You are on page 1of 17

समाजवादी शिशवरशित्रको ‘उकुसमुकुस’ले

शिम्त्याउँ दैछ डरलाग्दो दु र्घटिा !

समाजवादको कुरा गदाघ आजको युगीि प्रश्न ििेको यो दलाल पुँजीवाद फेररन्छ शक

फेररँ दै ि ? यो फेररँ दै ि ििे लेखेर राख्िु स् हामी फेररन्छछौं

exploreकाठमाडछौं access_timeिदछ ३०, २०७६ chat_bubble_outline0

र्िश्याम िु साल
अचेल सबै ठाउँ मा समाजवादको कुरा यसरी र यशि धेरै व्यापक चल्दै छ, यसले िशवष्यमा केही
ठूला अन्तरशवरोधहरु पशि शसजघिा गदै छ जस्तो लाग्छ । शकिििे यसलाई हामीले राम्रोसँ ग िन्न र
बिाउि सकेिछौं र समाजलाई यसिफघ डोर्‍याउि सकेिछौं ििे यसले धेरै ठूलो अन्तरशवरोध ल्याउँ छ
जस्तो मलाई लाग्छ । यसै पशि अशहले हे दाघ मिोवैज्ञाशिक रुपले के हँ दैछ ििे , पाटी, िेिाहरुलाई
'समाजवाद कहाँ छ ?' ििेर िाङगो मान्छे ले बाटोमा आएर फ्याट्ट सोध्यो ििे ‘समाजवाद सौंशवधािमा
छ, समाजवाद ििी ि सशकयो, यही हो समाजवाद !’ ििेर िेिाहरु उम्त्किुपिे स्थिशि छ । यस्तो
जवाफ आएपशछ ‘शिम्रो समाजवाद यही हो ? यो ि काँ ग्रेसमा पशि शियो, पञ्चायिमा पशि शियो, यही
हो समाजवाद ?’ ििेर माशिसहरुले लाठी शलएर खडा हिे डर छ । हामीले सौंशवधािशिर दे खाउिे
र मान्छे हरु लाठी शलएर खडा हिे । िशवष्यमा समाजवादका वररपरी यस्तो अन्तरशवरोध पशि म
दे ख्छु ।

*******
पार्टी,नेताहरुलाई'समाजवाद कहााँ छ?' भनेर नाङगो मान्छे ले बार्टोमा आएर फ्याट्ट सोध्यो
भने ‘समाजवाद संववधानमा छ,समाजवाद भनी त सवकयो,यही हो समाजवाद!’ भनेर
नेताहरु उम्कनुपने स्थिवत छ । त्यस्तो जवाफ आएपवछ ‘वतम्रो समाजवाद यही हो?यो त
कााँग्रेसमा पवन वियो,पञ्चायतमा पवन वियो,यही हो समाजवाद?’भनेर मावनसहरुले लाठी
वलएर खडा हुने डर छ ।
*******
चचाघ को शहसाबले समाजवाद असाध्यै लोकशप्रय कुरा छ । एउटा शचशियाँ दन्तेकिा िै छ ।
‘शचशियाँ हरु र शचशियाँ सभ्यिामा धेरै अगाशडबाट डरयागि असाध्यै शप्रय शचज हो । डरयागिको
धेरैले पुजा गिे । एउटी युविीले अझै धेरै डरयागि चाहाि् । उिी सपिा र शवपिामा पशि डरयागि
दे स्ख्िि् । शित्तामा र कापीमा पशि उिी डरयागि बिाउँ शिि् । जव साक्षाि डरयागि अविररि िए,
यसपशछ शििी बेहोस िइि् ।’

यो डरलाग्दो कुरा हो ।

हामीले िेपालमा सबैिन्दा धेरै समाजवादको िारा लगायछौं । अब साँ च्चै समाजवादको अशल सौं गशठि
प्रयत्न हँ दैछ िन्ने कुराले सायद हामी, खासगरी राजिीशिक क्षेत्रका सौंथिापिहरु डराउँ दै छछौं शक ?
वा समाजवादको यस्तो रौं गमञ्च हे रछौं, जहाँ हे दाघ यहाँ समाजवादसँग मान्छे डराइरहे को छ, िाशगरहे को
छ र िाग्नेहरुमध्ये सबिन्दा अगाशड िाम चलेको, सबिन्दा ठूलो पदमा पुगेको मान्छे छ । उसको
पछाशड गच्छे अिुसार अरु थयास्िङ कशमटीका हामी जस्ता मान्छे अको अको िलशिर िाग्दै छ
िन्ने जस्तो रौं गमञ्च दे स्खिे हो शक ? खासगरी, आज समाजवादको हालि के छ िन्दा कम्युशिष्ट वा
समाजवादी पाटीमै यस्तो दे स्खँदैछ शक िन्ने मलाई लाग्छ ।

*******
दे शमा यत्रो समाजवादी पार्टी छ,हाम्रै पार्टीवभत्र पवन समाजवादको बारे मा जववजस्त
लामोसमयदे स्ख तपस्यारत मावनसहरु छन्,असाध्यै ठूलो जनमत छ । तर कहााँ छ
समाजवाद?भन्दा हामीले जहााँ जहााँ बताइरहेकाछ ,ं मावनसले मावनरहेका छै नन्,ववश्वास
गरररहेका छै नन् ।
*******
अको िररकाले िन्दा समाजवाद कस्तो हन्छ ििे ईश्वर जस्तो ! हाम्रा केही उपशिषेदहरुमा ईश्वरको
चचाघ छ । कस्तो हन्छ ि ईश्वर ? अदृश्य, अगोचर, अस्पृश्य । छु ि पशि सशकँदै ि, दे ख्न पशि सशकँदै ि,
छाम्न पशि सशकँदै ि िर सबै ठाउँ मा छि् । सबै ठाउँ मा छि् िशिन्छ िर ि दे स्खन्छ ि िेशटन्छ
! दे िमा यत्रो समाजवादी पाटी छ, हाम्रै पाटीशित्र पशि समाजवादको बारे मा जवघजस्त लामोसमयदे स्ख
िपस्यारि माशिसहरु छि् , असाध्यै ठूलो जिमि छ । िर कहाँ छ समाजवाद ? िन्दा हामीले जहाँ
जहाँ बिाइरहे का छछौं, माशिसले माशिरहे का छै िि् , शवश्वास गरररहे का छै िि् । यसो हो ििे शक्षशिजमा
कही ँ समस्या छि् , समस्या आउँ छि् , समस्या आउँ दैछि् ।

एकपशछ अको प्रश्नहरु समाधाि िएका छै िि् र प्रश्न गिे माशिसहरु बढ् दैछि् ।

माओत्सेिुङको जस्तो सरल िाषामा जटील चीजहरु लेख्ने िरिबाबु प्रसाईले लेख्िुहन्थ्यो– ‘िपाईौंको
कसैले शवरोध गछघ । उसँ ग ठूलो बैंक व्यालेन्स, ठूलो जमीन्दारी, शहरामोिी जवाहराि छ , गाडी र्ोडा
छ र िपाईौंको शवरोध गदै छ ििे िडराउिुस्, शचन्ता िगिुघस् । िर केही पशि ििएको मान्छे ले खेि
खशलयािबाट शिक्लेर बाटोमा उशिएर औौंला उठायो ििे डराउिुस् है , डराउिुस् !’

यो समाधाि पशि हो एक शहसाबले ।

आज यत्रो अन्यछल छ सरकार र पाटीका बारे मा । यत्रो सरकार आयो, पाटी आयो, दु ई शिहाइ
आयो, सौंसारको इशिहासमा लोकिास्िक िररकाले, सौं सदीय िररकाले यत्रो जिमि आजसम्म कम्युशिष्ट
पाटीमा सय वषघको इशिहासमा कही ँ पशि आएको शिएि ििेर हामीले िन्यछौं । अपेक्षाहरु स्विावैले
बढी शिए, ठूला शिए । यो पूरा ििएपशछ माशिसहरुमा एक शकशसमको आम शवद्रोही, शिरािा,
उद्वे लि, शवरोध र प्रश्नहरु छि् र यी िमाम एकसाि खडा हँ दैछि् । यसरी हे दाघ यो सौंकट हो ।
िर यो उकुसमुकुसले शठकै कुरा फेला पाछघ र सही समाधाि फेला पाछघ । इशिहासमा प्रश्नहरु
उठ् िे , प्रश्नहरुले मान्छे हरुलाई िाविाको दु शियाँ मा डोर्‍याउिे िर यसले दै िशदि जीविको आफ्िै
वास्तशवक समाधाि िपाउिे हो ििे इशिहासमा राम्रो मात्रै िएको छै ि । अशहले समाजवादी
शिशवरशित्रको यो उकुस–मुकुस अशियस्िि िइशदयो ििे ... ! सोच्नु होस्, यत्रो जिमि, इशिहासको
यो बेलामा यो ठीक ठाउँ मा जाि सकेि ििे हाम्रो सन्दिघमा, िेपालको सन्दिघमा एउटा असाध्यै
ठूलो, डरलाग्दो दु र्घटिा हन्छ । शकिििे माशिसहरु िाविामा आउँ छि् , समाधाि गिघ सक्दै िि् ।

*******
इवतहासमा प्रश्नहरु उठ् ने, प्रश्नहरुले मान्छे हरुलाई भावनाको दु वनयााँमा डोर्‍याउने तर त्यसले
दै नवदन जीवनको आफ्नै वास्तववक समाधान नपाउने हो भने इवतहासमा राम्रो मात्रै
भएको छै न । अवहले समाजवादी वशववरवभत्रको यो उकुस–मुकुस अवनयस्ित भइवदयो
भने... ! सोच्नुहोस् , यत्रो जनमत, इवतहासको यो बेलामा त्यो ठीक ठाउाँ मा जान सकेन
भने हाम्रो सन्दभवमा, नेपालको सन्दभवमा एउर्टा असाध्यै ठूलो, डरलाग्दो दु र्वर्टना हुन्छ ।
*******
मैले पटक पटक िन्ने गछुघ एउटा गीि – हाम्रा बाले गदे िि् शबहे पशि, ित्काइशदन्छु बाख्राको खोर
पशि’ ििेजस्तै सारा यो जमाि बाख्राको खोर ित्काउिे गरी शिस्कयो ििे के हन्छ दे िमा ? यो
असम्भव कुरा होइि । यो उकुसमुकुसलाई इशिहासका शिक्षाहरु र िशवष्यका सम्भाविाहरुका
अगाशड राखेर आजको हामी सबैले र खासगरे र िछजवािहरुले सोच्दा र सोच्ने प्रयत्न गदाघ खेरर धेरै
चुिछिी हँ दैिि् , हामी शठकै ठाउँ मा जान्छछौं, यहाँ लैजाि सशकन्छ िन्ने मलाई लाग्छ ।

इशिहासको धेरै महत्वपूर्घ क्षर् हो ििे यो शवषयमा यो गस्म्भरिाका साि हाम्रा पाटी र शिर्घय
हिे औपचाररक ठाउँ हरुमा छलफल हिुपिे हो । डे ढ वषघ िइसक्यो, यो ििएरै दु ुःख पायछौं
हामीले । यहाँ िएि ििे , अब के गिे ि ? यसको समाधाि केही होइि । हामी जहाँ छछौं, यही ँ
िुरु गिे हो । यसको समाधाि के हो ? यसमाशि उठे का प्रश्नहरुको समाधािकाको उत्तर खोज्नका
लाशग हामी जहाँ जहाँ छछौं, मञ्चहरुमा एउटा व्यापक राशष्टरय बहस सुरु गिुघपछघ ।

अशहले उठे का प्रश्न चािचुिे छै ि । हामीसँग कुिै मोडल पशि छै ि । जे सुकै हँ दा पशि, जशिसुकै
सुन्दर िएपशि सोशियि मोडल असफल ियो । प्रशिकृयावादी, साम्राज्यवादीहरु शिए होलाि्, िर
यो मात्रै कारर् हो ? यो मात्रै कारर् हो ििे साम्राज्यवाद रहे सम्म क्रास्न्त हँ दैि, क्रास्न्त िहँ दासम्म
साम्राज्यवाद रहिे ियो । ििेपशछ मान्छे को िाग्यमा, मािव जीविमा साम्राज्यवादबाहे क अरु केही
पशि लेखेको छै ि िन्ने अिघ लाग्छ । यसो हँ दा यो मात्र कुरा शिएि । सोशियि क्रास्न्तका बेला
मािव दु शियाँ मा हे शपएका, लखेशटएका, चाँ डै मिे (रशसयामा क्रास्न्त हँ दा ३० वषघ पशि शिएि सरदर
आयु, यसमाशि गररवहरुको सरदर आयु खोज्दा २० वषघ हन्थ्यो), २० वषघपशि िबाँ च्नेहरु, रोगले मरे का,
पढ् ि िपाएका, दशलि अधोदशलि जस्ता मान्छे हरुले िासि सत्ता गछघ ि् िन्ने कुरा इशिहासमा थिाशपि
हिु चािचुिे कुरा शिएि । हामीले पढे र आयछौं– यो चािेचुिे कुरा होइि शवश्व राजिीशिमा, शवश्व
राजिीशिको इशिहासमा । शवश्व सभ्यिाकै इशिहासमा िन्ने हो ििेपशि यो चािेचुिे कुरा होइि ।
िर स्वयम् सोशियि सौंर्को असफलिा के हो ि ? उशत्तकै ठु लो प्रश्न हो हाम्रा अगाशड । यी
लगायि िमाम प्रश्नको उत्तर शदि सकेिछौं ििे यो दु ई शदिको रामछाया हन्छ ।
यसकारर् समाजवादबारे छलफल र बहसहरु िइरहि् , जहाँ सुकै गरछौं हामीहरु, औपचाररक
अिछपचाररक सबै फोरमहरुमा यो बहस चलाऔौं, हामी समाधाि शिकालछछौं । हाम्रो प्रशिवद्धिा
समाजवादिफै हो िन्ने कुरामा हामीले कम्मर कस्यछौं ििे यो असफल हँ दैि । शकिििे , खोज्ने
कुरामा, शवज्ञािमा असफलिा िन्ने कुरै हँ दैि । दि वषघ लगाएर एउटा ररसचघ गररयो िर खोजेको
कुरा पत्ता लागेि ििे शवज्ञािको इशिहासमा के िशपन्छ र के कुरा प्रमाशर्ि हन्छ ििे ‘यसरी
पत्ता लाग्दो रहे िछ ।’

एजाज अहमद िन्ने िारिका मार्क्घवादी प्रोफेसरले सोशियि सौंर्को पििका बारे मा एउटा लामो
व्याख्याि गिुघिएको छ। उहाँ िन्नुहन्छ– मान्छे हरुले िन्छि् शक क्रास्न्त असफल ियो । सम्पूर्घ
इशिहासलाई साक्षी राखेर म िन्छु क्रास्न्त ि सफल हन्छ पूर्घिुः, ि असफल हन्छ पूर्घि:, यो ि
जारी रहन्छ ।’

आमरुपमा र ठूलो आँ खाले हे िे हो ििे क्रास्न्त जारी रहिे कुरा हो । आज बाँ चेका माशिसले यो
क्षर्मा हामीले क्रास्न्तका लाशग के गिे हो िन्ने कुरा मात्रै हो । िोशलको कुरा पशि हामीले आजै
फैसला गररशदि िाल्यछौं ििे हामी स्टाशलि हन्छछौं । 'यी पशछ आउिे िाइछोराहरुले के गछघ ि्
गछघ ि् , आजै सबै हामी िै गररशदऊ' िन्न िाल्यछौं ििे , हाम्रा आग्रह र शवचारले शपढी दर शपढीलाई
बाँ ध्ने कुरा गिुघ हँ दैि । आज हामी बाँ चेको क्षर्मा क्रास्न्तका लाशग के गिघ सकछछौं िन्ने कुरा मुख्य
प्रश्न हो ।

नेपालकोसन्दभवमासमाजवाद के हो भन्ने कुरामा छलफल नै नगरी समाजवादमा मात्रै भन् ं


भने त्यो अपूर्व हुन्छ । त्यही भएरै नेपालको समाजवाद भवनएको हो भन्ने कुरा यसै
बुविन्छ । नेपालको सन्दभव के हो?यसमावि छलफल नगररकन समाजवादमावि छलफल
गररयो भने र्टुं गोमा पुग्न सवकन्न ।
*******
िेपालको सन्दिघमा समाजवाद के हो िन्ने कुरामा छलफल िै िगरी समाजवादमा मात्रै िन्यछौं ििे
यो अपूर्घ हन्छ । यही िएरै िेपालको समाजवाद िशिएको हो िन्ने कुरा यसै बुशझन्छ । िेपालको
सन्दिघ के हो ? यसमाशि छलफल िगररकि समाजवादमाशि छलफल गररयो ििे टुौं गोमा पुग्न
सशकन्न । मैले हाम्रो प्रशिक्षर्हरुमा िन्ने गरे को छु ुः कुिै एउटा दे िव्यापी परीक्षामा पिुपशि कुि
शदिामा पछघ ? ििेर सोशधयो ििे अव शवद्यािीले के लेख्छि् ? िपाईौं जहाँ हिुहन्छ यहाँ बाट ि
पिुपशि किा हन्छ िन्ने िन्ने हो । इलामबाट लेस्खयो ििे पशिम पदाघ हो, महाकालीबाट लेख्यो
ििे पुवघ पदो हो, एउटै उत्तर हँ दैि । यसिघमा िेपालको सन्दिघमा ििेर िपाईौं हामी कहाँ खडा
छछौं र समाजवादिफघको कुरा गदै छछौं िन्ने िै हो ।

यसिघमा हामी कहाँ छछौं ? मार्क्घवादी िजरले हे िे हो ििे कुि सामाशजक, ऐशिहाशसक पररस्थिशिमा
छछौं िन्ने कुरा िै हो । ऐशिहाशसक िछशिकवादका दु ई चार अक्षर जािेका हामी सबैलाई िाहा छ
शक यो ठाउँ र पररस्थिशि के हो िन्दा हामी उशिएको ठाउँ िन्नुको अिघ हामी उशिएको सामाशजक,
ऐशिहाशसक सन्दिघ के हो िन्ने िै हो ।

पशछल्लो राजिीशिक इशिहासमा हामीले धेरै चचाघ पशि गरे का छछौं । पशछल्लो कालमा २०१५ या
२०१७ सालको काि ििेको ियाँ आधुशिक दु शियाँ ि बन्ने िै ियो । दोस्रो शवश्वयुद्धपशछ शवश्वव्यापी
रुपमा बढे को शवकास, आधुशिकीकरर्को जुि कुरा शियो, यसिफघ सौंसार जाँ दै शियो र यो कसले
िेिृत्व गिे िन्ने एकखालको शछिाझप्टीमा राजा महे न्द्रले सामाशजक स्थिशि बढी िपाकेको हँ दा
अग्रिा शलए। यो िन्नुको अिघ शवपी कोइराला समग्रिामा हे दाघ एउटा उदार लोकिास्िक चररत्रको
मान्छे हिुहन्थ्यो । यो उदार लोकिास्िक चररत्रलाई िेग्ने खालको पाटी उहाँ को शिएि । शवपी
उदार लोकिास्िक चररत्रको राज्य चाहिु हन्थ्यो िर उहाँ को केन्द्रीय कशमशटका िमाम माशिस
जशमिदार शिए । यसले गदाघ उहाँ ले जुि िस्ि प्राप्त गिुघपिे शियो यो यहाँ शित्र सम्भव शिएि ।
यो कमजोरीपशछ काँ ग्रेसशित्र पशि जशमिदार शिए, राजा स्वयौं जशमिदारका िेिा शिए । यसले गदाघ
यो सामाशजक पररस्थिशिले उत्पन्न गिे िस्िले राजा महे न्द्रलाई बशलयो बिायो ।

*******
वहजो बनाइएका साववजवनक संथिाहरु र राज्यका अरु साधनस्रोतमावि लुर्ट्ने र खानेमा
आफ्ना भाइभारदार पाल्ने र वतनैमाफवत् तलका जमीन्दारहरुलाई र भरखरै उठ् दै
गरे का,त्यो रावरिय हो वक दलाल हो भन्ने समेत नछु वट्टइसकेका पुाँजीपवतहरुलाई
पोस्नेप्रवियामा दरवार गयो । अस्िम समयसम्म आउाँ दा दरवार दलाल पुाँजीपवतहरुको
एउर्टा नेता भइसकेको वियो । पञ्चायती व्यवथिा त्यही दलाल पुाँजीवादको राजनीवतक
उपरी संरचना बवनसकेको वियो ।
*******
अरु छोशडशदिुहोस् , मैले ि पटक पटक िन्ने गरे को छु ुः िुरुमा राजा महे न्द्रले िै बिाएको िुशमसु धार
ररपोटघ (२०१९ सालको टौं कप्रसाद आचायघको पालाको) हे िे हो ििे यशिको ररपोटघ अशहलेसम्म
हामीले बिाएका छै िछौं । यशि क्रास्न्तकारी दे स्खिे यो ररपोटघ उिले बिाए । िर यो लागू गिे
यशिखेरकै जमीन्दारहरुको मुलुकमा शियो, यो साँच्चै लागू गिे हो ििे शििीहरु काौं ग्रेसशिर जालाि्
िन्ने डरले राजा महे न्द्र पछाशड हटे र जशमन्दारहरुले जे जे िन्छि् यहीअिुसारको िूशमसुधार लागू
गरे । जसले गदाघ मुलुकमा राशष्टरय पुँजीको शवकास हिे , आधुशिकरर्, औद्योशगकीकरर्शिर जािे प्रयत्न
ँ ाट सशकँदै आयो । यसपशछ दरवार सुखसयल र मोजमस्ती गिघमा लाग्यो । शहजो बिाइएका
यहीब
सावघजशिक सौंथिाहरु र राज्यका अरु साधिस्रोिमाशि लुट्िे र खािेमा आफ्िा िाइिारदार पालिे
र शििैमाफघि् िलका जमीन्दारहरुलाई र िरखरै उठ् दै गरे का, यो राशष्टरय हो शक दलाल हो िन्ने
समेि िछु शट्टइसकेका पुँजीपशिहरुलाई पोस्ने प्रशक्रयामा दरवार गयो । अस्न्तम समयसम्म आउँ दा
दरवार दलाल पुँजीपशिहरुको एउटा िेिा िइसकेको शियो । पञ्चायिी व्यवथिा यही दलाल
पुँजीवादको राजिीशिक उपरी सौंरचिा बशिसकेको शियो ।

*******
सुरुमा पुाँजीपवतहरुले आफ्नो काम वमलाउन एउर्टा फाइदाका लावग नेतालाई पैसा वदन्छ ।
नेता पवन जब आफ्नो भववष्य दे ख्दै न,अवन कमाइधमाइमा लाग्छ । िास्ि र समाजवादको
भववष्य दे खुन्जेल त्यतापवट्ट लाग्छ,जव आफ्नै कमजोरीले त्यो आाँ खा बन्दहुाँदै जान्छ र
िास्िको भववष्य उसका लावग धवमलो हुाँदै जान्छ,अवन आफ्नो सात पुस्तालाईपुरयाउने
्‍
चााँजोपााँजोमा लाग्छ ।
*******
राजिीशिक उपरीसौंरचिा यसै बन्दै ि । सुरुमा पुँजीपशिहरुले आफ्िो काम शमलाउि एउटा फाइदाका
लाशग िेिालाई पैसा शदन्छ । िेिा पशि जब आफ्िो िशवष्य दे ख्दै ि, अशि कमाइधमाइमा लाग्छ ।
क्रास्न्त र समाजवादको िशवष्य दे खुन्जेल यिापशट्ट लाग्छ, जव आफ्िै कमजोरीले यो आँ खा बन्द
हँ दै जान्छ र क्रास्न्तको िशवष्य उसका लाशग धशमलो हँ दै जान्छ, अशि आफ्िो साि पु स्तालाई
पुरयाउिे
्‍ चाँ जोपाँ जोमा लाग्छ । यसरी सुरुमा शकस्ताबन्दीमा यो काम गररशदएवापि यशि पैसा ििेर
खाँ दै गरे को यो राजिीशिक पाटीको िेिा अव यशि धेरै पै सावाला हन्छ शक उ आफै अको दलाल
पुँजीपशि बन्छ, जसले र्ुस खुवाएको शियो यो िन्दा कम हँ दैि, उशत्तकै हन्छ । यसरी यो दलाल
पुँजीपशि र यो िेिा एउटै वगघमा हन्छ, उस्तै र बराबर हन्छ ।
अब शयिीहरु दु वै एक ठाउँ मा आइसकेपशछ क्रमिुः अदालिलाई पशि आफ्िो ठाउँ मा ल्याउँ छि्
। कसलाई राख्ने , कसलाई िराख्ने ? कशहलेसम्म राख्ने कशहलेसम्म िराख्ने ? शििकै बीचमा पशि कशहले
झगडा हन्छ । जस्तो शक लोकमाि शसौंह काकी प्रकरर् । शकि ल्याएका शिए लोकमािलाई
कसैलाई िाहा छ ? कसले ल्याएका शिए, कसले पठाएका शिए, कसैलाई िाहा छ ? यो पशि िाहा
छै ि, शकिििे यो दलाल पुँजीवादी सत्ताको थिाशयत्वका लाशग, यसको िास्न्तको लाशग, अमिचयिका
लाशग कस्तो न्यायाधीि, अस्ियार प्रमुख, पुशलस अशफसर ल्याउिे हो, यसरी यी सवै कुरा यहाँ िय
गछघ ि् उिीहरुले । यस्तो एउटा गठबन्धि बशिशदन्छ, जसलाई हामी दलाल पुँ जीवादी राज्य िन्छछौं ।
पञ्चायिको अस्न्तमशिर आउँ दा पञ्चायि यिािफघ यसरी रुपान्तरर् िइसकेको शियो । शहजोको
सामन्ती दरवारबाट यो दलाल पुँजीवादी दरवारमा बदशलसकेको शियो ।

*******
प्रजाति त आयो तर के भयोभन्दा वहजोको भन्दा बढी नेपाली कााँग्रेसले बनाएको
आविवक नीवत,त्यस अनुकूल बनाइएका अरु सामावजक नीवतहरुले त्यो दलाल पुाँजीवादी
गठबन्धनलाई अि मजबुत बनायो ।
*******
हामीले शकि पञ्चायि फाल्यछौं ? यसको अिघराजिीशि के छ, यिापशट्ट िजाऊ, फाशलयो । शकिििे
यसले िलको आमरुपमा सामन्तवाद िस्त्कँदै गरे को सामन्तवादबाट शिक्लँदै मान्छे हरुलाई सम्बोधि
गिघ सक्दै ि शियो । िी मान्छे ियाँ शजन्दगी खोशजरहे का शिए । ियाँ शजन्दगी खोज्दै गरे का लाखछौं
िछजवािहरुलाई यसले सन्तुष्ट पािघ सकेि, यसको शवरुद्धमा शििीहरु लागे। अशि यो िस्ि बन्यो
र हामीले प्रजािि ल्यायछौं ।

प्रजािि ि आयो िर के ियोिन्दा शहजोको िन्दा बढी िेपाली काँ ग्रेसले बिाएको आशिघक िीशि,
यस अिुकूल बिाइएका अरु सामाशजक िीशिहरुले यो दलाल पुँजीवादी गठबन्धिलाई अझ मजबुि
बिायो । अरु केही बाँ की शियो ििे पशि लाजसरम िलाग्ने गरी सवै कुरा शहँ डाइशदयो । बन्धिहरु
चुडास्ल्दयो उसलाई फुक्काफाल बिाउिका लाशग । शहजोका पञ्चहरुलाई अशल डर हन्थ्यो होला
िर काँ ग्रेसहरुलाई कुिै डर िहिे ियो । यसरी एउटा ियाँ मूल्य, दलाल पुँजीवादले शिवघस्त्र िएर
आफ्िो सक्कली रुपमा आयो । यसले समस्या समाधाि गिघ सकेि । यो बीचमा िएका अरु
िमाम सौंर्षघहरुले के गरे , यसमा म गइिँ । िर यसले मुलकका समस्याहरुलाई सम्बोधि गिघ
सक्दै िशियो र अन्तिुः यो बीचमा व्यवथिा पशि गयो र हामीले गर्िि ल्यायछौं ।
यो गर्ििमा आज हामी छछौं । यो गर्ििको िे िा आज कम्युशिष्ट पाटी छ । िेपालको सन्दिघ
ििेको सम्भविुः यही हो । यसरी हे दाघ हाम्रो अिघिि र यसको आधार दलाल पुँजीवादी छ । र,
राज्यको मोटामोटी स्वरुप हामीले उस्ताउस्तै शलएका हछौं । एकपटक पेररस कम्युिको असफलिापशछ
मार्क्घले पेररस कम्युिको शिक्षा के हो िन्दा 'यो कुरा कम्युिले पुशष्ट गररसकेको छ शक पुरािो
सत्ताको कुरा बशिबिाउ हन्छ । पुरािो सत्तालाई बशिबिाउ शलएर ियाँ समाजवाद बन्न सक्दै ि ।'
यो ििेर एउटा धेरै ठूलो शिक्षाको रुपमा उिले लेखेका छि् ।

*******
एकावतर दलाल पुाँजीवादलाई जस्ताको तस्तै वलएर आएका छ ,ं अकोवतर हाम्रो नाम
कम्युवनर पार्टी छ । हाम्रो नाम कम्युवनर पार्टी हो,जानुपने समाजवादवतर छ,संववधानमा
समाजवाद पवन लेस्खएको छ तर हामी दलाल पुाँजीवादी अिवतिको वचवश्व र प्रभुत्व
भएको समाजमा छ ं । प्रश्न के हो भने यो दलाल पुाँजीवाद फेररन्छ वक फेरराँ दैन?
*******
हामीले पुरािो व्यवथिाको जुि मेशसिरी छ, कािुि छ, शियमहरु, िररकाहरु छि् यो सवैलाई बदलेर
आएका छछौं शक यसलाई जस्ताको िस्तै ल्याएका छछौं ? वास्तशवकिा के हो ििे गर्िि र केही
औपचाररक रुपले अिुकूल हिे केही मुद्दाबाहे क अरु सामाशजक आशिघक शहसावले, अिघराजिीशिक
शहसाबले हामीले जस्ताको िस्तै ग्रहर् गरे का छछौं । एकाशिर दलाल पुँजीवादलाई जस्ताको िस्तै
शलएर आएका छछौं, अकोशिर हाम्रो िाम कम्युशिष्ट पाटी छ । हाम्रो िाम कम्युशिष्ट पाटी हो, जािुपिे
समाजवादशिर छ, सौंशवधािमा समाजवाद पशि लेस्खएको छ िर हामी दलाल पुँजीवादी अिघििको
वचघश्व र प्रिुत्व िएको समाजमा छछौं । प्रश्न के हो ििे यो दलाल पुँजीवाद फेररन्छ शक फेररँ दै ि
? सबैलाई सवैले सोध्ने प्रश्न सम्भविुः यही होला ।

*******
समाजवादको कुरा गदाव आजको युगीन प्रश्न भनेको यो दलाल पुाँजीवाद फेररन्छ वक
फेरराँ दैन?त्यो फेरराँ दैन भने लेखेर राख्नुस् हामी फेररन्छ ं । कोही समाजवादी ह ं भन्ने हामी
छ ं भने हामी फेररनेछ ं वा हामी,हामी त्यस अनुकुल हुन्छ ं । त्यसको डोकोमा हामी
जान्छ ं ।
*******
समाजवादको कुरा गदाघ आजको युगीि प्रश्न ििेको यो दलाल पुँजीवाद फेररन्छ शक फेररँ दै ि ? यो
फेररँ दै ि ििे लेखेर राख्िुस् हामी फेररन्छछौं । कोही समाजवादी हछौं िन्ने हामी छछौं ििे हामी
फेररिेछछौं वा हामी, हामी यस अिुकुल हन्छछौं । यसको डोकोमा हामी जान्छछौं । उसले बोकेर
हामीलाई कहाँ लैजािे हो ? बैिरर्ी िराउिुपिे वा कहाँ कहाँ िराउिुपिे हो उसले िै िराउँ छ ।
उसकै शजम्मामा कम्युशिष्ट पाटी, उसकै शजम्मामा समाजवाद । समाजवाद बोक्ने को हो िन्दा दलाल
पुँजीवाद । दलाल पुँजीवादले बोक्ने, समाजवादशिर जािे ? यो शवशचत्रको रुप र रौं गमञ्च आजको हो

*******
आजको पवहलो कुरा,त्यो एउर्टा राजनीवतक व्यवथिाको ठाउाँ मा वैकस्िक राजनीवतक
व्यवथिा तयार हुनुवपछव । त्यो भनेको स्वयं पार्टीहरु समाजवादी छन् वक छै नन् भन्ने कुरा
खोज्नु पछव ।समाजवाद ल्याउने हो भने ल्याउने त कोही हुनुपलाव वन । यो दाशववनक प्रश्न
पवन हो ।
*******
यसलाई समाधाि गिे हो । यसलाई समाधाि गिघका लाशग धेरै कुरा आएका छि् । धेरैले धेरै
कुरा ििेका छि् । मलाई लाग्छुः यो एउटा प्रर्ाली र व्यवथिा हो । यो व्यवथिा हो ििे यसको
शवकल्पको व्यवथिा के हो ि ? िन्ने बारे मा हाम्रो छलफल हिुपर्‍यो । समाजवादमा जािका लाशग
कसैले कमघचारीिि शठक िएि ििेको छ, कसैले राम्रो पूवाघ धार िएि ििेका छ, अझै द्रूि गशिमा
आशिघक उत्पादि बढे ि अिेकाअिेक कुरा गरे को छ । मलाई लाग्छ, यो सबै जेसुकै गरे पशि यो
क्रास्न्त अलमशलिे कुरा मात्रै हो । आजको पशहलो कुरा, यो एउटा राजिीशिक व्यवथिाको ठाउँ मा
वैकस्ल्पक राजिीशिक व्यवथिा ियार हिुघपछघ । यो ििेको स्वयौं पाटीहरु समाजवादी छि् शक
छै िि् िन्ने कुरा खोज्नुपछघ । समाजवाद ल्याउिे हो ििे ल्याउिे ि कोही हिुपलाघ शि । यो
दािघशिक प्रश्न पशि हो ।

ल्याएर आउिे हो ििे कोही हिुपछघ शक पदै ि ल्याउिे ? यो पात्र हिुपछघ शक पदै ि ? आजको
सन्दिघमा पात्र को हो ? यसो हे दाघ यो पात्र कम्युशिष्ट पाटी िै हो । यशत्तका वषघसम्म लडे र,
समाजवादको झिा समाएर, यसको वरीपरी गोलबन्द िएको, गीि गाएको, िाचेको, िारा लगाएको,
दु ुःख पाएको, जेल बसेको, मरे को, पररवारका िी िमाम माशिसहरु िेपालको आधुशिक इशिहासको
समाजवादका लाशग सबैिन्दा लडे र आएका मान्छे हरुको ठाउँ आज यही पाटी हो । यसो हँ दा
यहाँ िन्दा बाशहर समाजवाद खोज्नु कल्पिाको कुरा हिेछ । आज व्यवहाररक रुपले िन्ने हो ििे
समाजवादको खोजी कहाँ बाट गिेिन्दा यही पाटीबाट गिे हो । िर यो बीचमा हामीले सरकारमा
बस्न िालेको कशि वषघ ियो ? कम्युशिष्ट पाटीका िाममा हामी सरकारमा गएको कररब ३० वषघ
ियो । िीस वषघ कम्युशिष्ट पाटी सरकारमा बसे को मुलुकमा आजपशि छु वाछु ि छ । यस्ता अन्योल
र शवरोधािासहरु कशिवटा छि् ? िन्नुको अिघ एकाशिर दे ििरको शसौंगो इशिहासमा समाजवाद,
कम्युशिज्म, मार्क्घवाद ििेर क्रास्न्त ििेर शवद्रोह गरे र, जििाको अशधकार ििेर लागेका लाखछौं
माशिसहरु यसै वरीपरी छि् । िर लामो समयसम्म सत्ताको अभ्यासमा जाँ दाखेरर यससँगको
उठवसले गदाघ हाम्रो जीवि, खासगरी िेिृत्वको जीवि फेररँ दै फेररँ दै गएर िाम छोशडशदिे हो ििे
अरु के हो के हो ? परको कुिै मुलुकको मान्छे ले िेरबहादु र दे उवा, खड् गप्रसाद ओली वा प्रचि
वा र्िश्याम िुसालको इशिहास हे रेर दे िको इशिहास हे रयो
्‍ ििे पाटीमा कुि धारको कुि िेिा
हो ििेर अन्यछलमा पिे , दे ख्न िसक्ने स्थिशि बन्यो ।

यसो गदाघ आजको समाजवादको प्रािशमक काम ििेको गर्ििमा, लोकििमा राम्रो राष्टर बिाउिे
हो ििे राम्रो पाटी यसको सिघ हो । लेशििले 'क्रास्न्त गिुघ छ ििे क्रास्न्तकारी पाटी चाशहन्छ' ििे
जस्तै यशद राम्रो राष्टरको कुरा सोच्ने हो ििे जोकोहीले यसको प्रािशमक िब्द राम्रो पाटी िन्नुपछघ
। यसिघमा यो पाटी िै यस्तो एउटा समाजवादको भ्रुर् बन्नुपर्‍यो, स्वयौं पाटीले समाजवादको अभ्यास
गदै जान्छ, यसलाई फैलाउँ दै जान्छ । जशि फैशलँदै जान्छ, यशि यो िस्ििाली बन्दै जान्छ ।
जशि िस्ििाली बन्छ, यशि यो शवस्तार बन्दै जान्छ । यसको द्वन्द्वात्मकिा ििेको यही हो ।

*******
आजको राजनीवतको सुक्ष्म तहमा हेर्‍योभने अब यसको मूल प्रवाह,मूलप्रवृवि भनेको
राजनीवत गने,वर्टकर्ट वलनेभएको दे स्खन्छ । वर्टकर्ट वकन वलने भन्दा पैसा कमाउने । पैसा
कमाएर के गने भन्दा वहजोको भन्दा ठूलो पदमा फड् को माने । ठूलो पदमा वकन
फड् को मानेभन्दा वहजोको भन्दा बढी पैसा कमाउने । यसरी यो दु थचिमा फसेको छ ।
*******
पशहला यो सािो छ । समाजवादका आदिघका कुराहरु यसले उठाउँ छ । झिा उठाउँ छ ।
यसका वरीपरी मान्छे जम्मा हन्छि् । यसलाई बशलयो बिाउँ छि् र जब यो बशलयो हन्छ, यसका
कायघक्रम र िीशिहरुले अरु धेरै माशिसहरुलाई शििका िशजक शलएर आउँ छ र यो अझै बशलयो
बन्छ । यो जशि बशलयो बन्दै जान्छ, यशि यसको प्रिाव फैलदै जान्छ । जशि प्रिाव फैशलँदै जान्छ,
यशि यो बशलयो हँ दै जान्छ । यसको बढ् िे द्वन्द्वात्मकिा यही हो । आजको राजिीशिको सुक्ष्म
िहमा हे रयो
्‍ ििे अब यसको मूल प्रवाह, मूलप्रवृशत्त ििेको राजिीशि गिे, शटकट शलिे िएको दे स्खन्छ
। शटकट शकि शलिे िन्दा पैसा कमाउिे । पैसा कमाएर के गिे िन्दा शहजोको िन्दा ठूलो पदमा
फड् को मािे । ठूलो पदमा शकि फड् को मािेिन्दा शहजोको िन्दा बढी पैसा कमाउिे । यसरी
यो दु थचक्रमा फसेको छ । यो अकोशिरको द्वन्द्वात्मकिा िै हो । धरै पै सा ठूलो पद, ठूलो पद
धेरै पैसा । धेरै पद, धेरै पैसा । यसका वरीपरी दलाल पूँजीवादले हाम्रा पाटीहरुलाई, हाम्रा
पाटीमाफघि् राज्यलाई, यहाँ को सम्पूर्घ कािुि राजिीशिक व्यवथिालाई दलाल पुँजीवादीकरर् गदै छ
शक छै ि ? आज हे िुघपिे प्रश्न सम्भविुः यो हो ।

यो प्रश्नमा छलफल गिे हो ििे बढीमा ६ मशहिामा साँ च्चै यो पाटी समाजवादी बन्छ । एक
शहसाबले अधारिूिरुपले समाजवादी पाटी बन्छ, बिाउि सशकन्छ । िर यो कसरी बन्छ, कहाँ बाट
सुरु गिे िन्ने कुरा िै अन्योल छ । माशिबाटै हिु पर्थ्यो, माशिबाट ििएपशछ यो बहस हामी सवैले
आआफ्िै ठाउँ बाट सुरु गिुघपछघ ।

*******
कमसेकम अबको पार्टीमा म पार्टी सदस्यता वलइरहेको यस र्डीमा यो सपि गदव छु वक
‘म आफूले कमाएको बाहेक अकावको सम्पविमावि कुनै नजर लगाउने छै न’ भनेर एउर्टा
लाइन लेस्खयोस् । कमाउने कुरा यसो हेदाव पुाँजीवादी लाग्छ । तर कमाएर खाने
कुरा,कमाउने भन्ने कुरा पवन तपाईंले आजको िास्िको उद्दे श्यका वहसाबले जोड् नु हुन्छ
भने उत्पादक कमाइ कमाइ हो ।
*******
एउटा आधारिूि लाग्ने प्रश्न िन्छु – आजको समाजवादी पाटी कस्तो होला ? मैले यो ित्कालीि
िेकपा(एमाले)को आठछौं महाशधवेििमा पशि राखेका शिएँ । जुि हामीले समाजको, क्रास्न्तको चररत्र
बदशलएको स्थिशिमा अबको पाटी सदस्यले मार्क्घ वाद–लेशििवाद मान्छु , वगघ ित्रुका शवरुद्धमा लड् छु,
रगि बगाउँ छु, यो कसम खान्छु , गोपिीयिा राख्छु , आशद इयाशद ििेर उसले िपि गरे जस्तै जस्तै
यहाँ अरु कुरा पशि िशपिुपछघ । र, कमसेकम अबको पाटीमा म पाटी सदस्यिा शलइरहे को यस
र्डीमा यो सपि गदघ छु शक ‘म आफूले कमाएको बाहे क अकाघ को सम्पशत्तमाशि कुिै िजर लगाउिे
छै ि’ ििेर एउटा लाइि लेस्खयोस् । कमाउिे कुरा यसो हे दाघ पुँजीवादी लाग्छ । िर कमाएर
खािे कुरा, कमाउिे िन्ने कुरा पशि िपाईौंले आजको क्रास्न्तको उद्दे श्यका शहसाबले जोड् िु हन्छ
ििे उत्पादक कमाइ कमाइ हो । ििेको िपाईौंसँग पैसा छ ििे िपाई रोजगारी शदिे कुिै काम
गिुघहन्छ र कमाएर खािुहन्छ ।

दोस्रो िपाईौं हरे क सदस्य कमाएर खान्छ िन्ने ग्यारे न्टी गिुघहन्छ । कमाएको हरे क पैसा यार्क्
शिछुघ । म मार्क्घवाद–लेशलिवाद मान्दै यो क्रास्न्तको झिामुशि बसेर के कसम खान्छु ििे यार्क्
शििेछु । वगघित्रुसँग लड् छु, आशद इयाशद यी ठूला कुरा िए । यशि ि गररशदिुहोस् कमसेकम शक
कमाएर खान्छ र कमाएको हरे क पैसाको यार्क् शिछुघ ।

िेस्रो मैले शिरे को यार्क् यो राज्यले गोलीगठ्ठा शकिेर, शवशिन्न कािहरु गरे र वा ित्ता बढाएर,
आफ्िा सुशवधा बढाएर, भ्रष्टाचार गरे र खाँ दैछ शक मैले शिरे को यार्क् साँ च्चै िै यो मुलुकका गररब
शवपन्न, पछाशड परे को–पाररएका िी दशलि, मधेसी, मशहला, शयिको श्रीवृस्द्धका लाशग, कस्िमा शयिको
स्वार्थ्य र शिक्षाका लाशग लगाएको छ शक छै ि ििेर म जशिखेर पशि शिशजल्यान्ट िै रहन्छु । म
हरबखि सचेि रहन्छु ।

यी िीिवटा कुरामात्रै यहाँ जोड् ि सक्यछौं ििे धेरै ठूलो क्रास्न्त हन्छ िन्ने मलाई लागेको शियो
यशिबेला । िवछौं महाशधवेििमा िेकपा एमालेमा कररव यो कुरा पास पशि िएको हो । िर केही
िाइरस पस्यो या केही ियो, शवधािमा यो छाशपएर चाशहँ आएि । महाशधवे ििले पास गर्‍यो,
छाशपएर अकै आयो । यसलाई अशहलेको अिघराजिीशिको आँ खाले हे िुघहन्छ ििे यसलाई कसले
शिकाल्यो होला ? म ि यो एकदमै न्यूििम कुरामात्रै गररराखेको छु ।

दु शियाँ लाई िाहा आज अमेररकाका १ प्रशििि माशिससँग सौंसारका ९९ प्रशििि माशिसको िन्दा
बढी सम्पशत्त छ । अशिकामा माशिस मरे का छि्, ल्याशटि अमेररकामा माशिस मरे का छि् । एउटा
पािीको बोिल िपाएर माशिस मरे का छि् । िर १ प्रशििि अमेररकीसँग ९९ प्रशिििसँग माशिसको
िन्दा बढी सम्पशत्त छ िन्नुको अिघ शविरर्को अवथिा साँ च्चै राम्रो हिे ििे आज समाजवादका
लाशग सौंसारमा प्रचुर उत्पादि छ, यो एउटा िर्थ्य हो ।

*******
हाम्रो तलकासम्मका कवमवर्टहरुले वशक्षा स्वाथ्यमा वनजी लगानी गने छै नन् । जग्गा दलाली
गरे र बााँच्ने छै नन् । अवन बावहरको सामग्री ल्याएर भन्सार ठग्ने तररकाले वयनीहरुले
काम गने छै नन् । पूाँजीपवतको फाइल बोकेर वा ढािे बनेर खाने छै नन् । नेपालको
स्थिवत के हो भने एउर्टा ठूलो फाइल बोकेर ऊ व्यस्त छ र एकचोर्टी मात्रै काम भयो
भने उसको परत्र सुविन्छ ।
*******
यसै वास्तशवकिाशित्र हे िुघहन्छ ििे आज किीमा क्रास्न्तकारी पाटीले यो मात्रै गिघ सक्यो शक
कमाएर मात्र खाि सकछ यसको सदस्यले । यो आज र्ोषर्ा गरे र आजै लागू हँ दैि । कमसे कम
िीि वषघशित्र हामी यहाँ जाि सक्यछौं ििे धेरै हन्छ । केन्द्रीय कशमशटको सदस्यले शिक्षा र स्वार्थ्यमा
लगािी िगिे , िीि वषघपछाशड प्रदे ि कशमटीकाले गिे छै िि् । क्रमिुः यो बढ् दै जान्छ र हाम्रो
िलकासम्मका कशमशटहरुले शिक्षा स्वार्थ्यमा शिजी लगािी गिे छै िि् । जग्गा दलाली गरे र बाँ च्ने
छै िि् । अशि बाशहरको सामग्री ल्याएर िन्सार ठग्ने िररकाले शयिीहरुले काम गिे छै िि् ।
पूँजीपशिको फाइल बोकेर वा ढाक्रे बिेर खािे छै िि् । िेपालको स्थिशि के हो ििे एउटा ठूलो
फाइल बोकेर ऊ व्यस्त छ र एकचोटी मात्रै काम ियो ििे उसको परत्र सुशिन्छ । यसरी व्यस्त
छ माशिसहरु ।

*******
हामीमा कस्तो भयो भने दलाल पूाँजीवादमा कवत योगदान गरे को छ,त्यसअनुसार पार्टीमा
मुल्यांकन हुने व्यवथिा आयो । तपाईंकुन स्तरमा रहने हो – प्रदे शमा,केन्द्रमा?केन्द्रको पवन
पदावधकारी हुने हो?पदावधकारी पवन ववधानमा नलेखेरै पवन अकै तररकाले दु वनयााँको सााँध्ने
। कुनैले बनाएको ववधान पवन उनीको लावग अप्ठ्यारो हुने तररकाले । जवत दलाल
पूाँजीवादमा पहुाँच छ त्यवत नै बढी तपाइं को पद हो भने त्यवतकै तपाईं नेता हो भने...
*******
समाजवादको पशहलो चरर्मा काम अिुसारको माम हन्छ । हामीमा कस्तो ियो ििे दलाल
पूँजीवादमा कशि योगदाि गरे को छ, यसअिुसार पाटीमा मुल्याौं कि हिे व्यवथिा आयो । िपाईौं
कुि स्तरमा रहिे हो – प्रदे िमा, केन्द्रमा ? केन्द्रको पशि पदाशधकारी हिे हो ? पदाशधकारी पशि
शवधािमा िलेखेरै पशि अकै िररकाले दु शियाँ को साँ ध्ने । कुिैले बिाएको शवधाि पशि उिीको लाशग
अप्ठ्यारो हिे िररकाले । जशि दलाल पूँजीवादमा पहँ च छ यशि िै बढी िपाईौंको पद हो ििे
यशिकै िपाईौं िेिा हो ििे ... यही हो शक होइि, छलफल गरछौं । धेरै पटक मैले थिायी सशमशिमा
यो कुरा राखेको छु । कस्िमा हाम्रो र्र, र्ोडागाडी, श्रीसम्पशत्त जे छि् यसको श्रोि के हो ?
छिशवि एकचोटी गरछौं । यो सयशिरुपर् र मेलशमलाप आयोगजस्तै आयोग बिाऔौं । कमसे कम
सबैको श्रीसम्पशत्त यार्क् वा यीिको सारा कुरा एक ठाउँ मा आओस् । यसको सय शिरुपर् होस्
। कसरी कमाएको रहे को छ, कसरी खाएको रहे छ ! एक चोटी यो शिरुपर् िइशदयोस् ।

*******
कस्िमा हाम्रो र्र,र्ोडागाडी,श्रीसम्पवि जे छन् यसको श्रोत के हो?छनववन एकचोर्टी गर ं
। यो सत्यवनरुपर् र मेलवमलाप आयोगजस्तै आयोग बनाऔं । कमसे कम सबैको
श्रीसम्पवि ट्याक्स वा वयनका सारा कुरा एक ठाउाँ मा आओस्। यसको सत्य वनरुपर् होस्
। कसरी कमाएको रहेको छ,कसरी खाएको रहेछ ! एक चोर्टी यो वनरुपर् भइवदयोस् ।
*******
साह्रै जटील रहे छ ििे यसलाई कारबाही गरछौंला, ित्र मेलशमलाप गरछौंला । एक पटकका लाशग
मेलशमलाप िै गरछौं । व्यावहाररक िएर हे दाघ क्रास्न्तका लाशग मेलशमलाप गरछौं । यो शवषय धेरै
पटक यहाँ िचढे का कारर् यो यहाँ ििेको हँ ।

यी शवषयमा हामी छलफल गरछौं । यो ि मेरो प्रस्ताव हो । यो िन्दा राम्रा प्रस्तावहरु छलफल
गदै जाँ दा आउँ छि् । मार्क्घले 'िेशसस अि फायरवाख' लेखेपशछ मार्क्घ िए िन्छि् सबैजिाले ।सि्
१८४५ मा मार्क्घ ले सािासािा सुत्र लेखे । पशछ एगेंल्सले यो फेला पारे र यसलाई प्रकाशिि
गररशदए । यसमा एर्ार वटा सुत्र छि् । सबैिन्दा पशछल्लोचाशहँ हामी सबैलाई िाहा छ ।
‘दािघशिकहरुले सौंसारको अिेक शहसावले ब्याख्या गरे िर मुख्य ि यसलाई बदलिु हो ।’ यो
एर्ारछौं सूत्र हो । यो िन्दा अगाशड उिले अरु १० वटा सूत्र लेखेका छि् । एउटा सुत्र के छ
ििे हे गेल लाशग छ । हे गेलका लाशग उिले के िन्छि् ििे ‘हे गेल शिमीले शचन्तिको सयिाको
बारे मा यत्रो मेहिेि गर्‍यछौं । िर हे गेल शिम्रो शचन्ति, यसको सयिाको बारे यत्रो लेखेको
मान्छे , यसलाई पुशष्ट चाशहँ कहाँ गछौ ? पुशष्ट धिीमा गछौ शक शचन्तिमै गछौ ?' धेरै ठूलो प्रश्न छ
। यो प्रश्नबाट मार्क्घले हे गेलबाट आफूलाई अलग पारे िन्ने छ । हो पशि यस्तो । दिघिको
इशिहासमा र स्वयौं मार्क्घ को इशिहासमा यस्तो दे स्खन्छ ।

*******
यो समाजवाद यविकै रह्यो भने हेनुवहोला हाम्रा वलडरहरुले के प्रस्ताव ल्याउाँ छन् भने यो
समाजवादले हामीलाई अगावड बढ् न अवलकवत अप्ठ्योरो पार्‍यो,बढे न । प्रमार्के पेश गछौं
भन्दा संववधानमा समाजवादलेख् ,ं दस्तावेजमा पवन समाजवाद लेख् ,ं तीन वर्व ,चार वर्व
भयो,मुलुक केही पवन बनेन।समस्या कहााँ रहेछ भन्दा त त्यही समाजवादमा रहेछ समस्या
। त्यसले गदाव अब योसाँग वहसाव वकताव चुक्ता गर ं भनेर वयनीहरुले ल्याउनेछन् ।
*******
समाजवादको बारे मा याक्कै दे स्खिे कुरा के हन्छ ििे आजको समाजवादी पशहलो कुरा यो
िन्दा बढी हन्छ, धेरै हन्छ । अिेक कुरा होला िर प्रािशमक कुरा उसले कमाएर खान्छ । यार्क्
शिछघ , आफूले शिरे को यार्क् हाम्रो मुलुकको शविे द अन्याय र इशिहासको हामीसँगको जुि बोध
छ, यसको शहसाव चुिा गिघ मा लगाउँ छ शक लगाउँ दैि िन्ने सदस्यिा शदँ दाको बखि हामीले यस्तो
पाटी बिायछौं ििे यसले समाजवाद ल्याउँ छ । ित्र यो समाजवाद यशत्तकै रह्यो ििे हे िुघहोला हाम्रा
शलडरहरुले के प्रस्ताव ल्याउँ छि् ििे यो समाजवादले हामीलाई अगाशड बढ् ि अशलकशि अप्ठ्योरो
पार्‍यो, बढे ि । प्रमार् के पेि गछौं िन्दा सौंशवधािमा समाजवाद लेख्यछौं, दस्तावेजमा पशि समाजवाद
लेख्यछौं, िीि वषघ , चार वषघ ियो, मुलुक केही पशि बिेि । समस्या कहाँ रहे छ िन्दा ि यही
समाजवादमा रहे छ समस्या । यसले गदाघ अब योसँग शहसाव शकिाव चुिा गरछौं ििेर शयिीहरुले
ल्याउिेछि् । यस्तो ियो ििे अिवा यही वा केही होला, िर शवचार यही हो । आजको राजिीशिक
िेिृत्वको मूलशदिा समाजवादशवरोधी छ ।

म यही पाटीको स्टास्िङ कशमटीको सदस्य हँ । मैले व्यस्िगि रुपमा कसैलाई गाली गरे को
छै ि, यसैले कारबाही िगलाघ । िर मैले मार्क्घको सन्दिघ शकि ल्याएको हो ििे िपाईौं व्यवहारमा
समाजवादी हो शक होइि ? िपाईौंको िाषर्को पुशष्ट िाषर्ले िै गिे हो शक व्यवहारमा गिे हो
िन्ने प्रश्न अब जही ँ िही ँ समािछौं ि !

*******
अस्िम बेलामा यो सााँच्चै नहुनेहोभने हामीले र्ोर्र्ा गनुवपनेछ– गाउाँ
कवमवर्टहरु,नगरकवमर्टीहरु,प्रदे श कवमर्टीहरु र केन्द्रीय कवमवर्टहरुले ,अब यो कायावलयका वैध
उिरावधकारी हामी ह ं भनेर । त्यसका लावग पवन यो अस्िम कुरा हो । आजै यो
होइन,आजै यो भयो भने भत्काइवदन्छु बाख्राको खोर पवन हुन्छ । भोवल पवन यो नगने
हो भने हामी दलाल पुाँजीवादमा फवससकेका छ ं भन्ने कुरा हो ।
*******
एउटा बेला आउिेछ । गाउँ का क्रास्न्तकारीहरुले सोशियि गठि हँ दा आफैं जम्मा िए, क्रास्न्तकारीहरु
र जो जो क्रास्न्तकारीहरु शिए, कशमटी बिाएर अब सत्ता हाम्रो हो ििेर सुरु गरे । आज अस्न्तम
बेलामा यो साँ च्चै िहिे हो ििे हामीले र्ोषर्ा गिुघपिेछ– गाउँ कशमशटहरु, िगरकशमटीहरु, प्रदे ि
कशमटीहरु र केन्द्रीय कशमशटहरुले, अब यो कायाघ लयका वैध उत्तराशधकारी हामी हछौं ििेर । यसका
लाशग पशि यो अस्न्तम कुरा हो । आजै यो होइि, आजै यो ियो ििे ित्काइशदन्छु बाख्राको खोर
पशि हन्छ । िोशल पशि यो िगिे हो ििे हामी दलाल पुँजीवादमा फशससकेका छछौं िन्ने कुरा हो
। यसो गदाघ आज र िोशलको बीचमा, कँही किै यो एजेिा पशि राखेर यो शजम्मेवारीबोधका साि
समाजवादप्रशिको यो प्रशिवद्धिाका साि यो िछजवाि समुहरुले बहस िुरु गर्‍यो ििे …

*******
समाजवादका लावग दु वनयााँसाँग,प्रवतवियावादसाँग इवतहासको सारा वहसाव वकताव चुक्ता
गनव वहाँडेको यो िास्िकारी आफ्ना नेतासाँग डराउाँ छ भने तपाई हाम्रो समाजवाद पवन
खोिो समाजवाद हो । नक्कली समाजवाद हो ।
*******
समाजवादको यो ग्यारे न्टी के हो िन्दा यो प्रशिबद्धिा हो, यो खुलापि हो । समाजवादका लाशग
दु शियाँ सँग, प्रशिशक्रयावादसँ ग इशिहासको सारा शहसाव शकिाव चुिा गिघ शहँ डेको यो क्रास्न्तकारी
आफ्िा िेिासँग डराउँ छ ििे िपाई हाम्रो समाजवाद पशि खोक्रो समाजवाद हो । िक्कली
समाजवाद हो ।

यसो हिाले सािीहरु, यो क्रास्न्तको कुरा हो । समाजवादको कुरा हो । यो मेरो वा िेपालीहरुको


मात्रै शजन्दगीको कुरा होइि, मािव जीविको कुरा हो, मािव समुदायको कुरा हो । मैले अशर्
िशिसकें, इशिहाससँगको शहसाव शकिाव चुिा गिे हो ििे आज लाग्नुपिे यसरी िै होला िन्ने मेरो
प्रस्ताव छ ।

िहीद कुसुम स्मृशि प्रशिष्ठाि, िेपालले गि िदछ २६ गिे काठमाडछौंमा आयोजिा गरे को ‘िेपालको
सन्दिघमा समाजवाद’ शवषयक शवमिघ कायघक्रममा मार्क्घवादी शचन्तक ििा िेकपाका िेिा
र्िश्याम िुसालले शदिुिएको प्रवचिको सम्पाशदि टे प उिार । सोही कायघक्रममा मार्क्घवादी
शचन्तक एवौं िेकपाका िेिा राम काकी र समाजवादी शचन्तक एवौं िेपाली काौं ग्रेसका िेिा प्रदीप
शगरीले शदिुको िएको प्रवचिको उिार पशि हामी क्रमिुः प्रकाशिि गिेछछौं । रािोपाटी