You are on page 1of 5

Univerzitet u Sarajevu

Elektrotehnički fakultet Sarajevo, 15. 03. 2008.


Sarajevo

UPUTE I PITANJA ZA USMENI (ZAVRŠNI ) ISPIT


IZ
INŽENJERSKE MATEMATIKE 2
(u akad. 2007/2008. godini)

U skladu sa Nastavnim programom kursa INŽENJERSKA MATEMATIKA 2 (IM2) na


dodiplomskom studiju Elektrotehničkog fakulteta Univerziteta u Sarajevu (ETF), osnovni
cilj kursa IM2 je da studenti nauče metodološko - operativne aspekte matematičke analize, s
posebnom pozornošću na realne funkcije s više realnih promjenljivih i na obične diferencijalne
jednadžbe.

Prema Nastavnom programu (dijelu koji se odnosi na Način provjere znanja) kursa IM2 i
Pravilima provjere znanja na dodiplomskom studiju Univerziteta u Sarajevu, svaki student
prve godine studija koji je tokom trajanja drugog semestra ostvario 40 ili više bodova pristupa
usmenom /završnom ispitu (UZI / ZUI). Ovaj ispit se sastoji iz diskusije zadataka s
parcijalnih i integralnih ispita i domaćih zadaća (DZ) i odgovora na jednostavna i
najvažnija pitanja koja se odnose na teme kursa IM2 (osnovne definicije i iskazi, odnosno
formulacije definicija najvažnijih pojmova i njihovih osnovnih svojstava i/ili teorema,
objašnjenja osnovnih ideja i važnih postupaka/metoda), kao i izvođenja/dokazivanja važnih
obrazaca/formula i glavnih rezultata iz programskih sadržaja kursa IM2 (koja omogućuju
povezivanje više pojmova, primjenu njihovih glavnih svojstava i njihovo bolje
razumijevanje/usvajanje, odnosno koja treba da studentima omoguće razvijanje sposobnosti
opisivanja i modeliranja inženjerskih problema pomoću elemenata matematičke analize), tj.
odgovora na sljedeća PITANJA:

1. Pojmovi metrike /udaljenosti (apstraktna formulacija), metričkog prostora,


pseudometričkog prostora, semimetričkog prostora i ultrametričkog prostora
(Formulisati definicije tih pojmova i poznate nejednakosti u opštim metričkim
prostorima, te dokazati jednu od tih nejednakosti.).
2. Pojam diskretnog prostora. Važni primjeri metričkih prostora (Navesti, uz
odgovarajuće obrazloženje, primjere takvih prostora i objasniti zašto su međusobno
ekvivalentne poznate metrike d 2 , d1 , d ∞ ).
3. Pojmovi udaljenosti tačke od skupa, udaljenosti između dva skupa, ograničenog
(neograničenog) skupa, ograničenog (neograničenog) preslikavanja/funkcije (i,
specijalno, ograničenog/neograničenog niza) i dijametra skupa u metričkom prostoru.
4. Pojmovi otvorene (zatvorene) kugle, unutrašnje tačke skupa, spoljašnje tačke skupa,
granične (rubne) tačke skupa, izolovane tačke skupa, tačke gomilanja skupa,
otvorenog skupa i zatvorenog skupa u metričkom prostoru.
5. Osnovna svojstva okolina tačke u metričkom prostoru.
6. Nizovi u metričkom prostoru (Definirati pojmove : konvergentan niz, divergentan niz,
Caucyjev/fundamentalan niz i potpun metrički prostor, a zatim dokazati da je svaki
fundamentalan niz u metričkom prostoru ograničen i da je svaki konvergentan niz u
metričkom prostoru fundamentalan ).
7. Pojmovi norme, normiranog prostora, Banachovog prostora, skalarnog proizvoda,

1
ortogonalnosti, unitarnog/prethilbertovog prostora i Hilbertovog prostora (Definirati te
pojmove, a zatim formulisati teoreme o Schwarzovoj nejednakosti i jednakosti
paralelograma, te navesti, uz obrazloženje, primjer normiranog prostora u kome ne
vrijedi jednakost paralelograma.).
8. Važni primjeri Banachovih prostora i Hilbertovih prostora . Pojam n – dimenzionalnog
(realnog,odnosno kompleksnog) Euklidovog prostora. Cauchyjeva nejednakost.Pojmovi
povezanog i konveksnog skupa u Euklidovom prostoru.
9. Pojmovi i važni primjeri realne funkcije više realnih promjenljivih/varijabli i vektorske
funkcije više realnih promjenljivih.
10. Osnovna svojstva i predstavljanje funkcija više promjenljivih. Problem određivanja
njiohovog domena i graf(ik). Pojmovi nivo – linija (nivoskih linija) i nivo – površi.
11. Složene funkcije i elementarne funkcije više realnih varijabli. Primjeri inženjerskih
funkcija više varijabli. Grafici nekih elementarnih funkcija dviju realnih varijabli.
12. Granična vrijednost (simultana i uzastopna/ sukcesivna) funkcije s više realnih
promjenljivih – pojam, osnovna svojstva i računanje pomoću transformacije koordinata.
13. Neprekidnost i uniformna/ravnomjerna neprekidnost funkcija dviju ili više
promjenljivih. Lokalna i globalna svojstva neprekidnih funkcija više promjenljivih.
14. Parcijalni izvodi/ parcijalne derivacije i parcijalni diferencijali (prvog reda).
Geometrijska interpretacija parcijalnih derivacija. Računanje parcijalnih izvoda.
15. Lagrangeova teorema srednje vrijednosti za funkcije više promjenljivih (Formulacija,
dokaz i njene važne posljedice i primjene.).
16. Pojmovi diferencijabilnosti i totalnog diferencijala funkcija više promjenljivih .
Potrebni uslovi diferencijabilnosti i dovoljan uslov diferencijabilnosti funkcija dviju
ili više promjenljivih (Formulacija tih uslova i izvođenje bar jednog od njih.) .
17. Primjene totalnog diferencijala u približnim računima.
18. Parcijalni izvodi i diferencijali složenih funkcija. Eulerova teorema za homogene
funkcije više promjenljivih. Invarijantnost forme totalnog diferencijala (prvog reda).
19. Geometrijska interpretacija totalnog diferencijala. Jednačina tangentne ravni
(tangencijalne ravnine) i jednačine normale na površ (Definirati pojmove tangentne ravni
i normale na površ, a zatim izvesti njihove jednačine.) .
20. Izvod funkcije u zadanom pravcu i gradijent funkcije. Hamiltonov operator nabla
(Definirati te pojmove, a zatim ustanoviti njihova osnovna svojstva i međusobne veze.).
21. Parcijalni izvodi i diferencijali drugog ili višeg reda realnih funkcija više realnih
promjenljivih..
22. a) Taylorova formula i MacLaurinova formula za funkcije dviju ili više promjenljivih
(Formulacija i glavne ideje u njenom izvođenju: definirati odgovarajuću funkciju jedne
promjenljive F (t), te iskoristiti izvod kompozicije F (t) = f ( x1 (t ),..., xn (t )) funkcija F i
f i pripadnu Taylorovu formulu za funkcije jedne promjenljive.).
b) Aproksimacija površi (plohe) tangentnom ravninom.
23. a) Ekstremne vrijednosti funkcija dviju ili više promjenljivih – Optimizacija I: Definicija
lokalnog slobodnog ekstrema funkcija više promjenljivih, potreban uslov (formulacija i
dokaz) za postojanje lokalnih ekstrema (Fermatova teorema) funkcije više promjenljivih,
stacionarne tačke, kvadratne forme (pojam, klasifikacija i Silvesterov kriterijum),
dovoljan uslov (uz dokaz za funkcije dviju promjenljivih) za lokalni ekstrem funkcija
dviju ili više promjenljivih.
b) Objasniti postupak za određivanje lokalnih ekstrema funkcija dviju i funkcija triju ili
više promjenljivih (sa i bez upotrebe drugog diferencijala).
24. Preslikavanje (funkcije) iz Rn u Rm, Jacobijan i regularno preslikavanje (regularne
funkcije) – pojam i osnovna svojstva (uz izvođenje svojstva o znaku Jacobijana i o
neprekidnosti regularnog preslikavanja.) .

2
25. Vezani (uslovni, uvjetni) ekstremi funkcije više promjenljivih – Optimizacija II:
Zadavanje krive i površi u implicitnoj formi, tačke u kojima postoje vezani ekstremi,
kritične tačke, gradijent u kritičnoj tački, potreban uslov za lokalni vezani ekstrem
funkcije (za lokalni ekstrem funkcije definirane na krivoj, na površi; Lagrangeovi
multiplikatori – Lagrangeov postupak za traženje uslovnih ekstrema).
26. Apsolutni (globalni, totalni) ekstremi realnih funkcija dviju ili više realnih promjenljivih.
27. Šta je operator, a šta funkcional? Navedite primjere operatora i funkcionala. Definirajte
pojmove linearnog operatora, neprekidnog operatora i operatora kontrakcije, a zatim
navedite i dokažite bar po jedno svojstvo svakog od tih pojmova.
28. Objasnite pojam fiksne (nepokretne) tačke operatora i opišite metod uzastopnih
aproksimacija.
29. Formulišite Banachov teorem o fiksnoj tački, a zatim objasnite njegov značaj i primjenu
u teoriji diferencijalnih jednačina.
30. Obične diferencijalne jednačine prvog reda – Osnovni koncepti i ideje; opšti oblik
diferencijalne jednačine prvog reda, njeno partikularno i opšte/opće rješenje,
geometrijsko razmatranje opšteg rješenja, polje smjerova i izokline, početni uslovi,
problem pronalaženja opštih rješenja, jedinstvenost partikularnog rješenja, rješenja
Cauchyjevog problema.
31. a) Osnovne diferencijalne jednačine prvog reda riješene po izvodu (sa separiranim/
razdvojenim promjenljivim, homogene, linearne, Bernoullijeva, Riccatijeva,
egzaktna /totalnog diferencijala). Eulerov multiplikator.
b) Metode rješavanja diferencijalnih jednačina. Direktna integracija. Separacija
varijabli.Varijacija konstanti.
32. Osnovne diferencijalne jednačine prvog reda koje nisu riješene po izvodu (jednačine
koje se rješavaju uvođenjem parametra, Lagrangeova jednačina, Clairautova jednačina).
33. a) Objašnjenje na konkretnim primjerima (po vlastitom izboru) opštih metoda za
rješavanje homogenih i nehomogenih linearnih diferencijalnih jednačina drugog i
višeg reda (s konstantnim koeficijentima i s promjenljivim koeficijentima).
b) Linearna nezavisnost rješenja, problem pronalaženja opštih rješenja i problem
rješavanja Cauchyjevog problema za diferencijalne jednačine drugog ili višeg reda.
c) Linearne diferencijalne jednačine s konstantnim koeficijentima – homogeni dio.
Metoda pogađanja partikularnog rješenja. Metoda varijacije konstanti. Superpozicija
partikularnih rješenja.
34. Objašnjenje na konkretnim primjerima (po sopstvenom izboru) osnovnih metoda za
rješavanje sistema diferencijalnih jednačina (metoda eliminacije, matrična metoda i
metoda prvih integrala), posebno sistema linearnih diferencijalnih jednačina sa
konstantnim koeficijentima.
35. Direktna i inverzna Laplaceova transformacija; pojmovi i osnovna svojstva
originala (Laplaceovih funkcija), slika (transformat).
36. Osnovna svojstva Laplaceovih transformacija. Laplaceova transformacija izvoda i
integrala.
37. Jedinična skok funkcija.Diracova impulsna funkcija. Periodičke funkcije.
38. Rješavanje diferencijalnih jednačina prvog ili višeg reda primjenom Laplaceove
transformacije.
39. Primjene Laplaceove transformacije u rješavanju sistema diferencijalnih jednačina.
40. Pojmovi trigonometrijskog reda , Fourierovog reda i trigonometrijskog
Fourierovog reda. Eulerove formule. Funkcije s proizvoljnim periodom.
41. Razvoj funkcije (parne ili neparne na simetričnom intervalu) u nepotpuni Fourierov red.
42. Teoreme o egzistenciji Fourierovog reda (Dirichletov teorem i dr.), odnosno osnovni
rezultati o konvergenciji Fourierovog reda funkcije f i o njegovoj povezanosti s

3
funkcijom f , te o vezi trigonometrijskih redova s Fourierovim redovima.
43. Kompleksna forma Fourierovog trigonometrijskog reda. Fourierov integral kao
granični slučaj Fourierovog reda. Fourierov integral za parne i neparne
funkcije. Kompleksna forma Fourierovog integrala. Objašnjenje postupka
predstavljanja funkcije Fourierovim integralom.
44. Direktna i inverzna Fourierova transformacija; formule za direktnu i inverznu
Fourierovu transformaciju, veza između Laplaceove i Fourierove transformacije.
45. Pojmovi i osnovna svojstva integrala po figuri, dvojnog integrala (po pravougaoniku i
krivolinijskom trapezu), trojnog integrala (po kvadru i cilindru),(i općenito) n –integrala
i višestrukog Riemanovog integrala. Teorema srednje vrijednosti za dvojne/dvostruke
i trojne/trostruke integrale.
46. Svođenje n – integrala na uzastopne integrale i zamjena promjenljivih u n – integralu
(višestrukom Riemannovom integralu). Promjena poretka integracije i prijelaz na
polarni sistem u dvojnom integralu. Prijelaz na cilindrični i sferni sistem/sustav u
trojnom integralu.
47. Primjene dvojnih i trojnih integrala. Površina ravninskih likova pomoću dvojnog
integrala. Volumen tijela pomoću trojnih integrala.
48. Elementi vektorske analize (vektorska funkcija više realnih promjenljivih, hodograf
vektorske funkcije; izvod /derivacija, neodređeni i određeni integral vektorske funkcije
jednog skalarnog argumenta; Lagrangeova i Taylorova formula za vektorske funkcije
jednog skalarnog argumenta; vektorske funkcije dva skalarna argumenta i njeni parcijalni
izvodi prvog ili višeg reda).
49. a) Elementi diferencijalne geometrije (kriva, površ, krive i površi klase regularnosti C(n),
linije na površi, dužina luka krive, tangenta krive, brzina i ubrzanje, vektor krivine,
glavna normala, krivina/fleksija (zakrivljenost, prva krivina) i poluprečnik krivine krive,
binormala krive, prirodni trijedar (propratni trobrid prostorne krivulje), osnovne ravni
(oskulatorna, normalna i rektifikaciona), torzija (druga zakrivljenost, druga krivina,
uvijenost) i poluprečnik torzije krive).
b) Izvesti Frenet - Serretove formule (tj. formule koje opisuju promjenu prirodnog trijedra od
G G
tačke do tačke po dijelovima glatke krive čija je vektorska jednačina r = r (t ) , pri čemu
G
funkcija r (t ) ima izvode do uključivo trećeg reda, a koje u proizvoljnoj tački krive imaju oblik:
G G G
dt G dn G G db G
= κ n, = −κ t + τ b , = −τ n ,
ds ds ds
gdje je τ torzija krive).

50. (Krivo)linijski integrali prve i druge vrste (orijentacija krive, krivolinijski integral po
luku/krivolinijski integral prve vrste/, krivolinijski integral po koordinatam/krivolinijski
integral druge vrste/, vektorski (krivo)linijski integral) – pojmovi, osnovna svojstva i
njihovo izračunavanje.
51. Transformacija dvojnih integrala u linijske integrale (formulacija, dokaz i primjene
Greenove teoreme/formule u ravni).
52. Površinski integrali prve i druge vrste (orijentisana površ, strana površi, površina površi,
površinski integral po površini površi /površinski integral prve vrste/, površinski integral
po koordinatama /površinski integral druge vrste/; vektorski površinski integral) –
pojmovi, osnovna svojstva i njihovo izračunavanje.
53. Skalarna i vektorska polja (pojam skalarnog polja, izvod u pravcu i gradijent skalarnog
polja, pojam vektorskog polja, (vektorske) linije vektorskog polja, prostorni izvod,
divergencija i rotor vektorskog polja, diferencijalni operator nabla (hamiltonijan) “,
Laplaceov operator (ili laplasijan) D, fluks i cirkulacija vektorskog polja).

4
54. Klasifikacija vektorskih polja (potencijalno polje i skalarni potencijal vektorskog polja,
solenoidalno polje i vektorski potencijal vektorskog polja, Laplaceovo polje i
lamelarno polje).
55. Gaussova (Gauss – Ostrogradskog ili Green – Gauss – Ostrogradskog) teorema/
formula o divergenciji. Stokesova teorema/formula (Izvođenje, posljedice i primjene
Gaussove formule i Stokesove formule.).
56. Linijski integrali neovisni o putu integracije (formulacija i primjene teoreme o
neovisnosti (krivo)linijskih integrala o putu integracije).

Napomene:
1. U skladu s rečenim na predavanjima, za pripremu završnog ispita iz IM2 (tj. za pripremu
odgovora na svako od pitanja sa gore navedenog spiska , te za preradu /za diskusije i rješenja/
zadataka s parcijalnih i integralnih ispita i DZ) koristiti preporučenu osnovnu i dopunsku
literaturu (http://c2.etf.unsa.ba/). , a posebno sljedeće reference/literaturu:

[1] Huse Fatkić, Predavanja iz Inženjerske matematike 2, Domaće zadaće i Zadaci sa ispita,
Sarajevo, 2007/2008. (http://c2.etf.unsa.ba/), Bilješke i slajdovi s predavanja iz IM2 u
akademskoj 2007/2008. godini. [Za pripremu odgovora na pitanja sa prethodne liste i za
preradu zadataka sa ispita i domaćih zadaća].
[2] Huse Fatkić, Predavanja iz Inženjerske matematike 2, Pripremni zadaci, Domaće zadaće i
Zadaci sa ispita, Sarajevo, 2005/2006;2006/2007. (http://courses.etf.unsa.ba/). [Za pripremu
odgovora na pitanja sa prethodne liste i za preradu zadataka sa ispita i domaćih zadaća].
[3] Huse Fatkić, Vinko Dragičević, Diferencijalni račun funkcija dviju i više promjenljivih,
I.P. Svjetlost, Sarajevo, 2006. [ Za pripremu odgovora na pitanja 1. – 25. sa prethodne
liste i za preradu zadataka sa ispita i domaćih zadaća, s posebnom pozornošću na
Poglavlje: Dodatak II - ISPITNI ZADACI / zadaci koji su predviđeni za tutorijale iz
IM2/].
[4] I. Ivanšić, Fourierov red i integral. Diferencijalne jednadžbe, Liber, Zagreb, 1979.

[5] D. Mihailović, D. Đ. Tošić, Elementi matematičke analize II, Naučna knjiga,


Beograd, 1976; 1991.
[6] Pavle M. Miličić, Momčilo P. Ušćumlić, Zbirka zadataka iz više matematike II,
Građevinska knjiga, Beograd, 1971; ..., 1988. ... [Za pripremu odgovora na neka od pitanja
sa prethodne liste i za preradu zadataka sa ispita i domaćih zadaća].
[7] Mervan Pašić, Matematika 2 sa zbirkom riješenih primjera i zadataka, Merkur ABD,
Zagreb, 2006.

2. Usmeni završni ispit iz IM2 boduje se sa 40 bodova. Da bi postigao pozitivnu ocjenu, student na ovom ispitu
mora ostvariti najmanje 20 bodova. Svaki od studenata koji ne ostvari ovaj minimum pristupa usmenom dijelu
popravnog ispita.
3. Usmenom dijelu popravnog ispita može pristupiti svaki student koji je nakon polaganja pismenog dijela popravnog
ispita iz IM2 uspio ostvariti ukupan skor od 40 ili više bodova; ovaj skor sastoji se od bodova ostvarenih kroz
prisustvo nastavi, izradu DZ, polaganje parcijalnih ispita i polaganje pismenog dijela popravnog ispita. Usmeni
popravni ispit iz IM2 donosi najviše 40 bodova. Da bi postigao pozitivnu završnu ocjenu, student na ovom ispitu
mora ostvariti najmanje 20 bodova. Svaki student prve godine ETF-a koji ne ostvari ovaj minimum ponovo upisuje
kurs iz IM2 (u narednoj akademskoj godini).

© SRETNO!
.....................................................................................@.........................................................................................................