembris transisse non crederem. Mirabar cum, quem arctis dul strinxeram, subito elapsum manibu Dar aniwam illam, que cum mea una erat, sine mea corporis exuti posse complexibus. Sed jam ces- sit ille stupor affectui, cessit dolori, cessit compas Nune quid agitis, oculi ? Nolite, queso, "par- cere: nolite dissimulare, Prabete in exsequiis, di- Jeet met quidquid habeti, quidquid potetis. Quid exulieseo $An solus plore ? Rece quot undique la not sis ceryniae, quot gemitu: jreheniendw? Sed excusant nos tae lacryma, morte amici gifediga dean. Domine Jesu, quasi BS tuam insinuantes eharitatem. Induisti Domine, no- ster infirmitatis aflectum, sed quando voluist len et non flere potuisti. O quam dulces laerymar tue! quam staves! O cuantmm sapiunt anxize ymenti mee! quantum consolantur ! Ecce, inquiunt; qromodo amabat eum (ibid.). Et ecce quomoto eas Simon amabatur ab omnibus, amplectebatur ab ‘Omnibus, ab omnibus fovebatur. Sed forte judicant une aliqui fortes Iaerymas’ meas, nimis carnatem existimantes ainorem meum. Interpretentur eas, ut ‘volent ; tu autem Domine vide eas, respice cas. Vident alii quid exterius agitur, quid interivs pa- jar non atiendunt, Ibi tu Domine. Certe in oculis meis nihil habuit bie servus tuus, quod vel impedimento ei sit ad tuos transire amplexus. Sed nemo scit hominum quid agatur ‘in homine, nist spiritus hominis qui in ipso est. Tans autem, Do- mine, oculus penetrat usque ad divisionem anime et spiritus, compagum quoque et medultarum, et est discretor cogitatienum, et intentionum cordis. laudabilis servus : Var etiam lan- rite hominum, si remota pietate discutiatur, Ecce, D.mine, unde timor meus, ecce unde lacry - me, Attenile eas, 0 piissime, duleissime, misericor- issime. Suscipe eas, o unica spes mea, unnm et Solum refugium meum, finis intentionis mee, Deus ‘meus, misericordia mea. Suscipe eas, Domine, sa- crilicium, quod tibi offero pro dilectissimo amico meo, et si quae in cum maculz resederunt, aut ignosee, aut 1 puta. Ego, ego pereutiar, ego Aageller, ego totum pentam; tantum, queso, ne Alli abscondas beatam faciem tuam, ne illi subtra- has duleedinem tuam, ne illi differas piam conso- Jationem tuam, Experiatur, mi Domine, duleedinem misericoriize tue, quam tain vehementer optavi de qua tanta securitate presumpsit, quam tanto affect conmentavit, que ei tam delectabiliter sa- uit nocte illa, ewn exteris sese ad quictem reci- Pientibus, uno ei fratre ad excubias reliéto, iu hane SPECULUM CHARITATIS. — LIB. It, ), exprimentes quidem nostram affectionem ; sed A vocem gratulabundus erumperet : Misericordsam; 80 misericordiam, misericordiam. Conabatur, ut aivnt, versiculum illum ex integro psollere : Misericor- diam et judicium cantabo tibi, Domine (Psal. ¢), Verum, ut reor. primi illius verhi duleedine revo~ catus, in cjus repetitione familiarius immoratus, denique convertens se ad euin qui ejus Iretulo asst- debat, eumdem sermonem crebro repetiit, Ceruens quoque illum quodam quasi stupore suffundi, velut indignatus tantam ejus insensibil.tatem, quod vide~ ficet simili non perlunderetur duleedine, simili sa- pore frueretur, carpit manu quasi velle excitare jum, et expressiori, aretiotique voce ingeminat : sericordiam, misericordiam, Quid est quod intucor, mi Domine? Videor milii certe quasi oculis cerne « mentem illam, ad bujus versiculi haustum quodam incffabili gandio resolntam, dum cerneret peceata sua, immenso hoc pelago divine miserationis ab- sorpta, nibil reliquisse quod premeret, nihil quod ¢jus conscientiam vel mouice obfuscaret. Libet i tueri animam illam, foute divine miserieordiz dilu- tam, deposito pontere peccatorum, ipso naturali impulsn levissimis quibusdam moribus ad superio:a ‘eonari, carnisque exuviis jam jamque exui gesticne ipsam tantum Dei misericordiam, cui tota ine nititur, meditari, Eia, convertere nune, 0 anima, m tuam, quia Dominus benefocit tibi ; 4 locum tabernaculi admirabilis, usque ad n vore exsuliationis et confessis prosequar te qualibuscuuque precibus meis, prosc- quar te affectu meo, prosequar ipso singulari Bc~ nostri icio. Et tu pater Abraham, etiam atque etiam extende, ad suscipiendum hune pauperem Jesu, alium quemdam Lazarum (Lue. xvi), manus (uas, aperi gremium tun, expande sinum, et a vitze hujus miseriis revertentem pie su- scipe, fove, consolare. Milli quoque misero, quali- cunque dilectori suo, in ipso sinu (uo cum ipso aliquando locum quietis indulge. Amen. LIBER SECUNDUS. In quo obviat auctor querelis quorumdam. CAPUT PRIMUM, Qxid in primo libro proposuerit considerandum : et ‘quod mantfeste vitiosi ab hac sint consideratione removendi. Superiore opusculi hujus parte de charitatis per- fectione disserentes, in ea omniuin virtutum sum- mam consistere, sicut valuinus, demonstravimus. Neque enim virtus dicenda est, quam radix ista non protulerit; nec opus petfectum astimabitur, quod finis iste non concluserit. In hae et legis consum- maatio et evangelica probatur esse perfectio : cum D in ca et spiritualis interior exteriorisqae hominis circumeisio, vera mentis sabbatizatio; veritas sacri ficiorum, et omnis sit plenitudo pracceptorum. Et de cireumeisione quidem superius pauca perstrinsi~ mus, mentis sabbatum nusquamn, nisi in charitate esse, aut esse posse, ostendimus, Ipsa est namcue jugum illud suave, et onus leve, ad quod nos Sat vatoris invitat clementia, Et invenietis, inquit, re- quiem animabus vestris (Matth, x1). Verwmn, quia plerique nostrum, qui videmur baie jugo suppo suisse cervices, iu mullis convincimur labora-a, Ba conati sumus ostendere, captivitatis jugum bune A zstus wstibus a parturire laborem. Unde tria illa proposuimus con- sideranda, in quibus evangelista Joannes omnige- nam videlur comprebendisse cupiditatem, concu- Piscentiam scilicet camnis, concupiscentiam oculo- inet superbiam vite (I Joa, 11). Sed interve~ niente morte dilectissimi nostri interruptum est epus : aliquodque tempus lacrymis et planctui dulgentes, bane considerationem alteri exordio reservaviinus. lyitur ut a Pauli verbis sumamus initium, dicimus quia radiz omnium malorum est expiditas (J Tim. v1), sicut a diverso radix omnjum ‘virtutum charites, Proinde quandiu in ipsis anima preconiiis radix hee virulenta resederit, licet sum matin quidam ramuseuli recidantur, germine red» ‘vivo necesse est alios pullulare, donec radix ipsa evulsa radicitus, unde perniciosissima vitiorum soboles oriatur, ulterius non relinquat. Porro sunt quidam, qui manifestioribus, et, ut ita dicam, cras- sioribus implicati vitiis, confusionis sus notam prima mox fronte praelendunt : quos a presenti consideratione astimo semovendos; quod eorum ‘mentem omni vacuam requ’e satis superius demon- ‘stratem sit. At coque oni probat auctoritas (Matth. x1), videmur mentis hus smeros subjecisse, et tamen convineimur laborare, ‘os, inquam, professores crucis Christi, assumpta clave verbi Dei, reserentes claustra pectoris wos ‘el penetrantes usque ad divisionem anima ac spi- rilus, compagum quoque ac medullarum, discerna- amus cogitationes et intentiones cordis; et si ‘adulatoria palpatione quid in ipsis animze recessi- bus secretius latitet pervidentes, ipsos potius mor- borum ra 16 eruere conemur. CAPUT I. Quod labor exterior pro interioris qualttate formetur, ‘et ab illo oliquando minwatur. Sane labor iste non carnis, sed cordis est, sicut ¢ requies de qua agimus, cordis constat esse, non carnis, quanquam exterior labor pro interiori qua- Titate formetur, nec dicendus sit exter or labor ullus, si interior fuerit nullus. Verbi gratia, attende ve- natores vel aucupes, vel quoslibet talium vanitatum sectatores. Si exteriores corporis. motus perspexe- ris, quid laboriosus? Si mentis qualitatem, quid deleciabiJius? Idipsum, etiam iu Iaudabilibus indi- care facillimum est. Quantus apostolis labor exte- ‘Yior ! eum in carcerem traderentur; cum astringe- rentur vineulis; cum flagris aceerime cederentur. Et tamen ibant gaudentes a conepectu coucllii, quo~ niin digni habiti sunt pro nomine Jesu contumetiam pati (Act. v). Quam multis tune sacrilegis si ona! sed quia dissimilis conscientia, illi uirobique miseri, et interius et exterius laborabant; isti ad Snteriorem requiem in poenis exterioribus exsulta- Dent, Mec mirandum, cum plerumque interiove ta- ‘Dore exterior minuatur + et gravissimi corporis B, AELREDI ABBATIS RIEVALL. OPP. PARS 1, — ASCETICA. ~ lis perfruantur. Sed ille interius face libidi B ribus alter tris 548 temperentur. Quis enim labor ut male cus adulteris? quae posna latronibus? I pitis excipiantur amplexibus dens, quid exterius patiatur, ignorat; hunc avari- tia flamma secretior mavif.sias facit ponas corpo- ris non sentire. De quibus propheta ; Ut inique age~ rent, laboraverunt (Jer. 1s). His igtur diligenter inspectis, patet profecto nequaqam exteriores cor= poris passiones interiorem parturire laborem, sod radicem internis visceribus residentem, qnidquid exterius recidit,-pro sui conformare natura. Quid enim est quod duobus ad eamdem mensam resi dentibus, eisdem appositis cibis, aller exsultat, ‘murmurat aller? Quid, quod eisdem exceptis vulne- ize languore dejicitur, alter mira jucunditate perfunditur ; duo simul orbi paupertatis infortunio feriuntur, et tamer sphem: it ile, Eadem species utriusquo ingeritur oculis, ef unus turpiter commovetur, alius solita sibi pace perfruitur. Oblata occasione hono~ ‘cujustibet ambiendi, alter tanta dominandi libi dine inflarmatur, ut spe culmivis potiundi nihil sceleris committere perhorrescat ; adeo alter al hhac passione liber existit, ut oblatas quoque di~ gnitatum infulas, aut nou, aut vix suscipere ace quiescat. CAPUT IN, accidentia charitas sua temperet trane sna corrumipat pete Nonne et corporibus idipsum accidere manife stum est, ul pro sanitatis utique qualitale, ea, quay exterius accidunt, aut molesta experiantur, aut grata ? Nam cibus, qui morbumn anget alterius, al terius proficit sunitati et sol qui Jumen oculo eripit lippieuti, sano jocundius illucescit, Sicut ergo in corporibus, pro interioris nature modo, ea qua exterius adhibentur, aut salubria inveniuntur, aut noria, ita premissis indiciis facile pervidetur, ex interna mentis qualitate hujus requiem, istius pen dere labore. Menten enim, quam suavissimum ac tranquillissimum Domini jugum, charitss vides Ticet perfecta possederit, in suze, tranquillitatis. stax D tum accidentia'queque transfundet, non sinens eam, ullis rerum perturbationibus commoveri, sed ipsas rerum permutationes ad sui profectus usum pro: e nire compellens. At si mens gravissimo fuerit jugo cnpiditatis addicta, quandiu quidem nulla fuerit commotionis oceasio, dominici jugi suavitaten re- fsa mentitur : sed causa cujuslibet indi- oborta, mox de cordis recessibus quiasi de abditissimis cavernis, bestia szva prorumpens. di- simis passionum morsibus miseram animam lacerat et crueptat, nullum pac, nullym ef reguict tempus indulgens. Computreseat itaque jugum a it Juguin scitiget cupiditatis a prasentia ow ait quidaw, quam sit levis, quam guavis quam jocunds, 9 SPECULUM CHARITATIS. — LIB, I. 88) quam ip coelum rapiens, eta terra eriplens. Quocirea A tia queritur spiritualis. Sie nimirum, sic errant: si requiei hujusdulcedinem volumus experiri, laboris wostri causas et radices sollicite exq affecta (epido, quasi ferro retuso, exteriora tantum recidentes, sed ad ipsas morborum origines vebe- ‘mentiori desiderio penetrantes. : CAPUT IV. ia omnis labor interior obis labo scentia, vel a concupiscentia oculorum, bia vite, quasi quibusdam venenosis fontibus deri- vari, manifestissime cognoscemus. Si ergo adbuc cibus me contristat asperior, laborem mihi concu- piscentia carnalis indicit : nec ideo laboro, qui jugum Christi suscepi, sed quia non plene jugum ‘cupiditatis abjeci. Quid si lautioris edulii indamma- tus ardore, vilioris appositione conturbor; vel si solito minus, vel si tardius, vel negligentius pre- Patetur, murmurationis peste consumor ? Quid mibi bas parit angustias, passio cu suavitas charitatis? Quid si monachus quis pro numero noeturnalium lectionum a suo praeposito numerum sibi exigat ferculorum : et pro solemni- latis eujuslibet .exccllentia dapes esculentiores, ac peregrinos expetat sapores? Quid si, cum horum tentiones erumpat ac pessina passionis zstus ferre non sustivens, iimportunis clamoribus, occul- ¢ gulcedin tis susurrationibus fratrum pacem perturbet ?Nonne ei jugum hujus miserze servitut i Loris angustias, concupiscentia mun Quos bene J2cobus redarguens : Unde, inquit, lites et contentiones in vobis? Nowne ex concupiscentiis estris, quer militant in membris vestris (Jac. 1). CAPUT Y. De corum sententia, qui exteriores labores charit et interiori dulcedini dicunt esse contrarios. Sed assiduis, inquis, vigiliis corpus tabefacere ; quotidiauis laboribus carnem allligere ; viliss mis cibis membrorumn labefactare vigorem ; won solum non modici laboris; sed ef ci, quam tanto- pere nileris commendare, adeo charitati co..stat esse contrarium ut totam mentis suavilatem evacuans, omni eam spirituali dulcedine reddat effetam. Haze est illa ridenda quorumdam opi- nio, qui spirivalem dulcedinem in carnis quo- ‘dammodo suavitate constituunt, asserentes corporis allictivnem contrariam esse spititui, exteriorisque hominis passiones interioris miuyere sanctitatem. Cum enim, inquiunt, caro ac spiritus affectu sibi alurali cohzereant, necesse est suas invicem com- municent passiones; ac sic impossibile, ut non hujas oppressione alterius hilaritas perturbetur, i utin illud gaudium spirituale meroris quadam an- xietate dejectus spiritus nullatenus valeat re: Acute hae vel investigari videntur, vel probari. O rem pudendans ! secundum regulas Hippocratis gra- B servata discretio, quam tameu non proj qui physicis argumentis, magis quam praceptis apostolicis innituntur. Plane hic est sapientia, now desursum descendens, que primum quidem pudiea, est deinde pacifies : sed prorsus terrena, animalis, diabolica. Hzec est sapientia verbi, qu cum suavi- tatem doceat carnis, crucem Christi evacuare con tendit : in qua profecto quantum ad carnem nibil est suave, nibil molle, nihil tenerum, nihil omnino delicatum. Sed non illa evacwatur. lla potius bane delicatam doctrinam evertit ; quam clavi sacris in- diti membris expugnant; quam laucea illa duleibus impressa visceribus acumine salutari debeltat. Ego orsus contra sentio, audacierque pronuntin, car nis allictionem, si sana preecedat intentio, et fuerit ra, sed exemplis majorum capere oportet, ne f.rte re missio et dissolutio sub colore se discretionis obpal- Jient ; sic, inquam, carnis aflictionem non spiritui contrariam , sed nec divinam minuere consolatio- nei, sed potius sentio provoeare : adeo ut haee duo Semper aquari in hac duntaxat vita existimem exteriorem scilicet tribulationem, et interiorem con solationem. (Quid ergo, inquis ? Tuzne sententia, magis quam proprize credam experientise? Et quid, si alius longe aliad se testelur expertum? Cui ve strum potissimum eredam ? Tu arrepta arctiori con- Yersatione diminutam (bi autum: i tualem : ille quo magis afligivur, eo 0 gratiam experitur. Cujus ergo sen accommodanda est fides ? An et hic physicis rativ- nibus divinam gratiam substernendam putabispus ? Absit, absit! Plaue cui vult misesetur. Forte ergo wie divitiis et del duleedinem impertit : quam a pauperculo suo pro se quotidie moriemi rigida censura suspendit. Ab- sit hoc de illo duleissimo, suavissime, piissimo, issimo sentire. Sed si ego dico, poles dubitare+ si autem Christus dicit, baereticum est, now credere. CAPUT VI. Apostolica et prophetica auctoritate premissa senten= a confutatur. Accedat ergo ille athleta fortissimus, testis fide» us, disputator egregius, in quo Christus lo- quitur, qui pro Cl moritur, qui om- nei tribulationem patitur, cui foris pugna, iutus ores, qui casigat corpus suum et in servitutem non gratis panem suum manducat, sed ye nocle ac die operalur, cujus manus necessaria subminis> multis, in fame et signis Jesu acerrimus hane dirimat questionem, et utrum tanta tribulatio, tain mira fatigatic, consolationem ci subtraxerit spiritualem, ostendat, Forte caput tot vigils etlar Doribus, ab omni humore naturali siccatum, nul- lam producere lacrymam prevalebat j et, cor ob tot spiritualis dule seribentem quibusiar cum mutta tribulatione ct angustia eordis, per mul- ‘video cum Iugentem quosdam, qui ante peceaverunt, ct non egerunt paznitentian; video ulere cum gaudentibus, flere eum flentibus ; ingemiscentem, eo quod nolit exspoliari, sed scpervestiri, De spirituali ejus dulecdine quid dicam, aid ejus suavissimum gustum, etiam que sibi nur Iuera arbitratur ut stercora ? Nonne ra dulcedine provocatus, ad ipsos Christi gestit aimplesus, Cupio, inquiens, dissolei, et este cum Christo, multo enim melius? (Philip. i.) Nonne mira tione debriatus, omnem gloriam pror- . iuquit, ie eruce Domini mei Jesu Hhauriebat, Se video eu Christi ? (Gal, v1.) Nonne fervore nimi charitatis excituy anatheraatizat non amantes Dominum Je- ‘sum, Siguis, inquit, non amat Dominum aostrum Je- sum Christam, anathema sit, Maran Atha! (I Cor. xvi). Ipse tamen dicat, utrum sine consolatione in soa it Lribulatione relictus, et quid in nostra tribulatio- tinum caput, quod virus hoe noxium hama sivilat sensibus , apostolico mucrone confodiat, Ipsius namque sunt hive, qui super ventrem repit, qui teream comedit, qui sub wmbra dormit in locis Bumentibus, qui negotium ventris et libidinis, sub colore actitat sauctitatis. Sic enim facilius simp! ‘ces quosque ab apostolica paupertate et evangel ca puritate zogitat exterrendos, si majorem divine dulcedinis gratiam, in remissiori vita sibi zstiment adfuturam. Si sanetius credent inter epulas et viua, inter regalia fercula et apparata couvivia, inter otiosas coufabutationes et wocturnas potationes, ‘madentia lacrymis ora pracferre, quam in labore et seruimiia, in vigil.is maltis, in fame et siti, in frigore et nuditate, et propria voluntat s mortificatione, in diurna fatigtione, in mundi centemptu, et carnis -despeetu, pallentia oro siecis preferre obtutibus, Dicat ergo Paulus utrum suas in praesenti tribu tione, pus ille consolator sino conso’atione relin- qual, et beresim Joviniani iterum pullulantem, sua auctoritate prasoceupet. Perniciosior tamen hae heresis ; quam Joviniani videtur, mam cum illa epulas abstinentize zequarit, ista praeponit. Ergo qui majorem diving duteedinis consolationem, in car- 2.6 suavitate quam tribulatione constituant, Pauluin audiant dicentem : Benedictus Deus, et Pater Do- mini nostri Jesu Christ, Pater misericordiarum, et Deus totus consolationis, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra (II Cor. 1). Sive ergo. jeju maceremur, sive afliciamur vi atteramur, benedictus Deus, qui consolatar nos omni tribulatione nostra, et si lapidibus obruamur, et si vislculis astringamur, et si ccelamur virgis, ct i careers toleremus angustins, benedielus Deus, qui cousolatur nos in omni trilulatione nostra, (81) 8. Bened. prolog. Reg. » sive Laboribus B, AELREDI ABBATIS RIEVALL, OPP, PARS I. — ASCETICA. ss A Fremat mundus, szevial mundus, -inscetetur odiis, aggrediatur maledictis, diripiat substantiam, com- iaeulet famam : benedictus Deus, qui consolatur nosin omnitribulatione nostra : Ut possimus, inquit, 1 ipsi consolari eos, qui in omni pressura sunt (ibid.) Et hie non his qui in divitiis et deliciis, sed his, qui in omni pressura sunt, suam consolationem Promittit. Et nihil quaestioni retinquens, adjeci Quoniam sicut abundant passiones Christi in nob ta et per Christum abundat consolatio nostra. Quid manifestius ? Hoe est plane, quod paulo ante dixi- mus, duo seilicet hee comquari, exteriores passio- nes et interiores consolatiunes. Quis est ergo tam hhebes, tam prasumptuosus, ut contra manifestissi- ‘mam veritatem et apostolicam auctoritatem, phy- B sicis rationibus innitens, communicationem passio- num Christi contrariam esse spititui, et spiritualia dulcedinis imminuere gratiam, impudenti vanitate alirmet? Communicare passionibus Christi est re- gularibus disciplinis subdi, carnem per abstinen- tiam, vigilias, et labores mortificars, alieno judicie suain subdere voluntatem, nihil obedientie prae- ferre, et ut brevi multa complectar, professionem nostram, quae secundum Regulam beati Benedieti facta est, exsequi, loc est, passionibus Christi par- ticipare, teste eodem legislatore nostro, qui ai (21) :« Etita in monasterio usque ad finem perseve- antes; passionibus: Christi per patientiam par emus ut regni ejus mereamur esse consortes. » Hoc ipsum et Apostolus : Scientes, inquit, quoniam sicut socié patsionum estis; sic eritis et consolation (IT Cor. 1), Quam sit autem necessaria exterioris hominis affictio, manifestissime perdoccmur, eo dem ‘Apostolo ita pronuntiante : Etai exterior home noster corrumpitur, tamen is qui interior est, reno» atur. Id enim quod in preesenti est, momentereun et lete tribulationis nostra, supra modum in sublini~ tate aternum glorie pondus operatur in nobis (IT Gor. 1x). Denique Salomon quibus divina consola- tio sitinfundenda, mysticis verbis ceelarat, dicens: Date siceram maerentibus, et vinum his, qui amar animo sunt. Bibant et obliviscantur egestatis sue, et dotoris non recordentur auplius (Prov. xxx1). Aperte huis verbis vinum illud quod latitieat cor hominis, ‘non otio dissolutis, non diem in eachinnis et fabu- is expendentibus, sed his qui amaro sunt a depromitiit, siceramque illam, quze de pomi novis et veteribus, quae in sponsi del.ciis sponsa conser= Nat, conficitur, non epulantibus et potautibus, sed Propier angustias hujus vitze moerentibus, et ego state et dolore laborantibus, pronuntiat esse do- nandam, Bibant, inquit, et vbliviscantur egestatia sua, laboris videlicet maguitudinem latione asserens minuendam, Cui senter ‘sime concinit Psalmista : Seeundum multitudinem, inquiens, dolorum meorum in corde meo, consolatio- ney tue letificaverunt animam meam (Peal. x01:1). SPECUL exborreat, nemo remissiorem, quam semel abjecit, Umida infelicitate repetat; sed sicut ait noster legi alor, sustinens non lassescat, nee discedat : sciens quia secundum multitudinem laborum quos telerat pro Christo, consolationes let illius. CAPUT VI Queestio, cur quidam ampliori dulcedine in remissiore vita, quam in arctiori, compungantur. Sed quid est, inquiens, quod cum aliquarto re- missius viverem ; saginatioribus uterer cibis, pocu- js pauculum relaxarer, plusculo somno indulge- rem, nec corpus labore, aut tanta vestium asperitate attererem, nec silentio tanto supprimercr, ila com- pungebar, ita afficiebar, ita quadam mentis dule dine resolvebar ; at nunc in hac districtione ita aridus et siccus incedo, ut nec vi quidem ab oculis ancis laerymas valcam extorquere? Et ego quero a te quid de eo wstimes judicandum, qui cum immani ‘vitiorum gurgite absorptus omni se spurcitize, ct nmunditise traderet, nihil prorsus fagitit_perlor- vesceret, in tali vila sepius compungebatur, sxepius Aacrymabatur, nec solum timore pane, ct eccato- rum suoruin recordatione, quod forte nemo mirare- tur, sed etiam miro affectu in amoris Jesu dulcedi- ‘nem resolutus, quoilam mentis osculo ipsum videre- 4ur amplecti. Quid ergo? Hujusne emulanda vita, hi sectandi mores, tradenda caro illecebris, mem subdenda libidini, ut sim Quis hoc dementissimus dixerit? Nee ego ista quast ambi sed sicut novit ipse Jesus, vera ct certa prenuntio. Novi ct ipse fratrem, qui cum tota die secularibus vir:s ac feminis immistus, fabulis ct potationi vacaverit, sero rediens monasterium ita lacrymas acsuspiria erumpit, ut etiam importunis, gemitibus multorum aures compellet ; nec ideo vel modicam ab hajusmodi illecebris temperet. Mujusce igitor spe compunctionis regularis districtio dese- renda ; et similis est scctanda spurcitia ? Cujus non hoe abhorret auditus CAPUT VII. Quod triplex sit causa spiritualis visitationis. Noverimus ergo quia hujusmo.i visitatio non ‘semper sunclitatem ostendit;; nam sape provocat, saepe et conservat. Est autem, quantumeinprasen- jarum occurrit, triplex hujus visitationis causa. Fit enim aliquando ad excitationem, nonnunquam ad sonsolationem, pierumque etiam ad praeminm. Ad excitationem dormientibus, ad consolationem laha- vantibus; pro pramio ad catlestia suspiramtibus. Prima ergo excitat torpentes, secunda relicit labo- antes, lertia suscipit ascerdentes, Prima hac com- punctio ad sanctitatem provocat, secunda sartctita- tem conscrvat, tertia remunerat. Printa terret con- temnentem, vel illicit timentem ; secunda foret et promovet adnitentem, fertia amplectitur venientem. Primaest quasi stimulus deviuin corrigens, secunda quasi Laculus debilem sustentans, terlia Icctulus Pataot. CXCY, ” B joralinguarum, gratia miraculorum, etiam repro! dulcedine perfruamur ? ¢ bere, et comedere de idolothytis. Quam sepe fi D fervoris expertem, vel certe vitiis fe M CHARITATIS. — LIB. Ht. Bos Nemo ergo arduam illam viam, quieducit ad vitam, A-quietum suscipiens. Sieut vina clementic Plerumque verLo, plerumque exemplo, nonnun. quam correptione, aliquando etiam flagello, tepide vel perdite viventes provocat ad salutem, ita etiam ‘occulta compunetione, quam vel timor excitat, vel generat affectus, ad melioris vilz statum invitat. Hujus ‘sutem visitationis causa biperti:a est. Fit ad profectum, reprobis ad judiciam. CAPUT IX nm genus compunctionis, sicut alice qua- dam gratia, et reprobis ad judicium, et electis pro- teniat ad profectam, Nee mirandum, bane gratiam reprobis et electis, pleramque esse communem, cum excellentiora illa charismata, sermo videlicet scientiz, prophetia, ge- noverimus impertita, Nam et Saul inter prophetas, ct interapostolos Judas. Et multi, inquit, dicent mihi in illa die, nonne in nomine two daemonia ejecimus, nomine no signa multa fecimus? et tunc confitebor ills, quia non novi vos (Matth. v1). Quod ut similiter de gratia compunctionis videamus, compunctus Balaam, Moriatur, inquit, anima mea morte justoram, et fant novissima mea horum similia (Num. xxi). Qui pro- priain quoque perversitatem deplorans , ait : Dixit Balaam filius Beor : dizit axditor sermonum Dei, qui cadens apertos kabet oculos (ibid.). Nihil tamen hac compunctione profecit, qui docuit Balaae po- ere scandalum coram filiis Isracl, fornicari et Israel in eremo correpti a Moyse fleverunt corant ). Sed et introducti in terram repromissionis cum loqueretur illis angelus in loco flentium , le- vaverunt vocem et fleverunt : et nihilominus post hee addiderunt facere malum coram Domino ( Ju- dic. 1). Quid Judas ? Nonne compunctus ait: Pec- cavi tradens sanguinem justam ? ( Matth, xxvi.) Ve~ rum quam uibil posit suam perversitatem ites tibus hujusmodi compunctio, testis est Sapiens ille quiait: Qui baptizatur a mortuo, et iterum tangit mortuum, qzid proficit laratio ejus? (Kecli. xxiv.) Baptizatur a mortuo, qui vitag suam omni calore mm a $0 pultam, compunctus deplorat. Sed nihil proderit tulis lavatio, fuerit secuta correctio. Porro electi, quibus omnia cooperamtur in bonum, bu- jusmodi compunctione excitantur, non ad judicium, sed ad profectum, qui hac ccelesti visitatione per- citi, nequaqaam securius in remissiore yita tor- pescunt, sed quo majore divine dilectionis dulce- dine perfruuntur, eo ardentius ad fortiora virtutum exercitia accingantur. CAPUT X. De duplici ratione secunte visitationis, et quod de ista ad_tertiam, que ceteris excellentior est, transitiir. Qui exctsso Lepore statim ut sudores et agozes 18 235 pro Christo susceperint, ab illo excellentiori com- punetionis genere excipiuntur , que infirmos sanat, debiles roborat, allevat desperatos. Ipsa est conso- Jatio gementibus , pausatio laborantibus , tentatis protectio, viaticum itinerantibus. Quam quidem consolationem ili sibi adimunt, qui statim ad pri- mos eudores resilientes, vel in pristinam torporem devolvuntur, vel viles quasdam consolationes in cre- bra confabulatione, vel amicorum visitatione , vel ccerte propria: voluntatis libertate conquirunt. Quas consolationum sordes sanctus Propheta contemnens: Heauit, inquit , consolari anima mea (Psal. uxxw.) Quid ergo? sine omni consolatione relictus es? Absit! Memor fui Dei, et delectatus sum (ibid.). Et hujus similiter visitationis ratio duplex. Provenit euim aliquando tentatis, ne corruan tentandis, ut levius ferant. Prima refici atmantur, Nemo ego seeundum primum illud visi- tationis genus, suam metiatur sanetitatem, quod et reprobis nonnunquara accidere manifestum est, ted neque secundum istud,, quod licet excellentius sit, sanetitatem tamen prieparat, non ostendit. In illo enim quasi parturitur; ic nutritur, Sane in hoe secundo genere crebra conpunctione assiefa- clus, crebris sorbitiunculis divine dulcedi pa- ‘stus, in illud sublimius gradu excellentiore prove- hitur, quod non jam debilem corroborat et confor- tat; sed quasi perfectum victorem gratia abundan- tiori remunerat. CAPUT XI. Quid in singulis his visitationibus Deus operctur. In primo igitur statu anima suscitatur, in se- ceundo purgatur, in tertio sabbati tranquillitate per- feuitur, In primo statu operatur misericordia, in secundo pietas, in tertio justitia. Misericordia enim quarit perditum, pietas reformat inventum, ju- ja munerat jam perfectum. Misericordia eri- git jacentem, pietas adjuvat pugnantem, ju coronat viclorem. Et revera quod polcrit esse ma- jus divine miserationis indiciom, quam ut illa sua- vitas, illa jucunditas, illa mira serenitas, in qua nibil inquinatum incurrit , anima inquinate adhue gratiam suz visitationis impertiat, nee solum ter- Fore concutiat, sed omnia mentis claustra scris vidiorum obserata sua penetrabilitate perscindens , feedis adbuc labiis quoddam suz dulcedinis impri- mat osculum, ac ineffabili suavitate sua blandiatur avertenti, cunclantem alliciat, animet desperantem? dulcis Domine ; quid retribuam ti gua retribuisti mihi? O quam suavis est in omnibus tus taus) Vere, Domine, misericordia tua ma- gna est super me, qui emisisti manum tvam de allo, eripiens et liberans me de aquis multis, et de ‘manu filiorom alienorum ; qui eripuisti animam meam de inferno inferiori, in quo elinxi quamdam dulcedinis tue stillam ; et audivi vocem tuam quasi de longinquu. Quid agis, indigne et sordide? Ut quid in bis sordibus volutaris, in his turpibus de- lectaris? Ecce quid apud me dulcedinis ; quid sua- B, AELREDI ABBATIS RIEVALL. OPP, PARS 1. — ASCETICA. B36 A sitatis; quid jucunditatis? An scelerum tworum immanitate desperas? Sed qui persequor fugien- tem, rejiciam venientem ? Qui avertentem te faciem twain a me amplector et attraho, sub alas miseri- cordise mese fugientem repellam ? Et vox tua, De- mine, inspiratio tua, Unde enim anim desperatze tanta spes, nisi te, Domine, donante, qui miris mo- dis curas infirr tes nostras ; formas de‘ormia nostra? Sed jam de secundo illo statu quid dicen- dum, in quo divina pietas tam mirabiliter operatur in homine, ut ex tentatione proficiat, ex infirmitate amplias convalescal? Etcum omnis anima naturalitcr labores, tentationeset dolores refugiat, tct consolatio- nibus in suis tentationilus animatur, ut non solum Sustineat irruentes, sed ctiam-retardantes provocet B quodammodo, acrequirat. in quem statum sanetusille profecerat, qui ait: Proba me, Domine, et tenta me, aba me, Domine,et scito cer n hoc statu innumerabilibus cqelestium affectuum incentivis assuefacta mens, Paulatim in illud sublimissimum , ac perpaucis ex- pertum visitationis genus provehitur, uti quastam futurae sue remunerationis primitias ineipiat pra~ gustare, transiens in locum tabernaculi amit lis usque ad domum Dei, et cffunitens super se ani mam suam, eelestium seeretorum nectare dobrie- tur ; futureque quetis suse locum purissimis con- templans ob:utibus exclamet cum Propheta: Here requies mea in seculum seculi : hic habitabo, quo- ym elegi eam (Peal. cxxx1). Sicut erge in ilfo stata ubi nulla praecedunt merita, sola operatur miseri- cordia, ita in isto, in quo coronat raunera sua, que tamen esse voluil merita nostra , cum miscricordia operatur justitia, c APUT Xt, Quod in prima visitatione specialiter tinor , in se eunda consolatio, in sertia sit dilectio. Porro notandum arbitror quia, licet in prima 'a visitatione nonnunquam timori dulcedinex suavitatis admisceat, in secunda vero, cum suavitate stimulum plerumque timoris adhibeat,, proprie ta- ad timorem, ista pertinet ad consolation’ in tertia perfecta charitas foras mittit timorem. Initium enim sapientize, timor Do- D mini; consummatio autem sapientie , amor Domi- ni. In timore inchoatio, in dilectione perfect Hie tabor, nec tamen ad ipsam, nisi per ipsam pervenitur, Menti etenim, quam plerumque timor afficit, urget dolor, dejicit desperatio, absorbet tristitia, currodit acedia, quadam mirz suavitatis gutta descendens a balsamo illius montis pinguis, montis coagulati, quasi quoddam placidissimno se superinfundit eta- psu : ad cujus radiantis divini spleadorem luminis omnis illa irrationabilium sensuum nebula dissolvi- tur; ad ctijus suavissinum gustum tota illa ams- ritudo fugatur, ditatatur cor, mens impinguatur, et ‘more tepor excluditur, timor gustu divine dulee- 387 dinis temperatar, Ne riers in infimis torpeat, ti- mor excitat; ne laborando deficiat, pascit affectus. His nimirum alternantibus tandiu eruditur, donec tota mens illa ineffabili charitate absorpta jam non ex dilectione pinguescat, sed illius speciosi forma pra filiis hominum desideratissimos ardens am- plosus, incipiat velle dissolvi et esse cum Christo, dieens quotidie cum Propheta : Mew miki, quia in- colatus meus prolongutus est (Psal. cxix.) Sic be- nedictionem dabit legislator, administrans incipien- tibus vinum compunetionis cum timore ejus, pro- a quitatem, secunda sustentat inirmitatem ; sane ter- tia ostendit sanctitatem. Nemo ergo glorietur in ® n qua convincitur it.iquus vel Lepidus ; sed in qua probatur infirmus ; in Certia autem qui gloriatur in Domino glorietur. CAPUT x Quis sit fructus in singulis, et quare quidam secunde consulatione priventur. Porro fructus prime visitationis vera est ad Deum conversio ; fructus secundz proprise volunta- tis et omnium passionum mortificatio, fructus ter- tiz perfecta est-beatitudo. Denique aceepto fructu primz compunctior excellentia perfectze conse- fationis ; cessant jam illa, quee suum, utita dixeriny, explevit negotium , statin sequitur tentationum et laborum probatio : ut merito succedat illa, quze est dule's in Deum devotio. Nan enim facile dulcedinis Wnjus affectus sine prazcedeute vel comitante , vol ‘eerte statim subsequente labore, aut tentatione do- matur ; quiz nequaquam pro vite merito, sed pra imfirmitate sastentanda , vel tentatione allevianda donatur. Ideoque hi qui ad primas mox tentationes et labores resiliunt, et instar quorumdam discipa- Joruin Domini, scandalizati, communicationem Do- ci corporis et sanguinis, id est passionis illius imitationem abhorrent, dicentes: Durus est hic ser- mo, et quis potest eum audire (Joan. vi)? ac sic regno Dei minus apti retro respiciunt, vel certe abjectissimas illos terrenas,, et humanas consola- jones admittunt : bi, inquam, ab hujus consola- tionis dulcedine semetipses excludunt, et ubique miseri, nee ad sublime illud tionis genus as- cendung, et virtutum exercitia sine hujusmodi con- solatione fastidiunt : ad pristina vero redire, con- Scientia resistente, non presumunt, Qui merito forte de diving consolationis desertione causaren- tur si perfecte pristinis abrenuntiantes, ac propriam voluntatem plene mortificantes, nequaquam viles et abjectas mundi consolationes Dei consolatio praponerent. Nunc vero, cum ingressi arctioris pro- Pouiti viam, statim incipiant nescio, quas dignita- tum infulas somniare, ac vanissima presumptione ‘sui libertatem usurpare, nec exspectent miseri do- nee dicatur eis ; Amice ascende superins (Luc. x1v); sed ipsi se quantum possunt,, ad altiora impuden- SPECULUM CHARITATIS. — LIB. TI: 358 A (er impingant, appetantque , ut evangeltvis sermo- nilus vtar, primas cathedras in synagogis, primos disevditus in coenis , primas salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi (Matth. xxi), af- fectantes nimirum esse magistri, quine una qui- dem die didicerunt esse discipuli : cum ergo taliam ipsi i, miror qua fronte, quave irreverentia divinam sili dulcedinem imper- tiendam, ac animam terrenis affectibus constupra- tam, suavissimis ac purissimis amplexibus Jesu estiment confovendam. Quibus profecto si qna ca lestis dulcedinis gutta profluxerit, nen ob sancti tatis meritum, nec laboris solatium, sed quasi in mais positis, ad excitationem cerium sit prove~ nire, quanquam post acceptam notitiam veritatis, fac arreptam viam perfect: puritatis, voluntarie peccantibus, vel inertia torpeutibus, aut vix aut nunquam hujusmodi gratia largiatur. Hoc sane di- cendum, aliud esse terrenis illis aflectibus auen- tari solum ; aliud vix in aliquem rarissime cadere, aliud ecdere et consentire , vel se eis ex toto de- dere ; aliud si quid hujusmodi occupationum impo- natur, invitum suseipere. CAPUT XIV. Proponuntur quedam divina testimonia, secundum quae statum suum quisque metiatur. tue causas, ac rationes Primo statum, in quem pro- fecisti, sngaci inspectione discutito, ac vite mo- ¢ Fumque tuorum qualitatem ; non secundum pro- priam conjecturam, sed secundum regulas Scriptu- rarum, et coelestium praceptorum lineas, propria- que proféssionis normam, teste conscientia, subtili inqu'sitione examina. Ait nempe Dominus : Videte, ne graventur corda vestra in crapula, et ebrieiate, e& curis hujus vitee (Luc. xx1), Et item: Omnis qui ira- scitur fratri suo, reus erit judicio, et qui dizerit, raca, reus erit concilio : et qui dizerit, fatue, reus erit gehennee ignis (Matth. v). Et alias : Qui voluerit ter vos major este, sit omnium serous (Matth. xx) Nem : Quaccunque vultis ut faci2nt eobis homines bo- na, et vos faciteillis (Matth. v1). Et: De omni otioso sermone quem locuti [uerint homines, reddent de eo rationem in die judicii (Matth. xu). Ait et apostolus D Paulus : Now in comessationibus et ebrietatibus, nom in enbilibus et impudicitiis, non in contentione et emul: sed induimini Dominum nostrum Jesum, et carnis curam ne feceritis in desideriis (Rom. x1n). Et ipse: Nemo militans Deo, implicat se negotiis sa- eularibus (IT Tim. n). Et ad Galatas : Si invicape mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consu- mamini, (Gal. v). Bt ad Thessalonicenses ; Roga- mus vos, fratres, ulabundetis magis, et operam detis, ut quieti sitis, et ut vestrum negotium agalis, et ut ope- vemini manibus vesiris, et ut honeste ambuletis ad eos, qui foris sunt, et nullius aliquid desideretis (I Thess, 1v). In secundda quoque Epistola ad eosdem = Cuia si quis, inquit, non rwlt operari, nec manducet (II These, 1). Jacobus quoqne : Fra:res mei, nostri Jesu Christi (Jac. v). tem ; Si zelum ‘animarum habelis, et contentiones in cordibus vesttis, nolite gloriari : ubi enim zelus et contentio, ibi incon- santia et omne opus pravum (ibid.). Et paulo post : Quicungue voluerit amicus esse hujus seculi, inimi- cus Dei constituetur (ibid.). Wem in consequenti- bus : Nolite detraherealterutrum, fraires mei (ibid.). ‘Veniamus ad apostolorum Principem : Obsecro vos, inquit, tanguam advenas et peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis (I Petr. u). Et in eadem Epistola : Deponentes omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationes, et invidias et omnes detra- ctiones (ibid.). Et infra : Si quis loquitur, quasi ser- smones Dei (I Petr. wv ). Et post pauea ad pastores : 5 Pascite qui in vobis est gregem, non turpis lucri gra- tia, neque dominantes, inquit, in clero. Similiter adolescentes subditi estote senioribus. Omnes autem mate (I Petr. y). Idem in secunda Epistola : Fugientes ejus, que in mundo cst, concupiscentiee corruptionem (IT Petr. 1). Et ftem : Sobrii estote et vigilate (IJ Petr. v). Jam none ad illum discipolum quem diligebat Jesus, veuiendum est: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, menduz est (I Joan. 1). Et : No- lite, inquit, diligere mundum, neque ea quee in mundo aunt (ibid.), Et infra : Omnis qui odit fratrem suum, homicida est (I Joan. 11). Judzs quoque apostolus : Ver illis, inquit, qui in via Cain abierunt, et errore Balaam mercede effusi sunt, et in contradictione Core perierunt, HHi sunt in epulis suis maculae con- ivantes (Jude x1). Et post pauca : Hi sunt mur- muratores, querulosi, secundum desideria sua ambu lantes (ibid. xvi). Et infra : Odientes et eam, que carnalis est, maculatam tunicam (iid. xx101). Hee ergo, et his similia, evangeliew et aposto- How doctrine testimonia, tibi quasi quoddam spe- culum spiritale proponens, vullum animze tua sol- ficitius contemplare, et si adliue inveneris temet- ipsum fluitare epulis, mero crebrius incalescere, sacularibus negotiis implicari, distendi curis di, ac carnis desideriis incubare; litibus et fabulis occupare diem, impuris detractionum morsibus frateruam lacerare carnem ; inerti dissolutum otio, quasi quibuslibet sti cursione hue atque illue volitare; et non prop latore, sed sanguine et sudore pauperum ventris, delicias comparare ; si denique ira, impatientia, in~ vidia, inobedientia crebrius maculari; et sollicitivs curam ventris, quam mentis agere, metas professio- nis tue sine cessatione transgredi; si igitur in his omnibus nitidus accrassus incedas, noli, queso, de twig lacrymulis multum gloriari; quae forte ut et nos aliquid secundum physicos dicamus, tumescen- tibus mero venis, ac diversis ciborum saporumve nidoribus, humore capitis succrescente, facitius elabuntur; vel certe, si Dei timore, vel affect in hhoe statu compungaris, noli tanta Dei gratia tam impudenter abuti, ut securius in tuis sordibus vo- B. AELNEDI ABBATIS RIEVALL, OPP. PARS I. — ASCETICA nolite in personarum acceptione habere fidem A luteris : et Deum qui nequaquam te adie a ea 360 lore viscerum suorum hoc videtur indicio peaitus abjecisse, tuo tepore compellas ad vomitum , et flant novissima tua pejora prioribus. Quod mul- lis evenire quotidianis experimentis perdoce- mur. ° PUT XY. Quibus modis ad spirituales consolationes transitur. Ceterum si talihus affectuum aculeis excitatus sordidas igyptiorum ollas abjecisti, ac pauperta- tem Jesu cunetis mundi opibus praculist; si regalia fercula grossioris panis, et vilissimi oleris commu- tasti edulio, si subjectionem et abjectionem hono- ribus compensasti, si mundi curis ac negotiis exu- non ctim rusticorum maledictione, sed proprio ni fratrum tuorum labore vietum si pro loquacitate silentium, pro crebris lit'bus fraternze dilectionis induisti afectum, si jam ccepisti reddere vota tua, que distinserunt labia twa; si, it is alque hujusmodi liciis deprehendetis temetipsum ex'sse de Agypto, ct hujus maris magni et spatiosi, seculi videlicet hujus fluctus, quasi verus Israelita transisse, si non statim carlestis dulcedinis tibi mania profuxe- it; noli adversus Deum murmurare, nuli Deum tentare, et dicere : Si Deus est in nobis, an non ? cum praceptorum illius exsecutio presentiz illius imum indicium sit, ipso dicente : Si quis diligit me, mandata mea servabit liget eum, et ad eum veniemus, et ma eum faciemus (Joan. xiv), Noli, inquam, murmu- rare, incidasque in illam blasphemiam, ut dicas : Vanus est qui servit Deo; et quid emolumenti, qui custodivimus pracepta ¢jus? (Malac. 1m.) Et illud Psalmistee : Ergo sine causa justificavi cor menm, at Lavi inter innocentes manus meas, et fui flagella tus tota die, et eastigatio mea in matutinis, quando quidem ipsi peceatores et abundantes in secculo, obti- nueruut divittas (Psal. uxxn), et quo: est summum, divitias spirituales. Si in amplioribus divitiis am- plior prastatur et gratia, ul quid mortificamur tota die, xstimamur ut oves occisionis? Nonne melius est manducare et hibere, et frui bonis in ista vita, et in alia? Nonne insulsi hominis est id ingenti wulig inquietatum, mobili dis- D corporis quaerere cruciatu, quod facile posit, ct ¢ labore conquiri ? Sed ubi est quod ait Paulus : Per multas tribulationes oportet nos introire in re- gnum Dei? (Act. xiv.) Et ad Thessalonicense Nemo, inquit, moveatur in tribulationibus istis, ipsi enim scitis quod in hoc positi sumus (I Thess. 11 Sed miraris, quod non statim te dulcedo eclestis excipiat. Et tamen filii Israel, qui in Agypto qui dem crebrius divinorum miraculorum gloria exci- tali, ‘ac mystici illius agni sacris sunt carwibus pa- sti, post maris Rubri transitum non statim angelici pabuli meruere solatium, imo primo ad aquas Mara adducti, ibique tentati sunt, ac inde per duodecim fontes ad secretioris eremi abdita pervenientes, com lesti pane mirabiliter saginamtur (Ezod. x¥). at Et tu ergo egressus de Algypto, si ujus seculi Ductus sicco vestigio pertransisti, du- cendus es primo ad aquas. Mara, id est amaras, ut te corporalium Iaborum amaritudo deterreat, expe- riarisque illud Evangelicum, quia arcta est via, ques ducit ad vitam (Math. vn). Ibique tentaberis a Do- ine ; si forte ad illorum merearis transire consor= tium, quibus dicit : Vos estis qui permansistis me- cumin tentationibus meis (Luc. xx). Inde ad duo- dccim fontes, ad apostolica videlicet fluenta doctri- nm gradu excellemiore transibis, ut assidua Se plararum meditatione Assuefactus , quodammodo extra mundum efliciaris, et e divinig eloquiis, que sunt nimiram argentuo igne examinatum, mutua- Ais tibi_ penis columbe deargentatis, quasi turtur castissimus ad eremum pervoles spiritualem, ubi quid tibi stillicidii spiritualis pietas Conditoris effuderit, scito non tui esse arbitrii, quando colli- 82S, aut quantum colligas, aut quandiu quod colle- geris serves. Nam si Sabbato egressus aliquid ca- estis edulii colligere tentaveris, ne iuveniri quidem poterit, Czteris vero diebus certam tibi quantita- tem gomor, i est divini judicii mensura priesor bet. Porro si quid in crastinum servare tentaveris, ut sine labore diurno coelesti pascaris alimento ; verines tibi tua exspectatio procreabit, Verum gu- stata duleedine spirituali non statim otio dissolva- ris; mox enim a lalere spiritualis insurget Amalec, non armis, sed orationibus evincendus. Ita suece- dentibus sibi ex divina quidem pietate nonnuli constiationibus, ex propriis autem cuncupiscenti multis Iaboribus, post innumeros agones ad illud ineffabile visitationis genus munerandus ascendes, ‘ut ex integro charitatis ardore flammescens ab in- Dei, quasi ex fruetu terra repromis- is, ac igne divini amoris jugum coneupiscentie penitus absumente, requiescas i pallore auri, in spleudore sapientiz, in suavilate contemplationis divine; experiarisque ex toto quia jugum Domini suave est, et onus ejus leve est (SMatth, x1). CAPUT XVI. Quod non sit aeserendum ab aliquo arctioris vite propositum, quamvie illun dulcem non experiatur affectum, Sed esto, nihil hujusce duleedinis profluat : nulla Je lactymarum suavitas muleeat, Nec tibi est sical pristina redeundum, imo utriusque conversationis conferendi sunt fructus, ac libra conscientixe sequo examine trutinandi, ne forte in tua estimationc preponderent minora majoribus ; deteriora melio- ribus comparentur, ne securis dubia, aut pluribus prajudicent pauciora. Nam si aliter non possis, sa- tius profecto tibi est, una membro debilitato, vel si necesse sit, amputato, in cxteris validum ac sanum ineedere, quam omuibus artubus arefactis, unius ‘sanitati importunius inni SPECULUM CHARITATIS. — LIB. I lumescentes A B ui 302 CAPUT XVI. Interrogationes cujusdam novitii, et sua responsiones inseruntur, Cum ante von multum tempus frater quidam ab- renuntians mundo, nostro se monasterio contulis- set, traditus a reverendissimo abate nostro mew parvitati disciplinis regularibus instituendus, ecepit aliquando admirans querere, quenam mibi causa videretur, quod in swxculari adhuc habitu ae con- versatione positus ita seepius compungebatur, ac in quemdam divini amoris resolvebatur affectum tan- taque spirilus suavitate frueretur, quantam, inquit, modo non dicam diutius retinere, sed ne raro qui- dem degustare sulliciam. Tum egu : « Sanctiorem- ne, inquam, illam tuam conyersationem, Deoque ac- eeptiorem fuisse existimas? — Nequaquam, in- id dexerim ; prasertim cum multa jam agam, quorum si unum aliquid tunc egissem, non modo sanclus, imo ab omnibus crederer, ut ita dixerim, adorandus. — Rogo, inquam, in quantis illud apostolicum experiebaris , quia per multas tribu- Gationes oportet nos introire in reguum Dei (Act. iludque beati Job : Si justus fuero; non larabo caput meum, saturatus affictione et miseria? (Job x.) » — cNibil, inquit, horunt sensisse ane memi- ni, sed plerumque expressius ac dulcius me Chri- stun amare persensi. » Et ego : « Tantane tune patereris pro Christo, quanta nunc pateris? — Ne uns, inquit, hora, quanta hic sine cessatione sustingo. Nain ut extera taceam, nullo modo saltem una die tanto me sinerer premi silentio, aut me ulla ratione ab otiosis et vanis sermonibus conti- nerem. Quinimo post illas, quas prafatus sum la- crymas, statim ad cachinnos redibam et fabula ac pro impetu animi hue atque illuc mobili discur- sione ferebar, ac mez voluntatis possidens liberta- tem, parentum praesenitia gratulabar, sociorum con- fabulationibus arridebam ; conviviis apparatis in- lereram, potationes non abhorrebam; matutinos somnos pro Tibito caxpebam, eibo ac potu supra metas eliam necessitatis distendebar. Taceo ir wulos, quibus nonnunquam urgebar, lites, con- tentiones, ac mundialium rerum cupiditates, qui- bus pro posse intendebam. — At nunc, inguam, qui mores tui, qua vita, qui actus? » Et ille sub- ridens : « In promptu, inquit, est dicere : non cnim ignorari se sinunt. Est quidem eibus parcior, vestis asperior ; potus ¢ fonte, somnus plerumque dice. Denique fatigatis membris male mollis matta eubsternitur; dum somnus suavior fuerit, surgere campana pulsante compellimur. Taceo quod in su- dore vullus nostri vescimur pane nostro, quod tri- bus soium hominibus, et hoc rarissime, et vix de neeessariis loquimur: Nonne istud apostolicum ma- nifestissiwe impletur in nobis : Mortifcate membra estra, quae sunt super terram (Coloss, m1). Et illud Psalmisize : Ut jumontum factus sum apud te? (Peal txatt.) Vere ut jumentum faeti sumus; quocunque nur sine contradictione euntes, quodeinque 503 imponitur sine reluctatione ferentes. Proprie: vo- A Juntati nullus locus ; otio aut dissolution! nultam tempus. Protereunda non zstimo quedam, qua: non minus delcetant quam ista fatigant. Nusquam Tites ; nusquam contentio ; nasquam rusticorum ob diram oppressionem querulus planetus ; nusquamt pauperum injuriatorum miscrandus clamor, placita nulla; seularia judicia nulla. Ubique pax, ubique tranqoillitas, et a mundialivm tumulwum mira fibertas. Inter fates tanta unites, tantaque con- cordia, ut singula videantur omnium, et omnia sin- gulorum. Et quod me-miro modo delectat, nulla st personarum acceptio : nulla natalium conside- ratio. Sola necessitas parit diversitatem, sola infir- mits disparilitatem. Quod enim in communi tabo- ratur ab omuibus distribuitur singatis, nou ut car- B nalis affectus, aut privatus anor dictaverit, sed Prout cuique opus fuerit. Quam illud quoque mi- randum, quod trecentis, ut reor, hominibus uuius hominis voluntas est lex, adeo ut quod semel ex ejus ore elapsum fuerit, tama cura servetur ab omnibus, ac si in id omnes conjuraverint, vel ab ipsius Dei ore andierint, Et ut breviter multa com- prehendam, nihil prorsus perfectionis in evangetf- cis et apostolicis preeceptis; nibil in litteris sancto- ram Patrum invenio ; nibil in antiquorum- mona- chorum dictis intelligo : quod non huic ordini, et hhuic consonet professioni. » Tum ego : « Novitius, inquam, es: ideo non hoc jactantiz, sed fervo potius assignarim, Volo te tamen cautum esse, ne uullam omnino professionem esse existimes in hac vita, quz fictos non habeat, ne si forte quemquam erspeseris aut sermone aut actu excedere ; quasi - Prater zstimationem tuain novi aliquid accidere™ conturberis. Attamen haze omnia, que tam ferventer enumeras, illisne lacrymis tuis estimas compa- randa? — Absit, inquit, ut seeuram mihi con scientiam nunquam illa lacrymarum profusio red- diderit, nunquam metumortis exuerit! At nonenon wzullum curo, imo et opto plurimum, ut post mo- dicum tollat me factor meus. Quod licet forte pusil- Aanimnitatis sit, ut expsobrare mihi soles, quod vide- Ticet matin his laboribus eximi sive certa spe divinae miserationis id possem. Unde satis miror, Cur ampliori amore Deum amatam, quando minoti securitate fruebar. — Rogo, in- quam, si duo tibi essent servi, quorum alter pi ceptis tuis non solum obedientissime pareret, imo nounullos labores tui causa sustineret ; aller prae- ceplorum tuorum quotidianus transgressor, nihil rorsus auversi pro te ferre consensisset, dicentibus utrisque : ¢ Diligo Dominum meum, cui potius cre- « dere deligeres %» «Quis, inquit, non ‘videat bune copiosissime manerandum, illum nen modo transgressionis, sed et ,nimiz impudentie arguendum ? — Sic tc, inmyuain, inter hos duos status tuos opostet te judi- care, — Sed ut proprie, inquil, experientive non creda, quie mihi ratio persuadere poterit? D B. AELREDI ABBATIS RIEVALL. OPP. PARS I. — ASCETICA. 368 — Si quis, inquam, quarat abs te, quisnam sit melior, qui amplius, an qui minas Deum ditigie, noune sine omni cunctatione eum pronuntiabis me- liorem , quem plus noveris diligentem? —,In- capitis est, inquit, sakem hinc lasitare. — Queso nunc, inquam, semoveas, si quid tili ad- hue, utpote novitio. De sceculari suavitate blendi- tur, si quid expertie delectationis alludit; mec 24- tendas quid caro suggerat, sed quid ratio dictet, respondeasque mihi secundum regulas veritati conscicntize tux testimonium, utrum males te in Hlo statu nunc esse, quam in isto, quo nunc es. —Prossus, inquit, si non velim fallere me ipsum, ‘nee agere, ut sit mibi proprium os oleum peccato- vis, ad impinguandum capet meum, necesse ha- beo confiteri, quia si illum statum praclegissem, esse plane hoc non propter Christum, sed propter mundum, nec desiderio majoris perfectionis, sed fastidio presentis laboris, vel certe appetitu majo- ris delectationis. — Jam nunc, inquam , quasi fervoris tui conscius, non cuncior allirmare, nolke te nunc in eo esse statu. — Non falleris, in- quit. Sed si in eo, inquam, statu Deum magis ama- bas, profecto melior eras. Si tune melior, quare une securior? An eligis securior esse quai me- liort Sed et si quis dixerit meliorem illum, qui amplius, quam qui minus preceptis Domiai adim- plendis institerit, puto quia non abnues. — Co- arctor, inquit, undique, et quasi de scopulo ad scopuluin impulsu rationis allidor, nec inveio exitum. Nam quod tune Deum amagis amavrim et duleibus quibusdam Jacrymis in ejus amore se- pius respiraverim , quasi-de re experta dubitare non debeo; at quin is melior sit, qui in Dei amore fuzrit ferventior, negare non audeo. Porro ne vitam illam huic conversation’ praponam, omnis sancta- rum Scripturaruin repuguat auctoritas, obsistit ra- tio, ipsa conscieutia nostra reclamat. Unde cum dubitare meliorem, cujus moribus magis Scriptura: concordat auctoritas , insanissimum judico. Sed ‘cum in bis non parva repugnantia sit, consideran- dum mihi est, unde dubitare winus sit periculo- suin, de Scripturarum veritate, an de manifesti sima ratione, an potius de conjectura proprix: ex- perienti, Sed contra Scripturam, inyuam, nemo Catholicus, contra manifestam rativnem nemo pa- ciGicus ; verum in sui zstimatione cui non facile subrepat fallacia? Denique experimentum fallax, et, sicut scriptum est : « Non omni spiritui creden- «dum est, et aliquando Satanas transligurat se in «angelum lucis (J7 Cor. x1). — Verumtamen licet, inquit, tune forte Deum may quia tamen nunc ejus voluntati_ ma; magis p eceptis ejus adimplendis insisto, amp.ive Pro ejus nomine memetipsum affigo : bine mens securior, hilarior conscientia, et tot laborum con- scius animus, ad ipsam subeundam mortem, spe premiorum promptior. — Duo, inquam, valde sibi contraria asseris, quod scilicet amplius Deum amna- veris, et minus ejus yoluntati parucris. Quam o 265 SPECULUM CHARITATIS. — LIB, Ht, 866 nionem tuam, sententia ipsius Salvatoris evacual, A dicum fructum his inesse affectibus paulo ante ita dicentis : Si quis diligit me, mandata mea serva~ Git (Joan, x1v), Seit et iterum - Qui habet mandata mea, et sereat ea, hic eat qui diligit me (ibid.). Et iterum : Qui non diligit me sermones meos non ser- vat (ibid.). Hinz discipulus ille, quem diligebat Je- ‘us, cojus reclinatorium capitis sacrum illud pectus fretum est: In hoc est charitas Dei, ut mandata il fins castodiamus (I Joan. v). Proinde ut ait quidam sanctus : « Quicunque dictu, vel actu, vel etiam « cogitatu improbo Dei mandata violaverint, frustra «se Deum Uiligere credunt, » Unde etiam beatus Gregorius : « Amor Dei nunquam est otiosus; aut « enim operatur magna, si est; aut sioperaricontem- « nit, amor non est. Probatio ergo dilectionis exhi- « bitio est operis (Hom. 30). + « Quid ergo, inquit? Vanusne fuisse dulcissimus ile affectus credendus est, deceptoriasque illas la- erymas judicabimus?— Minime, inquam. Imoina- ximus earum fructus, si tamen intelligas. Noveris ergo primo quod nequaquam secundum momenta- neum illum, et, ut ita dicam, horarium affectum, Dei pensandus sit amor : quod ex contrariis exem- plis perspicuum est intueri. Cum enim in tragosdiis vanisve carminibus quisquam injuriatus fingitur, vel oppressus, cujus amabilis pulebritudo, forti- tudo mirabilis, gratiosus pradicétur affectus; si quis hze vel cum canuntur audiens, vel cernens si recitentur, usque ad exprestionem lacrymarum quodam moveatur affectu, nonne perabsurdum est, ¢ ex hac vanissima pictate de amoris ejus qualitate capere conjecturam, ut bine fabulosum illum ne- scio quem affirmetur amare, pro cujus ercptione, etiamsi hee omnia vere pre oculis gererentur, ne modicam quidem substantie sua portionem pate- retur expendi? Similis profecto ineptix est, imo mullo majoris insanie; si quisquam luturiosus ‘aut te; idus,, occulta Dei dispensatione ob quosdam internos compungatur affectus, de ejus dilectione ferre sententiam, ut hine Deum plus illo credatur amare, qui adeo se divine tervituti subjecit, ut quidquid ejus voluntati noverit esse contrarium, ‘omni detestetur horrore, quidquid fuerit laboris impositum, pro ejus nomine omni amplectatur fer- yore.» Ad hae verba quodam ille pudore perfusus, demisso capite, fixisque in terram luminibus : « Verissime, inquit, verissime. Nam et in fabi que vulgo de neseio quo fnguntur Arcturo, me- mini me nonnunquam usque ad effusionem lacry- marum fuisse permotom. Unde non modicum pudet prepriz vanitatis, qui si forte ad ea que de Domino pie leguntur, vel cantantur, vel certe publico ser- mone dicuntur, aliquam mihi lacrymam valuero extorquere, ita mihi siatim de sanctitate applaudo, ‘ut si magnum aliquid ac inusitatum mibi miracu- Jum contigisset. Et revera vanissime mentis judi- forte pro pietate ‘vana gloria ventilari : quibus in fabulis solcbat compungi. Sed quia non-mo- dixieti : rogo, ut et quae coeperas, prosequari Libentissime , inquam. Neque enim tibi- dene- ganda est cognitio veritatis, pro qua nec tibi ipsi existimas esse parcendum. Nam plerique, si forte audiant aliqua coutra inertiain disputari, sophisti- cas quastam ratiunculas, quibus veritati resistant, reclamante etiam conscientia, moliuntur, ac decli- nantes cor suuin in verba mal:tiz, amant excusatio- nes in peccatis. Melius est profecto confiteri Du- inino, et dicere : Miserere mei, quoniam infir sum (Psal. v1), quam dicere : Dives ego sum, et ( cuples, et nullius egeo, cum sit miser, miserabil ewreus, et pauper, et nudus (Apoe. 11). » Sed ad pro- positum veniamus. CAPUT XVIII. In quibus amorem Dei stare credendum sit. « Igitur, ut diximus, non secundum hos momen- taneos affectus, quos minime nostra subesse vo- luntati, nullus spiritualis ignorat, Dei estimandus est amor, sed potius secundum continuam ipsius voluntatis qualitatem. Suam enim voluntatem Det voluntati conjungere, ut quzlibet voluntas prescribat, his voluntas humana consentiat, nulla sit alia causa, cur hoc aut illud velit, quia hoc Deum velle coguoscit : amare est. Nam ipsa voluatas nibil est aliud quam amor; nec aliud dicende sunt bone aut make vo- luntates, quam Loni vel mali amores.Deniqueipsa D: voluntas amor est ejus: qui nihil est alivd qua sanctus Spiritus ejus, pt quem diffundicur chari- tas in cordibus nostris. Qua cbaritatis diffusio diving est ct humane voluntatis conjunctio. Que lune fit, cum ‘Spiritus sanetus, qui utique Dei vo- luntas et amor est, et Deus est, lhumanze se volun- tati ingerit et infundit, eamque ab inferioribus ad superiora sustollens, totam ipsam in sui modum qualitotemque transformat, ut ci indissolubili. glu- tino unitatis adberens, unus cum eo spiritus effi- ciatur, Apostolo hoc idem manifestius intimante : Qui adheeret, inquit, Domino, unus spirits eflicitur (1 Cor. vi). Sane hae voluntas secundum duo qu- dam judicanda est, passionem seilicet et actionem, si videlicet ea que Deus intulerit, vel inferri per- miserit, paticnter sustineat, et ea quae jusserit fer venter aimpleat. Caterum, ut ait B, Gregorius (Hom. 20), nemo eredat quidquid sibi mens sine operibus dé Dei amore respondeat. Bjus est eni sententia, qui non mentitur : Qui habet mandata mea, et servat ea : hic est qui diligit me (Joun. x1v). Quocunque igitur modo insuetos hos affectus,-in- ternasque visilationes, judicia Dei, quie sunt abys+ sus multa, dispensent, quibuscunque etiam causis, his non quatrentibus nec pulsantibus, nonnunquam, ut ita dixerim, subito infundantur, illis omni licet conatu in earum acquisitione laborantibus subtra- hantur, cujuscumque voluntas Dei voluntati concor- dat; eaque que Deus intulerit sustinet yatienter, el ea quae jusserit exsequitur) ferventee,) Deum hoc utique Deum 507 diligere sine onmni cunctatione dicenidus est. Aliv- A res : sie elementia qui, si secundum hos affectus noster metiendus est amor, ut tune solu Deum vel hominem quemlibet amare dicamur, cum hujusmodi affectum experi- ‘mur, non utique continue, sed per rarissiina qua- am intervalla amare dicendi sumus. Dicendum sane quod si forte homo justus aliquando velit, verbi gratia, salutem alicujus, quod tamen nolit Deus, non tamen ejus voluntss a Dei voluntate discordat, quandoquidem, ut hoe velit, Dei utique operatur voluntas, qui ideo vult omnes honiines salvos fleri (I Tim. u), quia a suis id facit optari Sabet practerca amor iste inchoationem suam, fectumm suum, perfectionem suam. De quibus omui- ‘bus enucleatius disserere, nee hujus tomporis forte, nee nostre est facultatis. Proinde affectus illus tire, non ita, ut autumas, Deum amare est, se:l oblatam, imo infusam menti quamdam dulecdivis illivs guttam, interioris palati quasi praesentem, suavi prasentire attractu, Nam allud est mellew dulcedinis cupidum in ejus acquis:tione pro viribus Taborare , aliud si cujuslibet non quarentis nec amantis infusa fuerit labiis, sensum dulcedinis il- Jius non posse effugere. Ile non gustat, amat ta- men; iste non amat, tamen gustat, Ut ergo simpli cioribus verbis utar, quo facilius intelligas; qui quantumcunque potest, insistit, ut Deum habeat, mandatis videlicet illius obtemperando, et secun- dum apostolica et evangelica pracepta sobrie, et juste, et pie vivendo, etsi nihil hujus dulcedinis rustet, Deum tamen diligere dicendus est, ipso attestante, qui ait : Qui mandata mea custodizrit, ille eat qui diligit me (Joan. xiv). Qui vero quotidie Lune experitur affectum, et nihilominus divine oluvtati sua desideria preeponit, non quidem Deum iligere, sed ingestum su menti divina dispensa~ fione spiritualem saporem non eredendus cst. » sentire posse, CAPUT XIX. “Quis sit diversarum compunctionum fructus, novitio intecroganti exponitur. « Hae tamen dulcedinisexperientia, negligentibus quidem ad bona opera magna excitatio, in bonis operibus desudantibus necessaria consolatio, in culmine perfectionis consistentibus suavis et se- D pentem excitaverat n cura refectio est. Operatur ergo ille mire miseri- curs, miris et ineffabilibus modis salutem nost bus, delectatum, nec sermone, uec ejus qualibet laude in illius deéiderium inflammari, sumpta mo- ji ius gutta, ejus faucibus instilla- ves; illeque sumpto gustu, ita in ejus zstuaret appetitum, ut pro ejus acquisitione, ne immensos «quidem labores.aggredi perhorreret, quoties, tamen immanitate laboris cernéres fatigatum a cmpto fer- vore tepescerc, simili cum dulcedinis stilla mulee= B, AELRESI ABBATIS TUEVALL. OPP, PARS 1 —- ASCETICA. c 58 jasimi Salsatoris nostri, illece- bris carnis iimmersos, quos nec lumen rationis, nec futuri examiois timor, a male Lanta praevalet swa- ‘Viale compescere, quodam interne dulcedinis gustu allicit ad salutem; donee propria volupiate Paulstim attracti secundum illud : Tratit owe quemgnevoluptes, (Vinci, Eel. 2 vers. 65.) jugum eis su servitutis imponat. Sed quia acee- dens quis ad’ servitutem Dei, audit Scripturam dicentem : S:a furtiter et prepara animam tvam ad tentationem (Eecli. 1), nocesse est, ut quoties la- or tentationis oppresse: il, nuta:ti jam, peneque desperanti lis quidam sapor interfluat; eujus ‘alus aspergine, vitiorum colluctationem acriori ‘mentis asiu suscipiat , magnanimiter tolere cilius superet, vel cvilet, Teipsum diligentius in- uere. Nonne post illam duleissimi affictus expe- rientiam, ad ludiera vanaque reversus, cum iterum redires in te, confundebaris, ac quodam, ut dixerinn, odio salutari coutra teipsum accendebaris ? Hine meditari gretiorem vitam arripore, tantamque tivimet opponere vecess:tatem ; ut si etiam talibus consentiret voluntas, nulla tamen foret ad talia red cundi facultas. — Omnino, inquit, itaest. — Vides ergo quia ills fervens conversio tua, ista district admodum conversatio tua, quasi illaram lacryma~ rum fructus est? Ad hoc enim datz sunt, hoc pail latin operabantur, imo per illas Deus. Quid ergo amitum, si suo, ut ita discrim, negotio consummate cessarunt? Nunc quilem tabores tibi pro Christo subeundi sunt, virlus patienti exercenda, carnis insolentia erebris vigiliis, ac jejuniis castiganda, perferendse tentationes, et ab omni terrena sollici- tudine animus avocandus : pracipue autem virtute obedienti propria mortiGcanda voluntas : quoties vero in his animus plus nimio fatigatur, sollicita orationum devotione, ad materna ubera Jesu pro- perandum, ex quorum abundantia, lac tibi miraz cousolationis eliciens, dicas cum Apostolo : Bene- ictus Deus, qui consolatur nos in omni tribulatione (JI Cor, 1); Et: Sicut abundant passiones Christi in nobis, ita et per Christum abundat consolatio nostra (ibid.). Sic affectus ille pius, qui prius tor- periret, consolabiturlahoraa- tem ne deficiat, donee post innumeras victorias, quasi emeritus jam miles effectus, his tentationi- bus quibus nunc quasi novitius fatigatis, penitus cousopitis, in virtulum suavitate repauses : ad iliud quoque sublimissimum consolationis gruus gratia diving pietatis admissus, quod quasi prami constat esse justorum, dicas cun: Propheta : Quam magna multitudo dulcedinis tue, Domine, quam abscondisti timentibus te!» ( Psal. xxx.) Tom ille, obortislacrymis :« Placet, inquit, ct valdeplacet, quod dicis, quia non.solum hae ita esse ratioue ma- gistrante conjicio, verum in me ipso luce clarius perspicio. Nam primum illud visitationis genus, sie prorsus, ut asseris, expertus suin ; secumduny vero, 5co quod in me jam incipiat a sentio; at sublime illud et ineffabile quandoque me adepturum confido.» CAPUT XX. Novitiue ille unde Deum se magis amasse probat, inde minus amasse convincilur : et quibus lacry- mnarum profusio proficiat ostenditur. ide igitur, inquam, quam preter oj tuam res actasit, — Quomodo, inquit ? — Neforte, nquam, unde te Deum magis amare credebas, bi minus convincaris amasse. — Aliquantisperinquit, ct mihi hee ratio interlucct : velim tamen plenius cam , te disputante, cognoscere. — Nonne , in- qaam, quanto quisque negligentior fuerit, vet mente infirmior; tanto in Bei asore probabitur im- perfectior? — Negari, inquit, non potest. — Sed © sicul, inquam, temetipsum dicis clarius intueri, primus ille affectus arguobat errantem : secundus iste sustivel infirmantem,.— Prorsus, inquit , ita. — Couvincunt: igitur y inquam , imperfec~ tius amantem. » Tum ille suspirans : ¢ 0, inguit, quam miserabiliter falluntur, quam sunt suz salutis, proditores, qui vitis iunumerabilibus ac damua- bilibus implicati, si parum quid lujus, de quo lo- queris, experiantur affects; non solum sibi veniam de prateritis pollicentur, imu ad eadem securius quodammodo revertuntur, nec aliquid hos spir twali incitamento proficiunt; sed sauetiores hin semetipsos arhitrantes, in suis sordibus vel negl ‘seuliis impudentius volutamtur. Forte de talibus ¢ ait Apostolus : Dedit illis Deus spiritum compun- tions, oculos, ut non vidzant; et aures, ut non au- diant (Rom. u). Nunquid non genus hoc compun- 's exccat oculos; aures oblurat, illorum dun- tat, qui immanissimas vitiorum sordes sine po tentie fructibus paucis his lacrymis estimant abluendas? — Est profecto, inquam, gratissimum ct acerptissimum Deo sacrificum profusio laeryma- rum, pro omnibus admissis sufliciens holocanstum, si peenitentibus et confitentibus, sed ea unde p non iterantibus? sed cum spir‘tu bumi- to ad pia viscera Jesu fu- : is poenitentize fructibus pro posse insistentibus. Quocirca tibi, omnique sux salutis sollicito elaborandum est, quatenus bee earnis mortificatio, hac vigitiarum ac laborum sollicitudo, hiwz vestium vilitas, hee ciborum asperitas, lec ravitas, hee, inquam, omnium membrorum et exterioris hominis quasi avcepti mum holocaustum, sagimine, ut ita dixerim, lac:y- marum , ac devotissimorum affecluum suavitate pingueseat, ut in area cordis igne charitatis admisso suave redoleat, et sic, secundum Prophetam : Holo- eaustum cum pingue fiat (Peal. xix). Cxterum si utrumque non possis, satius est, sine Inerymis jin apostolica paupertate, et evangelica vivere pu- itale, quain cum quotidianis Iaerywiis quotidie divinis obviare mandatis, Nam licet mortuos sus- eitent, drmonia ejiciant, cwco: 5 D SPECULUM CHARITATIS. — LIB, IL. iari, te instruente per- A minus tamen audient a Domino : Discedite a me 370 (Math. vu, 3), quicunque fuerivt operarii in tatis.» wi- CAPUT XXI. Quod ex his quer inserta sunt, quid charitas, quid cupiditas én proficiznte operetur, possit advert. Hactenushiee fortenon inutiliter inseruimus : quae omnia si attente, si diligenter, postremo si hu- iliter inspiciantur, eit, ni fallor, perfacile intueri, conversum quemlibet ex nova charitatis infusion alacri conatu, ac levissimis quibustam meutis suse motibus ad altiora sustolli, sed cupiditate deorsum premente, et omne eui inheserit naturali pondere ad ima semper urgeute, in ipso sue couatu, nan fiikil laborare. Et quanto frutex perniciosa altius in ipsis anima recessibus radiers infixerit, tanto in ulsione major’ diflicultas, proinde in a5- censivne minor facilitas. Sed sicut piger quis ac desidiosus, ac agriculture: imperitus, agrum suum parva licet ex parte tribulis ac spinis obsitum, tar- vem agri superficiem occupaverit, ¥: 1s cradicat, ac de sterili et infecundo pit sguem reddit et uberem quis mundo, si tardus, si tepidus, si sue purga- tionis minus fucrit curiosus, quanquam in seculo minus existit inguinatus, tardius in conscientie serenilatem, ac charitatis proticict libertatem : at si fervens spiritu, si diligens, sollicitus, si disere- tionis virtute fundatus, assumptis spiritualium exercitiorum instrumentis, vitioruim genimina ab agro sui cordis potenter evellat, in auras con- scientie purloris citius Fespirabit, ac jugo cupi- ditatis exeusso, ac onere deposito passionum, in- veniet, quia jugum Domini suave est, et onus ¢jus leve. CAPUT XXII. in voluptatum coutempin ictoriague jucunditas. . ieque probabit expertus, non modo nullius la~ Doris, imo summa esse jucunditatis, pud.citiz sua Vitate perfundi, quanquam onerosum sit naturalia * ineoutiva immundaque desideria, quae de concupi- scentia carnis emergunt, freno temperantize cobi- bere. Similiter non solum jucundum, sed gloriosum, cum gute fuerit coucupiscer non se servuin sui ventris, sed dominum intu illa mira exsultatione tripudians. Ego autem didici, in qaibus sum, sufficiens esse : scio hunciliari, scio et abundare ; ubique et in omuibus instirutus sum, et esurire, et satiari: et abundare, et penuriam pati (Philipp. 1s). Sed ctamor caruis si fuerit perfecte so- pitus, vel certe igne divini amoris absorptus, nulls rit in exterioribus labor, quia non poterit. mens ¢jus aMlictione turbari, cujus non potest dilectione dissolvi. Wlecebris sane odorun: licet nonnulli tur- piter abutantur, quia tamen hi, de quibus nune sermocst, vel parum vel nihil in eoruin appetity vel Quanta si ne laborant, hinc plura loqui supersedeo. Porro oculorum auriunique yoluptas plurimis non modicum laboris importat, qui nequaquam recie jugo Salvatoris ascribitar, cum totum perversa potius pariat cousuetudo. Quam quia abseindere sentiunt oncrosum, de Dominici jugi, cujus non experti sunt lénitatem, malunt asperitate causari; que cum in voluptatum contemptu cousistat, non minorem profetto contemnentibus confert liber- tatem, quain vana illa et ludicra damnosa pariunt suavitatem. CAPUT XX! Devana aurium voluplate, Sed quia aperte malos ab hac consideratione putavimus removendos, de his nunc sermo sit, qui aub specie religionis negotium voluptatis obpal- tiant : qui ea, quae antiqui patres in typis futuro- rum salubriter exereebant, in usum sux vanitatis usurpant. cessantibus jam typis et tot organa, tot eymbala t Ad quid, rogo, terriLilis ile follium flatus, tonitrui polius fragorem, quam vocis exprimens suavita- 1 quid illa voris contractio et infractio? Hic ille disciuit; alter medias quasdam notas dividit et incidit, Nune vox stringltur, nune fran gitur, nunc impingitur, nune diffusiori sonitu dila- tatur, Aliquando, quod pudet dicere, in equinos hhinnitus cogitur ; aliquando_ virili vigore deposito, in feminea: vocis gracilitates acuitur, nonounquam artificiosa quadam circumvolutione torquetur et re- Jorquetur. Videas aliquando hominem aperto ore quasl intercluso halitu exspirare, non eautare, ac r= diculosa quadam vocis interceptione quasi minitari silentium ; nune agones morientium, vel exstasim patientium imitari. Interim histrionicis quibusdam gestibus totum corpus agitatur, torquentur labia, rotant, ludunt humeri ; et ad singulas quasque n0- iculosa dissolutio vocatur religio; et ubi hae frequentius agilantur, ibi Deo honorabilius scrviri clamatur. Stans interea vulgus sonitum follium, erepitum eymbalorum, harmoniam fistularum tremens atlo- nitusque miratur; sed lascivas cantantiuin gesticu- lationes, meretricias vocum alternationes et infrac- tiones non siue cachinno risuque intuetur, ut eos non ad oratorium, sed ad theatrum, nec ad oran- dum, sed ad spectandum zstimes couvenisse. Nec timetur illa tremenda majestas, cui assistitur, nee defertur mystico illi presepi>, cui ministratur, ubi volvitur, ubi sacratissi- ubi terreng cotlestibus jun- guntur ; ubi angelis homines sociantur. Sic quod sancti Patres instituerunt, ut infrmi excitarentur ad affectum pietatis, in usum assumitur illicite vo- luptatis. Non enim sensui praeferendus est sonus: sed sonus cum sensu ad incitamentum majoris af- fectus plerumque admitiendus. Ideoque talis debet esse sonus, tam moderatue, (am gravis, ut non B AFLREDI ABBATIS RIEVALL. OPP. PARS I. — ASCETICA aa ‘Atolum animum ad sui rapiat oblectationem, sed sensui majorem relinguat portionem. Ait nerape beatissimus Augustinus (lib. x Confess. c. 33). «Movetur animus ad affectam pietatia divino can- ji, magis sonum quam sensum libido audiendi desideret, improbatur. » Et alias : «Cum me, inquit, magis cantus quam verba dele- ctant, penaliter me peccasse confiteor, et mailem non audire cantantes. » Cum igitur aliquis, spreta vidiculosa ila et damnosa vanitate, antique Pa- trum moderationi ese contulerit, si ad memoriam ugarum theatricarum prurientibus auribus im mane fastidium gravitas honesta intulerit; sieque totam Patrum sanctitatem quasi rusticitatem con- vemnat ac judicet ; modu cantandi, quem Spiritus sanctus per sanctissimos Patres quasi per orgaua sua, Augustinum videlicet, Ambrosium, maxims Hiberas, ut dicitur, sa nias, vel nescio quorum scholasticorum nugas ¥a- nissimas anteponens. Si ergo hinc crucietur, bine doleat, hine ad ea qua cvomuerat, anzius anbelet = qua rogo hujus laboris origo, juzum charitatis, 2m onas coucupiscentize mundialis? CAPUT XXIV. De concapicentia ceuerum in cariuitat ste, qu ad viam perfectiorem conversos affigit. Sed jam de concupiscentia oeulorum pauea di- cenda sunt, quam curiositatem sancti Patres vide runt appellandam ; nam eam on solum ad esterio- rem, sed etiam ad interiorem hominem zstimant C pertinere. Ergo ad exteriorem pertinet curiasitatem omnis superflua pulchritudo, quain amant ocali in variis formis, in nitidis et ameenis coloribus, in diversis opiliciis, in vestibus, calceameutis, va- picturis, sculpturis, diversisque figmentis , usum necessarium et moderatum transgredienti bus : qu omnia amatores mundi ad illecebras ex- petunt oculorum : foras sequentes quod faciunt, utus relinquentes a quo facti sunt, et extermi nantes quod facti sunt. Inde etiam in clausiris, monachorum grues et lepores, damulze et cerviy picw et corvi: non quidem Antoniana et Macha- Tiana instrumenta, sed muliebria oblectaments : que omuia nequaquam monachorum paupert consulunt, sed curiosorum oculos pascunt. Si quis ergo paupertatem Jesu, his oculorum illecebris praeferens, infra metas necessitatis sese recluserit , ct pro superflua illa wdifciorum amplitudine , ac supervaena altitudine, pauperum quorumdam fra- trum cubilia espetierit, cum forte ingrediens ora- torium impolito constructum lapide, nihil pictam, nihil ,sculptumn , nihil oceurrerit pretiosum, non marniora strata tapetibus, non vestiti parietes stro, historias gentium, pugnas regum, vel certe seripturarum seriem praferentes, non ille cereorum attonitus falgor, nou in diversis utensil quae cernit, ac se quodam paradiso excuseum, a€ £13 earcerali quodam squalor queratur unde hae mentis angustia, unde totus i ‘si didicisset 2 Dumino Jesu esse mit humilis corde, 2¢ coxtemplari secundum Aposto- Jam : Non ea que cidentur, acd quee non videnter; quecenim videntur, temporalia unt , que axtem non sidentur, eterna (II Cor. wv): si interioris illius gloriam vel modicum degustasset, de qua scriptum est: Omnis gloria ejus filie regis ub intus (Psal. xuiy); illudque Apostoli : Opus suum probet unus- (quiagee, et sic in semetapso gloriam habebit,.et non in altero (Gal. v1) : quod si non in homine altero,, quanto minus in muto insensibilique metallo ? Si Inquam, interior cervice jugo diving: dilectionis supposito, ibi intus Jesus ille dulcis dulciter sa- uisset, multumne, queso, gloriolas has esteriores affectasset? Nunc de interiori illa curiositate pauca dicenda sunt, que maxime in i appetitu videlicet noxize vel inanis scientize; pervestigatione alien vite, non ad imitandum sed ad invidendum, si bona est, vel insultandum mala, vel certe sola curiositate tantum, ut seiatur, ‘se mala sit, sive bona ; postremo ia curiosa qua- dam pro szcularium rerum vel actuum agoitione, inquietudine. Ex quibus omnibus mentibus cap- tivatis non modicus labor inuascitur, cum vel ine temperate exercentur, vel libenter exercentibus probibentur. Hine est quod plerique, qui inani philosophia dedere animum , quibus etiam moris est cum Evangeliis Bucolica meditari, Horatium cum prophetis, cum Paulo Tullium lectitare, tune etiam metro ludere, laciniosisque carminibus ama- toria texere, vel invectionibus invicem prosocare, cum eo sese contulerint, ubi hie omnia quasi seminatia vanitatis, vel initia jurgiorum, vel dinis incentiva, regulari districtione damnantur incipiunt contristari ézasci: et cum non hiabeant, quibus semina conceptze vanitatis efundant, in illa Eliu verba videntur prorumpere : Ex venter meus quasi mustum absque spiraculo, quod lagunculas novas dirumpit (Job xxxn). Unde ergo labor iste nascatur, in promptu est judicare. Inde est etiam quod cum (ota dic inanibus spectaculis dediti, vel rumoribus audiendis intenti a nobis quodam modo exicrimus, revertentes iterum ad nos, vanitatum imagines introducimus, et cor plenum simulacris ad locum quoque quietis nostra ferentes, pro inep- tissima vanitale noctes ducimus insomnes; regu pratia, victorias ducum, quasi sub oculis stultissima presumptione depingimus, omniaque regai negotia in ipsa psalmodia vel orationibus nostris otios discursibus ordinamus. Est adhue aliud curiositatis pessimum genus, quo tamen hi soli, qui magnarum sibi virtutuin conscii sunt, atientantur : explo atio fcilicet suze sanctitatis per miraculorum exhibitio~ nem : quod est Deum tentare. Quod curiositatis renus lege Mosaica ita prohibetur : Nowtentabis Do- mainum Deum tuum (Deut.v1).Unde etiam Apostolus: Neque tentemus Christum , sicut quidam illorum SPECELEM CHARITATIS, — LIB. IE ‘A tentaverunt, et a serpentibus perlerunt (I Cor. x). 8 Gui pessimo vitio si quis consenserit; ex nimia mentis angustia cum compos non fucrit voti, vel i jum ineurret blasphemiz. CAPUT XX¥. De superbia vite, ac primo de vanitate. Restat noxiz: radicls tertius ramus, quem super- biam vile sanctus Apostolus nominavit. Cuju cum multa sint genera, ad prasentem quastionem de duobus pertinet disputare. Et primum quidera est, quod amorem vanz laudis infundit, secundum ibidinem inserit dominandi. Ex bis ergo quantus oriatur labor, quanta mentis angustia, quis facile dixerit? Quoties plane correctus vel injuriatus 1 conturbor, vel qualibet detractione vel oblocatione confundor; aut, quod est lugubrius, tristtize peste consumor, si velim laboris hujus causas expressius indagare, invenio in mse recessibus radi- cem vanitatis altius latitantem, qua animus magn de se prasumens, talem se delusus depingit ; qui non modo non corripi, vel objurgari, sed insuper laudari ab ormnibus et honorari debuerit. Vel certe, cum mente veneno ujus nefandz pestis infecta, in aliorum existimatione sanctum se finxerit, et mi- randum, statim uta sua vanitate alios dissentis perspexerit, gloria sua gaudiogue frustratus , quod videlicet in aliorum gstimatione falsa opinio..e lo- caverat, necesse est tristilie stimulis corrodatur. Ex loc quoque pessimo morbo prime cathedne, € salutationes primz, prima vox in conciliis, prima im conventu sedes appetuntur : qu omnia, quan- tum oblata vel acquisita delectant, tantum negate, vel ablata conturbant. CAPUT XXVI. De dominandi tibidine. ‘At si mentem libido dominandi corruperit, quantum ei laboris imponit, solus ille nosse pot erit, qui hujus pessimz expertus tyran- nidem, Dei tandem ausilio ab ¢jus est dominio Tiberatus. Statim enim ut noxium hoc virus mens insana conceperit, ei a quo desiderii sui aucupatur affectum, degeneri vilitate subst. rnitur, et ante~ quam ille aliis praferatur, ipse omnium , quos sibi obesse vel pradesse posse perspexcrit, abjec D tissimus servus efficitur. Inde ob eorum timorein veritatis suppressio, ob corum favorem turpis ad Jatio, itaque ci tota vocis liberias adimitur, ut laudare cogalur quae emnscientia viderit arguenda ; arguere que ipsa incicaverit approbanda. Denique si quemlibet ejus cui innititur familiaritati, propius aceedere perspexcrit, mox suspicionum jaculis meus captiva confoditur, ne is ad eos, qu9s pss t, honores citius assumatur, aegritudine timoris, aMicitur, Haque invidiae virgis ferreis caditur, ut ‘us ad utifitatem, nce ei somnus proveniat ad quiclem. Tune ad detractioues, susurrationes- que convertitur, a¢ quidquid in eo perspexerit ar- gucndum , prodit ct publicat; quidquid publice arguere won potest, sitistea’ interpretatione coun M3 macutat, Verum provehatur ; quaz tune illi anime eruces, qua: tor- menta? Confunditur, conteritur, centurbalur, dis sipatur, internosque @slus ferre von susti wut € congregatione, tot passionum ictibus arieta- tus, excutitur, vel si humano pudore devin congregatione resederit, totus in contrarium ver- titur, conceptamque semel ambitions flammam ferre non valens, aubelat, astual, eruciatur, ita ut occulix: per exterioris Lominis motus infeliciter crepat, mogdaciter loquens, truculenter as} et ad omui respondens. Tune quibus prius turpiter adulabatur, aperia fronte res'stit, contradicit, oblaquitur, clam malitiosa detractione corrodens, palam sine omni reverentia et honestate objurgans. Tune omnia Seniorum suorum yerba male curiosus attendens, singulis insidiatur syllabis, explorat facta; et 5. Ut ita dixerim, motus et itinera impudicis cculis perlustrans, enumerat omnia, de ownibus judicat, ac pro nmalitie suze livore omnia interpre- tatur. Quod si forte, ut se habet’ humana initr- mitas, excessu aliquo preventus sonior fuerit, jam tung ille nactus loeum sua, ut sibi videtur, injuriee ulciscendz erigit supercilium, rugat frontem, labia importunis dilatat clamoribus. Verum ut se Dei zelo agi intuemibus mentiatur, quasdam sibi ali- quando extorquei guttulas lacrymarum , dolosa ¢ laboris vostri causis, evulsis per produeit suspiria, querulis satis vocibus charitatem deseri queritur; puritatem transgredi, concuteari justitiam ingemiseit. Dicas, si nescias, eo spiritu ‘agi eum, quo quondam Jeremias propheta fam- mescens : Factus est, inquit, sermo Domini quasi ignis cestuans in ossibus meis : et defeci, ferre non B. AELREDI ABBATIS RIEVALL. OPP. PANS I, — ASCETICA, ji tota sua spe frustrata, alius A sustinens (Jer. xx). Sic ille igne zeli Dei interiora 5B sua depasei proclamans, se pro justitia crigi, cer-+ tare pro ordine, pro chavitate etiam odia subiisse mentitur. Quid plura? Ita tandem rebellis ac con- tumax experitur, ut vel expelli eum extrema ne- cessilas urgeat, aut certe aliqua proprize voluntatis libertate leniri. Hine mira quadam orta abusio est. Cun aliquando status reli pure admodum traclaretur, sieut se habet regula veritatis cunque humiliores, quictiores ad obedi opprobria promptiores, in omnibus Lonis ferven- tiores, qui honores maxime non appeterent tales vel ad alivs regendos, vel ad aliquas adminis Lrationes , non dico promovebantur, sed compelie— bantur; nunc contrario, dum quorumdam timetur Binsolentia, vel cavetur rebellio, vel improbitas formidatur, quia querulosi, quia iracundi, quia Teves et acediosi, non valentes in domo consistere pedibus suis, nunc foris, nunc intus; quia den timentur, promoventur; et quae illis debuit esse causa dejectionis et humilitatis, fit fomes tumoris. Sed de trimoda hae cupiditate live satis sint, In quibus omnibus si quis animz sua vultum, quasi n quodam speculo diligenter attenderit, invenlet , ni fallor, non modo quid habeat deformitatis, sed et ipsius deformitatis causas occultas sub veritati luce cognoseet , ac sie non Dominici jugi asperita- tem, qué nulla est, sed propriam arguet perversi~ taiemn. His ergo passionum radicibus, quasi totius s, ac mentis nostra humeris charitatis jugo suppositi, discemus ‘a Domino Jesu quia mitis est et humilis corde, et inveniemus requicin animabus nostris, sabbati tes, non cum Judwis Sabbatum carnale, sed in ine charitatis sternum et spirituale. LIBER TERTIUS. In quo, quomodo sit exhibenda charitas monstratur. CAPUT PRIMUM. Lex de Sabbatorum distinctione proponitur, Legimus in Veteri Testamento quasdam sabla- torum distinctiones (Levit. xxin) : quorum consi- dcrationi libri hujus dedicamus exordium. Mabes nempe in lege tria tempora sabbati requiei conse- crata : seplimum videlicet diem, septimum aunum, el post septies septem quinquagesimun annum. Primum ergo sabbatum dierum, secundum anno- ram, tertium non immerito dicitur sabbatum sab- Dalorum, Constat namque ex septem amnorum sabbatis,” addito uno, ut septenarius numerus in Uunitate concludatur : qui et ab unitate progreditur, + in unitate perficitur. Nam ct omne opus bonum ab unius Dei fide inchoatur, quod septenario Spi D tus sancti munere promovetw ut ad ipsum, vere unus est, veniatur, ubi totum quod sumus ‘unum cum ipso efficiatur. Et quia in unitate nulla est divisio, nulla sit ibi per diversa mentis effusio : sed sit unum in uno, cum uno, per unum, circa unum : unum sentiens, unum sapiens; et quia semper unuin, semper requiescens : et sic perenne subbatum sabbatizans, Interim habes sabbatum dierum, sabbatum annorum, et in quodam pra gusta sabhatum sabbatorum. Quis ita iMaminatus est Dei spiritu, ut has sabbatorum distinctiones, non ex aliorum verbis mutuet, memoria iredi- ante; sed in se ipso agi sentiens, foquatur now soluin ex memoria, ged eliam ex sententia? Adesto, tu bone Jesu, adesto huie, paupercule uo, men si dicanti non micas divitis purpurati, sed instar ca- A tuli, micas, quae cadunt de mensa dominorum meorum filiorum tuorum. Magnus enim ile flius tuus, et quia filius tuus, Dominus meus, sanctus scilicet Moyses ; admissus nimirum ad mensam wwam , epulatus est in fereulo Salumonis panem tuum. Et scio, mi dulcis Domine, enim : Non est borum sumere panem filiorum, et mittere canibus (Matth, xv). Sed quia catelli edunt de micis que cadunt de mensa dominorum suorum, tu fiange catulo tuo panem istum, ut micas col- ligat, qui non sufficit ad crustulam. CAPUT I. Quod in dilectione triplii, itorum Sabbatoram sit quecrenda distnctio: et qua ait in triples dile- ctionis distinctione complezio. Audiamus ergo frangentem : Diliges, inquit, Do- minum Deum tuum ex tolo corde tuo, et ex tole anima (ua, et ex omni mente tua, et prozimum (uum fanquam teipsum. In his duobus preeceptis toa lex pendet et prophet (Matth. xxu). Si igiwur credimus, imo quia credimus verilati, necesse est in his duo- Lus preceptis has Sabbatorum queramus dit ctiones; nam et ipsa: ex lege sunt. Porro hive duo pracepta si diligenter inspicias, tria quedam inve- nis diligenda, te videlicet, prosimum, Deum. Ubi enim dicitur : Diliges prozimum tuum tanguam te~ ipsum, manifestum est quia diligere debes et te- ipsum. Hoc tamen nou est prarceptum ; quia na- turer est insitum. Nemo enim unquam carnem suam, ¢ teste Apostolo, odio habuit (Ephes. v). Et si non car- hem, multo minus utique mentem, quam quilibet homo, etiam nesciens, magis diligit quam carnem, ‘Nemo est enim qui non malit infirmus carne, quam insanus vivere mente. Sit ergo ho1 dilectio sui Sabbatum primum ; dilectio proximi sit secundum ; Dei autem dileetio, Sabbatum Sabbatorum, Est au- tem, ut supra di , Sabbatumn spirituale requies animi, pax cordis, tranquillitas mentis. Et hoc Sabbatum nonnunquam in propria dilectione sen- titur, aliquando ex dulcedine fiaternz dilectionis Lauritur ; in Dei autem dilectione absque ulla am- Diguitate perficitur. Hoc sane providendum, ut ho- mo, sicut oportet, diligat semetipsum; proximum vero tanquam seipsum; Deum autem supra se- D ipsum ; quia nec se, nee proximum, nisi propter ipsum. Sed hee dileetio quemadmodum .vel pro- aJnotabimus. Nune vero considerandum est quia, ficet in hac trina dilectione manifesta sit distinctio, inest tamen eis inira quiedam complexio; ita ut singulz in omnibus, et omnes inveniantur in sin- gulis; nec una sine omnibus babeatur, et una va- cillante ab omnibus recedatur. Nam neque se di- ligit, qui vel proximum, vel Deum non diligit ; nee proximum diligit tanquam seipsum, qui uon diligit ‘semetipsum. Porro Deum non amare convincitur, 4 quo prosimus non amatur. Qui enim non di fratrem quem videt, Deum quem non videt quomodo SPECULUM CHARITATIS, — LIB. IIL, B proximumn, eapaciori quodammodo potest diligere? (I Joan. wv.) Peace modo dilectionem Dei ¢ilectio prox vero proximi dilectio sui: praxcedit, inquam, or- dine, non diguitate. Praecedit, sed illam perfeetain, de qua dictum est : Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex (ola anima tua, et ex tol mente tua (Math. xxu). Nam profecto quadam hu- jus dilectionis portio, et si non plenitudo, et sui et roximi dilectionem pracedat, uecesse est, sive qua ‘utraque illa mortua est, ac proinde nulla est. Vide- tur enim mihi Dei dilectionem quasi aliarum dile- clionum animam esse, que et in seipsa plenissime Vivit, et aliis sui presentia essentiam vitalem im- pertit, absentia mortem inducit. Ut ergo homo se dliligat, in ipso Dei dilectio inchoatur ; ut d.ligat concipi- tur, ut divinus ille ignis paululum ealescens, cx {eras tandem quasi scintillulas in sui plenitudinem miro modo absorbeat, totam anitni dilectionem ad illud sublime’ et ineffabile bonum abducens; ubi nec ipse a se, nee proxitnus dil tum uterque deficiens a se, totus transfertur in Deum. Interim hi tres amores ct ab invicem conci- piuatur, et ab invicem nutriumur, et ab accenduntur : porro simul omnes perficiuntur. Agi- tur autem miro et ineffabili' modo, ut quanquain hi tres amores sinlul omnes habeantur, neque enim aliter potest, now tamen semper zeque sentiantur : sed nunc requies illa, illa jucunditas in proprise conscientie puritate sentiatur; nune ex fraternce dilectionis dulcedine mutuetur; nunc in Dei con tomplatione plenius acquiratur. Sieut enim rex quis diversas aromatum possidens apothecas, nune hane, nunc illam ingreditur; oune hujus, nune illius odore perfunditur; ita mens cellaria quiedam referta spiritualibus diviliis intra conscientize septa relentans, nunc hoc, nunc illud inambulat, ac jucunditatis suze materiam pro divitiarun diversi- tate diverso modo compensat. CAPUT 1n. Quomode Sabbat.m spirituale in sui dileetione sen~ tiatur. Cum enim homo ab koe exteriori tumultu intra secretarium sue mentis sese receperil, et contra circumstrepentium turbas van‘tatum, clauso ostio, interiores gazas perlustraverit, nihilque occurrert inguietum, nibil inordinatum, nihil quod remor- deat, nihil quod oblatret ; sed omnia jucunda, omnia — concordantia, omnia pacifiea, omnia trauquillo, et star ordinatissimse cujusiam familie, omais oo gitationum, sermonum, operumque turba, ip ‘mo, quasi patrifamilias domus arriserit: oritur hin subito mira securitas, «x sccuritale mira jucundi- tas, ex jucunditate autem jubilus quidam, eo dev tius in Dei laudes erumpens, quo perspicacius con~ spicit ejus esse muneris quidquid in se boni re- cognoscit. Hzec est septimi diei jucunda solemoitas quam necesse est sex dies, id est operum pracedst perfectio, ut primum in bonis operibus desudermis, ergo qui dilecticnsm sy ev sie demum in conscientie tranquilli mus. Ex bonis namque operibus puritas conscien- the nascitur, secundum quam sui dilectio judicatur. Sicut enim is qui operatur vel diligit iniquitatem von diligit, sed odit animam suam: ita proféeto qui dliligit et operatur justitiam, non odit, sed di auimam suam. Hae est primi illius Sabbati ju- cunda solemnitas, in qua servilia mundi opera mi- hime exercentur; in qua nec ignis concupiscentia tory ccenditur, nec passionum onera compor- tantar, ‘TAPUT IV. Quale Sabbatum ex fraterna dilectione capiatur, et quomodo sex anni, qui preecedunt septinum, ch Titati coaptentur, Porro si ab hoc secretiori cubieulo, in quo. pri maum hoc Sabbatum celebravit, ad illud pectoris sui diversorium sese contulerit, ubi solet gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, infirmari eum i firmi cam scandalizatis; sensertque ibi ani- mam scam, com omnium fratrum suorum anim: bus glutino chari lis invidize stimulis agitari, nullis indignationum zstibus infammari, won jaculis suspicionum atieri, non edacis tristitize morsibus consumi; sicque ad quemdam tranquil- lissimum mentis suze sinum omnes rapiat, ubi dulei quodam affectu omnes amplectatur et foveat, ac ‘secum unum cor, et unam animam faciat; ad hujus tox dulcedinis suavissimum gustum omnis cupi- ditatum silet tumultus, ac vitiorum strepitus con- quieseit, ¢t ft ibi intus ab omnibus noxiis absoluta Yacatio, et in (ralernz dilectionis duleedine grata et jucunda pausatio. Nam quod in hujus Sabbati quiete, nullum progsus vitinm residere charitas fra= Serna permittat, testis est hujus ipsius Sabbati con- tinuus feriator apostolus Paulus : sic enim ait: Non adulterabis, non furtum facies, non falsum testimo- tum dices, et si quod est alind mandatum, in hoc verbo instauratur : Diliges prozimum tum tanguam 4seipsum (Rom, xm). Hujus Sabbati requie ac dulce- dine perfusus propheta David, in sonum gratula~ bundz solemnitatis erupit, dicens : Ecce quam bo- num et quam jucundum, habitare fratres in unum (Peal, cxxxu). Vere bonum, vere jucundum. Bo- num plane, quia nihil _utiliu: uibil sapidius, Sicut autem primo illi Sabato unus tantum dies dedicatur, quia videlicet singu- lare est, quod in proprize cujusque conscientize Wangaillitate consistit; ita non immerito huie an- nus integer consecratur; quia, sicut ex multis diebus annus eflicitur, ita ex multis animabus unum cor, et una anima charitatis igne ‘conflatur. Quod si ex sex illis annis, qui Sabbatum hoc spicituale Precedunt, aliquid mysticum velis exsculpere, fexesse genera hominum, in quorum dilectione necesse est anunus exerecatur. Sicut autem annus rmultos dies compleetitur, ita in Fibus malti uobis lomines dilectionis copula con Junguntur. Primo ergo dilectio nostra naturali or- B. AELREDI ABRATIS RIEVALL. OPP. PARS I. — ASCETICA, te pause- A dine ad domesticos sanguinis nostri derivatur. Bur, in precey 880 Que ilectio ut baheatur, quia ipsi nature est insitum ; si non habeatur, nimis est inhumanum, Unde Apo- Solus: Si-quis suorum, et mazime domesticorum cu- ram non habet, fidem negavit : et est infideli dete- rior (I Tim. v). Nec hane apostolicam sententiam Dominicis verbis quisquam zstimet esse contra Tiam, quibus dicit : Qui venit ad me, et non odit pa~ “trem et matrem, adhuc autem et animam suam, non Potest meus esse discipulus (Luc. xiv). Sed de his ia Consequentibus videbimus. Igitur quia sunt non- null, qui immaniores bestiis, nec domesticos atten- dunt jam aliquantulum ad Sabbatum hoe spi twale procedit qui sues, ita wt oportet, diligit. [zee sutem dilectio, quoniam ab ipsa natura proficisci- que ad dilectionem pertinent pro- ximi primo loco sancitur, ita, Deo protestante: Ho- Nora patrem tuum et matrem (Ezod. xx). Hine ad ‘t08 qui nobis spiritualis amicitize feedere, vel offci vicissitudine eopulantar, dilectio nostra. progredi- tur, et quodammodo sinu ampliori laxatur. Sed hae dilectio Phariseorum justitiam non transcendit : quibus dictum est: Diliges amicum tuum; et odie habebis inimicum tuum (Satth, v). Sane utraque hae dilectio quanquam param praemii servata con ‘quirat, quippe cum ad illam lex naturalis impellat, ad istam gratia impertita nos provocet; neglecta tamen cumulum damnationis importat, De his Do~ minus in Evangelio: Si diligitis, inquit, eos qui ros € Ailigunt ; quam mercedem habebitis ? Nonne et ethnici hoc faciunt ? Et si salutaveritis fratres vestros tau- tum, quid amplius facitis? (ibid.). Ut ergo in aliquid amplivs dilectio nostra tendatur, amplectatur et cos qui nobiscum eodem jugo professionis subduntur. Hae plane dilectio premio noi fraudabitur; quia Deus causa est cur exhibetar. Ti hoc statu’ mens Vestimentis agglutinata Jesu, aliquid sibi unctionis lingit : quae descendens a capite, etiam barbze in- uit veri Aaron, et ad oram usque vestis attingit Cujus uncta pinguedine aliquantisper extenditur : et Primum omnes ad quos unctio ipsa pertingens, par- ium Hllis nominis Jesu, ut ab uncto uncti, id est a Christo Christiani vocentur, impertit, laxiori sinu recipit diligendos. Restant adhue duo homi. iucundum, quia D num genera; que si Pectori nostro amoris vinculis astringantur, nibil profecto obstabit, quin veri illius Sabbati requie perfruamur. Nam et eorum qui foris sunt, gentilium videlicet et Iudzorum, baretico- tum et schismaticorum, necesse est ut ignorantiam doleamus, compatiamur infrmitati, malitiam de- feamus, ac pio affectu solatium illis nostra ora- tionis impertiamus; ut et ipsi inveniantnr vobie- eum in Christo Jesu Domino nostro. Inde ad illad transeundum est, in quo fraterna: charitatis summa it, in quo homo Dei Filius effcitur, in quo w bonitatis similitudo plenias reparatur, sicut ait Salvator in Evangelio : Diligite inimicos vestros, 1 benefacite kis qui oderumt vos ; et orate pro perse- quentibus ; ct calumniantibus cobis, ut sits filii Pa- a8! ‘SPECULUM CHARITATIS. — LIB. Mil. 82 tris vestri, gui in coclis est (Matth, v). Exinde quid A causam ne lapideiur (Matth. 1x), quod alteri con- supererit, nisi annus septinus, in quo debitores re- pelere non permittimur, in quo servus libertate do- patur ? Qui enim novit im inimicos simplici oculo intueri: ile est, qui veraciter dicere potest : Di- mritte nobis, sicut et nos dimittimus (Math. v1). cen qui facit peccatum, sereus est peccat . Vn). Cui deplorandae servituti tandiu quisque jar, donec ipse dimittens et diligens, dimit- tatur et diligatur, de servo non modo liber, sed etiam amicus efficiatur. Vere tempus pacis, tempus tempus tranquilitatis, tempus glorize ct exsultationis. Quid enim molestie, quid_perturba- 5 quid meeroris, quid anxietatis ejus poterit interpolare latitiam, qui a primo illo Sabato, in quo laborum suorum fructibus pascitur, ai hujus 8 diving similitadinis statum gratia pleniore progre- ditar, ut omne hominum genus uno mentis amore complectens, nullius injuria moveatar; sed, sicut indulgentissimus aliquis pater erga charissimam sibi filium phrenesi laborantem, ita ille erga suos afficiatur inimicos, ut quo magis ab eis inj €o profundiori charitatis affcetu inferentibus molestiam compatiatur ? Hac igitur virtute possessus tune maxime Sabbatum hee celebrare dicendus est, cam ingrediens cor suum in fraternz dilectionis dulcedinem intendit animam, et erga charissimos sibi in quemdam suavissimum resolutus affectum, gustat quam bonum ef quam jucundum habitaré fra- tres in unum (Psal. cxxxtt). CAPUT V. Quomodo utraque hes dilectio Dei dilectione ser- vetur, Verum, quia, ut guperius diximus, utrumque une amorem, quo vel proprize saluti consulimus, vel quo proximis puro affeclu unimur, quadam di- vini amoris portione necesse est animari : scien- dum quia ad haue geminam dilectionem Dei nos Gileetio movet et promovet, secundum id, quod Ferbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. 1). Siquidem in hac gemina dilectione acquiritur innocentia, quam in duobus con: stare manifestum est. Innocens quippe est, qui nec nec alter} nocel. Sibi autem nocet, ‘qui semetipsum vitis alicujus aut turpita corrumpit, Ad quam corruptionem quia maxime voluplas, ac delectatio carnis impellit, sic eam fa- ile quilibet respuit vel evitat, si erga carnem nostri Salvatoris pium indutus affectum, gaudet spirita- Jibus oculis intacri Dominum majestatis, usque ad Presepis inclinatum angustias, virgineis inhiare uberibus , maternis ampleribus stringi, tremuli senis, sancti videlicet Simeonis , felicibus labiis osculari, Qui mentis suz obtutibus imaginari dulce abet, quam initis aspectu, quam dulcis affatu, quam péccatoribus compatiens, quam infirmis et miseris condescendens, quod mira benignitate nec meretricis attactum, nec publicanorum refugit con- vivium (Luc. vn), quod unius adulterse suscipit c fabulatur, ut de adultera evangelista'quodammodo efficiatur (Joan, vin; Joan. 1v). Quis est, cui ad hoe dulee spectaculum, omnis fetentis carnis delectatio non sordescat? Inde suaves queedam lacryma fa- cile oriuntur, quibus omnis concupiscentiarum zstus exstinguitur, tepescit caro, gule voracitas temperatur , omnis vanitatum titillatio sedatur. Porro ad inimicorum dilectionem, in qua fraterne charitatis consistit perfectio, nibil nos ita animat, Ut illius mire patientie grata consideratio, qua tlle specious forma pre filiis hominum (Psal. xuv), ‘Yenustam faciem suam impiis praebuit conspuen- dam, qui vculos illos, quorum nuta reguntor om- ia, velamini it iniquorum ; qua latera illa ‘sua Mlagellis exposuit ; qua caput, tremendum prin- cipatibus et potesiatibus, spinarum asperitati sub- misit; qua semetipsum opprobriis ac contumeliis addixit; qua tandem erucem, clavos, lanceam, fel, acetum palienter sustinuit, in omnibus lenis, mitis, tranquillus. Denique tanquam ovis ad occisionem ductus est, et quasi agnus coram tondente se ob- mutuit, et non aperuit os suum (Isa. um). Consi dera, 0 humana superbia, o superba impatientia , quid sustinuit, quis sustinuit, quomodo sustinuit t Cogitentur, rogo, non scribantur. Quis est, cujus ad hune mirabilem intuitum non statim ira defer- veat? Quis illam audiens mirabilem vocem, pte- nam dulcedinis, plenam charitatis, plenam immu- tabilis tranquillitatis : Pater, ignosce illis (Luc. xxnt), non stati affectu suos amplectitur imicos? Pater, inquit, ignosce itis. Quid lenita- tis, quid charitatis huie addi potuit orationi ? Ad- didit tamen, Parum fuit orare ; voluit et excusare. Pater, inquit, ignosce illis, non enim sciunt quid faciunt. Sunt quidem magni peccatores, sed pusilli zstimatores; ideo, Pater, ignosce illis. Crucifigunt; quem tamen crucifigant nesei icognovissent, nunguam Dominus gloriee erucifiziseent (I Cor. 1); ideo, Pater, ignosce illis. Putant legis pravariea- torem; putant divinitatis prasumptorem ; putant populi seductorem. Abscondi ab eis faciem meam, non agnoverunt majestatem meam ; ideo, Pater, ignosce illis, quia nescivot quid faciunt, Igitur, ut nis labe D homo.se diligat, nulla se carnis delectatione cor- ruinpat. Ut vero caruali concupiscenti: non sue- cumbat, omnem affectum suum ad suavitatem Do- minice carnis extendat. Porro, ut perfectius ac in fraternae charitatis delcctatione quiescat, jis veri amoris astringat, Sed ne divinus hic ignis injuriarum statu tepescat, di- lecti Domini ae Salvatoris suitranquillam patientiaun mentis semper aspiciat. CaPUT VI. Quomodo perfectum Sabbatum in Dei dilectione re- peritur, et quomodo quinquagesimus annus huic dilectioni comparetu ‘Yerum hac gemina tanto devotius, quanto secus jlectione purgala mens, ad ipsius divinita- 583, tis feliecs gestit amplexus, ila ut nimio desiderio suecensa velamen carnis excedat , intransque in Jud sanctuaritm , ubi spiritus fit aute faciem ab illo ineffabili tumine, ab \¢ penitus absorbeatur ; factor que silentio ab omnibus corporalibus, ab omnibus sensibilibus, ab omnibus mutabilibus, in id quod est, et sic semper est, et ipsum est, in illud unum perspicacem figat intuitum ; vacans et videns quo~ niam Dominus ipse est Deus, ct inter charitatis ipsius suaves amplexus, sabbatizaus sine dubio Sabbatum sabbatorum. Hic annus jubileus, in quo homo ad suam possessionem revertitur, ipsum. vi delicet Auctorem suum, ut nimirum possideatur et Possideat, habeatur et habeat, teneatur ct tencal. Ipsa est possessio, qux distracta vili peceati pretio, amore hominis difffuente ab eo, a quo factus est, et inherente rei, quar faria est. Muie Sabbato non immerito quinquagenarius numerus dedicatur, in quo servilis timor expellitur, carnis non solum concupiscentia, sed ot memoria consopitur, epiritus ir. Ante, inquit, id est ante Pentecosten, Spiritus won erat datus, quia Jesus nondum erat glo- rificatus (Joan. vu). Non omnino non datus, sed ‘nom tanta plenitudine, non tanta perfectione. Datur profecto in Sabbato primo, datur et in seeundo , sed in Sabato sabbatorum ejus ‘infunditur pla tudo. In geinino enim illo Sabato Jesus cernitur parvus, non magnus ; humilis, non sublimis; inju- rintus, uon glorifieatus. Ideo Spiritus nondum erat datus, quia Jesus wondum erat glorificatus. Verum jaritas diffunditur in cordibus nosiris, non alia uisi per Spiritum sanctum qui datus est no- bis (Rom. v), ubi seplenarius numerus custoditur, sed ipsius septenarii multiplicatione, profectus ipsius charitatis dignoscitur. Nam septimus dies quasi charitalis est inchoatio, septimus annus pro- motio, quinquagesimus annus, qui est post septics seplemn, ejus est plenitudo. In singulis requies, in singulis vacatio, in singulis spiritualis quedam sabbatizatio. Primo requies in puritate conscientiz ; deinde in multarum mentium duleissima conjan- tione ; postremo in ipsius Dei contemplatione. In primo Sobbato vacatur a crimine; in seeundo a cu- puditate; in tertio ab oni prorsus dissensione. In primo gustat mens, quam dulcis est Jesus in huma- nitate; in secundo videt quam perfectus in chari- tate ; in tertio quam sublimis in Deitate, In primo colligitur ad se; in secundo extenditur extra se; in (ertio rapitur supra se. CAPUT VL. Quid sit amor, quid charitas, quid cupiditas. Locus et tempus exigit, ut quod superius distu- limus, quemadmodum videlicet charitas sit exbi- benda, paulo latius exsequamur. Quod ut mant- festius fiat, quidnam sit charitas, enucleatius video ostendendum. Et manifestum quidem est quod cha- ritas amor sit, quanquam xon minus manifestum, qued non omnis amor charitas sit. Quocirea sub- B. AELREDI ABBATIS RIEVAL L. OPP. PARS I. — ASCETICA. 58% A tiliori indagatione opus est ut primo quid sit smo pateat intuenti ; quatenus genere agnito species non Inteat inquirentem. Dupliciter igitur amorem dici, nimadversa loquendi consuetudo demonstrat. Di- Citur enim amor, anime rationalis vis qusedam sive watura, qua ei naturaliter inest ipsa amandi ali- quid, non amandive facultas, Dieitur et amor ipsius animz rationalis quidam actus vim illam exercens, eum ea utitur vol in his que oportet, vel is hi quie non oportet : qui quidem actus cum addita- mento amor appellati solet, verbi gratia amor 6a- pientiz, amor pecuniz; quem utique amorem vel bonum necesse est esse, vel malum, Nata vig illa anime, sive natura, qua hic amor, sive bonus sit ialus exercetur, Lonum quid’am animz est, et in B pono et in malo nunquam potest esse non bonum. Pertinet quippe ad ipsius naturam substantia, quae ab ipso sumo bono est, qui fecit singula quidem bona, universa autem bona valde. Sed homo libero ‘munersius arbitrio, sicut cateris natura: sux Lonis, sic et hoc aut bene utitur, adjutus per gratiam ; aut male, relictus per justitiam. Quia igitur, ut quidam ail, bonos aut malos mores non faciunt , Doni aut mali amores ; premissi boni bony Uusus bonum hominem facit, quia bonam amorem facit; abusus autem, quia malum amorem facit, ‘utique malum hosninem facit. Quid ergo dubitamus charitatem dicere ipsius amoris rectum usum, abusum autem cupiditate CAPUT Vil, Quomode in electione, in motu, in fructu, amoris rectus usus constel, sive perversus. Jam nune inter ejus usum rectum sive perver- sunt aliquanto subtilius discernamus. Constat au tem, ut mihi videtur, usus ejus in tribus, in elo- ctione, in motu, in fructu. Est autem elrctio ex ratione; motus in desiderio et actu ; fructus in Gne. Rationalis quippe creatura sicut beatitudinis capax condita est; ita ipsius beatitudinis avida semper : sed ad beatitudinem nequaquam ipsa sibi sufficiens est. Propria autem infelicitate, quod ad beatitudi- ‘nem sili non sufliciat, consequenter edocta, ut cu- pila beatitudine posiatur, re aliqua sibi videt esse fruendum, que ipsa non sit. Proinde unusquisque D vel pro modo suz dei et intellectus, vel pro eiroris fallacia, vel pro experientia sensus, primo sibi bea- titudinem in rei cujustibet, vel certe rerum qua- iumlibet fructu constituit. Deinde quidquid itlud est, cujus se fructu beari posse confingit, sine omni ambiguitate sibi eligit ad fruendum. Quam utique clectionem amor facit : nam ea vi sua, sive natura, quam superius amorem diximus, anima rationalis facit. Habet nempe amor semper comitém ratio- nem, non qua semper rationabiliter amet ; sed qua, ea que eligit, ab his que reprobat, vivaci cir- cumspectione discernat. Denique rationis-est inter Creatorem et creaturam, inter temporalia et arter- na, inter amara et duleia, inter aspera et delecta- bilia discernere; amoris autem quod voluerit ad c 385, SPECULUM CHARITATIS, — LIB. I. 58s Fruendum eligere. Porro ct ipsa electio amor dici- A enim negotiari, militare alius, quamlibet artem tar, et est quidam actus anime; sed, cum amor alius cligit exercere, ad destinatum finem-aliua ipse quo eligit, semper boyum sit, hc tamen ele- rapinis ac latrociniis tendit. Ex his omnibus id tio, qua et amor nihilominus appellatur, necesse solum amare quis dicendusest, ad quod fruendum. est ut Lona vel mala sit, 2¢ per hoc bonus vel ma- ola ejus festinat intentio; ceteris avtem quast Jus amor sit. Nam si experientia cujuslibet delecta~ quibusiam adminiculis uti; quo facilius ad desi- tionis illecta, vel certe quolibet errore decepla derate rei perfunetionem valeat pervenire, Sed mens, ea quibus minime feuendum est cligat ad perversa mens quandiu quidem non potitur opta- fruendum , profecto infeliciter amat. Frui autem tis, in eorum fructa felicitatis pingit imaginem dicimus, cum delectatione et gaudio uli. Ipsam sane aut voti compos effecta cum se solita indigentia clectionem statim sequitur, vel etiam comitatur ip- senserit laborare , vel cerle ab his quibus abusa* ‘sius amoris motus occultus, excitans quodam modo est, quodam quasi fastidio resilire ; in altcrius eu- ‘et movens animum in illius rei desiderium, quam juslibet rei succenditur appetitum, non quidem eligendam putavit, Et hic similiter motus animi satianda, sed eadem iterum vanitatis ineptia tur- actus est, et ex amore est, et amor dicitur : ct si sit _yiler deludenda. Ilic est eitcuitus impiorum, de quo- ad id quod debet, et sicut debet, amor bonus est ; B rum misera ‘ntia in prima hujus operis parte si vero ad id quod non debet, vel aliter quam debet, satis superque disputatum est. Porro is cui mens malus amor est, At si eam rem quam ad fruendum sanior, oeulus purior, vita est defeatior, allior’ elegerit, electam desideraverit, actibus opportu: ns, cum manifestum sit neni pro volo adeptus fuerit, in jilius mox usum cum nom sibi ad beatitudinem posse sullicerc, videt pro gandio ac delectatione quiescit. Quem usum, ut fecio id quod sit inferior abjectiorque natura, de~ uno verbo appelletur, fructuin vocamus. In his igi- jicere posse hominem sui amore, non extollere tur tribus charitas sive cupiditas constare videtur, jue magis involvere quam verse fe- in anii scilicet clectione, in motu, in fractu. Sed licitatis conferre solatium. Hine semetipsum metir electio amoris sive boni ‘sive mali est inchoatio : aggrediens, ac sux privilegium stimare nature motus amoris ipsius cursus; fructu: cernit profecto quam digne, quam magnifice, qu: est finis. Si Htaque mens ad fruendum eligat quod denique juste homini lex divina prcipiat: Dominuim oportet: si ad id sic moveatur ut debet, vel co Deum tuna adorabis; et illi soli. servies (Deut. ¥15 fruatur ut decet, et tam salubris electio, et tam Matth. wv). Quod nullomodo dixissct, si exset quae- utilis fructas non immerito charitatis censeri voca- _, libet natura sublimior, evi humana natura singu- bulo judicatur. Sed in hac electione charitas in- © tare illud deberct obscquium, vel a qua posset bea- choatur, motu extenditur ; in fructu vero perficiwur. nis pratmium exspectare. Ipse igitur nobis pre At si animus eligat insipicnter, moveatur indecen- omnibus eligendus est, ut eo fruamur, quod cst ter, turpiter abutatur ; his quasi gradibus cupidita- amoris inchoatio; ipse pre omnibus desiderandus, tem consunymari facile adverti potest. Hi sunt duo quod est ipsius amoris quasi cursus quidam atque fontes, honoram scilicet et malorum origines; promotio; in cujus adoptione, quia perfeeti boni quoniam quidem -radiz. omnium malorum est ex- perfecta erit dilectio, perfecta erit et beatitudo, piditas (I Tim. v1), et tadix omnium bonorum Merito igitur primum mandatum et maximum de charitas, Dei dilections lex divina contradidit : Diliye CAPUT IX quiens, Dominum Deum tuum (ibid.). Verum, quia Quid nos oporieat ad fruendum eligere. hoe beatifico bono, cum adepti fucrimus, quisque 1m igitur inter bonum malumque amorem pro aua capacitate fructur ; capaciores autem eruuit imus, superest nunc ut quid ad fruendum omnes simul quam gingulus quisque : erit sine re debeat animus, quemadmodum ad id, quod dubio ipsa beatitudo cumulatior, si hoc quod quiz elegerit, moveri oporteat, 2e, in cujus manu p libet minus copax habere non poterit in seipso, sumuts, et noset sermones nostri, inspirare voluerit, —habere incipiat vel in altero. At alterius bonum ‘ostendamus. Sic quidem et quid diligendum, ct suum non erit, nisi hi jum bonum in altero di- quemadmodum diligendum sit agnoseemus. Hoc lexerit. Quod aque impossibile erit, nisi alterum sane dicendum, quia non omne quod in usum no- _ipse dilexerit. Congruentissime ergo secunduin pr strum eligimus, diligere dicendi sumus, sed solum — ceptum divina sanxit auctoritas : Diliges prozimum id quod ad fruendum eligimus. Ea quippe mens tuum (Matth. v). Sed quoniam summura bonum qux sterquilinio carnis immersa, ad nihil subtile nostrum Deus erit, et in seipso, et in nobis, et in quod erassitudine sensus excedat, nititur aspirarc, altero, ipse ex tuto precipitur diligendus. Diliges vel fallaces divitiss, vel inutiles honores, aut cor itaque Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et poreas volupiates, mundive favores, vel herum ex toa anima (ua, et cz omni virtute ina. Quia vero aliquid, vel simul omnia, quasi destinatam inten- tantumdem gaudii nobis conferet proximi honum, tionis sibi eligit finem, in talium perfunctione felici- quantum propriam; merito dicitur : Diliges proxi- tatem falsa opinione depingens, Ad horum tamen mum tuum tanquam teipsum. Patet igitur duo nol fructum non eodem omnes calle nituntur. Alivs eligenda ut his fruamur Deum scilicet et (pro: Patnon. CXC¥, . 19 887 mim, quanquam dissimi frcamur in scipso, et propter seipsum ; proximum, tut ipso fruamur in Deo, imo et Deo fruamur in illo. Nam licet verbuin hoc frui districtins soleat accipi, ut videlicet nulla re alia, sed solo Deo fruendum esse dicatur; ad hominem tamen loquens Paulus : Ita, frater, inquit, ego te fruar in Domino (Philem. xx). Cum igitur hae duo et ratio, ut diximus, eli genda perspexerit, ét, exteris omnibus horum con- ‘templatione contemptis, mentis consensus elegerit, inchoata est profecto Dei proximique dilcetio; quia ad id quod debet tit ipsius amoris conversi CAPUT X. Quod ad actum et desideriurn amor noster moveatur, et quod aliquando affectu, aliquaxdo ratione ad hare duo moteatur. Hize de electione dixisse sulliciat, ut deinceps de ipsius amoris motu, quie dicendg sunt, prose- squomur. Fit autem motus ejas ad duo, vel interius ad desiderium, vel exterius ad actuin, Ad de rium, cum ad id quo fruendum judicaverit, animus Ye motu quodam interno, et appetitu extendit. Ad actum, cum mentem ad aliquid etiam exterius agendum, amoris ipsius vis quadam occulta com- pellit, Proinde investigandum arbitror qusenam sint ila, quibus quasi incentivis, amor ipse ad hzee duo excltetur ac moveatur, queque ei cursum suum ordinent quodammogo atque prescribant. Deinde quid coram sequi debeat, vel quantum sequi de- eat, quidve respuere, quid admitiere, quid mi- B, AELREDI ABBATIS RIEVALL, OPP. PARS I. — ASCETICA. ter, Nam Deam, ut eo A ritatis st 88, lem mens compuncta resolvitor. Co jus visttationis modum et causas, quam lucide nobis fieri potuit, superius memini demonstratas. Hic affectui ille cont ius est, qui ex diabé missione generatur. Quo illos ad turpia quaque constat illectos, de quibus propheta : Spirit quit, fornicationis decepit eos (Ose. 1v). Gemino gnim tormento sanetorum pudicitiain immundissi flamma suceendens, nune mentem perniciose dul- cedinis affect dissolvens. Ni fallor, Amon flius Dovid ex ium e callidissimi hostis noxia suavitatis resolutus affvetu, in illicitos proprise so- roris exarsit amplexus, ac tanti patris domumn in- cestu commaculans, fratris in se gladium provoca- B vit (I1 Reg. xm), a¢ futuri parricidii quo patrem infelix Absalon regni cupidus infestavit, occasiones quasdam preseminavit et causas (II Reg. xv). Nemo sane exhorreat , quod hunc afleetum diciwus spiritualem , pro eo quod a spiritualibus vitiis ge- nerotur, nce causetur de nomine, cum res ipsa manifesta sit. CAPUT Xi. De affectu rationali et irrational Rationalis affectus est, qui ex cons alienze virtutis oboritur; videlicet cum oculi stris cujuslibet virtus vel_ sancti no- explorata , vel fama divulgante , vel certe leetione comperta , men- tem nostram quadam dulcedinis suavitate per! Bic est affectus, qui nos, auJita triumphali mar- nuere, quid augere oporteat, ut ipse motus compe- C tyrum passione, syavissima devotione compungit, subtilius inquirendum, Sunt autem duo, ut mihi videtur, qu premisimus, movetur quodammodo ae excitatur, id est affectus et ratio, Aliquando enim affeetu tantum, aliquando tantum ratione amor noster vel ad publicum actum, vel in occultum succenditur ipetitum ; quocirea de singulis his, quantum ne~ esse videbitur, disputare conabimur. Hoc sane di- ceniluim, etim superius du quedam ad fruendum, Deus'scilicet et proximus, ratio docuerit eligenda, ceteris omissis, quemadmodum ad hae duo amer moveri oporteat, deinceps esse tractandum. jtur de omnibus motibus, quibus amor noster multipliciter variatur, quis masime sequendus sit, videamus. Sed primo de bifaria ipsius motus ori- gine, que ccepimus exsequamur. CAPUT Quid sit affectus, et quot sint affectus declaratur, et quod spivitalis ajfectus multipliciter accipiatur, ostenditur. Est igitur affectus spontanea quedam ac diileis ipsius animi ad aliquem inclinativ, Affectus autem faut spiritualis est, aut rativnalis, aut irrational aut naturalis, vel certe carnalis. Spi- situalis affectus dupliciter potest intelligi. Nam spi Fituali quidem affectu animus excitatur, cum oc- \provisa Spiritus sancti visitatione iviuze dilectionis dulcedinem, vel fraterne cha- ac memorabiles prazcedcutium actus quasi sub ocu- lis delectabili_ meditatione depingit. Hine vox ita, qua admirabilis athleta Jesu, Paulum dico, fortia sua gesta commendat : conceptze gratulationis in ces ab oculis audientium plerumque lacrymas elicit, aninumque ad ejus jamjamque gestientem ampl. xus infusa subito pictate perstringit. Quis enim audiens pericula illa luminum , pericula fatronum,, peri- cula ex genere, pericula ex gentibus (11 Cor. x1), illam insuper vocem virtutis, Ubique et in omnibus ‘institutus sum, et satiari et eswrire, et abundare et penuriam pati; omnia possum in eo qui me confos tat (Philip. 1v) : quis, inquam, hee audiens vel fegens, in talem virum non mirabili moveatur aff.elu? Hie affectus inter David et Jonathan sa- cratissimi amoris primitias consecravit, ac socialis viveulum gratie ue paterna quidem auctoritate solvendum, feedere gratissimz charitatis innesuit. Visa namque immutabili pectoris illius constantia, qua loricatum gigantem puer inermis prostraverat, quod alteri foret invidie seminarium, optimo ado- lescenti virtutis exstitit incrementum , dum virtu- tis amicus in virtuosi juvenis excitatur affectum , dicente Scriptura : Anima Jonathe colligata est anime David ; quia dilexit eum Jonathas quasi ani- am suam (I Reg. vm). Hune ipse mire miseri- ors misericorditer in se transformans affcetut intuitus adolescentem qui. ei suas virtutes| prodide- 589 rat, ot alt evangelista, dilexit eum (Marc. x). Huic affectui contrarius est irrationalis, qui quolibet erga aliquem comperto cjus vitio, quadam mentis inclinatione movelur. Multi vnim ob vanissimam Philosophiam , vel ob stultissimam in negotio mi- ri audaciam,, quorumdam sibi_ animos inclina- rant. Et quod lugubrias est, multi quia prodigi, quia laxuriosi, quia pudicitiz proditores et insecu- tores; quia tw jorum hominum sanctores et fautores, quia inanium spectaculorum vanissimi, sed intentissimi spectatores, aliquorum sibi alli- ciuut et inclinant affectum. - CAPUT XII. De affects ofc Porro ofiicialem eum dicimus affectum, qui mu- ‘nerum vel obsequiorum gratia parturitur. Moyses sanctus cum Pharaonis declinaret insidias, sacer- dotis Madian officio memorabili_ sib comparavit affcetum : cujus dum filias virgines a pastorum improbitate constanti igena, pro» texisset, ‘admiratus benerolentiam homo, non solum amicum eum sibi, sed et gone- rum postulavit (Exod. 11). Berzellai quoque Ga- laadites , regis David, quem fugientem a facie Ab- salon ofliciosissima devotione susceperat, muneri- bus nibilominus poratum excitavit affectum (11 Reg. xvu}: qui viri constantissimi animo tam per- severamer inhasit, ut inter hercditaria precepta tate munificentie recompensatioriem filio Salo- ‘moni rex statim moriturus indixerit (11 Reg. 11). CAPUT XIV, De affect naturali Est provierea affectus naturalis cuilibet ad carnem suam, matri ad filium, homini ad domesticum seminis sui. Nemo enim carnem suam odio habuit (Ephes, v); ct: Non potest mater oblivisci infantis. sui, ut non misereatur filio uteri sui (Isa. 11x); et: Qui suorum mazime domesticorum euram non hhabet , fidem negavit et est infideli deterior (I Tim. ¥). Primus horum etiam yiros sanctissimos non effugit, qui eo affectu, quo nemo’ carnem suim odio habuit, de sepultura solliciti, narrantur sa- ‘eramentis posteros obligasse, ne in alieno, sed in sepulcris patrum mortui conderentur (Gen. aLv1)). Secundum sapientissimus Salomon, cum pro su- perstite puero (nam allerum mater oppresserat), meretrices feminz in ejus preesentia disceptarent , trem affectus prodidit naturalis , et cessit affectui qua: non cesserat improbitati : et que laboraverat ne mater proprio pignore frustraretur, laborare coepit ut alieri traderetur. Obsecro, ait, date huic énfantem vivum et non occidatur. Econtra, que ad aliena viscera expers pietatis obduruit, nec mihi, sed dividatur (IL Reg. 1m). Porro ter~ pectore sanctissimi Joseph, etiam fratrici dali praponderavit injurize, qui cum fratribus tra- Wwicidis dispensatoria severitate explorationis cri- SPECULUM CHARITATIS, — LIB. If. 590 ‘A men inureret, cernens eos non mediocriter fatigari ac sera satis poznilentia de fratris proditione to queri; cedens affeetui, ut Scriptura ait, avert sc parumper, et flevit (Gen, xu11). Hunc affectum a piis visceribus Patriarehze David nec filii parricidalia abrasit immanitas : a quo cum quareretur ad mor- tem, mittens qui ejus obviarent insanis., obi injurize , memor maturz, ut sciret patrem, dissi mulans nosse persecutorem : Sereate, inquit,, mil puerum Absalon (I Reg. xvin). Hunc in se Sal ipse mirabili compassione transfundens , sea sivitatem, que ei secundum carnem metropolis fuit, ex qua li patres secundum carnem, naturali pietate commotus , cum infusione lacrymarum fu- turum ef deploravit excidium. Cujus imitator Pau- lus naturali, ut reor, compunctus affectu , optabat quando anathema esse a Christo pro frat suis secundum carnem (Rom. 13). CAPUT Xv. De affectu carnali duplici. Carualis affectus duplex occurrit orig. Plerum- que enim cujuslibet non quidem virtus aut vitium, sed quedam exterioris hominis habitudo aninwn sibi intuentis inclinat. Facile quippe alicujus ct forma elegantior, et sermo suavior, et maturus in- cessus, et venusius aspectus, etiam ignorantis qualis ipse homo sit, provocat et perstringit affe- tum. Hae adeo in Moyse puero adhuc gratia relu- cebat; Ot contra tyrannicum Pharaonis imperium, ¢ We masculos Hebrzorum neci destinsverat, a pa- rentibus tribus mensibus, servaretur, ut ait Apo stolus, ¢0 quod vidisseut clegantem infantem (fHcbr. x1; Ezod. 11). Expositus quoque periculo, formas elegant ietatem illexit ; cui adoptatus in filium magnus effectus est coram universis quoque servis Pharaonis. Porro quem ad hosiz voluptatis memoriam in quamlibel spec:em suavitas male blanda compungit; carnali motuin afleetu, emo sani capitis dubitabit. Hic affuctus ymbulantem in solario domus sux David ad spe- ciem Bethsabee pravenit incautum (II Reg. x1), preventum dissolvit, obruit dissolutum, Coutraria- que modo quema in alienze usoris enervavit ample xum, in proprii militis crudelem armavit iuteritum. D Hic affectus sapientiam Salomonis absorbuit, ct carnali libidine dissolutum in spiritualis fornica- ionis barathrum nefandissima idolorum cultura dejecit. B CAPUT XVI. Quid de his affectibus sentiendum sit, Hi alfectus interim meditanti occurrunt ; quos amoris origines quasdam dixerim, sive radiccs, non amores. Non enim his affectibus excitari vel pulsari valde taudabile existimamus, si boni sunt, nee exitiabile, si mali, Nam ct eo quem primo loco posuimus, quanquam optimo, plerique in sui perniciem, ut superiori libello docuimus, abutun- fur: et hoc ultimo, qui ceteris formidabilior ju- dicatur, aliquando viri optimi ad, probationis imo- so B. AELREDI ABBATIS RIEVALL OPP. PARS |. ritum (itillantur. Quocirea non his affectibus mo- A cepto, qui veri, sed secundum hos affectus moveri, aut utile Judicamus, aut noxium. Quando enim hi affectus movent animum, aut visitatio est, aut tentatio : qvando secundum hos affectus movetur,, plena est ipsius voluntatis consensio. Consensio autem aut etiam manifesta. Occulta eum ex consensu desiderii agitatur interius; manifesta, cum ipsum desiderium ad actim prorumpit exte- ius. Uteum autem secundum hos affectus moveri cheat amor noster, vel quantum moveri debea investigare conabimur ; si tamen prius de ratione, quam aliam ipsius motus causam dixiinas, pauca pramiserimus, CAPUT XVIL- Quomodo mens ad Dei et prozimi dilectionem ratione moveatur. Nam animum, quem ad Dei proximique dilectio- nem nullus movet afectus plerumque movet ratio, tanto utique- sacratius, quanto securius, quanto defecatius; tanto autem defecatins, quanto ratio- nabili amore nihil utilius potest esse, vel purius. Igitur ratio ut ad desideriam conditoris sui aninium excitet lepescentem, tribus innititur arguments : nostra videlicet necessitati vel ulilitati, illius autem dignitati, Suadet ratio Deum esse diligendum, quia necessarium hoc nobis, quia commodum, quia di- gnum. Necessarium, wt caveamus damnationem ; commodum , ut acquiramus glorificationem ; di- goum, quia ipse prius diligens nos merito ipsius ¢ seitur, non sit tamen suavi dilectionis exigit compensationem. Desiderandus est homini Deus tanquam honum suum, sine quo necesse est cum semper miserum esse; cum quo non potest nisi beatissimus esse; qui bonorum nostrorum non indigens, pro nobis voluit miser esse. Muic igitur rationi si mens consenserit, ctsi non ex affectu, ex voluntate tamen in Dei deside- se excitaverit ; proscquilur statim ratio ne- suum, necessarium probans illius przeceptis uudis_gnaviter insistendum, si adipisei vo- Jesideratum. Sic innatum internis viscer desiderium ratione compellente procedit ad actum. Quia vero inter ejus pravcepta id maxi- mum invenitur, ut homo proximo suo consulat ait sibi; instat ratio, ut ad beneficium proximo impendendum animus moveatur. Omnis autem proximus aut amicus est, aut non amicus, vel etiam inimicus. Amicus, quia prodest, vel profuit ; non inimicus, quia non nocet nec nocuit; inimi cus, quia obest, vel obfuit. Amicus ex sanguine vel gratia; non inimicus ex innocentia; inimicus ex injaria, Igitur ut amico se impendat homo, tria quaedam proponit ratio; ut non inimico, duo ; ut inimico, unum. Amico debetur beneficium ex iatura, ex officio, ox p:zcepto. Ex natura, quia homo, vel etiam domesticus est; ex oflicio, guia jcus est ; ex prxcepto, quia proximus est. Non ico vero ex natura, quia homo est; ex prie- erpto, quia proximus est. Inimico tantum ex prie- dD ASCETCA. 5a iligatur, preeeptam Do- mini est, Mis igitur rationibus eedens animus, si ad beneficium impendendwin non solum amico, sed etiam inimico sese paraverit; etsi nom sen- (iat affectum, charitatis tamen meritum nor it tet. ut inimieus CAPUT XVII. Distinetio gemini amoris, inter quos animus fluctuat roficientis. Distingeendi sunt igitur doo amores isti; unws ex affectu, alter ex ratione, Inter hos daos amores swpe animus proficictis, et ordinatum amorem halere cupientis, timet et fhuctuat ; dum putat se minus amare cum, qui amplius amandus est ; aut amplins amare eum, qui minus amandus est. Hie est enim amor ordinatus, ut nec diligat homo quod diligendom non est, diligat autem quidquid dili- gendum est, amplins (amen non diligat quam gendum est; nec seque diligat quae dissimiliter ai- Higenta sunt; nee dissioitizer quae zeque diligenda sunt, Constiteamus igitar duos homines ante ocn- los nostros, quorum alter sit lenis, blandus, tran- quillus, suavis, et omnium konorum aptus consor- tio, invitans eaeteros ad familiarizatem sui, dulcis cloquio, moribus temperatus, in quibusdem tamen virlutibus minus perfectus. Porro alter, licet in summa virtute perfeetior, vultu ‘amen tristior, aspectn severior et fronte austeris moribs irra- gata; qui omnibus benefaciat, prastet quod po- consortio nec sua cunctos invitet benevolentia. Ut igitur illum gat, animus quodam spontanco movetur affects , tut istum, urget ratio et ordinata regula charitatis. Sentiens itaque homo animem suum, illum que- dam amplecti dulecdine, erga istum omni vacuum suavitate durescere, anxiatur, dolet, timet regu- lam excedere charitatis, dum putat se amare illum quidem supra ‘quam oportet, istum nec quantum oportet. CAPUT XIX. Quid sit quod homo benevolus ac suavis, quamtis minus erecta ‘majore quam austerus et perfe- ctior et dulciori ‘diliyatur affeciu, gemina compa- ratione probatur, et Guomodo ulriusque amor non sit periculosus ostenditur. Volo nune primo Iatebras propriz explerare couscienti, ut non me fallat affoctus iste, si ejus. causam et originem contigerit ignorare. Cum igitur iate, cui animus meus dulci quadain inclinatione movetur, etsi minus perfectus, non sit tamen vi- tiosus, imo multis virtulibus adornatus; cur non iste affectus ex virtute credatur habere principium, ac proinde non timendus sit, sed potius amplecten- dus ?Sed si ejus originem vel causam dixerim esse virtulem, cur non erga istum, quem magis virluo- sum agnosco, faciliori vel saliem simili mota di- tur? Ergone carnalis judicandus est affectus iste, qui quadam exterioris hominis competenti gencratue? sed si ita, est, cur alum, seque exterio- 593 ribus adornatum moribus, quia tamen gstimo vi- A tiosum, non ejusdem dulcedinis suavitate comple- cor? Cor ii aliquando, ut alicujus exterior babitudo, quandiu in co vel virtus spera- batur, vel vitium ignorabatur, plurimum sibi ani- um inclinaverit “meum ; proditum autem ejus vitium totum illum affectum absorbuerit, ac non modicum menti horrorem ingesserit. Quid ergo? Forte virtus aut vitium quasi anime cibus vel uti- Sis vel noxius zstimanda sunt; exterioris vero bo- auinis vel austeritas vel benignitas, quasi vasa quiedam vel rusticana vel urbana ‘judicanda. Et tatilis quidem cibus in yasis deformibus plerum- que sumitur; noxius autem nec in pretiosis a mittitur. Cootingit autem, et quidem persepe, ut cibus aliquanto vilior ob vasis decorem jucundius admiltatur; pretiosissimus autem ob vasis horro- rem insanius assumatur, Sic nonunquam eveni ut homo vitiosus, et in summo corporis ornatu pliceat ; virlus autem etiam in quadam exterio- ris hominis duritia et austeritate plurimum pla- lominus et id contingere manifestum est, ‘wt minorem virtutem in homine benevolo quis ac Jucundo libentius videat; major autem in homine ‘duro et austero insuavius sapiat. Sed erit elegan- tior, puto, quia et expressior similitudo ; si virtus veritas, falsitas vitiuin gstimetur : nimia qutem morum severitas, quasi, sermo durus et rusticus; exterioris autem hominis grata suavitas, quasi Sermo eomplus et eloquens. Sicut ergo in suavjlo- quiic vow est falsitas admitienda; sic in duro ru- sticoque sermone veritas non speruenda, Simi modo nec in homine exterius ornato vitium pla- eeat, nec in homine quanquam duro et austero virtus displiceat. Denique si duo homines ineipiant aliqua persuadere, quorum alter obtuse, deformi Jes, frigide id faciat; alter acute, ornate, suavi ter, vehementer ; donec nescitur qui tati innitatur; quis diffluat fatsitate; non est mi- rum, si in ejus sermone magis delectatur auditor, qui novit ope sermonis conciliare adversos, re- nissos erigere; benevolum, intentum, docilem au- ditorem prowmio reddere ; nescientibus quo ejus tendat oratio, quid exspectare debeant, intimare. Quod si ulerque que vera, eque magnifica per- D suadere eognoscitur ; in hujus verbis cum quadam amaritudine salubritas sumitur; in istius et suavi salubritas, et salubris suavitas gratius avidiusque percipitur. Quanto enim magis in vera assertione appetitur jucunda suavitas, tanto facilius salubr’ tas prodest. Verum si uterque vera, sed ille minus eloquens magnificentiora ac profundiora conetur asserere; illa quidem que dicuntur suaviter, quan- quam minora, suavius auribus illabuntur; non modica autem vi opus est,.ne illa pretiosa ob ser- ‘monum, quibus proferuntur ineptiam audire ani- mum tadeat; intelligere non placeat, credere postremo non libeat, Non secus si duo homines Propoudutur, quorum alter beuevolus, affa!ilis Cc ‘SPECULUM CHARITATIS, — LIB. Il. bos Bratus apectu, jucundus affatu, quadam exteriori® hominis suavitate in corda intuentium sese refun- dat; alter durus, austerus, nimia quadam gravi tate intuentibus quasi metum ineutiat: quandiu utriusque virius latet, vel vitium, quis reprehen- da:, si illum duleius interior sensus accipiat; istum non voluntas aut ratio, sed affectus rejicial? Si ‘vero in cxteris virtutibus pares ulrosque cogno- verit, vel si etiam illum jucundiorem in aliquibus imperfectiorem invenerit ; non mirum, nec ratiune vacuum, si cui virtus iuterior in exteriori oblata suavitate quasi veritas in pulchto sermone jucun- dius sapiat,; virtutem in morum austeritate nimia, quasi veritatem in duro rusticoque sermone, cum quadam mentis anxiciate vel etiam coactione su- scipiat, Sed sicut est queedam eloquentia, qu juvenilem decet etatem, qurdam autem que seni- Jem et quae in juniori state fervor et vivacitas, maturiori levitas arbitratur; ila profecto in ado- lescente si sit benevolentia hilarior, promptior, pronior ad obsequiumn, agilior ad actum, in se- niore vero bonesta, gravis, sine omni dissoluttone, hilaris, vacua levitatis, plena maturitatis ; nec ille levitatis, nec iste debet argui austeritatis, Quo- modocunque ergo varietur, istius amatoris affe- ‘clus, si isti, quem animus ejus alfectuose comple- ctitur, nee sui copiam, nec aliud quid preter ra- tionem praebuerit, illinibil, quod ratio impenden- dum esse monstraverit, prebere omiscrit, charita- tis utique regulam non excedit. Nam cum affectus i nequaquam in nostro arbitrio collocentur, cum is quibusdam aliquando invitissimi _moveamur, nee quosdam, etiamsi velimus, experiri valeamus ; ne- quaquam tune amor ex affectu est, cum micu- tem affectus moverit, sed cum mens ipsum mo- tum secundum affectum direxerit. Similiter de moti, qui ex ratione generatur, sentiendum est. CAPUT XX. - Quod tres sint amores, ex affectu, ex rationc, 2 ulroque. Est ergo amor ex affectu, cum affectul animus consenserit; ex ratione, cum se voluntas ratioui conjunxerit : potest et tertius amor ex his duo- bus confici, cum scilicet hie tria, ratio, affectus, ¢t voluntas in unum coierint. Printus dulcis, sed periculosus ; secundus durus, sed fructuosus; ter~ tius prerogativa perfectus. Ad primum sensus experts: duleedinis illicit, ad sceundum ratio ma- nifesta compelli sapit. Difert autem hie ultimus a primo; quia, licet illo et quod ama dum est, aliquando ametur ; magis tamen propter ipsius affectus dulccdinem amatur: hoc autem amatur, non quia dulce est, sed quia amore gnum ; ideo dulee est. CAPUT XXI, Recapitulatio eorum que dicta sunt, et quomodo vera Dei cognoscatur dilectio. Jgitur ex his: omnibus que dicta sui injquo 595 B, AELREDI ABBATIS RIEVALL OPP. PARS 1. — ASCETICA. 596 tola vis consistat amoris breviter colligamus, Primo A consulimus; Deusenim noster est, et bonoram no- ‘i mens aliquid ad frucndum clegerit, deinde ad id quodam interno desiderio sese extenderit, postremo id agat, quo ad desideratum pervenire valuerit, hoe sine dubio amare dicendum est. Hoc auten quanto quisque ferventius instantiusque peregerit, tanto magis et diligit : quod si ex affectu id fecerit, duleius utique diligit, ac proinde facilius agit. Si autem totum hoc quod alius ex affectu, alter ex sola fecerit ratione; minus quidem dulce diligit, sed non tardius, quod desiderat, obtinebit. Porro si ipsa electio perversa fuerit, ut quod non opor- tet eligat ad fruendam:; et illa quae ipeam sequuntur ‘lectionem, perversa esse coustal et talis amor perversus erit, cupiditatis non charitatis voca- bulo censendus. Sed sicut superius docuimus, quidquid alivd mens ad fruendum proster Deum in ‘scipso, proximum autem in Deo, vel illecta, vel ‘lecepta elegerit, metas vers dilectionis exeedit, Potest praterea ipsa electio sana esse, motus ta- men ulerque perversus. Putest ct electio, et sequens motus in desilerio, ex ratione consistere; alter autem motus, qui in actu est totam dilectionem ‘corrumpere : quod exemptis manifestius fet. Si quis igitur Deum ad fruendum elegerit, sana est Si vero in ipso fructu carnale aliquid existimans cum ad Deum pervenerit, ut Judaice falute ferunt,.et epulis ef- ihil pro- quod fluere, et voluptatibus habeat incubare derit electionis imegritas quam sequitur desiderié tanta perversitas. Sed et si Deum ad fructum sibi € dulcius se nobis innotesc: felicitatis etegerit, nee in Veo quidquam nisi Deum esideraverit ; si tamen aliis quam oportet actibus, verbi gratia, aut Judaicls eeremoniis, aut gentilium sacrifteiis, vel alia aliqua superstitione ad tantum bonum ambierit, totum utique dilectionis fructu:m evacuabit. Sit ergo electio sana, desiderium com- Petens, actus rationalis; et sie nou excedet limites charitatis. Interest sane quantum fuerit quis in hac dilectione afleetuosus, discretus, fortis. Affectuosus ut dulciter, discretus ut prudenter, fortis ut di- figat perseveranter. Affectuosus, ut quod elegit in sapiat; diseretus, ne in actu modum ex- cedat; fortis, ne inde aliqua eum tentatio avertat. ‘strorum non indiget : in mutua attem dilectione, quoniam mutuo indigemus, necesse est ut nobis invicem consulamus. Quocirea desiderium ipsum ad Guo debet extendi, et actus nihilominus duplict- ter exerceri. Debet quippe desiderium ad hoe esse ; ut, sicut decet, mutuo nobis fruamur in Deo; et ut Deo invicem fruamur in ipso. Quia vero homo et ex corpore constat, et ex anima ; actus ulique noster, quantum facultas suppeditat, utrique debet prospi- cere. In his quanto quisque ferventior et prudim- tior, tanto utique et in charitate perfeetior. Quanto autem affectuosivr, tanto charitas ipsa constat esse suavior. Sicut autem ad he aliquando, ut diximus, affectus, atiquando movet ratio, ita utrumque ipsivs 1p desiderii modam actusque pro sui qualitate ord:- . Proinde diligenti consideratione pus, est ut de ipsis affectibus , quis sequendus sit. et in quaotum sequendus sit, videamus. CAPUT XXIII. Qui afectus admittendi non sunt, et quontum spiri- tualis, qui ex Deo est, sit sequendus affectas. sr spiritualis affectus quiex diabolo est , irra qui pro vitio est, carnalis qui ad vitium ; tres isti affectus non solum non sequendi, sed ne adniittendi quidem sunt, itao quantum ficri potest, a cordibus nostris radicitus eruendi. Porro spiri- talis qui ex Deo est, non sotum admittendus, sed et omnibus modis excitandus est, et augendus : quem desiderium nostrum salube: rime sequitur, ut quanto tanta excelfentia, tanto, ferventius ejus desiderabilis desideretur prvsentia. Sane hoc affectu etiam actus noster excitari abet, sed secundum bune ordinari non debet. Excitari habet, ut nunquam voluntas bene, imo perfecte ‘operandi tepescat; ordinari autem secundum affe- lum operatio ipsa non debet, ne metas corporese possibilitatis execdat. Corpus enim hoc quodam est instrumentum, quo ipsum exereeri habet, quod cum lutex quatitatis sit, innumerabil:bus obnoxium passionibus, vim ferventis spiritus ferre non susti- nens, nisi quodam moderamine actus exterior tem- peretur : infecto negotio procal dubio deficiet ac suecumbet, Mabet autem hoc affectus proprium, ut Affectus prodest contra perversas duleedines, di- p plerumque modum neseiat, humanas non metiatur seretio contra deceptiones, fortitudo contra perse- cutiones. Si quis autem in tribus his noscitur esse perfectus, non solum feliciter, sed et suaviter amat. Sane si non poterit affectuosus; sit tamen discretus et fortis; et si non ad praesentem, uon minus tanien Dproficiet ad futuram felicitatem. CAPUT XXII. In prozimi ditectione quar consideratio habenda, Hee eadem im proximi dilectione consideremus. Bi ergo prosimum ad ipsius fructus societatem, qui in Deo est, elegerimus, sana est ista electio. Sed hanc electionem si desiderium turpe aut actus inordi:atus subsequitur, tota electionis.sanitas ma- eulatur. Yerum in Dei dileetione nobis non ipsi vires, corporeas passioncs absorbeat, ac impetu qnodam cxco irruens in amatum, solum id med?- tetur, quod appetit, despiviat quidqui! extra est ; et quod grave, quod arduum, quod impossibile quoque, ae sl leve a¢ vacuum laboris opus aggre~ diens, molestissimas hominis exterioris injurias prec interul affectus delectationeuon sentiat. Proinde ut voluntas jugi fervore calescat; ut illatas extrin- secus passionce patienter quis, imo gaudenter su- stineat, usque ad ipstus desiderii motum affectus hhujus est perferendus, ad voluntarios vero actus progrediens ne metas corporcee possibilitatis exee- dat, rationis est moderamine -coercendus. Quam meusuram vilz quidam ignorantes, dofotum aff 597 clus sui impetam importune sequentes, debiliores flunt, quam sanctiores ; ac sic affectu ob actus im- moderationem tepeseente, ipsa quoque voluntas immoderatius oppressa tepescit. De ipsa sane actus moderatione, quam sécundum rationem ficri_ne- teesse est, si quiil utile ipse affectuum Lonorum in- spirator et ordinator, malorum tantum ordinator Spiritus suggerere voluerit, suo loco adnotabimus. ‘Nune de ipsorum aflectuum distinctione qua cce- pimus, exsequamur. CAPUT XXIV. De rational affectn in quantum et ipse sequen- dus sit, Rationalem igitur affectum, qui ex alterius con teinplatione virtutis oboritur, cxteris, quibus ad proximi dilectionem accendimur, constat esse per- fectiorem. Etenim non modicum virtu indicium: ‘est ipse amor virtutis. Denique huic consentire af fectui utilissimum est, tum pro ipsarum emulatione virtutum, quae ipso affectu facilius excitatur, tum pro horrore vitiorum, qua ex virtutum diligenti cousideratione sordescunt, Sed et desiderium no- strum, si secundum bune dirigatur affectum, nec perniciosum arbitror esse, nec noxium ; nihil enim lest, imo et prodest plurimum, si ejus desidere- anus presentiam cujus exemplo corrigamur, si mali sumus; si boni, promoveamur; si wque perfecti, motua collatione firmemur. Est autem praesentia sanciorum temporalis et ipsa quidem desideranda, sed magis illa, que cum Christo erit xterna in co lis. Licet autem in utriusque desiderium simili © jn cor influat intuentis; quem, ‘excitemur affectu, non tamen simili ac:u ad utram- que pertingimus. Nam ad corporglem sanctorum presentiam, si forte absunt, aliqua terrarum spatia peragrando ; ad eternam tendimus, sanete, ct juste, cet pie vivendo, Si ergo ad utrumque bune actum eodem incitemur affectu, iste ultimus, quantum ad interiorem exercitationem, ejus impetum sine cun- ‘ctatione sequatur, neque enim timenda est in inte- riori sanctitate nimietas ; exterior autem virlutum exereitatio de qua dictum est : Noli esse nimium justus (Eccle. vu), rationis est moderamine tempe- randa, Porro sauctorum prasentia corporalis, etsi atiliter desideretur, non tamen semper queritur : ‘unde in actu hoc ratio consulenda est, non sequen- dus afféetos, Quam grata fuit fratribus Antiochenis Pauli ac Barnabe preesentia corporalis! quorum scientia instruebantur, quorum firmabantor exem- plo, disputationibus contra diversa sentientes tue- bantur, Audientes tamen a Spiritu sancto : Segre- gate mihi Rarnabam et Paulum in ministerium quo rocavi eos (Act. xin), quanqugm repuguaret affe- clus, imponentes tamen eis manus et erantes, miserunt eos. Nonne Paulus ex profusione lacry- inarum Timothei vir tan tus consensisset, utique irrationabiliter Pauli vesti- giis inhwsisset : Gratias, inquit, ago Deo meo, me- moriam tui faciens, memor lacrymarum twarum wt gaudio implear (II Tim. 1). SPECULUM CHARITATIS. — iB, Ut, ‘598 A CAPUT XXV. Officialis affectus in quo cavendus sit, in go admit tendus. is affectns, eateris qui admittendt quidem admittendus est, sed permaxime cavendus est, Quid enim tam dignum, tam consonum rationi, quam ut vicem rependas amanti, osbsequenti officium, gratiam munera por- rigenti? Quid deinde cavendum magis quam ne vel muneribus illectus, aut fo aut faveas vitioso? Nec de his mihi ser mo est, qui diligunt munera, sequuntur retril nes; qui justitiam venale habentes, non homini sed moneribusfavent; sed de his qui obsequiis vel mu- B neribus provocati, non jam munera, sed ipsum ho- minem quodam interno complectuntur affect. Ad- rmittendas est, inquam, iste affectus , sed et caven- dus: admittendus, ne sit ingratus officio; cavendus, ne non tam bomini impertiatur quam vitio. Proiude, quamvis in muneribus vel obsequiis suscip'endis, magna sit habenda discretio, hoc atiendendum, ut cum erga eum, cujus beneficiis utimur, vel obse- quiis adjuvamur, quodam movemur affectu : ipsius persona: dignitas diligentius inspiciatur; ut si forte ejus meriti sit, affectus ipse oflicialis transeat in ra~ tionalem; et quem ccepimus ditigere, quia nobis gr tus diligi incipiatur,quia virtutibus adornatus. Evenit aliquando, ut vir optimus ob exteriorem quamdam fusteritatem, ut superius diximus, non facili aflocta, aliqua occasione oblata munificum nobis senserimus, insensibiliter ipse, quem austeritas illa oppresserat quodammodo et obruerat, erigitur, ut ita dicam,"et excitatur affe- clus; et virtus que prius placebat, seil non sapiebat, ipsi affectui quasi cordis palato, licet ad aliud auhi- bito, sua se suavitate ingzrat etinfundat; sicmirabili modo delectetur et sapiat. Quod si talis forte fuerity in quo non sit virtus que placeat : quantum quiz dem ejus desiderari potest correctio, affeciu» ad- mittendus est; simplex autem affectus ille, qui, quamvis certis quibusdam causis moveatur et mo eat; hominem tamen sine alterius respectu cause complectitur, per omnia temperandus. Ipsa sane D obsequiorum vel munerum redhibitio, utrique so~ cundam affectum impendatur. Sie et desiderium, quo corum presentia desideratur, vel actus quo ipsa presentia comparatur, rationem sequantur,, non affectum, io- CAPUT XXVI. De affectu naturali; et quid sit diligere in Dewm, quid propter Deum. Jam nunc in naturali affectu quis modus servan « dus sit, diligentius inquiramus. Hunc sane affectinia sicutnon adinittere impossibile est , ila non sequi, summe virtutis est, Nemo enim seipsum odio ha- buit; et tamen: Qui tenit ad me, ait Salvator, et non odit animam suam, non potest mens esse dissi- 9 B. AELREDI ABBATIS RIEVALL. pulus (Lue. x1x). Similiter, Qui venit, inquit, ad me, A et non odit patrem et matrem, non potest nieus esse discipulus (Ibid.). E:contra Apostolus : Qui suorum, raazime autem domesticorum curam non habet, fidcm negavit , ¢f est infideli deterior (I Tim. v). Quid ergo? Comraria sensisse astimandi sunt magister et discipulus, sorvus et Dominus, ipsa veritas ct ‘eimicus veritatis ? Absit! Distinguendi sunt ergo duo ili amores, ¢e quibus superius locati sumus; alter secundum affecium, aller secunduin rationem. Na- turale quidem est, quod homo erga’se et suos affe- tum habet, sed amorem secundum affectum: habere non debet ; secundum rationem vero habere debet, Affectus ipse ostenditur, cum per Apostolum dici- tor : Nemp unquam carnem suam odio habuit (Ephes, vy). Amor autem secundum affectum, ipsius Salva- © Voris auctoi itate interdicitur, qui ait : Qui venit ad sme, et non odit patrem et matren, adhuc autem et auimam suom, nom potest meus iscipulus (Luc. say). Amorsccundum rationem indicitur, eum idem d.cit Apostolus : Qui suorum, mazime autem dome- sticorum curam nen habet, fidem negavit, et est in- Haeli deterior (I Tim, y), Amor secundum affectum argu:tur, cy futura mala praznuntians idem Pau- jus, inter caters ; Et crunt homives se ipsos amantes (II Tim. 11). Quod verohic amorem secun- dumm affectum intelleserit, docemt sequentia : Erunt enim, inquit, homines se ipsos amantes, cwpidi, elati; votuptatum amatores magis quam Dei (ibid.). Semper etenim affectus iste mollia suggerit et euavia; quod ¢ jecundum et tenerum, quod voluptuosum, quod de- licaum, litenter amplectitur; quod vero arduum, quod asperum, quod voluntati contrarium, omni - horrore refugit et evitst. Quocirca affectus hujus exsecutio amor perversus est, hominem exuens ho- mine, formam induens bestialem; quod rationis, quod honestatis, postremo quod utilitatis obruens quodain modo ct abscondens. Hic amor proprie conveait bestiis; excusatur in pueris : mam illis ra- tio non infunditur; in istis sopitur, Denique utram- que hunc amorem brcviter satis Salvator ipse di- stinguens : Qui amat, inquit, animam suam, perdet ¢am ; et gui odit cnimam suam in hor mundo, in vi tan eternam inveniet eam (Joan. xu). Proiude, ut ait sanctus ille (Avc. tract. 54 in Joan.) : ¢ amaveris, tune odisti; si bene oderis, tune amasti. » Qui enim amat secundum affectum , utique odit, Guia quidiligit iniguitatem, odit unimam suam (Peal, x). Qui vero odit secundum aflectum secundum tationem diligit. Ad hoc enim addidit : In hoc mundo; quia quidquid in muiedo ést, aut concupi- scentia carnis est, aulconcupiscentia oculorum,aut su- perbia vita (1 Joan. n). Qui itaque animam suam fecundum affectum amat, hoc mundo amat, quia in concupiscentia carn’ concupiscentia ‘oculorum, in superbia vite, quae omnia aflectus Buggerit, amat. Hae distinclione id quoque solvi- tur, quod queerunt quidam : quid videliect distet inter amorem qui isi Deo, et itlam qui exhiketur pro- . OPP, PARS 1. — ASLETICA. coo pter Deum, Affectus quippe non propter Deum as~ ‘sumitur; sed in ipsa anima aut carnaliter aut acci~ dentaliter oritur. Proinde si ei cui animus quadamn spontanea ac dulci inclinatione sese refundit, totus amor secundum ipsum affectum exhibeatar : iste nec in Deo, nec propter Deum, sed potins propter se ancatur. Si vero is quem affectus iste complecti- tur, in Dei dilectionem pariter assumiur; amor quia ipse ex affectu sapiat, sed ejus éxhibitioex rationis moderamine pendeat : hujus-utique amor non primo propter Deum assumitur, sed in Deo silubiiter exercetur. Porro ci quem affectus ipse respuit et evitat, si consideratione div:ni ptaxcepti nosinetipsos, ut oportet, exhibueriinus, sc quidquit dictaverit ratio, prout indiguerit, impenderimus , iste non propter se, sed tantum propter Deum di- ligitur. Igitur amicus qui non potest non diligi, die ligatur in Deo; inimicus qui non propter se potest diligi, diligatur propter Deum. Ike ex aflectu, iste ex ratione. Hic itaque modus in uaturali servettur affectu, ut habeatur quidem et sentiatur; sed in omnibus et per omnia rationis moderamine tempe~ retur. Denique ‘Joseph sancus pris lacrymis na turalem erga fratres protestatur affectuma (Gex. xu), quetn si vir sanctus ratione postposita se- queretur, nequaquam fratres salubri dolore a pro- ditionis crimine purgarentur, Salvator quoque pium erga sucs indutus aflectum, ruituram civite- tem compassione ili deploravit (Luc. xix), nibilominus tamen ejusdem eivitatis scclera, sum~ mx calamitatis injuria ex rigore justitie castigavit, Ad quam regulam utinam rectores Ecclesiz swum castigarent aflectum, quorum multi domesticos sanguinis sui nimis carnaliter amplectentes, non solum eos a mandi vanitateet volupate nullo rigore compeseunt, imo ex ipso pretio sanguinis Christi, unde suas expleant fibidives, damnabili presums Plione prespiciuut. Prot dolor! Sic est ingredi co- ‘mos quoruindam episcoporum nustrorum, et, quod ‘magis pudet, cucuilatorum, quasi quis-ingrediatur Sodomam et Gamorrham. Proceduut quidam ca pillati et effeminati scminudis natibus, cultu me- retricio, de qualibus Scriptura » Et posuerunt, in- quit, pueros ix prostibulo (Joel.su). Ex in talium lis male D bidines tuus sanguis assumitur, Domine Jesu, eri~ gitur crux tua, panduntur valnera tua, insumitur pretium mortis tue. Ut isti habeant eurrentes ca- ies, aves volantes, equos spumantes, mudantur in pauperibus latera tua, ridentur verbera tua, effun-- duntur viscera tua. Vides ista, Jesu meus, vides ista et taces; sed nunquid semper tacebis? Imo, inquis, ut partuiens loquar (Isa, xu11). Sed gd pro- positum redegmus. CAPUT XXVHL. De affectu carnali, quod nec omnino respuendus, neo plene sit admittendus. Igitur carnalis affectus, quem parturit quidam hominis exterioris ornatus, nec-omnino_respuem 601 dus est; nec ita ut se profuderit, admit cinus enim illi est affectus ille, qui ducit ad vi ct nisi iste prudentius caveatur, ile sine sensu ene patientis illabiuir. Ad hoc igitur affectus iste salubriter admittitur, si tamen suspense et tempe- ale quodammodo admittatur ; ut videlicet si virtus in co claruerit, facilius amplectatur ; si vero vitium Correctioni ejus vehementius insistatur. (Quidquid ‘enim de officiali afceiu disimus, de hoe quoque Sentiendum nibilominus arhitremur. Ab tis tamen, qui adhue carnalibus vitiis appetuntur, consulie affectus iste respuitur, a quibus 1arissin: sine vitii Aitillatione sentits CaPUT XXVIII, Quod afectum non solum origa, ted etiam processus ef finis scrutetur, et quod affectus transeat in af- B cont fectum, exemplis ostentivur. Porro horum affectuum non sclum origo scrtt- tanda est, sed et processus ipse. ac Ginis sa,aciter attendendus, Subtilissime enim aliquando unus wr, et in alium terminatur, vel certe mutatur, Quod de duobus vel iribus ostendisse satis sit, Fama cujuslilet virginis excitus quis, quae et san- ta corpore et spitiiu, fide sincera, discretione prat- pua, usque ad perfectum contemptum sui humi- Fitatis virtute fundata, preclare abstinentize, sun mz prodicatur obedientize : ob tantarum admira= Sionem virtulum summo eam veneratur affectu. Quem qaidem affectum superius rativnalem nomi- ravimus. Hujus ergo si incipiat fam:L-aritate potiri venerari obsequio, recreari colloquiv, eul Aiteris, vel certe quibusdam munusculis frequea- fare, rationalis iste affectus pone insensibiliter Aransit in officialem : et quae coeperit amari ob me- item sanetitatis, (requentari incipit ob gratiam anutua: liberalitatis, Deinde affectus iste dum ad quedam blandimenta se porrigit : etiam carnalis ile qui ceteris peruiciosior est, vitio tentante, sub- repit, Novi ego viris pudicissimis et coztinentissi- ‘mis, onm myue spurcitiam summo horrure dete- stantibus, accidisse, ut dum quasdam in tenera adbuc tate sun.mis virtutibus cernorent accessisse, ac mirabili morum gravitate ac vike sanctitate in ‘quosdam cands, ut ita dixerim, spirituales incredi- SPECULUM CHARITATIS. — LIB. It. lus. Vi- A manifest .pudicitie appetatur. Proinde cum affe- coz lus noster quanquam rationalis, vel etiam spiri- tualis, usque ad suspectam xtalem vel sexum sese protenderit; consultissimun: est, ut infra ipsum mentis sinam cohibeatur; nec ad inania quaedam Dlandimenta mollesque teneritudines pariatur ef- fluere, nisi forte ob id aliquando mature ac tempe- rate progrediatur, ut virlus amata et laudata fer veotius exerceatur. CAPUT XXIX. Diversos affectus spe in eadem mente tuctari; et quia cxi preponendus sit. Dicendum adhue de his affeetibus, quod plures ‘una mente compugnent : a¢ quodam. sm se expuguare conlendant. Quod cum igerit, magna discretione opus est, ut quis cui preponendus sit, agnoseatur, virtusque necessaria, ne ab inferiore superior expellatur. Denique Abra- ham proprium Glium immolare jussus, nequaquam ‘ad propria viscera expers aturalis affectus obdu- ruil; sed cum naturalis, quo lium, spiritualis, quo Deum amplectebatur, in sancti viri pectore compugnarent, superiorem inferiori praposui imo ob superiorem inferiorem contempsit. Opti quoque adolescens Jonathas, non in patris. inj tiam consilium, quo David neci destinaverat, ei- dem saero feedere copulatus prodidit; sed ratio- nolem affwotum naturali legitima jure praeposui Nec mirum, si amici gratia in ejus sacrat'ssimo pectore patris obliteraverit affectum ; ob quam pro~ priam, ut’ putabatur, injuriam immutabili virtue contempsit. Denique David fugienti a facie Saul cum in seeretioribus locis vir invictie charitatis ‘oceurreret, patris ei consilia proditurus, inter am- plexus et oscala cum se mutuis lacrymis per fudi sent, a¢ pio fletu .pium protestarentur affectum, Fenovato rursus foxlere intulit Jouathas. Tw qui dem eris rex, ego autem ero secundns post te (I Reg. 3x). O virom summis. laudibus efferendum ! Virum expertem invidie, cupiditatis vacuum, qui amicum regno pratulit; qui quod videbatur suum esse, ve luit alienum. Ego, inquit, ero secundus post te. 0 summe humilitatis pectus! Vir regii sominis, cui ex successione sperabatur baroditas; cai spem biliter profecisse; devotissimo cas ae dulcissimo p auxerant culminis potiundi genus, virtus, militum colerent simul et amplecterentur affectu, Quibus dum sui copiain pronius indulgerent, ac in eorum aspectus, ut ita dicam, amplexu suavius requie- scerent, vitioso quodam affectu subtilius irrepente plurimum fatigati sunt : et qui alins ejus criminis ‘conscios nan dica nen aspiceront, imo a nauseantis nimi sinu summo horrore rejicerent ; istos pudi- cissimos, gravissimos, forte etiam virgineo decore Serenos, quos et impudicus quis ob ipsam despera- tionem non nisi pudice conspiceret ; vix sine qua- dam vilii ttillatione frequemtari potueriut. Cur boc? Profecto quia officialis affectus facilius in carnalem affectum mutatur, quam vel pectore pu- dico impudicus amplectatur, vel in impudico quis gratia, populi favor, jam mirabilis fama triumphi, quo uno tantuin fuleitus comite armatos ‘caneos agminis hostilis invasit, ac suze genti inspe~ ratam vicloriam reportavit , infra servam semet, dejiciens : Ego, inquit, ero secundus post te. Hic, in- quam, in cujus’ laudibus adbuc canitur : Segitta Jonathe nanquam abiit retrorsum, et gladius ¢jua non.est reversus inanis (JI Meg. 1); quasi se ipsum nesciens ut seiret amicum : Tu, inquit, eris rex, et ego ero secundus post te. Quis, rogo, lie etiam de uterine suo fratre sine immani saltem cogitaret in vidia ? Quis amici causa totam spem in desperatio- nem deducerct? Filii patriarch Jacob (Gen- xxxvith paterus gratix, qua unus emteris duleius forebar 0s tur, immoderatius invidentes; servitetem fratri, patrl summam invexere tristitiam. Primus ille pontificum cum sorore prophetissa preventus, ni fallor, invidia, fratri mansuetissimo detrabens, viz ipso orante Moyse divinam ultionem evasil (Num, xu) ; sapientissimus Salomon fratrem emulum re- gni, accepta qual’bet occasione, delevit (111 Reg. Jonathas solus infra amicum, patrem, patriam re- ‘gauinque despiciens : Tu, inquit, eris rex, ef ego.ero asecundus post (e.Qui si dixisset : Ego ero rex, tuau- 4tem cris secundus post me; nec legem ainiciti amici gratiam violasset. Flebant autem ambo, ut ait Seriptura, sed David amplius (1 Reg. xx). Instabat nimirum illa amarior morte divisio, qua individua illa pectora mutuo frustrarentur aspeetu : qua ces sare habuit illa dulcis confabulatio, illa periculo- rum omnium alleviatrix consolatio, illa quoque vite ipsi preeferenta mutui secreti revelatio : ideo fle- Bant ambo. Cerne, queso, ordinatissime: dilectio- nis hominem. Debebat quippe Jonathas amico af- feetum, ved patri obsequium, Amico gratiam, sed Paterna senectuti eustodiam, Si secutus affectum Snbzsisset amico, paternee dilectionis jura lasisset, Sed si monente, imo etiam compellente patre, am ‘co gratiam subtraxisset , initi faxderis ac sacrat's- sime amicitie legem violasset. Ex affectu itaque utrique placzbat conjunctio; sed ex ratione place- >. Flendo igitur solvebant quod debebant sed dividendo, coacti licet, cedehant ra- tioni. Uterque febat , quia uterque diligebat. Cur igitur David amplius ? Predixerat nimirum Jona- thas (I Reg. xvi) suum quodam modo defectum, amici profectum; se regno privandum, David as- sumenum ; ideirco lex amicitie exigebat, ut ille ‘compa amici fleret injuriam amici videretnr dolere successus, aliquantisper lacrymis Jemperaret. Affectum igitur naturalem rationali aclum vero secundum rationem o:di- quoque ipse cuin tidelis ei exercitus ida victoriam reportasset, naturali x12); sed correptus a milite officialefh naturali pra- depositoque luctu victori populo gratula- Dunilus occurrit, Salvator etiam noster, cunt jam ex affect naturali, quo memo unguam carnen suam odio habuit (Ephes. v), proclamasset, Pater, si Heri potest, transeat a me calis iste (Math. xxv spirituali, quo semper Patri inharsit, rationis eum jure submisit : Veruméamen, inquiens, non sicut ego volo, sed sicut tw (ibid,). Proinde in his affecti- dus hee ratio servanda est, ut is quo animus noster excitatur in Deum, cxteris omnibus preponatur; Aeinde rationalis off@iali, oficialis naturali, natu- alis carnali. CAPT XXX. In affectibus que sit querenda wtilitas. Mis itaque, que de alfectuum distinetione dicta aunt, diligenter inspectis, patet, ni flor, quae in Mis sit querenda ulilitas Mia uimirum, ut in co- B, AELREDI ABBATIS RIEVALL, OPP. PARS J. — ASCETICA. Gos Arum desiderium, quae diligenda suut, ipsis affecti- bus, moris quibusdam aculeis excitemur ; um amorem, ipsorum affectaum infusa dut- cedine suavius, ac proinde diligentius teneamus; ut actus ipsos, quibus ad de rata tendimus, quanto affectuosius, tanto delectabilius; quanto autem delcetabilius, tanto ferventins exerceamus. Ipsum sane desideriuin etsi aflectum excitare habet; Farissime tamen ipsum affeetum sequi debet, sieut superius monstratum est. Similiter ad bonorum operum exercitia affectum excitari, in ipsis operi- dusex affectu teneri, utilissimum est; sed ipsa opera secundum affectum ordina’e, prvter ordinem est, Restat igitur, ut quemadmodom ipsa sint opera se- cundum fationem ordinanda, pro modulo nostro paucis dicamus. Nam ipsum desiderium secundum rationem uniforme est, quod in eo tamen amore, qui ex affectu est, sentitur; in eo autem qui exr3- Aione, in sola voluntate computatur. CAPUT XXXI. Quibus actibus nos oporteat ad Deum tendere, quibus nobis, prozimisque consulere. Sunt itaque actus quidam, quibus jum summum bonum, quod summe diligendum ummeque desiderandum contendimus; sunt et quibus vel nostra neeessitati, proximorum autem necessitati simul et saluti consulimus, que tamen providentia, ad illum zeque finem referenda non ambigitur. Videtur autem Apostolus omnem tualiter ¢ Perfecta vit statum paucis insinuasse sermoni- bus : Sobrie, inquiens, et juste, et pie vivamas in hoc s@eculo (Tit. u). Est enim sobrietas humanz vita modus quidam ac temperantia, utramque nimieta- tem prudenter evitans, et regia via inter dextram et sinistram cursum nostrum deducens. Hane virtutem sus sapientes frogalitatem nomi excellentiam iHorum omnium eloquenti jueide satis exponens. Ut volet, inquit, quisque ac- , ¢g0 frugalitatem, id est modum et tempe- rautiam virtutem maximam puto. Cum ad quem summe tenilimus, quidam modus sit, cut decst, nihil obest, nihil supertluit, nihil defi 1d quem cum pervei crit exterius quod appetamus, nibil interius quod fastidiamus : D necesse profecto est, ut nosmetipsos in quadam mensura modoque servenuus, rec infra quam ne~ cesse est dilabamur; nec supra, quam oportet pesti- fera prasumptione feramur. Justitiam sane ab Apo- stolo illam hic zstimo nominari, qua proximorum: necessitati sive saluli consulentes, et in ipsis bene- ficiis quid cui conveniat, quis cui preeferendus discernentes, quod jusinm est cuique tril His autem duabus virtulibus, sobrietati scilicet et justitie, ne de eis philosophi, vel quilibet a Christi fie alieni glorientur, consultissime addidit pieta- tem, qua in Ade sincera, et pura intentione consi- tit. Porro ipsa intentio in amoris electione, de qua jam disputatumm est, constare videtur. Hie foriasse lector cxiget, ut ipsum vivendi modus, quem pe- cos rieulosum imo pesniciosum videtur excedere, msni- festius evelramus. Quod quam sit arduum, dif leque tractatu, quis non videat? cum tot sint homi- ‘num qualitates, quot homines, nec raro sallem duo simul inveniantur, quibus cancta zeque conveniant; dum quod uni satis est, hoc alteri parum est; et quo iste proficil, ille deficit; et quod alteri neces rium est, alteri constat esse superfluum. Dicendum tamen aliquid videtur quod conveniat omuibus, quod quisque sibi posit apiare, et utrum necessa- rivin vivendi modum excedat, ductrice possit ratio- ne conjicere. CAPUT XXXII, De modo humane vite tractare incipiens, quar sit in naturali ordine servanda sobrietas cétendit. Igitar tres ordines humanz conversationis occur- runt, primus naturalis,, secundus necessarius, ter- tivs voluntarius. Primus concediwur, secundus in- dicitur, tertius oflerjur. Primus ex potestate, se- cundus ex necessitate, tertius ex voluntate. Primo debetur gratia, secundo misericordia, tertio gloria, Sed de singulis quam lucide possumus, qu dicen- da videntur, exsequamur. Est autem ordo naturalis ut qui nulla commisit illicita, si velit ipse ti ‘ulatur, licite tamen, Est autem ticitus, verbi gratia, sus carnium, vini potus, usus conjugii, divitiarum possessio. Ut enim ait Apostolus : Omnia munda sunndis ; et nihil rejiciendum, quod cum gratjaram actione accipitur (Tid. 1). Nam et heret:ei ab ipso Apostolo judicantur, qui prokibent nubere, et ju- bent abstinere a cibis, quos Deus creaxit ad perci- piendum cum gratiarum actione fidelibus (I Tim..v). ‘Verum ut horum usns licitus sit, modus servandus est, tempus, locas, genus diligentius attendenda. Modum sane quemdam servandum ounnibus, nec a quolibet pacto quolibet excedendum, Salvator ipse prescribens : Videte, inquit, ne grarentur corda ve- stra in crapula et ebrietale, et curis hujus titer (Luc, x1). Et de usu conjugii ait Paulus : Sciat unus- quisque suum vas possidere in sanctificatione et hono- fe, non in passione desiderii (I Thess. 1s). Vestium quoque usum describens Petrus : Non in reste, quit, pretiosa (I Tim, 11). In licitorum igitur usu hic modus sorvandus est, ut quis in cibi potusque perceptione infra erapulam et ebrietatem see con- Aineat, in divitiis servandis anxiam sollicitudinem tollat, in usu conjugis ignomininsas passiones evi- tet, in vestium cul:u non pretium, sed-necessitatem requirat, Sed et tempus congruum cujustibet usui servandum est; ne, verbi gratia, his temporibus, quibus traditio ecclesiastica a ibis praccipit absti- nere, jejunium sine r: i necessitate solvatur; ne temparibus quibus orationi vacandum est, nu- plialis usus exerceatur ; ne diebus quos salubri va~ cation’ ad audiendum verbum Dei Christiana saera- vit auctoritas, curis mundialibus insistawwr; ne diebus, quibus dolorem vel peenitentiam ycstivin mutatione praferre religio satra constituit, solemni- bus quis vestibus abutatur, Locus itidem in omni SPECULUM CHARITATIS. — LIB. I ‘A ust necessario providetur. Nam in Ecclesia vacare epalis, vel uti conjuge, vel exercere nezotia, quis non sacrilegium judicct ? Corinthiis scribens Apo- stolus, in cibi potusque perceptione tempus legiti- mum e08 arguit non servasse : Concenientibus, in- quiens, robis in unum, jam non est Dominicam cce- nam manducare ; unusquisque enim swam co nam presumit ad manducandum (I Cor. n). Non enim tempus congruum observabant, qui ante per- ceptam Eucharistiam, communes cibos contra scita apostolica presumebant:, De modi quoque tran Bressione, eosdem ipsos inculpans, subjecit : Et alius quidem esurit, alius autem ebrius est (ibid. Deinde loci contemptun improperans : Nungu domos, inquit, non hubetis ad mandivcandum et B bendum, aut Ecclesiam Dei contemnitis? (ibid.) Po- stremo earum rerum, quibus,uti im est, gent subti discernendum, non quod aliquid creatu- rarum Dei immundum, sine sacrilega impictate eredatur ; sed qui que in demoniorum sacri- ficiis noscuntur exhibita, vel aliis furto, vel rapina Probantur ablata, ne eorum usus impiis, vel inflr impietatis videatur esse consensus, sacra nos auctoritas. Unde Apostolus : Si quis dizerit: Hoc immolatum est idolis, nolite co- medere (I Cor. x). Tobias quoque sanctus cum ba latum pecoris quod pro mercede operis uxor ad- vexerat, oculis quidem captus, sel mente integra addvertisset, timens ne civi injuriam, sibi maculam illicitus esus inveheret : Videte, inquit, ne furtie sit (Tit, n), Hae de naturali ordine dicta sint, quibus licet non omnia, quibus licite utuntur homi- nes, adnotavimus; ex his tamen quis modus ceteris servandus sit, diligens inquisitor inveuict. Jam nune de ordine necessario aliqua persttinga- mus. CAPUT XXXII, Modus satisfactionis in ordine necessario, purgatie: nisque describitur, Et quippe ordo necessarius ut qui commisit ile cita ab usu quoque licitorum sese restringat. In jotie duo consideranda sunt : modus nis, et necessitas purgationi factionis, ut secundum modum culpe ri- D gor continentie extendatur : quatenus secundum pastoralem curam pertineat, et a sanctis patribus libri scripti, ac sententize prasinite siot , plura di- cere supersedeo. Verum non satisfactionis modus tantum. conservandus est, sed etiam purgasionis ne- cessitas perquirenda. Nec pro sola satisfactione licitis continendum ; sed etiam pro expellendis vel minuendis_passioni inoleseunt, laboriosis operibus insistendum, Sunt enim exterioris hominis exercitia interioris homi- nis instrumenta; quibus et passiones vitiosz, que ipsam inficiunt animam, facilius abseiduntur terioris faciei sordes, quasi confectione quadam 007 nis sollicito primo necesse eat ut passioncs quibus impognatur attendat ; deinde quae sint quibus ma- xime fatigatar inspiciat; postremo que instru- menta, quibus passionibus magis obvient sagaci Gircumspectione perquirat, Quibus inspectis, con- gruum cuilibet passioni objiciat ; et quse magis im pugnat, ferventiori instantia ut ipsa obreatur, i stat, Denique passionem libidinis facile comprimit ventris restrictio, vagum cor et instabile vigiliaram infirmat afflictio, iram silentium mitigat, tedium mentis. operis illicitudo castigat, Nee sic tamen unias passionis exstinetioni tota vehementia insi- stendum est, ut ad cetera comprimenda instru- anentum corporale deficiat ; nec importunius lato- sandun, ut non qnalibet passio sentiatur; sed cum 8 surrexerit, ut secundum rationis judiciam compe- scatur. Hae de modo purgationis breviter tctigisse uflciat. Caterum qui vitiorum impugnationem at- que remedia plenius nosse desiderat ; legat librum Joannis Cassiani, quem de instituendis abrenun- ntibus intitulavit ; in quo corum origines, impu- gnation’s modam, expulsionis remediam, luculento siylo digessit, CAPUT XXXIV. Quis sit ordo voluntarius, et quis in eo servandus sit modas. Sequitur ordo voluntarius a nobis deinceps in- splciendus, de quo Psalmista : Voluntarie sacrifica- 60 tibi (Peal. Li). Bst quippe holecaustum gratui- ¢ tum, accepiabilis hostia, sacrificium yolantarium ; ‘cum quis ab his qux concessa sunt, per ca que ‘racepla sunt, ad ea que potioris glorie premia euspirantibus proposita sunt, spirits libertate contendit. Ad quod perfectionis culmen ferventio- Fes quosque Salvator invitans : Si eis, inquit, per- fectus esse , rade et rende quee habes, et da pauperi- bus set veni, sequere me (Matth. xix). Et alias : Sunt spadones, inquit, qui se castrarerunt proptcr regnum celorum, Qui potest capere, eapiat (ibid.). Kiaque sweuli abrenuntiatio, castitatis propositum, cujuslibet scrioris vite professio, inter veluntaria sacrificia computantur. Nam liect post szeculi als Tenuntiationem retro respicienti regni casloram non patescat ingressus; post votu quelibet caruis corruptio ; post arctioris vite pro- positum ruina sit ad remissiora delabi; absit ta~ men, ut ista vitw perfectio, quam voluntarie subiit ‘fon conctus, inter necessaria et cozeti cul ipse se desiderio perfectionis sponte subjecit, voluntaria dicenda sit, nun coactitia. Qui igitur ad hare excelsa, et sublimia sese contulerit, primo voti vel propositi sui normai; in quibus et in quantis coustet, diligenter inspiciat; deinde interioris et ‘extorioris hominis vires experientice libra trutinct ct discernat. Vires dico interiores, quibus contra 1 in bella exercitativne quotitiana confi- B. AELRED! ABBATIS RIEVALL. OPP, PARS 1, — ASCETICA asperiori plenius diluuntur. Proinde sux purgatio- A gat; vires exteriores, quibus corpo. 608 im taborumt onera infatigabili longanimitate toleret, Licet autem in quomlibet statum proticienti necessarins sit et interioris ct exterioris hominis labor; corporalia tamen ipsam animam specialiter a pa: dibus dileunt ; spiritualia auten exerci quedam coclestia aromata spiritualiam eam odora- mentorum suavitate profundunt. Proisde quoniam vitioram squalore sordenti mon congruit unctionis {lla duleedo : profeeto ei quem adbue carnis pas siones impugnant, necessaria magis est hominis ex- terioris aflictio. Ipsis autem passionibus sopitis vel exstinctis, licet ab exterioribus modicum tem- perare; ipsa autem spiritualia instantius et ferven- tius exercere. Nec sic tamen, ut professionis suze ‘ormam prasumptuosus excedat, nec temporum inctiones, quae in regula cui se subdidit praescri buntur, destruat vel confundat ; sed servato cuitibet ‘operi tempore priestitulo, in ipsis se vel sedative vel forventius, sicut utile sibi norit, exererat. CAPUT XXX¥. Disputatio contra cujusdam epistolam, de monachom ‘rum regula et professione. Porro licetad materiam non omnimodis pertinere videatur, consultum (amen arbitror, quatenus no- bis, qui monachi dicimur, consulentes, ipsius regu- tw nostra vim diligentius inspiciamus ; et cum ibi malta de pivitualibus, malia de corporalibus d's- serantur, in quibus maxime ipsius regule vis, a¢ jonis nostra: norma consistat, diligentiort one vestigemus. Legi cujusdam fitteras, qui super hane questionem, cuidam sciscitanti ita re- ‘spondit. Non timeo dicere, monasticse conditionis regulam esse, sed virlatem monastici ordinis, imo substantiam monastice professionis ea, qua cessantibus monachum faciunt ; et sine quibus ex- tera, non dico non faciunt, sed nec sapiunt. Sed que sunt hee ? ila qu juravimus, in quorum sta- bilitatem ct observantiam Deum et sanctos ejua allestatisumus. Et que sunt have? Stabilita, quit, in nostro monasterio ; conversio morum no- strorum, et obedientia sceunduin regulam Sancti Benedicti. Et infra: Cupio Beati Benedicti volu- men ad mionachos revolvere; et que ejus, quam nis substan tiam prescripsimus, in eo esse cognovero, ut neces saria mente complectar ; ut vota, ct in quae juravi, reddere, prout mibi Dominus dederit, tota devotio- tione contendam, Cwtera vero, non ut Regula no- stra: corpus, sed tanquam ipsam juvantia, ipsam nutrientia, opere complere tentabo. Debitaremus forte quae essent ista extera, nisi postmodam ipse insinuasset. Claustrum scilicet non exire, opus ma- ‘nuum exercere ; quantitas vel multiplicitas, vel certe varietas cibi et potus, lecti stratura, feminalivm usus nonnisi in viam directis. Quidenim, inquit? Nanquicl si de substantia monastic professionis essent, vel ad momentum in ea atiquid licerct dispensari, vel aliquid ,ex cis permutari? Aljonui non existente subslantiam in mevestruxero. Et in fine tractatus: Sic, inquit, frater diligende, sic quia in his dispen- ‘sari licet, ul et ipse beatus Benedictus dispensat in ‘est carnium omnino debilibu saliem in viam directis; si dlispensari et mutari potest, ergo non sunt d= sub- stantia professionis. Hzec ile. Verum, quod de usu feminalivm, de usu carnium disit : utrum beati Benedicti dispensatio vel institutio dici debeat, ipse viderit. Sane senjbus et infantibus misericordiam impendendam, non ex dispensatione, sed ex Regule auetoritate precepit. Regula, inquit, auctoritas eis Prospiciat, Sed ad priora redeamus. Manifestum est, quid dixerit Regula: corpus, ac monastic professionis subsiantiam : loci scilicet stabilitatem, conyersionem morum, et obedientiam secundum Regulam Sancti Benedieti. Sed miror, qo! cum de his, quae non tam Regulam, quam ipsam juvantia asserit, loqueretur ; de leetione ta- cuerit, Nam cum ipsa dispensationem admittat, manifestum est sceundum ipsum ai Regule corpus non pertinere. Cum igitur opus manuum, panis potusque quantitas; pulmentariorum numerus , modus induendi, quantitas vigiliarum, lectisteenii qualitas, silentii gravitas, lectionis prolixitas, psal- morum modulatio, jejunii protelatio, hospitum susceptio, et si qua alia hujusmodi sunt; nec Re- gule corpus, monastic professions substantia ‘abeantur ; quippe cum in eis dispensationes et mu tationes multe inveniantur; ita ut per plura mona- . steria nihil per omnia secundum quod in Regula pratinitum est, exereeant; ubi, quavso; in Regula Regule corpus inveniam, monastice professionls substautiam? Noine de his omnibus, imo pene his. solis Regula tota compacta est? Sed enim, inquies, a sola qua profitemur, Regule corpus, ac mona- stice p-ofessionis substantiam dico : tria videlicet lla priescripsimus. De loci ergo mutatione nulla eri potest dispensatio. Quid est igitur, quod jam Regula facta et promulgata, ipse Pater Benedicius Maurum misit in Gallias? Quod si ejusmodi muta- tionem descriptam in Regula Ivgissem, utique non cam dispensationem, sod potius Regul institutio- nem nominandam arbitrarer. Nunc vero, cum e2m non Regula presscriptam, sed post Negulz institu- tioncm factam invenio, eur non eam likere dispen - sationem appellem ; cum ille esum carnium, quem omnino debilibus Regul concedit auctoritas, di ‘spensationi assignet? Nonne hujusmodi dispensatio- nes quotidie ab abbatibus ncstris fleri cernimus? Quam sxpe non dico de monastorio ad monaste- rium, sed et de regionibus ad regiones abbatwin suorum ditpensatione monachi transferuntur. Quo- modo ergo ad Reguize nostr corpus, ac monastice professionis substantiom, que dispensationem non admittit, loci stabilitas tam multiplici dispensationi ‘obnoxia pertinebit? Quid quod plerumque in cleri- catum assumpti non dico a loci ‘illius stabilitate, SPECULUM CHARITATIS — LIB. Hil. substantia, nee monachus invenior : qui monachi 610 sed ct ab ipsius abbatis sui obedientia auctoritate ecclesiastica absolvuntur? Tantane permutatio mo- nachi substantiam destruit? Quie est igitur dispen- satio, quz si de loci stabilitate flat, monachum destruet? Dicet fortasse, si de monasteria ad mo- nasterium sine abbatis sui consensu, nullo sale sue periculo compeltente, transmigraret. Hzeceine est dispensatio, et non pot'us pravaricatio? Quod si prevaricatio non est; coustanter dieo, quia nes talis mutatio monachum destruil. Forte ergo paoni + lcbit eum argumenti sui; nec ideo tria hace mona slice professionis substantiam, quod dispensatio- nem non admittant; sel quod ca sola monachus Proiiteatur, affirmabit. Interim et nos hoc ipsum concedamus. Sit ergo Regul corpus ac monachi B substantia Loci stabilitas, morum conversio; obe- dicntia secundum Regulam S. Benedieti. Rogo, emus interim destras, et qualis sit haze loci stab: litas, hae morum conversio, hee obedientia, di gontius inquiramus. Vellem tamen scire, utrum jum, ita duo illa priora secundum Regulam : an simpliciter sine determinatione mona- chum profiteri existimet, Quod nullo modo quzesitu dignum arbitrarcr , nisi quosdam comperissem qui sie se professos dicant, ut scilicet solam obe- dientism secundum Regulam, duo autem priora, non secundum Regulam, sei sine aliqua determi natione se promisisse aflirment, Sed cum alia s' Regula B. Augustini, cui canonici; alia S. Benedi- interposita se professione submit- quero inter hozum professioxes qua: habea listinetio. Utrique enim ot loci stabilitatem, ct morum conversionem, ct obedientiam profitentur, Scd si duo illa priora sine determination promit- tuntur , videtur quod in obedientize tantum profes- sione, a exteris regulis Regula diserepet 8. Bene- dicti.. Ergone alia crit obedientia secundum Regu- lam Benedicti, alia secundum Regulam Augustini Commendat beatus Benedietus obedientiam, quam nec tardam vult esse, nec tepidam; non tristem, nee murmurantem ; non injuriis vel contrariis las- sescentem, nec ante mortem deficientem. Aliane crit illa secdndum Regulam S. Augustini? Aliane crit illa, quam clericus episcopo, episcopus are D piscopo, archiepiscopus episcoporum debet episco- po? Hllane aut tarda potest asso vel tepida, aut tris slis, aut inurmurans, aut in injurils contrariiave lassescens, aut ante mortem deficiens? In quibus ergo istarum professionum constat diversitas? An forte obedientia secundum Rogulam est ipsius Regul pratceptis subdi; quibus aliarum regularum professores non sunt obnoxii? Que sunt igitur ista priveepta? a que de charitate, de humilitate, de patien- tia exterisque virtutibus disserit; quis, non dico canonicus, sed etiam Christianus his precepts non est obnoxius? An aliam charitatem in sua Benedi- clus, aliam in sua commendat Augustinus? Annon potius uterque illam, quam commendat in lege et ina? Quod de czteris virtutibus militer queri potest. Quis enim sani capitis ad tutes cohorians, sua hac, et non potius Christi dicat esse pracepla? Que ergo crit in diversis regulis preceplorum diversitas? Profecto sic vesci, sic dui, sic legere, sic psallere, sic corripere et corripi, ‘et cxtera hujusmodi, qua: in diversis regulis versa inveniuntur. Qua idcirco vel Augustini, vel Benedicti specialiter dicuntur, quia non evangelica auctoritate Christianis omnibus imponuntur, sed Proponuntur, ipsis autem regularum professoribus hon jam proponuntur, sed etiam imponuntur. Aut jsta non sunt, quie sunt? Profecio quidquid in suis regulis de charitate, de humilitate, cxterisque virtutibus ponunt, non hoc quasi sua, sed quasi Dominica precepta commendant; nec ad ea, quasi ad sua (quis enim illis crederet), sed quasi ad Christi praxcepta, non solum monachos, sed quos- Tibet Christianos invitant. Si ergo obedientia se- cundum Regulam Sancti Benedict est ipsius Re- gule preceptis obedire; ipsius autem pracepta Regul, in bis quae supra commemoravimus con- stant, cum illa quam profitemur obedientia, mona- stew, sit professionis substantia, quomodo sub- stantiam monastice professionis servat, qui non illa servat? Sed dieat fortasse, quod utique dici debet, etiam priora ill duo non secundum Regulam profiteri, allirmetque quod non .in loci stabilithte, vel obedientia, quse monachis, clericis, canonicis, episcopis eadem injunguntur, Regularum consiet ¢ ista diversitas, sed in morum tantum conversione. Nam de loci stabilitate nonne omnibus una-incum- Dit necessitas? ue videlicet sine ejus qui sibi pree- est conseasu, temeraria prassumptione locum mutet, Porro si morum conversionem non secundum Re- gulam, sed simpliciter sine determinatione profite- mur; hoc et hi, qui in Ecclesia diexntur pozniten- sii portum de fornicationis naufra- horum non profitetur morum conver- sionem? Restat ergo inquirere, quae sit secundum Regulam Sancti Benedicti morum conversio. Si au- tem hic ad virtutes coufugimus, ut verbi gratia, qui hactenus soperbus, deinceps humilis; qui hactenus iracundus, deinceps lenis inveniatur; di- cimus profecto quia hare morum conversio, non tam Regula Sancti Benedicti monachis, quam ex Evangelio omnibus indicitur Christianis. Proinde ut inter conversiones morum qu secundum regu- las diversas, divers profitentur, aliqua inveniatur diversitas, non est quo fugiamus nisi ad illa, que sola in diversis regulis diversa constiuuntur, de quibus jain satis dictum est. Quomodo ergo profes- sionem suam servat, qui ista non servat? Sed dicet aliquis : Si ergo quis superbus, cotumax, impa- ‘wens fuerit, omuia tamen ills, que supra comme- ‘morata sunt, servaverit, Regulam Sancti Ben i servare dicendus est? Constanter dico quia si quic- det ista contra Del Regulaw monachus commise- B. AELREDI ABBATIS P°TVALL. OPP. PARS 1. — ASCETICA. vie, Avrit, si secundum modum in Regula prescriptum ista correxerit, professionis saz reus non erit. Séd quid si quis Regulam Sancti Benedicti, quasi quod- dam instrumentum intelligat, quo vitia facilius re- secentur, prazcepta evangelica solticitius implean tur; posseque contingere ut optimo hoc mento abutens quis, non eo vitia sua resecet, nec ‘vVirtutes acquirat, ideoque in sui perniciem Regu- lam quidem habeat, Christi tamen preccepta non impleat? Nonne ipse beatus Benedictug hoc ipsum insinuat? ¢ Constituenda est, inquit, a nobis Domi- nici schola servitii, in qua nibil asperum, nihit grave nos instituros speramus. Quod si quid ‘strictius, » etc. Hic primum quzro, que sit districtio, quam ne B incipientes formident, hortatur. Profecto in hac districti jonem suam esse confirmat. Si , si caters virtutes cogiten- joturum quasi novialiquid diceret? Profecto non est, quo fugiamus, nisi ad illa, que nova instituit; non lex, aut propheta, aut ipse Christus preecepit. His nimirum incipientibus non modica videtur inesse districtio, consideranti. bus cibi potusque parvam vilemque quantitatem, vestium asperitatem, jejuniorum ac vigiliarum af- flietionem, quotidiani operis contritionem, et eatera talia, qui in ipsa Regula ab eo instituta inveniun- is autem Regulam in solis his constare , saltem concedat, quod non nisi obstinatia pertinaci negatur, professionem nostram et Regulam in utrisque, virtutibus scilicet obser- vautiisque constare, ac proinde utraque a nobis necessario servanda non neget. Quanquam ipse Regule institutor in illis verbis, que considerare ccepimus, aliud probare videtur : « Quod et si quid, inquit, districtius, dictante mquitatis ratione, pro- Per custodiam charitatis, et einendationem vitio- Tum, processerit. » Rogo, quid tenebras in luce querimus? Quid nodum in seirpo? Quid in mes die, quasi in nocte palpamus? Nonne in omii insti= tutione aliud est ipsa institutio, aliud causa insti- “Wtionis? Nonne ipse hic manifestissime inter insti- tutionem, causamque institutions, divisit? Nonne hic custediam charitatis, ac vitiorum emendatio- D nem, sux institutionis causam testatur ? Sed ecce alius e latere surgens: Quid mihi, inquit, de Regula objicis? flabe charitatem , et fac quidquid vis. Ergo manducemus et hibamus, non quia eras mo- riemue (Sap. 11) ; sed quia charitate pleni sumus. Charitate, rogo, an vanitate? Quid ergo, inquis? Qui charitatem habet, Regulam non implet? Quam multi canonici sancti, sacerdotes sancti, episcopi sancti, sed et conjugati sancti, charitatem se ba- bere sentiunt, qui tamen se nionachorum Regulam ¢t professionem nec promisisse, nec servare non nesciunt. Si autem de ipsius Regula professuribus dicitur, verum dicitur ; si tamen intelligatur quod dicitur, Quid ergo, inquis, me ad itla aspera Regul ‘auctoritate compellis? Imo si charitatem babes, non SPECULUM CHARITATIS. — LIB. IIL, os ‘est necesse, ut compellaris reddere vota tua, quie A opere absolvit, ad q:tod etiam: infirmos et delicatos distinxerunt labia tua. Quod si ea que vovis! scriptione interposita Deo et sanctis in testimonium ocatis, reddere contemnis; profecto charitatem non habere convinceris. Quomodo enim eum dili- gis, quem irrides? Ut si aliter, inquit, feccrit, vide icet quam promisit, a Deo se damnandum sciat, quem irridet. Quid igitur? Dispensationes que in ipsa Regula a patribus facte sunt, vel flunt, dam- namus? Imo bine eas. rationabiliter fieri posse; quod de hominis, non de Dei pravceptis Gunt, astruimus. Non ¢1 de is praceptis, aut mu- tare aliquid aut minuere, ulli hominum fas est. Hoe sane providendum est ut ipsa mutatio vel variatio, dispensatio sit non destructio. Cum enim custodia charitatis, vitiorum emendatio, ipsius institution causa sit; sie profecto ipsa dispensatio rationabilis crit, si causa huie dispensatio ipsa profecerit. Si autem dispensatione magis quam institutione nu- triuntur viia, charitas violatur; si forte non dam- nosa, certe periculosa ipsa dispensatio compro- batur. CAPUT XXXVE. Jiem modus in ordine voluntario sereandus descributur, Ergo qui ordine voluntario ad culmen perfectionis imo charitatem, qua Deo maxime propin- quamus, imo qua Deo inheremus, eique conforma- mur, in qua totius perfectionis plenitudo consist quasi Jestinatum finem, quo toum cursumsuum diti- ¢ gal, indesinenter aspiciat ; deinde via quam ei voti vel professionis suze norma prascribit, ad ejus plenitu. ‘nem infatigabili spiritus alacritate contendat. Huic itaque Gui militet abstinentia, famuleutur vigilie, in- gilet leetio, quotidianus iabor insudet. Quod i a ‘quo borum charitas, enjus causa instituta sunt, violari cognoscitur; tune demuin ei cui dispensatio credita est, ixeumbit necessitas, ut sic omnia temperet ac disponat, quatenus non horum causa charitas desc- vatur, sed ejus fructus in omnibus requiratur; nec si tamen ut aliqua corum, que instituta sunt, prae- ermittantur, aut ceria tempora certis quibusque exercitiis attributa confundantur, nisi extrema co- gat necessitas; alioquin non erit dispensatio sed destructio; sed ut certis temporibus certa exercitia, D pro cnjusque qualitate ac mentis statu modifice: Hoc est quod ipse sanctus, cum de opere manuum Jegem poneret : « Sic, inquit (22), omnia temperet alque disponat, quatenus animz salventor, et quod. faciunt fratres, absque murmuratione faciant. » Et alias : « Ownia tamen mensurate fant propter pu- animes. » Nunquid dixit, hoc aut iud preter- mittatur propter pusitlanimes? « Imo et infirmis, inquit, et delicatis talis ars injungatur, ut nec otivsi sint, nec violentia laboris opprimantur. » Ergo et infirmi et delieati operentur, sed eorum opus sic temperetur, ut non opprimantur. Quem, rogo, de (22) S. Bened. in Reyul.e 48, compellit? Hune sane modum , in ipsis exercitiis, quemilibet servare utile est, quatenus sic se in uno habeat, wtin eateris non deficiat; illud (amen in quo se magis proficere sentit, majori fervore excr- ceat. Habeo ad manum de hae re cujusdam verbs sapientis, et covgruentius arbitror, qu prasto sunt inserere, quam de sententia nova verba componere.. inguit, in moribus primo considerat qua debita sunt, sive ex precepto, sive ex volo, et ea primum agenda judicat, qua sie facta habent me- Fitum, wt non facta generent reatum, Iec ergo pr mum faciexda sunt, que sine culpa dimitti non pos- sunt. Post ie si quid voluntaria exercitatione su peradditur, sie faciendum est, ut debitum nen im B pediatur. Alii volunt quod non debent, qui non va- lent id quod debent; alii etsi valent quod debeant,, voluntaria impedimenta adducunt , volendo quod non debent, Hem duo mala in bona actione preci ue cavenda sunt, alllictio scilicet et occupatio, Per Afictionem duleedo mentis amaricatur, per oceu- pationem tranquillitas dissipatur. A@lictio est, quan- do pro his quze non valet per intpaticntiam uritur, occupatio, quando in his que valet agendis per in- temperantiam agitur. Ne igitur male amaricetue animus, suam impossibilitatem patienter sustineal; ne autem male oceupetur, possibilitatem suam extra mensuram suam non extendat, CAPUT XXXVI. Quid komo sibi, quid proximo debeat, ostcnditur, et trum se prozimo, an prosimum sibi praferre de~ beat, declaratur, Tixe de mozo in singulis servando gradibus dicta suat; quo ad eum quem summe diligendum cerni- mus, contendentes, et anise saluti consulimus, et corpori debita nature coucedimus. Quoniam autem Proximum que ut nos ipsos a nobis diligi divis fradit auetoritas; primo neecsse est, ut cui quis ordo conveniat, intelligentiam nustram non lateat ; deinde summopere claborandum , ne quis in quoli- bet ordine praseriplum vivendi modum excedat. Sed quia quosdam prieesse, quos.am subesse, quos- dam coesse, manifestum est; cum a quolibet horum legitima mensura transgreditur, debet quidem infe rior superiori suggerere; par parem corripere ; su- perior inferiorem etiam, si sit necesse, compellere. Ipsa sane suggestio, sive correptio, sive compulsio, secundum qnalitatem singulorum temperetur, ut et in suggestione subjectio, et in correptione collcetio, et in compulsione sentiatur compassio. Qui in infe- riori ordine legitime obversatur, ut ad supcriora conscendat moneri potest; cogi autem non potest. (Qui superiori sua se sponte submisit secundum pro- fessionis sue modum tractari debe vero compelli ejus inconsulta voluntate non debet. Ita sane sit de proximi_dilectione sollicitus, quem diligere debet sicut se ipsum ; ne modum dileetionis, 613 B. AELREDI ABBATIS RIEVALL, OPP. PARS I. — ASCETICA: 616 excedat, qua diligere débet se spsum : quod tune fit, A cepto compellitur euse anime perditione anime fra- cum ipse negligitur quem diligere debet supra se Spsum, Neque enim audiendi sunt, qui sic arbitran« ur accipiendum quod dicitur, diliges prorimum tuum sicut Ce ipsam (Matth, xx), ut unumquemli- bet diligere debeat tanquam se ipsum, duos autem aut plures supra se ipsum; ideoque magis suam , quam alioram debeat velle perditionem. Sed quam dabit homo commutationem pro anima sua? Quid prodest ei si lucretur wniversum mundum, etiam ad salutem, anime autem suc detrimentum pati tur? (Matth, x¥1.) Animadvertendum quoque est, quia quidquid praxmissa ratione fraternae dilectiont adjicitur, totum profecto diving dilectioni subtrahi- tur, Cum enim secundum modum quo Dewmn diligit, jo metiatur, tune solum minus diligit se Ipsum, quando minus diligit Deum. Porro se ipsum qui diligit, cujus perditioni non pareit? Quomodo erg alium diliget sicut se ipsum, qui non diligit nce se Ipsum! Nam et Apostolus cum ait : Oprabam a quando anathema esse a Christo pro fratribus meis secundum carnem (Rom. 1x); ut eos, proposita mira~ Dili charitate sua traheret ad salutem, affectum qui- dem prodidit, consilium non expressit. At quam di- versa in una mente suggerant affectus et ratio, su- perius satis ostendimus. Unde Apostolus cum dice- ret : Optabam anathema esse a Christo pro fratribus, yerum quidem dixit, quia affectum , quem sentic- Dat, expressit. Qui si postea dixisset, mallem totum mundum perire, quam me solum a Christo separari, verum nibilominus dixisset, quia ratonis consilium prodidissct, Nam et ipse Salvator cx affectu, quo nemo unguam carnem swam odio habuit (Ephes. ¥), quem a nobis et pro nobis voluntarie suscepit, ut transiret hora passionis optavit (Math, xxv1); sed ex consilio rationis, ipse ne transiret effecit. Sod et Scriptura consulte non ait : Diliges prozimum tuum, quantem te ipsum ; sed sicut te ipsum (Math. xxu). Modum ergo dil hon quantitate indixit. Sie autem sua sibi exbibeatar dilecti Ut primo anima suz, que potior sui pars est; con- sulat ad salutem; deinde corpori ad necessitatem. ‘Quod si aliquando ineumbat necessitas alterum con- temnendi, etiam corporis patiatur interitum ; dum tern comparare salutem, nec sui corporis interitu fraterni corporis interitum propulsare. Nam quod precipimur animas pro fratribus ponere (I Joan. 111), ad vite contemptum, non ad anime pertinet detri- mentum, Sic enim non ad perditionem, sed potius ponitur ad salutem, Unde sic animam ponere, ipsi tulique anime consulere est. Porro hi qui tempora- ium dominorum suorum mortem temporalem mor- te sua temporali propulsant; qui recte id faeiunt, non tam pro alieni corporis, quam pro sux avimze salute id faciunt. Sic enim habet eorum conscient dominis suis fidem esse servandam ; ut in tali per culo corum vitam suze estiment privferendam, Qui autem non pro fide servanda, sed pro gloria capes» senda , opprobrioque vitando id faciunt,, stulte qui= dem id faciunt; nee tamen pro corpore alieno, sed pro siz: famze pretio id faciunt, Sed hoc forte lau- dabiliter fleri potest, ut ex sola dilectione quis pro alterius corpore suum corpus objiciat; ut autem, non dico pro unius anima, sed etiam pro totius mundi salute suze anime detrimentum sustineat, salvo verse dilectionis ordine fieri ‘non potest : cst enim detrimentum anime, ab ejus, qui summe di- ligendus est, dilectione recedere. Quod aliquando landabiliter vel saltem eulpabil:ter feri posse , quis dicatt A Del sane dilectione receditur, cum vel ai- quid dignum damnatione committitur; vel aliquid sine quo non est salus, omittitur. Sunt prasterea media quaedam, ut lectio, meditatio, labor corporis, Jejunium vyentris, suavitas orationis, exteraque hu- jusmodi : que omnia pro fraterna salute dispensan- da, varianda, mutanda, nonnunquam etiam sunt Pretermittenda. De quibus Apostolus: Non que \quit, singuli querentes ; sed que aliorum nn). EL item : Sicut ergo per omuia omnibus placeo : non guerens quod miki utile est, sed quod multis, ut salvi fant (I Cor. x). Denique quod ait : Optabam anathema esse a Christo pro {ratribus (Rom. 13), sie quoque nén inconvenienter potest intelli ut ab illo orationum suarum seereto, quo inter am- plexus Jesu suaviter quicscebat, ab illa inefabilis contemplationis eminentia, qua coelestium mysterio- Tum secreta purissimis orulis perlustrabat; ab illa {amen anim non sustineat detrimentum. Nec hoc D gratissimze compunctionis dulecdine, qua: animain st corpus odire; sed animam corpori in dilectione Praferre. Ab bac ergo sui dilectione nunquam rece- dat; sed ipsa constanter et persoveranter retenta, ad consulendum proximo securus accedat. Modum au- tem consulendi ex ea , qua sibi consulit, regula ac- cipiat, Agat ergo cum proximo quantum potest; ut salvus corpore, et sanus sit mente. Nam si alterum horum negligit; profecto proimum, qui cx utroque constat, non diligit, Si vero talis fuerit praximus, qui sine quodam detrimento ad salutem anima: non ‘Secedat, cum quadam compassione ac cordis con- tritione carnis ejus patiawur interitum, ut spiritus talvus sitin die Domini. Nolla sane ratione vel prav- illam coelestia sitientem spiritualium affectuum sua- vissimis stillulis perfundebat; ad mundi strepitum ob fratrum salutem optaverit evocari. Quam evoca- tionem, a Christo separationem ille non ambigit nominandam, qui pro modulo suo vacat et gustat quam dalcis est Dominus (Psal. xxx); quam beatus omnis qui sperat in eo. Porro qui sic a Christo sc- parari, fraterna dilectione provocatus, elegit,, vel superiorum auctoritate coactus consensit; providen- dum sibi est ne obruat ista neeessitas, et pereat illa suavitas. Verum quod de lecti:me vel oratione dixi- mus ; etiam de commodis corporis, imo de ipso cor- Pore senticndum est; ut cuidquid pro sua salute iT ‘SPECULUM CHARITATIS, — Lib, ui. os contermnendum, impendendum, variandumque per- A nem ad unum suze dilectionis cubitam lined rectiore spexerit, pro salute quoque proximi ad ipsum fa- cienduim agnoscat. CAPUT XXXVIN. Inter ipsos prozimos, quis cui precponendus sit, di- athnguitur. Quoniam igitur de charitate tractantes, secundum ejus legem, quid homo sii, quid proximo debeat, ostendimus, cum omnibus ad corporatem necessi- Yatem sufficere tanta nos multitudo non ginat; restat, ul, inter ipsos, quis cui preponendus sit, ratio von- ‘sulta, discernat. Considereimus itaque cordis nostri Jatitudinem, quasi aream quamdam spiritalem, lignis {mputribilibus, moribus scilicet bouis virtutibusque ‘compactam ; jn qua mansiunculas ct tristegas, spi. lia videlicet receptacula collocantes, singulis si guls, pro cujustibet dignitate vel ordine, deputernus. Axitur bestias, bestiali scilicet more szvientes, ac em nosirum ferali rabie sitientes, inimicos ¥idelicet nostros, in inferioribus includamus; quibus vt Orationis solatium, et post cxteros, communis hojus vite prebeamus subsidium. Sed quia sunt ‘mansiuncule interiores ct exteriores, de hoc ho- minum genere his, qui furis sunt, exteriora sufli- cciant; illos vero qui, “specictenus licet, communem nobiscum sortiuntur fidem, interior mausio non re- pellat. Superior his focus reptilibus, jumentisque conceditur, qui terrena licet sapientes, ac semetipsos ventris sordibus, aclibidinis spuveitia maculantes, infra hominem sese dejiciunt; nihil tamen inhuma- num, nihil crudele, nihil in nos motiuntur adver- sum. Ilis et orationis remedium, et adhortation ausilium, et correptionis eauterium, et prae infe- rioribus, sed post superiores, necessitatis prabea- ‘mus supplementum. Inter quos, qui vel sanguinis communione, vel officii humanitate nobis viciniores ant, in isto gradu intima sortiantur; ab exterior bus cxteri non excludantur. Jam vero in superioribus homines collocemus : illos nimirum qui, etsi supra hominem perfectionis desiderio non vehiintur, non tamen in bestias feritate, non in pecudes voluptate, won in reptilia sordibus devolvuntur. Est in hoe quoque gradus; quanto quis nobis aut carne pro- Pinguior, aut amicitia gratior, aut beneficiorum fuc- ritlargitione propensior, tanto sit et in pectoris man- tione interior. Porro locus exeelsior volalilibus cc- dat; qui supra hominem virtutum pennis s ibus yeeti, quanto Deo sunt propinquiores, tanto in arca hac spirituali esse debent stperiores. Inter quos quicunque duleissimo nobis spiritualis tix vinculo copulantur , in interioribus ac s eretioribus pectoris nostri locis suavius recondan- tur, astringantur arctius, dulcius foveantur. Est prc terea locus exteris omnibus eminentior , cujus spi= ritualis hujus arc tabricator simul ac reparator Jesus solus sine comite speciosus insidens, ac infe- iora ommia sua suavitate componens, in omuibus sapiat, in omnibus fragret, in omnibus luceat, in omnibus splendeat, totamque inferiorem latitudi Parrot, CXCY. traducat. Ipse solus in omnibus, ipse solus pra omi- nibus,et affectum nostrum aflicit, et amorem exigit; ipse sibi sextem, uon solum potiorem, sed et superio- Tem, nee solum superiorem, sed et interiorem in pe- Cloris nostri mansionerequirit. Hecitaqueratioin hac distinetione servetur, ut servata omnibus consulendi Yoluntatem, cuin ad omnes presens indigentia sufl- iat, inferiori gradus superior praeponalur, in sin= gulis autem gradibus interiori potixs consulatur. CAPUT XXXIX, Qui sint quibus in hac ire deinceps tractare compellit, Diximus enim in hoc constare charitatem, si mens ad fruenduim cli- gat quod oportet, moveatur ut decel, competenter utatur, De clectione et motu, quantum ad prasens opus, satis egimus. Sed si electio sana, motus inte ger fuerit: nunquid usus perversus erit? Sed in ip- sius quem diligit adeptione, et motes variari potest, et astimatio falli. Potest enim aliquis etiam inten: tione recta, et competenti motu, efus quem ad fruen- dum legit praseutiam comparare; in ipso tamen fructu et intentione mujare et variare motum, et modum éxcedere. Verum, quia in diversis gradihus metitisque diversis paulo superius proximos ordina- yjmus, dicendum sane est, utrusm omnibus, vel certé aliquibus frui debeamus, aut valeamus, Sed est fru tus temporalis, quo invicem in hac vila frui possi- mis; sicut Paulus fruitus est P et est fructusaeter sicut se fruuntur angeli pira mentium unitate. Pro- inde cum frui sit cum gaudio et delectatione uti, nn nifestum arbitror in pravsenti nequaquam nos om- nibus frni posse, sed admodum paucis. Nam ut wih videtur, uti quidem possumus quibusdam ad pro- Dationem , quibusdam ad eruditionem, quibusdam ad consolationem, quibusdam ad sustentationem. Inimicis siquidem ad probationem, mnagistris ad eruditionem , senioribus utimur ad consolationem , necessarin mivistrantibus ad vilat sustentationem; solis autem his quos suavi quodam affectu comple ctimur, de quocunque horum genere sint, ad vite dulcedinem, ac spirityg delectationem. His igitur ¢liam in presenti frui possumus, id est cum gaudio ac delectatione uti. Quocirea charitas in hae vita, quantum ad electionem et motum qui in actu est, exhiberi omnibus ab omnibus potest; quantam vero ad fructum, a paucis, vel certe a nullo exhiberi oms nibus potest. Pauei enim sunt, si tamen aliqui sunt, a quibus omne hominum genus non solum r2- tionali, sed etiam affeetuosa dilcetione colatur. De- nique ipsi Deo a multis et electione et motu chari- ns exhibetur, quibus ipsius dilectionis fructus non im hae vita comeditur,, sed post bane vitam in ojus beatissima visione servatur. Nam et hi quibus in contemplationistumine, in compunctionis dulcedine, quidam hujus duleedinis fructus inchoatur; ei ai futura gaudia spectes, nee ipsi Deo frui dicendi subs 20 B, AELRED! AUBATIS IEVAL seit potius uti, Nam illius dulcedinis suavissimam qustura non tam pro fructu dilectionis, quam susten- {atione infirmitatis, plerisque largiri, satis superius monstratum est. Porro non mogicum vite hujus solatium est, habere quem tibi affectu quodam in- timo ac sacratissimi amoris unire possis amplexu, hhabere in quo requiescat spiritus twus, cui se refun- dat animus tus; ad cujus grata colloquia, quasi ad consolatoria quaedam carmina inter tristia queque confug'as; ad cujus amicitie gratissimum sinum inter tot seculi scandala securus acceilas, cujus amantissimo pectori, ae si tibi ipsi omnium cogita- tionum twarum viscera sine cunctatione commitias; cujus spiritualibus osculis, quasi medicinalibus q }yusdam fomentis languores tumultuantium curarum exsudes; qui tibi collacrymetur in anxiis, collsetetur in prosperis, tecum quserat in dubiis; quem vinculis charitatis in illud secretarium tuze mentis inducas , ut licet absens corpore, spirity tamen pravsens sit, bi solus eum solo conferas; ac quiescente mundi strepitu, in somno pacis, in amplexu chavitatis, in ‘osculo unitatis, interfluente Spiritus sancti dulce- dine, solus cum solo repauses : imo ita te ¢i a= jungas ed applices, et animum animo misceas, ut de pluribus unuin flat, His igitur in presenti frui pos- sums, quos non solum ex ratione, sed etiam ex af- feeta dil'gimus : inter quos his maxime, qui nobis, spititualis amicitix gratissimo fwlere cateris fame Viarjus, arctiusque junguntur. Cujus charitatis sa- eratissimum genus ne cui improbandum videretur, ipse Jesus uoster per omnia nobis condescendens , per omnia nobis patiens et compatins , sue dile- jonis exhibitione transformans, uni, non omnibus, suavissimi pectoris sui reclinatorium in sigoum praccipue dilectionis indulsit, wt virgineum caput virginei pectoris foribus fulcirctur, ac thalami cae lestis odorifera seereta fragrantiam spiritualium un- guentorum virgineis affectibus quanto vieinius, ta to copiosius instillarent. Hine est, quod licet a pii simo magistro discipuli omnes summee charitatis dulcedine foverentur; hue tamen koe cognomen familiarioris affectus praerogativa concessit, ut d ceretur discipulis ille, quem amabat Jesus (Joan, xix). «9 carur SL Quomodo invicem frat debeamus, Qui igitur amico frui dulce habet, videot ut frua- tur in Domino, non in saeulo : non in carnis vola- plate, sed etiam in spiritus jucunditate. Sed queris, ‘quid sit frui in Domino? Dicit de Domino Apostolus Qui factus est nobis « Deo sapientia, et justitia, et sanctificatio (1 Cor. 1). Cum igitur Dominus sa- pientia sit, sanctifleatio, et justitia : in Domino frui, est frul in sapientia , frui in sanctificatione, frui in Justitia. Sapientia vanitas szcularis excluditer, san- lifieatione spurcitia carnis abscinditur, justitia as- sentatio omnis, adulatioque compescitur. Tune enim sharitas est, si sit, ut ait Apostolns, de corde puro, et LL. OPP, PARS 1, — ASCETICA, 620 A conscientia buna, et fide non ficta (I Tim. 1). Purwm ‘cor suscipit sapientiam, pudicitia serenat conscien tiam, files non ficia exornat justitiam. Sunt qui se Sruuntur,, in vanis et ludicris, in sreculi pompis et mundi spectaculis, in studio vani fal- sitatis. Hi non se fruuntur in sapientia, ac proinde non in ill, qui Dei virtus est, Dei sapientia. Alii €isi non deteriores, certe sordidiores , quibus pene de homine nihil est, quos obscena turpitudo trans- formavit in bestias; qui se in luxuriosis convi- viis, et immundis fruuntur desideriis , quia so now in sanctificatione, quae in castitatis suavitate ‘consistit, fruuntur, utique in Domino, qui factus est nobis a Deo sanctificatio, non fruuntur. At bi qui se assentatorie fruantur, invicem palpantes, in- vicem consentientes, qui dum alterutram cavent of- fensionem, mutuam incurrunt perniciem, quia non se in libertate fruuntur justitie , in Domino non fruuntur. Ergo si mutua delectat verborum cotlatio, sit sermo de moribus, sit sermo de Scripturis : nune de miseviis hujus vite: congemiscamus ; nunc in spe fuurorum bonorum congaudeamus; nunc mutui secreti revelatione reereemur ; nunc sisnul ad illara beatam visionem Jesu, ac bona cerlestia suspiremus. Si vero, quod nonnunquam utile est, tensum ani- mum ad inferiora quedam ac jucunda laxemus , siut laxamenta ipsa plena honestatis , vacua levita- tis, elsi careant wdificatione, Fruamur iuvicem in sanelificatione, ut sciat unusquisque vas suum pos- sidere, id est proprium corpus in sanctificatione et honore, non in passione desiderii, Fruamur in justi- tia, ut in spiritu libertatismutuo colcrtemur, mutue corripiamus , scientes quia meliora sunt amici vul- era, quam fraudule:ta inimici oseula ( Prov. xxvit ). Cc CAPUT XLI. Epilogus totius operis, et auctoris excusatio sui. Tie sunt, amantissime Pater, de charitate medi tationes mest; in quibus si excellentia cjus, si fru- ‘clus ejus, si competens modus exhibitionis ejus, ‘quasi inago quaedam illius ostenditur, liber ipse, ul scripsistis, charitatis speculum nominetur. Obse- ero tamen ne speculum illud efferatis in publicum, ne forte in eo non charitas luceat, sei! potins aucto~ ris imago sordescat. Quod si illud in meam, ut ve~ reor , contusionem emiseritis, per illud dulee nomen osu obtestor lectorem, ne me ex presumptione ad hoc opus sestimet accessisse, ad quod et paterna auctoritns, et fraterna charitas, et propria me co- git necessitas. Nam superiori non obedire, pericu- losum, cum absente charissimo mco de hujusmodi spiritu fabulari, dulee ac jacundum; vagos et inutites lusuriantis animi mei excursus harum me~ itationom vinculis alligare necessariuia dusi. Si quis autem horum lectione aut affect, aut cogti one profecerit, sudoribus meis bane vicem re= pendat, ut pro innumerabilibus peceatis meis, apud justum ct misericordem judicém. intoreedat,