You are on page 1of 13

Programmaverantwoordelijkheid

F. Wenting
Markt en Regulering

Versie: 3.2
Datu m: 20 augustus 2002
Docum entnr: TC 01-389N

INH OUDSOPGAVE 1.2 W elke organisatie zal in de praktijk PV worden 7 2.3 Doelstelling van een PV 8 2. Inleiding 3 2.6 De prijs voor onbalans 10 3.2 Gegevensuitwisseling met de netbeheerders en TenneT 12 3. Technische invulling 12 3.1 Wijzigingen van program ma’s 12 3. Program maverantwoordelijkheid 6 2.3 Beschikbaar stellen van meetinformatie om op program ma’s te kunnen sturen 13 2 .5 Program maverantwoordelijkheid betekent energietransacties 9 2.1 Functionele toelichting 6 2.4 Diensten van PV 8 2.

TenneT verrekent de verschillen tussen wat is afgesproken en de gemeten werkelijk heid. voor zover die ander door TenneT is erkend als program maverant woordelijke (hierna PV ge noemd). Daarom is een systeem ontwikkeld dat een oplossing biedt voor het feit dat de productie en het verbruik niet (altijd) conform afspraken lopen. Als eerste de lange en middellange termijn fase. Inleiding Met de invoering van de nieuwe Elektriciteitswet per 24 augustus 1998 is voor de aangeslotenen op het elektriciteitsnet een in vergelijking m et de periode daarvoor een geheel nieuwe situatie ontstaan. In deze fase worden in de (raam-) co ntracten de voorwaarden van energielevering tussen de marktpartijen afgesproken.1.e n systeemdiensten. In deze fase worden door de netbeheerders bijvoorbeeld ook de lange termijn planningen vo or onderhoud 3 . TenneT en de andere netbeheerders dragen er zorg voor dat de dag na de operationele dag de feitelijke productie of het feitelijk verbruik wordt gemeten en aan TenneT per PV gesom m eerd bekend wordt ge maakt. Voor deze transacties zullen partijen met elkaar contractuele koop . De daadwerkelijke productie of het verbruik zal echter niet altijd conform afspraken lopen. Hij kan deze verplichting overdragen aan een andere natuurlijke persoon of rechtspersoon. Dit systee m heet program maverant woordelijkheid. Een aangeslotene hoeft zelf niet de verplichtingen die hij uit hoofde van zijn program maverant woordelijkheid heeft te dragen. voor zover niet behorend tot de groep beschermde afne m er (onder afne m er wordt in dit verband verstaan een afne m er van transport. Levering en netbeheer zijn ontkoppeld en in aparte juridische entiteiten ondergebracht. Energieprogram ma's. Het systee m van program maverant woordelijkheid heeft een aantal informatiestrom en tot gevolg die in vier fasen kunnen worden gedefi nieerd. Naast aangeslotenen zijn er ook nog leveranciers en handelaren actief in de markt. Dit kan zowel een producent als een verbruiker zijn) zijn vrij hun elektrische energie te kopen van of te verkopen aan wie ze maar willen. Binnen deze contracten kunnen partijen dagelijks uitvoeringsafspraken maken (leveringsinstructies of afroeporders). Aangesloten. Verschillen tussen de afgesproken program ma's en de werkelijke ge m eten hoeveelheid elektriciteit worden dagelijks vastgesteld en verrekend m et de netbeheerder van het la ndelijk hoogspanningsnet Tennet bv. maar ook via een handelaar en/of leverancier. die dagelijks aan TenneT bekend worden ge maakt. Deze marktpartijen verant woorden hun transacties in zg.en verkooprelaties aangaan. Een aangeslotene kan derhalve rechtstreeks aan een verbruiker leveren.

De termijn van deze fase is niet eenduidig te definiëren. De tweede fase is de voorbereidingsfase. Deze fase vindt iedere dag plaats ten behoeve van de operationele dag. vergelijkbaar m et de leveringsi nstructies. voor wat betreft de verwerking in de E-program ma’s. Hierin vinden de feitelijke transporten plaats.en renovatie ge maakt. Met deze afnam ebepaling en leveringsinstructies (bestellingen) kunnen de PV's van de afne m ers en de produce nten hun program ma’s opstellen. bekijken ze op netbeperkingen en fiatteren vervolgens richting PV's. De netbeheerders en TenneT verwerken deze program ma’s. Zij bestellen de energie onder de voorwaarden zoals deze zijn afgesproken in de (lange en middellange termijn) contracten. E-program ma's voor het saldo en de specificaties gesom meerd per PV waarmee een transactie is gedaan). ook wel de actuele bedrijfsvoeringfase genoe md. Door de PV's wordt in deze fase eventueel op de program ma’s gestuurd. 4 . Processtappen (voorbereiding) TenneT Producent Verbruiker NB Beschermde Vergunning . De op de elektriciteitsbeurs APX tot stand gekomen ene rgietransacties zijn. of worden eventueel pr ogra m m a-wijzigingen ingediend. Zij zenden deze vervolgens aan de netbeheerder en aan TenneT (T-program ma's voor het verbruik of de productie per aansluiting. Beschermde producent houder verbruiker Leverancier / Handelaar Energie-contract Leveringsinstructie T-programma E-program ma De derde fase is de operationele. In deze fase wordt door de afnemende partijen bepaald hoeveel ze denken af te gaan nemen. Dit kan lopen van jaren van tevoren tot een paar dagen.

indien in orde. In deze fase worden door de netbeheerders de meetgegevens verzameld en gecumuleerd per PV. Deze worden aan TenneT gezonden die aan de hand van deze gegevens de onbalans voor een PV bepaalt en tot verrekening overgaat. fiatteren. Deze fase vindt een dag na de actuele fase plaats. zullen de netbeheerders en TenneT in deze fase de ingediende program ma-wijzigingen verwerken en. Processtappen (afhandeling) TenneT Producent Verbruiker NB Beschermde Vergunning - Beschermde verbruiker houder producent Leverancier / Handelaar Uitlezen meters meetgegevens gecumuleerd per PV meetgegevens retour naar PV onbalansgegevens + afrekening energiefactuur 5 . De vierde fase is de afhandelingfase.Naast de ‘normale’ bedrijfsvoeringactiviteiten.

tenzij hij vergunninghouder in de zin van de wet is. Daarnaast moet de PV dagelijks een Energieprogram ma (E-program ma) bij TenneT inleveren. op de naleving van de krachtens artikel 26 van de W et door de DTe vastgestelde voorwaarden. m et alle daarbij behorende rechten en plichten. Het is de taak van TenneT om in het Nederlandse elektriciteitssystee m het technische evenwicht tussen vraag en aanbod te handhaven. is program ma-verant woordelijk voor dat aansluitpunt. Programmaverantwoordelijkheid 2. 6 . Een partij die één of meer aansluitpunten heeft op het net kan zijn program maverant woordelijkheid uitbesteden aan een andere partij. Het dragen van program maverant woordelijkheid betekent dat desbetreffende PV in principe verant woordelijk is voor het aanleveren van de Transport-program ma’s (T-program ma) op de aansluitpunten en verzam elpunten aan de netbeheerders van de desbetreffende aansluitpunten en verzam elpunten. Aansluitend wordt deze partij geacht zich aan deze program ma’s te houden. zal door TenneT moeten zijn erkend. Elke partij die program maverant woordelijkheid op zich nee m t voor één of m eer aansluitpunten of voor handelstranacties. te verstrekken financiële zekerheden. Dat betekent dat die partij geacht wordt pr o gram ma’s op te stellen over verwachte levering van elektriciteit aan het net en van de afnam e uit het net.1 Functionele toelichting Elke partij die één of m eer aansluitpunten op een net heeft. lu sten en lasten. Zo'n PV kan kiezen voor een handelserkenning of voor een volledige erkenning Voor erkenning gelden voorwaarden. Deze voorwaarden zijn: • TenneT heeft zich ervan vergewist dat de aanvrager beschikt over de deskundigheid en over de technische. administratieve en organisatorische faciliteiten die vereist zijn om program maverant woordelijkheid te kunnen uitoefenen.2. welke voorwaarden betrekking hebben op de door de aanvrager. Het zich niet houden aan deze program ma’s zal resulteren in energietransacties m et TenneT en dat zal financiële consequenties m et zich m ee brengen. Die partij nee m t dan de program maverant woordelijkheid over. en • de aanvrager verbindt zich jegens TenneT in een eenvormige overeenkomst tot naleving van de voorwaarden voor het uitoefenen van program maverant woordelijkheid. op de betaling van op grond van de overeenkomst verschuldigd geworden bedragen en op de gevallen waarin en de voorwaarden waaronder de overeenkomst eindigt of kan worden beëindigd. welke zijn opgenom en in hoofdstuk 3 van de Systee mCode.

Dus een producent. kan door TenneT worden erkend en daardoor de diensten van program maverant woordelijkheid in principe kan aanbieden. De prijs is uiteraard geheim en hoeft niet vermeld te worden. Bij het overdragen van de program maverant woordelijkheid zal een partij zich moeten realiseren dat hij aan zijn PV informatie verstrekt over de energietransacties die hij heeft. Alle overige afne m ers kunnen hun program maverant woordelijkheid uitbesteden aan PV's m et een volledige erkenning. met uitzondering van een netbeheerder. Vertraging kan niet geaccepteerd worden. Program maverant woordelijkheid voor aansluitingen kan alleen worden overgenom en door PV's m et een volledige erkenning. • de PV moet volgens strakke tijdsche ma's program ma's inleveren in een door de gezam enlijke netbeheerders voorgeschreven elektronisch format (EDINE). op basis waarvan betrokken PV een gewijzigd program ma moet inleveren.2 W elke organisatie zal in de praktijk PV worden De netbeheerders mogen op grond van de Elektriciteitswet 1998 niet de dienst van program maverant woordelijkheid aanbieden. die de leverancier is van die beschermde afne m ers. alsm ede het volum e van die transactie voor elke tijdsperiode. Iedereen. In het E-program ma moet door de PV nam elijk verm eld worden m et welke andere PV’s energietransacties overeengekom en zijn. een handelaar of een leverancier m et een volledige erkenning kan de program maverant woordelijkheid overne m en 7 . TenneT publiceert op haar website he t zg. naar alle waarschijnlijkheid 365 dagen per jaar. Dit betekent hoge eisen aan beschikbaarheid van hulpmiddelen en vakbekwam e m edewerkers. De progra m m averant woordelijkheid van beschermde afne m ers wordt geacht uitbesteed te zijn aan de vergunninghouder. Voor wat betreft de eerste voorwaarde moet gedacht worden aan het volgende: • de PV moet beschikken over technische hulpmiddelen om program ma’s op te stellen en in t e leveren bij netbeheerders en TenneT. een afne m er. PV-register. 2. • de PV moet wachten op de fiattering van de program ma’s nadat program ma’s ingeleverd zijn. In dat register staat vermeld wie door TenneT als PV zijn erkend. Daarnaast kan een netbeheerder voor het oplossen van transportbeperkingen verzoeken om verplaatsing van productie. Ook importen en exporten moeten expliciet verm eld worden in het E- program ma. Het kan namelijk voorkomen dat er fouten in program ma’s gemaakt zijn door PV’s en dan krijgen de betrokken PV’s opdracht tot het controleren en eve ntueel herzien van program ma’s.

van partijen die een aansluiting op een net hebben.3 Doelstelling van een PV Dienstverlening aan partijen die program maverant woordelijkheid wensen uit te best e den: daarbij bestaat de dienstverlening minimaal uit het aanleveren van de program ma’s aan de netbeheerders en TenneT en het aanvaarden van de bijbehorende rechten en plichten. In het geval een marktpartij regel. Daarnaast kan een partij deze dienst aanbieden vanuit de gedachte een totaalpakket aan dienstverlening rond de levering van energie aan te willen bieden. dan zal het program ma van de PV van die marktpartij verhoogd of verlaagd worden m et de hoeveelheid gevraagd opregelvermogen of afreg e l-vermogen. zal hij een aanbieder van deze dienst moe ten zoeken en daarm ee een overeenkomst sluiten. enerzijds door directe betaling voor de geleverde diensten.en reserveverm ogen afrekenen m et desbetreffende leverancier van regel. Daarbij kan het leveren van de diensten ook als middel worden gezien om klantenbinding te bewerkstelligen. Het is zelfs mogelijk dat complete outsiders deze dienstverlening gaan aanbieden. O p deze wijze kan op een juiste wijze de onbalans bepaald worden van een PV die één of meer (productie -) middelen aangeboden heeft voor regel .en/of reservevermogen beschikbaar ge steld heeft aan TenneT en TenneT heeft in een bepaalde program matijdseenheid daadwerkelijk gebruik ge maakt van deze reserve.en reserveve rmogen. 2. 2. uiteraard indien zo'n outsider een volledige erkenning heeft. anderzijds door financiële voordelen vanw ege uit middelen van afwijkingen door de dienst voor grote aantallen aangesl otenen uit te voeren. zoals bi jvoorbeeld een verzekeringsmaatscha p pij of een financiële dienstverlener.en/of reservevermogen aan TenneT. Als een partij de program maverant woordelijkheid uitbesteedt. Een niet-beschermde verbruiker of producent zal voorzie ningen moeten treffen voor zijn program maverant woordelijkheid. De PV verwacht met deze dienstverlening geld te verdienen. waarbij m eerdere diensten geco m bineerd kunnen worden: 8 .4 Diensten van PV De diverse diensten die een PV kan aanbieden aan haar klanten zijn hieronder verm eld. Hij zal moeten bepalen of hij zelfstandig de program maverant woordelijkheid op zich neem t of deze uitbesteedt. Hij zal vervolgens aan de netbeheerder moeten m elden aan wie hij de program maverant woordelijkheid heeft uitbe steed. TenneT zal separaat de hoeveelheid gevraagd regel.

adviseert en bestuurt tijdens de uitvoering. PV vraagt vergoeding voor geleverde dienst • PV neem t risico ove r. Daarom wordt er per PTE verrekend. Hierdoor is signalering van progra m m a-afwijkingen en bijsturing mogelijk. Een aangeslotene of andere marktpartij kan één of m eer van bovenstaande diensten afne m en van een PV. De belanghebbende is risicomijdend en wil zichzelf voor grote uitschie ters indekken. Daarbij kan TenneT een tekort in PTE X niet compenseren m et een overschot in PTE Y. inclusief risico zullen door een juiste pre mie vergoed m oe t en w orden • PV bewaakt. PV neem t geen positie in. 2. PV neem t geen positie in. Voor de netbeheerders en TenneT maakt het niet uit op welke wijze de program maverant woordelijkheid als dienstverlening geregeld en ingevuld is. • administratieve tussenpersoon: PV nee m t alle administratieve en procedurele hande lingen richting netbeheerders op zich. Voor onbalans kan per PTE een verschillende prijs gelden. TenneT moet per PTE het totale systee m in evenwicht hebben. Elke PV zal op uniforme wijze behandeld worden. Het wordt aan de markt overgelaten in hoeverre dit daa dw erkelijk gebeurt • de onbalans wordt vooralsnog per tijdsperiode van 15-minuten (program matijdseenheid of PTE) bepaald • de onbalans voor verschillende tijdsperiodes kan niet opgeteld of vereffend worden. Hij vraagt slechts een administratieve vergoeding • PV beoordeelt en adviseert over program ma’s teneinde betere program ma’s op te stellen. 9 . Deze dienst.5 Program maverant woordelijkheid betekent energietransacties Over de transacties die ontstaan tussen een PV en TenneT zijn enkele belangrijke pu nten te vermelden: • de hoeveelheid onbalans per tijdsperiode wordt netto over alle aansluitpunten van desbetreffende PV bepaald. Dus een tekort op één aansluitpunt kan gecompenseerd worden door teveel op een ander aansluitpunt • het bundelen van aansluitpunten onder één PV heeft dus voordelen in de hoeveelheid onbalans. PV nee m t positie in en zal hiervoor een gepaste pre mie vragen • PV bestuurt voor aangesloten klanten de afname en/of levering dusdanig dat de gecumuleerde afwijking altij d een passieve bijdrage levert aan de systeem balans. en vraagt een vergoeding voor geleve rde dienst • PV stelt program ma nam ens klant op: de PV nee m t de volledige verant woordelijkheid over en neem t daardoor een positie in.

zullen per saldo ontvangen. De veroorzakers van onbalans zullen per saldo extra kosten moeten dragen. Er zijn vier situaties te onderscheiden: Daarbij geldt in alle gevallen dat de door TenneT aan de aanbieders te betalen prijs de basis is. De complete regelin g staat in hoofdstuk 3. b) voor een PV die elektrische energie in het systee m in voedt: de Inzetprijs afregelen verminderd m et de prikkelcomponent. program maverant woordelijken die passief bijdragen aan vermindering van de onbalans. De prijs.6 De prijs voor onbalans Onbalans betekent een energietransactie m et TenneT.en reservevermogen. In dit geval betaalt de PV aan TenneT.afregelen opregelen -> A X B 0 kW prijsladder Situatie 1: De onbalansprijs bedraagt in een PTE waarin TenneT uitsluitend heeft afgeregeld: a) voor een PV die elektrische energie aan het systee m ont trekt: de Inzetprijs afregelen vermeerderd met de Prikkelcomponent. Daarnaast is er een prikkelcomponent om partijen te stimuleren zich zoveel mogelijk te houden aan de program ma’s. 10 . De wijze waarop deze prijs tot stand kom t is beschreven in hoofdstuk 3. De biedingen worden door TenneT in een prijsladder gezet. EUR/kW A B A X marktprijs <.9 van de Systee mCode. In dit geval betaalt TenneT aan de PV. 2. waarvoor TenneT dat vermogen inzet om de balans te handhaven wordt de inzetprijs genoemd.9 van de Systee mCode. Kort sam engevat geldt het volgende: TenneT ontvangt biedingen voor regel . Bij een energietransactie hoort ook een prijs.

In dit geval betaalt TenneT aan de PV.Situatie 2: De onbalansprijs bedraagt in een PTE waarin TenneT uitsluitend heeft o p geregeld: c) voor een PV die elektrische energie in het systee m in voedt : de Inzetprijs opregelen verminderd m et de prikkelcomponent. 11 . In dit geval betaalt de PV aan TenneT. d) voor een PV die elektrische energie aan het systee m onttrekt: de Inzetprijs opregelen verm eerderd m et de prikkelcom ponent. In dit geval betaalt de PV aan TenneT.01 per k W h. Situatie 3: De onbalansprijs bedraagt in een PTE waarin TenneT zowel heeft opgeregeld als afgeregeld: e) voor een PV die elektrische energie in het systee m in voedt: de Inzetprijs afregelen verminderd m et de prikkelcomponent. Situatie 4: De onbalansprijs bedraagt in een PTE waarin TenneT opregelt noch afregelt: het gemiddelde van de laagste bieding aan TenneT voor opregelen en de hoogste bieding voor afregelen g) verminderd met de prikkelcomponent voor een PV die elektrische energie in het systeem invoedt. f) voor een PV die elektrische energie van TenneT be trekt: de Inzetprijs opregelen verm eerderd met de prikkelcomponent. In dit geval betaalt TenneT aan de PV. De mom entane waarde is te vinden op de website van TenneT. In dit geval betaalt de PV aan TenneT. Dat zijn de feitelijke onbalans per program matijdseenheid zowel in hoogte als in frequentie. TenneT bepaalt de hoogte van de prikkelcomponent op basis van objectieve factoren. In dit geval betaalt TenneT aan de PV. De start waarde van de prikkelcomponent bedroeg EUR 0. h) verm eerderd m et de prikkelcomponent voor een PV die elektrische energie aan het systeem onttrekt.

Dit kan hij enerzijds doen door op zijn program ma’s te sturen. Technische invulling 3. Het CPS is op t wee verschillende manieren te bereiken. anderzijds kan hij ook pr o gra m m a-wijzigingen indienen. waardoor de onbalans als gevolg van de storing beëi n digd wordt. 3. Dit CPS is bij TenneT geplaatst. er kan dus geen program ma m et terugwerkende kracht ingeleverd worden. elke PV kan bepalen welke manier het best aansluit op zijn behoeftes. Elke manier heeft zijn eigen functi onele eigenschappen en kostenplaatje. een PV laat zijn netwerk een logi sch geheel vorm en m et het net werk van het centrale loketsystee m. 12 . Indien bijvoorbeeld bij een producent een storing optreedt in zijn produ ctie middel.3. Hoe de producent handelt is uiteraard zijn eigen keuze en afhankelijk van zijn contract met zijn klanten en zijn reservecontracten. een PV belt in op het net werk van het centrale loketsysteem en post daar zijn nieuwe berichten en haalt zijn eigen berichten op (inbel -o p t ie) II. omdat alle PV’s toch al E-program ma’s moeten indienen bij TenneT.2 Gegevensuit wisseling m et de netbeheerders en TenneT Vanuit het gezichtspunt klantvriendelijkheid voor de PV’s is voor de gegevensuit wisseling gekozen voor één elek tronisch postkantoor (hierna CPS genoe md). Program ma-wijzigingen hebben alleen invloed op de tijd die nog kom t. Berichten worden automatisch uitgewisseld op het mom ent dat ze ge post worden (net werk-optie). Nadat de producent in detail afspr aken ge maakt heeft m et andere partijen dienen hij en die andere partijen nieuwe gewijzigde E-program ma’s in bij TenneT. dan moet deze producent overwegen wat hij doet. Het betreft de volgende manieren: I.1 Wijzigingen van progra m m a’s Aangezien aan het afwijken van program ma’s kosten zijn verbonden zal de PV partij op allerlei manieren proberen deze afwijking zo klein mogelijk te houden. Voor wat betreft beveiliging zijn beide manieren toereikend omdat dezelfde soft warematige veiligheidsmaatregelen genom en moeten wor den. TenneT zal progra m m a-wijzigingen accepteren als die consistent zijn en van alle be trokken PV’s de juiste wijzigingen ontvangen heeft. Of energie kopen van een andere partij en deze doorleveren aan zijn klanten of m et zijn klanten afspreken dat de klant de afnam e vermindert.

zal de netbeheerder erop toezien dat alleen de juiste partijen de relevante meetinformatie kunnen verkrijgen. Met andere woorden. terwijl de m eetgegevens voor het bepalen van de onbalans ook achteraf kunnen worden opge haald.3 Beschikbaar stellen van m eetinformatie om op program ma’s te kunnen st ure n Aangezien aan het afwijken van program ma’s (onbalans)kosten zijn verbonden. O m te kunnen sturen zijn actuele meetgegevens nodig.3. Indien de netbeheerder tegen vergoeding extra diensten levert. De netbeheerder is niet verplicht dit te doen. is het te verwachten dat de PV deze afwijkingen zo klein mogelijk willen houden. Het ‘on-line’ maken van de m eetgegevens is een verant woordelijkheid van de individuele PV’s. De m eetinformatie is alleen voor de netbeheerder en de aangeslotene en de PV van het betreffende aansluitpunt. ook door de netbeheerde rs en TenneT gebruikt om de onbalans te bepalen. moet dit voor iedereen onder gelijke voorwaarden gebeuren. Natuurlijk worden dezelfde meetgegevens die nodig zijn om te sturen. 13 . De vraag is wie deze m ee tgegevens verzorgt. Indien de netbeheerder dit wel verzorgt. maar het verschil zit in het feit dat om te sturen real-tim e gegevens nodig zijn. zij willen sturen.