You are on page 1of 7

Chuyªn ®Ò:

¸p dông LÝ thuyÕt ®ång d trong


mét sè d¹ng to¸n vÒ phÐp chia hÕt
vµ phÐp chia cßn d.
I) LÝ thuyÕt vÒ ®ång d :
1) §Þnh nghÜa:
NÕu hai sè nguyªn a vµ b khi chia cho c (c ≠ 0) mµ cã
cïng sè d th× ta nãi a ®ång d víi b theo m«®un c; kÝ
hiÖu lµ a ≡ b (mod c).
Nh vËy: a ≡ b (mod c) ⇔ a – b chia hÕt cho c.
HÖ thøc cã d¹ng: a ≡ b (mod c) gäi lµ mét ®ång d thøc,
a gäi lµ vÕ tr¸i cña ®ång d thøc, b gäi lµ vÕ ph¶i cßn c
gäi lµ m«®un.
2) Mét sè tÝnh chÊt:
KÝ hiÖu a; b; c; d; m; … lµ c¸c sè nguyªn d¬ng (Z+), ta
lu«n cã:
a) TÝnh chÊt 1:
* a ≡ a (mod m);
* a ≡ b (mod m) ⇔ b ≡ a (mod m);
* a ≡ b (mod m) vµ b ≡ c (mod m) th× a ≡ c(mod m);
b) TÝnh chÊt 2: NÕu a ≡ b (mod m) vµ c ≡ d (mod m) th×:
* a ± c ≡ b ± d (mod m);
* ac ≡ bd (mod m);
a b m
* NÕu d lµ mét íc chung cña a; b; m th×: d
≡ d
(mod d
);
c) TÝnh chÊt 3:
NÕu a ≡ b (mod m) vµ c ∈ Z+ th× ac ≡ bc (mod mc).
3) Mét sè kiÕn thøc liªn quan:
Trong khi lµm bµi tËp sö dông ®ång d thøc, ta nªn chó
ý tíi c¸c tÝnh chÊt hay dïng sau ®©y:
======================================= 1
==================== ¸p dông LÝ thuyÕt
®ång d trong mét sè d¹ng to¸n
vÒ phÐp chia hÕt vµ phÐp chia cßn d.
* Víi mäi a, b ∈ Z+ (a ≠ b) vµ n lµ sè tù nhiªn: an – bn Ma
– b;
* Trong n sè nguyªn liªn tiÕp (n ≥ 1) cã mét vµ chØ
mét sè chia
hÕt cho n;
* LÊy n + 1 sè nguyªn bÊt k× (n ≥ 1) ®em chia cho n
th× ph¶i cã
hai sè khi chia cho n cã cïng sè d; (Theo nguyªn lÝ
§irichlet);
* T×m m ch÷ sè tËn cïng cña sè A lµ t×m sè d khi chia
A cho 10m;

II) Mét sè vÝ dô minh ho¹ sö dông ®ång d :

D¹ng 1: T×m sè d trong mét phÐp chia


Ph¬ng ph¸p: Muèn t×m sè d trong phÐp chia sè A cho
m, ta ph¶i
t×m ®îc sè x (0 ≤ x < m) sao cho A ≡ x (mod m).

VÝ dô: T×m sè d trong phÐp chia sè 19932000 cho sè 3 ?

Gi¶i
Ta cã: 1993 ≡ 1 (mod 3) ⇒ 19932000 ≡ 12000 (mod 3) ≡ 1
(mod 3)
VËy: sè 19932000 khi chia cho 3 th× d 1.

D¹ng 2: T×m dÊu hiÖu chia hÕt cho c¸c sè nhá


Ph¬ng ph¸p: §Ó t×m dÊu hiÖu cña sè A chia hÕt cho
m th× ta t¸ch sè
A hîp lý ®Ó ®îc mét biÓu thøc ®¬n gi¶n nhÊt cña c¸c
ch÷ sè cña A lµ
f(A) sao cho A ≡ f(A) (mod m).

======================================= 2
==================== ¸p dông LÝ thuyÕt
®ång d trong mét sè d¹ng to¸n
vÒ phÐp chia hÕt vµ phÐp chia cßn d.
VÝ dô: T×m dÊu hiÖu chia hÕt cho 3 ?

Gi¶i
XÐt sè tù nhiªn cã n + 1 ch÷ sè: A = a n a n-1...a1a 0
Ta cã: A = a n a n-1...a1a 0 ≡ r (mod 3) (1)
⇔ an.10n + an-1.10n-1 + … + a1.101 + a0 ≡ r (mod 3)
⇔ (an. 99...9 + an) + (an-1. 99...9 + an-1) + … + (a1.9 + a1)+ a0 ≡ r
(mod 3)
⇔ (an. 99...9 + an-1. 99...9 +… + a1.9) + (an + an-1 +… + a1+ a0) ≡ r
(mod 3)
NhËn xÐt: an. 99...9 + an-1. 99...9 +… + a1.9 ≡ 0 (mod 3)
Nªn: (an + an-1 +… + a1+ a0) ≡ r (mod 3) (2)
VËy: A = a n a n-1 ...a1a 0 ≡ an + an-1 +… + a1+ a0 (mod 3)
Hay: A = a n a n-1...a1a 0 khi chia cho 3 cã cïng sè d khi chia
tæng
c¸c ch÷ sè cña A cho 3.
Tõ ®ã: A chia hÕt cho 3 ⇔ tæng c¸c ch÷ sè cña A chia
hÕt cho 3.

D¹ng 3: chøng minh sù chia hÕt


Ph¬ng ph¸p: §Ó chøng minh sè A chia hÕt cho m, ta
®i chøng minh
A ≡ 0 (mod m).

VÝ dô 1: Chøng minh r»ng sè A = 22225555 + 55552222 chia


hÕt cho 7 ?

Gi¶i
NhËn xÐt: 2222 ≡ 3 (mod 7) (1)
Tõ ®ã: 22224 ≡ 34 (mod 7) hay 22224 ≡ 81 (mod 7)
Mµ 81 ≡ 4 (mod 7) ⇒ 22224 ≡ 4 (mod 7) (2)
======================================= 3
==================== ¸p dông LÝ thuyÕt
®ång d trong mét sè d¹ng to¸n
vÒ phÐp chia hÕt vµ phÐp chia cßn d.
Nh©n vÕ víi vÕ (1) vµ (2) ta ®îc 22225 ≡ 3.4 (mod 7)
Hay lµ: 22225 ≡ 5 (mod 7) ⇒ 22225555 ≡ 51111 (mod 7) (3)
T¬ng tù ta cã: 55552222 ≡ 21111 (mod 7) (4)
Céng vÕ víi vÕ (3) vµ (4) ta cã: A ≡ 21111 + 51111 (mod 7)
(5)
MÆt kh¸c: 21111 + 51111 = (2 + 5).M = 7.M ≡ 0 (mod 7)
(6)
Tõ (5) vµ (6) ta ®îc: A ≡ 0 (mod 7)
VËy: A = 22225555 + 55552222 chia hÕt cho 7.

VÝ dô 2: Chøng minh r»ng víi mäi sè tù nhiªn n th× sè B =


42n+1 + 3n+2
lu«n chia hÕt cho 13 ?

Gi¶i
NhËn xÐt 1: 42 = 16 ≡ 3 (mod 13) ⇒ (42)n ≡ 3n (mod
13)
⇒ 42n ≡ 3n (mod 13)
Mµ 4 ≡ 4 (mod 13)
⇒ 42n+1 ≡ 4.3n (mod 13)
Hay 42n+1 ≡ 4.3n (mod 13) (1)
NhËn xÐt 2: 32 = 9 ≡ - 4 (mod 13) mµ 3n ≡ 3n (mod
13)
Tõ ®ã ⇒ 32.3n ≡ - 4.3n (mod 13), hay lµ: 3n+2 ≡ - 4.3n
(mod 13) (2)
Tõ (1) vµ (2), céng vÕ víi vÕ, ta ®îc B ≡ 0 (mod 13).
NghÜa lµ B = 42n+1 + 3n+2 lu«n chia hÕt cho 13 víi mäi n
∈ N.

VÝ dô 3: Chøng minh r»ng víi mäi sè nguyªn n > 1:

======================================= 4
==================== ¸p dông LÝ thuyÕt
®ång d trong mét sè d¹ng to¸n
vÒ phÐp chia hÕt vµ phÐp chia cßn d.
§a thøc A = nn – n2 + n – 1 lu«n chia hÕt cho ®a thøc B
= (n – 1)2 ?

Gi¶i
NhËn xÐt 1: Víi n = 2 th× A = 1, B = 1, râ rµng A chia
hÕt cho B.
Víi n > 2, ta biÕn ®æi A nh sau:
A = nn – n2 + n – 1 = n2(nn-2 - 1) + (n - 1)
= n2(n - 1)(nn-3 + nn-4 + …+ 1) +
(n - 1)
= (n – 1)(nn-1 + nn – 2 + … + n2 +
1)
NhËn xÐt 2: n ≡ 1 (mod n – 1) ⇒ nk ≡ 1 (mod n – 1), ∀
k∈N
Tõ ®ã: nn-1 + nn-2 + … + n2 ≡ n – 2 (mod n – 1)
Nªn: nn-1 + nn – 2 + … + n2 + 1 ≡ n – 1 (mod n – 1)
Hay: nn-1 + nn – 2 + … + n2 + 1 ≡ 0 (mod n – 1) (1)
Nªn: (n – 1)(nn-1 + nn – 2 + … + n2 + 1) ≡ 0 (mod (n – 1)2)
Hay: A = (n – 1)(nn-1 + nn – 2 + … + n2 + 1) chia hÕt cho
(n – 1)2.
VËy: A = nn – n2 + n – 1 lu«n chia hÕt cho ®a thøc B =
(n – 1)2.

D¹ng 4: t×m c¸c ch÷ sè tËn cïng cña mét sè lín


Ph¬ng ph¸p: T×m m ch÷ sè tËn cïng cña sè A lµ t×m
sè d khi chia
A cho 10m.
VÝ dô 1: T×m ch÷ sè tËn cïng cña sè A = 23 ?
4

Gi¶i
Ta cã: A = 234 = 281 = 24.20 + 1 = 2.(24)20 = 2.1620
NhËn xÐt: 16 ≡ 6 (mod 10) ⇒ 1620 ≡ 620 (mod 10)
Tõ ®ã: 1620 ≡ 6 (mod 10), mµ 2 ≡ 2 (mod 10)
Nªn: 2.1620 ≡ 6.2 (mod 10) ⇒ 2.1620 ≡ 2 (mod 10)
======================================= 5
==================== ¸p dông LÝ thuyÕt
®ång d trong mét sè d¹ng to¸n
vÒ phÐp chia hÕt vµ phÐp chia cßn d.
VËy A chia cho 10 d 2 hay lµ A cã ch÷ sè tËn cïng lµ 2.
VÝ dô 2: T×m s¸u ch÷ sè tËn cïng cña sè B = 521 ?
Gi¶i
NhËn xÐt: B = 5 = 5 = 1255 ≡ (-3)5 (mod 26)
15 3.5

Hay 515 ≡ 13 (mod 26) ⇒ 515.56 ≡ 13.56 (mod 26.56)


Hay lµ: B = 521 ≡ 13.15625 (mod 106)
⇔ B ≡ 203125 (mod 106)
VËy B chia cho 106 d 203125, nªn B cã 6 ch÷ sè tËn
cïng lµ 203125.
III) Bµi tËp rÌn kÜ n¨ng vËn dông:
D¹ng 1: T×m sè d trong mét phÐp chia

Bµi 1: T×m sè d trong phÐp chia sè A = 15325 – 1 khi chia cho 9 ? (§S: 4)
Bµi 2: Cho sè nguyªn n > 1. T×m d trong phÐp chia:
A = 19nn + 5n2 + 1890n + 2006 cho B = n2 – 2n + 1 ?

D¹ng 2: T×m dÊu hiÖu chia hÕt cho c¸c sè nhá

Bµi 3: T×m dÊu hiÖu chia hÕt cho c¸c sè tù nhiªn 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9; 10;
11 ?
Bµi 4: T×m dÊu hiÖu chia hÕt cho 21 cña mét sè tù nhiªn cã 3 ch÷ sè ?
§S: a – 2b + 4c chia hÕt cho 21.

D¹ng 3: chøng minh sù chia hÕt


Bµi 5: Cho n lµ mét sè tù nhiªn. Chøng minh r»ng:
3n + 1 chia hÕt cho 10 ⇔ 3n+4 + 1 chia hÕt cho 10 ?
Bµi 6: Cho n lµ mét sè nguyªn d¬ng. Chøng minh r»ng:
a) A = 24n – 1 chia hÕt cho 15;
b) B = 25n – 1 chia hÕt cho 31;
c) C = 225 + 1 chia hÕt cho 641;
d) D = 62n + 19n – 2n+1 chia hÕt cho 17;
e) E = 7.52n + 12.6n chia hÕt cho 19;
f) F = 5n+2 + 26.5n + 82n+1 chia hÕt cho 59.
Bµi 7: Chøng minh r»ng: Víi mäi sè tù nhiªn n > 0, ta lu«n cã:
52n-1.2n+1 + 3n+1.22n-1 chia hÕt cho 38 ?
Bµi 8: Chøng minh r»ng: a) A = 220119 + 11969 + 69220 chia hÕt cho
69 220 119

102 ?
======================================= 6
==================== ¸p dông LÝ thuyÕt
®ång d trong mét sè d¹ng to¸n
vÒ phÐp chia hÕt vµ phÐp chia cßn d.
b) B = 18901930 + 19451975 + 1 chia hÕt cho 7 ?
Bµi 9: Cho n lµ sè tù nhiªn. Chøng minh r»ng:
Sè M = 212n+1 + 172n+1 + 15 kh«ng chia hÕt cho 19 ?
Bµi 10: Chøng minh r»ng víi mäi sè nguyªn n > 1 ta lu«n cã:
A = nn + 5n2 – 11n + 5 chia hÕt cho (n – 1)2 ?
Bµi 11: Cho a; b lµ c¸c sè nguyªn. Chøng minh r»ng:
2a + 11b chia hÕt cho 19 ⇔ 5a + 18b chia hÕt cho 19 ?

D¹ng 4: t×m ch÷ sè tËn cïng cña mét sè lín


Bµi 12: T×m ch÷ sè tËn cïng cña sè: A = 99 ? (§S: 1)
9

Bµi 13: T×m ch÷ sè tËn cïng cña sè: B = 1414 ? (§S: 6)
14

Bµi 14: T×m 4 ch÷ sè cuèi cïng cña sè C = ( 1976 - 1974 ) ( 1976 + 1974 )
1976 1974 1975 1973

?
(§S: 0000)

======================================= 7
==================== ¸p dông LÝ thuyÕt
®ång d trong mét sè d¹ng to¸n
vÒ phÐp chia hÕt vµ phÐp chia cßn d.