You are on page 1of 245

Druk nr 695

Warszawa, 18 czerwca 2008 r.


SEJM
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
VI kadencja
Główny Inspektor Pracy
GNA–0322-5/08
Pan
Bronisław Komorowski
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszałku

Wypełniając dyspozycję art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej


Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589), mam zaszczyt przedstawić Panu Marszałkowi

- Sprawozdanie Głównego Inspektora Pracy


z działalności Państwowej Inspekcji Pracy
w 2007 r.
Był to bardzo ważny rok dla naszego urzędu – uchwalona przez Sejm Rzeczypospolitej
Polskiej ustawa znacznie rozszerzyła kompetencje inspekcji pracy i zaostrzyła sankcje za
naruszanie praw osób wykonujących pracę zarobkową.
Sprawozdanie zostało opracowane zgodnie ze standardami przyjętymi przez inspekcje
pracy krajów Unii Europejskiej i wymogami określonymi w Konwencjach Międzynarodowej
Organizacji Pracy: Nr 81 – dot. inspekcji pracy w przemyśle i handlu oraz Nr 129 – dot.
inspekcji pracy w rolnictwie.
Dokument przedstawia rezultaty działalności kontrolno-nadzorczej
i prewencyjnej Państwowej Inspekcji Pracy w 2007 r. wraz z wnioskami służącymi poprawie
stanu ochrony pracy w naszym kraju. W związku z powierzeniem inspekcji nowych zadań,
po raz pierwszy zawarto w Sprawozdaniu wyniki kontroli w zakresie legalności zatrudnienia.
W raporcie przywołane zostały dane statystyczne (Głównego Urzędu Statystycznego,
Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego)
dotyczące wypadków przy pracy, warunków zatrudnienia i chorób zawodowych.
W Sprawozdaniu przytoczono również dane liczbowe obrazujące efekty działań
Państwowej Inspekcji Pracy, które w praktyce oznaczają wymierną poprawę warunków
zatrudnienia i wyższy poziom przestrzegania prawa pracy w kontrolowanych zakładach.

Z wyrazami szacunku

(-) Bożena Borys-Szopa


SPRAWOZDANIE
Głównego Inspektora Pracy
z działalności
Państwowej Inspekcji Pracy
w 2007 roku

Warszawa 2008
Szanowni Paþstwo!

Rok 2007 byä szczególnie waĔny dla Paþstwowej Inspekcji Pracy – organu nadzoru i kontro-
li przestrzegania prawa pracy w naszym kraju. W okresie objötym przedkäadanym Sprawozdaniem
z dziaäalnoĈci Paþstwowej Inspekcji Pracy w roku 2007 pojawiäa siö bowiem w funkcjonowaniu urzödu
nowa jakoĈè o niebagatelnym wpäywie na stan prawnej ochrony i bezpieczeþstwa pracy zatrudnionych.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwaliä nowñ ustawö o Paþstwowej Inspekcji Pracy. Przyjöte regulacje
znacznie rozszerzyäy od 1 lipca 2007 r. kompetencje inspekcji pracy i wzmocniäy moĔliwoĈè oddziaäywa-
nia na pracodawców äamiñcych prawa pracownicze.
Miarñ skutecznoĈci dziaäaþ urzödu, którym mam zaszczyt kierowaè jest skala dokonaþ inspek-
torów pracy w roku sprawozdawczym w wypeänianiu ich ustawowych zadaþ. Szczegóäowo i obiektyw-
nie przybliĔa je prezentowany dokument, opracowany zgodnie z europejskimi standardami w duchu
jak najlepiej pojötych wĈród inspekcji unijnych dobrych praktyk. Jest przy tym jedynym w swoim
rodzaju corocznym zapisem inspektorskiego trudu, za którym kryjñ siö wysokie kompetencje zawodowe
i standardy etyczne, rzetelnoĈè, obiektywizm i bezstronnoĈè w dziaäalnoĈci na rzecz praworzñdnoĈci
w stosunkach pracy.
WĈród wyzwaþ, które postawiäy przez urzödem zapisy nowej ustawy, znaczñce miejsce zajöäa
kontrola legalnoĈci zatrudnienia. Pierwsze, póäroczne efekty dziaäalnoĈci w tym zakresie potwierdzajñ
säusznoĈè decyzji ustawodawcy. DuĔa skutecznoĈè w tak krótkim czasie opracowanych przez inspekcjö
pracy i wdroĔonych procedur kontrolnych Ĉwiadczy o operatywnoĈci caäej instytucji. Osiñgniöte efekty
juĔ przeäoĔyäy siö na poprawö bezpieczeþstwa socjalnego i warunków zatrudnienia wielu tysiöcy osób
oraz ograniczenie „szarej” i „czarnej” strefy rynku pracy.
Trwaäym, a zarazem trudnym do przecenienia elementem wspierajñcym dziaäania kontrolne
Paþstwowej Inspekcji Pracy staäy siö w roku minionym przedsiöwziöcia prewencyjne i promocyjne
urzödu. Promocja ochrony pracy, w szczególnoĈci realizacja programów informacyjnych skierowanych
do konkretnych grup pracodawców i pracowników dobrze przysäuĔyäa siö poprawie warunków pracy.
Warto przy tej okazji podkreĈliè, Ĕe polskiej inspekcji pracy powierzono koordynacjö miödzynarodowego
przedsiöwziöcia z zakresu prewencji, realizowanego przez Komitet WyĔszych Inspektorów Pracy. Celem
kampanii jest ograniczenie skali schorzeþ miöĈniowo-szkieletowych przy pracach zwiñzanych z röcznym
przemieszczaniem ciöĔarów.
Szanowni Paþstwo!
Przedstawiajñc Sprawozdanie z dziaäalnoĈci Paþstwowej Inspekcji Pracy w 2007 roku wraz
z wynikajñcymi z niego wnioskami, pragnö podziökowaè wszystkim naszym partnerom spoäecznym
i sojusznikom za pomoc w wypeänianiu ustawowych zadaþ.
Szczególne wyrazy wdziöcznoĈci kierujö do parlamentarzystów, których zaangaĔowanie w przy-
gotowanie i uchwalenie naszej ustawy pozwoliäo otworzyè nowñ kartö w blisko 90-letniej juĔ historii
polskiej inspekcji pracy.

BoĔena Borys-Szopa

Gäówny Inspektor Pracy

3
I. Wprowadzenie
Państwowa Inspekcja Pracy jest organem po- zwiększyła kompetencje PIP oraz środki represji za
wołanym do sprawowania nadzoru i kontroli prze- naruszanie praw osób wykonujących pracę zarob-
strzegania prawa pracy, w szczególności przepisów kową.
i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także prze- Państwowa Inspekcja Pracy podlega Sejmowi.
pisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej Nadzór nad Państwową Inspekcją Pracy sprawu-
pracy zarobkowej. je Rada Ochrony Pracy, powołana przez Marszałka
Rok 2007 był dla Państwowej Inspekcji Pracy Sejmu.
okresem szczególnym, bowiem zadania pierwszego Państwową Inspekcją Pracy kieruje Główny In-
półrocza wynikały z ustawy o PIP z 6 marca 1981 r. spektor Pracy, powołany przez Marszałka Sejmu.
z późniejszymi zmianami, natomiast w II półroczu Marszałek Sejmu ustala statut Państwowej In-
inspekcja realizowała zadania nałożone nową usta- spekcji Pracy, określający jej organizację wewnętrzną
wą o Państwowej Inspekcji Pracy z 13 kwietnia oraz siedziby i zakres terytorialnej właściwości okrę-
2007 r., która w podstawowym zakresie weszła w ży- gowych inspektoratów pracy.
cie 1 lipca 2007 r. Ustawa, w związku z przejęciem Rozmieszczenie struktur PIP przedstawiono na
przez PIP nadzoru nad legalnością zatrudnienia mapie.

Mapa 1. Struktura terytorialna Państwowej Inspekcji Pracy

5
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

y kontrola wyrobów wprowadzanych do obrotu


Główny Inspektor Pracy wchodzi w skład unij- pod względem spełniania przez nie wymagań
nego Komitetu Wyższych Inspektorów Pracy. Do dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy,
sekretariatu Komitetu corocznie przekazywany jest określonych w odrębnych przepisach;
„Raport roczny z działalności inspekcji pracy”. y podejmowanie działań polegających na zapo-
Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie uczestni- bieganiu i eliminowaniu zagrożeń w środowisku
czy w działaniach podejmowanych przez Między- pracy, a w szczególności:
narodową Organizację Pracy (MOP). Wspomnieć – badanie i analizowanie okoliczności i przyczyn
należy, że Polska w roku 1919 była jednym ze wypadków przy pracy i chorób zawodowych
współzałożycieli tej organizacji. oraz kontrola stosowania środków zapobie-
Rok 1919 to również rok powstania Państwowej gających wypadkom i chorobom zawodo-
Inspekcji Pracy – 3 stycznia 1919 roku Naczelnik wym,
Państwa – Józef Piłsudski podpisał „Dekret tymcza- – inicjowanie prac badawczych w dziedzinie
sowy o urządzeniu i działalności inspekcji pracy”. przestrzegania prawa pracy, a w szczególno-
ści bezpieczeństwa i higieny pracy,
Strukturę organizacyjną Państwowej Inspekcji – inicjowanie przedsięwzięć w sprawach ochro-
Pracy tworzą: Główny Inspektorat Pracy i 16 okrę- ny pracy w rolnictwie indywidualnym,
gowych inspektoratów pracy, w ramach których funk- – udzielanie porad i i informacji w zakresie
cjonują 42 oddziały. prawa pracy i bezpieczeństwa pracy,
Przy Głównym Inspektorze Pracy działają stałe y współdziałanie z organami ochrony środowi-
organy opiniodawczo-doradcze: ska w zakresie kontroli przestrzegania przez pra-
– Kolegium Głównego Inspektora Pracy, codawców przepisów o przeciwdziałaniu zagro-
– Komisja Prawna Głównego Inspektora Pracy, żeniom dla środowiska;
– Komisja Głównego Inspektora Pracy do Spraw y kontrola przestrzegania wymagań bezpieczeń-
Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie, stwa i higieny pracy, określonych w ustawie z dnia
– Rada do Spraw Bezpieczeństwa Pracy w Bu- 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie
downictwie. zmodyfikowanych;
Okręgowi inspektorzy pracy kierują działalnoś- y opiniowanie projektów aktów prawnych z za-
cią okręgowych inspektoratów pracy oraz nadzorują kresu prawa pracy;
działalność inspektorów pracy. y prawo wnoszenia powództw, a za zgodą osoby
Państwowa Inspekcja Pracy prowadzi placówkę zainteresowanej – uczestnictwo w postępowaniu
szkoleniową – Ośrodek Szkolenia PIP im Prof. Jana przed sądem pracy, w sprawach o ustalenie ist-
Rosnera we Wrocławiu. nienia stosunku pracy;
y współpraca z urzędami państw członkowskich
Do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy Unii Europejskiej odpowiedzialnymi za nadzór
w szczególności: nad warunkami pracy i zatrudnienia pracowni-
y nadzór i kontrola przestrzegania przepisów pra- ków,
wa pracy, w tym przepisów i zasad bezpieczeń- y ściganie wykroczeń przeciwko prawom pra-
stwa i higieny pracy, przepisów dotyczących cownika określonych w Kodeksie pracy i innych
stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i in- ustawach oraz udział w postępowaniu w tych
nych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, sprawach w charakterze oskarżyciela publicznego.
czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników
związanych z rodzicielstwem, zatrudniania mło-
docianych i osób niepełnosprawnych; Zgodnie z nową ustawą, nadzorem inspekcji
y kontrola przestrzegania przepisów bezpieczeń- pracy w sferze bezpieczeństwa i higieny pracy oraz
stwa i higieny pracy przy projektowaniu budowy, legalności zatrudnienia objęci są nie tylko praco-
przebudowy i modernizacji zakładów pracy oraz dawcy, ale także przedsiębiorcy, na rzecz których
stanowiących ich wyposażenie maszyn i innych wykonywana jest praca przez osoby fizyczne, w tym
urządzeń technicznych oraz technologii; przez osoby prowadzące działalność gospodarczą
y kontrola legalności zatrudnienia, innej pracy na własny rachunek.
zarobkowej i wykonywania działalności;
y kontrola legalności zatrudnienia, innej pracy za- W celu realizacji zadań, organy PIP zostały wypo-
robkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo- sażone w szczególności w uprawnienie przeprowa-
ziemców; dzania czynności kontrolnych wobec podmiotów,
y uczestnictwo w przejmowaniu do eksploatacji na rzecz których jest wykonywana praca przez osoby
wybudowanych lub przebudowanych obiektów fizyczne, bez względu na podstawę świadczenia tej
budowlanych albo ich części w zakresie ustalo- pracy oraz stosowania środków prawnych w przy-
nym w odrębnych przepisach;

6
WPROWADZENIE

padku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa w tym osób wykonujących na własny rachunek
pracy, tj.: działalność gospodarczą;
y nakazów usunięcia, w ustalonym terminie, stwier- y nakazania ustalenia, w określonym terminie, oko-
dzonych naruszeń przepisów i zasad bezpieczeń- liczności i przyczyn wypadku;
stwa i higieny pracy; y nakazania pracodawcy wypłaty należnego wy-
y nakazów wstrzymania prac lub działalności, gdy nagrodzenia za pracę, a także innego świad-
naruszenie powoduje bezpośrednie zagroże- czenia przysługującego pracownikowi (nakazy
nie życia lub zdrowia pracowników lub innych w tych sprawach podlegają natychmiastowemu
osób wykonujących te prace albo prowadzą- wykonaniu);
cych działalność; skierowania do innych prac y kierowania wystąpień, w razie stwierdzenia in-
pracowników lub innych osób dopuszczonych nych naruszeń prawa pracy i przepisów dotyczą-
do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy cych legalności zatrudnienia;
pracach wzbronionych, szkodliwych lub nie- y nakładania grzywien w drodze mandatów kar-
bezpiecznych albo pracowników lub innych nych i kierowania do sądów wniosków o uka-
osób dopuszczonych do pracy przy pracach nie- ranie.
bezpiecznych, jeżeli pracownicy ci lub osoby Główny Inspektor Pracy jest ponadto uprawniony
nie posiadają odpowiednich kwalifikacji (naka- do nadawania i cofania uprawnień rzeczoznawcy
zy w tych sprawach podlegają natychmiastowe- do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy,
mu wykonaniu); Państwowa Inspekcja Pracy w zakresie swego
y nakazania wstrzymania eksploatacji maszyn działania współdziała z innymi organami nadzoru nad
i urządzeń w sytuacji, gdy ich eksploatacja warunkami pracy, związkami zawodowymi, organi-
powoduje bezpośrednie zagrożenie dla życia zacjami pracodawców, organami samorządu załogi
lub zdrowia zatrudnionych (nakazy w tych oraz ze społeczną inspekcją pracy.
sprawach podlegają natychmiastowemu wyko-
naniu); W roku 2007 w Państwowej Inspekcji Pracy za-
y zakazania wykonywania pracy lub prowadzenia trudnionych było – wg stanu na dzień 31.12.2007 r.
działalności w miejscach, w których stan warun- – 2655 pracowników, a w Ośrodku Szkolenia we
ków pracy stanowi bezpośrednie zagrożenie dla Wrocławiu – 54 pracowników. Szczegółowe dane
życia lub zdrowia (nakazy w tych sprawach pod- o stanie osobowym PIP i Ośrodka Szkolenia PIP we
legają natychmiastowemu wykonaniu); Wrocławiu przedstawia załącznik nr 1.
y nakazów zaprzestania prowadzenia działal- Wykaz przepisów dot. ochrony pracy i podstaw
ności bądź działalności określonego rodzaju prawnych działania PIP (nowo ustanowionych lub
w przypadku stwierdzenia, że stan bezpieczeń- zmienionych w roku sprawozdawczym) – zawiera
stwa i higieny pracy zagraża życiu lub zdrowiu załącznik nr 2. Wykaz ten obejmuje również ogło-
pracowników lub osób fizycznych wykonujących szone w roku sprawozdawczym umowy międzynaro-
pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, dowe i oświadczenia rządowe.

7
II.
DZIAŁALNOŚĆ
KONTROLNA
I PREWENCYJNA
– INFORMACJE
OGÓLNE

9
DZIAŁALNOŚĆ KONTROLNA I PREWENCYJNA – INFORMACJE OGÓLNE

1. Charakterystyka działalności kontrolnej o najbardziej pracochłonne dla inspektora aspekty


prawa pracy, tj. dot. wynagrodzeń i czasu pracy dużej
W 2007 r. inspektorzy pracy przeprowadzili liczby pracowników, lecz również o złożone proce-
80,5 tys. kontroli u ponad 61 tys. pracodawców. Po- sy technologiczne). Inspektorzy pracy brali udział
nowne kontrole wynikały przede wszystkim z koniecz- w przeprowadzonej na dużą skalę kampanii kontrol-
ności sprawdzenia realizacji zastosowanych wcześ- nej sklepów sieci handlowych.
niej środków prawnych i wyegzekwowania poprawy Ponadto nowa ustawa o PIP rozszerzyła kompe-
stanu przestrzegania prawa. W kontrolowanych za- tencje kontrolne PIP o kontrole dot. legalności zatrud-
kładach pracowało prawie 4,5 mln osób. nienia, wykonywania innej pracy zarobkowej oraz
Rok sprawozdawczy był kolejnym, w którym wykonywania pracy przez cudzoziemców.
stwierdzono wydłużenie przeciętnego czasu trwania Rok sprawozdawczy charakteryzował się także
kontroli. Podobnie jak w poprzednim roku spowodo- wzmożeniem działalności prewencyjnej, w tym pro-
wane to było m.in. wzrostem liczby kontrolowanych mocyjnej, której różnorodne aspekty przedstawione
pracodawców dużych – zatrudniających co najmniej zostały w dalszych częściach niniejszego Sprawoz-
250 osób (rozszerzenie zakresu kontroli, szczególnie dania.

Wykres 1. Struktura skontrolowanych zakładów

handel i naprawy
9%
3% przetwórstwo przemysłowe
3% 27%
4% budownictwo
4% obsługa nieruchomości
4% działalność usługowa
7% transport i składowanie

hotele i restauracje
24%
15% edukacja
ochrona zdrowia

pozostałe

Przeprowadzona na dużą skalę kampania kon- som – przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub
trolna sklepów sieci handlowych, jak również wpro- niebezpiecznych.
wadzony w 2007 roku zakaz handlu w dni świątecz-
ne – przyczyniły się do większej liczby kontroli
w handlu. 3. Decyzje nakazujące zaprzestanie
działalności zakładu

2. Decyzje inspektorów pracy Ze względu na występowanie trwałych zagrożeń


dla życia i zdrowia pracowników okręgowi inspek-
W związku ze stwierdzonymi w czasie kontro- torzy pracy wydali 27 decyzji nakazujących zaprze-
li naruszeniami prawa, inspektorzy pracy wydali stanie prowadzenia działalności przez zakład lub
369,5 tys. decyzji; najwięcej nieprawidłowości doty- jego część bądź działalności określonego rodzaju,
czyło: przygotowania pracowników do pracy (m.in. w tym: 10 decyzji nakazywało zaprzestanie działal-
szkoleń bhp, badań lekarskich, uprawnień kwalifi- ności przez zakład pracy lub jego część,17 decyzji
kacyjnych), stanowisk i procesów technologicznych nakazywało zaprzestanie działalności określonego
(np. niewłaściwe zabezpieczenie stanowisk pracy rodzaju.
przy wykonywaniu prac szczególnie niebezpiecz- Wydanie decyzji spowodowane było przede
nych), maszyn i urządzeń technicznych (niewłaściwe wszystkim złym stanem obiektów, w których usytu-
urządzenia ochronne lub ich brak). owano pomieszczenia pracy (stwarzającym nawet
Wśród wydanych decyzji, 12,3 tys. nakazywało zagrożenie katastrofą budowlaną), brakiem wentyla-
natychmiastowe wstrzymanie prac w związku ze cji w pomieszczeniach pracy oraz odciągów miejsco-
stwierdzeniem bezpośredniego zagrożenia życia wych (np. podczas prac spawalniczych). Podstawą
bądź zdrowia pracowników. Wydano także decyzje dla ww. decyzji była również organizacja i wyposa-
nakazujące skierowanie do innych prac 12,4 tys. żenie stanowisk pracy naruszające podstawowe wy-
osób zatrudnionych – wbrew obowiązującym przepi- magania bhp (np. niedostosowanie maszyn do wy-

11
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

magań minimalnych – brak odpowiednich układów Zrealizowanych zostało – wg stanu na dzień


sterowania, brak osłon na elementach ruchomych, 31 marca 2008 r. – 5341 decyzji (64% wydanych).
brak oświetlenia światłem dziennym). W efekcie 51,9 tys. pracowników (54% spośród
W jednym przypadku decyzja o wstrzymaniu objętych nakazami) otrzymało należne świadczenia
prowadzenia działalności określonego rodzaju spo- pieniężne na kwotę ogółem prawie 38,7 mln zł (47%
wodowana była wykorzystywaniem do czyszczenia kwoty nakazanej do wypłaty przez inspektorów pra-
podwozi wagonów suchego piasku kwarcowego cy). Ponadto 107 decyzji zostało zrealizowanych czę-
jako ścierniwa, co jest bezwzględnie zakazane prze- ściowo – 2312 pracowników otrzymało świadczenia
pisem. na kwotę ponad 3 mln zł.
Dodatkowo, w zakresie objętym nakazami, część
pracodawców dokonała samokontroli prawidłowości
naliczania świadczeń i wypłaciła pracownikom kwotę
4. Decyzje dot. wypłaty wynagrodzenia 254 tys. zł.
lub innego świadczenia Łącznie w wyniku działań inspektorów pracy wy-
płacono pracownikom należności na kwotę 42 mln zł.
Oprócz decyzji dot. stanu bhp, inspektorzy pracy Informacja nt. wyegzekwowanych w roku spra-
wydali 8,4 tys. decyzji nakazujących wypłatę wyna- wozdawczym należności pracowniczych (zarówno
grodzeń lub innych świadczeń ze stosunku pracy. w efekcie wydanych przez inspektorów decyzji,
Decyzje te dotyczyły należności dla 95,2 tys. pracow- jak i wniosków w wystąpieniach) została zawarta
ników, na łączną kwotę 83 mln zł. w rozdziale VI.

Wykres 2. Zakres przedmiotowy decyzji (w tys.)

wynagrodzenia 8,3

wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie 15,1

transport 16,5

zaplecze higienicznosanitarne 18,8

magazynowanie i składowanie 19,4

zagrożenia czynnikami szkodliwymi 21,9

obiekty i pomieszczenia pracy 32,0

urządz. i instalacje energet. 37,8

maszyny i urządz. techniczne 41,9

procesy technologiczne 47,9

przygotowanie do pracy 53,6

0 10 20 30 40 50 60

5. Informacja dot. prowadzenia egzekucji rów pracy na 231 pracodawców nałożono grzywny
administracyjnej w łącznej kwocie 3,7 mln zł.
W wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjne-
go, decyzje wykonało 44 pracodawców; w stosunku
W związku z niezrealizowaniem przez niektórych
do 161 pracodawców umorzono postępowanie – np.
pracodawców decyzji organów PIP, w okręgowych w związku z likwidacją zakładu; 6 postępowań zos-
inspektoratach pracy wszczęto 253 postępowania tało zawieszonych.
egzekucyjne. W celu przymuszenia do wykona- Umorzono 127 grzywien na kwotę 1,1 mln zł;
nia obowiązków wynikających z nakazów inspekto- główną przyczyną umorzenia był fakt wykonania obo-

12
DZIAŁALNOŚĆ KONTROLNA I PREWENCYJNA – INFORMACJE OGÓLNE

wiązków wynikających z decyzji inspektorów pracy. podstawowe zasady procesowe zobowiązujące or-
W rezultacie wszczętej egzekucji pracodawcy wpłacili gan prowadzący postępowanie do wyczerpującego
51,6 tys. zł. tytułem grzywien w celu przymuszenia. zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodo-
W 2007 r. za pośrednictwem urzędów skarbowych wego.
ściągnięto tytułem grzywien 330 tys. zł. Do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnie-
siono 13 skarg kasacyjnych na wyroki wojewódz-
kich sądów administracyjnych wydane w wyniku
6. Informacja dotycząca skarg na decyzje skarg na decyzje PIP. Do końca 2007 r. NSA roz-
i postanowienia organów inspekcji patrzył 3 skargi, w tym 2 skargi zostały oddalone,
pracy do sądów administracyjnych 1 – uwzględniona.
W 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny orzekał
W 2007 r. do wojewódzkich sądów administracyj- również w sprawach skarg kasacyjnych wniesionych
nych wniesiono 45 skarg, w tym 40 na decyzje okrę- w latach ubiegłych. Na 13 spraw, w 8 przypadkach
gowych inspektorów pracy i 5 – na decyzje Główne- skargi zostały oddalone, w 5 przypadkach Sąd
go Inspektora Pracy. Z tej liczby do końca roku 2007 uwzględnił stanowisko strony skarżącej.
wojewódzkie sądy administracyjne rozpatrzyły 23
skargi, orzekając o oddaleniu skargi w 16 przypad-
kach, w 6 przypadkach o uwzględnieniu ich zasad- 7. Wystąpienia inspektorów pracy
ności, w jednym przypadku skarga została wycofana,
a postępowanie sądowo-administracyjne umorzone. W okresie sprawozdawczym inspektorzy pracy
Ponadto rozpatrzono skargę na decyzję Główne- skierowali do pracodawców ogółem 50,6 tys. wystą-
go Inspektora Pracy wniesioną w 2006 r., uchylając pień, o usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości,
zaskarżoną decyzję. W opinii Sądu naruszone zostały zawierających 281,9 tys. wniosków.

Wykres 3. Zakres przedmiotowy wniosków w wystąpieniach (w tys.)

legalność zatrudnienia 10,7

urlopy pracownicze 14,3

przygotowanie pracowników do pracy 28,8

wynagrodzenie za pracę 31,4

czas pracy 46,5

nawiąz. i rozwiąz. stosunku pracy 93,6

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

Dominowały wnioski dotyczące nieprawidłowości kwot odpisów podstawowych na zakładowy fundusz


przy nawiązywaniu i rozwiązywaniu stosunku pracy świadczeń socjalnych, terminowego udzielania urlo-
(33%) oraz czasu pracy (16%). pów wypoczynkowych oraz doprowadzenia stanu
Kontrola realizacji wniosków zawartych w wystą- technicznego obiektów do wymogów określonych
pieniach wykazała dość wysoką skuteczność tego w przepisach bezpieczeństwa i higieny pracy.
środka prawnego; pracodawcy wykonali bowiem ok.
77% wniosków.
Inspektorzy pracy skierowali 45 wystąpień do 8. Wystąpienia okręgowych inspektorów
jednostek nadrzędnych nad zakładami pracy oraz pracy
innych podmiotów. Wnioski zawarte w wystąpieniach
– podobnie jak w latach poprzednich – dotyczyły Okręgowi inspektorzy pracy skierowali w okresie
przede wszystkim zapewnienia podległym jednost- sprawozdawczym 26 wystąpień, których adresatami
kom organizacyjnym środków finansowych na wy- były w szczególności organa administracji rządowej
płatę należnych pracownikom świadczeń pienięż- i samorządu terytorialnego. Zagadnienia będące
nych ze stosunku pracy, terminowego przekazywania przedmiotem największej liczby wniosków zawartych

13
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

w wystąpieniach dotyczyły zapewnienia środków (NDN), wymienionych w załączniku nr 2 lit. A pkt 2


finansowych na terminowe przekazywanie odpisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej
na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w pla- w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń
cówkach oświatowych i służby zdrowia oraz na wy- i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia
płatę wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń ze w środowisku pracy. Minister Transportu, do które-
stosunku pracy pracownikom zatrudnionym w tych go zostało skierowane wystąpienie, nie udzielił na
placówkach. nie odpowiedzi (wg stanu na dzień 31.03.2008).
– dostosowania polskiego ustawodawstwa do wy-
mogów wspólnotowych w zakresie czasu pracy
9. Wystąpienia Głównego Inspektora lekarzy, a zwłaszcza kwestii dyżuru medycznego.
Pracy Wniosek został uwzględniony.

W 2007 r. Główny Inspektor Pracy skierował do


właściwych organów 3 wystąpienia, które dotyczyły: 10. Wykroczenia
– podjęcia przez Dyrektora Generalnego Lasów
Państwowych prac nad zmianą instrukcji bez- Stwierdziwszy fakt popełnienia wykroczenia
pieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu przeciwko prawom pracownika, inspektorzy pracy
podstawowych prac z zakresu gospodarki leśnej. korzystali z przysługujących im środków prawnych,
Propozycja uzyskała akceptację i trwają już prace nakładając na sprawców wykroczeń grzywny w dro-
nad nowelizacją instrukcji. dze mandatów karnych (co dotyczyło 57 892 wykro-
– podjęcia działań mających na celu wyelimino- czeń), kierując do sądów grodzkich wnioski o ukara-
wanie przyczyn narażenia kierowców pojazdów nie (w przypadku 10 985 wykroczeń) oraz stosując
samochodowych na występujący w kabinach ha- środki oddziaływania wychowawczego (odnośnie
łas infradźwiękowy o poziomie przekraczającym 7631 wykroczeń).
wartości najwyższych dopuszczalnych natężeń

Wykres 4. Zakres przedmiotowy wykroczeń przeciwko prawom pracownika (w tys.)

urlopy pracownicze 1,7

urządzenia i instalacje energetyczne 2,4

legalność zatrudnienia 3,5

stosunek pracy 3,9

zagrożenia czynnikami szkodliwymi 4,1

maszyny i urządz. techniczne 5,3

procesy technologiczne 5,9

czas pracy 10,3

wynagrodzenie za pracę 11,5

przygotowanie do pracy 17,5

0 2 4 6 8 10 12 14 16 18

W 2007 r. nastąpił wzrost ogólnej liczby stwier- odsetka naruszeń przepisów dotyczących czasu
dzonych wykroczeń o 5% w stosunku do roku 2006, pracy. Rzadziej natomiast stwierdzano wykroczenia
co wynika głównie z faktu przejęcia przez Państwową związane z wypłatą wynagrodzenia za pracę.
Inspekcję Pracy z dniem 1 lipca 2007 roku zadań W roku 2007 inspektorzy pracy nałożyli grzyw-
w zakresie kontroli legalności zatrudnienia. ny w drodze 21 468 mandatów karnych na łączną
Spośród najczęściej popełnianych wykroczeń, kwotę 18,7 mln zł (średnia wysokość grzywny 871 zł).
w stosunku do ubiegłego roku, odnotowano wzrost W stosunku do ubiegłego roku, nastąpił wzrost

14
DZIAŁALNOŚĆ KONTROLNA I PREWENCYJNA – INFORMACJE OGÓLNE

łącznej kwoty nałożonych grzywien – o 3,4 mln zł (tj. niono, a w 6 przypadkach sądy uznały sprawców wy-
o blisko 23%) oraz średniej wysokości mandatu – kroczeń winnymi popełnienia zarzucanych im czynów
o 232 zł (tj. o ponad 36%). odstępując jednocześnie od wymierzenia kary. Po
rozpatrzeniu sprzeciwów od wyroków nakazowych
65 sprawców wykroczeń ukarano grzywnami na łącz-
Mandaty nadal stanowią najczęściej stosowaną
ną kwotę 64,5 tys. zł, w stosunku do jednego spraw-
przez inspektorów pracy sankcję – zostały one za-
cy sąd orzekł karę nagany, 4 osoby uniewinniono,
stosowane w niemal 76% ogółu podjętych postępo-
w 3 przypadkach sąd odstąpił od wymierzenia kary,
wań w sprawach o wykroczenia. Ukaranie sprawcy
a 7 postępowań zostało umorzonych.
wykroczenia mandatem karnym stanowi najbardziej
W związku z ww. rozstrzygnięciami ostateczna
efektywny sposób reakcji na ujawnione naruszenia.
kwota orzeczonych grzywien wyniosła 3,2 mln zł.
Mając powyższe na uwadze należy pozytywnie oce-
W 2007 r. nastąpił znaczący wzrost średniej kwoty
nić zmiany wprowadzone nową ustawą o Państwowej
grzywny orzekanej przez sądy – o 378 zł (o ponad
Inspekcji Pracy, polegające na podwyższeniu gór-
36%), jak również łącznej kwoty orzeczonych grzy-
nej granicy grzywny stosowanej przez inspekto-
wien – o 1 627 060 zł (ponad dwukrotnie) w stosunku
rów pracy w postępowaniu mandatowym z 1000 zł
do roku 2006. Należy wiązać to ze zmianą przepisów,
do 2000 zł, oraz wprowadzeniu regulacji umożliwia-
polegającą na podwyższeniu z dniem 1 lipca 2007 r.
jącej karanie wielokrotnych sprawców wykroczeń
górnej granicy kary grzywny orzekanej przez sądy
grzywną w wysokości do 5000 zł. Wejście w życie
w stosunku do sprawców wykroczeń określonych
powyższych zmian z dniem 1 lipca 2007 r. niewątpli-
w przepisach Kodeksu pracy z 5000 zł do 30 000 zł
wie miało wpływ na zwiększenie średniej kwoty man-
oraz ustanowieniu dolnej granicy zagrożenia ustawo-
datu oraz łącznej kwoty nałożonych grzywien.
wego w wysokości 1000 zł.
Wobec 4809 sprawców wykroczeń inspektorzy
Do sądów grodzkich inspektorzy pracy skierowali pracy zastosowali środki oddziaływania wychowaw-
3608 wniosków o ukaranie, tj. niemal o 90% więcej czego w postaci pouczeń, ostrzeżeń lub zwrócenia
niż w roku 2006. Wynika to z faktu, iż w zakresie wy- uwagi. Podstawową przesłanką ich stosowania był
kroczeń określonych w ustawie o promocji zatrudnie- charakter ujawnionych czynów, stanowiących drobne
nia i instytucjach rynku pracy obowiązujące przepi- naruszenia z zakresu przepisów prawa pracy i bhp,
sy przewidują wystąpienie przez inspektora pracy niska szkodliwość społeczna i niezwłoczne usunię-
do właściwego sądu z wnioskiem o ukaranie osób cie stwierdzonych nieprawidłowości jeszcze w trakcie
odpowiedzialnych za stwierdzone nieprawidłowości. kontroli.
W zakresie wykroczeń związanych z legalnością
zatrudnienia inspektor pracy nie ma możliwości sto-
sowania postępowania mandatowego. 11. Zawiadomienia prokuratury
W okresie sprawozdawczym sądy wydały roz- o podejrzeniu popełnienia
strzygnięcia w 2252 sprawach, przy czym w 2152 przestępstwa oraz współpraca
przypadkach orzekły karę grzywny (w tym 1831 z prokuraturą i sądami
w formie wyroków nakazowych), 40 osób ukarano
karą nagany. W stosunku do 24 osób sądy uznając W 2007 roku inspektorzy pracy skierowali do
sprawców winnymi popełnienia zarzucanych im czy- prokuratury 984 zawiadomienia o podejrzeniu popeł-
nów, odstąpiły od wymierzenia kary, a 22 – uniewinni- nienia przestępstwa.
ły. W 14 przypadkach wydane zostało postanowienie W wyniku wniesionych zawiadomień wszczęto
o umorzeniu postępowania. i nadal toczy się 229 postępowań. W 75 przypadkach
Na uwagę zasługuje fakt, iż zdecydowaną więk- prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania; 248
szość – niemal 83% – stanowią rozstrzygnięcia, postępowań umorzono; do sądu skierowane zostały
które zapadły w postępowaniu nakazowym, umożli- 94 akty oskarżenia.
wiającym szybsze rozpatrywanie spraw. Sądy, orze- W analizowanym okresie inspektorzy pracy zło-
kając w sprawach o wykroczenia w postępowaniu żyli 79 zażaleń na decyzje prokuratury dotyczące
nakazowym znacznie skracają okres oczekiwania zawiadomień wniesionych w 2007 r., w tym – 38 na
na wydanie rozstrzygnięcia od momentu wniesienia postanowienie o umorzeniu postępowania, 24 – na
wniosku, a brak konieczności przeprowadzania roz- postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania
prawy dodatkowo powoduje zmniejszenie kosztów oraz 17 zażaleń na brak informacji o wszczęciu lub
procesowych. odmowie wszczęcia postępowania mimo upływu 6
Od orzeczeń sądów wniesiono ogółem 243 środki tygodni od skierowania zawiadomienia o popełnie-
zaskarżenia, z czego 118 wniesionych zostało przez niu przestępstwa. Spośród wniesionych zażaleń 12
inspektorów pracy. W wyniku rozpatrzonych apelacji zostało uwzględnionych, 23 nie uwzględniono, a 44
od wyroków utrzymano w mocy 9 orzeczeń, 2 zmie- jest nadal rozpatrywanych.

15
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

W wyniku skierowanych 94 aktów oskarżenia, powaniach przygotowawczych prowadzonych przez


sądy do końca 2007 r. uznały 19 oskarżonych win- prokuraturę lub policję. Współpraca z sądami spro-
nymi popełnienia zarzucanych im czynów skazując wadzała się głównie do udziału inspektorów pracy
ich na karę grzywny (11 osób) oraz karę pozbawienia w rozprawach w charakterze świadków, ponadto in-
wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania spektorzy udostępniali sądom pracy posiadaną doku-
(7 osób); wobec jednego sprawcy sąd odstąpił od mentację pokontrolną wykorzystywaną jako dowód
wymierzenia kary, poprzestając na orzeczeniu środka w toczących się postępowaniach.
karnego; w 5 przypadkach postępowania zostały wa- Organizowano również wspólne szkolenia inspek-
runkowo umorzone, a wobec jednego oskarżonego torów pracy i prokuratorów dotyczące problematy-
zapadł wyrok uniewinniający. ki skutecznego zwalczania i zapobiegania przestęp-
Ponadto sądy zakończyły 31 postępowań wszczę- stwom przeciwko prawom osób wykonujących pracę
tych na podstawie zawiadomień kierowanych w la- zarobkową.
tach ubiegłych, skazując 12 osób na karę pozba- Organizowano cykliczne spotkania kierownictwa
wienia wolności w zawieszeniu, 9 – na karę grzywny; okręgowych inspektoratów pracy z prokuratorami
wobec 2 sprawców orzeczono bezwzględną karę okręgowymi i apelacyjnymi służące wymianie infor-
więzienia; w jednym przypadku sąd wymierzył karę macji na temat prowadzonych postępowań oraz wy-
ograniczenia wolności, a 1 osobę uniewinniono; 6 po- jaśnieniu pojawiających się w praktyce problemów.
stępowań zostało umorzonych, w tym 3 warunkowo. Wzajemne konsultacje i przekazywane materiały po-
Spośród wniesionych do prokuratury zawiado- zwalają na lepsze zrozumienie zakresów kompeten-
mień nadal największą grupę stanowią zawiadomienia cji, priorytetów i metod działania obydwu organów.
o popełnieniu przestępstwa określonego w art. 225 Powyższa współpraca wpływa na usprawnienie
§ 2 k.k., polegającego na udaremnianiu lub utrud- działań, a tym samym przyczynia się do coraz sku-
nianiu inspektorom pracy wykonania czynności teczniejszej walki ze zjawiskiem przestępczości w za-
służbowych – ponad 30% przypadków oraz w art. 218 trudnieniu.
§ 1 k.k., polegającego na złośliwym lub uporczywym
naruszaniu praw pracowników wynikających ze sto-
sunku pracy – ponad 18%; natomiast 17% dotyczyło 12. Skargi i wnioski
przestępstw z art. 270 i 271 k.k., tj. fałszowania doku-
mentów i poświadczania nieprawdy. W 2007 r. do organów Państwowej Inspekcji
Pracy wpłynęło 24 397 skarg i wniosków. Podmioty,
które najczęściej zgłaszały skargi to pracownicy i byli
Podstawę umorzenia postępowania stanowiło pracownicy. Od nich pochodziło aż 65% wszystkich
najczęściej uznanie przez organy prokuratury, iż skarg (z czego większość zgłoszona została przez
czyn sprawcy nie zawiera znamion czynu zabro- byłych pracowników). Od związków zawodowych
nionego lub brak jest danych dostatecznie uzasad- wpłynęło 4% ogólnej liczby skarg, a aż 16% zgłoszo-
niających podejrzenie jego popełnienia. Najwięcej nych zostało anonimowo.
postanowień w tym zakresie dotyczyło przestępstw Po zbadaniu skarg inspektorzy pracy uznali, że
z art. 225 § 2 k.k. (utrudnianie czynności kontro- prawie (70%) było zasadnych bądź częściowo za-
lnych). Uzasadnieniem takich decyzji organów sadnych.
prokuratury było najczęściej uznanie, iż zachowania Podobnie jak w latach poprzednich, najliczniej
pracodawców polegające na uporczywym ignoro- kierowane były do PIP skargi, których przedmiotem
waniu wezwań inspektorów i niestawianiu się celem były wynagrodzenia i inne świadczenia pieniężne
złożenia wyjaśnień lub przedstawienia dokumenta- (34% ogółu zgłoszonych w 2007 r.). Dotyczyły one
cji pracowniczej, nie stanowią przypadków utrud-
zwłaszcza: niewypłacenia wynagrodzenia lub nieter-
niania lub udaremniania wykonania czynności służ-
minowego wypłacania wynagrodzenia, niewypłacenia
bowej, a tym samym nie wypełniają ustawowych
wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych
znamion przestępstwa.
oraz niewypłacenia ekwiwalentu za niewykorzystany
urlop wypoczynkowy.
W 2007 r. na wniosek prokuratury, inspektorzy Drugą co do liczebności grupę problemów za-
pracy przeprowadzali kontrole, informowali o ich wy- wartych w skargach, stanowiły problemy związane
nikach oraz przekazywali dokumentację pokontrolną z nawiązywaniem i rozwiązywaniem stosunku pracy
wykorzystywaną następnie przez organy prokuratury (19%). Dotyczyły głównie niepotwierdzania rodzaju
w związku z prowadzonymi postępowaniami. Kon- i warunków umowy na piśmie, niewydawania świa-
trole te dotyczyły m.in. wypadków przy pracy, a także dectw pracy, błędów w treści świadectw pracy, nie-
sieci sklepów „Biedronka”. prawidłowości związanych z wypowiadaniem umów
W ramach bieżącej współpracy z prokuraturą in- o pracę oraz niezgodności rodzaju umowy z charak-
spektorzy pracy występowali jako świadkowie w postę- terem wykonywanej pracy.

16
DZIAŁALNOŚĆ KONTROLNA I PREWENCYJNA – INFORMACJE OGÓLNE

Wykres 5. Struktura przedmiotowa zgłaszanych skarg

wynagrodzenie i inne świadczenia pieniężne


13%
1% nawiązywanie i rozwiązywanie stosunku pracy
3% 34%
4%
czas pracy

12% warunki pracy

dyskryminacja oraz mobbing

14% 19% urlopy

uprawnienia związane z rodzicielstwem

pozostałe

Nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stano-


wiły również znaczący odsetek problemów w skar- Wśród zgłaszających się po porady najliczniej-
gach zgłaszanych do PIP (14%). W szczególności szą grupę stanowili pracownicy (59%) i pracodawcy
dotyczyły one nieprawidłowości w zakresie pracy (31%) oraz związki zawodowe (3%). Pozostałe pora-
w godzinach ponadnormatywnych, ewidencjonowa- dy udzielone zostały m.in. społecznym inspektorom
nia czasu pracy, konieczności wykonywania pracy pracy, stronom umów cywilnoprawnych, a także
w dni wolne, niedziele i święta oraz zatrudniania z na- rolnikom indywidualnym.
ruszeniem przepisów o odpoczynku. Należy podkre-
ślić, że nieprawidłowości w zakresie pracy w godzi-
nach nadliczbowych polegały w wielu przypadkach Spośród ogólnej liczby porad, ponad 7,2 tys. zo-
na ich świadomym planowaniu przez pracodawcę, stało udzielonych na piśmie, natomiast ponad 5,1 tys.
nierekompensowaniu pracownikom tej pracy ani stanowiły odpowiedzi na pytania przesyłane drogą
przez udzielenie czasu lub dnia wolnego, ani przez elektroniczną.
wypłatę wynagrodzenia ze stosownym dodatkiem. Porady najczęściej dotyczyły problematyki sto-
Nadal często pracownicy podnosili w skargach pro- sunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świad-
blem nieodzwierciedlania w dokumentacji faktycznie czeń pieniężnych, czasu pracy, urlopów.
przepracowanego czasu pracy z uwagi na prowadze- Tematyka porad z zakresu stosunku pracy to
nie przez pracodawcę podwójnej ewidencji. głównie: treść umowy o pracę i jej rodzaje, prze-
W wielu skargach wskazywano również na naru- kształcanie umów terminowych w umowę na czas
szenia w zakresie warunków pracy (12%). Pracow- nieokreślony (art. 251 Kp.), wypowiedzenie umowy
nicy skarżyli się głównie na brak lub niewłaściwie o pracę (przede wszystkim pytano, kiedy wymagane
przeprowadzane badania wstępne oraz brak szkoleń jest uzasadnienie takiego wypowiedzenia) oraz ter-
wstępnych. Ponadto skargi dotyczyły różnorodnych miny i tryby wypowiedzeń (dowolne ich skracanie),
zaniedbań stwarzających lub mogących stwarzać zasady doręczania wypowiedzenia, okresy ochrony
zagrożenie dla życia i zdrowia pracowników. trwałości stosunku pracy, treść i sposób wydawa-
W 2007 r. do PIP wpłynęło 888 skarg z zakresu nia świadectw pracy, różnica między umową o pracę
dyskryminacji lub mobbingu. Zarzuty nierównego a umowami cywilnoprawnymi.
traktowania pracowników częściej dotyczyły dyskry- Dużo pytań nadal dotyczyło prawnych możliwo-
minacji ze względu na wiek, stan zdrowia i niepełno- ści egzekwowania niewypłaconych wynagrodzeń,
sprawność, wymiar czasu pracy, przynależność związ- prawidłowego ustalenia wynagrodzenia, terminu
kową, a w mniejszym stopniu ze względu na płeć. i sposobu wypłaty wynagrodzenia, w tym wypłaty
Porównanie problemów zawartych w skargach tzw. „trzynastki”, sposobu dokonywania i wysokości
wskazuje, że wciąż rośnie odsetek skarg dot. nawiązy- dopuszczalnych potrąceń, obliczania wynagrodze-
wania i rozwiązywania stosunku pracy (z 11% w 2005 r., nia za pracę w godzinach nadliczbowych, wypłat
18% w 2006 r. do 19% w 2007 r.), natomiast istotnie dodatku za pracę w niedzielę i święta oraz w porze
zmalały, ale nadal stanowią największy procent, skar- nocnej, wypłat odpraw emerytalno-rentowych oraz
gi dot. wynagrodzenia i innych świadczeń pieniężnych odpraw w przypadku zwolnienia z przyczyn niedoty-
(z 40% w 2005 r., 38% w 2006 r., do 34% w 2007 r.). czących pracownika, wypłat wynagrodzenia za czas
choroby.
13. Porady prawne i techniczne
1
Porady prawne i techniczne nie stanowią 100% porad udzie-
W 2007 r. specjaliści PIP udzielili ponad 1,3 mln lonych w 2007 r., ponieważ w tym okresie udzielono również
porad z zakresu społecznego nadzoru nad warunkami pracy
porad, w tym blisko 1,1 mln porad prawnych (80%) oraz innych porad, które w ogólnej liczbie porad stanowiły
i 266 tys. porad technicznych (19,6%)1. 0,4% (4 304 porady).

17
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 6. Struktura przedmiotowa udzielanych porad

stosunek pracy
15%
28% wynagrodzenie za pracę
2%
3%
czas pracy
7%
urlopy
uprawnienia zw. z rodzicielstwem, zatrudnianie
11%
młodocianych
19%
warunki pracy
15%
dyskryminacja oraz mobbing

pozostałe

Wykres 7. Struktura podmiotów zgłaszających się po porady

7% pracownicy
3%

pracodawcy

31% związki zawodowe


59%
pozostali

Porady z zakresu czasu pracy dotyczyły m.in. zaplecza higienicznosanitarnego, utworzenia palarni,
wpływu święta na wymiar czasu pracy, zakazu pra- czy też zaopatrzenia pracowników w odzież i obuwie
cy w święta w placówkach handlowych, czasu pracy robocze, a także dostarczania napoi i posiłków rege-
w służbie zdrowia, czasu pracy kierowców, odpoczyn- neracyjnych. Ponadto porady dotyczyły ogrzewania
ku dobowego i tygodniowego, doby pracowniczej, i zasad organizacji miejsca pracy.
dopuszczalności pracy w godzinach nadliczbowych,
rekompensaty w zamian za pracę w szóstym dniu Nieodpłatna pomoc prawna Państwowej Inspek-
tygodnia, formy ewidencjonowania czasu pracy oraz cji Pracy potrzebna jest przede wszystkim pracowni-
pracy w równoważnym systemie czasu pracy. kom i właścicielom małych firm, którzy nie posiada-
Częstym tematem porad było również nabycie ją wyspecjalizowanych służb kadrowych, a nie stać
prawa do pierwszego i kolejnych urlopów wypo- ich na korzystanie z usług radców prawnych czy
czynkowych, wymiar urlopu dla pracowników zatrud- adwokatów.
nionych na część etatu oraz pracowników młodocia-
nych, udzielanie urlopu w różnych systemach czasu
pracy, urlopu „na żądanie”, a także sposób ustalania 14. Rejestracja zakładowych układów
wynagrodzenia za urlop.
zbiorowych pracy
Ponadto udzielano także porad związanych z wy-
miarem urlopu macierzyńskiego i wychowawczego W roku sprawozdawczym do Państwowej Inspek-
oraz ochroną pracy kobiet w ciąży, uprawnieniami mło- cji Pracy wpłynęło 209 wniosków o rejestrację ukła-
docianych, uprawnieniami związków zawodowych, dów zbiorowych pracy i 2237 wniosków o rejestrację
przyznawaniem świadczeń z zakładowego funduszu protokołów dodatkowych.
świadczeń socjalnych. Odsetek wszystkich wniosków pozostawionych
Porady dotyczące mobbingu dotyczyły głównie bez rozpatrzenia wyniósł 8,2% (w 2006 r. – 8,8%). Naj-
jego definicji i długości trwania zachowań wywołują- częstszą przyczyną odmowy rozpatrzenia wniosków
cych to zjawisko. Natomiast porady dotyczące dys- było nieuwzględnienie w treści wniosku informacji
kryminacji dotyczyły przede wszystkim sposobów wymaganych przepisami, a także niedołączenie do
dochodzenia odszkodowania z tego tytułu. wniosków odpowiednich dokumentów (np. pełnomoc-
Porady z zakresu warunków pracy dotyczyły m.in. nictw, statutów organizacji związkowych, aktualnych
badań profilaktycznych, szkoleń z zakresu bhp oraz odpisów z KRS) lub niezłożenie wymaganej liczby

18
DZIAŁALNOŚĆ KONTROLNA I PREWENCYJNA – INFORMACJE OGÓLNE

układów (protokołów). Podobnie jak w roku poprzed- nych porozumień o stosowaniu w całości lub w części
nim kształtuje się odsetek układów i protokołów do- układu przez podmioty niebędące jego stronami.
datkowych zawierających postanowienia niezgodne Spośród zarejestrowanych w roku sprawozdaw-
z prawem (ok. 9%). czym 168 zakładowych układów zbiorowych pracy,
W 1 przypadku strony odwołały się od odmowy 114 układów zostało zawartych po rozwiązaniu po-
rejestracji do sądu. Sąd Rejonowy oddalił odwołanie. przedniego układu, a pozostałe u pracodawców nie-
Na skutek wniesionej przez strony apelacji sprawa zo- objętych dotychczas układem.
stała przekazana do ponownego rozpoznania sądowi Zarejestrowane w 2007 r. zakładowe układy
pierwszej instancji. zbiorowe pracy objęły ogółem 121,5 tys. pracowni-
W 2007 r. rozpatrzono odwołanie od odmowy ków. Najwięcej układów zawarto dla pracowników
rejestracji dokonanej w 2006 r., które zostało przez zatrudnionych w przetwórstwie przemysłowym. Z ko-
sąd oddalone. lei największą liczbę pracowników objęły dwa układy
Zmniejszyła się liczba zarejestrowanych układów, zawarte przez pracodawców prowadzących działal-
natomiast wzrosła liczba zarejestrowanych protoko- ność w zakresie obowiązkowych ubezpieczeń spo-
łów dodatkowych. Wzrosła też liczba zarejestrowa- łecznych.

Rejestracja zakładowych układów zbiorowych pracy

Układy zbiorowe pracy Protokoły Porozumienia


Wnioski Ogółem Informacje
nowe przekształcone dodatkowe (art. 24110)

Wpływ 3 016 209 - 2 237 14 556


Zwrot wniosków do rozpatrzenia 246 27 - 170 1 48
Zarejestrowano lub wpisano
2 648 168 - 1 961 15 504
do rejestru
Odmowy rejestracji 55 10 - 45 - -
Układy i protokoły zawierające
227 56 - 170 1 -
postanowienia niezgodne z prawem

Poziom uprawnień pracowniczych ustalony w ukła- dodatków stażowych czy odpraw emerytalnych i ren-
dach jest uzależniony od sytuacji ekonomicznej towych), które polegały zarówno na korzystniejszym
pracodawcy. Stąd też zgłaszane w 2007 r. do rejestra- ich ukształtowaniu (np. zwiększeniu wysokości pod-
cji układy zawierały zróżnicowane rozwiązania – stawy nagrody), jak też ograniczeniu poziomu tych
od takich, które w niewielkim stopniu odbiegały od świadczeń. Wprowadzano też zmiany systemów wy-
gwarancji kodeksowych, po korzystniejsze w zna- nagradzania za pracę stosowanych do niektórych
czący sposób dla pracowników. W ostatnich latach grup pracowników.
utrzymuje się tendencja do ograniczania korzy- Strony rzadziej korzystały z możliwości czaso-
stniejszych regulacji układowych. Na przykład – wego zawieszenia stosowania postanowień układu
wśród 168 zarejestrowanych zakładowych układów w przypadku trudności finansowych zakładu. W okre-
zbiorowych pracy, tylko w 1 przewidziano wyższy, niż sie sprawozdawczym liczba zawartych porozumień
określony w ustawodawstwie pracy, wymiar urlopu
o zawieszeniu stosowania w całości lub części układu
wypoczynkowego; w 8 układach pracownikom za-
uległa znacznemu zmniejszeniu w porównaniu z lata-
trudnionym przy pracach uciążliwych lub szkodliwych
mi poprzednimi. Strony częściej decydowały się na
zagwarantowano urlopy dodatkowe.
zmiany układu protokołami dodatkowymi, rezygnu-
Oceniając treść postanowień układu należy zwró-
jąc lub obniżając niektóre składniki wynagrodzenia,
cić uwagę, iż strony odchodzą od dużej ilości róż-
zamiast czasowego zawieszenia stosowania w tym
nych składników wynagrodzeń. Następuje zwiększe-
zakresie postanowień układu.
nie wynagrodzenia zasadniczego poprzez likwidację
dodatkowych składników wynagrodzenia. Jest to Nadal istnieje duże zapotrzebowanie na poradnic-
szczególnie widoczne w przypadku układów zbioro- two dotyczące układów zbiorowych pracy. W 2007 r.
wych pracy zawieranych po rozwiązaniu dotychcza- udzielono ponad 18,8 tys. porad prawnych z zakre-
sowego układu. su tej tematyki. Zarówno pracodawcy jak i organiza-
Protokołami dodatkowymi najczęściej wprowa- cje związkowe wykazują zainteresowanie problematy-
dzano zmiany dotyczące wysokości (corocznego ką dotyczącą zawierania, funkcjonowania i rejestracji
wzrostu) stawek wynagrodzenia zasadniczego. Do- układów. Strony często zwracają się o konsultacje już
konywano zmian podstawy obliczania i zasad naby- na etapie prowadzenia rokowań zmierzających do
wania niektórych świadczeń (nagród jubileuszowych, zawarcia układu lub protokołu dodatkowego.

19
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Przeprowadzono też wiele szkoleń dla przedsta- wydawania środków czystości i ubrań roboczych,
wicieli organizacji związkowych i pracodawców. Pro- uzupełnienia zatrudnienia do stanu gwarantującego
blematykę układową popularyzowano również na bezpieczne funkcjonowanie kopalni, zaprzestania
łamach prasy ogólnopolskiej i lokalnej oraz w audy- stosowania praktyk zmuszania pracowników do pracy
cjach radiowych i telewizyjnych. w godzinach nadliczbowych w niedziele i święta bez
zachowania przy tym przepisów o odpoczynku i co
4. niedzieli wolnej od pracy, przestrzegania postano-
15. Spory zbiorowe wień układu dotyczących terminów przeszeregowań
lub awansowania pracowników, systematycznego
W 2007 r. do okręgowych inspektoratów pracy zaopatrywania pracowników w niezbędne ilości środ-
zgłoszono 2869 sporów zbiorowych (prawie 4,5-krot- ków pracy, zaprzestania prowadzenia polityki wymu-
nie więcej niż w 2006 r.). Najwięcej sporów zarejestro- szania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych,
wano w Okręgowym Inspektoracie Pracy w Katowi- poprawy warunków pracy osób pracujących przy
cach (947), Łodzi (385), Wrocławiu (295) i Warszawie monitorach ekranowych, wyposażenia pracowników
(270). w odzież i obuwie ochronne, wprowadzenia płatnego
Organizacje związkowe wystąpiły do pracodaw- corocznego czternastodniowego urlopu szkolenio-
ców z 8832 żądaniami (7-krotnie więcej niż w 2006 r.), wego dla lekarzy, pielęgniarek i położnych.
które dotyczyły warunków płacy (3405), praw i wol- Przedstawiając żądania w sprawach dotyczących
ności związkowych (1690), warunków pracy (339), warunków płacy, związki zawodowe domagały się
świadczeń socjalnych (273). Pozostałe zgłoszone od pracodawców m.in. podwyższenia wynagrodzeń,
żądania (3125) nie mieściły się w przyjętej definicji corocznej waloryzacji płac, zmiany zasad naliczania
sporu zbiorowego (dotyczyły np. przerwania procesu dodatków do wynagrodzenia, wyrównania dyspro-
prywatyzacji zakładu). porcji płacowych pracowników zatrudnionych w tej
W obszarze warunków pracy związki zawodowe samej grupie zawodowej, wprowadzenia nagród
żądały m.in. poprawy warunków pracy (usunięcia za- jubileuszowych, premii motywacyjnej, dodatkowego
grożeń), wprowadzenia dodatkowych płatnych przerw wynagrodzenia rocznego, zwiększenia dodatku za
w pracy, wprowadzenia dodatkowego urlopu, popra- pracę w warunkach szkodliwych, wypłaty należnych
wy warunków higienicznosanitarnych, terminowego świadczeń.

Wykres 8. Struktura przedmiotowa zgłaszanych żądań

warunki płacy

35%
39% prawa i wolności związkowe

warunki pracy

świadczenia socjalne
3%
4%
19% pozostałe

Ponadto w skali całego kraju zgłaszane były żą- wy związkowe, zagwarantowania szerszych kom-
dania podwyżki wynagrodzeń lekarzy, pielęgniarek petencji niż przewidziane w ustawie o związkach
i położnych oraz nauczycieli i pracowników niepeda- zawodowych, przestrzegania terminów konsultacji
gogicznych. i uzgodnień, udostępnienia pomieszczenia dla po-
W sprawach dotyczących świadczeń socjalnych trzeb prowadzenia działalności związkowej, umoż-
związki zawodowe domagały się przekazania od- liwienia realizacji uprawnień wynikających z ustawy
pisów na konto zakładowego funduszu świadczeń o związkach zawodowych.
socjalnych, wypłacania przekazywanych środków W przypadku, gdy z treści zawiadomienia o pow-
finansowych osobom uprawnionym, utworzenia zfśs. staniu sporu zbiorowego wynikało, iż mogło dojść do
W sporach z zakresu praw i wolności związko- naruszenia przepisów prawa pracy przez pracodaw-
wych żądano respektowania praw związkowych, cę, inspektorzy pracy przeprowadzali czynności kon-
dotrzymywania warunków uzgodnionych w porozu- trolne. W 2007 r. przeprowadzono 88 kontroli związa-
mieniach zawieranych przez pracodawcę ze związ- nych ze zgłoszeniem sporu. Niewielka liczba kontroli
kami zawodowymi, zaprzestania ingerencji w spra- wynikała z faktu, iż tylko w nielicznych przypadkach

20
DZIAŁALNOŚĆ KONTROLNA I PREWENCYJNA – INFORMACJE OGÓLNE

zgłoszone żądania wchodziły w zakres kompeten- sporu kontrole umożliwiają przywrócenie porządku
cji PIP. prawnego, a także sprzyjają łagodzeniu konfliktów
W wyniku przeprowadzonych kontroli inspekto- społecznych.
rzy pracy wydali 33 decyzje w sprawach dotyczących
naruszenia przepisów bezpieczeństwa i higieny pra-
cy, 44 decyzje nakazujące wypłatę należnego skład- 16. Wydawanie zezwoleń na wykonywanie
nika wynagrodzenia za pracę, skierowali 34 wystą- pracy lub innych zajęć zarobkowych
pienia; złożyli również 4 zawiadomienia do prokuratury przez dzieci
o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Obecność inspektorów pracy w podmiotach pro- W 2007 r. do okręgowych inspektoratów pracy
wadzących spór zbiorowy, w wielu przypadkach mia- wpłynęło 201 wniosków o wydanie zezwolenia na
ła na celu raczej rozpoznanie sprawy w miejscu po- wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych
wstania sporu, niż przeprowadzenie typowej kontroli. przez dziecko do ukończenia przez nie 16 roku życia.
Z informacji uzyskanych przez Państwową In- Inspektorzy pracy po przeprowadzeniu kontroli
spekcję Pracy wynika, że 201 sporów zakończyło się u wszystkich wnioskodawców i stwierdzeniu, że nie
podpisaniem porozumienia. W 82 przypadkach stro- istnieją żadne uwarunkowania, które uniemożliwiłyby
ny podpisały protokół rozbieżności, otwierając tym sa- wydanie decyzji w sprawie zezwolenia na wykony-
mym drogę do dalszego etapu prowadzenia sporu wanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez
(mediacji bądź arbitrażu), w 64 – spór wszedł w fazę dziecko, wydawali stosowne zezwolenia (łącznie 376
postępowania prowadzonego z udziałem mediatora. zezwoleń).
W 11 przypadkach organizacje związkowe odstąpiły Nie stwierdzono przypadków cofnięcia zezwole-
od zgłoszonych żądań, kończąc tym samym spór nia na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobko-
zbiorowy, w 18 – strony zawiesiły prowadzenie roko- wych przez dziecko.
wań, w 2 – nastąpiła likwidacja pracodawcy. Przeważająca liczba wniosków sprowadzała się
Dane o wynikach sporów są niepełne z uwagi na do zamiaru zatrudniania dzieci podczas prób i wy-
to, iż ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych nie stępów w przedstawieniach teatralnych, operowych,
sporadycznie – udziału w filmach i reklamach oraz
nakłada na pracodawców obowiązku powiadamiania
w wydawnictwach prasowych.
o kolejnych etapach rozwiązywania sporu, przepro-
wadzonym strajku, czy też o zakończeniu sporu.
Dominujący przedmiot sporów zbiorowych (blis-
ko 40% skierowanych żądań) stanowiły wynagrodze-
17. Kontrola zgodności wykonania
nia. Należy przy tym zauważyć, iż postulaty związków obiektu budowlanego z projektem
zawodowych, zarówno działających w ochronie zdro- budowlanym
wia jak i oświacie, zmierzały do uzyskania zmian sys-
temowych, a nie tylko obejmujących pojedynczych W 2007 r. inspektorzy pracy przeprowadzili kon-
pracodawców. Spełnienie tych żądań byłoby możliwe trole 5844 obiektów budowlanych przekazanych do
po podjęciu działań legislacyjnych, wykraczających użytkowania (w tym 3752 obiekty nowe; pozostałe
poza zakres kompetencji pracodawców. to obiekty przebudowane, zmodernizowane lub adap-
Z kolei znaczna liczba żądań dotyczących praw towane do nowych potrzeb).
Celem kontroli było stwierdzenie, czy zastosowa-
i wolności związkowych (ok.20%) wynikała z faktu, iż
ne rozwiązania w zakresie bezpieczeństwa i higieny
prawie we wszystkich wystąpieniach kierowanych do
pracy są zgodne z projektem budowlanym.
dyrektorów szkół i placówek oświatowych pojawiało
Podobnie jak w latach poprzednich, najwięcej
się żądanie „przestrzegania praw związkowych”. Nie
uchybień dotyczyło stanu technicznego obiektów i po-
precyzowano przy tym, jakiego rodzaju naruszenia
mieszczeń pracy. Nadal często stwierdzano nieprawi-
uprawnień związkowych miały miejsce u poszczegól-
dłowości w zakresie wentylacji i oświetlenia. Poprawę
nych pracodawców. W wielu powiadomieniach o pow- natomiast odnotowano w odniesieniu do urządzeń
staniu sporu zbiorowego pracodawcy zamieszczali i instalacji energetycznych, jednak nadal najbardziej
informacje, iż nie mogą ustosunkować się do tak istotnymi uchybieniami w tym zakresie były: brak
ogólnie sformułowanego żądania, gdyż nie naruszają badań i pomiarów urządzeń i instalacji elektroener-
uprawnień zakładowej organizacji związkowej. getycznych; brak opisu tablic i rozdzielnic urządzeń
Udział Państwowej Inspekcji Pracy w rejestracji energetycznych.
sporów zbiorowych pozwala na rozpoznanie istnie- Inspektorzy pracy działając na podstawie art. 56
jących u pracodawców problemów i spornych za- ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane,
gadnień w skali dotyczącej wszystkich pracowników. uprawniającego do zajmowania stanowiska odnośnie
Z reguły jednak kierowane do pracodawców żąda- zgodności wykonania obiektu budowlanego z pro-
nia dotyczą wzrostu wynagrodzeń, a tym samym jektem budowlanym – zgłosili 411 sprzeciwów oraz
przedmiot sporu wykracza poza ustawowe kompe- 6578 uwag w sprawach stwierdzonych odstępstw od
tencje PIP. Przeprowadzone w wyniku zgłoszonego projektów budowlanych.

21
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Z ogólnej liczby obiektów budowlanych w sto- ności, zwłaszcza w zakresie danych o liczbie osób
sunku do których wniesiono sprzeciw – ponad 70% zatrudnionych w warunkach zagrożenia oraz po-
obiektów było powtórnie kontrolowanych (na wniosek szkodowanych w wypadkach przy pracy (formularz
inwestorów) i po stwierdzeniu usunięcia nieprawidło- ZUS-IWA), które są niezbędne do ustalenia składki na
wości obiekty te zostały dopuszczone do użytkowa- ubezpieczenie wypadkowe
nia. W pozostałych obiektach nieprawidłowości, które Sprawdzono ww. informacje w trakcie 7763 kon-
były przyczyną wniesienia sprzeciwu, są usuwane. troli u pracodawców objętych obowiązkiem prze-
O dopuszczeniu ich do eksploatacji decyduje miej- kazania formularza ZUS IWA. Łączna liczba osób
scowy urząd nadzoru budowlanego. pracujących w skontrolowanych zakładach wynosiła
Inspektorzy pracy poza stosowaniem sprzeciwów blisko 960 tys.
i wnoszeniem uwag, wysłali również 52 zawiadomie- Stwierdzono ogółem 510 nieprawidłowych da-
nia do organów wydających pozwolenia na budowę nych (nieco mniej niż w roku 2006) zawartych w 388
obiektu – o niezaopiniowaniu projektów przez rze- informacjach ZUS-IWA, o czym powiadomiono właś-
czoznawców do spraw bhp. Odsetek wydanych de- ciwe jednostki terenowe ZUS. Ponadto inspektorzy
cyzji o pozwoleniu na budowę, na podstawie projektów pracy zawiadomili ZUS o 25 przypadkach niesporzą-
niezaopiniowanych przez rzeczoznawców do spraw dzenia przez płatników informacji ZUS IWA.
bhp wynosił, podobnie jak w roku ubiegłym – poni- Podobnie jak w latach poprzednich, u niektórych
żej 1%. pracodawców inspektorzy pracy ujawnili w czasie
Inspektorzy pracy wysłali również 64 zawiadomie- kontroli nieprawidłowości dotyczące podanej liczby
nia do organów wydających pozwolenia na użytkowa- osób zatrudnionych w warunkach zagrożenia (2,7%
nie obiektu – o stwierdzonym użytkowaniu obiektu skontrolowanych pracodawców; 2,4% w 2006 r.).
bez wymaganego pozwolenia. Inspektorzy pracy wy- Wynikały one m.in. z nieprawidłowo sporządzonych
słali też 101 pism do rzeczoznawców do spraw bhp, informacji statystycznych Z-10, a także nieaktual-
w których wskazywali nieprawidłowości w opiniowa- nych lub niekompletnych wyników badań i pomiarów
nych przez nich projektach. czynników szkodliwych dla zdrowia w kontrolowa-
Ponadto, odpowiadając na wnioski (uzasadnione nych zakładach. W przypadkach braku możliwości
względami technologicznymi) w sprawie odstępstw jednoznacznego stwierdzenia poprawności informa-
od obowiązujących przepisów, okręgowi inspekto- cji w tym zakresie, inspektorzy pracy informowali
rzy pracy wydali 872 decyzje wyrażające zgodę na o tym ZUS oraz nakazywali pracodawcom przepro-
zastosowanie w pomieszczeniach stałej pracy oświe- wadzenie lub uaktualnienie badań i pomiarów doty-
tlenia wyłącznie elektrycznego oraz 1252 – wyrażają- czących określonych czynników środowiska pracy
ce zgodę na usytuowanie pomieszczeń stałej pracy (wydano 1365 decyzji). W przypadkach braku badań
poniżej poziomu otaczającego terenu. i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia u pra-
codawców, u których stosowany proces technolo-
giczny lub sposób wykonywania pracy wskazywał na
18. Orzeczenia o dopuszczeniu statków występowanie takich czynników, inspektorzy pracy
żeglugi śródlądowej do eksploatacji powiadomili właściwe organy.
Odnotowano także nieprawidłowości dot. poda-
W roku 2007 inspektorzy pracy przeprowadzili wanej liczby poszkodowanych w wypadkach przy
kontrole 174 statków żeglugi śródlądowej w celu pracy. Wynikały one najczęściej z braku rejestru
wydania orzeczenia o dopuszczeniu do eksploatacji wypadków, nieprowadzenia rejestru na bieżąco lub
– pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy. nieuwzględniania w rejestrze poszkodowanych, któ-
W ich wyniku dopuszczono do eksploatacji 171 rym decyzją ZUS nie zostały przyznane świadczenia
statków (w przypadku 9 statków wydano orzecze- ubezpieczeniowe z tytułu wypadku przy pracy.
nia z postanowieniem niedopuszczenia do ich eks- Największe nieprawidłowości stwierdzono w cza-
ploatacji, jednak po ponownym przeprowadzeniu sie kontroli pracodawcy w woj. łódzkim, który
kontroli, 6 statków uzyskało pozytywne orzeczenia). w druku ZUS IWA nie podał w ogóle pracowników
zatrudnionych w warunkach zagrożenia – kontrola
PIP wykazała 136 osób świadczących pracę w takich
19. Sprawdzanie poprawności informacji warunkach.
ZUS IWA, zawierających dane do
ustalenia składki na ubezpieczenie
wypadkowe 20. Wnioski do ZUS o podwyższenie
składki na ubezpieczenie wypadkowe
W roku 2007 inspektorzy pracy kontynuowali
sprawdzanie informacji składanych do Zakładu Ubez- Realizując zapisy ustawy o ubezpieczeniu spo-
pieczeń Społecznych przez płatników składek na łecznym z tytułu wypadków i chorób zawodowych
ubezpieczenie wypadkowe, pod kątem ich popraw- inspektorzy pracy przesłali do jednostek organiza-

22
DZIAŁALNOŚĆ KONTROLNA I PREWENCYJNA – INFORMACJE OGÓLNE

cyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioski Do szkół i organów nadzorujących szkoły kiero-
o podwyższenie o 100% składki na ubezpieczenie wy- wane były informacje o organizowanych seminariach
padkowe dla 57 pracodawców. Wnioski te wynikały i szkoleniach z zakresu bhp dla uczniów i nauczycieli
z rażących naruszeń przepisów o bezpieczeństwie oraz dla pracowników niebędących nauczyciela-
i higienie pracy, stwierdzonych w czasie dwóch kolej- mi. Dominowała tematyka zapobiegania wypadkom
nych kontroli. uczniów; przepisów w zakresie postępowania powy-
Wnioski kierowane do ZUS najczęściej dotyczyły padkowego oraz wymagań związanych z przeprowa-
pracodawców, którzy nie zapewniali swoim pracow- dzaniem corocznych przeglądów obiektów budow-
nikom bezpiecznej pracy na stanowiskach pracy na lanych.
wysokości lub użytkowali maszyny i inne urządzenia Zasadniczym celem sporządzanych pism było
techniczne bez urządzeń ochronnych, zabezpiecza- zwrócenie uwagi na najistotniejsze problemy z za-
jących przed ciężkimi uszkodzeniami ciała. kresu bezpieczeństwa i higieny pracy, a także innych
Z informacji przekazanych przez ZUS na dzień przepisów prawa, które mogą wpływać na poziom
31.03.2008 r. wynika, że we wszystkich 57 przypad- bezpieczeństwa i warunków pracy w poszczególnych
kach wydano stosowne decyzje o podwyższeniu płat- przedsiębiorstwach i branżach oraz skuteczne prze-
nikom o 100% składki na ubezpieczenie wypadkowe, ciwdziałanie poprzez zastosowanie różnorodnych
ustalanej na najbliższy rok składkowy. rozwiązań organizacyjno-technicznych.
Inspektorzy pracy oceniają pozytywnie efekty
skierowanych pism. Większość pracodawców infor-
21. Pisma o charakterze mowała jednostki PIP o dokonanych przeglądach
informacyjno-prewencyjnym i ocenach technicznych użytkowanych maszyn, urzą-
dzeń i instalacji, zweryfikowanych ocenach ryzyka
Inspektorzy pracy w roku sprawozdawczym wy- zawodowego na określonych stanowiskach pracy,
stosowali 6904 pisma o charakterze informacyjno- a także dodatkowych szkoleniach uwzględniających
-prewencyjnym, których adresatami były zwłaszcza specyfikę zagrożeń. Najważniejszym efektem podję-
organy nadzoru państwowego nad warunkami pracy, tych działań, świadczącym o racjonalnym podejściu
pracodawcy i ich organizacje, związki zawodowe i ich do zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy
centrale, szkoły i organy nadzorujące szkoły. w przedsiębiorstwie, było wdrożenie przez część
Do organów państwowego nadzoru nad warun- pracodawców zakładowych programów poprawy
kami pracy kierowano pisma powiadamiające o naru- stanu bhp.
szeniach prawa z zakresu kompetencji danego orga-
nu. Zakres podejmowanych spraw wynikał z zapisów
zawartych w porozumieniach o współpracy między
22. Współpraca z urzędami państw
tymi organami (szczegółowe dane w tym zakresie
członkowskich UE i wypełnianie roli
zawiera rozdział VIII).
Pisma informacyjno-prewencyjne kierowane do
instytucji łącznikowej
pracodawców i organizacji pracodawców, organiza-
cji związkowych pracowników i ich central w głównej W maju 2005 r. Państwowa Inspekcja Pracy zos-
mierze dotyczyły przyczyn i okoliczności wypadków tała włączona do systemu wymiany informacji, które
przy pracy, które miały miejsce na terenie budowy dotyczą warunków zatrudnienia pracowników dele-
lub na terenie zakładu pracy podczas obsługi ma- gowanych do pracy na terytorium innego państwa
szyn lub innych urządzeń technicznych. W pismach członkowskiego Unii Europejskiej. Główny Inspekto-
poruszano także sprawy związane z podejmowaniem rat Pracy pełni rolę jednej z polskich instytucji łączni-
działań zapobiegających chorobom zawodowym. kowych (liaison office) – czyli urzędu umocowanego
Szczególną uwagę zwracano na określone źródła do bezpośredniego komunikowania się ze swoimi
zagrożeń, które mogą powodować wypadki przy odpowiednikami w krajach unijnych.
pracy i choroby zawodowe w różnych okoliczno- W 2007 r. współpraca PIP z urzędami państw
ściach, miejscach i procesach pracy. Coraz częściej członkowskich UE, odpowiedzialnymi za nadzoro-
w zakresie spraw objętych działalnością informacyj- wanie warunków pracy i zatrudnienia pracowników
no-prewencyjną znajdują się choroby i dolegliwości skierowanych do wykonywania pracy na ich teryto-
związane z wykonywaniem pracy. Ponadto w 2007 r. rium, na określony czas, przez pracodawcę mają-
wysyłano do pracodawców pakiety informacyjne i za- cego siedzibę w państwie będącym członkiem UE,
proszenia do udziału w programie prewencyjno-in- obejmowała:
formacyjnym „Przeciwdziałanie negatywnym skut- – udzielanie informacji w zakresie warunków za-
kom przeciążenia psychicznego i stresu w miejscu trudnienia pracowników delegowanych do pracy
pracy”. w innym państwie członkowskim UE przez praco-
Rozpowszechniano również materiały informacyj- dawcę mającego siedzibę na terytorium Rzeczy-
no-prewencyjne o systemie REACH. pospolitej Polskiej,

23
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 9. Wybrane obszary działalności Państwowej Inspekcji Pracy


przeprowadzone kontrole (w tys.) średni czas trwania 1 kontroli (w dniach)

100,7 2,56
93,6 95,0 95,6 93,7
88,2
85,4 2,32
81,5 81,9 80,5
78,1
2,19 2,21 2,22
2,17
2,11 2,10
2,03
1,99 1,99

‘97 ‘98 ‘99 ‘00 ‘01 ‘02 ‘03 ‘04 ‘05 ‘06 ‘07 ‘97 ‘98 ‘99 ‘00 ‘01 ‘02 ‘03 ‘04 ‘05 ‘06 ‘07

udzielone porady (w tys.) zgłoszone skargi pracownicze (w tys.)


35,0
1502 32,7 33,2 33,3 32,1 32,3
1454 1441 30,7 30,8
1337 1356
1300 26,8
1180 25,8
1127 24,4

928
872
779

‘97 ‘98 ‘99 ‘00 ‘01 ‘02 ‘03 ‘04 ‘05 ‘06 ‘07 ‘97 ‘98 ‘99 ‘00 ‘01 ‘02 ‘03 ‘04 ‘05 ‘06 ‘07

kontrole zakładów przejmowanych do użytkowania (w tys.) wizytacje u rolników indywidualnych (w tys.)


7,8 7,8 7,1 6,9
6,7 10,6
6,5 10,3
9,6 9,7
5,8 9,5
9,2
5,3
8,4
4,4

3,6 3,5

‘97 ‘98 ‘99 ‘00 ‘01 ‘02 ‘03 ‘04 ‘05 ‘06 ‘07 ‘01 ‘02 ‘03 ‘04 ‘05 ‘06 ‘07

24
DZIAŁALNOŚĆ KONTROLNA I PREWENCYJNA – INFORMACJE OGÓLNE

– informowanie o stwierdzonych wykroczeniach W porównaniu z poprzednim rokiem liczba spraw wzro-


przeciwko prawom pracowników skierowanych sła ponad dwukrotnie (w 2006 r. – 108). Łącznie w roku
do wykonywania pracy w Polsce przez pracodaw- sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pracy współ-
cę mającego siedzibę w innym kraju UE, pracowała w tym zakresie z 14 państwami, m.in.: Bel-
– wskazywanie organu nadzoru nad rynkiem pra- gią (84 sprawy), Francją (54), Niemcami (35), Holandią
cy właściwego – ze względu na zakres swojego (28), Czechami (9), Hiszpanią (7), Wielką Brytanią (4).
działania – do udzielenia żądanej informacji. Państwowa Inspekcja Pracy w 2007 r. przekazała
Wypełniając rolę instytucji łącznikowej w rozumie- do właściwych urzędów państw członkowskich UE,
niu art. 4 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w ramach instytucji łącznikowej, 30 spraw z zakresu
nr 96/71/WE z dnia 16 grudnia 1996 r. w sprawie de- zatrudnienia pracowników delegowanych do pracy
legowania pracowników w ramach świadczenia usług na terytorium innego państwa członkowskiego. Po-
– w 2007 r. Państwowa Inspekcja Pracy współpraco- nadto przekazano 45 spraw, które nie odnosiły się do
wała w zakresie wymiany informacji w 232 sprawach. pracowników delegowanych.

25
III.
BADANIE
OKOLICZNOŚCI
I PRZYCZYN
WYPADKÓW
PRZY PRACY

27
BADANIE OKOLICZNOŚCI I PRZYCZYN WYPADKÓW PRZY PRACY

W toku programowania działań prewencyjnych ny wszystkich zgłoszonych wypadków śmiertelnych,


PIP, ukierunkowanych na ochronę zdrowia i życia za- ciężkich i zbiorowych, a następnie określa strategię
trudnionych, istotne znaczenie mają dane umożliwia- przedsięwzięć zapobiegawczych.
jące identyfikację obszarów największych zagrożeń W 2007 r. inspektorzy pracy zbadali okolicz-
zawodowych, tj. branż, miejsc, procesów, czynności, ności i przyczyny 2 516 wypadków przy pracy,
przy których dochodzi najczęściej do wypadków przy w tym 402 zbiorowych. W zdarzeniach tych urazom
pracy. Zgodnie z ustawowymi uprawnieniami, Pań- uległy 3 153 osoby, spośród których 593 poniosły
stwowa Inspekcja Pracy bada okoliczności i przyczy- śmierć, a 1 085 doznało ciężkich obrażeń ciała.

Wypadki przy pracy zbadane przez PIP

Liczba poszkodowanych w wypadkach


Rok Liczba zbadanych wypadków w tym:
ogółem
śmiertelnych ciężkich
ogółem 2 516 3 153 593 1 085
2007
w tym zbiorowych 402 1 039 86 133
ogółem 2 408 3 045 521 995
2006
w tym zbiorowych 414 1 051 80 102
ogółem 2 515 3 172 549 1 029
2005
w tym zbiorowych 413 1 070 76 129
Źródło: dane PIP

Podobnie jak w poprzednich latach, ponad 90% iż świadczenie pracy przez osoby samozatrudnia-
poszkodowanych w wypadkach przy pracy, które jące się, zwłaszcza na placach budów, stało się
były przedmiotem analiz PIP, stanowili pracowni- w ostatnich latach powszechne, nie towarzyszy temu
cy. Na podstawie informacji uzyskanych od policji zjawisku istotny wzrost liczby zgłoszeń o wypad-
i prokuratury inspektorzy badali również wypadki kach (na co na pewno ma wpływ brak obowiązku
z udziałem osób o innym statusie zatrudnienia niż informowania PIP o zdarzeniach wypadkowych ww.
pracowniczy, w tym samozatrudniających się. Mimo podmiotów).

Status zatrudnienia poszkodowanych w wypadkach przy pracy zbadanych przez PIP

2007 2006
Liczba poszkodowanych Liczba poszkodowanych

Status zatrudnienia w tym: w tym:

ogółem z ciężkimi ogółem z ciężkimi


ze skutkiem ze skutkiem
obrażeniami obrażeniami
śmiertelnym śmiertelnym
ciała ciała
pracownicy 2 873 512 982 2 778 445 913
osoby samozatrudniające się 39 15 10 16 3 9
osoby wykonujące pracę na innej
241 66 93 251 73 79
podstawie niż stosunek pracy
Źródło: dane PIP

W strukturze wiekowej poszkodowanych, w po- Istotne znaczenie przy ocenie skali tego problemu
równaniu z poprzednimi okresami sprawozdawczymi, ma fakt coraz powszechniejszego stosowania krótko-
nie zaszły istotne zmiany – nadal najliczniejszą grupę terminowych umów o pracę. Blisko 40% ogólnej
stanowiły osoby z przedziałów wiekowych 19–29 liczby poszkodowanych w wypadkach przy pracy
i 40–49 lat. zatrudniano na podstawie umów o pracę na czas
Nie zmieniła się również struktura poszkodowa- określony, co nie sprzyja – zwłaszcza w małych zakła-
nych wg stażu pracy w zakładzie, w którym ulegli dach – trwałej poprawie warunków pracy.
wypadkom. Dominowały w dalszym ciągu osoby Wypadkom ulegały najczęściej osoby wykonujące
o stażu krótszym niż 1 rok. prace, przy których występuje najwyższy poziom ry-

29
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

zyka zawodowego. Dominowali robotnicy budowlani przy tym wzrost udziału, w ogólnej liczbie poszkodo-
robót stanu surowego i pokrewni – 12,5% (w ogólnej wanych, robotników budowlanych stanu surowego
liczbie poszkodowanych), kierowcy pojazdów – 8,6% i pokrewnych – o ponad 4 pkt. proc. Osoby repre-
oraz robotnicy budowlani robót wykończeniowych zentujące wymienione zawody przeważały również
i pokrewni – 5,6%. W stosunku do 2006 r. zauważa się wśród ofiar wypadków śmiertelnych.

Wykres 10. Poszkodowani w wypadkach Wykres 11. Poszkodowani w wypadkach


(wg wieku) (wg stażu pracy)

18 lat 19–29 30–39 40–49 50–59 60 lat mniej niż 1–2 lata 3–5 lat 6–8 lat 9–15 lat
i poniżej i powyżej 1 rok

2007 2006 2005 2007 2006 2005


2005

Poszkodowani w zbadanych przez inspektorów – 14,7% (poszkodowanych w wypadkach ogółem),


wypadkach byli zatrudniani najczęściej w zakładach kierowanie środkami transportu lub obsługa innych
należących do sekcji: przetwórstwo przemysłowe urządzeń ruchomych z własnym napędem – 12,7%,
– 32,1% (ogólnej liczby), budownictwo – 23,7%, han- praca narzędziami zmechanizowanymi i niezmecha-
del i naprawy – 9,2%, transport, gospodarka magazy- nizowanymi – 10,2%, jazda środkami transportu w roli
nowa i łączność – 6,5% oraz obsługa nieruchomości pasażera – 9,9%, obsługa maszyn – podawanie i od-
i firm – 5,9%. biór (materiałów, wyrobów i półwyrobów itp.) – 8,2%
oraz transport ręczny – 6,3%.
W 2007 r., podobnie jak w poprzednich okresach
sprawozdawczych, najwięcej zbadanych przez PIP Podobnie jak w poprzednich latach, niepokoi
wypadków miało miejsce przy produkcji – 23,6% fakt utrzymywania się wysokiego udziału – w ogól-
(ogółu zbadanych wypadków), na drogach publicz- nej liczbie zdarzeń – wypadków, które zdarzyły się
nych – 21,1%, na budowach nowych obiektów – 12,9% na drogach publicznych i placach budów. W przy-
oraz w miejscach prowadzenia rozbiórki, wyburzania padku dróg publicznych, gdzie urazom ulegają
i remontu starych obiektów budowlanych – 8%. pracownicy wszystkich branż i zawodów, a także
Wypadki zbiorowe miały miejsce najczęściej na inni uczestnicy ruchu drogowego, możliwości od-
drogach publicznych – 46,5% (zbadanych zdarzeń działywania prewencyjnego na pracodawców są
tej kategorii); w dalszej kolejności znalazły się: miej- ograniczone. Sprowadzają się one praktycznie do
sca produkcji – 10,9%, tereny budowy nowych egzekwowania przepisów prawa pracy, zwłaszcza
obiektów – 6,2%, miejsca prowadzenia rozbiórki, wy- w zakresie czasu pracy i profilaktycznych badań
burzania i remontu starych obiektów budowlanych lekarskich; istota problemu tkwi jednak w dużym
– 5,7%. nasileniu i niewłaściwej organizacji ruchu kołowego
Do urazów śmiertelnych także dochodziło najczę- oraz złym stanie dróg.
ściej na drogach publicznych – 23,9%, w miejscach
produkcji – 12%, na terenach budowy nowych Najwięcej wypadków śmiertelnych miało miej-
obiektów – 12%; w miejscach prowadzenia rozbiórki, sce podczas kierowania środkami transportu i przy
wyburzania i remontu starych obiektów budowlanych obsłudze innych urządzeń ruchomych z własnym
– 9,6% oraz w kopalniach – 7,1%. napędem – 137 ofiar (co 4 poszkodowany w wypad-
Czynności wykonywane w trakcie pracy, przy ku śmiertelnym), przemieszczania się (chodzenie,
których dochodziło najczęściej w 2007 r. do urazów bieganie, wchodzenie na, schodzenie z, wchodzenie
to: poruszanie się (chodzenie, bieganie, wchodzenie do itp.) – 104 oraz przy pracy narzędziami zmechani-
na, schodzenie z, wchodzenie do, wychodzenie z itp.) zowanymi i niezmechanizowanymi – 65.

30
BADANIE OKOLICZNOŚCI I PRZYCZYN WYPADKÓW PRZY PRACY

Wykres 12. Najczęściej poszkodowani wg zawodów w wypadkach ogółem (w %)

pracownicy usług ochrony

formierze odlewniczy, spawacze, blacharze, monterzy konstrukcji

mechanicy maszyn i urządzeń

robotnicy obróbki drewna, stolarze meblowi i pokrewni

elektrycy

kowale, hartownicy, ślusarze i pokrewni

robotnicy pomocniczy w górnictwie i budownictwie ogólnym

robotnicy budowlani robót wykończeniowych i pokrewni

kierowcy samochodów

robotnicy budowlani robót stanu surowego i pokrewni

0 2 4 6 8 10 12 14

2007 2006 2005

31
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 13. Najczęściej poszkodowani wg zawodów w wypadkach śmiertelnych


(w %)

robotnicy obróbki drewna, stolarze meblowi i pokrewni

operatorzy pojazdów wolnobieżnych i pokrewni

mechanicy maszyn i urządzeń

formierze odlewniczy, spawacze, blacharze, monterzy konstrukcji

górnicy i robotnicy obróbki kamienia

robotnicy budowlani robót wykończeniowych i pokrewni

kowale, hartownicy, ślusarze i pokrewni

elektrycy

robotnicy pomocniczy w górnictwie i budownictwie ogólnym

robotnicy budowlani robót stanu surowego i pokrewni

kierowcy samochodów

0 5 10 15 20
2007 2006 2005

32
BADANIE OKOLICZNOŚCI I PRZYCZYN WYPADKÓW PRZY PRACY

Wykres 14. Udział poszkodowanych w ogólnej liczbie wypadków


– wg miejsca zdarzeń wypadkowych (w %)

teren leśny

środki transportu lądowego

pod ziemią – kopalnia

miejsce konserwacji i napraw

miejsce magazynowania

teren budowy – obiekt rozbierany, burzony, remontowany

teren budowy – obiekt w budowie

tereny komunikacji publicznej

miejsce produkcji

0 5 10 15 20 25 30

2007 2006 2005

33
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 15. Udział poszkodowanych w liczbie wypadków śmiertelnych – wg czynności wykonywanych


przez poszkodowanych w chwili wypadku (w %)

operowanie przedmiotami (wiązanie, opasywanie, ściskanie,


skręcanie, mocowanie, zawieszanie, unoszenie itp.)

operowanie przedmiotami (branie do rąk, chwytanie, trzymanie,


umieszczanie – w poziomie)

jazda środkami transportu w roli pasażera

transport ręczny (podnoszenie, opuszczanie, ciągnięcie, pchanie,


przenoszenie itp.)

obecność człowieka w strefie zagrożenia

obsługiwanie maszyn (uruchamianie, zatrzymywanie, podawanie,


odbiór materiałów, wyrobów itp.)

prace narzędziami zmechanizowanymi i niezmechanizowanymi

poruszanie się – chodzenie, bieganie, wchodzenie na,


schodzenie z, wchodzenie do, wychodzenie z, itp.

kierowanie środkami transportu lub obsługiwanie innych


urządzeń ruchomych z własnym napędem

0 5 10 15 20 25

2007 2006 2005

Inspektorzy pracy szczegółowo analizują zdarze- W okresie sprawozdawczym wśród wydarzeń


nia prowadzące do urazów i na tej podstawie ustalają, powodujących wypadki dominowały: utrata kontroli
czy pracodawca zastosował adekwatne do przyczyn nad środkiem transportu lub obsługiwanym sprzę-
wypadków środki prewencyjne. tem ruchomym – 604 poszkodowanych ogółem,

34
BADANIE OKOLICZNOŚCI I PRZYCZYN WYPADKÓW PRZY PRACY

upadek osoby z wysokości na niższy poziom (ze


stałych elementów budynków – dachy, tarasy, okna W kategorii wypadków śmiertelnych zwraca uwagę
itp.; rusztowań, pomostów roboczych, drabin itp.) stosunkowo wysoki udział urazów związanych z poru-
– 437, uderzenie przez spadający czynnik (elementy szaniem się i obecnością w miejscu zagrożenia. Są
konstrukcji budynków, maszyn i urządzeń; materiały, to czynności, przy których o stopniu bezpieczeństwa
narzędzia itp.) – 239. decyduje przede wszystkim zachowanie pracujących.

Wykres 16. Poszkodowani w wypadkach ogółem – wg wydarzeń powodujących najwięcej urazów (w %)

wybuch

ześlizgnięcie się, upadek, załamanie się czynnika – na tym


samym poziomie

obecność człowieka w strefie zagrożenia

poślizgnięcie się, potknięcie się, upadek osoby – na tym samym


poziomie

pochwycenie lub odrzucenie osoby

utrata kontroli nad maszyną lub obrabianym materiałem

uderzenie przez upadający z góry czynnik (ześlizgnięcie się,


upadek, załamanie się czynnika)

upadek osoby z wysokości na niższy poziom

utrata kontroli nad środkiem transportu lub obsługiwanym


sprzętem ruchomym

0 5 10 15 20 25

2007 2006 2005

35
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 17. Poszkodowani w wypadkach śmiertelnych – wg wydarzeń powodujących najwięcej urazów


(w %)

poślizgnięcie się, potknięcie się, upadek osoby – na tym samym


poziomie

wciągnięcie w dół (ześlizgnięcie się, upadek, załamanie się


czynnika materiałowego – do dołu)

pochwycenie lub odrzucenie osoby

ześlizgnięcie się, upadek, załamanie się czynnika – na tym


samym poziomie

utrata kontroli nad maszyną lub obrabianym materiałem

wybuch

odchylenie związane z elektrycznością – porażenie prądem

obecność człowieka w strefie zagrożenia

uderzenie przez upadający z góry czynnik (ześlizgnięcie się,


upadek, załamanie się czynnika)

upadek osoby z wysokości na niższy poziom

utrata kontroli nad środkiem transportu lub obsługiwanym


sprzętem ruchomym

0 5 10 15 20 25 30

2007 2006 2005

36
BADANIE OKOLICZNOŚCI I PRZYCZYN WYPADKÓW PRZY PRACY

W stosunku do poprzednich okresów sprawoz- – niewyposażenie pracowników w środki ochro-


dawczych, w ogólnej strukturze wydarzeń prowadzą- ny indywidualnej lub niewłaściwy dobór tych
cych do urazów –– nie zaszły istotne zmiany. środków – 4,5%;
Podobna, jak w poprzednich latach, była również – niedostateczne przygotowanie zawodowe
struktura wydarzeń prowadzących do urazów śmier- pracownika, w tym brak wymaganych upraw-
telnych. nień kwalifikacyjnych – 4,4%;
y Przyczyny ludzkie
– nieprawidłowe zachowanie się pracownika,
W ogólnej liczbie ujawnionych przyczyn wypad-
w tym spowodowane: zaskoczeniem niespo-
ków znaczący udział miały przyczyny organizacyj-
dziewanym zdarzeniem – 13,8%, niedosta-
ne – 38,7%. Przyczyny ludzkie, definiowane jako
teczną koncentracją na wykonywanej czyn-
wynikające ze stanu psychofizycznego i zachowań
ności – 11,5%, lekceważeniem zagrożenia
człowieka, stanowiły 50%, a techniczne (związane
(brawurą, ryzykanctwem itp.) – 8,9%;
w szczególności ze stanem maszyn, urządzeń i na-
– niewłaściwe samowolne zachowanie się pra-
rzędzi oraz zastosowanych technicznych środków
cownika, w tym: wykonywanie czynności bez
ochronnych) – 11,3%.
usunięcia zagrożenia – 4,3%; wejście, wjecha-
nie w obszar zagrożony bez upewnienia się,
Natomiast struktura przyczyn wypadków śmier- że nie ma niebezpieczeństwa – 3,6%; prze-
telnych była następująca: organizacyjne – 40,3%, chodzenie, przejeżdżanie lub przebywanie
ludzkie – 51,2%, a przyczyny techniczne – 8,5%. Na w miejscach niedozwolonych – 3%;
układ ten wpłynął udział wypadków śmiertelnych – niewłaściwe posługiwanie się narzędziami
zaistniałych na terenach komunikacji publicznej; (urządzeniami), w tym: niewłaściwe ich za-
w omawianej grupie zdarzeń zwykle mniejszy jest bezpieczenie (niewyłączenie napięcia, nie-
udział przyczyn technicznych. zaciągnięcie hamulca itp.) – 2,5%; używanie
Do powtarzalnych przyczyn wypadków przy pra- narzędzi (urządzeń) nieodpowiednich do da-
cy należały: nej pracy – 1,7%, używanie narzędzi i obsługa
y Przyczyny techniczne urządzeń podczas przebywania osób w strefie
– brak lub niewłaściwy dobór oraz stan osłon zagrożenia – 1,7%;
i urządzeń ochronnych (zabezpieczeń m.in. – nieużywanie sprzętu ochronnego (środków
przed zetknięciem ze stwarzającymi zagroże- ochrony indywidualnej i zbiorowej) przez pra-
nia ruchomymi elementami maszyn, urządzeń cowników – 5,7%;
i narzędzi; uderzeniem przez wyrzucane sub- – stan psychofizyczny pracownika, niezapew-
stancje, materiały i przedmioty; wybuchem, niający bezpiecznego wykonywania pracy,
zetknięciem z powierzchniami o skrajnych w tym: spowodowany spożyciem alkoholu
temperaturach; porażeniem prądem elek- – 2,8%, zmęczeniem – 1,6%.
trycznym) oraz pozostałych środków ochrony
zbiorowej – 44,4% w grupie przyczyn tech-
nicznych; W wyniku kontroli, których celem było badanie
– niewłaściwa stateczność urządzenia (brak okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, in-
zabezpieczeń przed przewróceniem, zmianą spektorzy pracy wydali łącznie 3 332 decyzje, w tym
położenia itp.) – 11,5%; 416 wstrzymania prac – w związku z występowaniem
– niewłaściwe układy sterowania, elementy ste- bezpośrednich zagrożeń dla zdrowia i życia pracow-
rownicze, a także urządzenia sygnalizujące ników. Inspektorzy skierowali ponadto – w 1 237 wy-
powstawanie zagrożeń – 8,1%; stąpieniach pokontrolnych – łącznie 3 569 wniosków,
– niewystarczająca wytrzymałość czynnika ma- zalecając usunięcie stwierdzonych naruszeń prawa,
terialnego – 6,3%; w tym dotyczących uchybień mających wpływ na
– ukryte wady materiałowe – 5,9%; zaistnienie badanych wypadków. W związku z ujaw-
y Przyczyny organizacyjne nieniem wykroczeń przeciwko prawom pracownika,
– brak nadzoru nad pracownikami – 12,7%; inspektorzy nałożyli na 1 039 osób mandaty karne
– tolerowanie przez nadzór odstępstw od zasad na łączną kwotę 1,12 mln zł. Skierowali także 210
bezpiecznej pracy – 11,4%; wniosków do sądów grodzkich o ukaranie winnych
– brak lub niewłaściwe instrukcje bezpiecznej popełnienia wykroczeń.
pracy – 9,7%; W 35 przypadkach inspektorzy zawiadomili orga-
– dopuszczanie do wykonywania pracy pra- ny prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestęp-
cowników bez przeszkolenia lub niewłaściwie stwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę
przeszkolonych w zakresie bezpieczeństwa zarobkową.
i higieny pracy – 9,5%;

37
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 18. Struktura przyczyn wypadków śmiertelnych (w %)

wady materiałowe czynnika materialnego

niewłaściwe wykonanie czynnika materialnego (użycie mat.


zastępczych, niedotrzymanie wymag. parametrów techn. itp.)

niewłaściwa eksploatacja czynnika materialnego (brak napraw,


konserwacji itp.)

nieużywanie sprzętu ochronnego przez pracownika (środki


ochrony indywidualnej i zbiorowej itp.)

niewłaściwe posługiwanie się czynnikiem materialnym lub jego


brak (narzędzia, maszyny, materiały itp.)

niezapewniający bezpiecznego wykonywania pracy stan


psychofizyczny pracownika

niewłaściwa organizacja stanowiska pracy

wady konstrukcyjne lub niewł. rozwiązania techniczne


i ergonomiczne czynnika materiałowego

niewłaściwe, samowolne zachowanie się pracownika


(przebywanie w miejscach niedozwolonych, wyk. pracy bez
usun. zagrożenia itp.)

nieprawidłowe zachow. się pracownika, spowod. nieznajom.


zagrożenia, tempem pracy, brakiem przeszkolenia bhp itp.

niewłaściwa ogólna organizacja pracy

0 5 10 15 20 25 30 35

2007 2006 2005

38
BADANIE OKOLICZNOŚCI I PRZYCZYN WYPADKÓW PRZY PRACY

Wykres 19. Najczęstsze uchybienia w zakresie zgłaszania i rejestracji


zdarzeń wypadkowych – wg wielkości zatrudnienia (w %)

wprowadzanie zmian w miejscu wypadku bez uzgodnienia


z inspektorem pracy lub innym organem

nieterminowe sporządzenie statystycznej karty wypadku GUS

nieprawidłowe sporządzenie statystycznej karty wypadku GUS

niesporządzenie statystycznej karty wypadku GUS

niezarejestrowanie wszystkich wypadków

niezgłoszenie wypadku przez przełożonego


osoby poszkodowanej

zgłoszenie wypadku przez poszkodowanego


w odległym terminie

0 5 10 15

do 9 10–49 50–249 250 i więcej

39
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 20. Nieprawidłowości w zakresie prowadzenia postępowania powypadkowego


wg wielkości zatrudnienia (w %)

Rok 2007 Rok 2006

niezastosowanie przez pracodawcę środków


i wniosków profilaktycznych

ustalenie środków
i wniosków profilaktycznych
nieadekwatnych do przyczyn wypadku

nieokreślenie środków i wniosków


profilaktycznych

niedotrzymanie 5-dniowego terminu


zatwierdzenia protokołu powypadkowego
przez pracodawcę

brak w treści protokołu powypadkowego


informacji nt. przyczyn opóźnień
w dochodzeniu – przekroczenie
14 dni od zawiadomienia o wypadku

niewłaściwy skład zespołu powypadkowego

ustalenie innych przyczyn wypadku niż


wynikające
z analizy inspektora pracy

ustalenie tylko części przyczyn wypadku

ustalenie tylko okoliczności wypadku

przystąpienie do ustalania okoliczności


i przyczyn wypadku z nieuzasadnioną zwłoką

nieprzystąpienie do ustalania okoliczności


i przyczyn wypadku lub niesporządzenie
protokołu powypadkowego

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45

do 9 10–49 50–249 250 i więcej

40
BADANIE OKOLICZNOŚCI I PRZYCZYN WYPADKÓW PRZY PRACY

W 2007 r. kontynuowano kontrole przestrzegania sowych i wprowadzania nowych form oddziaływania


przez pracodawców przepisów rozporządzenia Rady prewencyjnego, w tym zwłaszcza opartych na ocenie
Ministrów z dnia 28 lipca 1998 r. w sprawie ustalania ryzyka zawodowego. Praktycznie każdy wypadek jest
okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz konsekwencją braku lub niewłaściwej oceny tego
sposobu ich dokumentowania, a także zakresu in- ryzyka; po każdym zdarzeniu wypadkowym powinna
formacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy mieć miejsce ponowna ocena, z uwzględnieniem me-
pracy. Kontrole przeprowadzono u 2 014 pracodaw- chanizmu prowadzącego do urazu oraz weryfikacja
ców, zatrudniających łącznie 536,6 tys. pracowników. przyjętych do stosowania środków prewencyjnych.
Przeanalizowano także 7 032 dokumentacje, w tym
dotyczące 444 zdarzeń nie uznanych za wypadki
W dokumentacji powypadkowej nie zawsze
przy pracy.
uwzględniane są wszystkie przyczyny, w tym o istot-
nym znaczeniu dla profilaktyki. Zespoły powypadko-
Jak wynika z kontroli PIP w 2007 r., skala niepra-
we miały problemy z rekonstrukcją mechanizmów
widłowości w zakresie przestrzegania postanowień
zdarzeń w układzie przyczynowo-skutkowym i iden-
ww. rozporządzenia utrzymywała się na poziomie
tyfikacją przyczyn. Wątpliwości budziły także dobór
zbliżonym do lat poprzednich.
i realizacja środków profilaktycznych. Pracodawcy
Nadal najwięcej nieprawidłowości dotyczyło
często poprzestawali na rozwiązaniach niewymaga-
sporządzania kart statystycznych GUS i zgłaszania
jących zbyt wysokich nakładów i nieprzynoszących
organom PIP wypadków przy pracy, głównie w mi-
trwałych efektów prewencyjnych.
kroprzedsiębiorstwach. W ocenie inspektorów, za-
sadniczymi przyczynami występowania ww. uchybień
są: brak znajomości wśród pracodawców przepisów W ocenie inspektorów PIP, opisanym zjawiskom
prawa pracy, niedoskonały – oparty na zlecaniu sprzyja niezadowalający poziom kultury bezpieczeń-
usług podmiotom spoza firmy – system realizacji stwa, deficyt stałych miejsc pracy, a także często nie-
w tej grupie firm zadań w dziedzinie bezpieczeństwa odczuwalne dla pracodawców skutki ekonomiczne
i higieny pracy. Na podstawie ustaleń inspektorów wypadków. Dochodzenia powypadkowe niejednokrot-
pracy można wywnioskować, że obowiązująca od nie traktowane są jedynie jako wymóg umożliwiający
kilku lat w Polsce nowa karta statystyczna wypadku poszkodowanym ubieganie się o świadczenia odszko-
GUS (odpowiadająca wymaganiom Biura Statystycz- dowawcze z ZUS, a nie jako procedura prowadząca do
nego Wspólnot Europejskich – Eurostat) ciągle spra- poprawy bezpieczeństwa pracy. U wielu pracodaw-
wia pracodawcom duże trudności. ców ocena ryzyka zawodowego ma często charakter
Tak jak w ostatnich latach, inspektorzy pracy czysto formalny i nie jest instrumentem prewencji.
ujawnili również wiele powtarzających się nieprawi- W związku z tym istnieje potrzeba kontynuacji kontroli
dłowości w prowadzonych przez pracodawców do- oraz działań prewencyjnych w zakładach charaktery-
chodzeniach powypadkowych. zujących się największym nasileniem zagrożeń wy-
W dalszym ciągu pracodawcy ujawniają jedynie padkowych (zwłaszcza budownictwo; wybrane działy
część przyczyn wypadków oraz niejednokrotnie przetwórstwa przemysłowego, m.in.: produkcja drew-
dokonują wyboru nieadekwatnych do tych przyczyn na i wyrobów z drewna, produkcja wyrobów z metali,
środków profilaktycznych. Wyniki kontroli wskazują przetwórstwo tworzyw sztucznych) – ze szczególnym
jednoczesnie, że pracodawcy nie ujawniają zwykle uwzględnieniem problematyki oceny ryzyka zawodo-
przyczyn technicznych i organizacyjnych, obawiając wego.
się – zdaniem inspektorów pracy – odpowiedzialności Państwowa Inspekcja Pracy nadal będzie upo-
za zaniedbania własne i podległych im osób kierują-
wszechniać, zwłaszcza w zakładach zatrudniających
cych pracownikami oraz konieczności inwestowania
poniżej 50 pracujących, informacje i materiały dot.
w poprawę warunków pracy. Najwięcej uchybień
zasad prowadzenia dochodzeń powypadkowych,
stwierdzono także i w tym przypadku w małych za-
kwalifikacji zdarzeń wypadkowych, treści przepisów
kładach.
prawnych, wzorów dokumentów.
Organizacjom pracodawców, związkom zawodo-
***
wym, pracownikom służby bhp, przedstawicielom
Wyniki kontroli, mających na celu badanie oko- nauki, a także mediom – udostępniane będą opraco-
liczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz ocenę wania analityczne nt. zbadanych przez PIP zdarzeń
działań zakładowych zespołów powypadkowych, wypadkowych, z uwzględnieniem m.in. problematyki
wskazują na konieczność kontynuowania dotychcza- społecznych kosztów wypadków przy pracy.

41
IV.
WYNIKI KONTROLI
UJĘTYCH
W PROGRAMIE
DZIAŁAŃ
DŁUGOFALOWYCH
NA LATA 2007–2009
(I ETAP REALIZACJI)

43
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PROGRAMIE DZIAŁAŃ DŁUGOFALOWYCH NA LATA 2007–2009

1. Przestrzeganie przepisów dotyczących również podkreślić, że częstą przyczyną stwierdzo-


wynagrodzeń i innych świadczeń nych nieprawidłowości jest niewłaściwe przygotowa-
ze stosunku pracy nie zakładowych służb finansowych (niewiedza, że
świadczenie przysługuje, niewłaściwa metoda nali-
W 2007 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 1 065 czania oraz pomyłki w obliczeniach, błędna interpre-
kompleksowych kontroli przestrzegania przepisów tacja przepisów).
prawa pracy przy wypłacie wynagrodzeń i innych
świadczeń pracowniczych. W kontrolowanych za- Jakkolwiek wyniki kontroli wskazują nadal na
kładach zatrudnionych było 123,2 tys. pracowników, wiele nieprawidłowości, to jednocześnie pozwalają
w tym prawie 57,1 tys. kobiet i 579 młodocianych. stwierdzić, że stan przestrzegania przepisów dot.
Analiza wyników kontroli wskazuje, że pracodaw- wypłaty wynagrodzenia za pracę stopniowo poprawia
cy najczęściej naruszali przepisy w zakresie wypłaty się (w 2007 r. ww. przepisy naruszyło 26% kontrolo-
wynagrodzenia za pracę (ponad 1/4 kontrolowanych) wanych pracodawców, a dwa lata wcześniej – ponad
oraz za pracę w godzinach nadliczbowych (29%), połowa). Na utrwalanie się pozytywnej tendencji
a także w zakresie wynagrodzenia za urlop wypo- miały niewątpliwie wpływ intensywne działania kon-
czynkowy bądź ekwiwalent za niewykorzystany urlop trolne Państwowej Inspekcji Pracy i konsekwentne
(30%). Szczegółowe dane porównawcze przedsta- stosowanie z całą surowością sankcji za popełnione
wiono na wykresach. wykroczenia.
Incydentalny charakter miały natomiast niepra-
widłowości dotyczące wypłaty świadczeń urlopo-
wych (1,4%), minimalnego wynagrodzenia (2,3%), Ze względu na skalę stwierdzonych naruszeń pra-
wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, za wa, a także ich społeczne skutki – PIP nadal będzie
który pracownik zachowuje prawo do wynagrodze- prowadzić kompleksowe kontrole dot. prawidłowości
nia (2,6%), odpraw emerytalnych lub rentowych wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosun-
(3%) oraz należności z tytułu podróży służbowej ku pracy. Obok działalności kontrolnej, kontynuowa-
(4,3%). ne będą działania promocyjne i poradnictwo służą-
ce upowszechnianiu wiedzy na temat ww. zagad-
Pracodawcy, tłumacząc zaistniałe nieprawidło- nień.
wości, zwłaszcza te szczególnie rażące, wskazują
na przyczyny natury ekonomicznej, w tym wysokie Informacja nt. wyegzekwowanych przez inspek-
koszty pracy. Trudno jednak uznać taką argumentację torów pracy należności pracowniczych zamiesz-
– naruszanie uprawnień pracowniczych nie może być czona jest w rozdziale VI „Efekty działalności kon-
usprawiedliwione żadnymi okolicznościami. Trzeba trolnej”.

Wykres 21. Struktura niewypłaconych należności

wynagrodzenie za pracę
13%
2%
3% dodatki do wynagrodzenia, w tym
4% wynagrodzenie za godziny nadliczbowe
4%
odprawy i odszkodowania dla osób
zwolnionych z przyczyn niedotyczących
pracownika
74%
wynagrodzenie za urlop i ekwiwalent
za niewykorzystany urlop

premie i nagrody

pozostałe należności

45
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 22. Naruszenia przepisów o wypłacie wynagrodzeń i innych świadczeń


(odsetek pracodawców naruszających przepisy)

Wynagrodzenie za godziny nadliczbowe


Wynagrodzenie za pracę
i inne dodatki
70 70

60 60

50 50

40 40

30 30

20 20

10 10

0 0
2005 2006 2007 2005 2006 2007

Wynagrodzenie (lub ekwiwalent) za urlop Premie i nagrody


50 12

10
40

8
30

20
4

10
2

0 0
2005 2006 2007 2005 2006 2007

Ekwiwalent za używanie własnej odzieży jako odzieży Odprawy i odszkodowania dla osób zwolnionych
roboczej i za jej pranie z przyczyn niedotyczących pracownika
35 10

30
8
25

20 6

15
4

10
2
5

0 0
2005 2006 2007 2005 2006 2007

46
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PROGRAMIE DZIAŁAŃ DŁUGOFALOWYCH NA LATA 2007–2009

2. Przestrzeganie przepisów stwierdzono u 48% kontrolowanych pracodawców, na-


o czasie pracy tomiast ewidencję czasu pracy nierzetelnie prowadziło
ponad 50% pracodawców. Skutkiem tego był brak
A. Kontrole ogólne rekompensat za pracę w godzinach nadliczbowych
– czasem wolnym od pracy lub dodatkowym wyna-
Kontrolami ukierunkowanymi na problematykę grodzeniem. Jak ustalili inspektorzy pracy, kierowcy
czasu pracy objęto 547 pracodawców z różnych „rekordziści” pracowali po 850 godzin nadliczbowych
branż, którzy zatrudniali łącznie 86 tys. pracowników, w roku. Bardzo często występowało – wyjątkowo groź-
w tym 33 tys. kobiet oraz 517 młodocianych. ne ze względów bezpieczeństwa – zjawisko skracania
Szczegółowe informacje nt. najczęściej stwier- 11-godzinnnego odpoczynku dobowego („rekordy” to
dzanych nieprawidłowości przedstawia wykres. skrócenie odpoczynku o 7 godzin 45 minut).
Najczęściej powtarzającą się nieprawidłowością, Pracodawcy jako przyczynę nieprawidłowo pro-
podobnie jak w latach poprzednich, było niezapew- wadzonej ewidencji czasu pracy kierowców wskazują
nienie pracownikom dnia wolnego wynikającego zazwyczaj specyficzny charakter ich pracy (poza
z pięciodniowego tygodnia pracy. W praktyce ozna- siedzibą zakładu). Okoliczność ta nie może w żad-
cza to, że pracownicy wykonywali pracę przez sześć nym wypadku zwalniać pracodawców z obowiązku
dni w tygodniu, przy czym praca w szóstym dniu rzetelnego prowadzenia ewidencji czasu pracy oraz
tygodnia była, wbrew obowiązującym przepisom, re- stosownego rekompensowania pracownikom ww.
kompensowana dodatkowym wynagrodzeniem, a nie pracy. Ustalenia inspektorów PIP jednoznacznie
dniem wolnym od pracy. Przyczyną tej nieprawidło- wskazują na dwa szczególnie negatywne zjawiska:
wości jest zbyt mała liczba zatrudnionych pracowni- y niewłaściwe używanie tachografów, w celu unie-
ków w stosunku do realnego zapotrzebowania. możliwienia pokazania prawidłowego czasu pra-
Liczne były nieprawidłowości dotyczące ewiden- cy kierowcy;
cjonowania czasu pracy. W trakcie czynności kontro- y nieinformowanie kierowców o obowiązujących
lnych inspektorzy stwierdzali nierzetelne prowadzenie ich przepisach dotyczących czasu pracy.
ewidencji czasu pracy (niewykazywanie faktycznej licz-
by przepracowanych godzin, nieuwzględnianie pracy C. Przestrzeganie przepisów o czasie pracy
w porze nocnej, czasu dyżurów pracowniczych). w bankach
Częstym uchybieniem było także nieprawidłowe
Kontrole czasu pracy w bankach przeprowadzono
określanie systemów i rozkładów czasu pracy, czy
u 166 pracodawców zatrudniających blisko 50 tys.
okresu rozliczeniowego. Inspektorzy pracy w czasie
pracowników, w tym ponad 35 tys. kobiet oraz 9
czynności kontrolnych stwierdzali albo brak odpo-
młodocianych.
wiednich zapisów w tym zakresie w regulaminach
Naruszenia prawa, stwierdzone podczas kon-
pracy, albo niezgodność między zapisami regulami-
troli, polegały przede wszystkim na nierzetelnym
nowymi a faktycznie wykonywaną pracą. Nieprawi-
prowadzeniu ewidencji czasu pracy – ponad połowa
dłowość tego rodzaju ujawniono u 38% kontrolowa-
skontrolowanych pracodawców oraz zatrudnianiu
nych pracodawców.
pracowników banków bez zachowania zasady
Kolejna grupa często stwierdzanych naruszeń
przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy – 60%
prawa to niezapewnienie nieprzerwanego dobowego
kontrolowanych pracodawców. W toku czynności
i tygodniowego odpoczynku. W przypadku odpoczyn-
kontrolnych inspektorzy pracy wykazywali niejedno-
ku dobowego nieprawidłowości stwierdzono u 32%
krotnie rozbieżności pomiędzy ewidencją czasu pracy
kontrolowanych pracodawców, natomiast 25% skon-
a innymi dokumentami wskazującymi na faktyczną
trolowanych pracodawców nie zapewniło pracowni-
liczbę przepracowanych godzin. Przyczyną takich nie-
kom właściwego odpoczynku tygodniowego.
prawidłowości jest zazwyczaj zbyt mała liczba zatrud-
nionych pracowników w stosunku do rzeczywistego
B. Przestrzeganie przepisów o czasie pracy
zapotrzebowania na pracę oraz wadliwe rozwiązania
kierowców
organizacyjne.
Kontrole czasu pracy kierowców przeprowadzono ***
u 193 pracodawców, zatrudniających ogółem ponad Jak już podkreślono, w ocenie inspektorów PIP,
22 tys. pracowników, w tym blisko 3,6 tys. kobiet oraz podstawową przyczyną naruszeń przepisów o czasie
82 młodocianych. pracy jest zatrudnianie zbyt małej liczby pracowników
W wyniku czynności kontrolnych inspektorzy pracy w stosunku do realnego zapotrzebowania. Takie za-
ujawnili naruszenia prawa polegające przede wszyst- trudnianie powoduje obniżenie kosztów ekonomicz-
kim na nieprawidłowym prowadzeniu dokumentacji nych, ale jednocześnie generuje pracę w godzinach
czasu pracy (nieokreślanie systemów czasu pracy, nadliczbowych, która zgodnie z obowiązującym
rozkładów czasu pracy i długości okresów rozliczenio- systemem prawa pracy nie może mieć charakteru
wych, nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy stałego i zaplanowanego; jej polecanie możliwe jest
– niewykazywanie faktycznie przepracowanego czasu jedynie w razie wyjątkowych i szczególnych potrzeb
pracy). Nieprawidłowe zapisy w regulaminach pracy pracodawcy. Z kontroli wynika ponadto, że w przy-

47
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 23. Czas pracy – naruszenia przepisów

prowadzenie ewidencji czasu pracy

zatrudnianie pracowników w niedziele i święta bez zapewnienia


dnia wolnego w innym terminie lub dodatkowego wynagrodzenia

zatrudnianie pracowników w niedziele i święta bez zapewnienia


raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy

zapewnianie pracownikom odpowiedniego tygodniowego


odpoczynku

zatrudnianie pracowników powyżej dopuszczalnego –


przeciętnego limitu godzin nadliczbowych w tygodniu

zatrudnianie pracowników z zachowaniem dobowej normy czasu


pracy

zapewnianie pracownikom 11-godzinnego dobowego


odpoczynku

zatrudnianie pracowników z zachowaniem tygodniowej normy


czasu pracy

rzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy

zapewnianie pracownikom dni wolnych za pracę w dniu wolnym


wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w
przyjętym okresie rozliczeniowym

% pracodawców naruszających przepisy 0 20 40 60 80

2007 2006 2005

48
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PROGRAMIE DZIAŁAŃ DŁUGOFALOWYCH NA LATA 2007–2009

padku wystąpienia nadgodzin – praca taka nie jest – 44% oraz od 10 do 49 pracowników – 36%). Skon-
w żaden sposób rekompensowana. Z tych przyczyn, trolowano 1 273 sztuki sprzętu do tymczasowej pracy
również w latach następnych PIP będzie prowadzić na wysokości: w tym 22% stanowiły drabiny, 58%
kontrole czasu pracy, ze szczególnym zwróceniem – rusztowania, 7% – wejścia z wykorzystaniem lin
uwagi na ewidencjonowanie i rekompensowanie oraz sprzęt do ustalania pozycji pracownika (uprzęże,
pracy w godzinach nadliczbowych. ławeczki, linowe urządzenia krzesełkowe, zespoły ko-
twiczące itp.), a 13% – pozostały sprzęt do tymczaso-
wej pracy na wysokości. Podczas kontroli ustalono,
3. Kontrole przestrzegania że aż 81% pracodawców eksploatujących rusztowania
wymagań minimalnych w odniesieniu udostępniło pracownikom sprzęt, który nie spełniał
minimalnych wymagań bhp. Podobnie postąpiło 72%
do maszyn i urządzeń technicznych
pracodawców eksploatujących wejścia z wykorzy-
(zakłady użytkujące sprzęt staniem lin i sprzęt do ustalania pozycji pracownika;
do tymczasowej pracy na wysokości) 62% pracodawców eksploatujących drabiny oraz
39% pracodawców eksploatujących pozostały sprzęt
Kontrole spełniania przez sprzęt do tymczasowej do tymczasowej pracy na wysokości. Większość
pracy na wysokości (pomosty robocze, wejścia z wy- kontrolowanych pracodawców nie dokonała udo-
korzystaniem lin, drabiny, rusztowania itp.) minimal- kumentowanego przeglądu użytkowanego sprzętu
nych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i hi- do tymczasowej pracy na wysokości pod względem
gieny pracy przeprowadzono u 501 pracodawców, spełniania minimalnych wymagań (56%) oraz nie do-
zatrudniających 35 tys. pracowników. Były to głównie konała oceny ryzyka zawodowego występującego na
małe i średnie zakłady pracy (od 1 do 9 pracowników stanowiskach, na których jest on użytkowany (73%).

Wykres 24. Spełnianie minimalnych wymagań bhp – sprzęt do tymczasowej pracy na wysokości
– naruszenia przepisów

poddanie pracowników badaniom lekarskim stwierdzającym brak


przeciwwskazań do pracy na wysokości

poddanie pracowników szkoleniom bhp uwzględniającym


zagrożenia związane z pracą na wysokości

dokonanie oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy

wyposażenie eksploatowanych przenośnych drabin w urządz.


przeciwpoślizgowe lub w rozwiązania o równoważnej skuteczności

przeprowadzanie wstępnych kontroli sprzętu przed oddaniem go


do eksploatacji

wyposażenie liny roboczej w ruchomy system zabezpieczenia


pracownika przed upadkiem, który podąża za jego ruchami
wyposażenie liny roboczej w bezpieczne środki wejścia i zejścia
oraz w samoblokujący się system zapobiegający upadkowi
pracownika w przypadku utraty kontroli nad swoimi ruchami

przeprowadzanie okresowych kontroli sprzętu

rejestrowanie wyników kontroli sprzętu

wyposażenie eksploatowanych rusztowań w urządzenia


ochronne

% pracodawców naruszających przepisy 0 20 40 60 80

Należy zaznaczyć, że aż 21% pracodawców dopu- minimalnych wymagań. Wśród nich najwięcej było
ściło swoich pracowników do pracy bez wymaganych rusztowań oraz wejść z wykorzystaniem lin i sprzętu
szkoleń bhp, mimo że z eksploatacją sprzętu do tym- do ustalania pozycji pracownika – odpowiednio 70%
czasowej pracy na wysokości wiążą się bardzo duże i 60%, a stosunkowo najmniej (chociaż skala zjawiska
zagrożenia. jest duża) drabin i pozostałego sprzętu do tymcza-
Ponad połowa skontrolowanego sprzętu do tym- sowej pracy na wysokości – odpowiednio 48% i 30%.
czasowej pracy na wysokości (59%) nie spełniała Należy zaznaczyć, że doprowadzenie tego sprzętu

49
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

do minimalnych wymagań w wielu przypadkach nie staje się poważny. Bardzo często prowadzone prace,
stanowiło dużego problemu. W szczególności przy pomimo iż należą do szczególnie niebezpiecznych,
rusztowaniach często sprowadzało się to do uzupeł- nie są nadzorowane bądź nadzór pełnią osoby o nie-
nienia brakujących poręczy ochronnych, pomostów wystarczających kwalifikacjach i wiedzy. Powoduje
roboczych lub wykonania odpowiedniej liczby ko- to samowolne działania pracowników, którzy nie
twień. przestrzegają elementarnych przepisów i zasad bhp
oraz lekceważą występujące zagrożenia. Problemu
nie rozwiązuje także powierzenie zadań służby bhp
Należy podkreślić, że w zakładach pracy – szcze- specjaliście spoza zakładu pracy, gdyż jego rola,
gólnie małych – prace z użyciem sprzętu do tymcza- w wielu przypadkach, ogranicza się do przeprowa-
sowej pracy na wysokości prowadzone są tak długo dzenia wstępnych szkoleń pracowników i dostarcze-
aż nastąpi jego uszkodzenie. Niestety, takie uszko- nia pracodawcy wymaganych przepisami dokumen-
dzenia bardzo często wiążą się z wypadkami osób tów. Służby te nie dokonują na bieżąco kontroli wa-
eksploatujących sprzęt. runków pracy. Nie bez znaczenia jest chęć obniżenia
kosztów związanych z wykonywaniem działalności
Najczęściej stwierdzane przez inspektorów pracy i skrócenia czasu trwania prac oraz przeświadczenie
nieprawidłowości przedstawiono na wykresie. uczestników procesu budowlanego, że w warunkach
Duża skala nieprawidłowości jest skutkiem braku budowy, gdzie sprzęt jest wielokrotnie montowany,
działań dostosowawczych do wymagań minimal- demontowany i przenoszony w inne miejsce można
nych lub ich ograniczonego zakresu. Dostosowanie stosować rozwiązania prowizoryczne.
do minimalnych wymagań użytkowanego przez
pracowników sprzętu do tymczasowej pracy na Skala i rodzaj stwierdzonych nieprawidłowości
wysokości często jest niemożliwe i wiąże się z jego wskazują na potrzebę:
wycofaniem z eksploatacji, a zakup nowego stanowi y kontynuowania kontroli spełniania minimalnych
znaczący wydatek. Pracodawcy jako podstawową wymagań przez sprzęt do tymczasowej pracy na
przyczynę nieprawidłowości wskazują najczęściej wysokości również podczas kontroli z zakresu
brak środków finansowych potrzebnych na zakup bhp na budowach;
nowych lub wymianę zużytych elementów rusztowań y podjęcia działań informacyjnych w szkołach za-
wpływających na bezpieczeństwo oraz wysokie kosz- wodowych i technikach budowlanych, celem pod-
ty wprowadzania w pełni bezpiecznych rozwiązań niesienia świadomości przyszłych pracowników
technicznych i nowoczesnego sprzętu do pracy na i pracodawców o prawach i obowiązkach wynika-
wysokości. W związku z powyższym pracodawcy, jących ze stosunku pracy, a także o zagrożeniach
którzy podjęli działania, ograniczyli się do usunięcia związanych z pracą na wysokości i sposobach ich
najmniej uciążliwych finansowo uchybień. Pozostawili minimalizowania;
natomiast nieprawidłowości wymagające większego y intensyfikacji działań promocyjnych, upowszech-
zaangażowania finansowego i organizacyjnego. Inne niających wśród jak najszerszego grona praco-
przyczyny to: terminy narzucane przez inwestorów dawców i pracowników problematykę minimal-
(powodujące brak czasu na montaż rusztowań po- nych wymagań, także przy wykorzystaniu środ-
siadających wszystkie wymagane elementy); bardzo ków masowego przekazu.
duża rotacja pracowników, zniechęcająca pracodaw-
ców do inwestowania w ich szkolenie i podnoszenie
kwalifikacji, z jednoczesnym brakiem na rynku pracy 4. Wzmożony nadzór w zakładach różnych
osób z odpowiednimi kwalifikacjami oraz duża kon- branż charakteryzujących się największym
kurencja wymuszająca zmniejszanie kosztów prowa- nasileniem zagrożeń zawodowych
dzenia działalności.
Wysoce niezadowalający stopień bezpieczeństwa Z wieloletnich doświadczeń wynika, że systema-
pracy z wykorzystaniem sprzętu do tymczasowej tyczne działania kontrolne w zakładach charakteryzu-
pracy na wysokości wynika także – jak podkreślają jących się największym nasileniem zagrożeń zawo-
inspektorzy – z niedbalstwa pracodawców, pracowni- dowych pozwalają w dłuższym przedziale czasowym
ków oraz – co budzi największy niepokój – służb bhp. osiągnąć poprawę warunków pracy. W programie
Istotny tutaj jest brak nadzoru nad pracownikami bądź długofalowym na lata 2007–2009 wzmożonym nad-
tolerowanie przez nadzór zagrożeń wynikających np. zorem objęto 76 zakładów, w tym 37 zakładów które
z nieprawidłowo zmontowanego rusztowania. O ile były objęte wzmożonym nadzorem również w latach
na dużych budowach, o rozbudowanej strukturze or- 2004–2006. Są to zakłady pracy różnych branż,
ganizacyjnej, nieprawidłowości związanych z użytko- w których szczególnie duże ryzyko zawodowe wyraża
waniem sprzętu do tymczasowej pracy na wysokości się wysokimi przekroczeniami norm czynników szko-
w stosunku do ogólnej liczby tego sprzętu jest niewie- dliwych dla zdrowia, znaczną liczbą chorób zawodo-
le, to przy niewielkich przedsięwzięciach problem ten wych oraz wysokimi wskaźnikami wypadkowości.

50
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PROGRAMIE DZIAŁAŃ DŁUGOFALOWYCH NA LATA 2007–2009

W warunkach zagrożenia czynnikami związanymi łecznych o podwyższenie składek na ubezpieczenie


ze środowiskiem pracy i jej uciążliwością, a także wypadkowe o 100%.
czynnikami mechanicznymi związanymi z maszy- W roku sprawozdawczym w omawianych za-
nami szczególnie niebezpiecznymi, zatrudnionych kładach zarejestrowano 108 chorób zawodowych,
było ponad 24,1 tys. osób. W większości zakładów w tym 87 (81%) u emerytów i rencistów. Dominują:
pracownicy byli narażeni na działanie kilku czynników pylica płuc – 61 przypadków (w tym 53 w kopalniach
szkodliwych jednocześnie. węgla kamiennego), uszkodzenie słuchu – 21, zespół
W zakładach objętych wzmożonym nadzorem wibracyjny – 7, przewlekłe choroby oskrzeli – 2.
w 2007 r. zarejestrowano 1 724 wypadki przy pracy, Roczny wskaźnik zachorowalności (liczba chorób
w tym 1 śmiertelny oraz 14 wypadków powodujących zawodowych na 100 tys. zatrudnionych) wyniósł
ciężkie uszkodzenie ciała. Wskaźnik częstości wy- 176 i był również znacznie wyższy od wskaźnika dla
padków w zakładach objętych wzmożonym nadzorem całej gospodarki. Pracownikom przyznano 20 rent
przewyższał ponad trzykrotnie wskaźnik dla całej z tytułu wypadków przy pracy, 5 rent z tytułu chorób
gospodarki i wynosił w 2007 r. – 28. W odniesieniu do zawodowych oraz 150 rent z tytułu ogólnego stanu
3 pracodawców, u których stwierdzono wzrost liczby zdrowia.
wypadków oraz niewykonanie decyzji dotyczących W zakładach objętych wzmożonym nadzorem
m.in. zmniejszenia oddziaływania na pracowników w 2007 r. przeprowadzono 172 kontrole. Najczęściej
czynników szkodliwych dla zdrowia, inspektorzy pra- stwierdzane podczas kontroli nieprawidłowości przed-
cy skierowali wnioski do Zakładu Ubezpieczeń Spo- stawiono na wykresie.

Wykres 25. Zakłady charakteryzujące się największym nasileniem zagrożeń zawodowych


– naruszenia przepisów

prowadzenie i organizacja transportu wewnątrzzakładowego

magazynowanie i składowanie

stanowiska i procesy pracy

ocena ryzyka zawodowego

eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych

organizacja pracy

stan budynków i pomieszczeń pracy

zatrudnianie pracowników w warunkach narażenia na działanie


czynników szkodliwych

dostosowanie maszyn i urządzeń technicznych do wymogów bhp

% zakładów, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40 50

W 71 zakładach funkcjonowała służba bhp, a w 41 szczególnych wymagań związanych z narażeniem


zakładach – społeczna inspekcja pracy. Komisję bez- pracowników na hałas. Problemem pozostaje na-
pieczeństwa i higieny pracy powołano we wszystkich dal aktualizacja dokonanej oceny, zwłaszcza po wy-
zakładach, na których spoczywał taki obowiązek, ale padkach przy pracy, przeprowadzonej modernizacji
w 4 zakładach komisja nie dokonała nawet przeglądu lub wymianie parku maszynowego, a także po doko-
stanowisk pracy. naniu ponownych pomiarów czynników szkodliwych
Wszyscy kontrolowani pracodawcy przeprowa- dla zdrowia, które wskazywały na przekroczenie
dzili ocenę ryzyka zawodowego, ale w 16 zakła- NDN (hałasu, wibracji) lub NDS (np. przemysłowych
dach ocena ryzyka zawodowego była niepełna, nie pyłów zwłókniających). Często nie przestrzegano
uwzględniała wszystkich stanowisk pracy i wszyst- także zasady, by weryfikować ją po każdym zda-
kich zagrożeń, np. wynikających z wystąpienia rzeniu wypadkowym lub wprowadzonej zmianie
atmosfery wybuchowej na stanowiskach pracy oraz technologii. Taki stan rzeczy nie pozwala prawidło-

51
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

wo identyfikować i oceniać nowych zagrożeń na Obok poważnych problemów – dot. bezpieczeń-


stanowiskach pracy oraz podejmować właściwych stwa pracy – związanych z procesami technologicz-
środków zapobiegawczych. Należy też podkreślić, nymi, występują również nieprawidłowości wynikają-
że wiele działań korygujących w tym zakresie wyni- ce ze złej organizacji pracy, lekceważenia zagrożeń
kało z realizacji decyzji pokontrolnych inspektorów oraz braku nadzoru. Stwierdzano także niski poziom
pracy. wiedzy i świadomości zagrożeń wśród kadry kierow-
W 5 zakładach nie realizowano wniosków profilak- niczej i pracowników, pomimo spełnienia formalnego
tycznych zawartych w protokołach powypadkowych. obowiązku posiadania zaświadczeń z odbytych szko-
Natomiast w 9 nie przeprowadzono analizy wypad- leń. Ważną przyczyną stwierdzanych nieprawidłowo-
ków przy pracy. Z oceny dokumentacji powypadko- ści jest również tolerowanie przez osoby z dozoru nie-
wej dokonanej przez kontrolujących wynika m.in., że właściwych metod pracy i złego stanu technicznego
formułowane wnioski profilaktyczne nie były adekwat- maszyn i urządzeń.
ne do przyczyn i okoliczności wypadków.
Dużym problemem w kontrolowanych zakładach
Zwiększona częstotliwość kontroli pozwala na
jest niewywiązywanie się pracodawców z obowiązku
wyeliminowanie tych nieprawidłowości i zmusza
dostosowania maszyn do minimalnych wymagań
pracodawców do zwiększenia zainteresowania spra-
(50%). Najczęściej brak jest urządzeń chroniących
wami warunków pracy. Jest to szczególnie widoczne
przed dostępem do stref niebezpiecznych, co generu-
w firmach objętych wzmożonym nadzorem przez
je wiele wypadków przy pracy.
okres kilku lat.
Sygnalizowane przez pracodawców ogranicze-
nia finansowe, wskazywane jako główna przyczyna
nieprawidłowości związanych z niedostosowaniem Mając powyższe na uwadze, działania kontrolne
maszyn i urządzeń do wymogów bhp, przekładają się wspierane przedsięwzięciami profilaktyczno-promo-
także na stan obiektów i pomieszczeń pracy. cyjnymi będą kontynuowane w tej grupie zakładów.

52
V.
WYNIKI
KONTROLI
UJĘTYCH
W PLANIE
ROCZNYM

53
54
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

1. Kontrola legalności zatrudnienia 9prowadzenia agencji zatrudnienia zgodnie z wa-


runkami określonymi w przepisach o promocji
A. Kontrole ogółem zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Zadania Państwowej Inspekcji Pracy przejęte od
Od 1 lipca 2007 r., na mocy ustawy z dnia 13 kwiet- 1 lipca 2007 r. obejmują ponadto ściganie wykro-
nia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, kontrole czeń, wynikających z ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r.
legalności zatrudnienia, w tym legalności zatrudnie- o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
nia cudzoziemców, są prowadzone przez Państwową oraz udział w postępowaniu w tych sprawach w cha-
Inspekcję Pracy. Kontroli Państwowej Inspekcji Pracy rakterze oskarżyciela publicznego.
w tym zakresie podlegają pracodawcy oraz przedsię-
biorcy, niebędący pracodawcami – na rzecz których W 2007 r. inspektorzy pracy przeprowadzili łącz-
jest świadczona praca przez osoby fizyczne, w tym nie prawie 12,2 tys. kontroli w zakresie legalności
przez osoby wykonujące na własny rachunek działal- zatrudnienia. W tej liczbie przeprowadzono:
ność gospodarczą. – 11,8 tys. kontroli obejmujących tematykę legalno-
Do nowych zadań Państwowej Inspekcji Pracy ści zatrudnienia i innej pracy zarobkowej;
należy: – 770 kontroli legalności zatrudnienia, innej pracy
y kontrola legalności zatrudnienia, innej pracy za- zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cu-
robkowej i wykonywania działalności; dzoziemców;
y kontrola legalności zatrudnienia, innej pracy za- – 240 kontroli przestrzegania przez agencje zatrud-
nienia przepisów ustawy o promocji zatrudnienia
robkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo-
i instytucjach rynku pracy;
ziemców;
– 542 kontrole przestrzegania przepisów dotyczą-
y kontrola przestrzegania obowiązku:
cych zatrudniania pracowników, w tym pracowni-
9informowania powiatowych urzędów pracy o za-
ków sezonowych.
trudnieniu bezrobotnego lub powierzeniu mu
wykonywania innej pracy zarobkowej, Kontrolami objęto prawie 12 tys. podmiotów,
9informowania powiatowych urzędów pracy w których świadczyło pracę blisko 800 tys. osób,
przez bezrobotnych o podjęciu zatrudnienia, w tym 80 tys. – na podstawie umów cywilnopraw-
innej pracy zarobkowej lub działalności, nych i 4,4 tys. osób wykonujących na własny rachu-
9opłacania składek na Fundusz Pracy, nek działalność gospodarczą.
9dokonania wpisu do rejestru agencji zatrud- Ponad połowa kontroli dotyczyła małych firm,
nienia działalności, której prowadzenie jest w których pracowało do 9 osób (58% kontroli).
uzależnione od uzyskania wpisu do tego re- Strukturę branżową skontrolowanych zakładów
jestru, przedstawia wykres.

Wykres 26. Branżowa struktura skontrolowanych zakładów

5% handel i naprawy
3%
4%
4% przetwórstwo przemysłowe
32%
6% budownictwo

6% obsługa nieruchomości
hotele i restauracje

17% działalność usługowa


23% transport i składowanie

rolnictwo i łowiectwo
pozostałe

Skontrolowano legalność zatrudnienia ponad no w więcej niż połowie kontrolowanych podmiotów


100 tys. osób, w tym prawie 3,5 tys. cudzoziem- (53% kontroli). W co czwartym ujawniono nielegal-
ców. Kontrole z zakresu opłacania składek na Fun- ne zatrudnienie lub nielegalne powierzenie innej
dusz Pracy objęły przeszło 200 tys. osób. Szcze- pracy zarobkowej, w co piątym zaś stwierdzono
gółowe dane dot. kontroli legalności zatrudnienia wg nieopłacanie lub nieterminowe opłacanie składek
województw przedstawia mapa 2. na Fundusz Pracy.
Nieprawidłowości dotyczące legalności zatrud- Wśród skontrolowanych agencji zatrudnienia 7%
nienia oraz przestrzegania przepisów ustawy o promo- prowadziło działalność nielegalnie. Nielegalne wy-
cji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stwierdzo- konywanie pracy przez cudzoziemców stwierdzono

55
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

w co dziewiątym podmiocie zatrudniającym cudzo- łowano w nich ponad 11,7 tys. wniosków zobo-
ziemców i w co czwartym – zatrudniającym cudzo- wiązujących do usunięcia nieprawidłowości, któ-
ziemców, wobec których wymagane było zezwolenie re dotyczyły 94,2 tys. osób świadczących pracę
na pracę. w kontrolowanych podmiotach. Dominowały wnios-
ki w kwestii odbierania przez pracodawcę pisem-
W wyniku kontroli legalności zatrudnienia ins- nych oświadczeń o pozostawaniu lub niepozostawa-
pektorzy pracy skierowali wystąpienia do prawie niu w rejestrze bezrobotnych (34%). Szczegółowe
6,5 tys. pracodawców i przedsiębiorców. Sformu- dane przedstawia wykres.

Mapa 2. Odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenia ustawy o promocji zatrudnienia


i instytucjach rynku pracy

Kontrolując problematykę legalności zatrudnienia, przypadkach orzeczono grzywny na łączną sumę


inspektorzy pracy ujawnili prawie 4 tys. wykroczeń, 1,54 mln zł – średnia kwota grzywny wyniosła po-
które zostały popełnione przez 2081 pracodawców nad 1660 zł, a wobec 22 obwinionych orzeczono
i 1164 osoby wykonujące pracę. Szczegółowe dane karę nagany);
dot. zakresu przedmiotowego wykroczeń przedsta- – zastosowali 1193 środki oddziaływania wycho-
wia wykres. wawczego na podstawie art. 41 Kodeksu wykro-
W stosunku do sprawców wykroczeń inspektorzy: czeń;
– nałożyli grzywny w drodze 355 mandatów kar- – w 111 przypadkach skierowali do prokuratury
nych na łączną kwotę 439,5 tys. zł (średnia wyso- zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przes-
kość grzywny to 1238 zł); tępstwa. Dominowały sprawy dotyczące fałszo-
– do sądów grodzkich skierowali 1697 wniosków wania dokumentów (23 przypadki) oraz utrud-
o ukaranie (do 31 marca 2008 r. sądy wydały niania bądź udaremniania inspektorom pracy
rozstrzygnięcia w 961 sprawach, przy czym w 929 wykonywania czynności służbowych (22).

56
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Realizując obowiązki określone w ustawie o Pań- – 1369 przypadków, Zakładu Ubezpieczeń Społecz-
stwowej Inspekcji Pracy oraz w porozumieniach nych – 914 i urzędów skarbowych – 154. Ponadto
zawartych przez Głównego Inspektora Pracy, w dru- o każdym przypadku skierowania wniosku o uka-
gim półroczu 2007 r. w 3141 przypadkach za- ranie do sądu w związku z popełnieniem wykro-
wiadomiono właściwe organy władzy i organy czenia dotyczącego opłacania składek na Fundusz
nadzoru nad warunkami pracy o naruszeniach Pracy, informowano jako pokrzywdzonego Depar-
przepisów w zakresie legalności zatrudnienia. tament Funduszy Ministerstwa Pracy i Polityki Spo-
Dominowały powiadomienia kierowane do starostów łecznej.

Wykres 27. Zakres przedmiotowy wniosków w wystąpieniach

prowadzenie agencji zatr. zgodnie z war. określonymi 337


w przepisach o promocji zatr. i instytucjach rynku pracy

zgodność rodzaju umowy 487


z charakterem świadczonej pracy

potwierdzanie na piśmie umów o pracę 922

powiadamianie powiat. urzędu pracy o zatr. osoby


zarejestr. jako bezrobotna lub powierzeniu jej 1306
wyk. innej pracy zarobkowej

opłacanie składek na Fundusz Pracy 1700

zgłaszanie do ubezpieczenia społecznego osób


1727
zatrudnionych lub wykonujących inną pracę zarobkową

odbieranie przez pracodawcę pisemnych oświadczeń


o pozostawaniu lub niepozostawaniu w rejestrze bezrobotnych 4032

liczba wniosków 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 4500

Wykres 28. Zakres przedmiotowy wykroczeń

pozostałe

zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach,


w których powinna być zawarta umowa o pracę

potwierdzanie na piśmie umów o pracę

opłacanie składek na Fundusz Pracy

zatrudnienie lub powierzenie wyk. innej pracy zarobkowej


bezrobotnemu bez zawiadomienia pow. urzędu pracy

podjęcie zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności


przez bezrobotnego bez zawiadomienia pow. urzędu pracy

% wykroczeń 0 10 20 30

W 2007 r. inspektorzy pracy w 211 przypadkach B. Kontrole legalności zatrudnienia i innej


prowadzili wspólne kontrole w zakresie legalności pracy zarobkowej
zatrudnienia z innymi organami nadzoru i kontroli.
W 80 przypadkach przeprowadzono wspólną kontro- W roku 2007 inspektorzy pracy przeprowadzili
lę z Policją, w 52 – ze Strażą Graniczną i w 19 – ze 11,8 tys. kontroli w zakresie legalności zatrudnienia
Służbą Celną. Poza tym w 340 przypadkach miały i innej pracy zarobkowej. Kontrolami objęto ponad
miejsce kontrole na wniosek organu współdziałające- 11,6 tys. podmiotów, w których wykonywało pracę
go. Przeważały wnioski powiatowych urzędów pracy 747,6 tys. osób. Wśród podmiotów kontrolowanych
(72 kontrole), urzędów skarbowych (63), Policji (51) dominowały firmy, w których pracowało do 9 osób
oraz wojewódzkiego urzędu pracy (39). (58% kontroli).

57
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Nieprawidłowości dotyczące legalności zatrud- bez powiadomienia o tym właściwego powiatowego


nienia oraz przestrzegania przepisów ustawy o pro- urzędu pracy oraz zatrudnienie lub powierzenie wy-
mocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stwier- konywania innej pracy zarobkowej bezrobotnemu
dzono w ponad połowie kontrolowanych podmiotów. bez zawiadomienia właściwego powiatowego urzędu
W 3050 kontrolowanych podmiotach inspektorzy pracy.
pracy ujawnili nielegalne zatrudnienie lub niele-
galną inną pracę zarobkową tj. zatrudnienie przez Najwięcej przypadków nielegalnego zatrudnie-
pracodawcę osoby bez potwierdzenia na piśmie nia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej stwier-
w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy dzono w podmiotach prowadzących działalność
i jej warunków, niezgłoszenie osoby zatrudnionej w branżach: handel i naprawy – 944 jednostki
lub wykonującej inną pracę zarobkową do ubezpie- (31%), przetwórstwo przemysłowe – 751 (25%) oraz
czenia społecznego, podjęcie przez bezrobotnego budownictwo – 550 (18%).
zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności

Wykres 29. Podmioty, w których ujawniono nielegalne zatrudnienie


lub inną nielegalną pracę zarobkową – wg branż

handel i naprawy

rolnictwo i łowiectwo

budownictwo

przetwórstwo przemysłowe

hotele i restauracje

% podmiotów w danej branży naruszających przepisy 0 10 20 30 40

Analiza przypadków nielegalnego zatrudnienia urzędu pracy. We wskazanej liczbie obowiązku po-
lub nielegalnej innej pracy zarobkowej w ramach po- wiadomienia nie dopełniło 736 osób pobierających
szczególnych branż wykazała występowanie niepra- zasiłek dla bezrobotnych.
widłowości w co trzecim kontrolowanym podmiocie
należącym do sekcji gospodarki hotele i restauracje
Najczęściej ujawniane nieprawidłowości z zakre-
oraz w co czwartym podmiocie z następujących sek-
su legalności zatrudnienia to:
cji: budownictwo, przetwórstwo przemysłowe, rolnic-
– niezgłoszenie lub nieterminowe zgłoszenie do
two i łowiectwo oraz handel i naprawy. Szczegółowe
ubezpieczenia społecznego – stwierdzono w 2184
dane przedstawia wykres. Województwa, w których
skontrolowanych podmiotach, łączna kwota nie-
najczęściej stwierdzano takie przypadki to: śląskie
opłaconych składek wyniosła ponad 12 mln zł
(12%), wielkopolskie (11%) i dolnośląskie (8%).
(dot. 2959 osób), natomiast obowiązku zgłosze-
Najbardziej godzące w prawa pracownicze
nia nie dopełniono wobec 717 osób;
formy nielegalnego zatrudnienia to zatrudnienie
– zatrudnienie bez zawarcia pisemnej umowy o pra-
bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym termi-
cę – ujawniono u 8% skontrolowanych praco-
nie rodzaju umowy o pracę i jej warunków lub
dawców;
niezgłoszenie osoby wykonującej pracę do ubez-
– zawieranie umów cywilnoprawnych w warun-
pieczenia społecznego – 1299 kontrolowanych pod-
kach, w których powinna być zawarta umowa
miotów. Ogółem ujawniono 4306 nieprawidłowości.
o pracę – ujawniono w 460 skontrolowanych
Najwięcej osób zatrudnionych bez potwierdzenia
podmiotach.
umowy o pracę na piśmie lub bez zgłoszenia do
ubezpieczenia społecznego wykazano w wojewódz-
twach: wielkopolskim (565), śląskim (484) i dolnoślą- Zdecydowanie negatywnie należy również oce-
skim (353). nić przestrzeganie przez pracodawców obowiązku
Ponadto inspektorzy pracy stwierdzili 2180 przy- odbierania od osób przyjmowanych do pracy pi-
padków podjęcia przez bezrobotnych zatrudnie- semnych oświadczeń o pozostawaniu lub niepozo-
nia, innej pracy zarobkowej lub działalności, bez stawaniu w rejestrze bezrobotnych. Ponad 4,4 tys.
powiadomienia o tym właściwego powiatowego pracodawców, tj. 42% objętych kontrolą w powyż-

58
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

szym zakresie, nie dopełniło obowiązku odbierania o dzieło – także ubezpieczenia społecznego oraz
takich oświadczeń. Nie uzyskano ich od prawie zdrowotnego. Dodatkowym utrudnieniem w zwal-
19,4 tys. (23%) nowo zatrudnionych osób. Z kolei czaniu tego zjawiska jest społeczna aprobata wy-
niepowiadomienie przez pracodawcę właściwego konywania pracy przez osoby zarejestrowane jako
powiatowego urzędu pracy o zatrudnieniu lub bezrobotne i nierzadko pobierające zasiłek.
powierzeniu innej pracy zarobkowej osobie zare-
jestrowanej jako bezrobotna stwierdzono w 1549 Dużą skalę nieprawidłowości (dot. ponad 55 tys.
zakładach pracy. Dotyczyło to 2991 bezrobotnych, osób – 26% objętych kontrolą) wykazano w zakresie
w tym 1003 bezrobotnych pobierających zasiłek. opłacania składek na Fundusz Pracy. Nieopłace-
Kolejnych 965 pracodawców nie dotrzymało terminu
nie comiesięcznych składek na ten fundusz ujaw-
zawiadomienia powiatowego urzędu pracy.
niono w 547 podmiotach. Stwierdzono, że składki na
Pracodawców razi nadmierna, ich zdaniem, for-
FP nie zostały opłacone za ponad 19,3 tys. pracowni-
malizacja zawiadomienia powiatowego urzędu pra-
ków (10% osób objętych kontrolą). Kwota nieopłaco-
cy, np. brak możliwości komunikacji elektronicznej
nych składek to 6,2 mln zł. W kolejnych 1309 podmio-
z urzędem oraz obowiązek informowania nawet
o zatrudnieniu bezrobotnych skierowanych do da- tach odnotowano nieterminowe opłacanie składek
nego pracodawcy przez urząd pracy z tzw. kartą na Fundusz Pracy. Opóźnienia, często kilkumiesięcz-
referencyjną. ne, dotyczyły składek za ponad 33,1 tys. pracow-
Z kolei niepowiadomienie powiatowego urzędu ników (16% objętych kontrolą). Inspektorzy pracy
pracy przez bezrobotnego o podjęciu zatrudnienia ujawnili ponadto wykroczenia polegające na niezgło-
lub innej pracy zarobkowej jest często skutkiem szeniu do ZUS wymaganych danych lub zgłoszeniu
niewywiązywania się pracodawcy z obietnicy zalega- nieprawdziwych danych mających wpływ na wymiar
lizowania zatrudnienia bądź wynika z zawierania składek na Fundusz Pracy – nieprawidłowości takie
krótkoterminowych umów cywilnoprawnych. Nie dotyczyły zgłoszenia danych 754 osób. Szczegółowe
zapewniają one stałości pracy, a często – jak umowy informacje przedstawia wykres.

Wykres 30. Kontrole legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej – naruszenia przepisów

zgłaszanie osób zatrudn. lub wykonuj. inną pracę zarobkową


do ubezpieczenia społecznego

zgodność rodzaju umowy z charakterem świadczonej pracy


(zawarcie umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę)

opłacanie składek na Fundusz Pracy

potwierdzanie na piśmie rodzaju


i warunków umów o pracę

terminowość opłacania składek na Fundusz Pracy

terminowość powiadamiania powiat. urzędu pracy


o zatrudnieniu lub powierzeniu innej pracy zarobkowej
osobie zarejestrowanej jako bezrobotna

terminowość zgłaszania osób zatrudn. lub wykonujących


inną pracę zarobkową do ubezpiecz. społecznego
powiadamianie powiat. urzędu pracy o zatrudnieniu
lub powierzeniu innej pracy zarobkowej osobie
zarejestrowanej jako bezrobotna
uzysk. przez pracodawcę przed zatrudn. osoby
lub powierzeniem jej innej pracy zarobkowej pisemnego
oświadczenia o pozostaw. lub nie w rejestrze bezrobotnych
% pracodawców naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50

Przeprowadzone kontrole wykazały, że zatrud- wpłynęły na to zmiany na rynku pracy, tj. sytuacja,
nianie bez potwierdzenia na piśmie rodzaju umowy w której w niektórych branżach i zawodach pra-
o pracę i jej warunków, a także brak zgłoszeń do codawcy poszukują pracowników, a kandydat nie
ubezpieczenia społecznego (lub dokonywanie ich po jest zmuszony do podjęcia każdej zaproponowanej
upływie obowiązującego terminu) to nadal dość czę- pracy.
sto spotykane nieprawidłowości, choć ich skala jest Podstawową przyczyną nielegalnego zatrudnie-
nieco mniejsza niż w latach ubiegłych. Z pewnością nia jest chęć uniknięcia przez pracodawców dodat-

59
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

kowych kosztów, jakie wiążą się z zatrudnianiem jest dość powszechne przeświadczenie o bezkar-
pracowników. Widać to zwłaszcza przy krótkotrwa- ności takiego postępowania, zwłaszcza w zakresie
łym zatrudnieniu, szczególnie w budownictwie (np. krótkoterminowych opóźnień w opłacaniu składek,
realizacja kontraktu na prace remontowe), w handlu tj. zakładanie, że należności uda się opłacić przed
(zastępstwo w czasie nieobecności pracownika z po- kontrolą uprawnionego organu (zwolnienie z odpo-
wodu choroby, urlopu itd.) oraz przy pracach sezono- wiedzialności na podstawie art. 122 ust 2 ustawy
wych w rolnictwie. Na nielegalną formę świadczenia o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy).
pracy często godzą się również sami pracobiorcy,
dla których może być korzystne otrzymywanie nie-
W ocenie inspektorów pracy ujawnione naru-
zadeklarowanego wynagrodzenia, zwłaszcza jeśli
równocześnie pobierają zasiłek dla bezrobotnych szenia przepisów wynikały na ogół ze świadomego
albo korzystają z pomocy społecznej. działania pracodawców i przedsiębiorców, podej-
W ocenie inspektorów pracy równie niepoko- mowanego często w celu osiągnięcia nienależnych
jące jest „czasowe” nielegalne zatrudnianie, tzn. korzyści finansowych.
bezprawne stosowanie tzw. „okresów próbnych”,
podczas których ocenia się przydatność danej oso- Mając na względzie wyniki przeprowadzonych
by do określonej pracy. Pracuje ona wówczas bez kontroli, za uzasadnione należy uznać:
pisemnej umowy, nie jest zgłoszona do ubezpiecze- y podejmowanie działań profilaktycznych na rzecz
nia społecznego i w wielu przypadkach nie otrzymu- upowszechniania znajomości przepisów doty-
je wynagrodzenia za pracę. Często przedkładano czących legalności zatrudnienia, zarówno wśród
inspektorom pracy przygotowane umowy o pracę, pracodawców i przedsiębiorców, jak i wśród
które według pracodawców nie zostały potwierdzone osób, którym podmioty te powierzają wykony-
przez strony z powodu braku czasu. Jednak zdaniem wanie pracy zarobkowej (wydawnictwa promo-
inspektorów pracy zaniechanie to miało na celu obej- cyjne, oddziaływanie za pośrednictwem mediów
ście przepisów prawa. – zwłaszcza programów lokalnych i prasy regio-
nalnej itp.);
y skoncentrowanie działań kontrolnych przede
Ujawnione klasyczne przypadki pracy „na czar- wszystkim na dziedzinach gospodarki, w których
no” (tzn. bez pisemnej umowy o pracę bądź bez periodycznie następuje znaczny wzrost zatrud-
zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego) doty- nienia (np. budownictwo czy rolnictwo).
czyły najczęściej pracodawców zatrudniających do
10 osób, którzy prowadzili działalność w gastrono- Ponadto zasadne wydaje się rozważenie zmian
mii, hotelarstwie, budownictwie, handlu, usługach następujących przepisów:
lub rolnictwie. y art. 29 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Ko-
deks pracy – wprowadzenie obowiązku zawarcia
Negatywnym zjawiskiem jest także zawiera- umowy o pracę w formie pisemnej przed dopusz-
nie umów cywilnoprawnych w przypadkach, w któ- czeniem pracownika do pracy, a nie jak dotych-
rych powinna być zawarta umowa o pracę. Mimo, czas – najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy;
że o rodzaju zawartej umowy mają prawo decydo- y art. 36 ust 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
wać obie strony, odnotowywano przypadki, że po- o systemie ubezpieczeń społecznych – ustano-
tencjalny pracobiorca nie ma żadnego wyboru, jeśli wienie obowiązku zgłoszenia osób zatrudnio-
chodzi o podstawę prawną wykonywania pracy. Prak- nych lub wykonujących inną pracę zarobkową do
tyki takie są stosowane w celu ograniczenia dodatko- ubezpieczenia społecznego przed dopuszcze-
wych kosztów pracy, np. kosztów szkoleń z zakresu niem do pracy (aktualnie zgłoszeń można doko-
bhp, badań lekarskich bądź składek na ubezpiecze- nywać w terminie do 7 dni);
nie społeczne (w przypadku umów o dzieło). Osoby y art. 36 ust 6 i 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r.
zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pra-
nie posiadają statusu pracowniczego, a pracodawca cy – objęcie obowiązkiem uzyskania pisemne-
nie jest ograniczony przepisami Kodeksu pracy, np. go oświadczenia o pozostawaniu lub niepozo-
dotyczącymi czasu pracy, ochrony wynagrodzenia stawaniu w rejestrze bezrobotnych od osoby
czy zasad rozwiązywania umów o pracę. przyjmowanej do pracy nie tylko pracodawców,
Nieopłacanie składek na Fundusz Pracy – lecz także innych podmiotów, które powierzają
oprócz przypadków, gdy wynika to ewidentnie z trud- pracę zarobkową osobom fizycznym; to samo
ności ekonomicznych lub wdrożenia procedury upa- dotyczy obowiązku informowania właściwego
dłościowej – związane jest często z praktyką finan- powiatowego urzędu pracy o powierzeniu pracy
sowania bieżącej działalności firmy z należności, zarobkowej osobie zarejestrowanej jako bezro-
które powinny zostać odprowadzone na ubezpie- botna (obecnie obowiązujące przepisy wprowa-
czenie społeczne i Fundusz Pracy. Niepokojące dzają nieuzasadnione dysproporcje pomiędzy

60
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

pracodawcami i podmiotami, które powierzają Według kryterium liczby zatrudnionych, w niemal


pracę wyłącznie na podstawie umów cywilno- równym stopniu objęto podmioty, które zatrudniały:
prawnych). do 9 osób, od 50 do 249 osób i powyżej 250 osób
– po 26 % skontrolowanych zakładów oraz od 10 do
C. Kontrole legalności zatrudnienia, 49 osób – 22 %.
innej pracy zarobkowej oraz wykonywania Cudzoziemcy, których dotyczył obowiązek posia-
pracy przez cudzoziemców dania zezwolenia na pracę, byli zatrudnieni w 321
(42%) skontrolowanych podmiotach.
W 2007 r. przeprowadzono 770 kontroli dotyczą- Nieprawidłowości dotyczące legalności zatrud-
cych legalności zatrudnienia i wykonywania pracy nienia bądź powierzenia innej pracy zarobkowej
przez cudzoziemców. Kontrolom poddano 735 pod- cudzoziemcom ujawniono w 82 podmiotach (26%
miotów, w których wykonywało pracę łącznie 3484 podmiotów poddanych kontroli, które zatrudniały cu-
cudzoziemców (na ogólną liczbę 246,8 tys. zatrud- dzoziemców objętych obowiązkiem posiadania zez-
nionych), w tym 1313 cudzoziemców, od których wolenia na pracę).
było wymagane zezwolenie na pracę na terytorium Nielegalne wykonywanie pracy przez cudzoziem-
Polski. ców – w szczególności bez wymaganego zezwolenia
Najwięcej spośród skontrolowanych podmiotów na pracę bądź na innym stanowisku lub na innych
prowadziło działalność w takich branżach jak: prze- warunkach niż wynikające z udzielonego zezwole-
twórstwo przemysłowe (34%), handel i naprawy (19%) nia – dotyczyło w sumie 269 obcokrajowców (20%
oraz hotele i restauracje (9%). cudzoziemców).

Wykres 31. Legalność zatrudnienia cudzoziemców – naruszenia przepisów

wykonywanie pracy na warunkach określonych


6
w zezwoleniu na pracę

wykonywanie pracy na stanowisku określonym


11
w zezwoleniu na pracę

rozpoczęcie wykonywania pracy przed nadejściem


30
daty ważności zezwolenia na pracę

zawieranie umów o pracę na okres dłuższy niż czas


udzielonego zezwolenia na pracę 33

posiadanie wymaganego zezwolenia na pracę 152

liczba cudzoziemców, których dot. nieprawidłowość 0 20 40 60 80 100 120 140 160

Najczęściej spotykanym uchybieniem był brak Największą liczbę cudzoziemców nielegalnie wy-
wymaganego zezwolenia na pracę cudzoziemca konujących pracę wykazały kontrole przeprowadzone
(stwierdzono podczas 60 kontroli). Inne naruszenia w województwach: mazowieckim – 92 (34% stwier-
przepisów o zatrudnianiu cudzoziemców, np. za- dzonych przypadków), wielkopolskim – 40 (15%),
wieranie z nimi umów na okres dłuższy niż wynosiła dolnośląskim – 30 (11%) oraz małopolskim – 29
ważność zezwolenia na pracę czy powierzanie im (11%). Nielegalnie pracujący cudzoziemcy koncen-
pracy na innym stanowisku lub na innych warunkach trowali się zatem głównie w dużych aglomeracjach
niż określone w zezwoleniu, występowały w znacz- miejskich (Warszawa, Poznań, Wrocław i Kraków).
nie mniejszym stopniu. Szczegółowe informacje nt. Jak wskazują wyniki przeprowadzonych kontroli,
stwierdzanych nieprawidłowości przy zatrudnianiu nielegalna praca cudzoziemców dominowała w ta-
cudzoziemców zawiera wykres. kich branżach jak: budownictwo (24% nielegalnie
zatrudnionych obcokrajowców – 64 osoby), prze-
twórstwo przemysłowe (21% – 57 osób), rolnictwo
Najliczniejszą grupę, 167 osób, tj. 62% cudzo-
i łowiectwo (19% – 52 osoby) oraz handel i naprawy
ziemców nielegalnie wykonujących pracę, stano-
(14,5% – 39 osób).
wili obywatele państw graniczących z Polską, któ-
re nie należą do Unii Europejskiej. Byli to obywatele Z punktu widzenia kryterium wielkości zakładu
Ukrainy, Rosji oraz Białorusi. Natomiast w pozosta- największą liczbę nielegalnie pracujących cudzo-
łej grupie dominowali: Malezyjczycy, Wietnamczycy, ziemców stwierdzono u najmniejszych praco-
obywatele Republiki Korei oraz Chińczycy. dawców i przedsiębiorców (zatrudniających do 9
pracowników) – było to aż 65% cudzoziemców
Szczegółowe informacje zawiera wykres. (174 osoby).

61
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Zarówno w ocenie pracodawców, jak i inspekto- skala podejmowania pracy przez obcokrajowców
rów pracy, jedną z najistotniejszych przyczyn niele- powoduje natomiast zwiększenie ryzyka naruszania
galnego zatrudnienia cudzoziemców jest niedosta- ich praw pracowniczych w zakresie legalności za-
teczna znajomość obowiązujących w tym względzie trudnienia – np. zatrudniania cudzoziemców bez za-
regulacji prawnych. warcia umowy o pracę w formie pisemnej czy bez
Z uwagi na postępującą liberalizację dostępu cu- zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego. Dlatego
dzoziemców do polskiego rynku pracy, kontrola w bieżącej działalności kontrolnej należy położyć
zagadnień dotyczących zezwoleń na pracę przesta- nacisk na przestrzeganie wobec cudzoziemców tych
je mieć pierwszoplanowe znaczenie. Coraz szersza właśnie obowiązków.

Wykres 32..Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę w Polsce – według obywatelstwa

26 Ukraina Japonia
5
5
7 105 Rosja Gruzja
11
Białoruś Indie
15

16 Malezja pozostałe

17 Wietnam
24 38 Republika Korei

Chiny

D. Przestrzeganie przez agencje zatrudnienia galnie, tj. bez certyfikatu na co najmniej jeden rodzaj
przepisów ustawy o promocji zatrudnienia usług. Najwięcej takich przypadków dotyczyło dzia-
i instytucjach rynku pracy łalności w zakresie pośrednictwa do pracy za grani-
cą u pracodawców zagranicznych (10 podmiotów).
W 2007 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 240
Ponadto nielegalnie działało po 5 agencji doradztwa
kontroli przestrzegania przez agencje zatrudnienia,
personalnego i poradnictwa zawodowego oraz po 4
przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytu-
agencje pośrednictwa pracy i pracy tymczasowej.
cjach rynku pracy. W agencjach objętych kontrolą
Dominującymi uchybieniami w prowadzeniu agen-
pracowało ogółem ponad 21,1 tys. osób. Wśród pra-
cowników tych agencji było 4427 kobiet. Szczegóło- cji były: niezamieszczanie w dokumentach, ogłosze-
we dane nt. struktury agencji zatrudnienia wg rodzaju niach i ofertach numeru wpisu do rejestru (49% agen-
prowadzonej działalności przedstawia wykres. cji) oraz niedopełnienie obowiązków informacyj-
Wśród skontrolowanych 236 podmiotów prowa- nych w stosunku do marszałka województwa (24%),
dzących agencje zatrudnienia dominowały podmioty w tym blisko 15% agencji nie przedstawiło marszał-
małe, zatrudniające do 9 pracowników (65% kontroli). kowi województwa rocznej informacji o działalności
Nieprawidłowości stwierdzono w 72% agencji agencji zatrudnienia w obowiązującym terminie.
poddanych kontroli. Szczegółowe informacje przed- W co trzeciej agencji świadczącej usługi w za-
stawia wykres. kresie pośrednictwa do pracy za granicą inspektorzy
Z ustaleń dokonanych przez inspektorów pracy pracy stwierdzali niezawarcie pisemnej umowy po-
wynika, że 16 agencji prowadziło działalność niele- między agencją i osobą kierowaną do pracy za gra-

Wykres 33..Liczba agencji zatrudnienia – wg rodzaju prowadzonej działalności


pośrednictwo pracy na obszarze
62 Rzeczypospolitej Polskiej
149 pośrednictwo do pracy za granicą
u pracodawców zagranicznych obywateli
polskich
115
praca tymczasowa

doradztwo personalne

137 poradnictwo zawodowe


125

62
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

nicą lub nieprawidłową treść takiej umowy (obo- – konieczność ograniczania kosztów prowadzonej
wiązek ten naruszono wobec 1285 osób). Natomiast działalności, w tym kosztów związanych z obsłu-
w co piątej agencji pośrednictwa do pracy za granicą gą prawno – administracyjną.
analogiczne nieprawidłowości odnosiły się do umowy
pomiędzy agencją i pracodawcą zagranicznym.
Niedozwolone opłaty (tzn. opłaty inne niż wymie- Wyniki kontroli agencji zatrudnienia, przeprowa-
nione w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach dzonych w 2007 r. wskazują, że stan przestrzega-
rynku pracy) pobierało około 4% skontrolowanych nia prawa przez te podmioty jest wysoce nieza-
agencji. Opłatami tymi – w łącznej kwocie 42,6 tys. zł dowalający. Jednocześnie należy zwrócić uwagę
– agencje obciążyły 68 osób poszukujących zatrud- na systematyczne zwiększanie się liczby agencji
nienia lub innej pracy zarobkowej. zatrudnienia, co jest związane z rosnącym popytem
Wśród przyczyn nieprawidłowości w agencjach na usługi oferowane przez te podmioty, szczególnie
zatrudnienia inspektorzy pracy najczęściej wskazywali: w zakresie pośrednictwa pracy.
– niedostateczną znajomość uregulowań dotyczą-
cych prowadzenia agencji zatrudnienia bądź ich
Inspektorzy pracy realizują kontrole agencji za-
nieprawidłową interpretację;
trudnienia od niedawna. Niejasność i niejednoznacz-
– brak należytej staranności przy realizacji obowiąz-
ność wielu obowiązujących uregulowań utrudnia pro-
ków wynikających z przepisów prawa (w szczegól-
wadzenie kontroli oraz wpływa negatywnie na stan
ności obowiązków informacyjnych i rejestracyj-
przestrzegania prawa przez przedsiębiorców.
nych);
W związku z powyższym konieczne jest dokona-
– złą wolę osób działających w imieniu agencji za-
trudnienia, przejawiającą się w świadomym i celo- nie zmian w obowiązujących przepisach w celu
wym nieprzestrzeganiu przepisów dotyczących wyeliminowania niejasności związanych z ich stoso-
agencji zatrudnienia w celu maksymalizacji zys- waniem (np. zastrzeżenie formy pisemnej dla umów
ków agencji. zawieranych pomiędzy agencją pośrednictwa do pra-
Przedsiębiorcy prowadzący agencje zatrudnienia cy za granicą i osobą kierowaną do pracy oraz po-
jako przyczyny nieprawidłowości podawali natomiast: między taką agencją i pracodawcą zagranicznym;
– trudności w stosowaniu ustawy o promocji zatrud- uwzględnienie przedsiębiorców, na rzecz których nie
nienia i instytucjach rynku pracy; świadczą pracy osoby fizyczne – w katalogu podmio-
– niejasne i nieprecyzyjne sformułowania zawarte tów podlegających kontroli organów PIP w zakresie
w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach przestrzegania przepisów dotyczących agencji za-
rynku pracy; trudnienia).

Wykres 34. Agencje zatrudnienia – naruszenia przepisów


dokonanie przez agencję zatrudnienia zwrotu certyfikatu
w okresie miesiąca od dnia otrzymania decyzji
o wykreśleniu agencji z rejestru
prowadzenie przez agencję zatr. działalności
na podstawie wymaganego wpisu do rejestru podmiotów
prowadzących agencje zatrudnienia
inf. osób kierowanych do pracy za granicą o zaliczaniu
udokumentowanych okresów zatrudn. za granicą u pracodawców
zagr. do okr. pracy w RP w zakr. uprawnień prac.
spełnianie przez agencję zatrudnienia wymogów
w zakresie warunków lokalowych, wyposażenia technicznego
i kwalifikacji personelu
prawidłowość zawierania przez agencje pośrednictwa
do pracy za granicą umów z pracodawcami zagranicznymi,
do których agencja zamierza kierować obywateli polskich

prawidłowość sporządzania przez agencje pracy tymczasowej


dokumentów, ogłoszeń i ofert

dopełnienie przez agencję zatrudnienia obowiązków


informacyjnych wobec marszałka województwa

oznaczanie ofert pracy ogłaszanych przez agencję pracy


tymczasowej jako “oferty pracy tymczasowej”

prawidłowość zawierania przez agencje pośredn. do pracy za


granicą umów z osobami kierowanymi do pracy za granicą

podawanie numeru wpisu do rejestru w dokumentach,


ogłoszeniach i ofertach

% agencji naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50

63
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

E. Kontrole przestrzegania przepisów prawidłowości, w roku 2007 zintensyfikowano działa-


dotyczących zatrudniania pracowników, nia kontrolne w ww. zakresie. W porównaniu z 2006 r.
w tym pracowników sezonowych przeszło czterokrotnie zwiększono liczbę przeprowa-
dzonych kontroli i objętych nimi pracodawców.
Prawidłowość zatrudniania pracowników (w tym Kontroli poddano w przeważającej mierze pra-
również sezonowych) inspektorzy pracy skontrolo- codawców zatrudniających do 9 pracowników –
wali u 1119 pracodawców, którzy zatrudniali 52,8 tys. 51% kontroli. U pracodawców zatrudniających od
pracowników, w tym blisko 28,2 tys. kobiet i 417 mło- 10 do 49 pracowników inspektorzy pracy prze-
docianych. prowadzili 33% kontroli. Główne nieprawidłowości
Mając na względzie, ustaloną podczas kontroli stwierdzane podczas kontroli przedstawiono na wy-
w poprzednim roku, niepokojąco wysoką skalę nie- kresach.

Wykres 35. Zatrudnianie pracowników, w tym pracowników sezonowych – naruszenia przepisów

potwierdzanie na piśmie rodzaju i warunków umów o pracę

prawidłowość opracowania regulaminu pracy

sporządzanie umów o pracę

treść świadectw pracy

zapozn. pracownika z obwieszczeniem dot. systemów i rozkł.


czasu pracy oraz przyjętych okresów rozliczeniowych (art. 150
§ 1 Kp)

udostępnienie pracownikom tekstu przepisów dot. równego


traktowania w zatrudnieniu

udzielenie pracownikom pisemnej informacji o warunkach


zatrudnienia

prowadzenie akt osobowych zgodnie z przepisami

% pracodawców naruszających przepisy 0 20 40 60

2007 2006 2005

64
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 36. Zatrudnianie pracowników, w tym pracowników sezonowych – naruszenia przepisów


(zagadnienia kontrolowane po dniu 1 lipca 2007 r.)

terminowość opłacania składek na Fundusz Pracy

powiadamianie powiat. urzędu pracy przez bezrobotnego


o podjęciu zatrudnienia

powiadamianie powiat. urzędu pracy o zatrudnieniu


pracownika zarejestrowanego jako bezrobotny

terminowość zgłaszania pracowników


do ubezpieczenia społecznego

uzyskanie od pracownika przed jego zatrudn. pisemnego oświad.


o pozostawaniu lub niepozostawaniu w rejestrze bezrobotnych

% pracodawców naruszjących przepisy 0 10 20 30 40 50

Wyniki przeprowadzonych kontroli pozwalają na


stwierdzenie, że w 2007 r. – w porównaniu do lat W ocenie inspektorów pracy należy rozważyć do-
poprzednich – odnotowano poprawę we wszystkich konanie zmian przepisów w zakresie nałożenia na
kontrolowanych obszarach. Natomiast najczęściej pracodawcę obowiązku zawarcia z pracownikiem
ujawniane naruszenia przepisów dotyczyły: niewła- umowy o pracę w formie pisemnej oraz zgłoszenia
ściwego prowadzenia akt osobowych pracowni- danej osoby do ubezpieczenia społecznego przed
ków, niedoręczenia im pisemnej informacji o warun- dopuszczeniem jej do pracy. Inspektorzy bowiem
kach zatrudnienia i uprawnieniach pracowniczych często spotykają się z tłumaczeniem praco-
oraz nieuzyskiwania od nich przed zatrudnieniem dawców, że dana osoba pracuje „od dzisiaj”,
pisemnego oświadczenia o pozostawaniu lub nie- gdy w rzeczywistości świadczy ona pracę już od
pozostawaniu w rejestrze bezrobotnych. Występo- dłuższego czasu, bez pisemnej umowy o pracę,
wały one w co drugim kontrolowanym zakładzie. a także częstokroć bez zgłoszenia do ubezpie-
Nadal 14% pracodawców nie przestrzegało obo- czenia społecznego oraz bez badań wstępnych
i szkolenia bhp.
wiązku zawarcia z pracownikiem umowy o pracę na
piśmie najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy. Zawiera-
nie umów cywilnoprawnych zamiast wymaganych
umów o pracę stwierdzono natomiast tylko w nie- F. Powództwa o ustalenie istnienia
spełna 6% skontrolowanych zakładów. 36% praco- stosunku pracy
dawców dopuszczało pracowników do pracy bez W wyniku kontroli przestrzegania przepisów
wstępnych badań lekarskich, 30% zaś bez wstęp- dotyczących nawiązywania stosunku pracy i zgłasza-
nych szkoleń bhp. nia pracowników do ubezpieczenia społecznego
inspektorzy pracy w 2007 r. skierowali do sądów 143
Główne przyczyny stwierdzonych nieprawidło- powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy
wości w ocenie inspektorów pracy to: 239 osób. Spośród tych osób 124 były zatrudnione
– brak dostatecznej wiedzy pracodawców w kwe- na podstawie umowy zlecenia, 68 – na podstawie
stiach dotyczących prowadzenia spraw pracow- umowy o dzieło, 16 – na podstawie umowy agen-
niczych; cyjnej, a 31 osób świadczyło pracę bez jakiejkol-
– brak staranności albo wręcz lekceważenie obo- wiek umowy.
wiązków pracodawcy; W 24 przypadkach – w wyniku uwzględnienia
– świadome naruszanie przepisów, których prze- przez sądy powództw inspektorów pracy – zapadły
strzeganie wiąże się z koniecznością poniesienia wyroki ustalające istnienie stosunku pracy. Ponadto
nakładów finansowych. w 16 przypadkach strony zawarły przed sądami
ugody, dzięki czemu również nastąpiło potwierdzenie
Stan przestrzegania przepisów dotyczących przez pracodawców faktu zawarcia umów o pracę.
zatrudniania pracowników daleki jest od doskona-
łości. Wymaga on poprawy zwłaszcza w takich dziedzi- Najbardziej efektywną formą oddziaływania in-
nach jak: poddawanie pracowników – przed dopusz- spektorów pracy w zakresie potwierdzenia istnienia
czeniem do pracy – wstępnym badaniom lekarskim stosunku pracy jest kierowanie do pracodawców
i szkoleniom bhp, pobieranie od osób przyjmowanych wystąpień wnoszących o zastąpienie umów cywil-
do pracy pisemnych oświadczeń o pozostawaniu noprawnych umowami o pracę.
lub niepozostawaniu w rejestrze bezrobotnych.

65
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Większość pracodawców zastosowała się do wypoczynkowy lub ekwiwalentu za niewykorzystany


wniosków zawartych w wystąpieniach, czego efek- urlop (28% kontrolowanych agencji).
tem było przekształcenie stosunków cywilnoprawnych Natomiast kontrole u pracodawców użytkowni-
w stosunki pracy lub też doprowadzenie do zawarcia ków wykazały przede wszystkim nieprawidłowości
umów o pracę w sytuacji dopuszczenia pracownika do w zakresie przestrzegania przepisów o czasie pra-
pracy bez potwierdzenia na piśmie warunków umo- cy. U 18% kontrolowanych pracodawców użytkowni-
wy o pracę (dane liczbowe w tym zakresie zawarte są ków stwierdzono nierzetelne prowadzenie ewidencji
w rozdziale VI. „Efekty działalności kontrolnej”). czasu pracy, natomiast 17% pracodawców nie udzie-
liło pracownikom należnej liczby dni wolnych od pra-
cy wynikających z pięciodniowego tygodnia pracy.
Podstawową przesłanką, jaką kierują się pra-
codawcy świadomie zawierający umowy cywilno-
prawne zamiast umów o pracę, jest chęć obniżenia
3. Przestrzeganie przepisów o urlopach
kosztów związanych z zatrudnieniem pracowni-
ków. Osoby świadczące pracę na podstawie umów wypoczynkowych
zlecenia czy umów o dzieło w warunkach, w któ-
rych powinna zostać zawarta umowa o pracę, Szczegółowe kontrole przeprowadzono u 821 pra-
mają świadomość bezprawności działań praco- codawców, zatrudniających łącznie ponad 144 tys.
dawcy, ale w obawie przed utratą źródła utrzymania pracowników, w tym 73 tys. kobiet i 353 młodo-
godzą się z zaistniałym stanem faktycznym i nie są cianych. Dane nt. stwierdzonych nieprawidłowości
zainteresowane jego zmianą. przedstawiono na wykresie.
Jak wynika z przeprowadzonych kontroli stan
przestrzegania przepisów dotyczących urlopów wy-
poczynkowych w roku sprawozdawczym utrzymuje
2. Przestrzeganie prawa pracy wobec się na podobnym poziomie jak w roku 2006. Zauwa-
pracowników tymczasowych żalną poprawę odnotowano w zakresie wypłacania
zatrudnionych w agencjach pracy pracownikom należnego ekwiwalentu pieniężnego
tymczasowej oraz przez pracodawców za niewykorzystany urlop wypoczynkowy; zarazem
użytkowników jednak częściej stwierdzano zaniżanie wysokości
tego świadczenia.
Kontrole przeprowadzono w 49 agencjach pracy Prawie powszechnie występującą nieprawidło-
tymczasowej, w których zatrudniano 12,5 tys. pracowni- wością było nieudzielanie pracownikom urlopów
ków, w tym 6,3 tys. kobiet oraz 17 młodocianych. Kon- wypoczynkowych w wymaganym przepisami ter-
trolowane agencje zatrudniały ponadto 20,6 tys. minie (najpóźniej do końca pierwszego kwartału
osób na podstawie umów prawa cywilnego. następnego roku kalendarzowego). Niedopełnienie
Z przeprowadzonych kontroli wynika, że formuła obowiązku w powyższym zakresie stwierdzono aż
pracy tymczasowej jest stosowana przede wszystkim u 77% skontrolowanych pracodawców (w 2006 r. –
w różnego rodzaju działalności produkcyjnej (prze- u 75% pracodawców). Nieprzestrzeganie przez pra-
twórstwo spożywcze, tworzyw sztucznych, produkcja codawców powyższego obowiązku w dużej mierze
odzieży) oraz w handlu i usługach. jest wynikiem niedostatecznej liczby zatrudnionych
Kontrole wykazały, że najpowszechniej stwier- pracowników w stosunku do potrzeb danego zakła-
dzaną nieprawidłowością jest nierzetelne sporzą- du pracy, a także braku nadzoru służb kadrowych
dzanie umów o pracę z pracownikami tymcza- bądź osób kierujących pracownikami nad realizacją
sowymi. Najczęściej występujące w tym zakresie planu urlopów.
nieprawidłowości polegały na: Z kolei nieprawidłowe dzielenie urlopu wypo-
– nieokreślaniu w umowach o pracę miejsca wyko- czynkowego, a tym samym niezapewnienie pra-
nywania pracy, cownikom wypoczynku trwającego co najmniej 14
– niewłaściwym określaniu długości okresów wypo- kolejnych dni kalendarzowych, stwierdzono u 38%
wiedzenia, kontrolowanych pracodawców (w 2006 r. – u 36%).
– nieprecyzyjnym określaniu rodzaju pracy i stano- Główna przyczyna tego stanu to również zbyt mała
wiska pracy. liczba zatrudnionych pracowników. Pracownicy nato-
Tego typu nieprawidłowości stwierdzono w 35% miast, z obawy przed utratą zatrudnienia, często nie
kontrolowanych agencji. zgłaszają roszczeń w zakresie naruszania przez pra-
Kontrole wykazały ponadto, że w 26% kontrolo- codawcę przepisów o urlopach wypoczynkowych.
wanych agencji wydano świadectwa pracy z opóź- Należy podkreślić, że dzielenie urlopów wypoczyn-
nieniem lub w ogóle ich nie wydano, a akta osobo- kowych na krótsze okresy uniemożliwiało pracow-
we często nie były prowadzone prawidłowo (u 44% nikom nabycie prawa do świadczenia urlopowego
kontrolowanych pracodawców). Często stwierdzano przewidzianego w ustawie o zakładowym fundu-
też zaniżanie wysokości wynagrodzenia za urlop szu świadczeń socjalnych.

66
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 37. Urlopy wypoczynkowe – naruszenia przepisów

ustalanie wysokości ekwiwalentu za urlop

ustalanie wymiaru urlopu

ustalanie planu urlopów

wypłacanie ekwiwalentu pieniężnego


za niewykorzystany urlop

udzielanie przynajmniej jednej części


urlopu obejmującej co najmniej
14 kolejnych dni kalendarzowych

udzielanie urlopu w wymaganym


przepisami terminie

% pracodawców naruszających przepisy 0 20 40 60 80

2007 2006

U co szóstego kontrolowanego pracodawcy pracowników, sprawdzając wykonanie 1208 prawo-


stwierdzono niewypłacenie pracownikom ekwiwa- mocnych wyroków i ugód zawartych przez sądami
lentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Łącz- pracy.
na kwota niewypłaconych należności w tym zakresie W wyniku przeprowadzonych kontroli stwierdzo-
wyniosła 156,5 tys. zł i dotyczyła 332 pracowników. no niewykonanie przez 151 pracodawców 310
Przyczyną takiego stanu rzeczy było w wielu przy- orzeczeń sądów pracy dotyczących 385 pracow-
padkach nieprawidłowe ustalenie przysługującego ników. Szczegółowe informacje przedstawiono na
pracownikom wymiaru urlopu wypoczynkowego. wykresach.
Nadal wielu pracodawców nieprawidłowo ustala Odsetek niewykonanych wyroków i ugód sądo-
plan urlopów wypoczynkowych. Nieprawidłowości wych w 2007 r. – w stosunku do roku poprzedniego
polegają najczęściej na ujmowaniu w planie urlopów – nieznacznie wzrósł. Zmniejszył się natomiast od-
4 dni urlopu na żądanie i ustalaniu urlopu w taki setek pracodawców niewykonujących orzeczeń.
sposób, że żadna jego część nie obejmuje co naj- Znacząco spadła również liczba osób poszkodo-
mniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. wanych na skutek niewykonania wyroków (z 1396
w 2005 r. do 385 w 2007 r.).
Z uwagi na wciąż niedostateczną znajomość
przepisów o urlopach wypoczynkowych oraz dużą
skalę nieprawidłowości stwierdzaną przez inspek- Spośród niezrealizowanych orzeczeń sądów
torów w tym obszarze, konieczne jest prowadzenie pracy najliczniejszą grupę stanowiły – podobnie jak
działań kontrolnych w omawianym temacie w latach w latach poprzednich – wyroki nakazujące wypłatę
następnych, zwłaszcza w małych zakładach. świadczeń pieniężnych wynikających ze stosunku
pracy, w szczególności wynagrodzenia za pracę,
ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynko-
wy, odprawy emerytalnej lub rentowej.
4. Wykonywanie przez pracodawców
orzeczeń sądów pracy
Drugą w kolejności grupę rozstrzygnięć sądo-
Kontrole w zakresie wykonywania przez praco- wych stanowiły orzeczenia dotyczące świadczeń
dawców orzeczeń sądów pracy przeprowadzono niepieniężnych, a więc przede wszystkim wydania
u 715 pracodawców zatrudniających 274,1 tys. lub sprostowania świadectwa pracy.

67
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

sądu pracy lub ugody zawartej przed tym sądem


Wykres 38. Niewykonane orzeczenia
sądów pracy inspektorzy stosowali również – w ramach postę-
powania wykroczeniowego – przewidziane prawem
50% sankcje w postaci mandatów karnych oraz wniosków
o ukaranie kierowanych do sądów grodzkich. Nato-
miast w przypadkach szczególnie rażących naruszeń
praw pracowniczych składali do prokuratury zawia-
32%
domienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
28%
26% W sytuacji w której brak realizacji wyroku lub ugody
21% 22% sądowej nie wynikał ze złej woli pracodawcy, lecz
spowodowany był trudną sytuacją finansową unie-
możliwiającą lub znacznie utrudniającą realizację
obowiązków pieniężnych wynikających z wydanych
orzeczeń, inspektorzy korzystali ze środków oddzia-
ływania wychowawczego.
2007 2006 2005
Przeprowadzone kontrole potwierdziły zasadność
interwencji inspektorów pracy w sytuacji niewyko-
odsetek niewykonanych wyroków i ugód
nywania przez pracodawców wyroków i ugód sądo-
odsetek pracodawców niewykonujących orzeczeń wych. Zdarzały się przypadki, w których samo skie-
rowanie sprawy do Państwowej Inspekcji Pracy
i rozpoczęcie kontroli powodowało, iż pracodawcy
W ocenie inspektorów pracy, najczęstszą przy-
przystępowali do realizacji orzeczeń sądowych.
czyną zaniechania realizacji wyroków i ugód sądo- Podjęte przez inspektorów pracy działania dopro-
wych była trudna sytuacja ekonomiczna kontrolowa- wadziły do zrealizowania 113 niewykonanych orze-
nych firm (brak środków pieniężnych został wskazany czeń sądów pracy (36%).
jako powód niewykonania 64% orzeczeń). W mniej- W związku z przeprowadzanymi kontrolami ins-
szym stopniu niewykonanie orzeczeń sądów pra- pektorzy pracy udzielali również pokrzywdzonym pra-
cy spowodowane było umyślnym działaniem praco- cownikom porad i wyjaśnień w zakresie trybu realiza-
dawców uchylających się od spełnienia nałożonych cji roszczeń objętych wyrokami i ugodami sądowymi,
na nich sądownie obowiązków, bądź też wynikało w tym m.in. informacji o właściwości miejscowej
z braku świadomości prawnej podmiotów zatrudnia- i rzeczowej komorników sądowych w przypadkach,
jących – w zakresie sposobu i terminu wykonania w których mimo interwencji inspektorów pracy nie
wyroku lub ugody sądowej. udało się wyegzekwować należnych świadczeń.
Konsekwencją ujawnienia przez inspektorów pra- Działania inspektorów pracy w zakresie kontroli
cy faktu niewykonania orzeczeń sądów pracy było wykonywania przez pracodawców orzeczeń sądów
skierowanie do pracodawców wystąpień, wnoszą- pracy stanowią znaczącą pomoc dla pracowników,
cych o wykonanie obowiązków określonych w wy- gdy mimo wydania wyroku lub zawarcia ugody sądo-
danych wyrokach lub zawartych ugodach. Z tytułu wej pracodawcy nie wywiązują się z nałożonych na
niezrealizowania podlegającego wykonaniu wyroku nich obowiązków.

Wykres 39. Struktura niewykonanych orzeczeń


wynagrodzenie za pracę
i inne świadczenia ze stosunku pracy

świadczenia niepieniężne inne


15% 82%
wypowiedzenie lub rozwiązanie
stosunku pracy
3%

68
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

5. Przestrzeganie przepisów prawa pracy, Wyniki kontroli wykazały, iż pracodawcy niechęt-


w tym bezpieczeństwa i higieny nie prowadzą różnego rodzaju ewidencje związane
pracy, w odniesieniu do młodych z zatrudnianiem pracowników młodocianych. Często
pracowników (w wieku do 26 lat) stwierdzanym naruszeniem był brak wykazu prac
dozwolonych dla potrzeb odbycia przygotowania
A. Pracownicy młodociani zawodowego (36% kontrolowanych pracodawców).
W 2007 roku przeprowadzono 320 kontroli przes- Wykazu stanowisk pracy i prac wzbronionych nie
trzegania przepisów przy zatrudnianiu młodocia- opracowało 27% pracodawców. Co trzeci pracodaw-
nych, w tym 85% kontroli w zakładach zatrudniają- ca nie prowadził ewidencji czasu pracy przy pra-
cych do 50 pracowników. Kontrolowani pracodawcy cach wzbronionych a dozwolonych w celu odbycia
zatrudniali ponad 12,1 tys. pracowników, w tym 1942 przygotowania zawodowego, a co piąty nie opracował
pracowników młodocianych. programu kształcenia zawodowego młodocianych.

Wykres 40. Zatrudnianie pracowników młodocianych – naruszenia przepisów

odpowiednie urządzenia ochronne


w użytkowanych maszynach i urządzeniach

szkolenie wstępne bhp – instruktaż stanowiskowy

przeprowadz. pomiarów skuteczności działania


środków ochrony przeciwporażeniowej

wstępne badania lekarskie

poinformowanie pracowników młodocianych


o ryzyku zawod. zw. z wykonywaną pracą
i zasadach ochrony przed zagrożeniami

opracowanie wykazu stanowisk pracy


i prac wzbronionych

przeprowadz. badań i pomiarów czynników szkodliwych

ocena ryzyka zawodowego

opracowanie wykazu prac dozwolonych


dla potrzeb odbycia przygotowania zawodowego

uwzględnienie w ocenie ryzyka kryteriów


związ. z dojrzałością psychiczną i fizyczną młodocianego

poinformow. przedst. ustawowego młodoc.


o ryzyku zawod. zw. z wykonywaną pracą
i zasadach ochrony przed zagrożeniami

% pracodawców naruszających przepisy 0 20 40 60 80

2007 2006
2006

69
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Incydentalny charakter miały naruszenia pole- można jednak tych przypadków bagatelizować, gdyż
gające na zatrudnianiu młodocianych w porze noc- problem dotyczył 62 pracowników młodocianych.
nej i w godzinach nadliczbowych oraz zatrudnia- Znacznie więcej pracodawców (18%) nie przestrze-
niu w nieprawidłowym dobowym wymiarze czasu gało przepisów dotyczących odzieży i obuwia robo-
pracy. Niewielki był również odsetek pracodawców czego. Stwierdzano wykonywanie pracy we własnej
naruszających przepisy w zakresie udzielania mło- odzieży i obuwiu przez pracowników młodocianych,
docianym pierwszego urlopu wypoczynkowego (8%) za co pracodawcy w wielu wypadkach nie wypłacali
i wypłacania wynagrodzenia (2%). należnego ekwiwalentu oraz brak kart ewidencyjnych
Wyniki kontroli wskazują, że w zakresie warunków przydziału odzieży i obuwia roboczego.
i technicznego bezpieczeństwa pracy nadal najwię- Obiekty i pomieszczenia pracy w większości
cej problemów stwarzają pracodawcom zagad- zakładów zatrudniających pracowników młodocia-
nienia związane z oceną ryzyka zawodowego pra- nych spełniały wymagania pod względem wysokości,
cowników młodocianych. Pracodawcy skupiali się powierzchni i kubatury stosownie do wykonywanej
głównie na ocenie ryzyka zawodowego związanego technologii oraz rodzaju prac. Stwierdzono natomiast
z pracą wykonywaną przez pozostałych pracowni- niewłaściwy stan techniczny pomieszczeń w 12%
ków. Oceny ryzyka zawodowego nie dokonano przy zakładów pracy. Występujące nieprawidłowości to
pracach wykonywanych przez 611 pracowników mło- najczęściej ubytki powierzchni, nierówności posa-
docianych. Problematyki związanej z niedojrzałością dzek i stopni schodów oraz zniszczone powierzchnie
psychiczną i fizyczną, brakiem doświadczenia życio- ścian i sufitów.
wego i zawodowego oraz brakiem świadomości wy- Znaczna liczba nieprawidłowości związana była
stępujących zagrożeń nie uwzględniono w ocenie ry- z użytkowaniem maszyn i urządzeń. W obsługi-
zyka zawodowego 855 pracowników młodocianych. wanych przez pracowników młodocianych 63 ma-
szynach i urządzeniach technicznych brak było
Ponadto nie zapoznano z ryzykiem zawodowym 519
urządzeń ochronnych. Stwierdzono również brak in-
młodocianych w tych zakładach, w których zostało
strukcji bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczących
ono ocenione i udokumentowane. Nie powiadomio-
użytkowanych maszyn i urządzeń technicznych (18%
no przedstawicieli ustawowych 1027 młodocianych
zakładów). W większości zakładów informowano, że
o ryzyku zawodowym występującym przy pracach
instrukcje zostały opracowane i udostępnione pra-
przez nich wykonywanych.
cownikom, ale zaginęły.
Niepokojące jest dopuszczanie do pracy pra-
Szczegółowe dane dot. najczęściej występują-
cowników młodocianych bez wstępnych badań
cych nieprawidłowości z zakresu bezpieczeństwa
profilaktycznych oraz szkolenia wstępnego w za-
i higieny pracy przedstawia wykres.
kresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Orzeczeń
lekarskich o braku przeciwwskazań do wykonywania
pracy na określonym stanowisku nie posiadało 317 Pracodawcy najczęściej tłumaczyli się trudnoś-
pracowników młodocianych. Ponadto pracodawcy ciami finansowymi, nieznajomością prawa, skompli-
zatrudniali 206 pracowników młodocianych bez świa- kowaniem przepisów i zbyt dużą ich liczbą. Jednak
dectwa lekarskiego wskazującego, że praca danego kwestia wykonywania badań lekarskich, szkoleń
rodzaju nie zagraża ich zdrowiu. Nieprawidłowości bhp, oceny ryzyka jest tak powszechnie znana, że
dotyczyły również szkolenia wstępnego w zakresie trudno przyjąć takie wyjaśnienia. W ocenie inspekto-
bhp – 142 pracowników nie przeszło instruktażu rów wynikało to raczej z minimalizowania kosztów
ogólnego, a 158 instruktażu stanowiskowego. Zda- pracy i bagatelizowania problemów bezpieczeń-
rzały się też przypadki zatrudniania pracowników stwa pracy. Pracodawcom, szczególnie w małych
młodocianych przy pracach wzbronionych – 6 praco- zakładach, ocena ryzyka kojarzy się najczęściej z du-
dawców zatrudniało w ten sposób 12 młodocianych. żymi nakładami finansowymi, które muszą ponieść
Problemem w zakładach, w których pracowali na zatrudnienie specjalisty spoza zakładu pracy w ce-
młodociani, był także brak badań i pomiarów lu jej wykonania. Natomiast nadal nie widzą celu,
czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku jakiemu powinna służyć prawidłowo wykonana oce-
pracy – najczęściej hałasu i pyłu. Niektórzy pracodaw- na ryzyka zawodowego. Jej wyniki nie są przez pra-
cy uznawali, że w prowadzonych przez nich zakładach codawców analizowane ani wykorzystywane w celu
takie czynniki nie występują. Stwierdzono natomiast, poprawy warunków pracy, są traktowane jedynie jako
że w 9% zakładów, w których przeprowadzono pomia- potwierdzenie wypełnienia obowiązku ustawowego.
ry czynników szkodliwych, wystąpiły przekroczenia
dopuszczalnych norm dla pracowników młodocianych. Wyniki kontroli wskazują na potrzebę:
Należy zauważyć, że pracodawcy na ogół przy- y prowadzenia działalności informacyjnej we współ-
dzielali środki ochrony indywidualnej chroniące pracy z organizacjami pracodawców, izbami rze-
pracowników młodocianych przed zagrożeniami wy- mieślniczymi, cechami rzemiosł;
nikającymi z procesu pracy. Tylko 4% kontrolowa- y popularyzacji praw pracowników młodocianych
nych pracodawców nie dopełniło tego obowiązku. Nie wynikających z przepisów prawa pracy wśród

70
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

młodzieży szkolnej, w szczególności rozpoczyna- dziło). Pracodawcy, którzy zatrudniali pracowników


jącej praktyczną naukę zawodu; w dniu wolnym od pracy nie udzielali pracownikom
y monitorowania warunków bezpieczeństwa i hi- innego dnia wolnego, a jedyna rekompensata pole-
gieny pracy pracowników młodocianych przez gała na wypłacaniu im zwiększonego wynagrodzenia.
prowadzenie systematycznych kontroli praco- Brak ewidencji czasu pracy uniemożliwia inspekto-
dawców zatrudniających tę grupę osób. rom pracy stwierdzenie nieprawidłowości w zakresie:
Aktualne pozostają wnioski inspektorów z lat po- pracy w godzinach nadliczbowych, rekompensowa-
przednich dotyczące w szczególności zmiany prze- nia pracy świadczonej w niedziele, święta, inne dni
pisu art. 201 Kodeksu pracy dotyczącego badań wolne od pracy.
lekarskich pracowników młodocianych, w celu do- Uchybienia w zakresie przestrzegania dopusz-
stosowania do przepisów Konwencji MOP nr 77 i 78, czalnego przeciętnie tygodniowego limitu godzin
które stanowią, że młodociany poniżej 18 lat powinien nadliczbowych stwierdzono u 2% skontrolowanych
podlegać ponawianym badaniom lekarskim w odstę- pracodawców – dotyczyły one 27 młodych pracow-
pach nie dłuższych niż rok. ników. Sporadycznie młodzi pracownicy świadczyli
pracę w godzinach nadliczbowych przekraczających
B. Pozostali młodzi pracownicy dopuszczalny limit w roku kalendarzowym.
Ponadto stwierdzono, że 9% skontrolowanych
Rok 2007 był kolejnym, w którym kontrolowano
pracodawców zaniżało młodym pracownikom wy-
zatrudnianie młodych pracowników, podejmujących
nagrodzenia za pracę świadczoną w godzinach
pracę zawodową po raz pierwszy w życiu. Kontro-
nadliczbowych. Z kolei 2 skontrolowanych praco-
lowano zatem pracodawców, którzy zatrudniali
dawców nie wypłaciło w ogóle młodym pracownikom
osoby w przedziale wiekowym 18–26 lat, o stażu
wynagrodzenia za pracę.
pracy nie dłuższym niż 3 lata.
W ramach realizacji ww. tematu inspektorzy pracy
skontrolowali 261 pracodawców, którzy zatrudniali Opisane wyżej postępowanie pracodawców na-
ogółem 23,3 tys. pracowników. Skontrolowano pracę leży uznać za szczególnie naganne, gdyż odnosi
2607 młodych pracowników. się do młodych ludzi, często po raz pierwszy podej-
Kontrole przeprowadzono w zakładach różnych mujących pracę zawodową.
branż, a w szczególności zajmujących się przetwór-
stwem przemysłowym – 59% skontrolowanych praco-
U 15% skontrolowanych pracodawców stwier-
dawców, handlem i naprawami – 16%.
dzono nieprawidłowości w zakresie udzielania urlopu
Wśród 261 skontrolowanych zakładów pracy, za-
wypoczynkowego, które polegały przede wszystkim
kłady zatrudniające od 10 do 49 osób to 41%, zakłady
na nieudzieleniu młodym pracownikom urlopu wypo-
zatrudniające od 50 do 249 osób – 28%. Natomiast
co piąty kontrolowany zatrudniał do 9 osób. czynkowego w roku kalendarzowym, w którym nabyli
do niego prawo lub najpóźniej do końca pierwszego
W ramach kontroli dotyczących praworządności kwartału następnego roku. Jako przyczynę takiego
w stosunkach pracy sprawdzono przestrzeganie prze- stanu, pracodawcy określali zbyt krótki staż pracy
pisów prawa pracy dotyczących nawiązywania i roz- tej grupy pracowników. Natomiast 4% skontrolowa-
wiązywania stosunku pracy, wynagrodzeń i innych nych pracodawców ustaliło wymiar przysługującego
świadczeń pracowniczych, czasu pracy oraz urlopów pracownikowi urlopu wypoczynkowego w zaniżonej
pracowniczych. wysokości.
Kontrole dotyczące problematyki nawiązywania Wybrane nieprawidłowości z zakresu bezpieczeń-
i rozwiązywania stosunku pracy wykazały przede stwa i higieny pracy przedstawia wykres.
wszystkim nieprawidłowości w zakresie udziela-
nia pracownikom pisemnej informacji o niektórych Wyniki kontroli wskazują, że 129 młodych pra-
warunkach zatrudnienia i uprawnieniach pracowni- cowników dopuszczono do pracy przed odbyciem
czych. Nieprawidłowość taką stwierdzono u co trze- wstępnych profilaktycznych badań lekarskich,
ciego skontrolowanego pracodawcy. Natomiast tylko a 34 zatrudniano niezgodnie z orzeczeniem le-
4% skontrolowanych pracodawców naruszyło prze- karskim. W większości przypadków pracowali oni
pisy dot. nawiązywania umowy o pracę (uchybienia na innych stanowiskach niż stanowiska, których
w tym zakresie polegały przede wszystkim na nie dotyczyły orzeczenia lekarskie.
potwierdzaniu na piśmie rodzaju umowy i jej wa- Aktualnych szkoleń bhp nie miało 255 pracow-
runków). ników młodych, zaś 105 – nie poddano instruk-
Kontrole obejmujące zagadnienia czasu pracy tażowi stanowiskowemu przed dopuszczeniem
wykazały, że najwięcej uchybień polegało na nieprze- do pracy. Większość z nich zatrudniona była na
strzeganiu zasady przeciętnie pięciodniowego tygo- stanowiskach robotniczych, często przy maszy-
dnia pracy (13% skontrolowanych pracodawców) nach, urządzeniach lub w narażeniu na szkodli-
oraz przepisów dot. ewidencji czasu pracy (7% skon- we czynniki środowiska pracy. Ponadto 12 pracow-
trolowanych pracodawców w ogóle jej nie prowa-

71
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

młodych. Ponadto pracodawcy (8%), którzy ocenili


ników zatrudniano na kilku stanowiskach pracy ryzyko zawodowe związane z pracą pracowników
bez przeprowadzonego instruktażu stanowiskowe- młodych, nie zastosowali niezbędnych środków profi-
go odpowiedniego dla każdego z tych stanowisk. laktycznych wynikających z tej oceny.
Na stanowiskach pracy, na których zatrudniano
Stwierdzono również, że: młodych pracowników, najbardziej istotne z punktu wi-
– w 6% zakładów instruktażu nie przeprowadziła dzenia ochrony pracy nieprawidłowości polegały na:
osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje, – braku odpowiednich urządzeń ochronnych w ma-
– u 10% pracodawców instruktaż stanowiskowy nie szynach i urządzeniach (14% zakładów);
zakończył się sprawdzianem wiedzy i nabytych – braku instrukcji bhp: dotyczących obsługi ma-
umiejętności bezpiecznego wykonywania pracy. szyn i urządzeń (15%);
W kształtowaniu warunków pracy w zakładzie – występowaniu narażenia na czynniki szkodliwe,
znaczącą rolę odgrywa prawidłowo wykonana ocena niebezpieczne lub uciążliwe powyżej dopuszczal-
ryzyka zawodowego. Mimo to pracodawcy z reguły nych norm (17%);
nie przeprowadzali oceny ryzyka zawodowego zwią- – nieprzydzielaniu młodym pracownikom odpowie-
zanego z pracą wykonywaną przez pracowników dnich środków ochrony indywidualnej (13%).

Wykres 41. Zatrudnianie młodych pracowników – naruszenia przepisów

przydzielenie odpowiednich
środków ochrony indywidualnej

odpowiednie urządzenia ochronne


w użytkowanych maszynach i urządzeniach

narażenia na czynniki szkodliwe i uciążliwe


powyżej dopuszczalnych norm

przeprowadzenie instruktażu stanowiskowego


przed dopuszczeniem pracownika do pracy

wstępne badania lekarskie

ocena ryzyka zawodowego

szkolenia bhp

uwzględnienie w ocenie ryzyka kwalifikacji zawodowych


i poziomu umiejętności wykonania pracy

uwzględnienie w ocenie ryzyka kryteriów


zw. z młodym wiekiem pracownika

specjalny program edukacyjny dla młodych osób


rozpoczynających pracę

% pracodawców naruszających przepisy 0 20 40 60 80

2007 2006

72
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Z uwagi na brak przepisów szczególnych doty- A. Placówki wielkopowierzchniowe


czących zatrudniania młodych, rozpoczynających
Inspektorzy pracy przeprowadzili kompleksowe
pracę zawodową pracowników celowe jest:
kontrole w 78 supermarketach należących do 28 sieci
y wskazywanie i promowanie „dobrych praktyk”
handlowych. Spośród skontrolowanych placówek,
sprzyjających adaptacji młodych pracowników
49 stanowiły jednostki kontrolowane komplekso-
w zakładzie;
wo po raz pierwszy, zaś 29 – rekontrolowane. Za-
y podejmowanie działań edukacyjnych w stosunku
trudniały one ogółem ponad 11,1 tys. pracowników,
do pracodawców w formie kampanii informa-
w tym 7,1 tys. kobiet i 2 pracowników młodocianych.
cyjnych.
Szczegółowe informacje nt. najczęściej stwier-
* * * dzanych podczas kontroli nieprawidłowości przed-
stawiono na wykresach.
Przestrzeganie przepisów prawa pracy w odniesie-
Analizując wyniki kontroli, podkreślić należy, że
niu do młodych pracowników – sezonowa praca
ujawnione uchybienia dotyczą znacznie mniejszej
dzieci i młodzieży
niż w latach poprzednich liczby pracowników.
Przykładowo: nieprawidłowości w zakresie prowa-
Temat realizowany był przez Państwową Inspek-
dzenia ewidencji czasu pracy (niewykazywanie pracy
cję Pracy po raz pierwszy i służył rozpoznaniu pro-
w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej oraz
blemu przestrzegania prawa przy powierzaniu pracy
pracy wykonywanej w czasie inwentaryzacji; różni-
sezonowej i innych czynności zarobkowych dzieciom
ce pomiędzy zapisami w kartach ewidencji czasu
i młodzieży. Kontrole (143) przeprowadzono we
pracy i ewidencji elektronicznej) ujawniono w stosun-
wszystkich okręgowych inspektoratach pracy w okre-
ku do 271 pracowników (blisko pięciokrotnie mniej
sie wakacyjnym. Dotyczyły one zarówno pracodaw-
niż w roku 2006). Podobnie – blisko ośmiokrotnie
ców, jak i podmiotów gospodarczych nie będących
mniej było nieprawidłowych umów o pracę. Kwota
pracodawcami. Przeprowadzono je w następujących
świadczeń należnych pracownikom, a niewypłaco-
branżach: handel i usługi, budownictwo, placówki
nych przez placówki wielkopowierzchniowe, nie-
kultury, rolnictwo, przetwórstwo warzyw i owoców.
znacznie przekraczała 15 tys. zł. (ponad 60 tys. mniej
Najczęściej stwierdzaną nieprawidłowością było
niż w 2006 r.).
zatrudnianie dzieci na podstawie umów cywilno-
prawnych bez zgody przedstawiciela ustawowego.
W zakresie bezpieczeństwa pracy, oprócz nie-
Często też pracodawcy nie posiadali zezwolenia
prawidłowości przedstawionych na wykresie, stwier-
właściwego inspektora pracy na wykonywanie pracy
dzono liczne uchybienia w przygotowaniu pracowni-
przez dzieci. Występowały również przypadki zatrud-
niania młodzieży w porze nocnej. W wyniku stwier- ków do pracy i ich wyposażeniu, m.in.:
dzonych przez inspektorów pracy nieprawidłowości – nieprzestrzeganie przepisów dotyczących odzie-
wydano 145 decyzji oraz skierowano 68 wystąpień. ży i obuwia roboczego – nieprawidłowości te wy-
Ponadto nałożono 17 mandatów karnych na łączną stąpiły w 39% kontrolowanych supermarketów;
kwotę 21 tys. zł oraz skierowano 7 wniosków do – 19% pracowników objętych kontrolą nie wypo-
sądów. sażono w środki ochrony indywidualnej – niepra-
Z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości kon- widłowość ta wystąpiła średnio w co czwartym
trole w zakresie sezonowej pracy dzieci i młodzieży supermarkecie;
będą kontynuowane w 2008 roku. – 8% pracowników objętych kontrolą nie przeszko-
lono w dziedzinie bhp (38% supermarketów).

6. Przestrzeganie przepisów prawa pracy, Wyraźny wzrost nieprawidłowości inspektorzy


w tym bezpieczeństwa i higieny pracy pracy stwierdzili w zakresie składowania towa-
w placówkach handlu detalicznego rów, eksploatacji urządzeń i instalacji elektrycznych
oraz wózków silnikowych służących do rozładunku
Zakres przedmiotowy kontroli w placówkach i przewożenia towarów po terenie sklepu. W super-
handlu detalicznego obejmował kompleksową ocenę marketach przybywa sprzętu wspomagającego pra-
przestrzegania przepisów prawa pracy dotyczących: ce transportowe, jednakże pracodawcy i kierownicy
nawiązywania i rozwiązywania umów o pracę, czasu placówek nie przywiązują wagi do jego właściwej
pracy, urlopów wypoczynkowych, wynagrodzeń i in- eksploatacji (17% wózków z napędem silnikowym
nych świadczeń ze stosunku pracy, ochrony pracy objętych kontrolą było eksploatowanych niezgodnie
kobiet i młodocianych oraz zagadnień bezpieczeń- z przepisami bhp; zdarzały się przypadki eksplo-
stwa i higieny pracy dotyczących m.in.: obiektów atacji wózka podnośnikowego bez ważnej decyzji
i pomieszczeń pracy, zaplecza higienicznosanitarne- Urzędu Dozoru Technicznego zezwalającej na jego
go, organizacji pracy, maszyn i środków transportu, eksploatację).
magazynowania i składowania towarów.

73
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 42. Supermarkety – naruszenia przepisów z zakresu praworządności w stosunkach pracy

treść regulaminu wynagradzania

prawidłowość ustalania wymiaru czasu pracy

treść umowy o pracę

wypłata wynagrodzenia za godziny nadliczbowe

treść świadectwa pracy

przestrzeganie pięciodniowego tygodnia pracy

prawidłowość prowadzenia ewidencji czasu pracy

treść regulaminu pracy

udzielanie należnego odpoczynku

udzielanie urlopu wypoczynkowego w roku, w którym pracownik


nabył do niego prawo

% placówek naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50 60

2007 2006 2005

74
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 43. Supermarkety – naruszenia przepisów z zakresu bhp

przestrzeganie norm dotyczących ręcznego przemieszczania


ciężarów

zapewnienie możliwości odpoczynku pracownikom


wykonującym prace stałe w pozycji stojącej

stan techniczny obiektów i pomieszczeń pracy

możliwość natychmiastowego skorzystania z wyjścia


ewakuacyjnego

oznakowanie i zabezpieczenie miejsc niebezpiecznych

eksploatacja urządzeń i instalacji elektrycznych

eksploatacja wózków silnikowych

wyposażenie pomieszczeń higienicznosanitarnych zgodnie


z przepisami bhp

składowanie towarów

ład i porządek w ciągach komunikacyjnych

% placówek naruszających przepisy 0 20 40 60 80

2007 2006 2005

75
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Podobnie jak w latach 2005–2006, najczęściej uja- Inspektorzy pracy podkreślają, że choć odsetek
wniane nieprawidłowości dotyczyły: składowania to- sklepów, w których ujawnia się nieprawidłowości ma-
warów, ładu i porządku w ciągach komunikacyjnych, leje, to skala obserwowanych naruszeń jest większa
wyposażenia pomieszczeń higienicznosanitarnych. niż w placówkach wielkopowierzchniowych. Przykła-
dowo – nieprawidłowości w zakresie ewidencjonowa-
nia czasu pracy, skutkujące niewypłaceniem wyna-
Składowanie towarów w niewłaściwym miejscu
grodzenia za pracę godzinach nadliczbowych bądź
było główną przyczyną blokowania dostępu do
w nocy, w placówkach wielkopowierzchniowych są
wyjść awaryjnych, co w przypadku pojawienia się
łatwiej wykrywalne niż w małych sklepach, ze wzglę-
zagrożenia, utrudniałoby pracownikom i innym oso-
du na to, że faktyczny czas pracy pracowników jest
bom natychmiastową ewakuację. rejestrowany dodatkowo za pomocą innych metod
niż ewidencja czasu pracy (logi kasowe i kompute-
Inspektorzy pracy ujawnili 40 przypadków ra- rowe, karty elektroniczne rejestrujące wejście i wyj-
żącego naruszenia przepisów powodujących bez- ście zarówno do budynku jak i do poszczególnych
pośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowni- pomieszczeń, raport włączania i wyłączania alarmów,
ków. Wstrzymali więc prace w celu zapobieżenia książki wejść i wyjść służb ochrony), które w małych
wypadkom przy pracy. Naruszenia przepisów po- sklepach nie są stosowane.
legały głównie na przekroczeniu dopuszczalnych W zakresie bezpieczeństwa pracy, oprócz nie-
mas transportowanych towarów, a także na uży- prawidłowości uwidocznionych na wykresie stwier-
waniu sprzętu, którego stan techniczny stwarzał dzono, że:
zagrożenia wypadkowe. – 12% pracowników objętych kontrolą dopuszczo-
Skierowali również 31 pracowników do innych no do pracy bez aktualnych badań lekarskich
prac, głównie z powodu niewyposażenia pracowni- – nieprawidłowość ta wystąpiła średnio w co
ków w obuwie chroniące stopy (dotyczy pracowni- trzeciej kontrolowanej placówce;
ków obsługujących wózki do transportu towarów) – 15% pracowników objętych kontrolą nie przesz-
oraz przekroczenia dopuszczalnych mas transporto- kolono w dziedzinie bhp – w 38% placówek;
wanych towarów przez kobiety. – w 29% placówek pracodawcy nie odbyli szkolenia
w dziedzinie bhp;
B. Mniejsze placówki handlowe – w 31% placówek nie powierzono wykonywania
zadań służby bhp kompetentnym osobom.
W roku 2007 inspektorzy pracy przeprowadzili
kontrole w 277 sklepach niekontrolowanych w la- * * *
tach ubiegłych; natomiast 142 sklepy zostały pod-
Stan przestrzegania przepisów prawa pracy,
dane rekontroli. W placówkach tych zatrudnionych
w tym bhp, w placówkach wielkopowierzchniowych
było prawie 9,2 tys. pracowników, w tym 6,7 tys. ko-
i innych nadal jest niezadowalający, mimo pewnej
biet i 225 pracowników młodocianych.
poprawy.
Najczęściej ujawniane podczas kontroli nieprawi-
W odniesieniu do super – i hiper – marketów nie-
dłowości przedstawiono na wykresach.
prawidłowości stwierdza się przede wszystkim
Najwięcej nieprawidłowości stwierdzono w zakre-
w placówkach kontrolowanych po raz pierwszy,
sie ewidencjonowania czasu pracy: nierzetelnego najczęściej – nowo powstałych bądź też należących
prowadzenia ewidencji lub jej nieprowadzenia. do stosunkowo „młodych” sieci o zasięgu lokalnym,
Nadal dużym problemem pozostaje niewypła- nastawionych na zdobycie rynku i o stosunkowo nie-
canie wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, nie- wielkim kapitale.
prawidłowe prowadzenie akt osobowych, nieprawi-
dłowa treść umów o pracę, świadectw pracy oraz
regulaminów pracy. Inspektorzy pracy ocenili, że spośród 29 rekon-
Ustalenia w zakresie wypłaty świadczeń należy trolowanych placówek wielkopowierzchniowych, po-
uznać za nieoddające w pełni stanu rzeczywistego prawa nastąpiła w 22 (76%), w 5 zanotowano pogor-
z uwagi na duży odsetek pracowników, których czas szenie, zaś w 2 poziom przestrzegania przepisów
pracy był ewidencjonowany nierzetelnie bądź też nie nie uległ zmianie.
był ewidencjonowany w ogóle. Łącznie stwierdzono Z kolei rekontrole 142 sklepów wykazały popra-
niewypłacenie na rzecz pracowników świadczeń na wę stanu przestrzegania przepisów w 109 placów-
kwotę przekraczającą 228 tys. zł. (co stanowi kwotę kach (blisko 77 %), pogorszenie w 8, zaś w 25 – brak
ponad dwukrotnie mniejszą niż w 2006 r.), z czego zmian w tym zakresie.
ponad połowę stanowiły niewypłacone świadczenia
z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych, zaś blisko Wyniki wieloletnich kontroli potwierdzają, że stan
1/4 – niewypłacony, bądź zaniżony ekwiwalent za nie- przestrzegania przepisów w sieciach działających
wykorzystany urlop wypoczynkowy. dłużej jest lepszy, co stanowi m.in. efekt konse-

76
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 44. Inne placówki handlu detalicznego


– naruszenia przepisów z zakresu praworządności w stosunkach pracy

prowadzenie ewidencji czasu pracy

treść regulaminu pracy

udzielanie należnego odpoczynku

wypłata wynagrodzenia za godziny nadliczbowe

przestrzeganie pięciodniowego tygodnia pracy

udzielanie urlopu wypoczynkowego w roku, w którym pracownik


nabył do niego prawo

treść umowy o pracę

treść świadectwa pracy

prawidłowość prowadzenia ewidencji czasu pracy

prowadzenie akt osobowych

% placówek naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50 60

2007 2006 2005

77
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 45. Inne placówki handlu detalicznego – naruszenia przepisów z zakresu bhp

ustalanie zasad ruchu na drogach wewnątrzzakładowych

wyposażenie pomieszczeń higienicznosanitarnych zgodnie z


przepisami bhp

udostępnienie do stałego korzystania instrukcji bhp na


stanowisku pracy

składowanie towarów

pomiary skuteczności ochron przeciwporażeniowych

sygnalizacja „człowiek w komorze chłodniczej”

dokonanie oceny ryzyka zawodowego

oznakowanie i zabezpieczenie miejsc niebezpiecznych

ład i porządek w ciągach komunikacyjnych

opracowanie instrukcji magazynowania

% placówek naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50 60

2007 2006 2005

78
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

kwentnego nadzoru ze strony Państwowej Inspek- Oprócz ww. działań, PIP kontynuowała w roku
cji Pracy i wymuszania rozwiązań systemowych, sprawozdawczym kompleksowe kontrole sklepów
we wszystkich placówkach danej sieci. sieci „Biedronka”; podjęto także kontrole placówek
Zaniepokojenie budzi powtarzająca się od lat sieci „Selgros”.
struktura stwierdzanych nieprawidłowości.
W ocenie inspektorów najczęstsze przyczyny C. Kontrole sklepów sieci „Biedronka”
stwierdzonych uchybień to:
Kontrole sklepów należących do sieci „Biedron-
– brak znajomości przepisów prawa pracy przez
ka” rozpoczęły się w kwietniu 2006 r. na zlecenie Pro-
kadrę kierowniczą i służby kadrowo-księgowe;
kuratury Okręgowej w Gliwicach, prowadzącej postę-
– duża rotacja pracowników, w szczególności dot.
powanie w sprawie przestępstw przeciwko prawom
stanowisk kierowniczych;
osób wykonujących pracę zarobkową popełnionych
– niewłaściwa organizacja pracy oraz utrzymywanie
przez kierownictwo Jeronimo Martins S.A.
minimalnego poziomu zatrudnienia;
– niedostateczne wyposażenie w środki techniczne Kontrole dotyczyły przestrzegania przepisów pra-
wspomagające ręczne prace transportowe; wa pracy, w tym bhp, w sklepach powstałych przed
– pakowanie towarów w centrach dystrybucyjnych 1 stycznia 2005r.
w jednostki paletowe o masie przekraczającej do- Łącznie na zlecenie Prokuratury przeprowadzo-
puszczalne normy (mimo braku w sklepach zme- no 739 kontroli, w tym jedną w centrali firmy oraz 5
chanizowanego sprzętu do rozładunku); w rejonach (centrach dystrybucyjnych). Czynności
– brak właściwego nadzoru pracodawców i osób kontrolne w centrali oraz centrach dystrybucyjnych
na stanowiskach kierowniczych nad przestrzega- miały na celu wyłącznie sprawdzenie przestrzega-
niem przepisów i zasad bhp; nia przepisów prawa pracy w sklepach, w zakresie
– lekceważenie spraw bhp przez pracodawców niemożliwym do skontrolowania w poszczególnych
i kadrę kierowniczą; placówkach ze względu na miejsce przechowywania
– niewłaściwe wykonywanie zadań przez służby akt osobowych, dokumentacji ze stosunku pracy oraz
bhp (w supermarketach) lub niekorzystanie przez obliczania wynagrodzeń i świadczeń ze stosunku
pracodawców (w małych placówkach) z obsługi pracy. W ramach kontroli kompleksowo sprawdzo-
specjalistów ds. bhp spoza zakładu pracy; no przestrzeganie przepisów prawa pracy w 727
– nadmierny – w stosunku do pojemności magazy- sklepach.
nów – przepływ towarów, co wymusza okresowe Na podstawie ustaleń z prokuraturą, kontrolą ob-
składowanie nowych dostaw towarów w miej- jęto okres od dnia 1 stycznia 2004 r.
scach do tego nieprzeznaczonych;
– presja zarządów central na kierownictwo pla- W każdym sklepie kompleksowo, „dzień po
cówek w celu maksymalnego obniżania kosztów, dniu”, oceniano stan przestrzegania przepisów w od-
co wpływa negatywnie na warunki pracy; niesieniu do 10 wybranych pracowników i byłych pra-
– zbyt małe kompetencje kierowników placówek cowników (ogółem ponad 7,2 tys. osób).
w zakresie kształtowania warunków pracy.
Pracodawcy jako przyczyny stwierdzonych uchy-
bień wskazują trudności finansowe, jak również trud- Kontrole podzielono na dwa etapy – pierwszy
ności z interpretacją przepisów. odbywał się w 2006 r. w sklepach i dotyczył przede
Mając na uwadze skuteczność systematycznie wszystkim kontroli warunków pracy, drugi obejmował
prowadzonego nadzoru, Państwowa Inspekcja Pracy kontrole w centrach dystrybucyjnych – w zakresie
kontynuować będzie prowadzenie kontroli i rekon- przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym o cza-
troli wytypowanych placówek, zarówno wielkopo- sie pracy, wypłacie wynagrodzeń i świadczeń ze sto-
wierzchniowych, jak i pozostałych. sunku pracy, urlopach wypoczynkowych, zawieraniu
W stosunku do nowych i organizujących się pla- i rozwiązywaniu umów o pracę.
cówek handlowych podjęte zostaną działania pre-
wencyjne przy wykorzystaniu doświadczeń i wyni- Najważniejsze nieprawidłowości w zakresie pra-
ków dotychczasowych kontroli. worządności w stosunkach pracy przedstawiono na
Wśród pracodawców popularyzowane będą wykresie.
metody bezpiecznej pracy, ze zwróceniem szcze- Najczęściej występującą nieprawidłowością było
gólnej uwagi na ograniczenie fizycznego obciąże- niewłaściwe prowadzenie akt osobowych. Dotyczy-
nia pracą. Inspekcja weźmie udział w europejskiej ło to ponad 50% pracowników zatrudnionych w skle-
kampanii kontrolnej „Ręczne przemieszczanie cięża- pach podlegających kontroli.
rów” w sektorze handlu detalicznego, koordynowanej W mniejszej skali występowały nieprawidłowości
przez Komitet Wyższych Inspektorów Pracy. Metody polegające na: niewypłacaniu lub zaniżaniu wyna-
bezpiecznej pracy będą popularyzowane także m.in. grodzenia za pracę (1/4 placówek), niepotwierdza-
w ramach akcji „Mniej dźwigaj”. niu rodzaju i warunków umowy o pracę najpóźniej

79
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 46. Sklepy sieci „Biedronka” – naruszenia przepisów z zakresu praworządności


w stosunkach pracy

prawidłowość sporządzania umów o pracę

prawidłowość ustalania wymiaru czasu pracy

przestrzeganie pięciodniowego tygodnia pracy

udzielanie urlopu wypoczynkowego w roku,


w którym pracownik nabył do niego prawo

udzielanie należnego odpoczynku tygodniowego

wypłacanie należnego wynagrodzenia za pracę


w godzinach nadliczbowych

prowadzenie ewidencji czasu pracy

udzielanie należnego odpoczynku dobowego

prawidłowość prowadzenia akt osobowych

% placówek naruszających przepisy 0 20 40 60 80 100

w dniu rozpoczęcia pracy, niewypłacaniu dodatko- Poważnym problemem była nierzetelność pro-
wego wynagrodzenia za pracę w nocy oraz niepra- wadzonej ewidencji czasu pracy, np. nieewiden-
widłowym ustalaniu wymiaru urlopu wypoczynko- cjonowanie jako czasu pracy – czasu odbytych przez
wego (1/5 placówek). pracowników szkoleń w zakresie bezpieczeństwa i hi-
gieny pracy. Niejednokrotnie z ewidencji czasu pra-
cy wynikało, że pracownik miał dzień wolny od pracy
Kolejnym kontrolowanym zagadnieniem było lub korzystał z urlopu wypoczynkowego, podczas gdy
tworzenie harmonogramów pracy i prawidłowe pla- w tym czasie odbywały się szkolenia bhp.
nowanie czasu pracy. W większości sklepów har- W 2005 r. (w pierwszym półroczu), podczas
monogramy te tworzone były na okres tygodnia wdrażania nowego systemu płacowego, docho-
i podlegały wielokrotnym zmianom. Zmiany te nie- dziło do systemowego zaniżania przysługującego
jednokrotnie nie miały na celu planowania czasu pracownikom wynagrodzenia z tytułu pracy w go-
pracy, a jedynie dostosowanie harmonogramów do dzinach nadliczbowych – poprzez nieprawidłowe
czasu faktycznie świadczonej przez pracowników naliczanie (zawyżanie) 50% dodatku za godziny
pracy. Stąd niektóre ze zmian harmonogramów do- nadliczbowe, przy jednoczesnym zaniżeniu dodatku
konywane były po zakończeniu pracy przez pracow- 100%.
nika bądź w jej trakcie. W zakresie przestrzegania przepisów prawa pra-
Powodowało to, że pracownicy zatrudnieni w sie- cy dotyczących młodocianych stwierdzano nieprawi-
ci nie wykonywali pracy na podstawie z góry usta- dłowości polegające na:
lonego rozkładu czasu pracy. Ze względu na to, że – zatrudnianiu pracowników młodocianych w go-
zatrudniani byli w równoważnych normach czasu dzinach nadliczbowych (13% placówek);
pracy, dokonywanie zmian harmonogramów poz- – nieprowadzeniu dla pracowników młodocianych
walało pracodawcy uniknąć konieczności wypłaty ewidencji czasu pracy (7% placówek);
wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. – nieprzestrzeganiu obowiązku zapewnienia pra-
Sposób planowania pracy wpływał również na cownikowi młodocianemu nieprzerwanego 14 go-
problemy z prawidłowym rozliczaniem urlopów wy- dzinnego odpoczynku (6%);
poczynkowych. Przyjęte rozwiązanie polegające na – nieprowadzeniu ewidencji czasu pracy przy pra-
rozliczaniu ilości godzin odpowiadającej iloczyno- cach wzbronionych, ale dozwolonych w celu przy-
wi ośmiogodzinnej normy i określonego w umowie gotowania zawodowego (6%);
wymiaru czasu pracy, nie odpowiadało zasadom – niezapewnieniu pracownikom młodocianym,
rozliczania urlopów w równoważnym systemie cza- w każdym tygodniu, co najmniej 48 godzin nie-
su pracy. przerwanego odpoczynku obejmującego nie-
dzielę (4%).

80
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 47. Sklepy sieci „Biedronka” – naruszenia przepisów z zakresu bhp

wstępne badania lekarskie

możliwość natychmiastowego skorzystania


z wyjścia ewakuacyjnego

magazynowanie towarów

eksploatacja instalacji i urządzeń elektrycznych

wyposażenie pracowników w odzież


i obuwie robocze

ład i porządek w ciągach komunikacyjnych

oznakowanie i zabezpieczenie
miejsc niebezpiecznych
poinform. przedstawiciela ustawowego młodocianego
o ryzyku zawod. zw. z wyk. pracą i zasadach ochrony
przed zagrożeniami
wyposażenie pomieszczeń higienicznosanitarnych
zgodnie z przepisami bhp

wyposażenie pracowników
w środki ochrony indywidualnej

% placówek naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50 60 70

Najczęściej stwierdzane podczas kontroli niepra- będzie obsługiwał wózek jezdniowy z napędem sil-
widłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pra- nikowym.
cy przedstawia wykres.
Kontrole wykazały, że wiele nieprawidłowości
dotyczyło ciągów komunikacyjnych – składowania W toku przeprowadzonych kontroli inspektorzy
na nich towarów. pracy stwierdzili 57 przypadków rażącego naru-
Nieprawidłowości dot. pomieszczeń higienicz- szenia przepisów, powodującego bezpośrednie
zagrożenie życia lub zdrowia pracowników,
nosanitarnych polegały przede wszystkim na bra-
wstrzymując prace w celu zapobieżenia ewentual-
ku wystarczającej liczby szaf i miejsc do siedzenia
nym wypadkom przy pracy. Naruszenia przepisów
w szatniach.
polegały głównie na: niewyposażeniu osób obsłu-
Niewłaściwa eksploatacja urządzeń elektrycz-
gujących wózki w obuwie ochronne, przekroczeniu
nych polegała natomiast na niezabezpieczeniu tablic
dopuszczalnych mas transportowanych towarów
rozdzielczych przed dostępem osób nieupoważnio-
(np. w jednym ze sklepów kobieta przewoziła
nych, niezabezpieczeniu przewodów elektrycznych
wózkiem ręcznym towar ważący 960 kg), a także
przed uszkodzeniami mechanicznymi, korzystaniu
na zagrożeniu porażeniem prądem elektrycznym
z uszkodzonych gniazd wtykowych.
z powodu niezabezpieczenia uszkodzonej instalacji
Kontrola przestrzegania przepisów dotyczą-
elektrycznej.
cych odzieży i obuwia roboczego ujawniła, że 426
pracownikom nie dostarczono przysługującej im
odzieży i obuwia roboczego. Stwierdzono również Inspektorzy pracy skierowali do innych prac 120
nieprawidłowości w zakresie dostarczania pracowni- pracowników, głównie z powodu zatrudniania kobiet
kom środków ochrony indywidualnej, głównie bu- przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodli-
tów ochronnych (dotyczyło 2652 pracowników) oraz wych dla ich zdrowia, a także na skutek wykonywa-
rękawic ochronnych (dotyczyło 701 pracowników). nia prac przez osoby nieposiadające wymaganych
W zakresie przygotowania pracowników do pra- kwalifikacji.
cy, najczęściej stwierdzaną nieprawidłowością było W zakresie ochrony pracy młodocianych (śred-
dopuszczanie do pracy pracowników bez wstępnych nio w co trzecim sklepie zatrudniano młodocianego),
badań lekarskich. Ponadto inspektorzy pracy ujawnili stwierdzono następujące nieprawidłowości:
nieprawidłowości w skierowaniach na badania lekar- – nie informowano przedstawicieli ustawowych
skie, w których nie określano, że pracownik będzie młodocianych o ryzyku zawodowym oraz o zasa-
wykonywał prace w warunkach uciążliwych lub, że dach ochrony przed zagrożeniami;

81
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

– powierzając młodocianym wykonywanie pracy nie zawiadomień, w tym do: Państwowej Straży Pożarnej
uwzględniano kryteriów związanych z brakiem doś- – 48, UDT – 3, urzędów nadzoru budowlanego – 4,
wiadczenia zawodowego i życiowego, brakiem inspekcji sanitarnej – 4, inspekcji ochrony środowiska
świadomości występujących zagrożeń i umiejęt- – 1, Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy – 1.
ności oceny ich szkodliwych następstw;
– dopuszczenie do pracy mimo braku orzeczeń le- Oceniając przedstawione dane należy wziąć pod
karskich świadczących, że praca danego rodzaju uwagę fakt, że czynnościami kontrolnymi objęto
nie zagraża zdrowiu młodocianego; okres od dnia 1 stycznia 2004 r. i w związku z tym,
– nie określano wykazu stanowisk pracy i rodzajów w większości przypadków, zamieszczone w opra-
prac wzbronionych pracownikom młodocianym cowaniu informacje nie obrazują stanu przestrzegania
oraz wykazu stanowisk pracy i prac dozwolonych przepisów prawa pracy w chwili dokonywania kontro-
młodocianym w celu odbycia przygotowania za- li, lecz w jakimś momencie w ramach kontrolowanego
wodowego; okresu. Dotyczy to takich zagadnień jak czas pracy,
– wykonywanie przez młodocianych prac im wzbro- wypłata wynagrodzeń i świadczeń ze stosunku pra-
nionych; cy, częściowo także urlopów wypoczynkowych oraz
– prowadzenie kształcenia zawodowego pracow- sporządzania dokumentacji ze stosunku pracy (umów
ników przez osoby nieposiadające stosownych o pracę, świadectw pracy), przestrzegania przepi-
uprawnień. sów o rozwiązywaniu umów o pracę.
W czasie kontroli stwierdzono, że będące na Natomiast specyfika niektórych zagadnień wy-
wyposażeniu 19 sklepów prasy do opakowań marki kluczała dokonanie ustaleń dla całego okresu objęte-
Famarol, typ PO/2/700, stanowiły zagrożenie dla go kontrolą (np. prowadzenie akt osobowych, zatrud-
zdrowia pracowników ze względu na brak osłon nianie kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych
i zabezpieczeń stref roboczych (prasy te nie speł- i szkodliwych dla ich zdrowia). W tych przypadkach
niały minimalnych wymagań dotyczących maszyn). ocena była dokonywana na dzień prowadzenia
Część z tych maszyn (12 sztuk) została wprowadzona ustaleń.
do obrotu po raz pierwszy przez dystrybutora przed Inspektorzy pracy ocenili, że stan praworząd-
dniem 1 maja 2004 r., zatem inspektorzy pracy wydali ności w sklepach należących do sieci „Biedronka”
pracodawcy (JMD S.A.) nakazy zapewnienia w tych ulegał poprawie począwszy od drugiej połowy
prasach odpowiednich urządzeń ochronnych. Praco- 2005 r. Wiele ze stwierdzonych wcześniej niepra-
dawca usunął wady lub wymienił prasy. widłowości nie występowało już podczas kontroli
JMD zakupił 7 pras po 1 maja 2004 r. Ponieważ prowadzonych w 2007 r. Sporadycznie stwierdzano
prasy te nie spełniały wymagań dotyczących oceny naruszenia przepisów o odpoczynku dobowym i ty-
zgodności, wszczęto postępowanie względem ich godniowym, podobnie jak naruszenia zasady pięcio-
dystrybutora. W wyniku postępowania dystrybutor dniowego tygodnia pracy.
usunął niezgodności z wymaganiami zasadniczymi W ocenie inspektorów pracy, główne przyczyny
w tych prasach. stwierdzonych nieprawidłowości to:
W sklepach, w których ujawniono uchybienia do- – system organizacji przepływu dokumentacji;
tyczące magazynowania towarów, szczególnie w cią- – nadmierny strumień przepływu towarów w sto-
gach komunikacyjnych, blokowanie przejść ewaku- sunku do pojemności magazynów, co wymusza
acyjnych towarami, na podstawie decyzji ustnych okresowe składowanie nowych dostaw w miej-
usuwano nieprawidłowości. Niestety, zwykle po opusz- scach do tego nieprzeznaczonych;
czeniu sklepu przez inspektora pracy sytuacja wra- – niewłaściwa organizacja pracy, m.in. w zakresie
cała do stanu wyjściowego. Dowodzą tego wyniki koordynacji dostaw towarów w okresach nasilo-
kontroli powtórnych (tzw. rekontroli). nej sprzedaży;
– brak właściwego nadzoru nad przestrzeganiem
przepisów i zasad bhp;
Kontrole ujawniły również, że popełniono szereg
– niedostateczny stan zatrudnienia w stosunku do
czynów wyczerpujących, w ocenie inspektorów
zadań (w przypadku nieobecności pracownika
pracy, znamiona przestępstwa. Skierowano do
w sklepie powoduje to dezorganizację pracy,
prokuratury 40 zawiadomień o podejrzeniu popeł-
pośpiech, stres, naraża wykonujących prace na
nienia przestępstwa, głównie w zakresie fałszowa-
przeciążenia psychofizyczne);
nia ewidencji czasu pracy oraz dokumentacji szko-
– brak zapasowych wózków z napędem silnikowym
leń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.
w sklepach (w przypadku awarii użytkowanego
wózka elektrycznego pracownicy zmuszeni są
W wyniku kontroli kierowano także zawiadomie- przewozić towar wózkami ręcznymi);
nia do innych organów nadzoru nad warunkami – brak staranności w kwestii utrzymania eksploato-
pracy, w zakresie niepodlegającym kompetencjom wanych urządzeń elektrycznych we właściwym
Państwowej Inspekcji Pracy. Łącznie skierowano 61 stanie technicznym;

82
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

– scentralizowanie służby bhp, w wyniku czego kie- Problemem generującym konflikt pomiędzy pra-
rownicy sklepów pozbawieni są na bieżąco wspar- codawcą a organizacją związkową było rozwiązanie
cia fachowego w organizowaniu pracy w bez- umów o pracę z 3 pracownikami będącymi członkami
pieczny sposób. Tymczasowego Komitetu Założycielskiego Związku
Należy podkreślić, że przyczyną wielu nieprawi- Zawodowego NSZZ „Solidarność”. Na skutek inter-
dłowości jest scentralizowane zarządzanie, co w przy- wencji inspektorów pracy przywrócono ich do pracy.
padku popełnienia błędu, generowało szereg na- Pracodawca zobowiązał się ponadto do odstąpienia
ruszeń na terenie całego kraju. Z drugiej strony – od praktyki zatrudniania pracowników na długotermi-
istniejące pomiędzy centrami organizacyjnymi zna- nowe umowy na czas określony.
czące różnice w nasileniu poszczególnych niepra- Kontrola w centrali spółki wykazała nieprawidło-
widłowości wskazują na pewną samodzielność każ- wości w treści regulaminu pracy, np.: nakładanie na
dego z nich, względnie na różne stosowanie zaleceń pracowników obowiązków niewynikających z przepi-
i rozwiązań narzuconych przez centralę firmy. sów; nieustalenie zasad prania i konserwacji odzieży
roboczej; nieokreślenie miejsca i czasu wypłaty wy-
Z ustaleń inspektorów pracy wynika, że systema- nagrodzenia za pracę.
tyczne kontrole prowadzone od kilku lat w sklepach Kontrola regulaminu wynagradzania ujawniła
sieci „Biedronka” spowodowały, że podjęto działa- m.in., że niektóre postanowienia mają charakter dys-
nia mające na celu poprawę warunków pracy (np. kryminujący.
wyposażono sklepy w wózki jezdniowe napędzane
elektrycznie). Bezpieczeństwo pracy
Najczęściej ujawniane nieprawidłowości dotyczyły:
Ponadto w roku 2007 przeprowadzono w sieci – wyposażenia pracowników w odzież i obuwie
„Biedronka” 194 kontrole wynikające z realizacji bie- robocze (689 pracowników w 6 placówkach nie
żących zadań (rozpatrywanie skarg, kontrole w okre- wyposażono w odzież i obuwie robocze);
sach przedświątecznych, odbiory). – wykorzystywania ciągów komunikacyjnych do
magazynowania towarów (w 6 placówkach);
D. Kontrole placówek sieci „Selgros” – niewłaściwego magazynowania towarów – w 5
Na przełomie stycznia i lutego 2007 r. przeprowa- placówkach towary składowane były w sposób
dzono kontrole we wszystkich 11 placówkach należą- zagrażający wypadkiem (składowano towary o du-
cych do sieci „Selgros” oraz w centrali sieci. żych gabarytach na najwyższych półkach rega-
Kontrole objęły kompleksową ocenę przestrze- łów w magazynie).
gania przepisów prawa pracy, w tym bezpieczeństwa Ponadto w 4 placówkach stwierdzono:
i higieny pracy oraz przestrzegania uprawnień związ- – brak lub niedostateczne oświetlenie stanowisk
kowych. pracy światłem dziennym;
– nieudostępnianie pracownikom instrukcji bhp na
Prawna ochrona pracy stanowisku pracy;
W wyniku kontroli stwierdzono w 9 placówkach – niewyposażenie 196 pracowników w środki
nieprawidłowe prowadzenie ewidencji czasu pracy ochrony indywidualnej, głównie w ochrony nóg;
dla 488 pracowników (88% skontrolowanych), np. – niedostateczne wyposażenie pomieszczeń higie-
nieewidencjonowanie pełnego czasu pracy (rejestra- nicznosanitarnych;
cja wyłącznie pełnych godzin), nieodnotowywanie – niepoddanie 14 pracowników przeszkoleniu
pracy w porze nocnej i godzinach nadliczbowych. w dziedzinie bhp.
W 8 sklepach nie przestrzegano pięciodniowego
tygodnia pracy oraz zaniżono wynagrodzenia za
Inspektorzy pracy ujawnili 24 przypadki rażące-
godziny nadliczbowe (421 pracownikom nie wy-
go naruszenia przepisów powodujących bezpo-
płacono kwoty 31,5 tys. zł; zaniżenia wynagrodzenia
średnie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników.
za godziny nadliczbowe wystąpiły przede wszystkim
Wstrzymali więc prace w celu zapobieżenia wypad-
z powodu zastosowania błędnej metody ustalania
kom przy pracy. Naruszenia przepisów polegały
stawki godzinowej).
głównie na użytkowaniu niesprawnych maszyn (bez
W 6 placówkach nie zapewniano pracownikom
urządzeń ochronnych lub sterowniczych) oraz prze-
przysługującego nieprzerwanego odpoczynku oraz
kroczeniu dopuszczalnych mas transportowanych
nieprawidłowo sporządzano umowy o pracę, w 5 –
ręcznie towarów.
stwierdzono niewypłacenie dodatku za pracę w nocy,
jak również nieprawidłowości w treści świadectw
pracy. Skierowania 12 pracowników do innych prac
Nieudzielanie raz na 4 tygodnie niedzieli wolnej (6 wydanych decyzji) dotyczyły głównie naruszeń
od pracy oraz nierespektowanie przepisów o udzie- przepisów w zakresie stosowania środków ochro-
laniu urlopu wypoczynkowego stwierdzono w 3 pla- ny indywidualnej i ręcznego przemieszczania ponad-
cówkach. normatywnych ciężarów przez kobiety.

83
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wypadki przy pracy w placówkach sieci „Selgros” w latach 2004–2006


Wyszczególnienie 2004 r. 2005 r. 2006 r.
Liczba wypadków ogółem 51 65 64
w tym: śmiertelnych 0 0 0
ciężkich 0 0 1
Wskaźnik częstości 25 28 25

Podczas kontroli placówek handlowych inspekto- 42,7 tys. pracowników, w tym ponad 35 tys. kobiet.
rzy pracy zebrali informacje o wypadkach przy pracy, Z własnych kuchni korzystało 112 zakładów. W po-
jakie miały miejsce w latach 2004–2006. Szczegóło- zostałych zakładach posiłki przywożone były z ze-
we dane liczbowe zestawiono w tabeli. wnątrz przez inne podmioty gospodarcze. Pralnie
funkcjonowały w 47 zakładach. W pozostałych zakła-
dach prowadzenie usług pralniczych pracodawcy
Jak wynika z powyższego zestawienia, wskaźnik
zlecili wyspecjalizowanym firmom zewnętrznym. Przy
częstości wypadków przy pracy w placówkach sieci pracach obciążających układ mięśniowo-szkieleto-
„Selgros” jest bardzo wysoki – wynosił za rok 2006 wy zatrudnionych było ogółem 5368 pracowników,
– 25, podczas gdy wskaźnik ten dla całej gospo- w tym przy pracach związanych z ręcznym dźwiga-
darki narodowej wyniósł w 2006 r. 8,83, a dla sekcji niem i przenoszeniem pacjentów – 3230 pracowni-
„Handel i naprawy” – 4,69. Skutki tych wypadków ków (głównie – pielęgniarki i sanitariuszki), a przy
miały jednak charakter lekkich urazów (w 2006 r. innych pracach związanych z ręcznym dźwiganiem
zanotowano w rejestrach tylko 1 wypadek ciężki). ciężarów – 2138 pracowników, w tym 1350 salowych
Stwierdzono również, że zespoły powypadko- i sprzątaczek oraz 635 pracowników kuchni i 153 pra-
we wskazywały zwykle przyczyny wypadków leżące cowników pralni.
po stronie pracowników (dot. ich niewłaściwych za- W skontrolowanych zakładach w latach 2004–
chowań), a nie dostrzegały przyczyn organizacyj- –2006 wydarzyło się ogółem 1401 wypadków przy
nych, takich jak: brak nadzoru nad wykonywaniem pracy (454 – w 2004 r., 434 – w 2005 r., 513 – w 2006 r.),
prac, zła organizacja pracy, niewyposażanie praco- w tym 114 wypadków związanych z obciążeniem
wników w środki ochrony indywidualnej, brak stoso- układu mięśniowo-szkieletowego (w 2004 r. – 24,
wnych zapisów w instrukcjach wykonywania prac. w 2005 r. – 40, w 2006 r. – 50). Poszkodowanych na
skutek obciążeń układu mięśniowo-szkieletowego
Przyczyny stwierdzonych nieprawidłowości: było ogółem 109 osób, w tym 104 kobiety – pielę-
– niedostateczna znajomość przepisów prawa pra- gniarki i sanitariuszki, które uległy wypadkom
cy lub ich niewłaściwe stosowanie i interpretacja; podczas wykonywania prac związanych z podno-
– lekceważenie zagrożeń wypadkowych przez oso- szeniem i przenoszeniem pacjentów. Pozostałym
by z nadzoru; wypadkom uległy pracownice zatrudnione w kuch-
– niewłaściwe wykonywanie zadań przez służbę ni i pralni podczas dźwigania ciężarów (worków
z warzywami, worków z bielizną) przekraczających
bhp – na co, w ocenie inspektorów, miało wpływ
wartości normatywne. Doznanymi urazami były głów-
jej scentralizowanie (np. instrukcje bhp lub tabele
nie urazy kręgosłupa na odcinku lędźwiowo-krzyżo-
przydziału odzieży i obuwia roboczego, a także
wym i dyskopatie pourazowe kręgosłupa, a ponadto
środków ochrony indywidualnej opracowywane
urazy rąk (nadgarstki, palce) i stóp. Urazy powypad-
były na szczeblu centralnym, bez uwzględniania
kowe skutkowały w większości wypadków długo-
potrzeb poszczególnych placówek);
trwałymi zwolnieniami lekarskimi (nawet do 170
– mała pojemność magazynów w stosunku do do-
dni), a łączna liczba dni niezdolności do pracy z po-
staw towarów;
wodu wypadków wyniosła 7456. Zespoły powypad-
– brak stosownych instrukcji bhp na stanowiskach
kowe – jako przyczyny większości wypadków – po-
pracy.
dały wykonywanie pracy w niedostatecznej obsadzie
(jednoosobowo) i brak ostrożności. W 6 protokołach
powypadkowych zespół powypadkowy wskazał ja-
7. Zagrożenia u osób pracujących ko jedną z przyczyn brak urządzeń pomocniczych
w placówkach ochrony zdrowia przy ułatwiających podnoszenie i przemieszczanie pacjen-
ręcznych pracach transportowych tów i we wnioskach profilaktycznych zalecił ich zakup.
W pozostałych wnioskach profilaktycznych zalecano
W 2007 r. skontrolowano 245 zakładów opieki z reguły wykonywanie prac związanych z dźwiganiem
zdrowotnej (175 zakładów opiekuńczo-leczniczych pacjentów w zwiększonej obsadzie osobowej oraz
i 70 zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych) pub- omówienie wypadku z pracownikami podczas szko-
licznych i niepublicznych, zatrudniających ogółem lenia bhp. W 16 protokołach powypadkowych zespół

84
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

nie sformułował żadnych wniosków profilaktycznych, Pielęgniarki twierdzą, że system kształcenia tej
co skutkowało brakiem konkretnych działań ze strony grupy zawodowej w sposób marginalny traktuje
pracodawców w celu wyeliminowania przyczyn wy- zagadnienia ergonomii i nadmiernego obciążenia
padków przy pracy. układu mięśniowo-szkieletowego personelu pielę-
Szczegółowe informacje nt. najistotniejszych nie- gniarskiego, skupiając się głównie na bezpieczeń-
prawidłowości stwierdzonych podczas kontroli przed- stwie i zaspokojeniu potrzeb pacjentów. Problem jest
stawia wykres. tym większy, że prowadzenie szkoleń bhp w zakła-
Wyniki kontroli wskazują, że najistotniejszym pro- dach z reguły zlecane jest firmom zewnętrznym,
blemem w zakładach opiekuńczo-leczniczych i pie-
a programy szkoleń są często bardzo ogólne. W wie-
lęgnacyjno-opiekuńczych przy wykonywaniu prac
lu przypadkach są to programy ramowe, przepisa-
związanych z ręcznym dźwiganiem ciężarów, w tym
ne wprost z rozporządzenia w sprawie szkolenia
osób, jest niedostateczne uświadomienie pracowni-
w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, niedo-
kom zagrożeń, jakie wiążą się z wykonywaną pracą
stosowane do stanowisk i warunków pracy. Sytuację
oraz sposobów przeciwdziałania nadmiernym obcią-
żeniom układu mięśniowo-szkieletowego. pogarsza niedokonanie lub niewłaściwe dokonanie
oceny ryzyka. Brak udokumentowanej oceny ryzy-
ka zawodowego związanego z wykonywaną pracą
Większość pracodawców nie uwzględniła w pro- stwierdzono w co trzecim zakładzie. Nagminne było
gramach szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i hi- nieuwzględnienie w dokonanej ocenie ryzyka za-
gieny pracy – zagrożeń związanych z obciążeniem grożenia związanego z obciążeniem układu mię-
układu mięśniowo-szkieletowego, a w co trzecim śniowo-szkieletowego pracowników. Często opra-
zakładzie nie przeszkolono pracowników, których cowanie oceny ryzyka było zlecane firmom zewnętrz-
praca wiąże się z dźwiganiem ciężarów, w tym
nym, które nie uwzględniały wszystkich zagrożeń
pacjentów – w zakresie bezpiecznego wykonywa-
występujących na danym stanowisku pracy, w tym
nia tych prac. W co czwartym zakładzie, w którym
także zagrożeń wynikających z obciążenia układu
pracowników przeszkolono, nie było jednak ćwi-
mięśniowo-szkieletowego. Niestety wielu pracodaw-
czeń praktycznych w zakresie prawidłowych spo-
ców w zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielę-
sobów wykonywania ręcznych prac transportowych,
w tym związanych z podnoszeniem i przenoszeniem gnacyjno-opiekuńczych do dokonania oceny ryzyka
pacjentów. zawodowego nadal podchodzi formalnie. Nie traktują
oni tego procesu jako źródła informacji niezbędnych

Wykres 48. Zagrożenia u osób pracujących w placówkach ochrony zdrowia


przy ręcznych pracach transportowych – naruszenia przepisów

wyposażenie budynku wielokond. w dźwig osobowy dostos. do


przewozu chorych na noszach i wózkach transport.
zapewnienie na zmianach robocz. obsady
personelu pielęgniarskiego odpowied. do liczby pacjentów
wymagaj. szczególnej opieki
uwzględn. ćwiczeń praktycz. w zakresie bezpiecz. podnosz.
i przenosz. pacjentów w czasie szkol. wstęp.
pielęgn. i sanitariuszy

urządzenia pomocnicze do podnoszenia


i przemieszczania pacjentów

możliwość wyprowadz. łóżka z pokoju


bez konieczności przesuwania innych łóżek

zamieszczanie w skierowaniach na badania informacji


o wykonywaniu pracy w warunkach obciążających
układ mięśniowo-szkieletowy
instrukcje dot. bezpiecznego ręcznego podnoszenia
i przenoszenia pacjentów

ustawienie łóżek w sposób umożliwiający dostęp z trzech stron,


w tym z dwóch dłuższych

uwzględnianie zagrożeń dot. obciążenia układu mięśniowo-


-szkieletowego w programach szkoleń

uwzględnianie zagroż. obciążeniem układu mięśn.-szkielet.


w ocenie ryzyka dla stanowisk pielęgniarek i sanitariuszy

% placówek, w których naruszono przepisy 0 20 40 60 80

85
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

do planowania działań korygujących i zapobiegaw- noszenia i przemieszczania osób leżących (w tym


czych w celu poprawy warunków pracy. Zastrzeżenia podnośników mechanicznych), sprzęt ten nie zawsze
inspektorów budziła również w wielu przypadkach był wykorzystywany. Jest to skutek zarówno braku
służba bhp, która nie wypełniała swoich obowiązków umiejętności posługiwania się nim przez pracowni-
ustawowych. ków, jak również lęku pacjentów przed korzystaniem
Następnym problemem rzutującym na stan bez- z takich rozwiązań technicznych.
pieczeństwa przy wykonywaniu ręcznych prac trans-
portowych jest niewłaściwy sposób przeprowadzania
Należy podkreślić, że wykonywanie przez ko-
profilaktycznych badań lekarskich pracowników za-
biety (pielęgniarki i sanitariuszki) prac zwią-
trudnionych przy podnoszeniu i przenoszeniu cię-
zanych z dźwiganiem pacjentów, bez stosowa-
żarów, w tym osób. Inspektorzy pracy stwierdzili, że
nia urządzeń pomocniczych, w niewystarczającej
w ponad 40% zakładów pracodawcy nie zamiesz-
obsadzie osobowej i nieznajomości prawidłowych
czają w skierowaniach na badania informacji o wy-
technik podnoszenia i przenoszenia pacjentów po-
konywaniu pracy w warunkach obciążających układ
woduje, że przestrzeganie dopuszczalnych norm
mięśniowo-szkieletowy oraz że lekarze sprawujący
dźwigania w zakładach opiekuńczo-leczniczych
profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami
i pielęgnacyjno-opiekuńczych przez tę grupę za-
nie przeprowadzają wizytacji stanowisk pracy.
wodową staje się praktycznie niemożliwe.
Podkreślić należy, że w ponad połowie skon-
trolowanych zakładów ustawienie łóżek pacjentów
nie zapewnia personelowi medycznemu możliwości Przyczyny nieprawidłowości w ocenie praco-
dostępu do łóżek z trzech stron, w tym z dwóch dłuż- dawców:
szych. Natomiast w 40% zakładów nie zapewnione – brak dostatecznych środków finansowych na
są wymagane odległości pomiędzy łóżkami a mo- prowadzenie działalności podstawowej, w tym
dularna szerokość pokoi łóżkowych uniemożliwia również na zakup nowego i wymianę przestarza-
wyprowadzenie każdego łóżka bez konieczności łego sprzętu;
przesuwania innych łóżek. Poważnym utrudnieniem – niejednoznaczne regulacje prawne, połączone
przy przemieszczaniu pacjentów jest także, stwier- z niedostosowaniem ustawy o zakładach opieki
dzony w co szóstym zakładzie, brak w budynku zdrowotnej do przepisów ogólnie obowiązują-
wielokondygnacyjnym dźwigu osobowego przy- cych;
stosowanego do przewozu chorych na noszach – prowadzenie działalności zakładu w obiektach
lub wózkach transportowych. Wprawdzie więk- niespełniających wymagań określonych w rozpo-
szość pracodawców w celu dostosowania budyn- rządzeniu Ministra Zdrowia z 10 listopada 2006 r.
ków, w których funkcjonują zakłady opiekuńczo- w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać
-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze, do wymagań pod względem fachowym i sanitarnym pomiesz-
określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia czenia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej;
w sprawie wymagań jakimi powinny odpowiadać – trudności w pozyskaniu wykwalifikowanej kadry
pod względem fachowym i sanitarnym pomieszcze- medycznej i odpowiednich osób do zatrudnienia
nia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej, opra- w zakładzie na stanowiskach pielęgniarek i sani-
cowała programy dostosowawcze ujmując w nich tariuszy;
także wyposażenie obiektów w wymagane dźwigi; – nierzetelne wykonywanie obowiązków przez oso-
należy jednak zaznaczyć, że zgodnie z ww. rozpo- by, którym zlecono wykonywanie zadań służby
rządzeniem pracodawcy mają czas na dostosowa- bhp, opracowanie programów szkoleń z dziedzi-
nie zakładów do określonych w nim wymagań do ny bhp, dokonanie oceny ryzyka zawodowego,
31 grudnia 2012 r. Z tego względu inspektorzy pra- opracowanie instrukcji stanowiskowych.
cy nie regulowali decyzjami nieprawidłowości ujętych Inspektorzy pracy wskazują ponadto na takie
w programach dostosowawczych. przyczyny jak:
Nadmierne obciążenia układu mięśniowo-szkie- – brak dostatecznych środków finansowych na dos-
letowego personelu wynikają także z niedosta- tosowanie pomieszczeń i stanowisk pracy do ak-
tecznego wyposażenia zakładów w sprzęt ułatwia- tualnie obowiązujących przepisów oraz na zakup
jący wykonywanie czynności związanych z pod- nowych urządzeń technicznych i innych środków
noszeniem i przenoszeniem pacjentów. Brak lub pomocniczych ułatwiających pielęgnację pacjen-
niewystarczającą liczbę sprzętu pomocniczego uła- tów oraz ograniczających do minimum wysiłek
twiającego podnoszenie i przenoszenie pacjentów fizyczny;
(rolek, mat ślizgowych, podnośników, pionizatorów, – niska świadomość pracodawców, osób kierują-
mobilnych wózków – wanien) stwierdzono w niemal cych pracownikami oraz pracowników służb bhp
40% zakładów. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, iż na temat zagrożeń układu mięśniowo-szkieleto-
w wielu przypadkach, pomimo posiadania przez wego pracowników, wykonujących ręczne prace
zakłady urządzeń pomocniczych służących do pod- transportowe;

86
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

– często zmieniające się, niespójne przepisy doty- Kontrolujący ujawnili – podobnie jak w latach ubie-
czące wymagań, jakim powinny odpowiadać pod głych – przypadki eksploatowania stacji autogazu
względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia bez wymaganych koncesji i decyzji właściwych
i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej, co utrud- organów państwowych. Co trzynasta skontrolowa-
nia realizację programów dostosowawczych; na stacja funkcjonowała bez decyzji administracji
– niedostateczna znajomość przepisów bhp przez terenowej zezwalającej na jej użytkowanie. Również
pracodawców i pracowników służby bhp; w co trzynastej ujawniono brak wymaganej konce-
– brak należytej dbałości o sprawy związane z bez- sji Urzędu Regulacji Energetyki na obrót paliwami,
pieczeństwem i higieną pracy zwłaszcza w od- a pracodawca co ósmej stacji nie dopełnił obowiąz-
niesieniu do wymagań formalnoprawnych, m.in. ku zawiadomienia na piśmie Państwowej Inspekcji
opracowania instrukcji bezpieczeństwa i higieny Pracy o miejscu, rodzaju i zakresie prowadzonej dzia-
pracy przy ręcznych pracach transportowych zwią- łalności. W 27 stacjach eksploatowano urządzenia
zanych z przenoszeniem i podnoszeniem osób, poddozorowe (głównie zbiorniki ciśnieniowe LPG)
dokonania oceny ryzyka zawodowego oraz infor- bez stosownej decyzji Urzędu Dozoru Technicznego.
mowania o ryzyku; Zauważyć należy, że w stosunku do lat ubiegłych
– nieuwzględnianie w programach szkolenia pie- liczba naruszeń prawa w tym zakresie uległa zmniej-
lęgniarek – zagrożeń związanych z obciążeniem szeniu.
układu mięśniowo-szkieletowego. Wprawdzie zarysowują się pewne symptomy
poprawy przestrzegania przepisów prawa, to jed-
Wyniki przeprowadzonych kontroli uzasadniają nak stanu bezpieczeństwa i higieny pracy nie moż-
potrzebę: na uznać za zadowalający.
y upowszechniania wiedzy o zagrożeniach wynika- Porównanie powszechnie występujących niepra-
jących z obciążenia układu mięśniowo-szkiele- widłowości przedstawiono na wykresie.
towego i sposobach ochrony przed nimi. (Pań-
stwowa Inspekcja Pracy opracowała publikację
pt: „Jak chronić układ mięśniowo-szkieletowy Uwagę zwracają liczne przypadki zatrudnienia
podczas pracy” oraz plakat i ulotkę na temat bez- w stacjach autogazu pracowników bez wymagane-
piecznej opieki nad chorym bez narażania się na go szkolenia i kwalifikacji. Łącznie w latach 2005–
obciążenie mięśniowo-szkieletowe, które wydano –2007 kontrolujący ujawnili, że szkolenia w zakresie
w sierpniu 2007 r. w ramach zorganizowanej przez bhp nie odbyło 1744 pracowników stacji autogazu,
SLIC europejskiej kampanii „Mniej dźwigaj”. Ma- a 1124 – obsługiwało instalacje LPG pomimo braku
teriały te zostały rozpowszechnione w zakładach dodatkowych wymagań kwalifikacyjnych.
opieki zdrowotnej i domach pomocy społecznej);
y poszerzenia programów kształcenia pielęgnia- Stwierdzono także wiele innych nieprawidłowości,
rek o zagadnienia dotyczące bezpiecznych spo- mających wpływ na bezpieczeństwo pracowników
sobów i technik dźwigania, w tym pacjentów, stacji oraz osób kupujących gaz lub znajdujących się
z uwzględnieniem zajęć praktycznych. w pobliżu stacji. Przykładem nieprawidłowości ujaw-
nionych w 2007 r. mogą być m.in.:
– eksploatowanie w 26 stacjach w strefach zagro-
8. Przestrzeganie przepisów żonych wybuchem – urządzeń w wykonaniu zwy-
bezpieczeństwa i higieny pracy kłym, a nie w wykonaniu przeciwwybuchowym;
w stacjach autogazu – nieprzeprowadzenie w co drugiej stacji autogazu
– na 432 stanowiskach pracy, na których może
W 2007 r. skontrolowano 788 stacji paliw płyn- wystąpić atmosfera wybuchowa – okresowej oce-
nych prowadzących dystrybucję autogazu. Pracowało ny ryzyka;
w nich łącznie 5,6 tys. pracowników, w tym 57% z nich – brak w 65% stacji okresowo aktualizowanego,
przy obsłudze urządzeń i instalacji gazu płynnego. zgodnego z wymaganiami, dokumentu zabezpie-
Co czwarta skontrolowana w 2007 r. stacja prowa- czenia stanowisk pracy przed wybuchem;
dziła działalność na zasadach ajencyjnych, 31% przy- – niepoinformowanie 774 pracowników o ryzyku
należało do sieci koncernów naftowych (Orlen, Shell, związanym z wykonywaną pracą;
BP, Statoil, Lotos itd.), zaś 5% stanowiły podmioty – brak w co czwartej stacji potwierdzenia pomia-
samozatrudniające się. W 62% stacji, poza dystrybu- rami skuteczności ochrony przeciwporażeniowej
cją autogazu, sprzedawano benzynę i olej napędowy, przed dotykiem bezpośrednim i pośrednim;
a w 85% – gaz płynny propan-butan w butlach. Co – niezapewnienie w co szóstej stacji właściwej
druga skontrolowana stacja pracowała całodobowo. ochrony odgromowej obiektów, w których takie
Na terenie co piątej stacji znajdowały się obiekty, instalacje są wymagane;
w których prowadzono działalność gastronomiczną – niewyposażenie 144 odmierzaczy gazu płynnego
(bar lub restaurację), zaś w 2/3 – handlową (sklep). na stanowisku tankowania pojazdów samocho-

87
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 49. Stacje autogazu – naruszenia przepisów

ochrona antyelektrostatyczna
w przestrzeniach zewnętrznych zagrożonych
wybuchem i pożarem

zapewnienie ochrony odmierzaczy


i zbiorników magaz. LPG przed najechaniem
na nie pojazdów

zabezpiecz. przed uszkodzeniami mechanicznymi zaworów


i krućców butli z gazem płynnym składowanych
na terenie stacji

dodatkowe kwalifikacje

szkolenie pracowników w dziedzinie bhp

ocena ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy

opracowanie i udostępnienie instrukcji bhp


dot. prowadzonych procesów technologicznych

oznakowanie stacji znakami drogowymi


i informacyjno-ostrzegawczymi

2007 2006
wyznaczenie i oznakowanie stref zagrożenia wybuchem

wyposażenie pracowników w odzież i obuwie ochronne

% stacji, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40 50

2007 2006 2005

88
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

dowych w zawory samoodcinające, zabezpiecza- Niezależnie od zastosowanych środków praw-


jące przed awaryjnym wyciekiem gazu; nych inspektorzy PIP w ramach współpracy z innymi
– nieudostępnienie pracownikom co czwartej stacji organami i instytucjami – uwzględniając ich właści-
instrukcji postępowania w sytuacjach awaryj- wość rzeczową – skierowali w 110 sprawach pisma
nych; informujące o stwierdzonych podczas kontroli
– nieprzydzielenie 470 pracownikom odpowiednich nieprawidłowościach. Kierowano je przede wszyst-
środków ochrony indywidualnej; kim do powiatowych inspektoratów nadzoru budow-
– niepoddanie 286 pracowników profilaktycznym lanego, Urzędu Regulacji Energetyki, Urzędu Dozoru
badaniom lekarskim. Technicznego, powiatowych komend Państwowej
Straży Pożarnej i Policji.
Generalnie można stwierdzić, że coraz więcej
jest stacji, w których nie zgłoszono zastrzeżeń do Inspektorzy wskazują także na brak dostatecz-
stanu parku maszynowego, natomiast stwierdzono nej wiedzy technicznej i doświadczenia w prowa-
nieprawidłowości formalnoprawne, np. brak instruk- dzeniu działalności gospodarczej oraz dążenie
cji bhp, wymaganych dokumentów i ocen, a tak- pracodawców do jak najszybszego odzyskania za-
że niezapewnienie szkoleń, badań lekarskich, itd. inwestowanych pieniędzy. Poszukiwanie oszczęd-
Pracodawcy są bowiem coraz bardziej świadomi ności skutkuje prowizorycznymi rozwiązaniami
zagrożeń, jakie spowodować może eksploatacja zastępczymi, przystąpieniem do użytkowania stacji
niewłaściwie dobranych i konserwowanych urzą- przed całkowitym zakończeniem robót i uzyska-
dzeń pracujących np. w strefach zagrożenia wybu- niem pozwolenia na jej użytkowanie, rezygnacją
chem. Zdają sobie także sprawę, że uszkodzenie z niektórych zabezpieczeń, np. zaworów samood-
parku maszynowego skutkować będzie przestojami cinających.
w pracy, generując straty finansowe, co mobilizuje
ich do utrzymania urządzeń w należytym stanie
W trakcie kontroli udzielono także ponad 4,9 tys.
technicznym. Nadal nie doceniają jednak skutków,
porad z zakresu prawa pracy, z czego 58% stanowiły
jakie mogą spowodować błędy ludzi niedostatecz-
porady dotyczące bezpieczeństwa pracy.
nie przygotowanych do pracy.
Wyniki prowadzonych od kilku lat kontroli wska-
zują na konieczność przyspieszenia i zakończenia
Pracodawcy – podobnie jak w latach ubiegłych prac nad wprowadzeniem niezbędnych zmian legi-
– jako przyczyny naruszeń prawa wskazywali naj- slacyjnych, przede wszystkim do:
częściej: y rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 6 wrześ-
– znaczną liczbę obowiązujących regulacji praw- nia 1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny
nych, często wprowadzane do nich zmiany, zło- pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozpro-
żoność i niejednoznaczność przepisów oraz trud- wadzaniu gazów płynnych;
ności z właściwą ich interpretacją; y rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 29 ma-
– słabą kondycję finansową i wysokie koszty pracy; ja 2003 r. w sprawie minimalnych wymagań doty-
– ograniczone możliwości zatrudnienia w małych czących bezpieczeństwa i higieny pracy pracow-
podmiotach gospodarczych odpowiednio wy- ników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na
kształconej kadry, również z powodu emigracji których może wystąpić atmosfera wybuchowa;
zarobkowej. y rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 18 lip-
W ocenie inspektorów pracy ujawnione niepra- ca 2001 r. w sprawie sprawdzania kwalifikacji wy-
widłowości w większości są wynikiem nieznajomości maganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń
przez pracodawców przepisów oraz zasad bhp; ba- technicznych.
gatelizowania zagrożeń (stosowanie niewłaściwych Główny Inspektor Pracy skierował do Ministra
urządzeń elektroenergetycznych w strefach zagrożo- Gospodarki (styczeń 2007) wystąpienie, w którym
nych wybuchem, brak skutecznego zabezpieczenia wskazał na pilną potrzebę wprowadzenia niezbęd-
instalacji gazowych przed mechanicznym uszkodze- nych zmian w obowiązujących rozporządzeniach.
niem przez tankujące pojazdy, niewłaściwe składo- Do końca I kwartału 2008 r. sprawa nie została za-
wanie butli z gazem, niewyposażenie pracowników łatwiona.
w rękawice chroniące dłonie przed odmrożeniem, an- Niezbędne są również działania mające na celu
tyelektrostatyczną odzież ochronną i in.) oraz nieprzy- podnoszenie wiedzy i świadomości pracodawców
wiązywania należytej wagi do niektórych wymogów poprzez propagowanie bezpiecznych warunków
przepisów (np. w zakresie stosowania określonych pracy i korzyści płynących z podwyższania stan-
zabezpieczeń, barw i znaków ostrzegawczych, ozna- dardów bezpieczeństwa. W działaniach tych udział
kowania stref zagrożenia wybuchem, prowadzenia organizacji zrzeszających pracodawców branży gazu
wymaganej dokumentacji, przestrzegania terminów płynnego i branż pokrewnych powinien być bardziej
okresowych przeglądów i instalacji). aktywny.

89
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

9. Przestrzeganie przepisów prawa pracy, go czasu przebywania pracownika pod ziemią od


w tym bezpieczeństwa i higieny pracy zjazdu do wyjazdu.
w podziemnych zakładach górniczych Rzeczywisty czas pomiędzy zjazdem a wyjaz-
dem przekracza niejednokrotnie ustaloną nor-
oraz firmach z zewnątrz, świadczących
mę dobową, również skróconą ze względu na warun-
usługi górnicze w podziemnych
ki klimatyczne. Przy braku regulacji wewnętrznych,
zakładach górniczych określających zasady prowadzenia ewidencji czasu
pracy, rejestrowania przybycia i obecności w pracy
A. Przestrzeganie przepisów prawa pracy, oraz warunki i zasady pozostawania pracownika
w tym bhp w podziemnych zakładach na terenie zakładu przed i po zakończeniu pracy,
górniczych rozbieżności takie mogą być przedmiotem sporów
W kopalniach węgla kamiennego w latach 2005– i roszczeń pracowniczych.
–2007 doszło do 5607 wypadków przy pracy (1791 Nieprawidłowości polegały także na niezachowy-
w 2005 r., 1852 w 2006 r., 1964 w 2007 r.), w tym do 53 waniu przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy w przy-
wypadków śmiertelnych (13 w 2005 r., 25 w 2006 r., jętym okresie rozliczeniowym, przekraczaniu prze-
15 w 2007 r.) oraz 41 wypadków ciężkich (11 w 2005 r., ciętnego tygodniowego limitu godzin nadliczbowych
13 w 2006 r., 17 w 2007 r.). Badanie okoliczności oraz niezapewnianiu pracownikom prawa do nieprze-
i przyczyn wypadków śmiertelnych i ciężkich w gór- rwanego wypoczynku dobowego i tygodniowego.
nictwie wskazuje, że prawie do każdego z nich
(z wyjątkiem wypadków w następstwie tąpnięć)
Zatrudnianie pracowników w godzinach nad-
doszło na skutek m.in. niewłaściwej organizacji
liczbowych wynika z braków kadrowych, zwłaszcza
pracy, lekceważenia przepisów bhp, tolerowa-
w grupie wysoko wykwalifikowanych pracowników
nia przez nadzór odstępstw od przepisów i zasad
oddziałów wydobywczych. Należy też zaznaczyć,
bhp. Z tego względu kontrole ukierunkowane były
że konieczność skrócenia norm czasu pracy z uwa-
przede wszystkim na przygotowanie pracowników
gi na występujące coraz powszechniej niekorzystne
do pracy oraz działalność profilaktyczną służby bhp.
warunki klimatyczne powoduje dodatkowe zapo-
W 2007 roku skontrolowano 10 kopalń, zatrudniają-
trzebowanie na pracowników.
cych 28,1 tys. pracowników, w tym 2,8 tys. kobiet.
Szczególną uwagę zwracano również na prze-
W zakresie przygotowania pracowników do pra-
strzeganie przepisów o czasie pracy. Problem ten
cy ustalono, że w 8 zakładach górniczych opracowa-
był przedmiotem dodatkowych specjalistycznych
no i wdrożono wewnątrzzakładowe procedury szko-
kontroli przeprowadzonych w 16 kopalniach zrze-
leń adaptacyjnych nowo przyjętych pracowników
szonych w Kompanii Węglowej S.A., zatrudniających
bądź przenoszonych z innych zakładów górniczych.
łącznie 62 tys. pracowników (w tym prawie 6 tys.
Ocena procesu adaptacyjnego jest prowadzona na
kobiet). O skali nieprawidłowości w zakresie czasu
poziomie kierowników oddziałów. Brak natomiast
pracy świadczą środki prawne zastosowane przez analiz całości zagadnień związanych z adaptacją za-
inspektorów pracy tylko podczas specjalistycznych wodową na szczeblu zakładowym, w tym zwłaszcza
kontroli. Wydano 138 decyzji nakazujących wypła- przyczyn rezygnowania z pracy przez pracowników
tę wynagrodzenia na kwotę 139,5 tys. zł za prze- nowo przyjętych.
pracowane godziny nadliczbowe. Skierowano 172 W 7 kontrolowanych zakładach służby bhp opra-
wnioski w wystąpieniach w sprawie usunięcia nie- cowały pogłębione, okresowe analizy stanu bezpie-
prawidłowości z zakresu prawa pracy, w tym wnioski czeństwa w zakładzie. W 3 – analizy te ograniczono
o naliczenie i wypłacenie wynagrodzeń za przepra- jedynie do stanu wypadkowości. W 8 kopalniach
cowane godziny nadliczbowe w okresie nieobjętym prowadzono okresową ocenę znajomości zagadnień
przedawnieniem. Osoby z kierownictwa i dozoru wynikających z oceny ryzyka zawodowego, głów-
ruchu, odpowiedzialne za przekroczenia przepisów nie w trakcie szkoleń okresowych oraz podczas
o czasie pracy, ukarano 51 mandatami na kwotę kontroli stanowisk pracy. W 2 kopalniach takie dzia-
52,4 tys. zł. łania weryfikujące nie były prowadzone. Niestety,
Niekorzystny wpływ na przestrzeganie przepi- rzeczywisty poziom świadomości ryzyka zawodo-
sów o czasie pracy ma brak jednoznacznych za- wego pracowników na konkretnych stanowiskach
sad prowadzenia ewidencji czasu pracy. System pracy wskazuje, że nie wypracowano skutecznych
elektronicznej rejestracji czasu pracy traktowany jest sposobów oceny znajomości tych zagadnień przez
wyłącznie jako ewidencja pomocnicza, służąca po- pracowników.
twierdzeniu przybycia i obecności pracownika. Na- W 7 zakładach górniczych przekroczone zosta-
tomiast podstawą do rozliczenia czasu pracy, jak ły wartości dopuszczalnych stężeń i natężeń czynni-
również obliczania wynagrodzeń, jest ewidencja pro- ków szkodliwych środowiska pracy, głównie zapyle-
wadzona na poziomie oddziałów, operująca pojęciem nia i hałasu. Kontrola wyposażenia 186 pracowników
zmiany roboczej, ale nieuwzględniająca rzeczywiste- w środki ochrony indywidualnej, a także ich sto-

90
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

sowania, nie wykazała nieprawidłowości. Problemy kontrolowano, porównując zapisy ewidencji czasu
związane z zagrożeniem metanowym występowały pracy z wydrukami z elektronicznej rejestracji czasu
również w 7 zakładach. Na 25 skontrolowanych sta- pracy. Na 8 skontrolowanych pracowników, w 5 przy-
nowiskach pracy nie stwierdzono nieprawidłowości padkach stwierdzono zatrudnianie w czasie przekra-
w zakresie zabudowy czujników metanometrii auto- czającym 6 godzin liczonych od zjazdu do wyjazdu.
matycznej. Przegląd 37 zapór przeciwwybuchowych W pozostałych firmach w czasie trwania kontroli nie
nie wykazał niezgodności z wymaganiami określony- prowadzono robót w zagrożeniu klimatycznym.
mi w projekcie technicznym. W zakresie przestrzegania przepisów o czasie
Stwierdzono natomiast wiele nieprawidłowości pracy, na 189 skontrolowanych pracowników w 10
dotyczących przede wszystkim: stanu dróg komu- przypadkach stwierdzono niezachowanie przecięt-
nikacyjnych, obudowy wyrobisk korytarzowych, nie 5-dniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie
stanu urządzeń transportu linowego (podwiesze- rozliczeniowym. W 2 przypadkach stwierdzono prze-
nie trasy kolejki, wyposażenie zestawów transporto- kroczenie dopuszczalnego przeciętnego tygodnio-
wych), zanieczyszczenia urobkiem sekcji obudowy wego limitu godzin nadliczbowych.
ścianowej, podwieszenia hydraulicznych przewodów W 2 kontrolowanych firmach pracodawcy nie pro-
zasilających. Uregulowano je 155 decyzjami ustny- wadzili rejestru pracowników zatrudnionych w środo-
mi, w tym wstrzymania prac i skierowania pracowni- wisku zagrożonym pyłami szkodliwymi dla zdrowia.
ków do innych prac. Wykonane one zostały jeszcze W 4 firmach pracownicy służby bhp nie sporzą-
w trakcie trwania kontroli. dzali okresowych analiz stanu bezpieczeństwa w za-
kładzie. W 5 zakładach, gdzie analizy prowadzono,
B. Przestrzeganie przepisów prawa pracy, dotyczyły one wyłącznie statystyk wypadkowości.
w tym bhp w firmach świadczących Pełną analizę stanu bezpieczeństwa wraz w wnio-
usługi górnicze w podziemnych zakładach skami profilaktycznymi przeprowadzono jedynie
górniczych w 2 zakładach.
Tylko w jednym z kontrolowanych podmiotów
W ostatnich latach narasta zjawisko powierzania wprowadzono system zarządzania bezpieczeństwem,
przez kopalnie podmiotom zewnętrznym różnego który jednak nie objął części przedsiębiorstwa zajmu-
rodzaju robót w ruchu podziemnych zakładów górni- jącej się wykonywaniem robót w ruchu podziemnych
czych, głównie z powodu braków kadrowych wśród zakładów górniczych.
załóg macierzystych. Niebagatelną rolę odgrywają
też względy ekonomiczne – firmy wyłaniane są
W trakcie kontroli stanowisk pracy pod ziemią
w drodze przetargów, w których podstawowym
najczęściej stwierdzano nieprawidłowości dotyczą-
kryterium wyboru jest cena jednostkowa za usługę.
ce: stanu dróg komunikacyjnych, stanu obudowy
W 2007 roku Państwowa Inspekcja Pracy przepro-
wyrobisk (braki w wykładce i klinowaniu), zanie-
wadziła kontrole w 11 zakładach wykonujących prace
czyszczenia urobkiem urządzeń odstawy urobku,
w ruchu podziemnych zakładów górniczych. Zatrud-
stanu urządzeń sygnalizacyjnych oraz urządzeń
niały one 3970 pracowników, w tym 168 kobiet.
awaryjnego wyłączania przenośników. W związku
W wyniku kontroli prowadzonych w poprzednich
z tym wydano 76 decyzji, w tym 8 decyzji wstrzyma-
latach wyeliminowano praktyki zatrudniania praco-
nia prac m.in. ze względu na:
wników na stanowiskach pracy w ruchu podziem-
– wykonywanie prac konserwacyjnych przenośni-
nych zakładów górniczych – na podstawie umów
ka zgrzebłowego bez należytego zabezpiecze-
cywilnoprawnych. W większości kontrolowanych
nia przed możliwością ponownego włączenia;
podmiotów nie opracowano jednak procedur doty-
– nieprawidłowości w mocowaniu pokryw urzą-
czących instruktaży stanowiskowych dla pracow-
dzeń ognioszczelnych;
ników nowo przyjętych, przenoszonych z innych za- – zanieczyszczenia i brak regulacji taśmy przeno-
kładów górniczych lub przenoszonych na inny oddział śnika taśmowego;
danej firmy. W jednej z firm stwierdzono skierowanie – zły stan obudowy ostatecznej i zawodnienia
5 kandydatów do pracy na szkolenie wstępne ogólne przodka chodnika.
przed podpisaniem umowy o pracę, wskutek czego
szkolenia te odbyły się poza czasem pracy. W 2 kon- * * *
trolowanych podmiotach nie wyznaczono pracowni-
ków zajmujących się szkoleniem uczniów, studentów, Wyniki kontroli przeprowadzonych zarówno w ko-
pracowników nowo przyjętych lub przenoszonych, co palniach, jak i w firmach świadczących usługi górni-
może świadczyć o niedocenianiu problemów związa- cze wskazują na potrzebę:
nych z naborem i adaptacją pracowników. y systematycznego monitorowania przestrzegania
Tylko w 1 firmie stwierdzono wykonywanie pracy przepisów o czasie pracy oraz uregulowań zasad
przez jej pracowników w warunkach zagrożenia kli- ewidencji czasu pracy;
matycznego. Czas pracy pracowników zatrudnionych y doskonalenia procedur oraz poszukiwania no-
w warunkach skróconej dobowej normy czasu pracy wych rozwiązań w zakresie prawidłowego prze-

91
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

biegu procesów adaptacyjnych pracowników po- kresie wypadków ciężkich i śmiertelnych udział
dejmujących pracę pod ziemią; ten był sześciokrotnie wyższy.
y wypracowania skutecznych sposobów oceny rze-
czywistej znajomości zagadnień wynikających A. Wózki jezdniowe z napędem silnikowym
z kart oceny ryzyka – przez pracowników zatrud-
W 2007 r. kontrole przeprowadzono w 515 zakła-
nionych na konkretnych stanowiskach.
dach pracy zatrudniających ponad 115 tys. pracow-
ników. W szczególności kontrolą objęto zagadnienia
bezpieczeństwa pracy 5710 pracowników, których
10. Bezpieczeństwo pracy w transporcie praca związana była z eksploatacją 2655 wózków
wewnątrzzakładowym jezdniowych z napędem silnikowym (85% z nich sta-
nowiły wózki podnośnikowe).
Do kontroli stanu przestrzegania przepisów i za- Najważniejsze nieprawidłowości stwierdzone
sad bezpieczeństwa pracy w transporcie wewnątrz- podczas kontroli w latach 2006–2007 przedstawiono
zakładowym, jako tematu koordynowanego central- na wykresie.
nie powrócono w 2004 r., kiedy stwierdzono po raz Niepokoić musi wzrost nieprawidłowości w za-
kolejny duże zaniedbania pracodawców w zakre- kresie przekazywania pracownikom niezbędnych in-
sie organizacji ruchu wewnątrzzakładowego, a także formacji, np. w trakcie szkoleń w dziedzinie bhp
eksploatacji wózków jezdniowych z napędem silni- uwzględniających zagadnienia związane z użytkowa-
kowym i przenośników. Z tego względu podczas niem wózków czy przez udostępnianie instrukcji bhp.
kontroli w 2005 r. zwracano szczególną uwagę na Inspektorzy pracy stwierdzili 72 przypadki bezpo-
przestrzeganie przepisów dotyczących tych zagad- średniego zagrożenia zdrowia lub życia pracowni-
nień, natomiast w latach 2006–2007 zakres kontroli ków przy użytkowaniu wózków (głównie ze względu
ograniczono do użytkowania wózków jezdniowych na ich niewłaściwy stan techniczny), w wyniku czego
z napędem silnikowym oraz przenośników, ponieważ wstrzymali prace.
przy eksploatacji tych urządzeń ryzyko zawodowe
utrzymywało się na najwyższym poziomie.
Jak wykazała analiza, wskaźnik częstotliwości wy- Pracodawcy dopuścili 156 pracowników do ob-
padków przy pracy w zakładach użytkujących wózki sługi wózków, mimo że nie posiadali oni stosownych
jezdniowe (kontrolowanych po raz pierwszy w 2007 r.) kwalifikacji. W celu zapobieżenia wypadkom, które
wynosił w 2004 r. – 16,3, w 2005 r. – 17,4, a w 2006 r. mogliby spowodować podczas obsługi wózków,
– 19,3, a więc wykazał tendencję wzrostową i był inspektorzy pracy skierowali tych pracowników do
w 2006 r. dwukrotnie wyższy niż dla całej gospodar- innych prac.
ki narodowej (8,83).
Wypadki związane z użytkowaniem wózków Ponieważ wózki podnośnikowe podlegają do-
jezdniowych stanowiły ok. 7% wszystkich wy- zorowi technicznemu, sprawdzano również legal-
padków odnotowanych w kontrolowanych zakła- ność ich eksploatacji w świetle przepisów o dozorze
dach pracy, natomiast w zakresie wypadków technicznym. Wprawdzie odsetek kontrolowanych
ciężkich i śmiertelnych udział ten był trzykrotnie pracodawców, którzy dopuścili do eksploatacji wózki
wyższy. podnośnikowe bez uzyskania stosownej zgody
W kontrolowanych zakładach użytkujących prze- Urzędu Dozoru Technicznego był w 2007 r. mniejszy
nośniki wskaźnik częstotliwości wypadków przy pra- niż w 2006 r., to niestety, pozostał na niezmienio-
cy w 2004 r. wyniósł 16,5, w 2005 r. – 17,3, a w 2006 r. nym poziomie odsetek (16%) eksploatowanych
– 18, 5. tego typu wózków bez ww. decyzji. O przypadkach
Wypadki związane z użytkowaniem przenośni- eksploatacji wózków niezgodnie z przepisami o dozo-
ków stanowiły 2% wszystkich wypadków odnoto- rze technicznym inspektorzy pracy powiadamiali na
wanych w kontrolowanych zakładach pracy. W za- bieżąco inspektorów UDT.

92
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 50. Transport wewnątrzzakładowy – wózki jezdniowe z napędem silnikowym


– naruszenia przepisów

dopuszczanie do obsługi wózków wyłącznie


pracowników posiadających odpowiednie kwalifikacje

udostępnienie pracownikowi instrukcji bhp


dotyczącej obsługi wózka

prowadzenie dokumentacji eksploatacyjnej wózka

stan techniczny wózka

dopuszczenie przez UDT


wózka podnośnikowego do pracy

uwzględnienie w programach szkoleń bhp


zagadnień związanych z zagrożeniami wynikającymi
z użytkowania wózków

uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego


wszystkich zagrożeń występujących
przy eksploatacji wózków

oznakowanie wózka wartością jego maksymalnego


dopuszczalnego udźwigu

oznakowanie dróg znakami drogowymi

opracowanie zasad ruchu


na drogach wewnątrzzakładowych

% pracodawców naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50

2007 2006

B. Przenośniki nych (szczególnie w zakresie wyposażenia ich we


właściwe zabezpieczenia przed pochwyceniem). Mi-
Kontrole przeprowadzono u 255 pracodawców za-
mo to skala nieprawidłowości była nadal wysoka.
trudniających ponad 84 tys. pracowników. W szcze-
Nadzór nad prawidłową eksploatacją przenośni-
gólności kontrolą objęto zagadnienia bezpieczeństwa ków należy do pracodawców. Nie wywiązywali się
pracy 6647 pracowników, których praca związana oni jednak z tego obowiązku należycie – znaczna
była z korzystaniem z 3414 przenośników (głównie ich część nie dokonała okresowych przeglądów sta-
taśmowych), ich obsługą i konserwacją. nu technicznego przenośników, nie prowadziła do-
Najważniejsze nieprawidłowości stwierdzone pod- kumentacji z przeglądów, nie przekazała też pra-
czas kontroli w latach 2006–2007 przedstawiono na cownikom niezbędnych informacji związanych z za-
wykresie. grożeniami wynikającymi z użytkowania przenośni-
Wyniki kontroli wskazują, że w 2007 r. – w porów- ków. Inspektorzy pracy stwierdzili 48 przypadków,
naniu z 2006 r. – nastąpiła poprawa w dostosowaniu w których pracownicy wykonywali pracę w wa-
przenośników do minimalnych wymagań technicz- runkach bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub

93
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 51. Transport wewnątrzzakładowy – przenośniki – naruszenia przepisów

sygnalizacja (dźwiękowa lub świetlna)


uprzedzająca pracowników o uruchomieniu przenośnika

wyposażenie przenośnika w urządzenie służące


do jego natychmiastowego zatrzymania

udostępnienie pracownikom instrukcji bhp


dotyczącej obsługi przenośnika

okresowe przeglądy stanu technicznego

stan techniczny przenośnika

uwzględ. w programach szkoleń zagad. związanych


z zagrożeniami wynikającymi z użytkowania przenośników

prowadzenie rejestru kontroli stanu technicznego

zastosowanie wymaganych osłon lub urządzeń ochronnych

uwzględnienie w ocenie ryzyka zawod. wszystkich zagrożeń


występujących przy eksploatacji przenośników

zapewnienie ochron przed pochwyceniem


przez części ruchome

% pracodawców naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50 60 70

2007 2006

życia, powodowanego głównie przez nieosłonięte – nieznajomości podstawowych przepisów i zasad


bębny przenośników, w wyniku czego wstrzymali bhp;
prace. – tolerowaniu przez pracodawców i nadzór łamania
przepisów i zasad bhp;
Podobnie jak w latach ubiegłych, pracodawcy – braku dbałości o stan techniczny maszyn (praco-
jako główną przyczynę nieprawidłowości wskazywali dawcy dopuszczają do użytkowania niespraw-
brak środków finansowych na modernizację wypo- ne środki transportu, gdyż nie obawiają się
sażenia technicznego. Uskarżali się również na trud- niespodziewanych kontroli na terenie zamknię-
ności w pozyskaniu wysoko kwalifikowanych pra- tego zakładu pracy);
cowników (o wysokiej kulturze pracy), na nadmiar – braku nadzoru nad wykonywaniem prac;
przepisów regulujących zagadnienia bhp – często – nieprowadzeniu rzetelnej kontroli warunków pra-
zmienianych i niejasnych. cy przez służby bhp;
Stwierdzone nieprawidłowości miały jednak – braku uregulowań wewnętrznych (np. zasad ru-
w większości charakter zaniedbań organizacyjnych, chu na drogach wewnątrzzakładowych, instrukcji
więc ich przyczyny – w ocenie inspektorów pracy bhp dotyczącej obsługi urządzeń);
– tkwiły głównie w: – niewłaściwym przygotowaniu pracowników.

94
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wyniki kontroli wskazują na potrzebę: Kontrolowane zakłady wydobywały przede wszyst-


y kontynuowania kontroli przestrzegania przepisów kim kruszywa naturalne (żwiry, pospółkę, piaski bu-
bezpieczeństwa pracy związanych z transportem dowlane), surowce ilaste oraz torf. Wydobycie pro-
wewnątrzzakładowym, ze zwróceniem szczegól- wadzono metodą odkrywkową, ścianową-wgłębną,
nej uwagi na spełnienie minimalnych wymagań a także spod lustra wody – sprzętem ustawionym na
dotyczących bezpieczeństwa przy użytkowaniu brzegu eksploatowanego zbiornika lub za pomocą
starych wózków jezdniowych z napędem silniko- pływających pomp ssąco-refulujących. Oprócz dzia-
wym i przenośników; łalności typowo górniczej polegającej na wydobywa-
y ujednolicenia przepisów określających tryb uzyski- niu kopalin, większość zakładów prowadziła również
wania kwalifikacji do obsługi wózków jezdniowych przerób i segregację surowca w bazach przeróbczych
z napędem silnikowym (zagadnienie to regulowa- zlokalizowanych poza obszarem górniczym.
ne jest obecnie trzema rozporządzeniami);
y upowszechniania wśród użytkowników wózków Podczas kontroli najwięcej zastrzeżeń budził stan
jezdniowych oraz przenośników obowiązujących maszyn i urządzeń technicznych (41%), a szczegól-
przepisów i dobrych praktyk w zakresie eksploata- nie brak wymaganych urządzeń ochronnych stref nie-
cji tych urządzeń. bezpiecznych eksploatowanych maszyn i urządzeń.
Świadczy to o niewywiązywaniu się pracodawców
z obowiązku dostosowania maszyn do minimalnych
11. Przestrzeganie przepisów wymagań. W co piątym zakładzie nie przeprowa-
bezpieczeństwa i higieny pracy dzono okresowych przeglądów maszyn i urządzeń.
w zakładach wydobywających
kopaliny pospolite Szczegółowe dane liczbowe nt. najczęściej
stwierdzanych podczas kontroli nieprawidłowości
W 2007 roku Państwowa Inspekcja Pracy przedstawia wykres.
przeprowadziła kontrolę przestrzegania przepisów Wskaźnik częstotliwości wypadków wynosił w tych
bezpieczeństwa i higieny pracy w 313 zakładach wy- zakładach w 2004 r. 18,78, w 2005 r. – 15,59, w 2006 r.
dobywających kopaliny pospolite. Zatrudniały one – 18,81. Były to głównie wypadki lekkie (wypadków
prawie 9,1 tys. pracowników, w tym blisko 2,6 tys. śmiertelnych było odpowiednio 1;1 i 2, a wypadków
bezpośrednio przy wydobywaniu kopalin. ciężkich – 3;1;1). Do wypadków najczęściej docho-

Wykres 52. Zakłady wydobywające kopaliny pospolite – naruszenia przepisów

stan obiektów i pomieszczeń pracy

służba bhp

eksploatacja maszyn i urządzeń technicznych

stan techniczny maszyn i urządzeń

instrukcje bhp

przeprowadzanie odpowiednich szkoleń bhp


dla pracowników oraz pracodawców

stan techniczny pomieszczeń


higienicznosanitarnych

udokumentowanie oceny ryzyka zawodowego


na stanowiskach pracy

przeprowadzenie badań i pomiarów czynników szkodliwych


na stanowiskach pracy

zapewnienie odpowiednich urządzeń ochronnych

% zakładów, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40 50

95
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

dziło podczas prac remontowych, naprawczych i kon- montów maszyn i urządzeń technicznych, wysokie
serwacyjnych. koszty pracy, a także problemy z pozyskaniem pra-
Nieprzeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego cowników posiadających dostateczną wiedzę i kom-
na stanowiskach pracy w co trzecim kontrolowanym petencje zawodowe.
zakładzie, brak szkoleń bhp (24%) oraz badań i po-
miarów czynników szkodliwych w środowisku pra- W ocenie inspektorów pracy konieczne jest
cy (36%) świadczy o nieznajomości istniejących za- zmobilizowanie pracodawców do wywiązywania się
grożeń, a także nieprzygotowaniu pracowników do z obowiązku dostosowania maszyn do minimalnych
pracy. wymagań oraz do dokonywania okresowych prze-
Obok trudnych problemów, związanych m.in. z nie- glądów maszyn i urządzeń. Wzmocnienia wymaga
dostosowaniem maszyn do minimalnych wymagań, nadzór nad stanem bezpieczeństwa i higieny pracy
występowały nieprawidłowości (np. brak instrukcji ze strony pracodawców, kadry kierowniczej i służ-
bhp na stanowiskach pracy, nieokreślenie szcze- by bhp. Trwała poprawa stanu bezpieczeństwa pracy
gółowych wymagań bhp przy wykonywaniu prac w zakładach wydobywających kopaliny pospolite wy-
szczególnie niebezpiecznych), których usunięcie nie maga zarazem inwestycji eliminujących przestarzałe
wymagało nakładów finansowych, a jedynie znajo- i niebezpieczne maszyny i urządzenia techniczne.
mości przepisów bhp. Wynikało to z braku nadzoru
oraz niewywiązywania się z zadań nałożonych na
służbę bhp. Kontrole wykazały także, że w co pią- 12. Kontrole przestrzegania przepisów
tym kontrolowanym zakładzie pracodawcy nie bezpieczeństwa i higieny pracy
utworzyli służby bhp. podczas usuwania wyrobów
Ponadto stwierdzono nieprawidłowości dotyczące zawierających azbest z obiektów
pomieszczeń higienicznosanitarnych (26%), obiektów
budowlanych i przemysłowych
i pomieszczeń pracy (16%), m.in. niewłaściwy stan
techniczny obiektów i pomieszczeń pracy w zakładzie
W 2007 r. skontrolowano 164 zakłady zajmują-
górniczym, nieoznaczony tablicami ostrzegawczymi
ce się usuwaniem wyrobów zawierających azbest
teren zakładu górniczego, wyrobisk górniczych oraz
– zarówno wyrobów twardych (azbestowo – cemen-
miejsc składowania; niewłaściwa eksploatacja urzą-
towych), jak i miękkich – z budynków mieszkalnych
dzeń i instalacji energetycznych (23%).
oraz obiektów przemysłowych. Zatrudniały one po-
Należy zaznaczyć, że inspektorzy pracy prowa-
nad 4 tys. pracowników. Bezpośrednio w narażeniu
dzili wspólne kontrole z inspektorami okręgowych
na azbest pracowało 787 osób.
urzędów górniczych, a także informowali OUG
Wyniki kontroli wskazują, że skala najczęściej
o stwierdzonych nieprawidłowościach, dotyczących
stwierdzanych nieprawidłowości jest wysoka. Nie-
m.in.: użytkowania maszyn nieujętych w dokumenta-
mniej jednak w stosunku do roku 2006 odnotowano
cji eksploatacyjnej złoża (planie ruchu), prowadzenia
poprawę (co wyraźnie ilustruje wykres).
szkoleń z zakresu bhp przez jednostkę nieposia-
Nadal jednak wielu pracodawców (19%) nie
dającą zgody dyrektora OUG na prowadzenie tych
zgłasza wykonywanych prac związanych z azbe-
szkoleń, braku dozoru nad pracami przez osoby
stem nadzorowi budowlanemu i inspekcji pracy.
z kwalifikacjami górniczymi.
W ten sposób starają się oni uniknąć kontroli, co
uzasadnia przypuszczenia, że prace wykonywane
Według inspektorów pracy przyczyny nieprawi-
są niezgodnie z przepisami bhp. Jest to szczególnie
dłowości to:
niepokojące, bowiem usuwanie wyrobów zawierają-
– wyeksploatowany park maszynowy;
cych azbest (pokryć dachowych, płyt elewacyjnych
– niedokonywanie okresowych przeglądów maszyn
lub płyt chłodni kominowych, kształtek ciągów wen-
i urządzeń technicznych;
tylacyjnych i zsypowych, rur kanalizacyjnych, jak
– nieznajomość lub lekceważenie przepisów prawa
również otulin izolacji termicznych itp.) z obiektów
pracy, w szczególności przepisów bhp;
budowlanych i przemysłowych odbywa się zwykle
– przedkładanie wyniku finansowego firmy nad po-
w przestrzeni publicznej.
prawę stanu bhp;
– brak lub niedostateczny nadzór nad stanem bez-
pieczeństwa i higieny pracy ze strony pracodaw- Każde zaniedbanie rozszerza krąg osób zagrożo-
ców; nych, tym bardziej że prawie co trzeci pracodawca
– niewłaściwe wywiązywanie się z obowiązków nie oznakował terenu prac z azbestem, a co szósty
przez służbę bhp; pracodawca nie wydzielił nawet takiej strefy. Brak
– tolerowanie przez osoby nadzorujące prace od- informacji o zagrożeniu pyłem azbestu, a także nie-
stępstw od zasad bezpiecznego wykonywania prawidłowości w organizowaniu i wykonywaniu tych
pracy. robót oraz w postępowaniu z odpadami azbestowy-
mi zwiększają prawdopodobieństwo narażenia nie
Pracodawcy wskazują zaś w szczególności na: tylko pracowników, ale również osób postronnych.
brak środków finansowych na przeprowadzenie re-

96
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 53. Usuwanie azbestu – naruszenia przepisów

szkolenia bhp

wyposażenie pracowników w odzież przystosowaną


do pracy z azbestem

profilaktyczne badania lekarskie

wydzielenie strefy wykonywania prac


przy wyrobach azbestowych

zgłoszenie robót do właściwego organu


nadzoru budowlanego

sporządzanie planu pracy określającego jej metody


oraz środki zapobiegawcze minimalizujące
ryzyko zawodowe

postępowanie z odpadami azbestowymi

oznakowanie wydzielonej strefy pracy


ostrzegające o zagrożeniu azbestem

rejestr pracowników narażonych na działanie


czynników rakotwórczych

% pracodawców naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50

2007 2006 2005

Podczas demontażu płyt azbestowo-cemento- strów pracowników narażonych na działanie czyn-


wych stwierdzano prowadzenie prac bez środków ników rakotwórczych (ok. 40%), co w przyszłości
ochrony indywidualnej, jak również bez jakiejkol- może utrudniać lub uniemożliwiać orzekanie chorób
wiek odzieży ochronnej i roboczej. Nagminną prak- zawodowych.
tyką są zaniechania w dopasowywaniu ochron Podkreślić należy, że 31% pracodawców zarówno
układu oddechowego indywidualnie dla każdego plany pracy z azbestem, jak i ocenę ryzyka zawo-
pracownika. Niepokoić musi nieprowadzenie reje- dowego wykonało w sposób powierzchowny, bez

97
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

jakiejkolwiek analizy zagrożeń i określenia środków Inspektorzy ustalili, że w ponad 70% kontrolowa-
minimalizujących narażenie. nych zakładów pracodawcy nie dokonali oceny ryzy-
Z ustaleń inspektorów pracy wynika, że nieprawi- ka związanego z możliwością wystąpienia atmos-
dłowości występują najczęściej w przedsiębiorstwach fery wybuchowej, a w co drugim zakładzie, w którym
rozpoczynających prace z azbestem, bez właściwego ocenę przeprowadzono, nie była ona kompleksowa.
przygotowania zawodowego do wykonywania tego Dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem nie
rodzaju robót. posiadało ponad 82% skontrolowanych zakładów,
W Polsce nie ma bowiem obowiązku sprawdza- w tym także 6 z 15 skontrolowanych zakładów seve-
nia umiejętności prowadzenia robót związanych sowskich, które w rozumieniu ustawy Prawo ochrony
z usuwaniem wyrobów zawierających azbest przed środowiska i dyrektywy Seveso II zostały zaklasyfiko-
rozpoczęciem tej działalności. Brakuje też sankcji wane do zakładów o dużym lub zwiększonym ryzyku
w stosunku do wykonawców, którzy prowadzą je wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Niedoko-
nieprawidłowo, np. przez odebranie pozwolenia na nanie oceny ryzyka oraz brak dokumentu zabezpie-
wytwarzanie odpadów niebezpiecznych. czenia przed wybuchem budzić muszą uzasadniony
niepokój, czy rzeczywiście stanowiska i miejsca pra-
Według inspektorów pracy przyczyny nieprawi- cy, narzędzia pracy, urządzenia zabezpieczające i alar-
dłowości to przede wszystkim: wybór – przez inwes- mujące są zaprojektowane, używane i konserwowane
torów – wykonawców oferujących najniższą cenę, z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa obowiązu-
bez analizy możliwości technicznych i doświadczenia jących w atmosferach wybuchowych.
wykonawcy, co skłania ich do ograniczania do mini-
mum środków przeznaczanych na bezpieczeństwo Podczas kontroli inspektorzy pracy stwierdzali
i higienę pracy; brak szkoleń lub ich niski poziom też, iż szczególnie w mniejszych zakładach, w któ-
(zarówno pracodawców, jak i pracowników), a także rych zadania służby bhp wykonują firmy zewnętrz-
nieznajomość prawa lub lekceważenie przepisów. ne, istotny dla bezpieczeństwa problem, jakim jest
Natomiast w opinii pracodawców zasadniczym zabezpieczenie stanowisk pracy przed wybuchem,
powodem nieprawidłowości jest mnogość przepisów. często był niezauważany. Na przykład 815 pra-
cowników nie wyposażono w odzież i obuwie z ma-
Skala i rodzaj stwierdzonych nieprawidłowości teriałów antyelektrostatycznych niepowodujących
wskazują na potrzebę: wyładowań, w wyniku których mogłoby nastąpić
y ukierunkowania kontroli na podmioty rozpoczy- zainicjowanie wybuchu, zaś w przypadku 66 po-
nające prace z azbestem, ponieważ u nich wystę- mieszczeń, w których mogły wystąpić atmosfery
puje najwięcej nieprawidłowości; wybuchowe, powierzchnie podłóg wykonano z ma-
y prawnego uregulowania – na wzór książeczek teriałów powodujących wyładowania elektrostatycz-
spawacza – problemu rejestrowania prac, których ne lub iskry mechaniczne.
wykonywanie powoduje konieczność pozosta-
wania w kontakcie z czynnikami o działaniu ra-
kotwórczym oraz rejestrowania pracowników za- Szczegółowe dane liczbowe dot. najczęściej
trudnionych w warunkach narażenia na działanie występujących nieprawidłowości przedstawiono na
czynników rakotwórczych. Główny Inspektor Pra- wykresie.
cy wystąpił w tej sprawie do Ministra Zdrowia. W wyniku kontroli ujawniono także inne nieprawi-
dłowości, w tym m.in.:
– w miejscach, gdzie mogą wystąpić atmosfery wy-
13. Bezpieczeństwo i higiena pracy buchowe użytkowano 184 urządzenia i systemy
zabezpieczające, dobrane niezgodnie z katego-
w zakładach, w których stosowane są
riami właściwymi dla stref zagrożenia wybuchem
(wytwarzane, magazynowane) oraz 111 maszyn i urządzeń w nieodpowiednim
substancje i preparaty chemiczne stanie technicznym;
stwarzające zagrożenie pożarem – w co trzecim zakładzie nie opracowano i nie udo-
i wybuchem stępniono pracownikom instrukcji bhp dotyczą-
cych prowadzonych procesów technologicznych;
W 2007 r. skontrolowano 396 zakładów, głównie – nie uwzględniono zagrożenia wybuchem w oce-
spoza branży chemicznej, zatrudniających ponad 52 nie ryzyka zawodowego dla 522 stanowisk pracy,
tys. osób, w tym 3665 na 903 stanowiskach pracy, na których może wystąpić atmosfera wybuchowa
na których może wystąpić atmosfera wybuchowa. oraz nie poinformowano 981 pracowników o ry-
Największą grupę (307 zakładów – 78%) stanowiły zyku zawodowym wiążącym się z wykonywaną
zakłady, w których prowadzono natryskiwanie lub na- pracą;
pylanie powierzchni oraz inne prace malarsko-lakier- – nie dokonano przed przekazaniem 322 stanowisk
nicze z użyciem substancji i preparatów tworzących pracy, na których może wystąpić atmosfera wybu-
z powietrzem mieszaniny wybuchowe. chowa, ich oceny pod względem zastosowanych

98
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

zabezpieczeń zapobiegających zainicjowaniu wy- Konieczność wydania decyzji nakazowych zaszła


buchu i ograniczających jego skutki; aż w 98% skontrolowanych zakładów. W 172 podmio-
– w co piątym zakładzie nie zapewniono właściwej tach gospodarczych wszczęto postępowania w spra-
wentylacji pomieszczeń, w których może wystą- wie popełnienia wykroczeń przeciwko prawom pra-
pić atmosfera wybuchowa (nieprawidłowość wy- cownika. W ramach działań prewencyjnych, w trakcie
stępowała na 98 stanowiskach pracy), jak również prowadzonych kontroli, inspektorzy pracy udzielili
w co piątym – właściwego oświetlenia elektrycz- pracodawcom ponad 680 porad prawnych i 1,6 tys.
nego stanowisk pracy, obiektów i pomieszczeń, technicznych.
gdzie atmosfera ta może wystąpić; Zaznaczyć należy także, że przepisy rozporządze-
– w co piątym zakładzie magazyny nie były przy- nia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej
stosowane do rodzaju magazynowanych sub- z dnia 29 maja 2003 r. w sprawie minimalnych wy-
stancji i preparatów chemicznych; magań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy
– w co piątym zakładzie, uwzględniając występujące pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy,
zagrożenie wybuchem i pożarem, nie wyposażono na których może wystąpić atmosfera wybuchowa są
jego terenu w odpowiednie znaki drogowe i infor- niespójne m.in. z dyrektywą 1999/92/WE Parlamentu
macyjno-ostrzegawcze oraz także w co piątym nie Europejskiego z dnia 16 grudnia 1999 roku w spra-
oznakowano wyraźnie dróg ewakuacyjnych; wie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeń-
– w co piątym zakładzie nie przestrzegano wyma- stwa i ochrony zdrowia pracowników zatrudnionych
gań ochrony elektrostatycznej w przestrzeniach na stanowiskach pracy, na których może wystąpić
zewnętrznych zagrożonych wybuchem; atmosfera wybuchowa oraz rozporządzeniem Ministra
– w co ósmym zakładzie nie było ochrony odgro- Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwiet-
mowej obiektów, dla których takie instalacje są nia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej
wymagane. budynków, obiektów budowlanych i terenów. Z tego
względu budzą wątpliwości interpretacyjne, co utrud-
Analiza wyników kontroli wskazuje, że najpow- nia pracodawcom przestrzeganie ich postanowień.
szechniej występują nieprawidłowości dotyczące wy- O ich nowelizację występował Główny Inspektor Pra-
mogów formalnoprawnych. Sprawy te traktowane są cy w styczniu 2007 roku.
bowiem przez pracodawców jako mniej istotne, dru- Pracodawcy jako przyczyny naruszeń prawa
gorzędne, co świadczy o niedocenianiu istotnego wskazywali m.in.:
ich wpływu na organizację i bezpieczeństwo pracy. – złożoność i niejednoznaczność obowiązujących
przepisów prawa;

Wykres 54. Substancje i preparaty chemiczne stwarzające zagrożenie pożarem i wybuchem


– naruszenia przepisów

zapewn. odzieży i obuwia ochron. z mat. antyelektrostat.


niepowodujących wyładowań mogących być
źródłem zainicjowania wybuchu
aktualny spis substancji
i preparatów niebezpiecznych w zakładzie

uwzględnienie zagrożenia wybuchem i ochrony przed nim


w instruktażu stanowiskowym

szkolenie okresowe pracowników

ustalenie sposobu sygnalizowania stanów awaryjnych


związanych z występowaniem atmosfery wybuchowej

sklasyfikow. miejsc pracy, w których mogą wystąpić atmosfery


wybuch., z uwzględn. podziału na strefy zagroż. wybuchem

wykaz prac szczególnie niebezpiecznych


i podstawowe wymagania bhp przy ich wykonywaniu

uwzględnienie zagrożenia wybuchem


w ocenie ryzyka zawodowego

właściwe oznakowanie stref zagrożenia wybuchem

odpowiednie oznakowanie wejść do pomieszczeń, gdzie


znajdują się miejsca występowania atmosfer wybuchowych

% pracodawców naruszających przepisy 0 20 40 60 80

99
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

– trudną sytuację na rynku wymuszającą uzyskanie Większość stanowiły zakłady zatrudniające do 50


wysokiej konkurencyjności przy jednoczesnym pracowników (60%).
odpływie wysoko wykwalifikowanej kadry do in- Wyniki kontroli wskazują na bardzo zróżnico-
nych krajów oferujących wyższe płace; wany stan przestrzegania przepisów prawa pra-
– wysokie koszty pracy oraz analiz dotyczących cy – od zakładów, w których stwierdzano tylko po-
identyfikacji zagrożeń i oceny ryzyka związanego jedyncze nieprawidłowości, do zakładu wymagają-
z występowaniem zagrożenia wybuchem. cego wydania decyzji o zaprzestaniu działalności
Natomiast według inspektorów pracy przyczyny w zakresie obejmującym wykonywanie prac zwią-
nieprawidłowości to głównie: zanych z sortowaniem i przeładunkiem odpadów
– nieznajomość obowiązujących regulacji prawnych oraz wykonywaniem napraw użytkowanych urządzeń
i brak dostatecznej wiedzy u pracodawców, osób mechanicznych. Szczegółowe informacje nt. najczę-
pełniących zadania służby bhp oraz nadzoru tech- ściej stwierdzanych nieprawidłowości przedstawia
nicznego; wykres.
– lekceważące podejście części pracodawców do Zdecydowanie najgorzej inspektorzy ocenili
problematyki bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochronę przed zagrożeniami szkodliwymi czynni-
traktowanie jako drugorzędnych spraw formalno- kami biologicznymi.
prawnych dotyczących bezpieczeństwa biernego; Prawie połowa pracodawców nie uwzględniła
– przeświadczenie pracodawców, że wyposażenie w ocenie ryzyka zawodowego narażenia na dzia-
w nowoczesne i kosztowne urządzenia technicz- łanie szkodliwych czynników biologicznych, a 20%
ne i instalacje (np. nowe kabiny lakiernicze) oraz pracodawców w ogóle nie dokonało oceny ryzyka.
stosowanie coraz bezpieczniejszych substancji W rezultacie pracownicy wykonujący prace zwią-
i preparatów chemicznych wystarczy do zapew- zane bezpośrednio ze zbiórką odpadów nie posia-
nienia właściwego poziomu bezpieczeństwa; dali pełnej wiedzy o zagrożeniach występujących
– nierzetelnie przeprowadzane szkolenia w dziedzi- na stanowiskach pracy. Skutkowało to również nie-
nie bhp. podejmowaniem działań prewencyjnych przez pra-
codawców. Prawie połowa pracowników (u 68% kon-
Wyniki kontroli wskazują na potrzebę: trolowanych pracodawców) nie miała możliwości
y sfinalizowania prac nad nowym rozporządzeniem skorzystania ze szczepień ochronnych, które zos-
Ministra Gospodarki w sprawie minimalnych wy- tały wskazane do wykonania przepisami prawa.
magań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pra- Aż w 27% zakładów pracodawcy nie dopełnili obo-
cy związanych z możliwością wystąpienia w mie- wiązku poddania pracowników wymaganym szko-
jscu pracy atmosfery wybuchowej; leniom bhp. Co drugi pracodawca nie uwzględnił
y upowszechniania i pogłębiania wśród pracodaw- w programach szkoleń zagadnień związanych
ców, służb bhp i pracowników wiedzy dotyczą- z zagrożeniami szkodliwymi czynnikami biolo-
cej stosowania materiałów niebezpiecznych, ze gicznymi oraz problematyki obciążenia układu
szczególnym zwróceniem uwagi na właściwości mięśniowo-szkieletowego. Na skutek braku szko-
pożarowo-wybuchowe; lenia bhp lub pominięcia w programach szkoleń ww.
y objęcia kontrolami kolejnych zakładów, głównie kwestii pracownicy zatrudnieni przy zbiórce odpadów
spoza branży chemicznej, magazynujących nie- komunalnych nie nabyli niezbędnej wiedzy o bez-
bezpieczne substancje chemiczne lub prowa- piecznych sposobach wykonywania powierzonych
dzących procesy technologiczne charakteryzu- im prac. W połączeniu z niskim poziomem ich ogól-
jące się występowaniem substancji i preparatów nego wykształcenia było to przyczyną lekceważące-
chemicznych tworzących z powietrzem miesza- go podchodzenia do zasad bhp.
niny wybuchowe, m.in. dużych zakładów obróbki Poważnym problemem jest nagminne niepoda-
drewna (tartaki), zakładów branży cukrowniczej, wanie lekarzom sprawującym profilaktyczną opie-
młynów, wytwórni betonu komórkowego. kę medyczną informacji na temat wszystkich
zagrożeń. 62% pracodawców nie zamieszczało w skie-
rowaniach informacji o wykonywaniu pracy w warun-
14. Przestrzeganie przepisów prawa kach obciążających układ mięśniowo-szkieletowy
pracy, w tym bezpieczeństwa oraz w narażeniu na działanie szkodliwych czynników
i higieny pracy w firmach zajmujących biologicznych, co uniemożliwiało lekarzom sprawu-
się zbiórką odpadów komunalnych jącym opiekę profilaktyczną nad pracownikami doko-
nanie właściwej oceny. Należy zaznaczyć, iż podsta-
W 2007 r. skontrolowano 310 zakładów prowa- wą tych ustaleń, w większości przypadków, są jedynie
dzących działalność w zakresie odbierania odpadów stosowne oświadczenia pracodawców. Brak jest bo-
komunalnych od właścicieli nieruchomości. Zatrud- wiem regulacji prawnych obligujących pracodawców
niały one 17,8 tys. pracowników, w tym prawie 5,3 tys. do przechowywania kopii wydanych pracownikom
bezpośrednio przy zbieraniu odpadów komunalnych. skierowań na profilaktyczne badania lekarskie.

100
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 55. Zbiórka odpadów komunalnych – naruszenia przepisów

wypłacanie wynagrodzenia za pracę


w godz. nadliczbowych

przestrzeganie 5-dniowego tygodnia pracy

udzielanie pisemnej inf. o warunkach zatrudnienia

udzielanie należnego urlopu

poddawanie pracowników wymaganym szkoleniom


w zakresie bhp (głównie szkol. okresowe)

dostarczanie przez pracodawcę odzieży i obuwia roboczego

przydzielenie prac. odpow. środków ochr. indyw.


(ochrony dróg oddechowych, rękawic ochron. itp.)

pomieszczenia higienicznosanitarne

uwzględnienie w ocenie ryzyka narażenia na działanie


szkodliwych czynników biologicznych

instrukcje bhp, wykaz prac szczególnie niebezp.,


określenie wymagań bhp przy wyk. tych prac

uwzględnienie w programach szkoleń bhp inf. dot.


zagrożeń szkodliwymi czynnikami biologicznymi

zapewnienie pracownikom dostępnych szczepień ochronnych


(WZW A, tężec, dur brzuszny)

% zakładów, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40 50 60 70

Problemem o szczególnym znaczeniu w tego fekcji. Część z nich nie spełniała również wymagań
rodzaju zakładach jest brak właściwego zaplecza w zakresie stanu technicznego pokrycia siedzisk.
higienicznosanitarnego. Co trzeci pracodawca nie Nieprawidłowości takie skutkują gromadzeniem się
zapewnił ekipom zbierającym odpady odpowiednich i namnażaniem organizmów chorobotwórczych, po-
pomieszczeń higienicznosanitarnych, a co drugi nie wodując wzrost zagrożenia szkodliwymi czynnikami
wyposażył tych pomieszczeń w wymagane urządze- biologicznymi.
nia. Co trzeci pracodawca nie zapewnił ekipom
zbierającym odpady dostępu do bieżącej wody.
32% kontrolowanych pracodawców nie dostar-
Zdarzały się również przypadki użytkowania szatni
czyło zatrudnionym pracownikom odzieży oraz obu-
niezgodnie z przeznaczeniem, np. w szatni urządzo-
wia roboczego, a 57% nie zapewniło bezpiecznych
no miejsce do spożywania posiłków.
warunków odkażania, czyszczenia, a w razie ko-
Brak wiedzy o działaniu szkodliwych czynników
nieczności – niszczenia odzieży roboczej i środków
biologicznych skutkował również zatrudnianiem pra-
ochrony indywidualnej, które uległy skażeniu ma-
cowników we własnej odzieży.
teriałem biologicznym. Pracodawcy wypłacali pra-
W 36% kontrolowanych zakładów środki ochro-
cownikom ekwiwalent pieniężny w zamian za pranie
ny indywidualnej nie były dobierane pod kątem
ochrony przed działaniem szkodliwych czynników skażonej biologicznie odzieży roboczej we włas-
biologicznych. Pracownicy zatrudnieni przy zbiórce nym zakresie (w domu), co stwarzało dodatkowe
odpadów przeważnie wyposażani byli w rękawice zagrożenie przeniesienia źródeł chorób poza teren
chroniące jedynie przed otarciami naskórka, a nie zakładu.
przed szkodliwymi czynnikami biologicznymi. Brak
było masek chroniących drogi oddechowe, okularów Ustalenia w zakresie prawnej ochrony pracy wska-
oraz hełmów ochronnych. zują, iż znaczącym problemem, z którym borykają
W 23% kontrolowanych zakładów stwierdzono, się pracodawcy, są braki kadrowe, które wpływa-
że kabiny eksploatowanych pojazdów są nieprzys- ją równocześnie na organizację pracy. Świadczą
tosowane do łatwego czyszczenia, a w 19% nie pro- o tym stwierdzone nieprawidłowości w zakresie udzie-
wadzi się ich regularnego czyszczenia i dezyn- lania urlopów wypoczynkowych oraz przestrzega-

101
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

nia przepisów o czasie pracy, w szczególności zle- – do nadzoru budowlanego skierowano 3 pisma
canie pracy w warunkach przekroczenia norm czasu informujące m.in. o braku pozwolenia na użytko-
pracy. wanie obiektów budowlanych np. składu maku-
Najczęstsze przyczyny naruszeń prawa: latury;
W ocenie pracodawców: – do Inspekcji Ochrony Środowiska skierowano 1
– brak środków finansowych na zapewnienie właś- pismo informujące o braku decyzji zezwalającej
ciwych warunków pracy, a także na przeprowadza- na prowadzenie działalności w zakresie odbiera-
nie szczepień ochronnych, zakup nowych środ- nia odpadów komunalnych od właścicieli nieru-
ków ochrony indywidualnej itp., chomości.
– brak dostępu do aktualnych przepisów prawa
pracy; Wysoka skala naruszeń przepisów oraz zagrożeń
– nieliczne i mało dostępne publikacje informujące uzasadnia potrzebę:
o zagrożeniach szkodliwymi czynnikami biologicz- y prowadzenia dalszych działań kontrolnych oraz
nymi oraz o obciążeniu układu mięśniowo-szkie- informacyjno-doradczych w zakładach zajmują-
letowego; cych się zbiórką odpadów komunalnych, ponie-
– brak możliwości kontroli ekip wykonujących pra- waż zmuszają one pracodawców do podejmowa-
cę w terenie; nia konkretnych działań skutkujących poprawą
– stosunkowo drogi tabor specjalny do zbiórki i prze- warunków pracy;
wozu odpadów komunalnych (co zmusza praco- y podjęcia działań promocyjnych, polegających na
dawców do użytkowania przestarzałych samo- informowaniu pracodawców o rzeczywistych za-
chodów, bardzo często wycofanych z eksploatacji grożeniach ze strony czynników biologicznych
w krajach zachodnich). oraz o sposobach przeciwdziałania im, m.in. po-
W ocenie inspektorów pracy: przez szczepienia ochronne;
– brak dostatecznej wiedzy o zagrożeniach powo- y znowelizowania rozporządzenia Ministra Pracy
dowanych przez szkodliwe czynniki biologiczne i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w spra-
oraz ich lekceważenie zarówno przez pracodaw- wie zakresu prowadzenia przez pracodawców
ców, jak i przez pracowników; dokumentacji w sprawach związanych ze stosun-
– brak lub niska jakość szkoleń z dziedziny bez- kiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobo-
pieczeństwa i higieny pracy – nieuwzględnianie wych pracowników przez wprowadzenie przepisu
w programach szkoleń niezbędnej tematyki ade- zobowiązującego pracodawców do przechowy-
kwatnej do zagrożeń występujących na stanowi- wania w aktach osobowych pracownika kopii
skach pracy; skierowania na profilaktyczne badania lekarskie.
– mała operatywność służby bhp i brak dostatecz- W tej sprawie Główny Inspektor Pracy wystąpił
nego jej przygotowania w zakresie wymogów bhp do Ministra Pracy, który w odpowiedzi poinfor-
dotyczących czynników biologicznych występują- mował, że Minister Zdrowia przygotował projekt
cych w procesie technologicznym; nowelizacji rozporządzenia z dnia 30 maja 1996 r.
– korzystanie w ograniczonym stopniu z pomocy
w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pra-
lub konsultacji osób oraz jednostek wyspecjalizo-
cowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowot-
wanych;
nej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich,
– chęć obniżenia kosztów pracy, np. nieewidencjo-
wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie
nowanie przepracowanego czasu pracy, w tym
pracy, wprowadzający obligatoryjny wzór skiero-
pracy w godzinach nadliczbowych, naruszanie
wania na badanie profilaktyczne oraz obowiązek
przepisów o urlopach wypoczynkowych.
przechowywania kopii skierowania w aktach oso-
bowych pracownika.
W ramach działań prewencyjnych inspektorzy
pracy informowali inne organa nadzoru i kontroli
o stwierdzonych podczas kontroli nieprawidłowoś-
ciach. I tak:
15. Przestrzeganie przepisów
– do Urzędu Dozoru Technicznego skierowano 16 bezpieczeństwa i higieny pracy
pism informujących o braku decyzji zezwalają- związanych z występowaniem
cych na eksploatację urządzeń poddozorowych; w miejscu pracy czynników
– do Państwowej Inspekcji Sanitarnej skierowa- chemicznych (z wyłączeniem
no 7 pism informujących m.in. o braku przysto- zakładów branży chemicznej)
sowania wnętrza kabin pojazdów do łatwego
czyszczenia, braku dopływu bieżącej wody do W 2007 r. skontrolowano 679 pracodawców, za-
pomieszczeń higienicznosanitarnych, nieprowa- trudniających ponad 100 tys. osób, w tym 27 tys. ko-
dzeniu dezynfekcji pojemników, kontenerów na biet i 328 pracowników młodocianych. Bezpośrednio
odpady oraz pojazdów specjalistycznych; z chemikaliami pracowało prawie 13 tys. osób. Wśród

102
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

skontrolowanych zakładów większość (60%) sta- Działania zapobiegawcze – organizacyjne i tech-


nowiły zakłady małe i średnie (do 49 pracowników). niczne –- podejmowali prawie wszyscy kontrolowani
Były wśród nich m.in. pralnie odzieży, drukarnie pracodawcy, choć w bardzo różnym zakresie i nie-
i zakłady poligraficzne, firmy uzdatniające wodę pitną wystarczającym stopniu. Wielu pracodawców nie
i basenową, zakłady wykonujące prace malarskie zapewnia natrysków ratunkowych i myjek do prze-
oraz lakierowanie wyrobów z drewna i metalu. mywania oczu w pobliżu stanowisk pracy, na któ-
Wyniki kontroli wskazują, że pracodawcy nie rych występuje niebezpieczeństwo oblania środ-
dysponują informacjami niezbędnymi do pełnej kami żrącymi lub zapalenia odzieży na pracowniku
identyfikacji występujących w zakładzie niebez- (2007 r. – 45%, w 2006 r. – 39%). Ponadto co czwarty
piecznych czynników chemicznych, w tym o właś- pracodawca nie zapewnił szatni przepustowej, po-
ciwościach rakotwórczych, a także osób pracują- nieważ wymagania przepisów są niejednoznaczne
cych w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi. 30% i w praktyce różnie interpretuje się co oznacza np.
pracodawców nie typuje do pomiarów chemicz- zapis „dla pracowników mających kontakt z substan-
nych czynników szkodliwych lub typuje je niepra- cjami trującymi”.
widłowo (w 2006 r. – 18%), ponieważ nie potrafi W 34% (w 2006 r. – 31%) kontrolowanych za-
ich właściwie identyfikować na stanowiskach pra- kładów pracodawcy nie wyposażyli pracowników
cy, a także ze względów finansowych. W co piątym w środki ochrony indywidualnej na stanowiskach,
zakładzie, w którym dokonano pomiaru, nie pro- które ze względu na wykonywane prace z niebez-
wadzono dokumentacji z pomiarów (rejestr i karta piecznymi chemikaliami tego wymagały. Nie zawsze
pomiaru) lub prowadzono ją w sposób niezgodny też środki te były właściwie dobrane i prawidłowo sto-
z przepisami. sowane. Co czwarty kontrolowany pracodawca nie
Szczególnie niepokojące są nieprawidłowości zapewnił prania zabrudzonej chemikaliami odzieży
w zakresie informowania o zagrożeniu związanym ochronnej lub roboczej.
z niebezpiecznymi chemikaliami, w tym o działa- Pracodawcy na ogół wywiązują się z obowiązku
niu rakotwórczym i mutagennym. Prawie połowa zapewnienia opieki profilaktycznej pracownikom za-
pracodawców nie zapewniła pracownikom niezbęd- trudnionym przy pracach w kontakcie z substancja-
nych informacji w tym zakresie. Niewystarczające jest
mi i preparatami niebezpiecznymi. Wątpliwości bu-
zwłaszcza informowanie o zagrożeniach chemicz-
dzi nadal jakość tych badań, bowiem lekarze nie
nych osób spoza zakładu. Aż 45% kontrolowanych
otrzymują od pracodawców (37%) informacji o wy-
zakładów w programach szkoleń nie uwzględnia-
stępujących na stanowiskach pracy zagroże-
ło problematyki zagrożeń chemicznych i sposobów
niach związanych z wykonywaniem pracy przy uży-
ochrony przed nimi.
ciu niebezpiecznych chemikaliów, w tym również
o aktualnych wynikach badań i pomiarów czynni-
O braku wiedzy pracowników i osób nadzoru- ków szkodliwych dla zdrowia. Niezadowalająca jest
jących prace świadczy m.in. palenie papierosów także współpraca pracodawców (zwłaszcza w za-
w pobliżu miejsc występowania preparatów palnych kładach, w których występują czynniki chemiczne
i wybuchowych lub miejsc zagrożenia wybuchem, o właściwościach rakotwórczych) z lekarzami spra-
przechowywanie substancji chemicznych w pojem- wującymi profilaktyczną opiekę lekarską. Inspek-
nikach po środkach spożywczych, pranie w domu torzy pracy ustalili, że lekarze z reguły nie zapozna-
odzieży zanieczyszczonej chemikaliami, w tym tak- wali się osobiście z warunkami na stanowiskach
że o działaniu rakotwórczym. pracy.

Brak udokumentowanej oceny ryzyka zawodo- Monitoringiem biologicznym, obejmującym po-


wego stwierdzono w 22% kontrolowanych zakładów miar stężenia ołowiu we krwi osób narażonych,
(w 2006 r. – 14%). Nieprawidłowość dotyczyła 12% nie zostało objętych 225 pracowników (66%) w 2/3
ocenianych stanowisk pracy. Należy podkreślić, że zakładów, w których wykonywano prace z ołowiem
w 2/3 kontrolowanych zakładów ocena ta dla po- i jego związkami. Przyczyną było niepoinformowa-
nad połowy stanowisk pracy dokonywana była nie lekarzy sprawujących profilaktyczną opiekę le-
bardzo powierzchownie i często nieadekwatnie karską o występowaniu ołowiu, a czasem – mimo
do istniejących warunków pracy. Pomijano bar- znajomości warunków pracy – uznanie za nieko-
dzo istotne elementy, m. in.: zagrożenie wynikające nieczne przeprowadzenie takiej analizy. Formali-
z właściwości substancji niebezpiecznych, w tym styczne podejście do profilaktycznych badań lekar-
rakotwórczych i mutagennych, ilość i częstotliwość skich wynika m.in. z niedoskonałego prawa w tym
używanych substancji, rodzaj i czas trwania nara- zakresie, które pilnie wymaga weryfikacji. Główny
żenia, sposób wykonywania pracy oraz czynności, Inspektor Pracy w 2007 r. występował w tej sprawie
przy których mógł nastąpić wzrost narażenia na czyn- do Ministra Zdrowia.
niki chemiczne (remont, naprawy urządzeń, awarie).

103
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 56. Bezpieczeństwo pracowników zw. z występowaniem czynników chemicznych


– naruszenia przepisów

pomieszczenia oraz sposób i warunki


składowania chemikaliów

spis substancji i preparatów niebezpiecznych

rejestr pracowników zatrudnionych


przy pracach z czynnikami rakotwórczymi i mutagennymi

instrukcje bhp dotyczące postępowania


z substancjami niebezpiecznymi, w tym rakotwórczymi
i mutagennymi

oznakowanie miejsc narażenia na subst. o dział. rakotw.


i mutagen. oraz rurociągów, pojemników
i zbiorników z niebezp. chemikaliami

działania zapobiegawcze

procedury informowania osób z firm obcych,


wykonujących prace na terenie zakładu o zagrożeniach
chemicznych i bezpiecznym postępowaniu

uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego


zagrożeń chemicznych

monitoring biologiczny ołowiu we krwi osób pracujących


w warunkach narażenia na ołów

% zakładów, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40 50 60 70

2007 2006

Gorsze wyniki kontroli wiążą się głównie z obję- – niedostateczna znajomość przez pracodawców
ciem w 2007 r. dwukrotnie większej liczby zakładów przepisów regulujących problematykę bezpie-
małych i średnich w stosunku do roku 2006. Ponad- czeństwa pracy i ochrony zdrowia osób wyko-
to w zakładach tych, wg opinii inspektorów pracy, nujących prace z niebezpiecznymi chemikaliami,
zadania służby bhp nie są właściwie wypełniane. w szczególności z czynnikami o działaniu rako-
Powierzano je przeważnie podmiotom zewnętrznym, twórczym i mutagennym oraz działającymi szko-
prowadzącym działalność gospodarczą polegającą dliwie na rozrodczość;
na świadczeniu doradztwa w zakresie bezpieczeń- – brak dostatecznej wiedzy pracodawców, umożli-
stwa i higieny pracy dla zakładów o bardzo zróżni- wiającej prawidłową identyfikację czynników che-
cowanym profilu działalności. Najczęściej nie radzą micznych występujących w miejscu pracy;
sobie z problemami w zakresie zagrożeń związanych – lekceważenie przez pracodawców wymagań
z czynnikami chemicznymi. prawnych zobowiązujących do sporządzania spi-
Szczegółowe dane dot. najważniejszych niepra- sów i wykazów związanych z użytkowaniem che-
widłowości przedstawiono na wykresie. mikaliów, a także do opracowania instrukcji bez-
W ocenie inspektorów pracy przyczyny nieprawi- pieczeństwa i higieny pracy oraz magazynowania
dłowości to: i składowania;

104
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

– brak osób wykonujących zadania służby bhp wy- oraz zakłady produkujące: meble, betonowe wyroby
specjalizowanych w zakresie zagrożeń związa- budowlane, wyroby włókiennicze, artykuły spożywcze.
nych z czynnikami chemicznymi. Połowę stanowiły zakłady małe, zatrudniające do 49
pracowników.Najważniejsze informacje nt. stwierdzo-
Pracodawcy natomiast wskazują na: nych nieprawidłowości przedstawiono na wykresie.
– brak możliwości bezpłatnego korzystania ze spec- Pomiarów hałasu nie dokonało 5% pracodawców,
jalistycznego doradztwa i merytorycznego wspar- a drgań mechanicznych – 10%. Niepokoić jednak
cia w zakresie bezpieczeństwa chemicznego; muszą ujawnione w niektórych zakładach praktyki
– brak środków finansowych na spełnienie wyma- zaniżania czasu ekspozycji w celu uzyskania niż-
gań dotyczących przeprowadzenia kosztownych, szego wyniku końcowego, uzasadniającego wydłu-
powtarzanych okresowo, pomiarów i badań czyn- żenie okresu między pomiarami lub nawet niewyko-
ników szkodliwych na stanowiskach pracy; nywanie pomiarów.
– brak prawnych instrumentów finansowych za- Nieprzestrzeganie 8-godzinnego czasu pracy i za-
chęcających do inwestowania w bezpieczeństwo trudnianie pracowników w godzinach nadliczbo-
i ochronę zdrowia pracowników (np. możliwość wych na stanowiskach, na których stwierdzono
odliczania nakładów ze składek ZUS na Fundusz przekroczenie NDN hałasu lub drgań mechanicz-
Pracy, niskooprocentowane kredyty); nych dotyczyło 1510 osób (16% ocenianych) narażo-
– brak publikacji, mających charakter poradników nych na hałas i 90 (8%) osób narażonych na drgania
dla pracodawców, na temat wymagań dotyczą- mechaniczne.
cych bezpieczeństwa i ochrony zdrowia osób wy-
konujących prace z niebezpiecznymi chemikalia- Około połowa kontrolowanych pracodawców
mi, w tym oceny ryzyka zawodowego przy tych – ze względu na przekroczenie wartości NDN hałasu
pracach. (55%) oraz progu działania drgań mechanicznych
(45%) – powinna opracować i wdrożyć organizacyj-
Wyniki kontroli wskazują, że wnioski legislacyjne no-techniczny program naprawczy, ale uczynił to
zgłoszone w 2006 r. nadal są aktualne. Ponadto ko- zaledwie co trzeci pracodawca. Należy też zazna-
nieczne jest: czyć, że działania te najczęściej nie miały charakteru
y uporządkowanie i ujednolicenie nazewnictwa do- kompleksowego, w jak najmniejszym stopniu finan-
tyczącego chemicznych czynników niebezpiecz- sowo obciążały pracodawcę i nie miały istotnego
nych, stosowanego w załączniku nr 3 „Wymagania wpływu na obniżenie narażenia na hałas i drgania
dla pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitar- mechaniczne. Niektórzy pracodawcy obowiązek
nych” rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Soc- sporządzenia programu naprawczego potraktowali
jalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogól- jako dodatkową formalność.
nych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy;
y prowadzenie przez PIP działań informacyjnych
Tylko niewielu pracownikom (3%) wykonującym
w zakresie bezpieczeństwa związanego z wy-
pracę w warunkach przekroczenia wartości progu
stępowaniem w miejscu pracy czynników che-
działania hałasu nie udostępniano środków ochrony
micznych, w celu uświadomienia pracodawcom,
słuchu. Rękawic chroniących przed drganiami miej-
w szczególności małym i średnim, a także part-
scowymi nie miało aż 35% pracowników, co wy-
nerom społecznym oraz pracownikom powagi
nikało głównie z niewiedzy pracodawców i osób
zagrożeń oraz możliwości ochrony przed nimi.
nadzorujących prace. Przy doborze ochronników
słuchu pracodawcy na ogół nie dysponowali warto-
ściami niezbędnymi do określenia tłumienia dźwięku
16. Bezpieczeństwo pracowników ochronnika słuchu w odniesieniu do wartości pozio-
narażonych na hałas i drgania mu dźwięku na stanowisku pracy. Nie znali też zale-
mechaniczne ceń dotyczących doboru, użytkowania, konserwacji
codziennej i okresowej zawartych w Polskiej Normie
W 2007 r. skontrolowano 697 zakładów, w których PN-EN 458. W związku z tym nie byli w stanie ustalić
występował hałas oraz 198 – gdzie zidentyfikowano rzeczywistego poziomu narażenia pracownika na ha-
drgania mechaniczne. W narażeniu na hałas pra- łas po uwzględnieniu tłumienia uzyskanego w wyniku
cowało ponad 50 tys. osób (42% ogółu zatrudnio- stosowania ochron słuchu. W ocenie inspektorów
nych), w tym 34% w warunkach ekspozycji o wielko- pracy niemożliwe jest także ustalenie przez praco-
ści powyżej najwyższego dopuszczalnego natężenia dawców, czy narażenie indywidualne na drgania me-
(NDN). Na drgania mechaniczne narażonych było chaniczne nie przekracza wartości NDN, ponieważ
prawie 6 tys. osób (12% ogółu zatrudnionych), w tym brakuje wskazówek, jak ustalać takie narażenie.
w narażeniu na drgania miejscowe powyżej wartości Udokumentowanej oceny ryzyka zawodowego
NDN – 25%, a na drgania ogólne – 16%. Wśród skon- nie miało 6% ocenianych stanowisk pracy w 11% za-
trolowanych zakładów były m.in. zakłady odlewnicze kładów. Należy jednak podkreślić, że w ponad poło-

105
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

wie kontrolowanych zakładów ocena ta dokonywana Informowanie pracowników o rodzajach zagrożeń


była bardzo powierzchownie i często nieadekwatnie wynikających z oddziaływania hałasu i drgań mecha-
do istniejących warunków. Nie uwzględniano w niej nicznych jest niewystarczające, w szczególności w ma-
niektórych istotnych elementów, na przykład informa- łych i średnich zakładach. W 44% zakładów na 1/3
cji o skutkach dla zdrowia i bezpieczeństwa pracow- kontrolowanych stanowisk pracy, na których wiel-
ników wynikających z interakcji pomiędzy hałasem kości NDN hałasu były przekroczone, brak było
i drganiami mechanicznymi, ponieważ nie znano tej oznakowania informującego o niebezpieczeństwie
zależności. Ponadto informacje o czasie trwania nara- i obowiązku stosowania ochronników słuchu. 30%
żenia były niespójne z czasem narażenia udokumento- pracowników narażonych na hałas i drgania me-
wanym w sprawozdaniach z pomiarów hałasu lub drgań chaniczne poddano szkoleniom, nieuwzględniają-
mechanicznych (45% kontrolowanych zakładów). cym tej specyficznej problematyki.

Wykres 57. Bezpieczeństwo pracowników narażonych na hałas i drgania mechaniczne


– naruszenia przepisów

środki ochrony indywidualnej w warunkach


przekroczonej wartości progów działania

dokumentacja związana z pomiarami

umieszczenie w skierowaniach na badania informacji


o hałasie i drganiach

programy szkoleń uwzględniające skutki oddziaływania hałasu,


wartości progów działania, NDN itp.

praca w warunkach przekroczonego NDN

uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego


istotnych informacji (czas, poziom narażenia,
praca w godz. nadliczbowych itp.)

program naprawczy działań organizacyjno-technicznych

% zakładów, w których stwierdzono naruszenia przepisów 0 10 20 30 40 50 60 70 80

hałas drgania mechaniczne

Pracę w warunkach przekroczonego progu dzia- mi na stanowiskach pracy. Formalistyczne podejś-


łania hałasu i drgań mechanicznych stwierdzono cie do profilaktycznych badań lekarskich wynika m.in.
w 80% kontrolowanych zakładów. z niedoskonałego prawa w tym zakresie.
Pracodawcy na ogół wywiązują się z obowiązku W ocenie inspektorów pracy istotną przyczyną
zapewnienia opieki profilaktycznej pracownikom za- stwierdzonych nieprawidłowości jest niedostateczna
trudnionym w narażeniu na hałas i drgania mecha- znajomość przez pracodawców rozporządzenia Mini-
niczne. Wątpliwości budzi jednak jakość tych badań, stra Gospodarki i Pracy z 5 sierpnia 2005 r. w sprawie
bowiem lekarze nie otrzymują od pracodawców bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związa-
informacji o hałasie na stanowisku pracy (23%) nych z narażeniem na hałas lub drgania mechanicz-
i drganiach mechanicznych (28%), w tym również ne, co wynika z jego nieprzejrzystej formy na skutek
o aktualnych wynikach badań i pomiarów. Lekarze połączenia hałasu i drgań mechanicznych w jednym
najczęściej nie zapoznawali się osobiście z warunka- przepisie, a także stosowania zapisów niezrozumia-

106
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

łych dla pracodawców. Ponadto sami pracodawcy niu linii produkcji napojów, usuwaniu awarii urządzeń
lekceważą stosowanie ochron słuchu w strefach wchodzących w skład tych linii, obsłudze i czyszcze-
zagrożonych hałasem, nie są więc dobrym przykła- niu maszyn oraz poruszaniu się pracowników po
dem dla pracowników. Za małe jest także zaanga- śliskich nawierzchniach.
żowanie osób wykonujących zadania służby bhp
w małych i średnich zakładach, które nie analizują A. Zakłady wytwarzające napoje spirytusowe
wyników pomiarów hałasu i drgań mechanicznych W zakładach wytwarzających napoje spirytusowe
w kontekście rzeczywistych warunków pracy, co najistotniejsze problemy – jak wskazuje wykres – wy-
prowadzi m.in. do wykonywania pomiarów tylko na stępowały w zakresie organizacji stanowisk pracy
niektórych stanowiskach i niewłaściwego identyfiko- oraz utrzymania obiektów i pomieszczeń pracy.
wania narażenia pracowników na hałas i drgania
mechaniczne.
Pracodawcy natomiast, w szczególności zatrud- Ze względu na technologię produkcji związa-
niający do 9 osób, wskazują na duże koszty związane ną ze stosowaniem materiałów niebezpiecznych,
z eliminowaniem lub minimalizowaniem hałasu i drgań w tym tworzących atmosfery wybuchowe, szcze-
mechanicznych. Skarżą się też na brak bezpłatnych gólnie niepokojący jest brak wyposażenia po-
poradników (np. w Internecie) nt. wymagań doty- mieszczeń, w których dochodzi do wydzielania
czących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia osób się pyłów i par substancji lub substancji palnych,
wykonujących prace w narażeniu na hałas i drgania w system wentylacji awaryjnej, a także niewłaściwy
mechaniczne. system lub stan techniczny urządzeń sygnalizacji
zagrożeń oraz niewłaściwe oznaczenie i opisanie
Wyniki kontroli wskazują konieczność: urządzeń kontrolno-pomiarowych (brak wskazania
y nowelizacji rozporządzenia Ministra Gospodarki dopuszczalnych wartości). W większości przypad-
ków stan taki wynikał z lekceważenia zagadnień
i Pracy z 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeń-
bhp oraz nieświadomości potencjalnych sytuacji
stwa i higieny pracy przy pracach związanych
awaryjnych i związanych z tym zagrożeń.
z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne
m.in. przez doprecyzowanie zapisów dotyczą-
cych doboru ochron słuchu, trybu przeprowa- W 28% zakładów pracodawcy nie zapewnili kon-
dzania szkoleń w zakresie odnoszącym się do troli zawartości tlenu w pomieszczeniach, w których
wyników oceny ryzyka zawodowego; w trakcie procesu technologicznego dochodzi do
y prowadzenia przez PIP działań informacyjnych wydzielania się pyłów i par substancji lub substan-
w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia cji palnych, których stężenie w powietrzu również
związanego z występowaniem w miejscu pracy nie było kontrolowane. Nie przeprowadzano pomia-
hałasu i drgań mechanicznych, ze szczególnym rów i badań czynników szkodliwych występujących
zwróceniem uwagi na ocenę ryzyka zawodowe- na stanowiskach pracy. Brak poszczególnych rodza-
go i dobór ochron słuchu – zbiorowych i indywi- jów pomiarów oraz badań środowiskowych związany
dualnych. był częstokroć z ograniczaniem wydatków zakładu,
jak też z niezapewnieniem dostatecznej liczby pra-
cowników, którzy dokonywaliby bieżącego monitoro-
wania powietrza w pomieszczeniach pracy.
17. Przestrzeganie przepisów
Ponadto stwierdzono niedostateczne zabezpie-
bezpieczeństwa i higieny pracy czenia termoizolacyjne i ochronne powierzchni ma-
w zakładach przemysłu spożywczego szyn i urządzeń technicznych, przy obsłudze któ-
produkujących napoje (spirytusowe, rych istnieje niebezpieczeństwo poparzenia oraz brak
piwowarskie i gazowane) wyposażenia w osłony wirujących części maszyn
i urządzeń technicznych.
W 2007 r. skontrolowano 238 zakładów wytwa- Wśród zaniedbań formalnoprawnych, mających
rzających napoje, w tym 67 zakładów wytwarzają- bezpośredni wpływ na niedostatek wiedzy o za-
cych napoje spirytusowe oraz 171 zakładów wytwa- grożeniach i sposobach ochrony przed nimi należy
rzających napoje piwowarskie i gazowane. Ponadto wymienić brak: wykazu prac szczególnie niebezpiecz-
sprawdzono obsługę amoniakalnych instalacji chłod- nych, instrukcji bhp dotyczących maszyn i urządzeń
niczych w 26 zakładach. W skontrolowanych zakła- technicznych, dokumentu zabezpieczenia stanowisk
dach było zatrudnionych 24,5 tys. osób, w tym 7,9 tys. pracy przed wybuchem oraz udokumentowanej oce-
kobiet i 45 młodocianych. ny ryzyka zawodowego na poszczególnych stanowi-
W zakładach tych w latach 2004–2006 doszło do skach pracy. Braki w dokumentacji dla stanowisk pra-
1334 wypadków przy pracy (423 – w 2004 r., 427 – cy, na których mogą wystąpić atmosfery wybuchowe,
w 2005 r., 484 – w 2006 r.), głównie o skutkach lek- wynikały z niewiedzy pracodawców o konieczności
kich. Miały one najczęściej miejsce przy przezbraja- jej opracowania.

107
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 58. Zakłady wytwarzające napoje spirytusowe – naruszenia przepisów

posiadanie dokumentu zabezpieczenia stanowisk pracy przed


wybuchem

przeprowadzenie pomiarów i badań czynników szkodliwych

kontrola stężenia pyłów i par substancji w powietrzu

kontrola zawartości tlenu w pomieszczeniach

posiadanie właściwie opracowanych instrukcji bhp


obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych

wyposażenie maszyn i urządzeń technicznych w ochronną


izolację cieplną

wyposażenie wirujących części maszyn i urządzeń technicznych


w osłony

wyposażenie pomieszczeń w system wentylacji awaryjnej

zabezpieczenie i właściwe oznakowanie miejsc niebezpiecznych

oznakowanie dopuszczalnego maksymalnego ciśnienia


roboczego zbiorników i urządzeń ciśnieniowych

% zakładów, w których stwierdzono naruszenia przepisów 0 10 20 30 40 50

B. Zakłady wytwarzające napoje piwowarskie


i gazowane pracownicy byli niedostatecznie wyposażeni w odpo-
wiednie do istniejących zagrożeń środki ochrony in-
W zakładach wytwarzających napoje piwowar- dywidualnej (np. w odzież ochronną, środki ochrony
skie i gazowane największe zaniedbania stwierdzono rąk, twarzy, oczu, dróg oddechowych, czy słuchu).
w zakresie oznakowania maksymalnych parametrów
pracy użytkowanych maszyn i urządzeń. Nieoznacze- Stwierdzono również niedostateczne stosowa-
nie urządzeń pomiarowych powoduje konieczność nie ochron zbiorowych. Przykładowo: w 11% zakła-
sprawdzania i upewniania się przez pracujących co dów nie było osłon zabezpieczających pracowników
do maksymalnych parametrów roboczych; zwłasz- przed rozpryskiem szkła w urządzeniach do napełnia-
cza w sytuacjach awaryjnych wydłuża to czas reago- nia, zamykania i etykietowania opakowań szklanych.
wania. W ponad połowie zakładów nie oznakowano W części zakładów nie zapewniono ochronnej izolacji
maksymalnego dopuszczalnego ciśnienia robo- cieplnej lub osłon termoizolacyjnych maszyn i urzą-
czego manometrów zainstalowanych na zbiornikach dzeń, przy obsłudze których istnieje niebezpieczeń-
i urządzeniach ciśnieniowych. Maszyny i urządzenia stwo poparzenia.
techniczne nie miały urządzeń ochronnych, w tym Zbyt małą wagę przywiązywano do informowania
w szczególności osłon części ruchomych. pracowników o zagrożeniach i sposobach ich ogra-
W 28% kontrolowanych zakładów nie prze- niczania, o czym świadczą nieprawidłowości w zakre-
prowadzono badań i pomiarów czynników szko- sie: oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pra-
dliwych występujących w środowisku pracy. Należy cy, wykazu prac szczególnie niebezpiecznych, okre-
zaznaczyć, że ograniczanie wydatków na pomiary ślenia podstawowych wymagań bhp przy wykony-
środowiskowe skutkuje brakiem dostatecznej wiedzy waniu prac szczególnie niebezpiecznych, stanowisko-
w zakresie narażeń na stanowiskach pracy, co z kolei wych instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy oraz
pociąga za sobą niestosowanie odpowiednio dobra- instrukcji dla maszyn i urządzeń, jak też szkoleń bhp.
nych do występujących zagrożeń środków ochrony Poważnym problemem w kontrolowanych zakła-
indywidualnej. dach był także niewłaściwy stan techniczny obiek-
tów i pomieszczeń pracy oraz zaniedbania eks-
W co trzecim zakładzie, w którym takich badań ploatacyjne, np. niewłaściwa eksploatacja instalacji
dokonano, stwierdzono przekroczenia dopusz- i urządzeń elektrycznych oraz niewłaściwy stan tech-
czalnych norm czynników szkodliwych (np. hała- niczny dróg, przejść komunikacyjnych i ramp.
su, mikroklimatu oraz pyłów organicznych). Mimo to Szczegółowe dane dot. najczęściej stwierdzanych
nieprawidłowości przedstawiono na wykresie.

108
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 59. Zakłady wytwarzające napoje piwowarskie i gazowane – naruszenia przepisów

zapewnienie osłon zabezpieczających pracowników przed


rozpryskiem szkła

wyposażenie maszyn i urządzeń w ochronną izolację cieplną

określenie podstawowych wymagań bhp przy wykonywaniu prac


szczególnie niebezpiecznych

sporządzenie wykazu prac szczególnie niebezpiecznych

przeprowadzenie badań i pomiarów czynników szkodliwych

przestrzeganie dopuszczalnych norm dla czynników szkodliwych

właściwa eksploatacja instalacji i urządzeń elektrycznych

poddanie pracowników szkoleniom w zakresie bhp

wyposażenie maszyn i urządzeń w urządzenia ochronne

oznakowanie dopuszczalnego maksymalnego ciśnienia


roboczego

% zakładów, w których stwierdzono naruszenia przepisów 0 10 20 30 40 50 60

C. Zakłady przemysłu spożywczego Miejsc przetaczania amoniaku nie wyposaża-


eksploatujące amoniakalne instalacje no w co najmniej dwa hydranty pożarowe posiada-
chłodnicze jące prądownice wodne, umożliwiające wytworzenie
mgły wodnej. Istotnym problemem były nieprawidło-
Największym problemem, stwierdzanym w co wości w zakresie oznakowania w sposób trwały i wi-
drugim zakładzie przemysłu spożywczego eksploatu- doczny zbiorników i rurociągów instalacji chłodniczej,
jącym amoniakalne instalacje chłodnicze, były prze- jak też zaworów odcinających amoniakalnej insta-
kroczenia dopuszczalnych norm czynników szko- lacji chłodniczej. Mimo wiedzy o zagrożeniach wyni-
dliwych. Mimo to nie przydzielono pracownikom kających z właściwości amoniaku, w kontrolowanych
odpowiednich środków ochrony indywidualnej (np. zakładach w niedostatecznym stopniu podejmowano
ochrony rąk, twarzy, oczu, dróg oddechowych oraz działania w celu ich minimalizacji. W szczególności nie
słuchu), a w 19% zakładów nie przestrzegano prze- doceniano możliwości powstania sytuacji awaryjnych
pisów związanych z przydziałem odzieży i obuwia ro- lub innych niecodziennych sytuacji eksploatacyjnych.
boczego. Brak wiedzy w zakresie doboru środków Dane liczbowe nt. najważniejszych nieprawidło-
ochrony indywidualnej do poziomu narażeń wiązał wości zawiera wykres.
się z bagatelizowaniem tego problemu. Pracownikom
* * *
przydzielano np. ochronniki słuchu, nie przywiązując
wagi do parametrów tych ochron. Jako przyczyny nieprawidłowości pracodawcy
Dużą skalę nieprawidłowości stwierdzono w za- wskazują:
kresie: stanu technicznego obiektów i pomieszczeń częste zmiany przepisów i ich nieczytelność;
pracy, stosowania odpowiednich urządzeń ochron- – wysokie koszty związane z wypełnianiem obo-
nych maszyn i urządzeń technicznych oraz magazy- wiązków określonych w przepisach prawa pracy
nowania i składowania materiałów. Maszynownie (np. szkoleń bhp, profilaktycznych badań lekar-
i inne pomieszczenia, w których znajdują się urządze- skich, pomiarów skuteczności działania ochrony
nia instalacji chłodniczych, nie były zabezpieczone przeciwporażeniowej, badań i pomiarów czynni-
przed dostępem osób nieupoważnionych w 19% ków szkodliwych, uzyskania dodatkowych upraw-
kontrolowanych zakładów. nień kwalifikacyjnych);
Brak systemu wentylacji ciągłej z co najmniej – skoncentrowanie się na wprowadzaniu obowiąz-
3-krotną wymianą powietrza na godzinę w maszynow- kowego dla przemysłu spożywczego systemu
niach i aparatowniach stwierdzono w 12% zakładów. HACCP, wymagającego zaangażowania nierzad-
Do stanowisk pracy nie zapewniono zgodnych ko wieloosobowych zespołów, czasu oraz środ-
z przepisami dojść. ków finansowych;

109
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 60. Obsługa amoniakalnych instalacji chłodniczych – naruszenia przepisów

zabezpieczenie pomieszczeń przed dostępem osób


nieupoważnionych

oznakowanie zbiorników i rurociągów instalacji chłodniczej

oznakowanie zaworów odcinających amoniakalnej instalacji


chłodniczej

zapewnienie zgodnych z przepisami dojść do stanowisk pracy

przydzielenie pracownikom odpowiednich środków ochrony


indywidualnej

wyposażenie miejsca przetaczania amoniaku w hydranty


pożarowe

magazynowanie i składowanie materiałów

wyposażenie maszyn i urządzeń w urządzenia ochronne

stan techniczny obiektów i pomieszczeń pracy

przestrzeganie dopuszczalnych norm dla czynników szkodliwych

% zakładów, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40 50

– sezonowe zwiększanie tempa i wydajności pro- nej decyzji UDT zezwalającej na ich eksploatację. Do
dukcji. Państwowej Inspekcji Sanitarnej skierowano 2 pisma
Natomiast według inspektorów pracy przyczyny informujące o nieprawidłowościach dotyczących pro-
nieprawidłowości to: duktów biobójczych i czynników środowiska pracy.
– brak wiedzy o zagrożeniach zawodowych lub ich Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów
lekceważenie przez pracodawców i pracowników Medycznych i Produktów Biobójczych w 2 przypad-
(np. brak dostatecznej wiedzy nt. rodzaju wystę- kach poinformowano o niewłaściwym oznakowaniu
pujących w zakładzie substancji chemicznych i za- na opakowaniach produktów biobójczych. Do Urzę-
grożeń z nimi związanych oraz dopuszczanie do du Nadzoru Budowlanego skierowano 3 pisma o nie-
pracy w kontakcie z nimi osób nieznających zasad prawidłowościach dotyczących okresowych kontroli
bezpiecznego stosowania tych chemikaliów); użytkowanych obiektów. W jednym przypadku zawia-
– brak skutecznego nadzoru nad warunkami pracy, domiono Państwową Straż Pożarną o nieprawidłowo-
m. in. poprzez ograniczenie struktur organizacyj- ściach odnośnie ochrony przeciwpożarowej.
nych zakładu i nieusuwanie na bieżąco stwierdza-
nych nieprawidłowości;
Analiza wyników kontroli wskazuje na koniecz-
– nieznajomość przepisów prawa pracy, w tym bhp,
ność zintensyfikowania działalności informacyjno-
również w odniesieniu do obowiązków osób kie-
-doradczej w zakładach branży spożywczej wytwa-
rujących pracownikami i zatrudnionych pracowni-
rzających napoje. Pracodawcom potrzebna jest
ków;
zwłaszcza wiedza, która umożliwi im pełną identy-
– traktowanie spraw bhp przez kierownictwo w spo-
fikację zagrożeń w procesie pracy. Jest to warunek
sób marginalny i formalny, np. jako konieczność
niezbędny do podejmowania działań mających na
zapewnienia dokumentu dla potrzeb kontroli zew-
celu eliminowanie zagrożeń, a przede wszystkim
nętrznej, a nie jako element zarządzania bezpie-
zapobieganie ich powstawaniu.
czeństwem pracy.

W efekcie działań kontrolnych powiadomiono


kompetentne organy kontroli i nadzoru nad warun- 18. Przestrzeganie przepisów prawa pracy
kami pracy o stwierdzonych nieprawidłowościach, w gospodarstwach rolnych
w celu dokonania przez nie regulacji prawnych
zgodnie z ich właściwością. Urząd Dozoru Technicz- Skontrolowano 405 gospodarstw rolnych, trzykrot-
nego poinformowano o 10 przypadkach eksploata- nie więcej niż w roku 2006. Wśród kontrolowanych
cji maszyn i urządzeń poddozorowych bez wymaga- dominowały gospodarstwa o zatrudnieniu nieprze-

110
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 61. Gospodarstwa rolne – bezpieczeństwo i higiena pracy – naruszenia przepisów

przestrzeganie zasad bezpiecznej eksploatacji ciągników,


maszyn i agregatów rolniczych na pochyłościach

przestrzeganie przepisów bhp podczas obrządku zwierząt


hodowlanych

przestrzeganie przepisów bhp podczas wiosennych prac


uprawowych

agregowanie maszyn rolniczych z ciągnikiem

przestrzeganie przepisów bhp podczas przygotowywania


pasz, zbioru zielonek i siana

przestrzeganie przepisów bhp przy zbiorze roślin


okopowych

przestrzeganie przepisów bhp przy wykonywaniu zabiegów


ochrony roślin i nawożeniu

przestrzeganie przepisów bhp podczas prac żniwnych

zabezpieczenie otworów technologicznych na strychach


i poddaszach

stan techniczny obiektów i pomieszczeń pracy

% zakładów, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40 50 60

2007 2006

kraczającym 20 pracowników (303 gospodarstwa), i podłóg, otworów budowlanych. Generalnie stan tech-
w 96 gospodarstwach zatrudnienie kształtowało się niczny obiektów i pomieszczeń pracy był lepszy niż go-
w przedziale od 21 do 100, w 6 – powyżej 100 pra- spodarstw kontrolowanych w latach poprzednich. Nie
cowników. Łączne zatrudnienie w kontrolowanych dotyczy to zabezpieczeń otworów zrzutowych i wej-
gospodarstwach wynosiło ponad 7,3 tys. pracowni- ściowych na strychy i poddasza, gdzie zaniedbania
ków, w tym około 1,8 tys. kobiet. Około 20% kontroli stwierdzono w 31% gospodarstw (w roku 2006 –
gospodarstw rolnych przeprowadzono w okresie u 28% pracodawców).
prac żniwnych, 40% w okresie innych sezonowych Jak wynika z przedstawionego wykresu, poprawę
prac polowych, a w 40% gospodarstw kontrole ukie- stanu bezpieczeństwa pracy odnotowano w więk-
runkowane były na ocenę stanu bhp w produkcji szości kontrolowanych obszarów. O około połowę
zwierzęcej. Szczegółowe dane dot. nieprawidłowości zmniejszyły się odsetki zakładów rolnych, w których
z zakresu bhp zawiera wykres. nie przestrzegano przepisów bhp podczas prac żniw-
U około 40% kontrolowanych pracodawców nych, podczas wiosennych prac uprawowych, jak
stwierdzono występowanie obiektów gospodarskich i podczas obrządku zwierząt hodowlanych. Popra-
i pomieszczeń pracy w niewłaściwym stanie technicz- wa dotyczyła również organizacji prac przy maga-
nym, co dotyczyło przede wszystkim dachów, ścian zynowaniu i składowaniu (spadek odsetka gospo-

111
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

darstw, w których stwierdzono nieprawidłowości z 16% W gospodarstwach kontrolowanych rok wcześniej


w 2006 r. do 9% w 2007 r.). U 12% pracodawców – po- te nieprawidłowości dotyczyły odpowiednio 26 i 45%
dobnie jak w roku poprzednim – składowano mate- pracodawców. W 40% kontrolowanych gospodarstw
riały w magazynach nieprzystosowanych do rodzaju stwierdzono niewłaściwą eksploatację urządzeń i in-
składowanych materiałów. Niestety w większej skali stalacji elektrycznych, głównie nieprowadzenie ba-
stwierdzano uchybienia w magazynowaniu środ- dań i przeglądów instalacji i urządzeń elektrycznych,
ków ochrony roślin (wzrost z 8% do 19%). brak opisów i zabezpieczeń tablic i rozdzielnic elek-
trycznych, niebezpieczne podłączenia urządzeń do
zasilania elektrycznego itp.
Podobnie jak w latach poprzednich, na wysokim
Poprawiła się sytuacja w zakresie przygotowa-
poziomie kształtują się odsetki gospodarstw, w któ-
nia pracowników do pracy, jakkolwiek nieprawidło-
rych eksploatowane są maszyny i urządzenia w złym
wości w tym względzie występują nadal u znacznej
stanie technicznym. Z 43% w 2006 r. do 37% w 2007 r.
liczby pracodawców. Zaniedbania w poddawaniu
zmniejszył się odsetek gospodarstw, w których stwier-
pracowników szkoleniom w zakresie bhp stwier-
dzono eksploatację wałów przegubowo-telesko-
dzono u 49% pracodawców (w roku 2006 – 62%
powych bez pełnowartościowych osłon (206 na
pracodawców). Nieprawidłowości te dotyczyły 751
901 wałów sprawdzonych podczas kontroli). W 45
pracowników (16% ogólnej liczby) oraz 96 (25%)
gospodarstwach stwierdzono 50 przypadków nie-
pracodawców rolnych. W mniejszej skali stwierdzano
prawidłowego agregowania zestawów roboczych
również nieterminowe prowadzenie profilaktycznych
a w 8 zakładach nieprzestrzeganie zasad bezpiecz-
badań lekarskich – u 388 pracowników w 104 gos-
nej eksploatacji 8 ciągników i agregatów rolniczych
podarstwach, tj. w 25% kontrolowanych (w roku 2006
na pochyłościach. W co czwartym gospodarstwie
– 38%). W środki ochrony indywidualnej nie wypo-
użytkowano importowane maszyny nieposiadające
sażyło pracowników 15% pracodawców (w 2006 r.
instrukcji obsługi w języku polskim.
–17%), w odzież i obuwie robocze – 27% pracodaw-
ców (w 2006 r. – 33%).
Stwierdzono znaczącą poprawę stanu instala- W obszarze praworządności w stosunkach pracy
cji i urządzeń elektrycznych. U 9% pracodawców odnotowano nieznaczną poprawę w zakresie udziela-
rolnych kontrolowanych w 2007 roku ujwaniono nie- nia pracownikom urlopów wypoczynkowych, wypła-
skuteczną ochronę przed dotykiem bezpośrednim, cania wynagrodzenia za pracę w godzinach nadlicz-
a w 26% gospodarstw przed dotykiem pośrednim. bowych, a także prowadzenia ewidencji czasu pracy.

Wykres 62. Gospodarstwa rolne – praworządność w stosunkach pracy – naruszenia przepisów

rozwiązywanie umów o pracę za wypowiedzeniem

wypłacanie wynagrodzenia za pracę w godz. nadliczbowych

przestrzeganie tygodniowego limitu godz. nadliczbowych

prowadzenie ewidencji czasu pracy

udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego najpóźniej do


końca I kw. następnego roku

informowanie pracowników o niektórych warunkach zatrudnienia

% zakładów, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40 50

2007 2006

112
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Natomiast rażąco wzrósł odsetek pracodawców, y kontynuacji konkursów: „Pracodawca – Organiza-


którzy nie informowali pracowników o niektórych tor Pracy Bezpiecznej” i „Bezpieczne Gospodar-
warunkach zatrudnienia nie później niż w ciągu stwo Rolne” jako elementu promocji wśród pra-
7 dni od zawarcia umowy o pracę (art. 29 § 3 Kp.). codawców wiedzy o zagrożeniach zawodowych
Szczegółowe dane liczbowe zawiera wykres. i metodach ich likwidacji.
Podstawowe przyczyny nieprawidłowości to:
– nieodtwarzanie majątku trwałego (obiektów budo-
wlanych, infrastruktury technicznej), w szczegól- 19. Bezpieczeństwo pracy przy
ności obiektów wyłączanych z produkcji rolnej, pozyskiwaniu drewna i innych
głównie w gospodarstwach dzierżawionych; pracach w leśnictwie
– zmniejszanie zatrudnienia, co powoduje wydłuża-
nie czasu pracy pozostałych pracowników, likwida- Przeprowadzono kontrole 334 zakładów usług
cję służb nadzoru średniego, w tym służby bhp; leśnych (zul) oraz 15 nadleśnictw. Łączne zatrudnie-
– nieznajomość prawa pracy przez wielu prywat- nie w kontrolowanych zakładach wynosiło 3 tys. pra-
nych właścicieli gospodarstw rolnych, w tym ciążą- cowników, w tym 320 kobiet. Wśród kontrolowanych
cych na pracodawcy obowiązków w zakresie bhp; ponad połowę (58%) stanowiły zakłady małe o za-
– częste zmiany przepisów prawnych, związane z ko- trudnieniu do 5 pracowników, 22% – zakłady o zatrud-
niecznością dostosowywania prawa polskiego do nieniu 6 do 10 pracowników.
ustawodawstwa unijnego; Szczegółowe dane dot. najczęściej stwierdzanych
– niewypracowanie nawyków bezpiecznej pracy nieprawidłowości przedstawiono na wykresie.
u pracowników i brak skutecznego nadzoru nad Niepokojące są zaniedbania w zakresie przy-
jej wykonywaniem; gotowania pracowników do pracy. Szkoleń wstęp-
– brak lub nienależyte wywiązywanie się z obowiąz- nych bhp nie miało 194 pracowników zatrudnionych
ków służby bhp. u 81 pracodawców. Uchybienia w zakresie szkoleń
okresowych dotyczyły 76 pracowników. Należy zaz-
W ramach działań prewencyjnych uczestniczono naczyć, że 22% pracodawców nie posiadało aktual-
w organizacji przedsięwzięć popularyzacyjno-szko- nych szkoleń. 103 pracowników zatrudnionych u 57
leniowych związanych z bezpieczeństwem i higie- pracodawców nie poddano wstępnym badaniom
ną pracy, przy okazji targów i wystaw rolniczych, „dni lekarskim.
otwartych” w ośrodkach i centrach doradztwa rol-
niczego itp., kierowano pisma informacyjno-profilak-
tyczne do zainteresowanych organów, organizacji Około 90% pracodawców nie poddało 1,8 tys.
i producentów w sprawie okoliczności i przyczyn wy- pracowników badaniom przesiewowym w kierunku
padków, a także wniosków profilaktycznych wyni- boreliozy i taki sam odsetek pracodawców nie za-
kających z awarii lub w sprawie ujawnienia istot- pewnił 1752 pracownikom szczepień ochronnych
nych wad zagrażających bezpieczeństwu ludzi (np. przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu i opon
dotyczących zagrożeń budowlanych). Uczestniczo- mózgowych.
no również w organizacji kolejnej edycji konkursu
„Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” pod patronatem Zaniedbania w zakresie wyposażenia pracow-
Prezydenta RP. ników w środki ochrony indywidualnej stwierdzono
u prawie co czwartego pracodawcy (dot. 176 pracow-
Ustalenia inspektorów pracy wskazują na po- ników). Nieprawidłowości polegały na niewydaniu
trzebę: pełnego asortymentu środków ochrony indywidu-
y zweryfikowania obecnie obowiązujących przepi- alnej, nieustalaniu tabel przydziału tych środków, jak
sów bhp w rolnictwie, w szczególności rozpo- i używaniu środków ochrony indywidualnej przeter-
rządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żyw- minowanych czy uszkodzonych. 134 pracowników
nościowej z dnia 12 stycznia 1998 r. w sprawie zatrudnionych przez 71 pracodawców (22% kontrolo-
bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze wanych) nie stosowało tych środków, przede wszyst-
ciągników, maszyn, narzędzi i urządzeń technicz- kim spodni z wkładką przeciwprzecięciową, których
nych w rolnictwie oraz rozporządzenia Ministra użytkowanie jest stosunkowo uciążliwe w okresie
Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 czerwca 2002 r. letnich upałów. 35% pracodawców nie zapewniło 97
w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracownikom odzieży i obuwia roboczego, a 27%
stosowaniu i magazynowaniu środków ochrony – posiłków profilaktycznych i napoi.
roślin oraz nawozów mineralnych i organiczno- Wprawdzie wyniki kontroli stanu bhp na stano-
-mineralnych; wiskach pracy wskazują, że w porównaniu do roku
y zapewnienia funkcjonowania służb bhp na pozio- poprzedniego nastąpiła poprawa, to jednak nie obej-
mie określonym przepisami, w celu m.in. poprawy muje ona stanu technicznego pilarek łańcuchowych.
sytuacji w zakresie szkoleń bhp oraz profilaktycz- Niezadowalający stan techniczny dotyczył 112 pila-
nej opieki lekarskiej pracowników; rek (14% ogólnej liczby skontrolowanych) użytkowa-

113
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

nych przez pracowników. Nieprawidłowości polegały wykazujących także znaczny stopień zużycia i wiąza-
przede wszystkim na niesprawności elementów ma- nych w węzeł.
jących wpływ na bezpieczeństwo eksploatacji pila- Istotne zaniedbania stwierdzono w zakresie
rek, np. brak lub uszkodzenie hamulców bezpieczeń- właściwego przygotowania drewna do bezpiecz-
stwa, chwytaczy łańcucha pilarki, rozruszników, czy nego załadunku i wywozu ze składnic leśnych.
niewyregulowanie biegu jałowego pilarki. Na 51 sta- Najczęstsze nieprawidłowości to: niewłaściwe legaro-
nowiskach pracy (8% kontrolowanych) nie zapewnio- wanie mygieł, niezachowanie właściwych odstępów
no sprzętu pomocniczego do ścinki drzew, co stwa- i kątów nachylenia mygieł, niewłaściwe ułożenie kłód
rza poważne zagrożenia podczas obalania drzew, i dłużyc, a także mygłowanie dłużyc o długościach
zwłaszcza zawieszonych oraz wiatrowałów i śnie- niedopuszczalnych do przewozu po drogach pub-
gołomów. licznych. Powoduje to niejednokrotnie konieczność
Mniej liczne, w porównaniu do lat wcześniejszych przyrzynania drewna dłużycowego w mygle lub na
były przypadki prowadzenia ścinki drzew w pojedyn- przyczepie samochodu wywozowego, co stwarza
kę, przebywania osób nieuprawnionych w strefie poważne zagrożenia wypadkowe. W tej sprawie inter-
zagrożenia na działkach roboczych, niedozwolonych weniował Główny Inspektor Pracy w kwietniu 2007 r.
sposobów obalania drzew zawieszonych. Należy u Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych.
podkreślić, że ocena ta odnosi się tylko do kontrolo- Należy zaznaczyć, że w przeważającej więk-
wanych stanowisk pracy. szości na powierzchniach roboczych prowadzony
jest nadzór doraźny. Osobą sprawującą nadzór jest
zwykle pracodawca pracujący wraz z zatrudnianymi
Okoliczności 11 śmiertelnych i ciężkich wy-
pracownikami lub objeżdżający stanowiska pracy.
padków przy pozyskaniu drewna, które zdarzyły się
Stwierdzono, że 21 pracodawców nie zapewniło
w kontrolowanych zul wskazują bowiem, że głów-
odpowiedniego nadzoru nad prowadzonymi pra-
ną ich przyczyną było rażące naruszenie zasad
cami. Dotyczyło to 10% stanowisk pracy. Problemy
bhp przez wykonawców tych prac, w szczególnoś-
ze sprawowaniem nadzoru występują szczególnie na
ci stosowanie niebezpiecznych sposobów obala-
terenach poklęskowych, gdzie wymagany jest nadzór
nia drzew zawieszonych, przebywanie osób nie-
stały.
uprawnionych w strefie zagrożenia podczas ścinki
i obalania, niezapewnienie na stanowiskach ścinki
drzew sprzętu pomocniczego, jak tyczki kierunko- Podstawowym problemem pracodawców leś-
we, ściągacze linowe, obracaki itp. nych w ostatnich latach staje się brak wykwalifiko-
wanych pracowników do prac leśnych, zwłaszcza
przy pozyskaniu drewna. Powodem jest migracja
Należy dodać, że z formalnego punktu widzenia
do lepiej opłacanej pracy za granicą najbardziej
tylko 5 było wypadkami przy pracy, których ofiarami
wykwalifikowanych, z długoletnim doświadczeniem
byli pracownicy, tj. osoby zatrudnione na podstawie
zawodowym, pracowników leśnych. Skutkuje to
umowy o pracę. W pozostałych 6 wypadkach po-
koniecznością zatrudniania przypadkowych osób,
szkodowanymi były osoby pozyskujące zakupione
drewno w drodze tzw. samowyrobu, osoby samoza- zwykle bezrobotnych, które po ukończeniu kursów
trudniające się jako podwykonawcy czy też pomaga- pilarzy refundowanych przez lokalne urzędy pracy
jące pilarzom przy pracach ścinkowych na podstawie podejmują pracę w lesie. Należy dodać, że kursy te
nieformalnych porozumień między sobą, bez wiedzy organizowane są często w przyśpieszonym trybie,
pracodawców. przez firmy nieposiadające odpowiednio przygoto-
Zwiększył się odsetek pracodawców (z 4% w 2006 wanej kadry, doświadczenia i odpowiedniej bazy
do 11% w 2007 r.), którzy dopuszczają nieprzestrze- szkoleniowej.
ganie zasad bhp przy zrywce drewna stosowego.
Nieprawidłowości stwierdzone na 35 stanowiskach Innym sposobem na brak rąk do pracy jest
prac zrywkowych (7% skontrolowanych) polegały na – oficjalnie potępiane – dopuszczanie przez praco-
niezapewnieniu środków do mechanicznej zrywki dawców leśnych i administrację Lasów Państwowych
wałków drewna stosowego, których masa znacznie do pracy „na czarno” lokalnych rolników i bezrobot-
przekraczała normy dźwigania przy ręcznych pra- nych pod pozorem pozyskania drewna na własny
cach transportowych. Stwierdzono też eksploatację użytek, towarzyszenia pilarzowi w ramach pomocy
54 ciągników zrywkowych będących własnością sąsiedzkiej, odrabiania długów itp. Duża rotacja za-
45 pracodawców (21%) w nieodpowiednim sta- trudnionych zniechęca pracodawców do ponoszenia
nie technicznym. Najczęstszymi nieprawidłowościa- zwiększonych znacznie kosztów. Ich zdaniem nie ma
mi były: niewyposażenie ciągników w osłony tylne sensu inwestować w przygotowanie nowych pracow-
kabiny, uszkodzone osłony wałów przegubowo-te- ników (szkolenia, profilaktyczne badania lekarskie,
leskopowych przekazujących napęd na wciągar- szczepienia ochronne czy wyposażenie w kosztowne
ki linowe, stosowanie nieatestowanych lin i haków, środki ochrony indywidualnej), jeżeli istnieje duże

114
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wykres 63. Pozyskiwanie drewna – naruszenia przepisów

przestrzeganie zasad bezpiecznego obalania drzew


zawieszonych

wyposażenie pracowników w odzież i obuwie robocze

przestrzeganie zasad bhp przy ręcznej zrywce drewna


stosowego

przestrzeganie zasady wykonywania ścinki i obalania drzew


przez co najmniej dwie osoby pozostające ze sobą w kontakcie

zapewnienie sprzętu pomocniczego do ścinki i obalania drzew

przestrzeganie zasad bhp podczas składowania drewna

przygotowanie stanowisk ścinki drzew

wyposażenie pracowników w środki ochrony indywidualnej

szkolenia z zakresu bhp

stan techniczny sprzętu do pozyskiwania drewna

% pracodawców naruszających przepisy 10 20 30 40

2007 2006

prawdopodobieństwo, że czas zatrudnienia wielu Lasów Państwowych i stowarzyszeń przedsiębiorców


z nich nie przekroczy np. okresu kilkuetapowych, leśnych. W trakcie tych narad omawiano wyniki
oddalonych w czasie, szczepień przeciwko klesz- kontroli pracodawców leśnych, przyczyny stwier-
czowemu zapaleniu mózgu czy okresu przydatności dzonych zaniedbań oraz sposoby i możliwości ich
środków ochrony indywidualnej. wyeliminowania. Uczestników narad zapoznawano
m.in. ze zmianami w ustawie o Państwowej Inspekcji
W ramach działań prewencyjnych inspektorzy Pracy oraz innych uregulowaniach prawnych intere-
pracy – przy współpracy z nadleśnictwami – zorgani- sujących pracodawców. Prowadzono także kolportaż
zowali 36 narad pokontrolnych, w których uczestni- wydawnictw PIP, w tym: „Poradnika dla pracodawcy”,
czyło 720 osób, w tym: kontrolowani przedsiębiorcy „Oceny ryzyka w 5-ciu krokach”, „Wytycznych dla
leśni, właściwi terenowo nadleśniczowie i przedsta- inspekcji pracy w leśnictwie” i in. W wielu przypad-
wiciele służby bhp w tych nadleśnictwach i regio- kach narady połączone zostały z prezentacją odzie-
nalnych dyrekcjach Lasów Państwowych, przedsta- ży i obuwia roboczego i ochronnego oraz środków
wiciele kierownictw niektórych dyrekcji regionalnych ochrony indywidualnej, nowych rozwiązań technicz-

115
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

nych i sprzętu do prac w leśnictwie. W części nad- w przepisach, takie jak: oznakowanie CE, deklara-
leśnictw zorganizowano pokazy terenowe i szkolenia cja zgodności, czy sposób dokonania oceny zgod-
w zakresie bezpiecznej ścinki w warunkach szczegól- ności.
nych zagrożeń (wiatro- i śniegołomy) oraz weryfikacje Kontrolami objęto wyroby podlegające rozporzą-
kwalifikacji pilarzy. dzeniom Ministra Gospodarki wdrażającym do prawa
polskiego postanowienia 7 dyrektyw nowego podej-
W ocenie inspektorów znacząca poprawa warun- ścia, znajdujących się w kompetencji Państwowej
ków bhp przy pracach w leśnictwie wymaga: Inspekcji Pracy (rozporządzenia w sprawie środków
y rozwiązania problemu nierównej konkurencji ochrony indywidualnej, maszyn i elementów bezpie-
w świadczeniu usług leśnych na rzecz Lasów czeństwa, urządzeń dźwigowych, sprzętu elektrycz-
Państwowych – w przetargach na wykonanie tych nego, urządzeń spalających paliwa gazowe, urzą-
usług bardziej konkurencyjne ceny są w stanie dzeń ciśnieniowych, urządzeń i systemów ochron-
zaproponować jednoosobowe podmioty gospo- nych przeznaczonych do użytku w przestrzeniach
darcze (osoby samozatrudniające się, pracujące zagrożonych wybuchem). Przeprowadzono je łącz-
na własny rachunek, spółki cywilne, których właś- nie u 1138 pracodawców, którzy wyposażyli stano-
cicielami są rolnicy indywidualni) nieponoszące wiska pracy w maszyny i urządzenia techniczne bądź
kosztów zatrudniania pracowników, niż profesjo- dostarczyli pracownikom środki ochrony indywidual-
nalne, dobrze wyposażone i zorganizowane, wie- nej wprowadzone do obrotu od 1 maja 2004 r.
loosobowe firmy leśne;
y zapewnienia możliwości zawierania wieloletnich Oceniono ogółem 1498 wyrobów, w tym 474
kontraktów między nadleśnictwami a profesjonal- (32%) zostały zakwestionowane przez inspektorów
nymi firmami leśnymi, co dawałoby tym ostatnim pracy.
szansę rozwoju, inwestowania w lepszej jakości
sprzęt, zmechanizowania prac ciężkich i uciążli-
wych, także polepszenia jakości świadczonych Strukturę kontrolowanych wyrobów z podziałem
usług; na dyrektywy nowego podejścia zawiera tabela.
y formalnego uregulowania sprawy kwalifikacji osób W ramach kontroli ukierunkowanych na monitoro-
wanie zgodności z wymaganiami kolejnych grup wy-
obsługujących wielooperacyjne maszyny leśne,
robów, których stosowanie wiąże się z dużym zagro-
maszyny samojezdne do robót ziemnych, bu-
żeniem dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników,
dowlanych i operacyjnych używanych do prac
szczegółowej ocenie poddano: maszyny i urządzenia
związanych z pozyskaniem, zrywką i wywozem
rolnicze, maszyny pakujące oraz obuwie o cechach
drewna;
ochronnych i odzież ochronną.
y aktualizacji instrukcji bhp przy wykonywaniu
Inspektorzy pracy ujawnili następujące uchybie-
podstawowych prac z zakresu gospodarki leśnej
nia:
z roku 1997.
y w zakresie maszyn i urządzeń rolniczych
(sprawdzono 393 wyroby, zakwestionowano 54,
tj.14%):
20. Kontrole spełniania wymagań – niespełnienie wymagań zasadniczych w zakre-
zasadniczych wyrobów przez sie konstrukcji, budowy i wyposażenia m.in.:
producentów i dostawców – brak: urządzeń ochronnych, zabezpieczenia
działania w ramach nadzoru rynku stref roboczych, tabliczek znamionowych
producenta, napisów ostrzegawczych w jęz.
Stosownie do zapisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. polskim, znaków i barw bhp w miejscach nie-
o systemie oceny zgodności, Państwowa Inspek- bezpiecznych – 35 wyrobów (9%) oraz niepra-
cja Pracy w 2007 r. kontynuowała działania w ra- widłowości dotyczące instrukcji użytkowania,
mach nadzoru rynku wyrobów, dla których wyma- w tym: brak instrukcji bezpiecznej obsługi,
gania określono w dyrektywach nowego podejścia. nieprzetłumaczenie instrukcji na język polski,
Pracownicy obsługujący maszyny i urządzenia lub brak wymagań związanych z bezpieczną ob-
korzystający ze środków ochrony indywidualnej, sługą – 27 wyrobów (7%),
w związku z występowaniem w środowisku pracy – brak lub nieprawidłowe deklaracje zgodności,
czynników szkodliwych bądź niebezpiecznych, sta- w tym m.in. brak wyszczególnienia wszystkich
nowią bowiem znaczącą i szczególną grupę użyt- dyrektyw i krajowych przepisów, które powin-
kowników tych wyrobów. Kontrole polegały przede ny spełniać oceniane maszyny, brak podpisów
wszystkim na sprawdzeniu, czy wyroby znajdują- osób uprawnionych do wystawiania deklaracji
ce się w zakładach pracy spełniają zasadnicze zgodności – 31 wyrobów (8%),
wymagania bezpieczeństwa i ergonomii w zakre- – brak lub niewłaściwe oznakowania CE – 18 wy-
sie konstrukcji, a także inne wymagania określone robów (5%);

116
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Wyniki kontroli z podziałem wg dyrektyw nowego podejścia


Odsetek wyrobów
Liczba kontrolowanych
Dyrektywa do których zgłoszono
wyrobów
zastrzeżenia
2006/95/WE sprzęt elektryczny niskonapięciowy LVD 260 47
89/686/EWG środki ochrony indywidualnej PPE 554 28
90/396/EWG urządzenia spalające paliwa gazowe GAD 18 17
95/16/WE dźwigi i ich elementy bezpieczeństwa LD 6 33
97/23/WE urządzenia ciśnieniowe PED 15 20
98/37/WE maszyny i ich elementy bezpieczeństwa MD 899 33
94/9/WE urządzenia i systemy ochronne przeznaczone
6 17
do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem ATEX

y w zakresie maszyn pakujących (sprawdzono 290 y w zakresie obuwia i odzieży ochronnej (spraw-
wyrobów, zakwestionowano 79, tj. 27%): dzono 451 wyrobów, zakwestionowano 122, tj.
– niespełnienie wymagań zasadniczych w za- 27%):
kresie konstrukcji, budowy i wyposażenia, m.in.: – niespełnienie wymagań zasadniczych, m.in.:
brak: osłon części ruchomych, brak oznakowa- wady konstrukcji wyrobów (np. niezgodny
nia elementów przycisków sterujących, ozna- z normą sposób naszycia i zbyt mała po-
kowania wyłączników awaryjnych, znaków wierzchnia materiału odblaskowego w odzieży
bhp – 55 wyrobów (19%), brak lub niepra- przeznaczonej dla pracowników, którzy po-
winni być dobrze widoczni, czy nieodporne
widłowe instrukcje użytkowania, w tym: brak
na poślizg podeszwy obuwia); niekompletne
przetłumaczenia instrukcji na język polski,
oznaczenia informujące o rodzaju i poziomie
brak informacji o emitowanym hałasie – 37
ochrony przed czynnikami szkodliwymi i nie-
wyrobów (13%),
bezpiecznymi; brak lub nieprawidłowe instruk-
– brak lub nieprawidłowe deklaracje zgodności,
cje użytkowania, bez zaleceń i ostrzeżeń mają-
w tym m.in. brak wyszczególnienia norm zhar- cych wpływ na bezpieczeństwo pracowników
monizowanych, które powinny spełniać oce- wyposażanych w odzież i obuwie, takich jak
niane maszyny – 44 wyroby (15%), sposób dopasowania, przechowywania i kon-
– brak lub niewłaściwe oznakowania CE – 21 serwacji, ograniczenia w stosowaniu, czy też
wyrobów (7%); brak daty ważności w sytuacji, gdy starzenie
się wyrobu mogło przyczynić się do obniże-
y w zakresie innych maszyn i urządzeń technicz- nia skuteczności ochrony; nieprzetłumacze-
nych (sprawdzono 468 wyrobów, zakwestiono- nie instrukcji na język polski (w większości
wano 208, tj. 44%): przypadków dotyczyło to odzieży lub obuwia
– niespełnienie wymagań zasadniczych, m.in.: wyprodukowanych w innych państwach Unii
brak lub nieprawidłowe urządzenia ochronne, Europejskiej lub wcześniej importowanych na
niewyznaczenie stref niebezpiecznych, brak ten rynek) - 89 wyrobów (20%),
lub nieprawidłowe oznaczenia elementów ste- – brak lub wadliwe deklaracje zgodności, m. in.
rowniczych i wyłączników awaryjnych, brak bez przywołania właściwych przepisów i norm
identyfikacji wyrobu, brak lub niewłaściwe zharmonizowanych z dyrektywą 89/686/EWG,
danych pozwalających na zidentyfikowanie
oznakowanie miejsc niebezpiecznych barwami
producenta oraz jednostki notyfikowanej, jeśli
i znakami bhp – 133 wyroby (28%) oraz brak lub
uczestniczyła ona w procesie projektowania
nieprawidłowe instrukcje użytkowania, w tym:
lub produkcji ochron, a także wystawienie de-
brak instrukcji, warunków bezpiecznej konser-
klaracji przez osoby do tego nieuprawnione,
wacji i napraw, niepodanie wartości emitowa- głównie przedstawicieli handlowych czy dys-
nego hałasu – 122 wyroby (26%), trybutorów – 74 wyroby (16%),
– brak lub nieprawidłowe deklaracje zgodności, – uchybienia związane z oceną zgodności, w tym
w tym m.in. brak potwierdzenia udziału jed- wybranie procedury oceny zgodności nieod-
nostki notyfikowanej w procedurach oceny powiedniej do ryzyka, przed którym środek
zgodności maszyny (dotyczy wybranych typów zabezpiecza, brak certyfikatu oceny typu WE
maszyn) – 133 wyroby (28%), dla odzieży i obuwia o konstrukcji innej niż
– brak lub niewłaściwe oznakowania CE – 62 wy- prosta (kat. II i III); brak informacji o jednostce
roby (13%); notyfikowanej sprawującej nadzór nad jako-

117
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

ścią wyrobów o konstrukcji złożonej (kat III), postępowań), środków ochrony indywidualnej (63),
np. odzieży chroniącej przed stężonymi che- innych maszyn i urządzeń technicznych (103). Po-
mikaliami – 32 wyroby (7%), nadto okręgowi inspektorzy pracy skierowali do
– nieprawidłowy sposób umieszczenia na wyro- rejonowych prokuratur zawiadomienia o podejrze-
bie oznakowania znakiem CE lub brak takiego niu popełnienia przestępstwa przez producen-
znaku – 21 wyrobów (5%). tów i importerów 8 wyrobów, m.in.: dwóch typów
W grupie obuwia i odzieży ochronnej szczegól- fartuchów skórzanych przeznaczonych dla spawa-
nie liczne niezgodności z zasadniczymi i innymi czy, automatu szklarskiego, maszyny do cięcia na
wymaganiami inspektorzy pracy stwierdzili w przy- gorąco wyrobów włókienniczych, maszyny pakującej
padku wyrobów przeznaczonych dla spawaczy, dla przemysłu cukierniczego. Sprawy te są jeszcze
a także odzieży ostrzegawczej. Środki te były czę- w toku.
sto wytwarzane w niewielkich, różniących się między W przypadku pozostałych, mniej istotnych niepra-
sobą partiach, z materiałów różnej jakości, a wpro- widłowości, takich jak np. wadliwe oznakowanie wy-
wadzano je do obrotu bez potwierdzenia oceną typu robu, błędy formalne w deklaracji zgodności, niepra-
w jednostce notyfikowanej deklarowanych parame- widłowości dotyczące instrukcji niemające jednak
trów ochronnych. Ponadto w przypadku kamizelek bezpośredniego wpływu na bezpieczeństwo użyt-
i kurtek ostrzegawczych producenci i importerzy nie- kowników – wnioskowano o ich dobrowolne usunię-
jednokrotnie większą wagę przywiązywali do speł- cie. W efekcie jeszcze w trakcie trwania czynności
nienia potrzeb odbiorcy w zakresie estetyki ubrań, kontrolnych producenci, importerzy, odbiorcy dostaw
niż obowiązujących norm gwarantujących właściwą wewnątrzwspólnotowych i dystrybutorzy podejmo-
widzialność użytkowników. wali odpowiednie kroki naprawcze dostosowujące
Pozostałe kontrole 103 środków ochrony indywi- wyroby do wymogów przepisów.
dualnej prowadzono w ramach działań rutynowych
W 2007 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpły-
oraz sprawdzania skarg i informacji wskazujących,
nęły 82 wnioski od organów celnych o opinię
że wyroby znajdujące się w przedsiębiorstwach są
w sprawie wyrobów importowanych spoza eu-
wadliwe. Zastrzeżenia wzbudziły 34 ochrony (33%).
ropejskiego obszaru gospodarczego. W 49 przy-
Stwierdzone nieprawidłowości w znacznej mierze
padkach inspektorzy pracy wydali opinie negatywne
pokrywały się z uchybieniami ujawnionymi w trakcie
i niezgodne z wymaganiami wyroby – m. in. rękawice
kontroli obuwia i odzieży ochronnej.
z Chin, okulary ochronne z Tajwanu, wyposażenie linii
Jeśli oględziny wyrobów oraz analiza dostarczo-
do produkcji okien z Chin, urządzenia do druku tkanin
nych dokumentów związanych z oceną zgodności
z Australii – nie zostały dopuszczone do obrotu na
budziły uzasadnione podejrzenia, że nie spełniają one
europejskim rynku.
zasadniczych wymagań, pobierano próbki w celu
przeprowadzenia badań w akredytowanych labo-
ratoriach. Testom poddano m.in.: 3 rodzaje obuwia Warto podkreślić, że działania podejmowane
chroniącego przed uszkodzeniami mechanicznymi wspólnie przez Państwową Inspekcję Pracy i organy
lub działaniem substancji chemicznych sprowadzo- celne są szybką i przynoszącą znaczne efekty for-
nego z Włoch, kamizelkę ostrzegawczą pochodzą- mą eliminowania wyrobów wadliwych. Negatywna
cą z Chin, obuwie bezpieczne produkcji francus- opinia inspektora pracy powoduje bowiem zatrzy-
kiej, rękawice, nieznanego pochodzenia, chroniące manie całych dostaw środków ochrony indywi-
przed zagrożeniami mechanicznymi, fartuch dla spa- dualnej lub maszyn zanim trafią one do zakładów
waczy oraz 2 typy przenośników śrubowych produk- pracy.
cji krajowej. Wyniki badań potwierdziły zastrzeżenia
inspektorów pracy. Wraz z kontrolami inspektorzy pracy prowadzili
działania doradcze adresowane do producentów,
W związku ze stwierdzonymi zagrożeniami dla dostawców i użytkowników wyrobów. Zainteresowa-
zdrowia lub życia użytkowników wyrobów, inspek- nym przedsiębiorcom udzielano porad, przekazy-
torzy pracy w trakcie prowadzonych kontroli wydali wano im bezpłatne publikacje wydane nakładem
31 decyzji zabraniających dalszego (na okres do PIP, zawierające kompendium wiedzy o zasadniczych
dwóch miesięcy) przekazywania: maszyn i urządzeń wymaganiach, a także udostępniano informacje
rolniczych oraz maszyn dla przemysłu spożywczego na stronach internetowych okręgowych inspektora-
(11 decyzji), środków ochrony indywidualnej (7), po- tów pracy. Istotną rolę w działalności edukacyjnej
zostałych maszyn i urządzeń technicznych (13). spełniają targi i wystawy branżowe uwzględnia-
Wobec podmiotów odpowiedzialnych za wpro- jące problematykę nadzoru rynku (np. podczas kon-
wadzenie do obrotu wyrobów wadliwych wszczę- ferencji towarzyszących targom „Innowacje – Tech-
to 223 postępowania dotyczące: maszyn i urzą- nologie – Maszyny”, które odbyły się w czerwcu
dzeń rolniczych oraz dla przemysłu spożywczego (57 2007 r. w Poznaniu, przedstawiono wynikające z dy-

118
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

rektyw nowego podejścia wymogi, jakim wyroby 21. Przestrzeganie przepisów bhp
użytkowane w środowisku pracy powinny odpo- w zakładach prowadzących
wiadać). działalność budowlaną
Wyniki kontroli wskazują na zróżnicowany po-
ziom respektowania przepisów w zakresie oceny A. Zagadnienia ogólne
zgodności. Obok wyrobów bezpiecznych, spełnia-
jących wszystkie odnoszące się do nich wymaga- W roku 2007 inspektorzy pracy przeprowadzili
nia, w obrocie dostępne są wyroby nieprawidłowo 5020 kontroli na 2 705 budowach. Na 1945 budo-
wykonane, którym często nie towarzyszy odpowied- wach wykonywano prace na wysokości, na 296
nia dokumentacja i instrukcje przeznaczone dla – roboty ziemne i w wykopach, a na 66 – roboty
odbiorców. rozbiórkowe i remontowe. Skontrolowano 4286 pra-
Według oceny inspektorów pracy przyczyną codawców, zatrudniających 64,2 tys. pracowników,
stwierdzonych uchybień jest nadal niewystarczająca w tym ponad 4,4 tys. kobiet i 498 młodocianych.
znajomość prawa. Zarówno producenci, jak i pra- Najistotniejsze nieprawidłowości stwierdzone
codawcy nabywający środki ochrony indywidual- podczas kontroli przedstawiono na wykresach.
nej czy maszyny – nie zdają sobie w pełni sprawy Skala stwierdzonych w 2007 r. naruszeń przepi-
z wymogów, jakie powinny te wyroby spełniać. sów bhp – w porównaniu do roku poprzedniego – jest
nadal bardzo duża i w zasadzie nie uległa więk-
szym zmianom. Najwięcej nieprawidłowości stwier-
Istotnym problemem jest również tzw. tani im- dzono podczas kontroli pracy na rusztowaniach
port. Hurtownicy i sprzedawcy poszukują możliwie (86% budów). Dotyczyły one przede wszystkim budo-
najtańszych wyrobów, gdyż znajdują one chętnych wy i stanu technicznego rusztowań, mimo że obecnie
nabywców. Przyczyn takiego stanu należy upatry- najczęściej użytkowane są rusztowania systemowe,
wać także w minimalizowaniu przez pracodawców których montaż powinien odbywać się na podsta-
kosztów pracy. W warunkach gospodarki rynko- wie dokumentacji techniczno-ruchowej. Niestety
wej i dużej konkurencji niejednokrotnie decydują- na 53% budów stwierdzono brak odbioru 284 rusz-
cym kryterium zakupu jest niższa cena środków towań. Często są one montowane przez osoby
ochrony indywidualnej czy maszyn. Natomiast kwe- nieposiadające odpowiednich uprawnień. Pode-
stie jakości oraz wykonania zgodnie z wszystkimi sty rozładunkowe nagminnie nie są zabezpieczane
przepisami Unii Europejskiej, nie zawsze brane są odpowiednimi balustradami. Montują je osoby przy-
pod uwagę. padkowe z elementów dostępnych na budowie,
najczęściej z szalunków. Ani bezpośredni użytkow-
Wyniki działań Państwowej Inspekcji Pracy w za- nicy, ani osoby nadzorujące pracowników (kierownik
kresie nadzoru rynku prowadzą do następujących budowy) nie wiedzą, jakie jest ich dopuszczalne
wniosków: obciążenie.
y uzasadnione jest kontynuowanie w kolejnych
latach kontroli ukierunkowanych – na podstawie Aż na 81% kontrolowanych budów stwierdzo-
analiz wypadków i chorób zawodowych –- na gru- no naruszenia przepisów i zasad bhp podczas
py maszyn i urządzeń stwarzających potencjalnie wykonywania prac na wysokości. Wśród niepra-
duże zagrożenie wypadkowe oraz grupy środków widłowości stwarzających bezpośrednie zagroże-
ochrony indywidualnej zabezpieczających przed nie dla zdrowia i życia ludzkiego należy wymienić
istotnymi szkodliwościami zawodowymi; w szczególności: brak środków ochrony zbiorowej
y działania kontrolne wymagają stałego wsparcia przed upadkiem z wysokości (69% budów), nie-
pozakontrolnymi formami oddziaływania o cha- stosowanie środków ochrony indywidualnej zabez-
rakterze edukacyjno-promocyjnym, w celu pod- pieczających przed upadkiem z wysokości (61%),
niesienia świadomości zarówno producentów pracę na rusztowaniach nieposiadających prawi-
i importerów maszyn, urządzeń technicznych dłowych balustrad (78% budów). Najczęściej wy-
i środków ochrony indywidualnej, jak i pracodaw- nika to ze specyficznego dla budownictwa szyb-
ców wyposażających w nie stanowiska pracy; kiego tempa prowadzenia robót; nieuwzględnienia
y wskazane jest dalsze zacieśnianie współpracy w harmonogramie wykonywania robót budowla-
z innymi organami wyspecjalizowanymi w nadzo- nych – prac zabezpieczających; lekceważenia tzw.
rze rynku wyrobów objętych kontrolami Państwo- krótkotrwałych zagrożeń, które znikną samoistnie
wej Inspekcji Pracy, a także z organami celnymi wraz z zakończeniem prac na wysokości. Najbar-
– w zakresie podejmowania wspólnych działań dziej niepokojące jest to, że nieprawidłowości po-
zmierzających do ograniczenia napływu z impor- wtarzają się na różnych kondygnacjach wznoszo-
tu (zwłaszcza z krajów azjatyckich) wyrobów nie- nych obiektów.
spełniających wymagań.

119
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 64. Budownictwo – naruszenia przepisów

posiadanie udokumentowanej oceny ryzyka zawodowego

zabezpieczenie stanowisk pracy przed spadającymi


przedmiotami

wyposażenie pracowników w odpowiednie środki ochrony


indywidualnej

prowadzenie robót remontowych i rozbiórkowych zgodnie


z przepisami bhp

zabezpieczenie przewodów elektrycznych przed uszkodzeniami


mechanicznymi

stosowanie środków ochrony indywidualnej przez pracowników

zabezpieczenie i oznakowanie stref i miejsc niebezpiecznych

prowadzenie robót ziemnych i w wykopach zgodnie


z przepisami bhp

prowadzenie prac na wysokości zgodnie z przepisami bhp

praca na rusztowaniach wykonanych niezgodnie z przepisami


bhp

% budów, na których naruszono przepisy 0 20 40 60 80 100


2007 2006

torzy nie mają świadomości, iż zabezpieczenia sta-


Należy zaznaczyć, że brak zabezpieczeń na nowisk pracy muszą pochłaniać część kosztów inwe-
stanowiskach pracy wiąże się z małą skuteczno- stycji. Wybór na generalnego wykonawcę przedsię-
ścią nadzoru odpowiedzialnego za ochronę pracy. biorcy, który nie zatrudnia pracowników, a zapewnia
Często występuje nawet ciche przyzwolenie na wy- jedynie nadzór techniczny nad prowadzonymi praca-
konywanie prac w warunkach permanentnego za- mi, skutkuje przerzucaniem odpowiedzialności za
grożenia zdrowia i życia pracowników, ponieważ stan bhp na podwykonawców, którzy mają dużo
uzyskanie jak najkorzystniejszego wyniku finansowe- mniejsze możliwości organizacyjne i finansowe.
go jest priorytetem firm, zwłaszcza małych, o słabej Należy też zwrócić uwagę na zbyt krótkie terminy
kondycji ekonomicznej, zatrudniających przypadko-
realizacji inwestycji narzucane przez inwestorów.
we osoby bez przygotowania zawodowego.
„Wyśrubowany harmonogram” jest często elemen-
tem konkurencji pomiędzy firmami startującymi do
Generowanie nieprawidłowości zaczyna się już przetargu. Inwestor określa termin, biorąc pod
jednak na etapie przygotowania inwestycji, bo inwes- uwagę jedynie ekonomię, z pominięciem wymo-

120
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

gów technicznych. Nacisk wywierany na kierow- Lukę, jaka powstała na rynku budowlanym na
ników budów, dotyczący planowej realizacji inwe- skutek emigracji wykwalifikowanych pracowni-
stycji powoduje, że nadal sprawą pierwszorzędną ków, wypełniają małe firmy borykające się z wielo-
jest terminowość wykonania pracy, a nie jej bez- ma problemami, nie mające odpowiedniej wiedzy
pieczeństwo. ani zaplecza. Mniejsza konkurencja na rynku pra-
cy nie powoduje zwiększenia zysków firm i możli-
wości inwestowania w lepszy sprzęt czy szkolenia,
Poważnym problemem jest wielość podmiotów gdyż znaczną część środków finansowych pochła-
wykonujących prace na terenie budowy. Długi łań- niają zwiększające się oczekiwania płacowe pra-
cuszek podwykonawców powoduje, że rozmywa cowników.
się odpowiedzialność za stan bhp, występują także
trudności z nadzorowaniem pracy przez kierownika, Wyniki kontroli uzasadniają potrzebę:
zwłaszcza pracy wykonywanej przez osoby samo- y kontynuowania przyjętego kierunku działania, po-
zatrudniające się. legającego na systematycznym przeprowadza-
niu kontroli na placach budów w ciągu całego

Wykres 65. Budownictwo – prace na wysokości – naruszenia przepisów

daszki ochronne, osłony z siatek ochron. na ruszt. usytuow. przy


drogach, przejściach dla pieszych

piony komunikacyjne na rusztowaniach

pomosty na rusztowaniach

udokumentowany odbiór rusztowania przez osoby uprawnione

tablice informacyjne na rusztowaniach

zabezp. przejść do stanowisk pracy oraz klatek schod. przed


upadkiem z wysokości

stosowanie wymag. środków ochrony indywid. przed upadkiem


z wysokości

zabez. otworów w stropach, ścianach zewn., szybów dźwig. itp.


przed wpadnięciem

stosowanie wymaganych środków ochrony zbiorowej przed


upadkiem z wysokości

balustrady na rusztowaniach

% budów, na których naruszono przepisy 0 20 40 60 80

2007 2006

121
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

roku, ze szczególnym uwzględnieniem prac na dów, które popełnione na etapie przygotowania


wysokości, w wykopach oraz budowy, montażu inwestycji mogą wpływać na stan bezpieczeństwa
i eksploatacji rusztowań; i higieny pracy na budowie;
y objęcia szczególnym nadzorem tych placów bu- y promowania wśród uczestników procesu inwesty-
dów, na których inspektorzy pracy rozpoznali du- cyjnego wiedzy o ich obowiązkach oraz przepi-
że zagrożenia, wynikające z charakteru zadania sach bhp.
inwestycyjnego oraz przyjętych technologii; a ta-
kże budów, na których doszło do zdarzeń wypad- B. Ręczne prace transportowe
kowych;
y zwiększenia trwałości uzyskanych efektów, po- Wykonywanie ręcznych prac transportowych
przez kilkakrotne powtarzanie kontroli w zakła- sprawdzono na 792 budowach, prowadzonych przez
dzie, w celu skutecznego egzekwowania decyzji 1089 pracodawców, zatrudniających ponad 19,9 tys.
i wniosków pokontrolnych; pracowników, w tym 1283 kobiety i 165 młodocia-
y zacieśnienia współpracy z nadzorem budowla- nych.
nym, mającym największą styczność z projektan- Najważniejsze informacje o stwierdzonych niepra-
tami i inwestorami, w celu zminimalizowania błę- widłowościach przedstawiono na wykresie.

Wykres 66. Budownictwo – transport ręczny – naruszenia przepisów

prawidłowy kąt nachylenia schodów

dostosowanie dróg komunikacyjnych do środków transportu


i przewożonego ładunku

prawidłowe wykonanie pochylni do ręcznego transportu


materiałów
zapewnienie stabilnej, równej i nieśliskiej powierzchni ciągów
komunikacyjnych, po których są ręcznie transportowane
przedmioty

posiadanie inf. dot. przemieszczanych przedmiotów,


w szczególności na temat ich masy i położenia środka ciężkości

uwzględnienie w instruktażu stanowiskowym zag. teoretycznych


i ćwiczeń praktycznych dot. ręcznych prac transportowych

poinform. pracow. o ryzyku związ. z wyk. ręczn. prac transport.


i o zasad. ochrony przed urazami, w szczeg. ukł. mięśn.-szkielet.

uwzględnienie w ocenie ryzyka zagrożeń zw. z wykonywaniem


ręcznych prac transportowych

posiadanie instrukcji bhp dot. bezpiecznego wyk. prac związ.


z podnoszeniem i przemieszczaniem ciężarów

% budów, na których naruszono przepisy 0 10 20 30 40

Wyniki kontroli wskazują, że pracodawcy budow- tyczące organizacji i sposobów wykonywania tych
lani nie przywiązują dużej wagi do zagrożeń wy- prac. Zagadnienia te były trudniejsze do wychwy-
nikających z nieprawidłowej organizacji ręcznych cenia podczas kontroli, ze względu na dużą różno-
prac transportowych, co potwierdzają zwłaszcza nie- rodność i zmienność robót budowlanych. Dlatego
prawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowe- ich skala nie jest duża, niemniej jednak doświad-
go. Jak wskazuje wykres, co trzeci pracodawca nie czenie wskazuje, że ręczne prace transportowe są
uwzględnił tych zagrożeń w ocenie ryzyka zawo- na budowach istotnym problemem. Świadczy o tym
dowego, a co czwarty nie poinformował pracowni- niedostosowanie dróg komunikacyjnych do rodzaju
ków o zasadach ochrony przed urazami związanymi transportu oraz ładunku. Najczęściej drogi te nie były
z transportem ręcznym. Również co czwarty praco- wyznaczone lub miały nieodpowiednią szerokość
dawca, w ramach instruktażu stanowiskowego, nie (10%). Nie zapewniono stabilnej, równej i nieśliskiej
przeszkolił teoretycznie i praktycznie pracowników powierzchni ciągów komunikacyjnych (11%). Niepra-
odnośnie bezpiecznych metod wykonywania ręcz- widłowo wykonano pochylnie do ręcznego transpor-
nych prac transportowych. tu materiałów (11%) – nie były one na stałe związane
Brak wiedzy nt. zagrożeń wynikających z trans- z konstrukcją obiektu lub miały nieprawidłowy spa-
portu ręcznego generował nieprawidłowości do- dek. Niewłaściwy kąt nachylenia schodów tymczaso-

122
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

wych, po których przenoszono materiały, stwierdzono niebezpiecznych stwierdzono na co drugiej budo-


na 4% budów. wie, m.in. w pobliżu pracujących specjalistycznych
Pracodawcy na ogół, w szczególności na więk- maszyn i urządzeń do robót ziemnych, drogowych
szych budowach, stosują rozwiązania techniczno- i budowlanych.
-organizacyjne ograniczające konieczność wykony- Ze względu na stałe przemieszczanie się maszyn
wania przez pracowników ręcznych prac transpor- i osób wykonujących pracę (na co czwartej budowie)
towych. Do transportu materiałów, nawet niewielkiej – brak było w miejscach wykonywanych robót właś-
ilości, stosowane są maszyny i urządzenia budowlane ciwych pionowych znaków drogowych lub urządzeń
– najczęściej żurawie lub dźwigi towarowo-osobowe. bezpieczeństwa ruchu; często stwarzało to zagroże-
Brak stosowania tego rodzaju rozwiązań stwierdzono nie publiczne.
jedynie na 5% kontrolowanych budów.

Zaznaczyć należy, że 222 osoby obsługujące


Należy zauważyć, że stwierdzone nieprawidło- maszyny i urządzenia budowlane nie posiadały
wości nie powodują bezpośredniego zagrożenia wymaganych uprawnień kwalifikacyjnych (na 22%
zdrowia lub życia pracowników wykonujących budów). Osoby obsługujące oraz nadzorujące nie
roboty budowlane. Kształtują natomiast uciążliwe wiedziały nawet o obowiązku posiadania odrębnych
warunki pracy zatrudnionych na placach budo- uprawnień kwalifikacyjnych do obsługi ciężkiego
wy. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy oraz sprzętu budowlanego.
osoby nadzorujące roboty nie mają wiedzy na te-
mat bezpiecznych sposobów ręcznego dźwigania
Większość robót ziemnych dotyczyła formowa-
i przenoszenia ciężarów. Bagatelizują zagrożenia
nia nasypów bądź układania warstw nośnych pod
związane z nieprawidłową organizacją i wykony-
nawierzchnie drogowe, niemniej w trakcie kontroli
waniem ręcznych prac transportowych, a przecież
stwierdzono również wiele zagrożeń i nieprawidło-
długotrwałe oddziaływanie zbyt dużych obciążeń na
wości dotyczących prowadzenia szeroko pojętych
układ mięśniowo-szkieletowy pracowników powo-
robót ziemnych, w tym wykopów. Polegały one
duje narastające dolegliwości i w efekcie prowadzi
na braku zabezpieczenia ścian wykopów poprzez
do utrwalonych zmian chorobowych.
odpowiednie skarpowanie lub ich obudowanie, bra-
ku bezpiecznych zejść i wejść do stanowisk pracy
w wykopie, a także na nieprawidłowym wydobywaniu
22. Bezpieczeństwo i higiena pracy i składowaniu urobku (42% budów).
przy wykonywaniu robót drogowych Brak zabezpieczenia placu budowy przed dos-
i mostowych tępem osób postronnych stwierdzono na 23% bu-
dów. Zarówno pracodawcy, jak i osoby kierujące
Budownictwo drogowe i mostowe charakteryzuje pracownikami uważają, że na terenie robót przeby-
się wysokim stopniem ryzyka zawodowego i wypad- wają tylko osoby wykonujące pracę, zapominając,
kowego, ze względu na specyfikę stosowanych tech- że roboty powodują utrudnienia i zagrożenia dla
nologii, warunki atmosferyczne, zmienność frontu uczestników ruchu drogowego – zmotoryzowanych
robót, prowadzenie prac na terenie otwartym, pozba- i pieszych.
wionym elementów infrastruktury społecznej i tech- Niepokojące jest zjawisko niestosowania środ-
nicznej (lasy, pola, przeszkody wodne i techniczne ków ochrony indywidualnej przez pracowników
– magistrale, sieci). (38% budów), którzy tłumaczą, że „przeszkadzają
W roku 2007 inspektorzy pracy przeprowadzili im one w pracy, bo są niewygodne”.
kontrole na 506 budowach mostów, wiaduktów kole- Dla 36% budów nie opracowano instrukcji bez-
jowych i autostrad, przebudowach i remontach dróg piecznego wykonywania robót, co wiązało się z nie-
powiatowych i krajowych oraz węzłów komunikacyj- właściwie wykonywanymi pracami, w tym pracami
nych. Skontrolowano 652 pracodawców, zatrudniają- szczególnie niebezpiecznymi.
cych ponad 17,7 tys. pracowników, w tym 1414 ko- Stwierdzone w trakcie kontroli nieprawidłowości
biet i 78 młodocianych. Szczegółowe informacje nt. w zakresie eksploatacji urządzeń i instalacji elektrycz-
najważniejszych nieprawidłowości przedstawiono na nych dotyczyły głównie braku ich zabezpieczenia
wykresie. przed możliwością mechanicznego uszkodzenia (32%
Kontrole wykazały niezadowalający stan warun- budów).
ków i organizacji pracy przy wykonywaniu robót dro- Na co czwartej budowie brak było zaplecza hi-
gowych i mostowych. Najczęściej spotykane niepra- gienicznosanitarnego. Spowodowane było to trudno-
widłowości to: niewłaściwe prowadzenie prac na ściami w doprowadzeniu mediów i odprowadzeniu
wysokości oraz niewłaściwa budowa i stan tech- ścieków oraz rozciągnięciem prac w terenie.
niczny rusztowań, montowanych często przez oso- Przyczyny stwierdzonych nieprawidłowości to:
by nieposiadające uprawnień kwalifikacyjnych. – niewłaściwy nadzór oraz organizacja i koordyna-
Niezabezpieczenie i nieoznakowanie stref i miejsc cja robót wykonywanych na budowach;

123
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 67. Roboty drogowe i mostowe – naruszenia przepisów

zatrudnianie operatorów maszyn budowlanych


z wymaganymi uprawnieniami kwalifikacyjnymi

posiadanie zaplecza higienicznosanitarnego

stos. znaków drogowych zgodnie z zatw. proj.


w czasie prowadz. robót na zamkn. lub ogranicz.
odcinkach czynnego ruchu drog.

zabezpieczenie przewodów elektrycznych


przed uszkodzeniem mechanicznym

posiadanie instrukcji bezpiecznego


wykonywania robót

stosowanie środków ochrony indywidualnej


przez pracowników

prowadzenie robót ziemnych i w wykopach


zgodnie z przepisami

zabezpieczenie i oznakowanie stref


i miejsc niebezpiecznych

wykonanie rusztowań zgodnie z przepisami

prowadzenie prac na wysokości


zgodnie z przepisami

% budów, na których naruszono przepisy 0 20 40 60 80

– krótkie terminy realizacji zadań inwestycyjnych; osób niepełnosprawnych, z których 40,8 tys. posia-
– brak środków finansowych na zapewnienie bez- dało lekki stopień niepełnosprawności.
piecznych i higienicznych warunków pracy na Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej
budowie (szczególnie dot. to mikroprzedsię- oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nakłada
biorstw); na organy Państwowej Inspekcji Pracy obowiązek
– duża rotacja pracowników na budowie, co zwięk- oceny warunków pracy osób niepełnosprawnych za-
sza nakłady na profilaktyczne badania lekarskie, trudnionych w zakładach posiadających status zakła-
szkolenia w zakresie bhp, uprawnienia kwalifika- du pracy chronionej i zakładu aktywności zawodo-
cyjne, wyposażenie pracowników w odzież i obu- wej lub ubiegających się o niego; posiadających ten
wie robocze; status lecz tworzących nowe oddziały, a także obo-
– niechęć pracowników do przestrzegania prze- wiązek oceny stanowisk pracy przystosowanych dla
pisów bhp, a zwłaszcza stosowania środków osób niepełnosprawnych.
ochrony indywidualnej, wynikająca z niewłaściwe- Kontrole w zakładach posiadających status za-
go przygotowania zawodowego osób trafiających kładu pracy chronionej lub zakładu aktywności za-
do budownictwa. wodowej oraz w zakładach ubiegających się o taki
Wysoka skala stwierdzonych nieprawidłowości, status miały na celu stwierdzenie, czy obiekty i po-
a także zagrożenia o charakterze publicznym uzasad- mieszczenia użytkowane przez zakład pracy spełnia-
niają potrzebę prowadzenia dalszych konsekwent- ją wymagania przepisów i zasad bezpieczeństwa pra-
nych kontroli. cy oraz uwzględniają potrzeby osób niepełnospraw-
nych w zakresie przystosowania stanowisk pracy,
pomieszczeń higienicznosanitarnych i ciągów komu-
nikacyjnych, a także czy spełniają wymagania dos-
23. Przestrzeganie przepisów tępności do nich. W zakładach pracy organizujących
dotyczących zatrudniania osób stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych kon-
niepełnosprawnych trolowano przede wszystkim warunki pracy tych osób
oraz przystosowanie stanowisk pracy do ich potrzeb.
W roku 2007 inspektorzy pracy przeprowadzili
2868 kontroli w 2437 zakładach pracy zatrudnia- Podczas kontroli szczególną uwagę zwracano
jących osoby niepełnosprawne. W zakładach tych na występowanie barier architektonicznych, funk-
ogółem zatrudnionych było 373,8 tys. pracowników. cjonalność stanowisk pracy oraz zapewnienie ich
Sprawdzano warunki zatrudnienia prawie 72,1 tys.

124
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

wano powiadomienia do właściwych wojewodów.


właściwego oprzyrządowania. Kontrolowano także W wyniku wszczętego postępowania administracyj-
przestrzeganie szczególnych uprawnień nadanych nego pracodawcy utracili status prowadzącego za-
osobom niepełnosprawnym w zakresie zatrudnienia kład pracy chronionej.
(m.in. czas pracy, urlopy dodatkowe). Stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakła-
W wyniku przeprowadzonych kontroli wyda- dach aktywności zawodowej jest zadowalający. Nie
no 2557 opinii, w tym 184 negatywne. stwierdzano w nich znaczących zaniedbań. Również
w zakładach ubiegających się o nadanie statusu
zakładu pracy chronionej, zakładu aktywności za-
U 3 pracodawców posiadających status prowa- wodowej lub przystosowujących stanowiska pracy
dzącego zakład pracy chronionej inspektorzy pracy dla osób niepełnosprawnych, stan przestrzegania
stwierdzili nieprawidłowości w zakresie spełniania przepisów i wymagań w zakresie bezpieczeństwa
warunków określonych w art. 28 ust.1 pkt 2 ustawy pracy był dużo lepszy niż w zakładach już posia-
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnia- dających status. Skala nieprawidłowości utrzymy-
niu osób niepełnosprawnych, dotyczących wymagań wała się na poziomie zbliżonym do lat poprzednich
bhp oraz przystosowania pomieszczeń zakładu i sta- i była znacznie niższa niż w zakładach pracy chro-
nowisk pracy dla osób niepełnosprawnych. Skiero- nionej.

Wykres 68. Zakłady pracy chronionej i zakłady aktywności zawodowej – naruszenia przepisów

badania lekarskie – wstępne,


okresowe i kontrolne

praca w godzinach nadliczbowych

urlopy

szkolenia w zakresie bhp

% zakładów, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40

2007 2006 2005

Nieprawidłowości stwierdzane są przede posażane zgodnie z przepisami, zużyte były ele-


wszystkim w zakładach pracy chronionej. Szcze- menty armatury, urządzeń sanitarnych, itp. (z 34%
gółowe dane przedstawiają wykresy. do 41%);
W zakładach kontrolowanych w roku 2007, w sto- – eksploatacji instalacji i urządzeń elektrycznych –
sunku do roku poprzedniego, dał się zauważyć głównie brak pomiarów skuteczności działania
znaczny wzrost nieprawidłowości w niektórych gru- środków ochrony przeciwporażeniowej, uszko-
pach zagadnień. Dotyczył on zwłaszcza: dzone gniazda elektryczne, stosowanie przedłu-
– stanu technicznego użytkowanych budynków i po- żaczy niezabezpieczonych przed uszkodzeniem
mieszczeń pracy – najczęściej stwierdzano ubytki mechanicznym (z 35% do 42%);
lub nierówności posadzek, pochylni lub schodów, – eksploatacji maszyn i urządzeń technicznych –
brak oznakowania lub zabezpieczenia miejsc nie- najczęściej: niesprawne technicznie elementy ma-
bezpiecznych (z 27% do 43%); szyn, brak urządzeń ochronnych zabezpieczają-
– wyposażenia pomieszczeń higienicznosanitar- cych przed wejściem pracownika w strefę niebez-
nych – najczęściej pomieszczenia nie były wy- pieczną, zdemontowane lub uszkodzone osłony

125
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 69. Zatrudnianie niepełnosprawnych – naruszenia przepisów

przystosowanie obiektów i pomieszczeń do potrzeb


osób niepełnosprawnych, bariery architektoniczne

budynki i pomieszczenia pracy

maszyny i urządzenia

pomieszczenia higienicznosanitarne

eksploatacja instalacji i urządzeń elektrycznych

% zakładów, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40 50


zakłady ubiegające się o status zakłady pracy chronionej
lub przystosowujące stanowiska pracy i zakłady aktywności zawodowej
dla osób niepełnosprawnych

części wirujących maszyn i urządzeń, itp. (z 33% niepełnosprawnych, na otwartym rynku pracy. Wią-
do 41%). że się to z coraz większą świadomością pracodaw-
Minimalnie (z 18% do 20%) wzrósł również odse- ców, że można nie tylko być zwolnionym z obowiązku
tek zakładów pracy chronionej, w których stwierdzo- wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Nie-
no nieprzystosowanie obiektów lub pomieszczeń do pełnosprawnych, ale obniżyć koszty pracy poprzez
potrzeb wynikających z dysfunkcji osób niepełno- dofinansowanie do wynagrodzeń, ulgi w składkach
sprawnych. na ubezpieczenie społeczne, itp., czyli osiągnąć wy-
W roku 2007 nastąpił dalszy spadek zaintereso- mierne korzyści finansowe.
wania pracodawców ubieganiem się o uzyskanie
statusu zakładu pracy chronionej. Świadczy o tym Wyniki kontroli wskazują na potrzebę:
liczba wniosków o uzyskanie opinii skierowanych do y monitorowania warunków pracy osób niepełno-
organów Państwowej Inspekcji Pracy. W 2007 r. praco- sprawnych, w szczególności w zakładach pracy
dawcy skierowali 73 wnioski, w 2006 r. – 100 wniosków, chronionej;
w 2005 r. – 496 wniosków, a w 2004 r. – 729 wniosków. y rozwijania działań informacyjnych i poradnictwa dla
Maleje również liczba zakładów pracy chronionej. pracodawców, którzy chcą uzyskać status pro-
Wg rejestrów prowadzonych w Państwowej Inspek- wadzącego zakład pracy chronionej lub przystoso-
cji Pracy, w roku 2004 było ich 2772, natomiast w ro- wują stanowiska pracy dla osób niepełnospraw-
ku 2007 – 2329. Pracodawcy tracą status lub sami nych, w zakresie wymagań przepisów dotyczących
z niego rezygnują. Twierdzą, że przyczyną takiego zatrudniania osób niepełnosprawnych, ze szcze-
stanu rzeczy są zbyt duże wymagania i obowiązki
gólnym uwzględnieniem dostosowania obiektów,
nałożone prawem na prowadzących zakłady pracy
pomieszczeń oraz stanowisk pracy do potrzeb
chronionej. Niejednokrotnie wyższych kosztów finan-
wynikających ze zmniejszonej sprawności.
sowych związanych z prowadzoną działalnością nie
rekompensują ulgi i dotacje ze strony państwa. Skut-
kiem jest nieinwestowanie w infrastrukturę wielu firm
i tym samym pogarszający się stan materialnego 24. Kontrole przestrzegania przepisów
środowiska pracy w zakładach pracy chronionej. ustawy o organizmach genetycznie
Należy jednak podkreślić, że znaczna część niepra- zmodyfikowanych GMO
widłowości w tym zakresie została usunięta w trakcie
prowadzenia kontroli, wynikała więc z braku dbałości W roku 2007 przestrzeganie przepisów ustawy
pracodawców o sprawy bezpieczeństwa i higieny o organizmach genetycznie zmodyfikowanych skon-
pracy, a nie z braku środków finansowych. trolowano u 33 pracodawców, prowadzących dzia-
Wzrosła natomiast liczba pracodawców przy- łania zamkniętego użycia organizmów genetycznie
stosowujących stanowiska pracy do potrzeb osób zmodyfikowanych, na podstawie zgody wydanej przez

126
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

Ministra Środowiska. Ponadto 3 kontrole przeprowa- nia na wypadek awarii organom właściwej gminy.
dzono na wniosek Ministra Środowiska w związku Zdaniem pracodawców, tworzone dla I stopnia her-
z potrzebą potwierdzenia, czy wnioskodawcy spełnia- metyczności plany postępowania na wypadek awarii
ją wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy w za- są z zasady proste, gdyż nie przewiduje się wielkich
kresie pracy z organizmami genetycznie modyfiko- awarii.
wanymi. W zakresie przestrzegania przepisów bezpie-
Wśród kontrolowanych były wyższe uczelnie, czeństwa i higieny pracy najwięcej nieprawidłowości
placówki naukowo-badawcze, zakłady opieki zdro- dotyczyło stosowania niebezpiecznych substancji
wotnej oraz laboratoria inspekcji (sanitarnej, wetery- i preparatów chemicznych. Użytkowanie szerokiej
narii). Jednostki te prowadziły działania zaliczone do gamy niebezpiecznych preparatów stwarza bowiem
I kategorii zagrożenia, czyli niepowodującej zagro- pracodawcom problemy z prawidłowym rozeznaniem
żeń. Tylko jeden zakład starał się o uzyskanie zgody czynników szkodliwych w celu wytypowania ich do
na prace z mikroorganizmami zaliczonymi do II i III oznaczenia w środowisku pracy. Uchybienia w tym
kategorii zagrożenia dla zdrowia ludzi i środowiska. zakresie stwierdzono w co drugim kontrolowanym
Skontrolowane zakłady zatrudniały łącznie 31,5 tys. zakładzie. Jednak prawie wszyscy pracodawcy po-
pracowników, w tym 230 bezpośrednio przy pracach siadali aktualny spis użytkowanych niebezpiecznych
związanych z zamkniętym użyciem GMO. Dane licz- substancji i preparatów oraz karty charakterystyki.
bowe nt. najczęściej stwierdzanych podczas kontroli Chociaż wiele czynników chemicznych posiadało
nieprawidłowości przedstawia wykres. właściwości żrące, trujące i palne, a także charakte-
Podczas kontroli nie stwierdzono istotnych niepra- ryzowało się działaniem rakotwórczym i mutagen-
widłowości w zakresie przestrzegania przepisów usta- nym, aż 41% skontrolowanych pracodawców nie opra-
wy o organizmach genetycznie zmodyfikowanych, co cowało wykazu prac szczególnie niebezpiecznych
wynika ze szczególnych wymagań, jakie stawiane oraz nie ustaliło wymagań bhp przy wykonywaniu
są podmiotom występującym o zgodę na zamknięte tych prac.
użycie GMO. Przygotowując wniosek, pracodawca Stwierdzono również wiele zaniedbań o cha-
dokonuje oceny zagrożeń dla zdrowia ludzi i środo- rakterze organizacyjnym i proceduralnym, m.in.:
wiska, wybiera środki hermetyczności odpowiednie nieuwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego
do ustalonej kategorii zagrożenia oraz opracowuje zagrożeń wynikających z prowadzenia działania
plan postępowania na wypadek awarii powodującej zamkniętego użycia GMO, nieustalenie rodzajów
niekontrolowane rozprzestrzenianie się GMO. Tak odzieży i obuwia roboczego na stanowiskach pracy,
więc, nieprawidłowości eliminowane są już na etapie brak procedur przeprowadzania dezynfekcji w przy-
projektowania operacji zamkniętego użycia GMO. Je- padku rozprzestrzeniania się GMO, brak instrukcji
dynym problemem, stwierdzonym w ponad połowie bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczących obsłu-
kontrolowanych zakładów, okazało się niedopełnie- gi użytkowanych urządzeń. Usunięcie tych niepra-
nie obowiązku przekazywania planów postępowa- widłowości nie wymagało nakładów finansowych,

Wykres 70. Organizmy genetycznie zmodyfikowane – zamknięte użycie GMO – naruszenia przepisów

posiadanie instrukcji bhp dotyczących obsługi użytkowanych


urządzeń

posiadanie procedur przeprowadzenia dezynfekcji w przypadku


rozprzestrzeniania się GMO

przestrzeganie przepisów dotyczących odzieży i obuwia


roboczego

przeprowadzanie szkoleń okresowych w dziedzinie bhp

posiadanie wykazu prac szczególnie niebezpiecznych oraz


ustalenia wymagań bhp przy wykonywaniu tych prac

przeprowadzanie badań i pomiarów czynników szkodliwych

przekazanie organom właściwej gminy planu postępowania na


wypadek awarii

uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń


wynikających z prowadzenia działania zamkniętego użycia GMO

% zakładów, w których stwierdzono naruszenia przepisów 0 10 20 30 40 50 60 70

127
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

a jedynie kompleksowego podejścia do spraw bhp sowanych technologii oraz oświetlenia naturalnego,
oraz właściwej organizacji pracy. Tymczasem w wielu elektrycznego, ogrzewania i wentylacji. Pracownikom
kontrolowanych zakładach występują problemy ze zapewniono pomieszczenia higienicznosanitarne.
współpracą pomiędzy służbą bhp a kierownikami Stanowiska pracy związane z zamkniętym użyciem
poszczególnych laboratoriów uczelnianych czy od- GMO zostały prawidłowo zorganizowane. Kontrole
działów szpitalnych. Zdarzały się nawet przypadki, nie wykazały poważniejszych nieprawidłowości w za-
że służba bhp dowiadywała się o prowadzeniu kresie eksploatacji maszyn i urządzeń technicznych,
działań zamkniętego użycia GMO z przedstawione- w tym podlegających dozorowi technicznemu, urzą-
go przez inspektora pracy zakresu kontroli. dzeń i instalacji elektroenergetycznych, ręcznych prac
transportowych, magazynowania i składowania. Pra-
ce związane ze stosowaniem niebezpiecznych sub-
Podkreślić należy, że prowadzone w latach 2004–
stancji i preparatów chemicznych wykonywano pod
–2007 r. działania inspekcji pracy w zakresie prze-
dygestoriami wyposażonymi w wyciągi mechanicz-
strzegania przepisów ustawy o organizmach ge-
ne, a wybrane operacje zamkniętego użycia GMO
netycznie zmodyfikowanych nie wykazały przy-
w komorach laminarnych. Wszystkie zakłady posia-
padków prowadzenia prac w sposób zagrażający
niekontrolowanym uwolnieniem się do środowiska dały sprawnie działający system neutralizacji odpa-
GMO. dów z użyciem autoklawów, które posiadały aktualne
decyzje UDT dopuszczenia do eksploatacji.
Na podstawie tych przesłanek można uznać, że
Zdecydowana większość prowadzonych prac
dla zapewnienia właściwego poziomu bezpieczeń-
obejmowała I stopień hermetyczności, gdzie poten-
stwa i higieny pracy w zakładach prowadzących dzia-
cjalne zagrożenie jest najmniejsze. Jedną z podsta-
łania zamkniętego użycia GMO wystarczające będą
wowych zasad jest ograniczanie do minimum liczby
kontrole prowadzone doraźnie w razie potrzeby oraz
osób mających dostęp do GMO, co skutkuje ogólnie
na wniosek Ministra Środowiska.
niewielką liczbą pracowników wykonujących prace
z zamkniętym użyciem GMO. Osoby wykonujące ta-
kie prace posiadały wymagane kwalifikacje, aktualne
orzeczenia lekarskie o braku przeciwwskazań zdro- 25. Kontrole przestrzegania przepisów
wotnych do wykonywanej pracy oraz w większości ustawy o produktach biobójczych
zostały wyposażone w odpowiednio dobrane środki
ochrony indywidualnej. Kontrolowane pomieszcze- W 2007 r. skontrolowano 278 zakładów stosują-
nia pracy spełniały wymagania w zakresie wysoko- cych produkty biobójcze. Były wśród nich zakłady
ści, powierzchni i kubatury, przystosowania do sto- gospodarki komunalnej, opieki zdrowotnej, przemy-

Wykres 71. Produkty biobójcze – naruszenia przepisów

dostarczenie pracownikom odzieży i obuwia roboczego,


ustalenie zasad ich przydziału

inf. na temat środków ostrożności, jakie należy zachować


w czasie wyk. zabiegu, przechowywania i transportu

inf. na temat tożsamości wszystkich substancji czynnych i ich


stężenia podane w jednostkach metrycznych

przydzielenie pracownikom odpowiednich


środków ochrony indywidualnej

inf. dot. odpowiedniego czyszczenia sprzętu służącego


do wykonywania zabiegów

inf. na temat nr pozwolenia, pozwolenia tymczasowego


lub wpisu do rejestru

posiadanie kart charakterystyk

inf. na temat czasu wentylacji pomieszczeń poddanych


zabiegowi produktem biobójczym

posiadanie instrukcji postępowania z produktami biobójczymi

% pracodawców naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50

128
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

słu spożywczego, zakłady prowadzące prace w za- alnej (27% kontrolowanych pracodawców). Zdarzały
kresie impregnacji drewna. Produkty biobójcze głów- się również przypadki całkowitego braku wyposa-
nie wykorzystywano w procesach uzdatniania wody, żenia pracowników w ww. środki (np. pracowników
do dezynfekcji pomieszczeń, urządzeń i sprzętów. pracujących z podchlorynem sodu nie wyposażo-
Kontrolowane zakłady zatrudniały 30,2 tys. pracowni- no w ubranie, rękawice i buty kwasoodporne oraz
ków, w tym ponad 5,5 tys. bezpośrednio przy stoso- w filtropochłaniacz par organicznych).
waniu produktów biobójczych. W ramach działań prewencyjnych inspektorzy
Podczas kontroli dokonano oceny ok. 1,2 tys. pracy skierowali do Państwowej Inspekcji Sanitarnej
opakowań jednostkowych produktów biobójczych. 72 pisma informujące m.in. o niewłaściwym oznako-
Należy podkreślić, że prawie wszystkie (99%) kon- waniu opakowań produktów biobójczych. Ponadto do
trolowane produkty biobójcze przechowywane były Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów
w oryginalnych i szczelnie zamkniętych opakowaniach Medycznych i Produktów Biobójczych skierowano
jednostkowych, co wykluczało możliwość pomyłko- 26 pism informujących m.in. o braku zezwolenia na
wego zastosowania ich do innych celów, a w szcze- obrót produktem biobójczym, nieumieszczeniu przez
gólności do spożycia. Oznakowanie opakowań 97% producentów lub importerów wymaganych informacji
kontrolowanych produktów nie miało wprowadzają- na opakowaniach produktów biobójczych.
cych w błąd określeń typu „nietoksyczny”, „nieszko- W ocenie pracodawców najczęstsze przyczyny
naruszeń prawa to przede wszystkim brak środków
dliwy”oraz zawierało informacje na temat zakresu sto-
finansowych na zapewnienie właściwych warunków
sowania. Szczegółowe dane nt. skali stwierdzonych
pracy, w tym na zakup środków ochrony indywidu-
nieprawidłowości przedstawia wykres.
alnej itp. oraz brak dostępu do aktualnych przepisów
prawa pracy.
Najwięcej nieprawidłowości w zakresie ozna- Natomiast inspektorzy pracy zwracają uwagę na
kowania opakowań produktów biobójczych pole- brak dostatecznej wiedzy o zagrożeniach powodo-
gało na niezamieszczaniu informacji na temat: cza- wanych przez produkty biobójcze, ich lekceważenie
su wentylacji pomieszczeń poddanych zabiegowi zarówno przez pracodawców, jak i przez pracowników,
produktem biobójczym (36% opakowań), odpo- a także bagatelizowanie informacji umieszczanych
wiedniego czyszczenia sprzętu służącego do wy- na opakowaniach oraz w kartach charakterystyk
konywania zabiegów (31% opakowań) oraz numeru stosowanych produktów biobójczych.
pozwolenia, pozwolenia tymczasowego albo wpisu Inspektorzy pracy, korzystając z Rejestru Pro-
do rejestru (22% opakowań). Odpowiedzialność za duktów Biobójczych udostępnionego przez Prezesa
te uchybienia ponoszą producenci, importerzy Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów
lub dystrybutorzy, którzy wprowadzając produkt Medycznych i Produktów Biobójczych, będą prowa-
biobójczy do obrotu nie wywiązują się z obowiąz- dzić dalsze kontrole u pracodawców stosujących pro-
dukty biobójcze, ponieważ systematyczne kontrole
ków określonych w ustawie o produktach biobój-
i towarzyszące im działania informacyjno-doradcze
czych, w szczególności nie zapewniają właściwego
zmuszają pracodawców do podjęcia konkretnych
oznakowania opakowań.
działań skutkujących poprawą warunków pracy.

Oprócz nieprawidłowości związanych z przestrze-


ganiem ustawy o produktach biobójczych stwierdzo- 26. Ocena i dokumentowanie
no również uchybienia w zakresie przestrzegania ryzyka zawodowego w zakładach
przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przy ich o znacznym stopniu zagrożeń
stosowaniu. zawodowych
45% kontrolowanych pracodawców nie opraco-
wało i nie udostępniło pracownikom do stałego Kontrolami w roku 2007 objęto 730 pracodawców,
korzystania instrukcji postępowania z produktami zatrudniających blisko 111,9 tys. pracowników, w tym
biobójczymi stosowanymi w procesach pracy. 35% prawie 30,3 tys. kobiet oraz 469 pracowników młodo-
pracodawców nie posiadało aktualnych kart charak- cianych. Największą grupą wśród skontrolowanych
terystyki dla 195 produktów biobójczych sklasyfiko- podmiotów były małe zakłady, zatrudniające od 10 do
wanych jako niebezpieczne. Skutkiem tego pracow- 49 pracowników (37%). Mikroprzedsiębiorstwa (do
nicy nie posiadali wystarczającej wiedzy na temat 9 pracowników) stanowiły 24% ogółu.
zagrożeń związanych z wykonywaniem pracy w wa- Do kontroli dobierano zakłady charakteryzujące
runkach narażenia na szkodliwe działanie produktów się wysokim wskaźnikiem wypadkowości lub zapadal-
biobójczych. ności na choroby zawodowe. Prowadziły one różną
Niedokonywanie przez pracodawców analizy za- działalność. Najwięcej było zakładów produkcyjnych
grożeń występujących na stanowiskach pracy, jak rów- – 47% (np. produkujących artykuły spożywcze i napo-
nież niekorzystanie z informacji zawartych w kartach je, metale i wyroby z metali, drewno i wyroby z drew-
charakterystyki produktów biobójczych skutkowało na), zakładów zajmujących się naprawami i handlem
niewłaściwym doborem środków ochrony indywidu- (19%) oraz przedsiębiorstw budowlanych (13%).

129
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 72. Ocena ryzyka zawodowego – naruszenia przepisów

wyznaczenie dopuszczalności ryzyka zawodowego

ocena ryzyka zawodowego

oszacowanie poziomu ryzyka zawodowego

przygotowanie oceny ryzyka zawodowego

informowanie pracowników o ryzyku zawodowym

informacje potrzebne do oceny ryzyka zawodowego

działania wynikające z oceny ryzyka zawodowego

identyfikacja zagrożeń

% zakładów, w których naruszono przepisy 0 10 20 30 40 50

Wyniki kontroli wskazują, że niestety istnieje dostatecznie procesów technologicznych prowa-


liczna grupa pracodawców, którzy nie podejmują dzonych w zakładzie lub polegały na informacjach
żadnych działań w zakresie oceny ryzyka zawodo- ogólnych bez przeprowadzania wizytacji stano-
wego, co skutkować może wypadkami przy pracy, wisk pracy.
a w dłuższej perspektywie schorzeniami, ponieważ
pracownicy nieświadomi istnienia zagrożeń nieprawi-
Najwięcej nieprawidłowości – podobnie jak w la-
dłowo wykonują pracę. Szczegółowe informacje nt.
tach ubiegłych – stwierdzono w zakresie identyfi-
najważniejszych nieprawidłowości dot. oceny ryzyka
kacji zagrożeń. Polegały one na nieuwzględnieniu
zawodowego przedstawia wykres.
w ocenie ryzyka zawodowego nawet poważnych
Wśród podstawowych nieprawidłowości podczas
zagrożeń wynikających z pracy w kontakcie z sub-
przygotowania do procesu oceny ryzyka zawodowe-
stancjami chemicznymi (występującymi np. w pro-
go należy wymienić: niesporządzenie wykazu stano-
cesie trawienia powłok lakierniczych, neutralizacji
wisk pracy, których ocena ma dotyczyć, niezapew-
ścieków, podczas spawania), w narażeniu na hałas
nienie odpowiednio przygotowanych osób (częstym
(np. ultradźwiękowy podczas mycia detali), przy ma-
błędem pracodawców lub osób wykonujących za-
szynach z nieosłoniętymi elementami napędowymi
dania służby bhp było ograniczanie się do wypełnia-
(niespełniającymi minimalnych wymagań dotyczą-
nia gotowych list kontrolnych niedostosowanych do
cych bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie
specyfiki zakładu), a także nieustalenie sposobów
ich wyposażenia) lub podczas obróbki cieplno-
dokumentowania procesu i poinformowania o ryzyku
-chemicznej (możliwość wybuchu).Wyraźną tenden-
zawodowym oraz zagrożeniach pracujących osób.
cją było również nieidentyfikowanie jako zagro-
Nieprawidłowości stwierdzane w zakresie zbie-
żeń przyczyn zaistniałych wypadków przy pracy,
rania informacji niezbędnych do oceny ryzyka zawo-
np. po 13 wypadkach podczas obsługi obrabia-
dowego to przede wszystkim niezebranie danych na
rek do drewna pracodawcy nadal „nie zauważali”
temat przemieszczanych ładunków oraz aktualnych
zagrożenia, jakim był brak osłon, podobnie po
wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych
wypadkach, jakie miały miejsce w toku prowadzenia
dla zdrowia występujących na stanowiskach pracy.
prac remontowych bez wstrzymania ruchu zakładu
Skutkowało to nieuwzględnieniem w ogóle w ocenie
pracy lub podczas ręcznych prac transportowych.
ryzyka zawodowego ręcznych prac transportowych,
Bez pełnej identyfikacji zagrożeń występujących na
a także prac w narażeniu na czynniki chemiczne
stanowisku pracy niemożliwe było również wypeł-
oraz szkodliwe czynniki biologiczne. W co drugim
nienie przez pracodawców obowiązku informowa-
zakładzie pracy, w którym istniała taka potrzeba, nie
nia o nich pracowników.
określono kryteriów oceny ryzyka zawodowego dla
pracowników młodocianych lub niepełnosprawnych.
Dotyczyło to najczęściej mikrozakładów, gdzie nie W zakresie zastosowania właściwych działań
ma obowiązku tworzenia służby bhp, a ocenę ry- zmniejszających ryzyko najwięcej nieprawidłowości
zyka zlecano osobom z zewnątrz, które nie znały występowało w mikrozakładach (26%). Nieplanowa-

130
WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

nie działań korygujących i/lub zapobiegawczych wy- go w tej (ramowej) formie za program zakładowy
nikało czasem z niechęci pracodawców do ujawnia- – bez szczegółowego dostosowania do specyfiki
nia mankamentów firmy swoim pracownikom oraz danego zakładu pracy czy stanowiska pracy.
organom kontroli i nadzoru nad warunkami bhp. Brak szkolenia w dziedzinie bhp lub jego niewła-
Było to jednak także skutkiem popełnienia błędu na ściwe przeprowadzenie ma znaczny wpływ na bez-
etapie szacowania poziomu ryzyka zawodowego, pieczeństwo pracy. Jedną z przyczyn 76 śmiertelnych
które przeprowadzano kompleksowo dla stanowiska wypadków przy pracy, jakie wydarzyły się w 2007 r.,
pracy, nie zaś dla poszczególnych zagrożeń. Takie było dopuszczenie do pracy pracownika bez aktual-
postawy świadczą o niezrozumieniu istoty całego nego przeszkolenia.
procesu oceny ryzyka. Niewiązanie wykonywanych
na stanowisku pracy czynności z zagrożeniami oraz
Z analizy wypadków przy pracy wynika również,
ich źródłami wpływa na nieczytelność dokonanej
że połowa ich przyczyn tkwi w nieprawidłowym za-
oceny ryzyka zawodowego, stwarzając prawdopodo-
chowaniu się pracownika podczas pracy czy niewła-
bieństwo popełnienia błędów na etapie szacowania
ściwym posługiwaniu się środkami produkcji. Umie-
jego poziomu w odniesieniu do poszczególnych
jętność właściwego zachowania się i posługiwania
zagrożeń. Uśrednienie poziomu ryzyka, często wypa-
środkami produkcji powinien pracownik nabyć pod-
dające na korzyść pracodawcy, nie eliminuje ryzyka
czas rzetelnie przeprowadzonego szkolenia.
wystąpienia wypadku przy pracy lub schorzenia zwią-
zanego z pracą.
Niestety, znaczna część pracodawców nie pod-
dała pracowników takiemu szkoleniu. Wielu z nich
Pracodawcy nadal do oceny ryzyka podcho- dopuściło pracowników do pracy bez wstępnego
dzą formalistycznie i nie doceniają jej znaczenia przeszkolenia (w ramach instruktażu ogólnego i sta-
w procesie kształtowania bezpiecznych warunków nowiskowego), np. w jednej ze spółdzielni kółek rolni-
pracy. Często brakuje im także niezbędnej wiedzy czych wszystkie zatrudnione osoby (14 osób) nie były
do rzetelnego dokonania takiej oceny, a osoby wy- poddane takiemu szkoleniu, a niezgodne z prawem
konujące zadania służby bhp zbyt często korzystają praktyki, polegające na „przetestowaniu” w pracy
z gotowych wzorów, nieadekwatnych do warunków nowych pracowników, zanim zostali przeszkole-
występujących w konkretnym zakładzie. ni, miały miejsce w 18% zakładów pracy. Nie prze-
strzegano również terminów szkoleń okresowych,
W roku 2008 Państwowa Inspekcja Pracy włączy zarówno pierwszych (po szkoleniu wstępnym), jak
się w kampanię na rzecz oceny ryzyka zawodowe- i kolejnych, np. w jednym z zakładów opieki zdrowot-
go – realizowaną pod auspicjami Europejskiej Agen- nej na 709 zatrudnionych osób, aż 697 nie posiadało
cji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy z siedzibą aktualnego szkolenia okresowego. Inspektorzy pra-
w Bilbao. Jak wynika bowiem z dotychczasowych cy ujawnili również przypadki wydawania zaświad-
doświadczeń, tam gdzie proces oceny ryzyka zawo- czeń ukończenia szkolenia okresowego pracow-
dowego był przeprowadzony kompleksowo, widać nikom, którzy nie uczestniczyli w takim szkoleniu.
wymierne efekty – w zmniejszonej liczbie wypadków Niezależnie od nakazania pracodawcy zapewnienia
przy pracy oraz większym zaangażowaniu pracowni- przeszkolenia tym pracownikom, inspektorzy pracy
ków w kształtowanie warunków pracy. powiadomili prokuratorów o podejrzeniu popełnienia
przestępstwa.
Przepisy zobowiązują pracodawcę do konsul-
27. Szkolenie w dziedzinie towania z pracownikami lub ich przedstawicielami
bezpieczeństwa i higieny pracy działań dotyczących szkolenia w dziedzinie bhp. Nie-
stety, prawie co trzeci pracodawca nie wywiązał się
Kontrole ukierunkowane na problematykę szko- z tego obowiązku – nieprawidłowość ta występowała
leń w dziedzinie bhp przeprowadzono u 1474 praco- częściej w zakładach, w których nie działały związki
dawców zatrudniających ponad 87 tys. pracowników. zawodowe.
Szczegółowe dane liczbowe dot. wyników kontroli Inspektorzy pracy w ramach działalności prewen-
przedstawia wykres. cyjnej i promocyjnej omawiali zagadnienia szkoleń
Porównanie wyników kontroli z 2006 r. i 2007 r. w dziedzinie bhp na różnych spotkaniach organizo-
wskazuje, że nie nastąpiła poprawa w przestrzega- wanych dla pracodawców, związków zawodowych,
niu przepisów dotyczących szkolenia w dziedzinie społecznych inspektorów pracy, pracowników służb
bhp. Nadal najczęściej stwierdzaną nieprawidłowoś- bhp. Prowadzili również prelekcje dla uczniów szkół
cią był brak w zakładzie pracy programów, na pod- zawodowych. Temat szkoleń pracowników porusza-
stawie których prowadzono szkolenia pracowników. ny był na łamach regionalnej prasy i w telewizji.
Inspektorzy pracy mieli również zastrzeżenia do pro-
gramów, które pracodawcy posiadali. Częstym uchy- Przyczyny stwierdzonych nieprawidłowości są
bieniem było przekopiowanie ramowego programu podobne do przyczyn rozpoznanych podczas kon-
z rozporządzenia w sprawie szkoleń bhp i przyjęcie troli w 2006 r., a mianowicie:

131
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 73. Szkolenie w dziedzinie bhp – naruszenia przepisów

poddanie instruktażowi ogólnemu pracowników


podejmujących po raz pierwszy pracę związaną z kierowaniem
pracownikami

dokumentowanie szkolenia wstępnego zgodnie z ustalonym


wzorem

poddanie pracowników instruktażowi stanowiskowemu

poddanie pracowników instruktażowi ogólnemu

dostosowanie programów szkoleń do rodzajów i warunków prac


wykonywanych na poszczególnych stanowiskach pracy

ustalona przez pracodawcę częstotliwość szkoleń okresowych

przestrzeganie terminów szkoleń okresowych

konsultacje z pracownikami zagadnień dot. szkoleń

przestrzeganie terminów przeprowadzania pierwszych szkoleń


okresowych

posiadanie programów szkoleń

% pracodawców naruszających przepisy 0 10 20 30 40 50

2007 2006

– brak zainteresowania problematyką szkoleń by bhp w zakładzie pracy (szczególnie w małych


wśród pracodawców (traktują oni szkolenia jako zakładach pracy);
uciążliwą konieczność) i przyzwalanie pracowni- – duża rotacja pracowników;
kom na omijanie przepisów w tym zakresie; – brak ustanowionego nadzoru merytorycznego
– traktowanie szkolenia tylko w kategorii kosztów, nad jakością szkolenia w dziedzinie bhp.
co przekłada się na złą jego jakość (dokonuje
się wyboru najtańszych usług, łączy się dużą Duża skala naruszeń przepisów uzasadnia po-
liczbę pracowników z różnorodnych stanowisk trzebę dalszego systematycznego sprawdzania wy-
pracy w jedną grupę i prowadzi się dla niej pełniania obowiązków w tym zakresie, z równocze-
szkolenie według jednego programu); snym zintensyfikowaniem działań promocyjnych,
– nieznajomość przepisów prawa pracy, a także ich przybliżających wymagania dotyczące procesu szko-
lekceważenie; lenia, a także wskazujących na korzyści płynące
– brak należytej kontroli procesu szkolenia przez z rzetelnego wyszkolenia pracowników.
osoby, którym zlecono wykonywanie zadań służ-

132
VI.
EFEKTY
DZIAŁALNOŚCI
KONTROLNEJ

133
EFEKTY DZIAŁALNOŚCI KONTROLNEJ

Przywołane w rozdziale dane obrazują efekty y wyeliminowano nieprawidłowości dot. zatrudnia-


działań Państwowej Inspekcji Pracy, które w praktyce nia 1,1 tys. pracowników w godzinach nadliczbo-
oznaczają poprawę warunków pracy konkretnych wych powyżej dopuszczalnego limitu;
pracowników i przestrzeganie w większym zakresie y wyeliminowano naruszenia przepisów dot. stanu
prawa pracy w kontrolowanych zakładach. Informu- technicznego pomieszczeń higienicznosanitar-
ją także o skali zlikwidowanych zagrożeń dla życia nych (dla 23,7 tys. pracowników);
i zdrowia zatrudnionych oraz nieprawidłowości wy- y zapewniono właściwy sprzęt i środki umożliwiają-
nikających z nieposzanowania uprawnień pracowni- ce bezpieczne przemieszczanie materiałów i to-
czych. warów (dot. 1,3 tys. osób).

Usuwanie wyrobów zawierających azbest z obiek-


Rezultaty działalności kontrolno-nadzorczej Pań-
tów budowlanych i przemysłowych
stwowej Inspekcji Pracy w 2007 r. to przede wszyst-
y wyposażono w niezbędne środki ochrony indywi-
kim:
dualnej 59 pracowników;
y likwidacja bezpośrednich zagrożeń życia i zdro-
y założono rejestry prac w kontakcie z czynnikami
wia ok. 51 tys. pracowników w 5,7 tys. zakładów
o działaniu rakotwórczym dla 72 pracowników;
pracy;
y założono rejestry narażonych na działanie czynni-
y potwierdzenie na piśmie istnienia stosunku pracy
ków rakotwórczych dla 79 pracowników;
dla 31,6 tys. osób, będących stronami umów
y wyposażono rejon prac we właściwe urządze-
cywilnoprawnych lub pracujących bez żadnej
nia i pomieszczenia sanitarne (dot. 68 pracowni-
umowy oraz skorygowanie treści umów o pracę
ków).
zawartych z ponad 49,7 tys. pracowników;
y wpłacenie przez 325 pracodawców zaległych
Zakłady zajmujące się zbiórką odpadów komunal-
składek na Fundusz Pracy za 12,5 tys. pracowni-
nych
ków – na łączną kwotę 2,1 mln zł;
y zapewniono bezpieczne warunki odkażania,
y wpłacenie przez 127 pracodawców zaległych
czyszczenia, a w razie konieczności niszczenia
składek na ubezpieczenie społeczne 6,5 tys. pra-
odzieży roboczej, środków ochrony indywidual-
cowników, na łączną kwotę 6 mln zł;
nej, które uległy skażeniu materiałem biologicz-
y 49 decyzji o wydaleniu cudzoziemca lub zobowią-
nym (35 zakładów);
zaniu go do opuszczenia terytorium Rzeczypo-
y zapewniono właściwe pomieszczenia higienicz-
spolitej Polskiej – wydanych przez Wojewodę oraz
nosanitarne (szatnie przepustowe, pomieszcze-
Straż Graniczną lub Policję w wyniku współdziała-
nia do spożywania posiłków) – 33 zakłady;
nia Państwowej Inspekcji Pracy z ww. organami;
y zapewniono środki do odkażania skóry i błon
y wyegzekwowanie dla 147 tys. pracowników wy-
śluzowych (39 zakładów);
płaty należności na kwotę ponad 80 mln zł;
y wyposażono pracowników w odpowiednie środki
y wyeliminowanie nieprawidłowości związanych
ochrony indywidualnej (37 zakładów);
z zatrudnianiem 26,4 tys. pracowników w godzi-
y wyposażono pracowników w odzież i obuwie ro-
nach nadliczbowych;
bocze (19 zakładów).
y wyeliminowanie nieprawidłowości w ewidencji
czasu pracy 159 tys. pracowników oraz założenie
Pozyskiwanie drewna i inne prace w leśnictwie
ww. ewidencji dla blisko 49,4 tys. zatrudnionych;
y poddano wstępnym badaniom lekarskim 65 pra-
y udzielenie zaległych urlopów wypoczynkowych
cowników;
dla 112,3 tys. pracowników;
y poddano badaniom przesiewowym w kierunku
y zrealizowanie przez pracodawców 113 orzeczeń
boreliozy 487 pracowników;
sądowych, zasądzających na rzecz pracowników
y poddano szczepieniom ochronnym przeciwko
określone świadczenia, w tym wynagrodzenia
kleszczowemu zapaleniu opon mózgowych i mó-
i inne należności ze stosunku pracy.
zgu 401 pracowników;
y uzupełniono wyposażenie w środki ochrony indy-
Handel detaliczny widualnej dla 189 pracowników;
y wypłacono należne świadczenia pieniężne na y zapewniono 121 pracownikom wyposażenie
łączną kwotę 3,4 mln zł dla 13,9 tys. pracowni- w odzież i obuwie robocze.
ków;
y udzielono 7 tys. pracowników zaległych urlopów Zakłady prowadzące działalność budowlaną
wypoczynkowych; Wyegzekwowano m.in.:
y założono ewidencję czasu pracy dla 6 tys. pra- y prawidłowe zmontowanie rusztowań (poprawa
cowników oraz dostosowano zapisy w ewidencji bezpieczeństwa pracy 11 tys. pracowników);
do faktycznego wymiaru czasu pracy 18,6 tys. y zabezpieczenie prac na wysokości (16,5 tys. pra-
osób; cowników);

135
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

y zabezpieczenie i oznakowanie stref niebezpiecz- y przystosowano pomieszczenia higienicznosani-


nych (13 tys. pracowników); tarne do potrzeb osób niepełnosprawnych w 197
y zabezpieczenie przewodów elektrycznych przed zakładach (1,2 tys. pracowników);
uszkodzeniami mechanicznymi (9 tys. pracowni- y przystosowano stanowiska pracy do potrzeb 189
ków); osób niepełnosprawnych w 91 zakładach;
y wyposażenie w środki ochrony indywidualnej y poprawiono organizację i wyposażenie stanowisk
zabezpieczające przed upadkiem z wysokości pracy dla 646 osób niepełnosprawnych w 132
(1,6 tys. pracowników); zakładach.
y zabezpieczenie dojść do stanowisk pracy oraz
klatek schodowych (5,3 tys. pracowników); Zakłady o znacznym stopniu zagrożeń zawodo-
y zabezpieczenie stanowisk pracy w wykopach wych
(2,4 tys. pracowników). Poinformowano ponad 3 tys. pracowników o ry-
zyku zawodowym oraz o istniejących na stanowi-
Wykonywanie robót drogowych i mostowych skach pracy zagrożeniach (w tym: podczas pracy
y zabezpieczono i oznakowano strefy niebezpiecz- w kontakcie z substancjami chemicznymi, w nara-
ne (2,1 tys. pracowników); żeniu na hałas ultradźwiękowy); wyegzekwowano
y zapewniono prawidłowe zaplecze higienicznosa- również m.in. wyposażenie we właściwe środki
nitarne (4 tys. pracowników); ochrony indywidualnej pracowników zajmujących się
y zabezpieczono prace na wysokości (1,3 tys. pra- czyszczeniem strumieniowym elementów (podczas
cowników); napraw i konserwacji statków, platform i konstruk-
y zmontowano prawidłowo rusztowania (734 pra- cji pływających) w warunkach, gdzie stężenie pyłu
cowników); całkowitego przekraczało 216-krotnie NDS, a pyłu
y zabezpieczono stanowiska pracy w wykopach respirabilnego 72-krotnie NDS.
(453 pracowników);
y zabezpieczono przewody elektryczne przed
Ponadto, w wyniku kontroli przeprowadzonych
uszkodzeniami mechanicznymi (907 pracowni-
w wielu innych zakładach różnych branż inspektorzy
ków).
wyegzekwowali wykonanie przez pracodawców obo-
wiązków dotyczących:
Zakłady zatrudniające niepełnosprawnych
y oceny ryzyka zawodowego (łącznie w odniesieniu
y zabezpieczono lub właściwie oznakowano miej-
do 105 tys. pracowników);
sca niebezpieczne w 177 zakładach (poprawa
y badań i pomiarów czynników szkodliwych dla
bezpieczeństwa dla ponad 6 tys. pracowników
zdrowia w środowisku pracy (ponad 78,6 tys.
niepełnosprawnych);
pracowników);
y przystosowano obiekty lub pomieszczenia w 72
y badań lekarskich (40,3 tys. pracowników);
zakładach do potrzeb osób niepełnosprawnych,
y szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy
w tym usunięto bariery architektoniczne (850 pra-
(114,5 tys. pracowników).
cowników);

136
VII.
DZIAŁALNOŚĆ
PREWENCYJNA
(W TYM
PROMOCJA
OCHRONY
PRACY)

137
DZIAŁALNOŚĆ PREWENCYJNA (W TYM PROMOCJA OCHRONY PRACY)

1. Kampania informacyjno-promocyjna zy, opatrzone fachowym komentarzem inspektorów


„Przeciążenie układu mięśniowo- oraz lekarzy medycyny pracy, adresowane były
-szkieletowego”: Zagrożenia jakie zarówno do pracowników, jak i klientów supermar-
stwarzają ręczne prace transportowe ketów. Ponadto na stoiskach PIP dostępne były
wydawnictwa kampanii; udzielano także porad z za-
kresu prawa pracy oraz konsultacji medycznych
W 2007 r. Państwowa Inspekcja Pracy podjęła
związanych z chorobami układu mięśniowo-szkiele-
szereg przedsięwzięć ukierunkowanych na zapobie-
towego.
ganie przeciążeniom układu mięśniowo-szkieletowe-
Bardzo ważnym elementem kampanii był pro-
go podczas ręcznych prac transportowych. W trakcie
gram szkoleniowy przygotowany przez Państwową
działań pod hasłem „Mniej dźwigaj” realizowano
Inspekcję Pracy dla przedstawicieli sektorów ochrony
zarówno zadania ujęte w harmonogramie kampanii
zdrowia i handlu. Na 49 szkoleniach, które zorgani-
„Ręczne przemieszczanie ciężarów 2007” inspiro-
zowano w okręgowych inspektoratach pracy, prze-
wanej przez Komitet Wyższych Inspektorów Pracy
szkolono blisko 3 tys. pracodawców, członków kadry
(SLIC), jak i wybrane zadania zawarte w ramach
zarządzającej, specjalistów ds. bhp, a także przed-
„Europejskiej kampanii na rzecz przeciwdziałania
stawicieli związków zawodowych oraz społecznych
zaburzeniom mięśniowo-szkieletowym” prowadzonej
inspektorów pracy.
przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa i Zdro-
Nakładem Państwowej Inspekcji Pracy wydano
wia w Pracy w Bilbao.
67 tys. egzemplarzy specjalnie opracowanych ma-
teriałów informacyjnych – takich jak: broszury, ulotki,
Główny cel kampanii to zapewnienie lepszego plakaty i afisze – tematycznie związanych z kampanią
stosowania się państw członkowskich do wymogów „Mniej dźwigaj”. Dużym zainteresowaniem odbior-
dyrektywy unijnej 90/269/EWG w sprawie minimal- ców cieszyły się zwłaszcza publikacje przygotowane
nych wymagań dotyczących ochrony zdrowia i bez- dla sektora służby zdrowia – poradnik „Jak chronić
pieczeństwa podczas ręcznego przemieszczania układ mięśniowo-szkieletowy podczas pracy” oraz
ciężarów, zwiększenie wśród pracowników świado- afisz, na którym pokazane zostały zdjęcia prezen-
mości zagrożeń występujących przy wykonywaniu tujące dobre praktyki podczas opieki nad chorymi.
ręcznych prac transportowych, a także promowanie Wydawnictwa przygotowane przez PIP oraz broszury
technologii i rozwiązań ograniczających nadmier- informacyjne przygotowane przez specjalistów z Unii
ne obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego Europejskiej udostępnione zostały na stronie inter-
podczas pracy. Adresatami kampanii byli przede netowej www.pip.gov.pl, a także były nieodpłatnie
wszystkim pracownicy i pracodawcy z ochrony zdro- przekazywane odbiorcom, m.in. podczas szkoleń,
wia, handlu oraz transportu – sektorów, w których seminariów, czy też kontroli.
występuje największe ryzyko zawodowe związane Na witrynie Państwowej Inspekcji Pracy uru-
z ręcznym przemieszczaniem ciężarów. chomiono specjalną podstronę o tematyce związa-
nej z dolegliwościami mięśniowo-szkieletowymi oraz
ręcznym przemieszczaniem ciężarów. Obok bloków
Państwowa Inspekcja Pracy zainaugurowała tematycznych dotyczących zagrożeń dla układu mię-
kampanię „Mniej dźwigaj” 2 maja 2007 r. udziałem śniowo-szkieletowego, mogących wystąpić w służ-
w „Dniach zdrowego kręgosłupa w Zamościu” or- bie zdrowia i handlu, znalazł się także blok poświę-
ganizowanych wspólnie z Centralnym Instytutem cony tego rodzaju zagrożeniom podczas pracy przy
Ochrony Pracy – Państwowym Instytutem Badaw- komputerze. Zamieszczono również informacje o kra-
czym, Urzędem Miasta w Zamościu oraz NSZZ „Soli- jowych i międzynarodowych uregulowaniach praw-
darność”. W programie znalazły się m.in. konferen- nych, metodach oceny ryzyka zawodowego, a także
cje, seminaria, spotkania z młodzieżą, wystawy oraz o lokalnych wydarzeniach kampanii oraz internetowy
konkursy wiedzy. Podsumowanie imprezy odbyło test wiedzy z nagrodami.
się 1 czerwca podczas „Jarmarku Hetmańskiego”; Na potrzeby kampanii Państwowa Inspekcja Pra-
PIP przygotowała stoisko z wydawnictwami doty- cy zrealizowała we współpracy z TVP 15 minutowy
czącymi przepisów prawa pracy oraz bezpieczeństwa film instruktażowy adresowany do pracowników
i higieny pracy, a także punktem porad prawnych służby zdrowia i handlu. W filmie omówione zostały
i technicznych. podstawowe zagrożenia związane z przenoszeniem
Współpraca PIP z organizacjami pracodawców i przemieszczaniem ciężarów w tych branżach.
– Polską Konfederacją Pracodawców Prywatnych Pokazano również dobre praktyki stosowane pod-
„Lewiatan” oraz Polską Organizacją Handlu i Dystry- czas opieki nad pacjentami, a także w czasie prze-
bucji – umożliwiła zorganizowanie we wrześniu i paź- noszenia ciężarów przez pracowników placówek
dzierniku cyklu 20 pokazów prawidłowego przeno- handlowych. Film wykorzystywany był podczas
szenia i przemieszczania ciężarów w placówkach szkoleń prowadzonych przez PIP oraz emitowany
handlowych, m.in. sieci Carrefour, Real, Tesco. Poka- w telewizjach regionalnych.

139
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Ilustracja 1. Pokaz przenoszenia ciężarów metody oceny ryzyka przy ręcznym przemieszczaniu
ciężarów zalecane przez grupę roboczą SLIC do
wykorzystania przez krajowe inspekcje pracy. Zajęcia
prowadzone były przez 4 inspektorów PIP, którzy
wcześniej brali udział w specjalnym szkoleniu z tego
zakresu, które odbyło się w Strasburgu.

Waga problemów związanych z dolegliwościami


mięśniowo-szkieletowymi oraz doświadczenia z re-
alizacji kampanii w 2007 r., wpłynęły na decyzję Ko-
mitetu Wyższych Inspektorów Pracy o kontynuacji
przedsięwzięcia w 2008 r. Adresatem kampanii Mniej
dźwigaj 2008 są 2 sektory: handlu detalicznego oraz
budownictwa. Koordynację przedsięwzięcia – od
holenderskiej inspekcji pracy – 1 stycznia 2008 r.
przejęła Państwowa Inspekcja Pracy.

2. Program prewencyjny dot.


przeciwdziałania negatywnym skutkom
przeciążenia psychicznego i stresu
w miejscu pracy

Rok 2007 był drugim rokiem realizacji progra-


mu „Stres w miejscu pracy”. Po zebraniu ubiegło-
rocznych doświadczeń Państwowa Inspekcja Pracy
zdecydowała się na zmianę jego formuły. W roku
2007 szczególny nacisk położony został na realizację
Tematyka związana z ręcznymi pracami transpor- zadań prewencyjnych.
towymi i dolegliwościami układu mięśniowo-szkiele-
towego była również poruszana podczas – organizo- Za priorytet uznane zostało przeprowadzanie
wanych lub współorganizowanych przez okręgowe szkoleń nt. stresu zawodowego bezpośrednio w za-
inspektoraty pracy – konferencji, seminariów i spo- kładach pracy oraz wykonanie, wspólnie z pra-
tkań z przedstawicielami związków zawodowych. codawcami i pracownikami, jak największej ilości
W 2007 r. na terenie całej Polski odbyło się 35 tego ocen psychospołecznych warunków pracy. Po raz
typu spotkań, w których uczestniczyło ponad 1,1 tys. pierwszy skoncentrowano się także na wybranych
osób. Poza sektorami ochrony zdrowia, handlu i trans- grupach odbiorców: pracodawcach i pracownikach
portu, działania takie adresowano również do innych służby zdrowia, oświaty oraz administracji.
grup zawodowych. Przykładem tego typu inicjatywy
był cykl spotkań z rolnikami pn. „Mniej dźwigaj – czyli
bezpieczna praca w rolnictwie” zorganizowany przez Do realizacji programu w określonych sektorach
Okręgowy Inspektorat Pracy w Zielonej Górze wspól- przygotowano prezentacje multimedialne, zawiera-
nie z Odziałem Regionalnym KRUS. jące informacje nt. stresu zawodowego i jego skut-
Równolegle z działaniami prewencyjnymi i promo- ków zdrowotnych, psychologii pracy, zasad prewen-
cyjnymi Państwowa Inspekcja Pracy realizowała pro- cji stresu zawodowego oraz dokonywania oceny
gram kontrolny w sektorach handlu, ochrony zdro- psychospołecznych warunków pracy w zakładzie.
wia, transportu, a także budownictwa. Część kontroli Szczególnym novum było opracowanie przez spe-
odbyła się z wykorzystaniem wytycznych i narzędzi cjalistów PIP antystresowych standardów zarządza-
przygotowanych przez specjalistów Unii Europej- nia oraz 63 przykładów dobrych praktyk w zakresie
skiej. Z materiałami tymi 392 polskich inspektorów usuwania najpowszechniejszych przyczyn stresu
pracy miało okazję zapoznać się na 16 szkoleniach – praktyk możliwych do zastosowania przez każdego
zorganizowanych w okręgowych inspektoratach pra- pracodawcę. Standardy te, tak jak i dobre praktyki,
cy. Program obejmował m.in. zagadnienia związane były prezentowane na wszystkich szkoleniach oraz
z uwarunkowaniami prawnymi oceny ryzyka zawodo- dodatkowo zostały omówione w specjalnie wydanym
wego przy ręcznym przemieszczaniu ciężarów, obo- poradniku dla pracodawców. Informacje te umiesz-
wiązkami pracodawców, a także podstawy anatomii, czono także na stronie internetowej inspekcji pracy,
fizjologii i biomechaniki. Omówione zostały również co pozwoliło na zwiększenie liczby odbiorców.

140
DZIAŁALNOŚĆ PREWENCYJNA (W TYM PROMOCJA OCHRONY PRACY)

W 2007 r. w okręgowych inspektoratach pracy teriałów informacyjnych, zaś stronę internetową


przeprowadzonych zostało 65 szkoleń dla łącznej zawierającą informacje o stresie zawodowym odwie-
liczby 2,7 tys. uczestników. Dodatkowo, inspektorzy dziło 13,5 tys. internautów.
pracy przekazywali informacje nt. stresu zawodo- Integralną częścią działań informacyjnych Pań-
wego w trakcie 46 wydarzeń medialnych (wywiady stwowej Inspekcji Pracy dot. stresu zawodowego
i artykuły dla radia, prasy i telewizji regionalnej) oraz było dwukrotne badanie ankietowe pracodawców
56 różnego rodzaju imprez masowych (targów pracy, z zakładów uczestniczących w programie. Badania
spotkań branżowych i wystaw). Podczas realizacji te miały na celu poznanie stanu ich wiedzy – w oma-
drugiej edycji programu, inspektorzy pracy udzielili wianym zakresie – na dzień rozpoczęcia i na dzień
jego uczestnikom ponad 1,6 tys. porad prawnych, zakończenia drugiej edycji programu. Tym samym
technicznych i organizacyjnych, ukierunkowanych na możliwa była ocena skuteczności prowadzonych
zapewnienie pracownikom korzystnych psychospo- przez PIP działań informacyjnych. Wyniki dwukrot-
łecznych warunków pracy. Uczestnikom programu nego badania ankietowego wśród 537 pracodawców
przekazanych zostało ponad 14 tys. egzemplarzy ma- przedstawia wykres.

Wykres 74. Znajomość problematyki stresu wśród pracodawców (w %)

rozpoznawanie przyczyn stresu zawodowego

rozpoznawanie wpływu stresu zawodowego


na funkcjonowanie pracowników

rozpoznawanie wpływu stresu zawodowego


na funkcjonowanie przedsiębiorstwa

podejmowanie działań profilaktycznych w zakładzie

zapoznanie się z materiałami PIP dot. stresu

0 20 40 60 80 100
Badanie pierwsze Badanie drugie

W ramach działań prewencyjnych inspektorzy PIP, negatywnych skutków stresu dla pracowników; roz-
wspólnie z pracodawcami i pracownikami, dokonali szerzeniu zakresu opieki medycznej dla osób zatrud-
oceny stresogenności cech pracy w 151 zakładach, nionych na stanowiskach wymagających podejmowa-
dla łącznej liczby 634 stanowisk pracy. Wyniki tych nia decyzji. Z kolei w jednym z dużych zakładów opieki
ocen, po opracowaniu w Głównym Inspektoracie Pra- zdrowotnej przeprowadzono szkolenia dla personelu
cy, wraz z propozycjami wniosków profilaktycznych, medycznego nt. sposobów radzenia sobie z proble-
przekazywane są zwrotnie do zakładów pracy. Na mami oraz zatrudniono psychologa, zapewniając tym
podstawie tych wyników część zakładów wdrożyła samym pracownikom możliwość uzyskania porady
własne działania zapobiegawcze oraz poinformo- psychologicznej w trudnych sytuacjach zawodowych.
wała o tym inspekcję pracy. W placówkach oświato- Szczególnym rodzajem działań prewencyjnych
wych oraz w administracji były to przede wszystkim Państwowej Inspekcji Pracy były dodatkowe szkole-
szkolenia z metod radzenia sobie ze stresem – dla nia z zakresu radzenia sobie ze stresem – dla człon-
pracowników i kadry kierowniczej. W zakładach pro- ków załóg z wybranych zakładów uczestniczących
dukcyjnych działania naprawcze koncentrowały się w poprzedniej edycji programu. Państwowa Inspek-
głównie na: zharmonizowaniu harmonogramów prac cja Pracy przeprowadziła w 2007 r. 14 takich szkoleń
wykonywanych przez poszczególne działy firm, zwięk- dla 227 pracowników i członków kadry kierowniczej
szeniu udziału pracowników w planowaniu ich pracy z firm, w których poziom stresogenności cech pracy
i podejmowaniu decyzji dot. funkcjonowania firmy; był w poprzednim roku najwyższy. Szkolenia te zy-
przeprowadzaniu szkoleń dla kadry zarządzającej nt. skały wysoką ocenę zarówno pracodawców, jak i pra-

141
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

cowników oraz uznane zostały za szczególnie sku- W 2007 r. możliwe było także pierwsze podsu-
teczne w zapobieganiu negatywnym skutkom stresu mowanie wyników ocen stresogenności cech pracy.
w miejscu pracy. Z powyższych powodów Państwo- W ciągu dwóch lat realizacji programu Państwowa
wa Inspekcja Pracy podjęła starania, także finanso- Inspekcja Pracy, przy współudziale pracodawców
we, o kontynuowanie tego typu działań w 2008 r. (tj. i pracowników, dokonała takiej oceny w 289 zakładach
w odniesieniu do uczestników programu realizowa- pracy z różnych branż dla łącznej liczby 1012 różnego
nego w 2007 r.). rodzaju stanowisk pracy. Wyniki tych ocen pokazały,
Dwa lata realizacji programu prewencyjnego Stres że 40% stanowisk obciążonych jest niskim poziomem
w miejscu pracy umożliwiają już ocenę uzyskanych stresogenności cech pracy, również 40% – średnim
efektów. Wyniki badań ankietowych przeprowadzo- poziomem stresogenności, a 20% – wysokim. Rozkład
nych na łącznej grupie 1513 pracodawców (zarówno cech pracy wywołujących największy poziom stresu
z pierwszej, jak i drugiej edycji programu) wykazały, w ocenionych zakładach przedstawia wykres.
że najlepiej rozpoznają oni negatywny wpływ stresu Na podstawie uzyskanych wyników można sfor-
zawodowego na funkcjonowanie przedsiębiorstwa, mułować wniosek, że wysiłki zmierzające do obniże-
nieco słabiej – na funkcjonowanie pracowników, a naj- nia poziomu stresogenności cech pracy w badanych
słabiej rozpoznają potencjalne przyczyny stresu. zakładach, a być może także w innych zakładach zai-
nteresowanych zapobieganiem negatywnym skutkom
Wyniki te oznaczają, że pracodawcy z różnych stresu zawodowego, powinny obejmować 4 główne
branż uczestniczący w programie nie byliby w sta- obszary:
nie dostrzec ok. 60% potencjalnych przyczyn stresu – zmniejszanie obciążenia psychicznego pracow-
ników (usprawnienia w organizacji pracy; wcześ-
oraz ok. 50% jego negatywnych skutków, we wła-
niejsze planowanie zadań/produkcji; odpowiedni
snym zakładzie. Stawia to pod znakiem zapytania
dobór pracowników; właściwy podział obowiąz-
zarówno dobór, jakość, jak i efektywność podejmo-
ków; zwiększenie liczby zatrudnionych pracowni-
wanych przez nich działań, mających zmniejszyć
ków; ustawiczne szkolenia);
stres pracowników. Z tego punktu widzenia każdy
– zwiększanie umiejętności kadry kierowniczej w za-
wzrost poziomu wiedzy wśród pracodawców należy
kresie zarządzania pracownikami oraz rozwią-
uznać za pożądany. Konieczne wydaje się konty-
zywania konfliktów (odpowiedni dobór osób do
nuowanie działań edukacyjnych wobec tej grupy
stanowisk kierowniczych, szkolenia z metod ne-
odbiorców.
gocjacji i mediacji);

Wykres 75. Rozkład cech pracy wywołujących największy poziom stresu w badanych zakładach (w %)

rywalizacja

odpowiedzialność

uciążliwości

zagrożenia

konflikty

nieprzyjemne warunki pracy

niepewność wynikająca z organizacji pracy

wysiłek fizyczny (w tym kontakty z innymi ludźmi)

pośpiech

psychiczne obciążenie związane ze złożonością pracy

0 5 10 15 20

142
DZIAŁALNOŚĆ PREWENCYJNA (W TYM PROMOCJA OCHRONY PRACY)

– zwiększanie umiejętności pracowników w radze- stwowej Inspekcji Pracy (w 2006 r. okręgowi inspek-
niu sobie z trudnymi kontaktami z innymi ludźmi, torzy pracy przyznali 165 takich dyplomów). Zostali
niepewnością, pośpiechem (treningi asertywnoś- nimi uhonorowani pracodawcy, którzy doprowadzili
ci, radzenia sobie ze stresem, zarządzania cza- do wyraźnej poprawy stanu bezpieczeństwa pracy
sem, relaksacyjne), w swoich zakładach. Wśród wyróżnionych dyplo-
a także mem dominowały firmy: budowlane, motoryzacyjne,
– inwestycje finansowe w poprawę bezpieczeństwa produkcji drewna, handlowe oraz świadczące usługi
pracy, higieny i estetyki stanowisk pracy w zakła- fryzjerskie.
dach.
Zdaniem inspektorów PIP realizujących program
Jak podkreślają nagrodzeni w konkursie pra-
w całym kraju, przeszkodami we wprowadzaniu sku-
codawcy, służy on nie tylko ugruntowaniu wiedzy
tecznych działań antystresowych w zakładach pracy,
z zakresu ochrony pracy, ale także uwiarygodnieniu
poza niewystarczającą wiedzą ogółu pracodawców firmy na konkurencyjnym rynku pracy.
i niedostatkiem środków finansowych (szczególnie
w małych firmach) są:
y koncentracja wielu zakładów pracy na bieżącej
działalności i związany z tym brak jakichkolwiek 4. Kampania informacyjno-promocyjna
analiz oraz planów dot. dalszego rozwoju (brak w rolnictwie indywidualnym
motywacji do podjęcia wysiłku i wprowadzenia
zmian); Realizując przedsięwzięcia służące ochronie pra-
y stosunek niektórych pracodawców (również tych cy w rolnictwie indywidualnym, przeprowadzono wi-
dysponujących środkami finansowymi), do oma- zytacje prawie 9,7 tys. gospodarstw rolnych i miejsc
wianej problematyki – wykazują oni brak zainte- wykonywania prac polowych. Prawie 1,1 tys. wizytacji
resowania działaniami poprawiającymi warunki inspektorzy pracy przeprowadzili wspólnie z inspek-
pracy lub traktują takie przedsięwzięcia jedynie torami KRUS i sołtysami w ramach kolejnej edycji
w kategoriach zbędnego wydatku finansowego konkursu „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne”.
(niedostrzeganie korzyści). Podczas wizytacji gospodarstw i prac polowych,
inspektorzy dokonali przeglądu stanu technicznego
Ze względu na rozmiar problemu oraz odległe
5,2 tys. ciągników, 5 tys. przyczep rolniczych, 2,8 tys.
skutki zdrowotne stresu zawodowego, Państwo-
kombajnów oraz 4,6 tys. innych maszyn używanych
wa Inspekcja Pracy kontynuować będzie program
przy pracach rolniczych, w tym: pras do słomy, ko-
także w 2008 r. Działania prewencyjne skierowane
siarek, maszyn do zbioru roślin okopowych. Wciąż
zostaną do pracodawców z banków, agencji pracy
stwierdza się bardzo wysoki odsetek kombajnów,
tymczasowej oraz szczególnej grupy adresatów –
ciągników i przyczep ciągnikowych niebezpiecznych
pracowników młodocianych. Planowane jest także
w użytkowaniu. Najczęściej stwierdzano nieprawidło-
wydanie specjalnego poradnika dla pracobiorców
wości takie jak:
nt. sposobów rozwiązywania najpowszechniejszych
– niebezpieczny przewóz ludzi w przyczepach, na
problemów związanych z pracą. zaczepach przyczep oraz na błotnikach ciągni-
ków i kombajnów – 1165 przypadków;
– niewłaściwy sprzęg ciągnika z przyczepą – 1033;
3. Program promocyjny „Przestrzeganie – niewłaściwy sprzęg ciągnika z maszyną rolniczą
prawa pracy w małych zakładach” – 454;
– usuwanie zapchania słomą przy włączonym na-
Istota programu polega na przeprowadzeniu pędzie – 110.
przez najmniejsze firmy, z których działalnością wią- Wciąż często lekceważona jest sytuacja braku lub
żą się zagrożenia zawodowe, samokontroli w tym za- niewłaściwej osłony wałka przegubowo-teleskopowe-
kresie oraz podjęciu praktycznych działań eliminują- go (do odbioru mocy ciągnika) – w trakcie wizytacji
cych lub ograniczających te zagrożenia. Pracodawcy 54 % takich wałków nie posiadało osłon, aczkolwiek
korzystają w tym celu z przygotowanych przez PIP na przestrzeni ostatnich kilku lat odnotowano pewną
narzędzi (Lista kontrolna z komentarzem oraz Oce- poprawę sytuacji w tym zakresie. W 2007 r. inspek-
na ryzyka w pięciu krokach), identyfikują występują- torzy PIP uczestniczyli w organizowanych wspól-
ce w zakładzie nieprawidłowości, oceniają ich skalę nie z KRUS pokazach bezpiecznej obsługi ciągni-
oraz określają sposoby i terminy ich likwidacji. Przez ków oraz agregowanych maszyn. Ponadto zorgani-
cały czas realizacji programu pracodawcy korzy- zowano pokazy bezpiecznej obsługi innych maszyn
stają z eksperckiej pomocy inspektorów PIP. i urządzeń używanych w rolnictwie, w tym pił łańcu-
W ciągu 2007 r. udział w programie zadeklarowało chowych i przerzynarek do drewna.
503 pracodawców, a 160 z nich osiągnęło pozytywne Wizytując zabudowania gospodarskie inspekto-
rezultaty uzasadniające przyznanie Dyplomu Pań- rzy pracy najczęściej zwracali uwagę rolników na:

143
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Działania informacyjno-doradcze
2007 r. 2006 r. 2005 r.
Wizytowanie gospodarstw rolników indywidualnych
Liczba wizytacji ogółem 9 679 10 620 10 258
w tym:
wizytacji prac żniwnych, 4 201 5 728 6 094
wizytacji innych prac polowych, 981 860 360
wizytacji gospodarstw (zabudowań) 4 497 4 032 3 804
Liczba osób pracujących podczas wizytacji 9,8 tys. 11,4 tys. 13,8 tys.
Przegląd sprzętu rolniczego i maszyn w zakresie spełniania wymagań bhp
dokonany w czasie wizytowania gospodarstw rolniczych
Odsetek sprzętu rolniczego i maszyn (części maszyn), w którym
stwierdzono uchybienia w zakresie bhp
Ciągniki 47 43 51
Przyczepy 48 47 53
Kombajny zbożowe 65 65 64
Inne maszyny 44 50 52
Wały przegubowo-teleskopowe 54 64 71

– niewłaściwy stan instalacji i urządzeń elektrycznych, Inspektorzy podkreślają, że w przypadku tego


– brak instalacji odgromowej, problemu, ich argumentacja niejednokrotnie napoty-
– brak urządzeń ochronnych (zwłaszcza – podsta- ka na duży opór, wynikający zarówno z tradycyjnego
wowych osłon części ruchomych) w użytkowa- podejścia do pracy rolniczej, w której udział dzieci jest
nych pilarkach i szlifierkach tarczowych, często „naturalny i oczywisty”, jak również z ogólnie niskiego
własnej produkcji, poziomu bezpieczeństwa i kultury pracy.
– zły stan narzędzi ręcznych, w tym również o napę- Z myślą o promocji problematyki ochrony pracy
wśród rolników, Państwowa Inspekcja Pracy uczestni-
dzie elektrycznym,
czy w corocznych imprezach masowych związanych
– brak zabezpieczeń do pracy na wysokości, stoso-
ze środowiskiem wiejskim; organizowane są punkty
wanie niewłaściwych drabin i rusztowań,
informacyjno-doradcze na targach rolnych, pokazy
– brak lub niewłaściwe zabezpieczenie otworów
maszyn, wystawy, dni otwarte. Wśród wielu imprez
w stropach, dołach i zbiornikach, rolniczych, w których biorą udział przedstawiciele PIP
– składowanie zboża i innych produktów na stry- wymienić można np. dożynki, lokalne targi rolnicze
chach budynków bez uwzględnienia wytrzymało- czy Międzynarodowe Targi Rolnicze „POLAGRA”.
ści konstrukcyjnej stropów, W sumie w roku sprawozdawczym 152 stoiska PIP
– niestosowanie środków ochrony osobistej, także poświęcone problematyce ochrony pracy w gospo-
podczas prac ze środkami ochrony roślin. darstwie rolnym odwiedziło prawie 53 tys. osób.

W ramach działań o charakterze edukacyjnym


Realizując zadania informacyjno-doradcze in- zorganizowano szereg szkoleń i spotkań ze spo-
spektorzy PIP szczególną uwagę poświęcają łecznością wiejską, na których omawiano najczęś-
udziałowi dzieci w pracach rolniczych. W 2007 r. ciej występujące podczas pracy rolniczej zagroże-
stwierdzili powierzanie dzieciom wykonywania róż- nia oraz popularyzowano praktyczne rozwiązania
norodnych prac w 15% wizytowanych gospodarstw. zwiększające bezpieczeństwo pracy. Działania te
Najbardziej niepokojące były przypadki wykony- często uzupełniane były o zabawy i konkursy – tak,
wania przez dzieci prac im wzbronionych, w tym by zachęcić jak największą liczbę rolników i ich ro-
m.in. kierowanie sprzętem i maszynami rolniczymi, dzin do zapoznania się z ważnymi dla ochrony pracy
przemieszczanie ciężarów o masie przekraczającej zagadnieniami.
dopuszczalne wartości, prace przy preparatach Szkolenia dla rolników obejmowały najczęściej
ochrony roślin (407 przypadków) lub przebywa- takie zagadnienia jak: stosowanie środków ochrony
nie w strefach bezpośredniego zagrożenia – w po- osobistej podczas prowadzenia prac z użyciem środ-
ków ochrony roślin; właściwe zachowania w trakcie
bliżu pracujących ciągników, kombajnów, innych
prowadzenia prac transportowych; bezpieczeństwo
maszyn (646).
dzieci w gospodarstwach rolnych, szczególnie pod-

144
DZIAŁALNOŚĆ PREWENCYJNA (W TYM PROMOCJA OCHRONY PRACY)

czas pomagania w gospodarstwie. Omawiano rów- W 2007 r., dzięki zaangażowaniu sołtysów oraz roz-
nież kwestie związane z zabezpieczaniem i usu- szerzeniu współpracy z partnerami społecznymi na
waniem azbestu z gospodarstw oraz przeciwdzia- poziomie regionalnym w ramach Powiatowych Komi-
łaniem chorobom zawodowym, a w szczególności sji ds. BHP w Rolnictwie, możliwe było zgromadze-
dolegliwościom mięśniowo-szkieletowym, które nie znacznie większej liczby chętnych rolników do
w środowisku rolniczym są niemal powszechne. uczestniczenia w szkoleniach.

Działania edukacyjne i promocyjne


lata
2007 2006 2005
Szkolenia bhp dla rolników 454 404 449
– uczestnicy szkoleń 14,5 tys. 11,4 tys. 13,8 tys.
Szkolenia u rolników prowadzących praktyczną 43 34 30
naukę zawodu
– uczestnicy szkoleń 943 757 318
Wykłady w szkołach o profilu rolniczym 272 232 290
– uczestnicy wykładów 10,3 tys. 8,4 tys. 9,4 tys.
Prelekcje wśród dzieci szkół podstawowych i gimnazjów 1103 1001 988
– uczniowie – słuchacze prelekcji 40 tys. 46,5 tys. 45,3 tys.
Konkursy o tematyce bhp dla rolników 104 95 118
– uczestnicy 4,4 tys. 4,3 tys. 5,2 tys.
Olimpiady i konkursy nt. wiedzy o bhp wśród młodzieży 289 213 214
i dzieci wiejskich
– uczestnicy 32,5 tys. 28,6 tys. 23,5 tys.
Konkursy plastyczne dla dzieci wiejskich 183 142 138
– uczestnicy 16,8 tys. 19,8 tys. 20,4 tys.
Punkty informacyjno-doradcze na masowych imprezach 152 228 332
rolniczych (np. targi)
– zwiedzający punkty na imprezach masowych 53 tys. 121 tys. 120 tys.

Corocznie z bardzo dobrym odbiorem spotyka- Nieobozowej Akcji Letniej. W roku 2007, w trakcie 114
ją się wykłady dla uczniów szkół rolniczych oraz spotkań, przeprowadzono pogadanki i prelekcje na
pogadanki dla dzieci ze szkół wiejskich. Są to działa- tematy związane z bezpieczeństwem na wsi, połą-
nia długofalowe, skutkujące efektami w przyszłości. czone z zaprezentowaniem wykazu prac, których nie
W 2007 roku przeprowadzono wykłady dla 10,3 tys. mogą wykonywać dzieci i projekcją filmów o powyż-
młodych ludzi ze szkół o profilu rolniczym. szej problematyce.
Ponadto z pomocą nauczycieli szkół podstawo- Państwowa Inspekcja Pracy propaguje idee bez-
wych i gimnazjów, którzy z pełnym zrozumieniem piecznej pracy (a także bezpiecznej zabawy dzieci
rangi problematyki bhp na wsi wspierają działania na wsi) również poprzez wydawanie broszur i ulotek,
przedstawicieli PIP, przeprowadzono pogadanki dla które są przekazywane przez inspektorów podczas
wizytacji, szkoleń, spotkań; rozwieszane w urzędach
ponad 40 tys. dzieci.
gmin i parafiach wiejskich. Materiały informacyjne
W myśl zasady „przez zabawę do wiedzy”, PIP
i szkoleniowe przesyłane są także do redakcji gazet,
zorganizowała w 2007 r. 472 konkursy (konkursy wie-
celem jeszcze szerszego rozpropagowania. Z uwagi
dzy i konkursy plastyczne) dla prawie 50 tys. dzieci
na niewielkie w stosunku do potrzeb środki finanso-
i młodzieży wiejskiej. Konkursy tego typu mają na celu
we, które Inspekcja Pracy może przeznaczyć na po-
uświadomienie młodemu pokoleniu zagrożeń zwią-
pularyzację problematyki bhp w środowisku wiejskim,
zanych z pracami w gospodarstwie; często poprze- nakład wydawanych broszur i ulotek nie pokrywa
dzane są pogadankami na tematy bhp, uwrażliwiają zapotrzebowania na te materiały i dlatego niezwykle
dzieci na błędy popełniane w tej sferze przez ich rodzi- istotna jest współpraca okręgowych inspektoratów
ców, a tym samym przekładają się na oddziaływanie pracy z regionalnymi mediami.
na poziomie rodzic-dziecko, co może niejednokrotnie W roku sprawozdawczym ukazało się 207 publi-
uchronić oboje przed nieszczęśliwym wypadkiem. kacji prasowych dot. bezpieczeństwa i higieny pracy
Jak co roku, bardzo owocnie układała się współ- w rolnictwie indywidualnym. Stacje radiowe nadały
praca z ZHP dot. działalności profilaktyczno-prewen- 163 audycje poświęcone szerzeniu zasad bezpiecz-
cyjnej wśród dzieci wiejskich przebywających na nej pracy w trakcie prac polno-gospodarczych,
koloniach i półkoloniach organizowanych w ramach a telewizyjne – ponad 50.

145
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Ilustracja 2. Apel Głównego Inspektora Pracy W celu eliminowania poważnych zaniedbań i nie-
prawidłowości występujących podczas pracy rolni-
czej, konieczne więc jest:
y inicjowanie nowych przedsięwzięć prewencyj-
nych z pomocą liderów społeczności wiejskiej
i we współpracy z partnerami reprezentowanymi
w Wojewódzkich i Powiatowych Komisjach ds.
BHP w Rolnictwie;
y dalsze uatrakcyjnienie programów szkoleniowych
adresowanych do rolników;
y rozwijanie współpracy z Kuratorium Oświaty w ce-
lu nadania właściwej rangi przedsięwzięciom pro-
mocyjnym realizowanym na poziomie szkół szcze-
bla podstawowego i średniego;
y zwiększenie obecności zagadnień ochrony pra-
cy w rolnictwie na kierunkowych uczelniach wyż-
szych, poprzez organizowanie wykładów, a także
konkursu na pracę magisterską związaną z tema-
tyką bhp i wypadkowością na wsi;
y przygotowanie materiałów audiowizualnych w ce-
lu emisji w telewizjach regionalnych i telewizji
ogólnopolskiej (dotarcie do jeszcze większej gru-
py odbiorców);
y zwiększenie nakładu wydawnictw PIP oraz uatrak-
cyjnianie ich treści;
y opracowanie sposobu monitorowania wypadków
dzieci przy pracach rolniczych, poprzez współ-
działanie z policją, prokuraturą i innymi instytucja-
mi posiadającymi informacje w tym zakresie.

Działalność prewencyjna Państwowej Inspekcji


Pracy adresowana do rolników indywidualnych jest 5. Program edukacyjny
wciąż doskonalona i urozmaicana. Jednak trzeba „Kultura bezpieczeństwa”
podkreślić, że – bez regulacji prawnych umożliwiają-
cych egzekwowanie bezpiecznej i higienicznej pra- Państwowa Inspekcja Pracy, korzystając z doś-
cy – polega ona wyłącznie na prowadzeniu przed- wiadczeń kampanii „Młodzi pracownicy – bezpieczny
sięwzięć ukierunkowanych na wskazywanie błędów start” prowadzonej w 2006 roku, podjęła w 2007 ro-
i uchybień oraz kształtowaniu świadomości zagrożeń ku kolejną edycję programu edukacyjnego „Kultu-
i potrzebie zapobiegania nim. Ze względu na ogra- ra bezpieczeństwa” dla uczniów szkół ponadgim-
niczenia kadrowe, inspektorzy pracy bardzo rzadko nazjalnych.
dokonują rewizytacji gospodarstw w celu stwierdze- Nauczyciele chętni do wzięcia udziału w pro-
nia stopnia poprawy stanu bhp, odwiedzając wciąż wadzeniu programu edukacyjnego rekrutowani byli
nowych rolników i ich gospodarstwa, gdzie napoty-
przez okręgowe inspektoraty pracy. Podczas 21
kają się corocznie na te same problemy. Tymcza-
szkoleń, które odbyły się we wrześniu i październiku
sem z bezpośrednich kontaktów z przedstawicielami
2007 roku, 597 uczestników zostało zapoznanych
zagranicznych inspekcji pracy wynika, że posiadają
ze szczegółowymi założeniami programu i otrzy-
one niezbędne narzędzia prawne do reagowania na
mało materiały pomocnicze do prowadzenia lekcji
nieprawidłowości i wymuszania poprawy stanu bhp.
z młodzieżą. W toku realizacji programu nauczyciele
mogli skorzystać z dodatkowego wsparcia ze strony
Mimo licznych działań prewencyjnych PIP wciąż inspekcji pracy, na przykład w postaci wizyty inspek-
wypadkowość przy pracy rolniczej należy do najwyż- tora pracy na lekcji.
szych wśród sektorów gospodarki narodowej. Od Na potrzeby programu zakupionych zostało
2004 r. opinia publiczna jest pozbawiona informacji 1000 kompletów materiałów edukacyjnych opra-
statystycznej o liczbie wypadków przy pracy rolniczej, cowanych przez zespół ekspertów Centralnego
w tym także śmiertelnych, którym ulegają corocznie Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytu-
dzieci wiejskie do lat 15. Jedynym źródłem informacji tu Badawczego. Komplet materiałów potrzebnych
na ten temat są media – poruszone wiekiem ofiar do przygotowania zajęć składał się z podręcznika
i drastycznością okoliczności tych zdarzeń. oraz płyty CD. Znalazły się w nim konspekty lekcji

146
DZIAŁALNOŚĆ PREWENCYJNA (W TYM PROMOCJA OCHRONY PRACY)

i przykładowe testy dla uczniów, a także przystępne Odbyły się również szkolenia dla organizacji pra-
omówienia przepisów i przykłady dobrych praktyk. codawców. W 152 spotkaniach udział wzięło 5061
Dodatkowo, na potrzeby kursu, wznowiona została przedstawicieli pracodawców (w roku poprzednim
w nakładzie 15 tys. egzemplarzy publikacja własna odbyło się 107 spotkań dla 3053 uczestników).
Państwowej Inspekcji Pracy: „Prawo pracy – porad- We współpracy z instytucjami samorządowymi
nik dla podejmujących pierwszą pracę”, będąca i terytorialnymi strukturami administracji rządowej
uzupełnieniem materiałów przygotowanych przez zorganizowano szkolenia m.in. dla pracowników
CIOP-PIB. administracji, studentów, pracowników służb bhp.
Ponadto do 600 osób, które aktywnie zaanga- W 121 spotkaniach udział wzięło 4617 osób.
żowały się w realizację programu edukacyjnego Podczas szkoleń szczególnie dużo uwagi po-
„Kultura bezpieczeństwa” w roku szkolnym 2006/ święcono zmianom, które wprowadziła nowa usta-
2007, Państwowa Inspekcja wystosowała propozy- wa o Państwowej Inspekcji Pracy – z 13.04.2007 r.
cję kontynuacji współpracy przy przygotowywaniu Ponadto z informacji uzyskanych z okręgów wynika,
i przeprowadzaniu zajęć z młodzieżą. Nauczycielom iż znacznie wzrosło zapotrzebowanie na szkolenia
przekazano przygotowany przez CIOP-PIB materiał dotyczące uprawnień zakładowych organizacji związ-
multimedialny zawierający zaktualizowane materiały kowych wynikających z Kodeksu pracy. Niezmiennie
do prowadzenia zajęć oraz pakiet kilkudziesięciu dużym zainteresowaniem cieszyły się szkolenia doty-
filmów o tematyce bhp. czące czasu pracy (w związku z nowelizacją ustawy
Przygotowany przez PIP program edukacyjny o ZOZ wzrosła liczba szkoleń dla OZZPiP i OZZL
(którym w 2007 r. objęto ok. 33 tys. uczniów szkół dotyczących zmian w czasie pracy), wynagrodzeń,
ponadgimnazjalnych) został bardzo dobrze oce- minimalnych wymagań dot. użytkowania maszyn.
niony przez środowisko nauczycielskie. Aż 88% W nawiązaniu do kampanii promocyjnych realizowa-
ankietowanych nauczycieli zadeklarowało chęć po- no przedsięwzięcia edukacyjne w zakresie przeciw-
nownego przystąpienia do programu w kolejnych la- działania skutkom stresu w miejscu pracy, zapobiega-
tach. Wysoko (8,5 pkt. na maksymalnych 10) ocenio- nia dolegliwościom układu mięśniowo-szkieletowgo
na została ekspercka pomoc inspektorów pracy przy u pracowników handlu i służby zdrowia. Podczas szko-
przygotowywaniu i prowadzeniu zajęć z młodzieżą. leń wykorzystano pomoce dydaktyczne zapewnione
przez PIP, np. materiały multimedialne, wydawnictwa
(poradniki, broszury, ulotki).
6. Popularyzacja zagadnień ochrony Równie ważne w działaniach promocyjnych były
pracy spotkania i narady informacyjno-szkoleniowe z part-
nerami inspekcji; organizowano je na szczeblu okrę-
A. Prowadzenie szkoleń dla partnerów gowych inspektoratów pracy (w 2007 r. łącznie 652,
społecznych 2006 r. – 629). Kierownictwa OIP oraz inspektorzy
pracy odbyli 154 spotkania i narady z reprezentan-
Wzorem lat poprzednich – także w roku 2007
tami regionalnych struktur związkowych, 97 spotkań
działalność edukacyjna adresowana do związków
z członkami organizacji pracodawców oraz 401 spo-
zawodowych oraz partnerów społecznych realizo-
tkań z przedstawicielami lokalnych instytucji sa-
wana była na szczeblu centralnym i regionalnym. Na
morządowych, administracyjnych i organizacji spo-
szczeblu centralnym odbyły się 4 szkolenia dla 142
łecznych. Należy zwrócić uwagę na wzrost liczby
społecznych inspektorów pracy i działaczy związko-
spotkań z przedstawicielami instytucji samorządo-
wych, zrzeszonych w NSZZ „Solidarność”, OPZZ,
wych (2006 r. – 313 spotkań). Związane to było głów-
Forum Związków Zawodowych oraz w ZZ Budowlani
nie z potrzebą uzyskania wiadomości nt. nowych
oraz 12 spotkań dla przedstawicieli organizacji praco-
uprawnień inspekcji w związku z wejściem w życie
dawców, tj. PKPP Lewiatan, Konfederacji Pracodaw-
nowej ustawy, jak i z popularyzacją programów pre-
ców Polskich.
wencyjnych PIP, tj. kampanii informacyjno-kontrolnej
Na szczeblu regionalnym zorganizowano 431
dotyczącej przeciwdziałania dolegliwościom układu
spotkań dla 12 406 działaczy związkowych, w tym
mięśniowo-szkieletowego, związanych z nią dobrych
dla ok. 5470 społecznych inspektorów pracy (w ro-
praktyk podczas prac transportowych oraz kampanii
ku 2006 odpowiednio – 230 spotkań dla 8444 uczest-
poświęconej przeciwdziałaniu skutkom stresu w miej-
ników). Okręgowe inspektoraty pracy zorganizo-
scu pracy.
wały szkolenia dla wszystkich wnioskujących o to
organizacji związkowych. Najwięcej szkoleń od-
B. Doradztwo dla partnerów społecznych
byli związkowcy zrzeszeni w NSZZ „Solidarność”,
OPZZ (m.in. Związek Zawodowy Górników, Związek Partnerzy społeczni Państwowej Inspekcji Pracy
Nauczycielstwa Polskiego, Federacja Związków Za- korzystają z poradnictwa dotyczącego zarówno
wodowych Pracowników Ochrony Zdrowia i Pomocy prawnych, jak i technicznych zagadnień ochrony pra-
Społecznej), Forum Związków Zawodowych (m.in. ZZ cy. W 2007 roku związkom zawodowym udzielono
Inżynierów i Techników, NSZZ Pracowników Policji). 26 050 porad, w tym 18 986 (73%) porad prawnych

147
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

oraz 4303 (ok.18%) porad technicznych. Z kolei licz- Najczęściej zapytania dotyczyły: stosunku pracy,
ba porad udzielanych pracodawcom i organiza- wynagrodzeń i przepisów o czasie pracy, a także
cjom pracodawców wyniosła 291 647. urlopów. Porady związane z technicznymi aspektami
Porady udzielane były podczas kontroli zakładów bezpieczeństwa pracy dotyczyły między innymi: wy-
pracy, podczas dyżurów w siedzibach OIP, a także padków przy pracy, wyposażenia stanowisk pracy
w trakcie dyżurów inspektorów w siedzibach po- oraz maszyn i urządzeń w odpowiednie zabezpie-
nadzakładowych struktur związkowych i organizacji czenia, wydawania napojów i posiłków wzmacnia-
pracodawców. Porad udzielano w siedzibach Zarzą- jących i regeneracyjnych oraz zapewnienia odzieży
dów Regionów NSZZ „Solidarność”, Rad Wojewódz- roboczej.
kich OPZZ i FZZ, regionalnych siedzibach Związ-
ków Pracodawców i Przedsiębiorców, Regionalnych C. Prowadzenie konkursów
Izbach Rzemieślniczych, Izbach Przemysłowo-Han- Celem organizacji konkursów jest popularyzowa-
dlowych, Akademiach Przedsiębiorczości. Zaintere- nie wiedzy – na temat bezpieczeństwa i prawa pra-
sowaniem cieszyły się także punkty konsultacyjne cy, a także wskazywanie prawidłowych i najlepszych
inspekcji organizowane podczas targów, wystaw, wzorców w sferze ochrony pracy. Są one tradycyjną
imprez promocyjno-edukacyjnych czy też imprez formą działalności prewencyjnej Państwowej Inspek-
będących elementami kampanii informacyjnych. cji Pracy.

Ilustracja 3. Laureaci konkursu „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej”

Organizację każdego konkursu poprzedzają dzia- Liczba uczestników konkursów w porównaniu


łania promocyjne. Informacje o konkursach zamiesz- z 2006 r. wyraźnie się zwiększyła. Dla przykładu:
czane są na stronach internetowych, wysyłane pocztą w OIP Bydgoszcz do konkursu „Zdobądź dyplom
elektroniczną, przekazywane w formie pism i broszur. PIP” odnotowano w 2006 roku tylko 2 zgłoszenia;
Informacje o konkursach nagłaśniane są również w 2007 roku zgłosiło się 30 uczestników.
w prasie, przez radio i telewizję. Zaznaczyć jednak W pierwszym kwartale 2007 r. zakończony został
należy, że wielu uczestników konkursów pozyskują, „Konkurs wiedzy o zasadach bhp dla młodzieży
dzięki posiadanemu rozeznaniu, sami inspektorzy z zakładów rzemieślniczych” organizowany wspól-
pracy. nie ze Związkiem Rzemiosła Polskiego oraz Mini-

148
DZIAŁALNOŚĆ PREWENCYJNA (W TYM PROMOCJA OCHRONY PRACY)

sterstwem Edukacji Narodowej, kierowany do młodo- W konkursie „Bezpieczna Piekarnia” wzięło


cianych pracowników rzemiosła, którzy mają okazję udział 16 firm piekarskich. Finał konkursu miał miejsce
sprawdzić swoją wiedzę dot. przepisów prawa pracy podczas Międzynarodowych Targów Chleba w Ja-
i bezpiecznych zachowań w opracowanym przez in- worze.
spektorów pracy teście. W 2007 roku do rywalizacji Przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy zasia-
przystąpiło kilkuset uczniów. Finał konkursu zorgani- dali w Komisji konkursu „Lodołamacze 2007”. Idea
zowano w Warszawie, w siedzibie Związku Rzemiosła konkursu oparta jest na promowaniu przedsiębior-
Polskiego. Reprezentowane były 23 izby rzemieślni- ców i osób prywatnych wybitnie angażujących się
cze zrzeszone w ZRP. w rozwiązywanie problemów osób niepełnospraw-
nych, tworzenie dla nich nowych i coraz lepszej ja-
Konkurs „Pracodawca – organizator pracy bez- kości miejsc pracy, a także dostrzegających sens
piecznej” służy wskazaniu najlepszych polskich i konieczność ich aktywizacji zawodowej.
przedsiębiorstw, które mogą być stawiane za przy- Ogólnopolski konkurs dla dziennikarzy o Na-
kład do naśladowania w kwestiach bezpieczeństwa grodę Głównego Inspektora Pracy ma na celu
i ochrony zdrowia pracowników. Przedsiębiorstwa te popularyzowanie problematyki prawa i bezpieczeń-
ponoszą duże nakłady na poprawę warunków pra- stwa pracy oraz inspirowanie mediów do podejmo-
cy; wyróżniają się w trosce o ograniczanie zagrożeń, wania tych zagadnień. Komisja konkursowa wyła-
wdrażając systemy zarządzania bezpieczeństwem, nia spośród autorów publikacji prasowych, audy-
angażując się w promocję dobrych praktyk, konse- cji radiowych i telewizyjnych – dziennikarzy najbar-
kwentnie współdziałając z pracownikami na rzecz dziej zaangażowanych w upowszechnianie tematyki
podnoszenia standardów ochrony pracy. ochrony pracy. W 2007 r. nagrodami uhonorowanych
zostało 23 dziennikarzy, reprezentujących zarówno
W 2007 roku chęć uczestnictwa w konkursie centralne, jak i lokalne media. Nagrody wręczono
wyraziło 284 pracodawców. Do centralnego etapu 14 grudnia w siedzibie Głównego Inspektoratu Pracy
konkursu okręgowi inspektorzy pracy wytypowali 38 w Warszawie.
firm. Spośród nich eksperci z Państwowej Inspekcji W konkursie „Bezpieczne Gospodarstwo Rol-
Pracy oraz przedstawiciele organizacji pracodaw- ne” wzięło w roku sprawozdawczym udział 88 przed-
ców, takich jak Business Centre Club, Konfederacja siębiorstw rolnych zatrudniających łącznie 4,7 tys.
Pracodawców Polskich, Polska Konfederacja Praco- osób. Celem konkursu jest promocja zasad ochro-
dawców Prywatnych „Lewiatan” i Związek Rzemiosła ny zdrowia i życia przy organizacji pracy w gospo-
Polskiego wybrali te najlepsze. 28 listopada w Mu- darstwach rolnych. Rozwiązanie konkursu nastąpiło
zeum Kolekcji im. Jana Pawła II na uroczystej Gali w czasie targów Polagra PREMIERY 2008 – na Mię-
10. pracodawców uhonorowanych zostało statuetką dzynarodowych Targach Poznańskich.
MECUM TUTISSIMUS IBIS, zaś 28. laureatów otrzy-
mało wyróżnienia. Laureaci konkursu wpisani zostali D. Udział w targach, wystawach i innych imprezach
na Złotą Listę Pracodawców.
Do największych targów, w których brali udział
Konkurs „Bezpieczna Budowa” ma na celu upow-
przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy należały
szechnianie bezpiecznych i higienicznych warunków
m.in. Międzynarodowe Targi Budownictwa BUDMA,
pracy na placach budów, a także promowanie wyko-
Innowacje–Technologie–Maszyny Polska 2007 w Poz-
nawców robót budowlanych zapewniających bezpie-
naniu, Targi budownictwa TARBUD we Wrocławiu oraz
czne stanowiska pracy. Działania te przyczyniają się
do poprawy ogólnego poziomu warunków pracy w bu- Targi budownictwa i instalacji „GRYF-BUD’’ w Byd-
downictwie w skali kraju. Rozstrzygnięcie konkursu goszczy. W trakcie Targów inspektorzy pracy udzielali
nastąpiło w grudniu 2007 r. W skład komisji przyznają- porad prawnych i technicznych wszystkim zaintere-
cej nagrody weszli przedstawiciele Związku Zawo- sowanym uczestnikom; rozdawano materiały informa-
dowego Budowlani, Sekcji Budownictwa NSZZ „So- cyjne (ulotki, broszurki, poradniki) promujące działa-
lidarność” oraz Komisji GIP ds. bezpieczeństwa pracy nia prewencyjno-promocyjne naszego urzędu. Ogółem
w budownictwie. Przy organizacji konkursu współpra- zorganizowano – w czasie różnego rodzaju wystaw,
cowano z Polską Izbą Gospodarczą Rusztowań oraz targów i imprez – ponad 120 stoisk informacyjnych
Regionalnymi Izbami Inżynierów Budownictwa. PIP. Podczas Targów ITM Polska zorganizowana zo-
Oczekiwanym rezultatem konkursu o tytuł „Naj- stała pierwsza edycja Salonu Bezpieczeństwo Pracy
aktywniejszego zakładowego społecznego inspe- w Przemyśle. Przez trzy targowe dni reprezentanci
ktora pracy” – jest systematyczna poprawa stanu Głównego Inspektoratu Pracy oraz Urzędu Dozoru
bhp w zakładach i promowanie zaangażowania spo- Technicznego prowadzili prelekcje dotyczące obo-
łecznych inspektorów pracy, których misją jest wspie- wiązków pracodawców, importerów i dystrybutorów
ranie zawodowych kadr inspektorskich w egzekwo- wprowadzających na rynek nowe maszyny, w świetle
waniu przestrzegania prawa pracy. Rozstrzygnięcie polskich i europejskich przepisów i dyrektyw z zakre-
konkursu nastąpiło we wrześniu 2007 r. su ochrony pracy.

149
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

cy, które przekazują wydawnictwa zainteresowanym,


Targi i wystawy związane z problematyką ochro- w szczególności podczas udzielania porad praw-
ny pracy służą kształtowaniu kultury pracy, wyrażają- nych, przy okazji prowadzonych kontroli, akcji pro-
cej się w odpowiedzialności za ludzkie zdrowie i życie, mocyjnych oraz wizytacji w gospodarstwach rolnych.
w tworzeniu bezpiecznych warunków pracy do- Część nakładów przekazana została bezpośrednio
stosowanych do wymagań gospodarki rynkowej partnerom społecznym. Inspektorzy zajmujący się dzia-
i międzynarodowych standardów. łalnością promocyjną i prewencyjną szczególnie dba-
ją o to, aby maksymalnie zracjonalizować dystry-
E. Działalność wydawnicza bucję wydawnictw – by trafiały do osób najbardziej
zainteresowanych.
Państwowa Inspekcja Pracy publikuje wydaw- Ponadto kontynuowano wydawanie, założonego
nictwa skierowane zarówno do pracowników, pra- w 1929 roku, miesięcznika „Inspektor Pracy” oraz
codawców, kadry zarządzającej, jak i do partnerów wychodzących raz na kwartał „Zeszytów Prawnych”
społecznych oraz rolników. (obydwie publikacje adresowane są przede wszyst-
kim do kadry inspektorskiej).
Wykres 76. Liczba egzemplarzy wydawnictw
opublikowanych w ciągu ostatnich pięciu lat
(w tys.) F. Prowadzenie strony internetowej

313
Od 1999 roku dostępna jest strona www.pip.gov.pl
(również w wersji angielskiej). Znaleźć na niej moż-
2007 na m.in. bieżące informacje o działalności urzędu,
w tym informacje o konkursach i programach prewen-
337
cyjnych, pełny tekst wydawnictw PIP, odpowiedzi na
najczęściej powtarzające się pytania kierowane do
2006 inspekcji.

435 100 (środki UE) Pod koniec 2007 roku polska wersja strony za-
wierała 1,1 tys. podstron i ponad 400 plików do po-
2005
brania w formacie pdf. Największym zainteresowa-
niem internautów cieszyły się, podobnie jak w latach
190 ubiegłych, elektroniczne wersje wydawnictw: „Prawo
pracy. Poradnik dla pracodawcy”, „Bezpieczeństwo
2004
i higiena pracy. Poradnik dla pracodawcy”, „Ko-
deks pracy” oraz informacje o bezpłatnych pora-
100 dach prawnych udzielanych przez PIP. W 2007 roku
odnotowano 1,6 mln wejść na ww. stronę, co ozna-
2003 cza stałą tendencję wzrostową w tym zakresie.

0 100 200 300 400 500 600 Oprócz strony głównej, dostępne są także strony
okręgowych inspektoratów pracy. Średnio odnoto-
W 2007 roku wydano 39 pozycji – ulotek, broszur, wujemy rocznie kilkadziesiąt tysięcy wejść na każdą
plakatów – w łącznym nakładzie 313,4 tys. egzem- z nich. Internauci poszukują aktualnych informacji
plarzy. Pod względem ilości tytułów jest to wynik o działalności PIP w danym regionie. Państwowa In-
rekordowy, a pod względem nakładu bardzo zbli- spekcja Pracy prowadzi również podstronę Biuletynu
żony do roku poprzedniego. Na szczególną uwagę Informacji Publicznej, która zawiera treści wynikają-
zasługuje zestaw dziewięciu publikacji dotyczących ce z ustawy o dostępie do informacji publicznej (np.
bezpiecznego użytkowania maszyn, przy obsłudze informacje o przetargach).
których najczęściej dochodzi do wypadków przy
pracy. Wśród licznych wydawnictw podejmujących
problemy bhp na wsi warto zwrócić uwagę na opu- 7. Przedsięwzięcia wspomagające
blikowaną po raz pierwszy listę kontrolną pomaga- działalność kontrolną
jącą rolnikowi samodzielnie sprawdzić stan bezpie-
czeństwa gospodarstwa rolnego jako miejsca pracy. W 2007 r. uruchomiono program działań o cha-
Wszystkie wydawnictwa umieszczono w pełnej wer- rakterze prewencyjnym wspomagających kontrole
sji na stronie internetowej PIP, jako pliki do pobrania. w kluczowych obszarach ochrony pracy (program
Publikacje PIP rozpowszechniane są nieodpłatnie. ten obejmował zarówno określone branże, jak rów-
Dystrybucją zajmują się okręgowe inspektoraty pra- nież zagadnienia tematyczne).

150
DZIAŁALNOŚĆ PREWENCYJNA (W TYM PROMOCJA OCHRONY PRACY)

Ilustracja 4. Strona internetowa PIP

Działania ukierunkowane były na poprawę sta- Wśród przedsięwzięć o charakterze prewencyj-


nu wiedzy w zakresie prawnej ochrony pracy oraz nym służących wspomaganiu kontroli w obszarach
przepisów bhp, a także uświadomienie pracodaw- charakteryzujących się najwyższymi wskaźnikami wy-
com korzyści płynących z trwałej poprawy poziomu padkowości (budownictwo, zakłady rolne, obsługa
warunków pracy i przestrzegania uprawnień pracow- maszyn i urządzeń) należy wymienić m.in.:
niczych. yAkcję informacyjno-promocyjną skierowaną do 247
y
W realizację programu zaangażowani zostali pracodawców i przedsiębiorców budowlanych
partnerzy społeczni oraz wiele lokalnych organiza- na terenie woj. świętokrzyskiego, w ramach któ-
cji i instytucji, które w ramach swoich statutowych rej adresaci – oprócz szczegółowych informacji
kompetencji udzieliły inspektorom pracy wszechstron- o skutkach nieprzestrzegania podstawowych
nej pomocy w zakresie przygotowania i przeprowa- zasad dot. organizacji stanowisk pracy i przygo-
dzenia poszczególnych przedsięwzięć. Podstawowe towania zatrudnionych osób do pracy na ruszto-
formy realizacji programu to: udzielanie pracodaw- waniach – otrzymywali broszury „Sprzęt roboczy
com i osobom kierującym pracownikami porad praw- – minimalne wymagania” oraz listy kontrolne do
nych i technicznych, spotkania informacyjne, szkole- oceny użytkowanego sprzętu w celu dostoso-
nia, seminaria. Bardzo ważną formą realizacji celów wania go do obowiązujących przepisów bhp.
programu była promocja zagadnień ochrony pracy Uczestniczące w programie firmy, które wykazały
przez przedstawicieli PIP uczestniczących w targach, rzeczywiste zainteresowanie poprawą bezpie-
wystawach, konkursach i konferencjach prasowych. czeństwa i warunków pracy zostały uhonorowane
Znaczna część działań prowadzonych przez pracow- dyplomami PIP. Przykłady najlepszych praktyk
ników okręgowych inspektoratów pracy była nagła- zastosowanych przez wyróżnione zakłady pro-
śniana przez lokalne media. mowane są w ramach dalszych przedsięwzięć

151
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

prewencyjnych realizowanych przez Okręgowy Państwowych w Poznaniu spotkania szkolenio-


Inspektorat Pracy w Kielcach. wego (z udziałem 26 podmiotów, które były kon-
ySzkolenia i seminaria zorganizowane dla 91 pra-
y trolowane przez PIP w 2007 r. w zakresie przestrze-
codawców z woj. podkarpackiego we współpracy gania przepisów bhp), czy też współorganizacji
z jednostkami samorządu terytorialnego oraz Izbą Turnieju Zakładów Usług Leśnych woj. podlaskie-
Rzemieślniczą w Rzeszowie – w zakresie proble- go o „Srebrną siekierę” (z udziałem 60 przedstawi-
matyki dostosowania użytkowanych maszyn do cieli pracodawców lub podmiotów prowadzących
wymagań bhp. Program szkoleń przygotowany działalność związaną z gospodarką leśną).
przez inspektorów Okręgowego Inspektoratu Pra- yCykliczne działania informacyjno-promocyjne rea-
y
cy w Rzeszowie zakładał przede wszystkim zdo- lizowane przy pomocy mediów i adresowane do
bycie umiejętności oceny ryzyka zawodowego na pracodawców, pracowników, osób podejmują-
stanowiskach pracy związanych z obsługą ma- cych pierwszą pracę. Należy tu wymienić m.in.:
szyn i urządzeń technicznych. Wszyscy zaintere- – informacje i wywiady udzielane przez inspekto-
sowani pracodawcy otrzymali zestaw materiałów rów PIP nt. prawnej ochrony pracy oraz metod
informacyjnych PIP oraz pomoc w formie porad eliminowania (ograniczania) ryzyka zawodo-
dot. praktycznych sposobów wdrażania określo- wego na najbardziej niebezpiecznych stano-
nych rozwiązań techniczno-organizacyjnych. wiskach pracy – w TVP 3 w Szczecinie (18
yWizytacje 43 wielkotowarowych zakładów rol-
y wywiadów) oraz Polskiego Radia w Szczecinie
nych, w tym głównie z województw: opolskiego, (14 wywiadów),
warmińsko-mazurskiego i wielkopolskiego, prze- – dwukrotną akcję informacyjną w zakresie prze-
prowadzone przez inspektorów pracy w ramach pisów prawa pracy, przeprowadzoną wspólnie
konkursu „Bezpieczne gospodarstwo rolne” orga- z ZUS O/Lublin, Urzędem Miejskim w Lublinie
nizowanego wspólnie m.in. z Agencją Nieru- oraz Izbą Skarbową w Lublinie dla pracodaw-
chomości Rolnych. Laureaci konkursu odebrali ców o krótkim stażu i osób zamierzających
nagrody podczas uroczystości odbywającej się założyć własną firmę. Przedsięwzięcie było
w ramach Targów Rolniczych Polagra w Pozna- relacjonowane przez Radio Lublin,
niu. – udział inspektorów pracy z Oddziału PIP w Ka-
yDziałania informacyjno-promocyjne adresowane
y liszu w cyklicznych audycjach Radia Diecezji
do pracodawców świadczących usługi związane Kaliskiej „Rodzina” poświęconych eliminowa-
z pozyskiwaniem drewna, w szczególności Zakła- niu zagrożeń powodujących wypadki przy
dów Usług Leśnych. Polegały one m.in. na przepro- pracy, choroby zawodowe i inne schorzenia
wadzeniu wspólnie z Dyrekcją Regionalną Lasów związane z pracą.

152
VIII.
WSPÓŁDZIAŁANIE
NA RZECZ
OCHRONY PRACY

153
WSPÓŁDZIAŁANIE NA RZECZ OCHRONY PRACY

Kierunki współpracy Państwowej Inspekcji Pra- Rok 2007 był dla Państwowej Inspekcji Pracy
cy z organami władzy, urzędami i instytucjami, któ- okresem szczególnym, bowiem zadania pierwszego
rych kompetencje obejmują problematykę ochrony półrocza wynikały z ustawy o Państwowej Inspekcji
pracy, określone zostały w ustawie o Państwowej Pracy uchwalonej dnia 6 marca 1981 r. (z później-
Inspekcji Pracy. Zakres aktywności PIP wiąże się szymi zmianami), natomiast w II półroczu inspekcja
także z przynależnością urzędu do organizacji mię- realizowała zadania nałożone nową ustawą o PIP
dzynarodowych i realizacją porozumień zawartych z dnia 13 kwietnia 2007 r.
przez Głównego Inspektora Pracy. Nowe zadania
wyznacza ponadto przynależność Polski do Unii Eu-
W 2007 r. PIP powiadomiła właściwe organy
ropejskiej; odbywające się na jej obszarze procesy
i urzędy o wynikach ponad 11 tys. kontroli. Inspekto-
migracyjne wymagają wymiany informacji o zatrud-
rzy pracy przeprowadzili 1,3 tys. kontroli na wniosek
nianiu pracowników z naruszeniem obowiązujących
zainteresowanych stron. Wspólnie z innymi organa-
w poszczególnych państwach UE przepisów prawa
mi i urzędami przeprowadzono około 560 kontroli.
pracy, w tym przepisów bezpieczeństwa i higieny
Szczegółowe dane liczbowe przedstawia tabela.
pracy.

Współdziałanie PIP z organami władzy, organami nadzoru nad warunkami pracy


oraz innymi instytucjami zajmującymi się problematyką ochrony pracy w latach 2005–2007
(dane liczbowe)

Zawiadomienie
Kontrole
o wynikach kontroli
Wyszczególnienie Kontrole wspólne na wniosek organu
przeprowadzonej samodzielnie
współdziałającego
przez PIP
Rok 2007 2006 2005 2007 2006 2005 2007 2006 2005
Organy władzy
34 48 58 76 73 68 177 164 148
wykonawczej
Samorząd terytorialny 36 13 18 156 125 115 2 237 304 335
Najwyższa Izba Kontroli 3 25 1 11 22 28 - 20 11
Wyższy Urząd Górniczy 55 37 30 2 1 7 44 16 20
Urząd Dozoru
16 8 13 6 9 7 1 059 1 204 1 302
Technicznego
Państwowa Inspekcja
46 44 55 262 215 228 405 308 438
Sanitarna
Inspekcja Ochrony
6 4 19 24 13 17 61 73 63
Środowiska
Państwowy nadzór
33 39 66 22 16 20 2 339 3 068 3 106
budowlany
Inspekcja Transportu
10 1 0 10 15 12 37 50 67
Drogowego
Państwowa Straż Pożarna 30 30 25 17 13 17 170 286 192
Policja 214 113 140 247 192 140 422 379 274
Prokuratura 14 14 6 126 175 100 669 738 712
Urzędy Pracy 14 20 33 203 37 24 445 75 81
1 523 310 431
ZUS 49 12 3 161 93 86
+422* +488* +894*
Urząd Ochrony
Konkurencji 0 0 0 3 1 1 1 498** 2 057** 1 546**
i Konsumentów
11 086 9 052 8 726
Razem 560 408 467 1 326 1 000 870
+422* +488* +894*
* inf. dotyczące nieprawidłowości w formularzu ZUS IWA.
** dane zostały uzupełnione o zawiadomienia skierowane przez PIP – zgodnie z ustawą o systemie oceny zgodności.

155
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

1. Współpraca z organami władzy – Przestrzeganie przepisów prawa pracy, w tym


bezpieczeństwa i higieny pracy w placówkach
Realizując ustawowe obowiązki, Główny Inspektor handlowych;
Pracy przedłożył Marszałkowi Sejmu oraz właściwym – Współpraca Państwowej Inspekcji Pracy z partne-
komisjom sejmowym „Sprawozdanie z działalności rami społecznymi;
PIP za 2006 r.” – Działalność prewencyjna Państwowej Inspekcji
Kierownictwo PIP uczestniczyło we wszystkich Pracy w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony
posiedzeniach sejmowej Komisji do Spraw Kontroli zdrowia;
Państwowej, podczas których prezentowane były – Przestrzeganie przez pracodawców przepisów
informacje i opracowania inspekcji pracy, w szczegól- prawa pracy w zakresie wypłaty wynagrodzeń
ności dotyczące: za pracę i innych świadczeń ze stosunku pracy
– realizacji budżetu PIP w 2006 r.; w latach 2005–2006 i w pierwszym półroczu 2007
– bezpieczeństwa pracy w budownictwie; roku.
– przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym
bezpieczeństwa i higieny pracy w placówkach Zgodnie z ustawowym obowiązkiem, Główny
handlowych; Inspektor Pracy przedstawił Radzie Ochrony Pracy
– przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym roczne Sprawozdanie z działalności Państwowej
bezpieczeństwa pracy w odniesieniu do młodych Inspekcji Pracy w 2006 roku oraz program działania
pracowników. Państwowej Inspekcji Pracy na 2008 r.
Jedno z posiedzeń Komisji do Spraw Kontroli Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspek-
Państwowej odbyło się w siedzibie Głównego Inspek- cji Pracy za 2006 r. przekazane zostało również
toratu Pracy. W czasie spotkania członkowie Komisji – Prezesowi Rady Ministrów, wszystkim urzędom ad-
posłowie Sejmu VI kadencji zapoznali się z organiza- ministracji rządowej i centralnej, organom nadzoru
cją i zasadami działania Państwowej Inspekcji Pracy. i kontroli, a także placówkom naukowo-badawczym
Ponadto przedstawiciele PIP uczestniczyli w wy- oraz bibliotekom.
jazdowym posiedzeniu Komisji Pracy zorganizowa-
nym w cementowni w Małogoszczy, podczas którego
Główny Inspektor Pracy przedstawił wyniki kontroli Na szczególną uwagę zasługuje współpraca z Mi-
w zakładach zajmujących się produkcją materiałów nisterstwem Pracy i Polityki Społecznej. Obejmuje
budowlanych, zwracając uwagę na niezadowalający ona w szczególności: opiniowanie projektów aktów
stan bezpieczeństwa pracy w zakładach tej branży. prawnych, przekazywanie informacji o wynikach
Przedstawiciele PIP uczestniczyli w 49 posie- przeprowadzonych kontroli, informacje o stosowaniu
dzeniach sejmowych komisji, podkomisji, i komisji w praktyce przepisów i postanowień ratyfikowanych
nadzwyczajnych rozpatrujących projekty ustaw obej- przez Polskę konwencji Międzynarodowej Organiza-
mujących zagadnienia ochrony pracy. cji Pracy.
Współpraca okręgowych inspektorów pracy z par- W roku 2007 Państwowa Inspekcja Pracy zawar-
lamentarzystami koncentrowała się przede wszystkim ła porozumienia o współpracy z przewodniczącymi
na: trzech central związkowych: Forum Związków Za-
– przedstawianiu sprawozdań z działalności OIP wodowych, Niezależnego Samorządnego Związku
w roku 2006; Zawodowego „Solidarność”, Ogólnopolskiego Poro-
– przedstawianiu programu działania urzędu oraz zumienia Związków Zawodowych, a także porozu-
zadań własnych realizowanych przez poszcze- mienia o zacieśnieniu współdziałania i jego uaktyw-
gólne OIP; nieniu, zwłaszcza w dziedzinie prewencji, z Prezesem
– przedstawianiu informacji o realizacji nowych za- Urzędu Dozoru Technicznego i Prezesem Wyższego
dań powierzonych PIP; Urzędu Górniczego.
– rozpatrywaniu zgłoszonych przez parlamentarzy-
stów skarg i interwencji. Stosownie do nowych zadań wynikających z usta-
Główny Inspektor Pracy oraz członkowie kierow- wy o Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 13 kwietnia
nictwa urzędu uczestniczyli we wszystkich posiedze- 2007 r. (obowiązującej od 1 lipca 2007 r.) dotyczą-
niach Rady Ochrony Pracy, prezentując informacje cych kontroli legalności zatrudnienia, rozszerzony
i opracowania wynikające z działalności PIP. Dotyczy- został zakres współdziałania PIP z wojewodami, mar-
ły one następujących zagadnień: szałkami województw, starostami, powiatowymi i wo-
– Zapobieganie zagrożeniom powodowanym przez jewódzkimi urzędami pracy, Zakładem Ubezpieczeń
azbest w środowisku pracy – na podstawie kon- Społecznych, urzędami skarbowymi i urzędem kon-
troli PIP; troli skarbowej, oraz Policją i Prokuraturą. Ponadto
– Bezpieczeństwo pracy w budownictwie; – w ramach nowych obowiązków związanych z kon-
– Rozpatrywanie skarg i wniosków napływających do trolą legalności zatrudnienia cudzoziemców – podjęto
Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2004–2006; współdziałanie ze Strażą Graniczną i Służbą Celną.

156
WSPÓŁDZIAŁANIE NA RZECZ OCHRONY PRACY

Szczegółowa informacja na ten temat zamieszczona – ustalania zasad współpracy, w związku z zadania-
jest w rozdziale V. mi wynikającymi z nowej ustawy o PIP, ułatwiają-
Okręgowi inspektorzy pracy przekazali roczne cych skuteczną kontrolę legalności zatrudnienia;
sprawozdania z działalności okręgów wojewodom, – realizacji zadań regionalnych komisji ds. bezpie-
marszałkom województw, dyrektorom delegatur Naj- czeństwa i higieny pracy w rolnictwie, działają-
wyższej Izby Kontroli. Sprawozdania OIP były przed- cych w powiatach i gminach;
miotem debat na sesjach sejmików lub obrad komisji – problemu likwidacji azbestu z gospodarstw indy-
sejmików. widualnych oraz ochrony zdrowia rolników pracu-
Współpraca okręgowych inspektorów pracy z wo- jących w kontakcie ze środkami chemicznymi;
jewodami, dotyczyła w szczególności: – przestrzegania prawa pracy w małych zakładach
– przejęcia, z dniem 1 lipca 2007 r., zadań dotyczą- pracy;
cych kontroli legalności zatrudnienia; – podejmowania wspólnych działań w zwalczaniu
– przejmowania od wojewodów pracowników, zaj- nielegalnego zatrudnienia;
mujących się legalnością zatrudnienia, spełniają- – organizowania w placówkach oświatowych kon-
cych wymogi określone ustawą o PIP; kursów tematycznych dot. ochrony pracy;
– zagadnień związanych z budowami i odbiorami – problemów czasu pracy i wynagrodzeń w zakła-
budowlanymi; dach pracy.
– bezpieczeństwa pracy w rolnictwie. Nie sposób przedstawić pełnego wykazu tema-
Ponadto okręgowi inspektorzy pracy zapraszani tów podejmowanych przez okręgowe inspektoraty
byli na posiedzenia wojewódzkich komisji dialogu pracy wspólnie z samorządami. Wykazaliśmy, w na-
społecznego; przedstawiali na nich najważniejsze szej ocenie, tematy dominujące, istotne również ze
wnioski wynikające z kontroli zakładów działających względu na aspekt prewencyjny, do którego przywią-
na terenie poszczególnych województw. zujemy tak dużą wagę.
Na podkreślenie zasługuje coraz większe zainte-
resowanie sprawami ochrony pracy przedstawicieli
Należy dodać, że nowym zadaniem, stojącym
samorządów powiatowych i gminnych. Wiele uwagi
przed samorządami i inspekcją pracy, o którym
poświęcono wymianie informacji dotyczącej zakła-
rozpoczęto dyskusję pod koniec 2007 r., jest podję-
dów, których organem założycielskim są samorządy,
cie wspólnych działań mających na celu zapewnie-
a w szczególności służbie zdrowia, oświacie, kultu-
nie bezpiecznych warunków pracy na budowach
rze, rolnictwu. Okręgowi inspektorzy pracy często, na
„EURO-2012”.
podstawie przeprowadzanych kontroli, występowali
z wnioskami do władz samorządowych, o zapewnie-
nie przestrzegania przepisów prawa pracy w pod-
ległych jednostkach. Istotny dla popularyzacji prawa 2. Współpraca z organami nadzoru
pracy był udział inspektorów PIP w targach pracy, i kontroli warunków pracy
podczas których udzielano porad prawnych, udo-
stępniano okolicznościowe wydawnictwa. Dużym za- W 2007 r. współpraca ta w większości koncen-
interesowaniem cieszyły się stoiska PIP organizowane trowała się na wymianie informacji i materiałów,
na różnego typu wystawach rolniczych, gdzie udzie- podejmowaniu działań interwencyjnych, wspólnych
lano porad dotyczących bezpiecznej pracy w rol- kontrolach w związku ze skargami i sygnałami wska-
nictwie i udostępniano materiały promujące bez- zującymi na możliwość naruszania przepisów prawa
pieczną pracę w rolnictwie. pracy. Pozytywne efekty przyniosły również wspólne
Współpraca z organami władzy samorządowej przedsięwzięcia prewencyjne.
dotyczyła zwłaszcza: I tak w szczególności.:
– rozwiązywania bieżących problemów w zakresie Główny Inspektor Pracy i okręgowi inspektorzy
przestrzegania przepisów prawa pracy w po- pracy przekazali kierownictwu Najwyższej Izby Kon-
szczególnych województwach; troli oraz jej delegatur informacje o programie działa-
– podejmowania przez OIP kontroli na wniosek nia inspekcji na 2007 r., a także o rezultatach działal-
organów administracji rządowej i samorządowej; ności PIP w 2006 r. Podobnie jak w latach ubiegłych
– udziału w kampaniach prewencyjnych i informa- kierownictwa obu urzędów wymieniały informacje
cyjnych na rzecz ochrony pracy; dotyczące problematyki prawnej interesującej oba
– informowania uczniów i studentów o obowiąz- urzędy, danych o stanie przestrzegania prawa pracy,
kach pracodawców; zwłaszcza o przypadkach drastycznego ich łamania.
– podejmowania działań profilaktycznych na rzecz Ponadto organy PIP przeprowadzały kontrole praco-
podniesienia stanu bezpieczeństwa pracy na dawców na wniosek NIK.
wsi; W lipcu 2007 roku we Wrocławiu odbyło się
– spotkań prewencyjnych z przedstawicielami pla- spotkanie kierownictw PIP i Wyższego Urzędu Gór-
cówek oświatowych poszczególnych gmin; niczego, na którym omówiono problematykę bez-

157
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

pieczeństwa pracy w zakładach górniczych, a także torzy pracy, na wniosek urzędów celnych, wydawali
podpisano porozumienie o współpracy obu organów. opinie dotyczące spełniania zasadniczych i innych
Inspektorzy PIP w ciągu całego roku współpracowali wymagań przez importowane z krajów spoza UE
z inspektorami urzędów górniczych oraz przedstawi- maszyny, urządzenia techniczne oraz środki ochrony
cielami WUG przy ustalaniu okoliczności i przyczyn indywidualnej.
śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków przy W ramach podpisanego porozumienia o współ-
pracy; prowadzone były także wspólne kontrole, działaniu z Państwową Inspekcją Sanitarną, inspek-
zarówno w kopalniach węgla kamiennego i miedzi, torzy pracy informowali organy PIS o stwierdzonych
jak również w podmiotach wykonujących różnorakie nieprawidłowościach, m.in. o: braku badań i pomia-
usługi na rzecz kopalń. Na spotkaniach kierownictw rów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowi-
okręgowych inspektoratów pracy z kierownictwem sku pracy; niewykonaniu wydanych przez ten organ
okręgowych urzędów górniczych ustalano zakres decyzji; nieprawidłowościach stwierdzonych w czasie
wspólnych kontroli w zakładach górnictwa węglowe- kontroli zakładów opieki zdrowotnej, zwłaszcza w za-
go i miedzi oraz w zakładach usługowych pracują- kresie wymogów sanitarnych dot. pomieszczeń; sto-
cych na rzecz kopalń, omawiano wyniki tych kontroli. sowaniu preparatów niebezpiecznych posiadających
W lipcu 2007 r. Główny Inspektor Pracy podpisał wadliwe oznakowanie opakowań oraz wadliwe karty
z Prezesem Urzędu Dozoru Technicznego porozumie- charakterystyk. Inspekcja sanitarna przekazywała
nie o wzajemnej współpracy obu urzędów. W ciągu organom PIP wyniki pomiarów czynników szkodli-
roku inspektorzy pracy informowali urzędy dozoru wych, informowała o wydanych decyzjach dot. cho-
technicznego o stwierdzonych podczas kontroli naru- rób zawodowych, o nieprawidłowościach w wykony-
szeniach przepisów o dozorze technicznym, w szcze- waniu prac związanych z usuwaniem azbestu oraz
gólności dotyczących: stanu technicznego urządzeń o innych zagrożeniach zawodowych w zakładach.
poddozorowych, eksploatowania przez pracodaw- W roku sprawozdawczym inspektorzy pracy uczest-
ców urządzeń podlegających dozorowi techniczne- niczyli w prowadzonym przez PIS projekcie Transition
mu bez zgody tego organu lub wbrew jego decyzji, Facility 2005/017-488.01.06 „Wzmocnienie nadzoru
dopuszczania – do obsługi i konserwacji urządzeń państwowego i systemu monitorowania narażenia na
– osób nieposiadających wymaganych uprawnień pole elektromagnetyczne” oraz Chemicznym Forum
dozorowych. Inspektorzy dozoru technicznego prze- Współpracy Inspekcji dot. nowej polityki chemicznej,
kazywali PIP informacje o urządzeniach poddozoro- w tym rozporządzenia UE w sprawie REACH.
wych, które nie spełniały wymagań zasadniczych, zaś Zgodnie z zawartym porozumieniem, inspektorzy
inspektorzy pracy podejmowali w ramach nadzoru pracy współpracowali z funkcjonariuszami Państwo-
rynku stosowne działania kontrolno-nadzorcze. Wza- wej Straży Pożarnej podczas kontroli zakładów stwa-
jemnie udostępniano także dane o wypadkach przy rzających duże zagrożenia pożarowe i wybuchowe,
pracy oraz wyniki badań i ekspertyz technicznych m.in. zakładów, w których występowało zagrożenie
dotyczących urządzeń poddozorowych. Kontynu- wystąpienia poważnej awarii przemysłowej z udzia-
owano również współpracę w zakresie szkoleń zawo- łem niebezpiecznych substancji chemicznych;
dowych; inspektorzy dozoru technicznego prowadzili kontroli stacji paliw płynnych i stacji autogazu oraz
szkolenia poświęcone dyrektywom nowego podejścia zakładów, w których magazynowane były w dużych
(w odniesieniu do urządzeń poddozorowych), w któ- ilościach chemiczne substancje niebezpieczne.
rych uczestniczyli inspektorzy pracy. Przedstawiciele terenowych komend PSP informowa-
Realizując postanowienia ustawy z 30 sierpnia ni byli także o zagrożeniach pożarowych w zakładach
2002 r. o systemie oceny zgodności, Główny Inspek- pracy, o braku oznakowań dróg i wyjść ewakuacyj-
tor Pracy przekazał Prezesowi Urzędu Ochrony Kon- nych, niewykonaniu decyzji PSP w eksploatowa-
kurencji i Konsumentów plan kontroli PIP na 2007 r. nych budynkach, użytkowaniu instalacji elektrycz-
w zakresie nadzoru rynku oraz roczne sprawozdanie nych w sposób zagrażający bezpieczeństwu, niepra-
z działalności w 2006 r. Zgodnie z wymienioną ustawą, widłowych warunkach stosowania i magazynowania
Główny Inspektor Pracy przekazuje Prezesowi UOKiK substancji chemicznych o właściwościach żrących
dokumentacje dot. kontroli wyrobów i prowadzonych i łatwopalnych.
postępowań w zakresie oceny zasadniczych i innych Organy Inspekcji Transportu Drogowego, w myśl
wymagań dot. bezpieczeństwa i higieny pracy. Inspek- zawartego porozumienia, informowane były przez in-
torzy PIP prowadzili także kontrole dot. zgodności wy- spektorów PIP o nieprawidłowościach stwierdzonych
robów z wymaganiami zasadniczymi. Przedstawiciel podczas kontroli firm transportowych, zwłaszcza
PIP uczestniczył w bieżących pracach powołanego dotyczących nieprzestrzegania przepisów o transpor-
przez Prezesa UOKiK Komitetu Sterującego ds. Nad- cie materiałów niebezpiecznych – ADR, przepisów
zoru Rynku. o czasie pracy kierowców oraz o ich kwalifikacjach
W ramach oceny wyrobów wprowadzonych do zawodowych. Szczególną uwagę inspektorzy pracy
obrotu, organy PIP współdziałały także z inspekcją zwracali na nieprawidłowości związane z czasem pra-
handlową oraz Wyższym Urzędem Górniczym. Inspek- cy kierowców w transporcie międzynarodowym oraz

158
WSPÓŁDZIAŁANIE NA RZECZ OCHRONY PRACY

– podobnie jak w latach ubiegłych – na narastający różnych grup zawodowych, w ramach działalno-
problem nieprzestrzegania czasu pracy w małych ści prewencyjnej PIP;
firmach zajmujących się transportem osobowym i to- – organizowaniu szkoleń doskonalących dla pra-
warowym. Inspektorzy pracy uczestniczyli również cowników PIP oraz współpracujących instytucji.
w akcjach promocyjnych służących zwiększaniu I tak np.:
bezpieczeństwa na drogach, organizowanych przez Współpraca z Zakładem Ubezpieczeń Społecz-
inspektorów TD oraz funkcjonariuszy Policji. nych polegała na przekazywaniu informacji o nie-
Współdziałanie z Inspekcją Ochrony Środowiska prawidłowościach stwierdzonych w kontrolowanych
dotyczyło zakładów stwarzających duże zagrożenia zakładach, w szczególności w zakresie niedopełnie-
środowiska, w tym zakładów o zwiększonym ryzyku nia obowiązku zgłoszenia działalności gospodarczej
wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Współpra- oraz potwierdzenia na piśmie rodzaju stosunku
cowano także w zakresie eliminacji ponadnormatywnej prawnego łączącego strony. Prowadzono także
emisji hałasu i pyłów do środowiska, gospodarki nie- kontrole wspólne. W pismach kierowanych do ZUS
bezpiecznymi odpadami oraz stosowania, oznaczania dominowały kwestie zgłaszania pracowników do
i magazynowania substancji chemicznych. Inspek- ubezpieczenia społecznego, naliczania i przekazywa-
torzy pracy informowali o przypadkach prowadzenia nia składek na Fundusz Pracy oraz odprowadzania
przez pracodawców – bez wymaganego zezwolenia składek i wypłacania świadczeń z ubezpieczenia
– działalności z zakresu gospodarki odpadami i wod- społecznego. We wnioskach kierowanych przez ZUS
no-ściekowej oraz o nieprawidłowościach związanych do PIP przeważały natomiast sprawy dot. ustalenia,
z usuwaniem wyrobów zawierających azbest. W ra- czy charakter pracy osób zatrudnionych w ramach
mach współpracy wymieniane były na bieżąco in- umów cywilnoprawnych nosi w istocie cechy sto-
formacje o wynikach kontroli zakładów, w których sunku pracy. W trakcie kontroli zakładów inspektorzy
stosowane są w procesach produkcyjnych duże ilości pracy sprawdzali poprawność informacji składanych
chemicznych substancji niebezpiecznych, prowadzo- do ZUS – przez pracodawców, na formularzach ZUS
ne były także wspólne kontrole tych zakładów. IWA – zawierających dane dla ustalenia składki na
Realizując zapisy porozumienia między Głównym ubezpieczenie wypadkowe. Należy podkreślić, że
Inspektorem Pracy a Głównym Inspektorem Nadzoru w związku z nowymi zadaniami nastąpiła intensyfika-
Budowlanego, inspektorzy obu urzędów prowadzili cja współpracy obu organów.
wspólne kontrole na placach budów oraz kontrole Kontynuowano wspólne działania z Kasą Rolni-
stanu technicznego obiektów budowlanych i po- czego Ubezpieczenia Społecznego, zgodnie z kie-
mieszczeń pracy. Inspektorzy pracy informowali or- runkami określonymi w obowiązującym porozumie-
niu w sprawie współpracy na rzecz poprawy stanu
gany nadzoru budowlanego o nieprawidłowościach
bezpieczeństwa i higieny pracy w rolnictwie. Współ-
powstałych na etapie sporządzania dokumentacji
praca obejmowała działania informacyjno-pro-
projektowej i wykonawstwa budowlanego; przekazy-
mocyjne, a szczególnie: wspólne szkolenia i konkur-
wali także informacje dot. braku okresowych przeglą-
sy dla rolników, młodzieży szkół rolniczych i dzieci
dów stanu technicznego obiektów i budynków, użyt-
w szkołach wiejskich; wizytacje prac polowych i żniw-
kowania obiektów budowlanych bez wymaganej zgo-
nych, organizowanie stoisk informacyjno-promocyj-
dy, prowadzenia prac niebezpiecznych związanych
nych na imprezach masowych, gdzie udzielano porad
np. z demontażem materiałów zawierających azbest
i informacji w zakresie bhp i świadczeń KRUS. Przed-
z budynków mieszkalnych i socjalnych, a także
stawiciel PIP uczestniczył w prowadzonych przez
o braku odpowiednich kwalifikacji osób sprawują-
KRUS akcjach informacyjno-propagandowych doty-
cych funkcje techniczne w budownictwie.
czących użytkowania bezpiecznych maszyn i urzą-
dzeń rolniczych oraz w pracach komisji kwalifikującej
te maszyny i urządzenia do oznaczenia Znakiem Bez-
3. Współpraca z innymi instytucjami pieczeństwa KRUS.
i organizacjami zajmującymi się Wieloletnia wspólna działalność w zakresie
problematyką ochrony pracy promocji zasad bezpiecznej pracy owocuje zmniej-
szeniem ogólnej liczby wypadków wśród rolników
W 2007 roku współpraca ta koncentrowała się indywidualnych.
szczególnie na: W ramach współpracy z Agencją Nieruchomości
– bieżącej wymianie informacji na temat kontroli Rolnych przedstawiciele PIP uczestniczyli m.in. w or-
i stwierdzonych w ich trakcie nieprawidłowości; ganizacji konkursu „Bezpieczne Gospodarstwo Rol-
– organizowaniu spotkań roboczych poświęconych ne” adresowanego do dzierżawców prowadzących
podsumowaniu dotychczasowej działalności oraz gospodarstwa rolne.
zaplanowaniu dalszych wspólnych działań kon- Współpraca ze Związkiem Rzemiosła Polskiego
trolnych i prewencyjno-promocyjnych; skupiona była przede wszystkim na:
– współorganizowaniu szkoleń i konkursów dla – wspólnych działaniach prewencyjno-promocyj-
pracodawców, młodzieży i uczniów szkół, a także nych adresowanych do małych i średnich firm;

159
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

– szkoleniach dla pracodawców; z Centralnym Instytutem Ochrony Pracy – Państwo-


– organizacji konkursu „Pracodawca – organizator wym Instytutem Badawczym. Należy tu w szczegól-
pracy bezpiecznej” oraz konkursu nt. wiedzy z za- ności wymienić udział PIP w kampanii informacyjno-
kresu bhp dla pracowników młodocianych zatrud- -promocyjnej na rzecz przeciwdziałania przeciąże-
nionych w rzemiośle; niom układu mięśniowo-szkieletowego, realizowanej
– realizacji programu „Dyplom Państwowej Inspek- pod auspicjami Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa
cji Pracy” i promowaniu korzyści płynących dla i Zdrowia w Pracy z siedzibą w Bilbao, a koordynowa-
pracodawców z tytułu jego posiadania. nej w skali kraju przez CIOP-PIB. Z Instytutem współ-
Pracownicy PIP przeprowadzili wiele szkoleń pracowano także m.in. przy realizacji programu edu-
dla zrzeszonych w Związku Rzemiosła Polskiego kacyjnego „Kultura bezpieczeństwa”, adresowanego
pracodawców. W trakcie tych szkoleń przekazywano do szkół ponadgimnazjalnych (szczegółowe informa-
materiały promocyjne, broszury i ulotki propagujące cje dot. ww. działań zawarte są w rozdziale VII ).
wiedzę z zakresu prawa pracy, w tym bhp. Specjaliści PIP uczestniczyli w roku sprawozdaw-
Wspólnie ze Związkiem Harcerstwa Polskiego czym także w realizacji projektu „Europejska sieć
przeprowadzono w okresie wakacyjnym (na obozach edukacyjno-szkoleniowa w zakresie bezpieczeństwa
harcerskich i w ramach tzw. Nieobozowej Akcji Let- i zdrowia w miejscu pracy – ENETOSH” prowadzo-
niej), szereg działań na rzecz bezpieczeństwa dzieci nego przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi. Cel
na wsi (prelekcje i pogadanki; zorganizowanie stoiska projektu to promocja jakości edukacji w dziedzinie
informacyjno-promocyjnego PIP podczas Światowe- zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy, a także
go Zlotu ZHP). wypracowanie jednolitych kryteriów doboru wykła-
Współpraca PIP z Policją dotyczyła zwłaszcza dowców i szkoleniowców, które obowiązywałyby
wyjaśniania przyczyn wypadków śmiertelnych, pro- w krajach UE.
blematyki legalności zatrudnienia, a także niepra- W październiku 2007 r. w Instytucie Medycyny
widłowości związanych z transportem materiałów Wsi w Lublinie odbyło się XIV Międzynarodowe
niebezpiecznych. Funkcjonariusze Policji zapewniali, Seminarium Ergonomii, Bezpieczeństwa i Higieny
w niezbędnych przypadkach, bezpieczeństwo kon- Pracy w Rolnictwie pt.: Stres w pracy i życiu rolni-
trolującym inspektorom pracy, umożliwiając przepro- ka – jego skutki zdrowotne”. Przedstawiciele PIP
wadzenie przez nich kontroli. zaprezentowali na seminarium referaty dotyczące
Na podkreślenie zasługuje również udział przed- przeciwdziałania negatywnym skutkom przeciążenia
stawicieli PIP w spotkaniach, targach, szkoleniach psychicznego i stresu zawodowego oraz mobbingu
i konkursach, poświęconych różnorodnym aspektom w miejscu pracy.
ochrony pracy, organizowanych m.in. przez: W ramach Europejskiej Kampanii „Młodzi pra-
y Federację Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych cownicy – bezpieczny start” podejmowane były tak-
– Naczelną Organizację Techniczną; że wspólne przedsięwzięcia z krajowymi uczelniami,
y Polską Organizację Pracodawców Osób Niepeł- m. in. z Uniwersytetem im. Kazimierza Wielkiego
nosprawnych; w Bydgoszczy, Politechniką Krakowską, Akademią
y Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pracowników Służ- Rolniczą w Szczecinie. Przedstawiciele PIP uczest-
by BHP; niczyli w otwartych seminariach dla studentów oraz
y urzędy pracy; doktorantów; w trakcie seminariów prowadzone były
y wojewódzkie ośrodki medycyny pracy; stoiska informacyjne inspekcji. Efektem działań PIP
y Kuratorium Oświaty; było m.in. wprowadzenie od 2007 r. na Akademii Gór-
y ochotnicze hufce pracy; niczo-Hutniczej w Krakowie dodatkowego przedmio-
y regionalne izby przemysłowo-handlowe; tu obejmującego zagadnienia bezpieczeństwa pracy.
y Polskie Stowarzyszenie Kobiet Biznesu; Okręgowy Inspektorat Pracy w Białymstoku
y szkoły i kościół. wspólnie z kierownictwem Politechniki Białostockiej
Rozwijano również robocze kontakty m.in. z: urzę- zorganizował w maju 2007 r. seminarium pn. „Forum
dami skarbowymi, Polskim Towarzystwem Ergono- bezpieczeństwa w budownictwie”. Tematem obrad
micznym, Polskim Towarzystwem Higienistów Prze- były zagadnienia dotyczące zadań i obowiązków
mysłowych, Europejskim Stowarzyszeniem ADR. uczestników procesu inwestycyjnego, bezpiecznej
eksploatacji maszyn budowlanych oraz warunków
zdrowotnych operatorów maszyn budowlanych.
4. Współpraca z placówkami badawczymi W październiku 2007 r. przedstawiciele PIP
i uczelniami oraz udział w konferencjach uczestniczyli w VI Międzynarodowej Konferencji
i seminariach dot. problematyki „Ochrona człowieka w morskim środowisku pracy”,
ochrony pracy zorganizowanej przez Akademię Rolniczą w Szczeci-
nie oraz Okręgowy Inspektorat Pracy w Szczecinie,
Podobnie jak w latach poprzednich, szereg na której omówili problematykę nadzoru nad warun-
przedsięwzięć prewencyjnych realizowano wspólnie kami pracy marynarzy.

160
WSPÓŁDZIAŁANIE NA RZECZ OCHRONY PRACY

Przedstawiciele PIP uczestniczyli także w organi- talach i zakładach pracy chronionej. Środki maso-
zowanych podczas targów i wystaw (w Katowicach wego przekazu podejmowały tematykę skarg wpły-
i w Poznaniu) konferencjach naukowych dotyczących wających do inspekcji, dotyczących m.in. mobbingu
promocji zagadnień bezpiecznej pracy, bezpiecznej i dyskryminacji w stosunkach pracy, informowały
obsługi maszyn i urządzeń oraz zagadnień nadzoru o liczbie, okolicznościach i przyczynach wypadków
rynku. Podczas targów prowadzone były stoiska in- przy pracy. Poruszały też problemy związane ze sto-
formacyjne, na których udostępniano broszury i ulotki sowaniem różnych form zatrudnienia.
propagujące bezpieczną pracę oraz udzielano porad Z całą odpowiedzialnością można postawić tezę,
prawnych i technicznych. że uchwalenie nowej ustawy o Państwowej Inspekcji
Pracy, przyczyniło się do zwiększenia zainteresowa-
nia mediów stanem praworządności w stosunkach
5. Współpraca z mediami pracy. Nowe zadania i uprawnienia inspekcji pracy,
w tym przejęcie kontroli legalności zatrudnienia i za-
Pełna otwartość wobec mediów, codzienne ostrzenie sankcji za naruszenia prawa, stały się
kontakty z dziennikarzami, szybkość i rzetelność tematem wielu artykułów, wypowiedzi, audycji radio-
przekazywanych im informacji o bieżących proble- wych oraz programów telewizyjnych. Dziennikarzy
mach nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy interesowała skala zjawiska pracy „na czarno”, w tym
– kształtowały w roku sprawozdawczym wizerunek cudzoziemców, wyniki kontroli przeprowadzonych
Państwowej Inspekcji Pracy jako urzędu szczególnie przez inspekcję w tym zakresie oraz zastosowane
przyjaznego przedstawicielom środków masowego przez inspektorów pracy środki prawnego oddziały-
przekazu. Inspekcja natychmiast reagowała na każdy wania.
sygnał o nieprawidłowościach wskazywanych przez Blisko jedną trzecią wszystkich publikacji sta-
dziennikarzy. Z kolei jej najlepsi specjaliści cały czas nowiły porady i komentarze prawne. Dotyczyły one
byli do dyspozycji przedstawicieli mediów, służąc fa- szerokiego spektrum zagadnień prawa pracy. Do
chowymi informacjami, wyjaśnieniami i komentarza- problemów, których wyjaśnienia za pośrednictwem
mi z zakresu prawa pracy. Taka polityka informacyjna specjalistów Państwowej Inspekcji Pracy szukali
pozwoliła z jednej strony lepiej rozumieć społeczeń- czytelnicy gazet, należały: funkcjonowanie w prak-
stwu zagadnienia codziennej działalności inspekto- tyce znowelizowanych przepisów kodeksu pracy
rów pracy, z drugiej zaś – coraz skuteczniej wspierać dotyczących zakazu pracy w święta w placówkach
środki masowej komunikacji w wypełnianiu przez nie handlowych, rozliczanie czasu pracy, zatrudnianie
edukacyjnej misji w sferze ochrony pracy. w nadgodzinach i w dniach wolnych od pracy, niewy-
Stałe kontakty z mediami, zarówno na szczeblu płacanie wynagrodzenia lub innego świadczenia ze
głównego, jak i okręgowych inspektoratów pracy, stosunku pracy, sposób zatrudniania, nawiązywania
zaowocowały w roku sprawozdawczym ponad 8 ty- i rozwiązywania stosunku pracy, udzielanie urlopów,
siącami publikacji prasowych przedstawiających a także kwestia mobbingu w miejscu pracy. W okresie
działania kontrolno-nadzorcze i prewencyjne Pań- letnim powszechne zainteresowanie budziły przepisy
stwowej Inspekcji Pracy. Tematyka ta była również regulujące zasady zapewnienia pracownikom napo-
obecna w elektronicznych środkach masowego jów podczas upałów, a zimą – odpowiedniej tempera-
przekazu. Centralne oraz regionalne stacje radiowe tury w pomieszczeniach pracy.
i telewizyjne wyemitowały ponad 3 tys. audycji z udzia- Na uwagę zasługują dyżury telefoniczne, pełnione
łem przedstawicieli inspekcji pracy. Przedstawiono w mediach przez specjalistów Państwowej Inspekcji
rezultaty działań prowadzonych przez inspekcję Pracy. Ta sprawdzona już forma upowszechniania
i udzielano wyjaśnień dotyczących obowiązujących znajomości prawa pracy, głównie ze względu na jej
przepisów prawa pracy. Na uwagę zasługuje coraz szeroką dostępność oraz wysoki poziom merytorycz-
częstszy udział inspekcyjnych specjalistów w ogólno- ny udzielanych porad, cieszy się ogromnym zainte-
polskich programach największych nadawców oraz resowaniem społecznym. W roku sprawozdawczym
znaczący wzrost liczby informacji przekazywanych pracownicy inspekcji uczestniczyli w ponad 300 takich
przez przedstawicieli PIP za pośrednictwem portali dyżurach zorganizowanych przez redakcje gazet,
internetowych. stacje radiowe, telewizyjne. W wielu okręgowych in-
Do tematów najczęściej poruszanych w mediach spektoratach pracy ten rodzaj kontaktu z odbiorcami
należały: stan przestrzegania prawa pracy w wielko- przerodził się w systematyczną współpracę inspekcji
powierzchniowych placówkach handlowych, zaległe z redakcjami, a przekazywane telefonicznie odpowie-
urlopy pracownicze, czas pracy, w tym zwłaszcza dzi zamieszczane były w stałych rubrykach poradni-
lekarzy, problematyka zatrudniania dzieci, głównie czych, zwiększając tym samym krąg ich odbiorców.
podczas wakacji, egzekwowanie wyroków sądów W organizowanych za pośrednictwem Internetu
pracy. Obszernie informowano o nieprawidłowo- czatach przedstawiciele inspekcji odpowiadali głów-
ściach stwierdzonych przez inspektorów pracy na nie na pytania ludzi młodych, wyjaśniając wątpliwoś-
budowach, na stacjach autogazu, w bankach, w szpi- ci dotyczące umów zawartych z pracodawcą, cza-

161
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

su pracy czy wynagrodzenia. Taki sposób komuni- uwagę na problem zapewnienia bezpieczeństwa
kowania pozwala na wczesne uświadomienie praw dzieciom szczególnie w okresie prac żniwnych.
i obowiązków w sferze stosunku pracy, zwłaszcza Dziennikarze promowali laureatów konkursów
najmłodszej grupie pracowników i pracodawcom organizowanych przez Państwową Inspekcję Pracy,
o krótkim stażu. Monitorowaliśmy fora internetowe, w tym w najbardziej prestiżowego „Pracodawca-or-
śledząc w ten sposób społeczny odbiór przekazów ganizator pracy bezpiecznej”.
medialnych inspirowanych działalnością inspekcji. W 2007 roku odbyły się 52 konferencje prasowe,
Czerpaliśmy z tego wnioski służące ulepszaniu wy- w tym 7 z udziałem Głównego Inspektora Pracy.
pełniania naszej ustawowej misji i skuteczniejszemu Ich tematyka obejmowała pełny zakres działalności
oddziaływaniu na społeczeństwo za pośrednictwem kontrolno-nadzorczej i prewencyjnej Państwowej
mediów. Inspekcji Pracy. Podczas spotkań z dziennikarzami
Warto zaznaczyć, że zainteresowanie mediów bu- przekazano m.in. wyniki kontroli przeprowadzonych
dziła nie tylko bieżąca działalność kontrolna i nowy za- na placach budowy; w firmie „Mard” z Rudy Śląskiej
kres kompetencji inspekcji pracy, ale też jej działania zatrudniającej pracowników, którzy zginęli w kata-
prewencyjne. Dziennikarze przekazywali relacje ze strofie w kopalni „Halemba”; w stacjach autogazu;
spotkań, uroczystości i konferencji organizowanych w placówkach handlowych.
przez Główny Inspektorat Pracy i okręgowe inspek-
toraty podczas kampanii edukacyjno-prewencyjnych
Dziennikarze posiadający największe osiągnię-
takich jak: „Bezpieczna budowa”, „Mniej dźwigaj”,
cia w popularyzowaniu problematyki ochrony pracy
„Stres w środowisku pracy”, „Młodzi pracownicy –
zostali, zgodnie z wieloletnią tradycją, uhonorowani
bezpieczny start”, „Bhp w rolnictwie”. Tylko w zakre-
pod koniec roku Nagrodą Głównego Inspektora
sie profilaktyki rolniczej ukazało się w prasie kilkaset
Pracy. Wyróżnienie to otrzymało 23 dziennikarzy,
publikacji, w których inspektorzy pracy dzielili się
reprezentujących centralne i lokalne gazety, radio i te-
swoimi obserwacjami z wizytacji gospodarstw rolni-
lewizję.
ków indywidualnych, zwracając przy tym szczególną

162
IX.
WSPÓŁPRACA
MIĘDZYNARODOWA
PAŃSTWOWEJ
INSPEKCJI PRACY

163
WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY

Współpraca międzynarodowa Państwowej In- y egzekwowania prawa wspólnotowego – w trak-


spekcji Pracy w zasadniczej części była konsekwen- cie spotkania grupy (w marcu) odbyło się szkole-
cją zobowiązań wynikających z przynależności Polski nie dla krajowych koordynatorów internetowego
do Unii Europejskiej oraz do organizacji międzynaro- systemu wymiany informacji CIRCA. Podczas
dowych zajmujących się problematyką bezpieczeń- szkolenia dyskutowano o praktycznym wykorzy-
stwa i ochrony zdrowia pracowników. staniu systemu oraz o priorytetach działalności
SLIC w kontekście Wspólnotowej Strategii BHP
na lata 2007–2012. Tematem wrześniowego spo-
1. Współpraca z instytucjami tkania było określenie zadań grupy w związku ze
międzynarodowymi wspólnotową Strategią BHP 2007–2012, a także
krajowe praktyki dotyczące konsultowania i włą-
Komitet Wyższych Inspektorów Pracy czania pracowników w tworzenie bezpiecznych
i higienicznych warunków pracy;
Komitet Wyższych Inspektorów Pracy (SLIC), jako y przemocy wobec inspektorów pracy wykonują-
forum wymiany doświadczeń i najlepszych praktyk in- cych obowiązki służbowe – w marcu i we wrze-
spekcyjnych – działający przy Komisji Europejskiej – śniu przedstawicielka PIP uczestniczyła w spotka-
jest inicjatorem wielu przedsięwzięć na rzecz ochrony niach grupy, opracowującej treść „Przewodnika
pracy podejmowanych na szczeblu wspólnotowym. po dobrych praktykach w zakresie zapobiegania
W roku sprawozdawczym przedstawiciele kie- przemocy wobec inspektorów”. Przewodnik zos-
rownictwa Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli tał przyjęty przez uczestników 53. Posiedzenia
w dwóch spotkaniach Komitetu SLIC: SLIC w Lizbonie;
– 52. posiedzeniu zorganizowanym w Dortmun-
y kampanii dotyczącej ręcznego przemiesz-
dzie, poświęconym roli inspekcji pracy w dialogu
czania ciężarów – w lutym przedstawiciel PIP
społecznym, omówieniu strategii Komisji Euro-
uczestniczył w spotkaniu plenarnym grupy, na
pejskiej w dziedzinie bezpieczeństwa i zdrowia
którym zaprezentowano plan kampanii informa-
na lata 2007–2012, roli SLIC w jej wdrażaniu oraz
cyjno-promocyjnej, projekty broszur oraz dys-
organizacji europejskiej kampanii kontrolno-infor-
kutowano o specyfice działań zaplanowanych
macyjnej dotyczącej ręcznego przemieszczania
w poszczególnych krajach. W lipcu cztery osoby
ciężarów. Przygotowanie i koordynację działań
oddelegowane przez PIP wzięły udział w europej-
wspólnotowych związanych z realizacją kampanii
skim kursie „Wyszkol szkoleniowca”, zorganizo-
w roku 2008 powierzono Polsce.
wanym w Strasburgu. Natomiast na listopadowym
– 53. posiedzeniu odbytym w Lizbonie podczas
spotkaniu grupy, w związku z powierzeniem PIP
prezydencji portugalskiej, na którym omówiono
koordynacji działań kampanijnych w 2008 r.,
m.in. problematykę oceny ryzyka zawodowego
przedstawiciele Urzędu zaprezentowali ich wstęp-
w małych i średnich przedsiębiorstwach. Zaapro-
ny harmonogram;
bowano projekt tzw. „Rezolucji Lizbońskiej” okreś-
y wspólnotowej strategii bhp na lata 2007–2012
lającej stanowisko i rolę SLIC w odniesieniu do
– podczas wrześniowego spotkania dyskutowa-
założeń strategii Komisji Europejskiej w dziedzi-
no nad projektem Rezolucji SLIC w sprawie roli
nie bezpieczeństwa i zdrowia na lata 2007–2012.
Komitetu w realizacji strategii; jej projekt przed-
Przyjęto propozycje działań wspólnotowych w ra-
stawiono na 53. Posiedzeniu Komitetu w Liz-
mach kampanii dot. ręcznego przemieszczania
bonie;
ciężarów, które zostały przedstawione przez de-
y kampanii kontrolnej dotyczącej prac przy usu-
legację polską.
waniu azbestu – celem wrześniowego spotka-
nia było omówienie wyników kampanii przepro-
W ramach SLIC swoje prace prowadziły grupy ro-
wadzonej w krajach UE w roku 2006 oraz ocena
bocze zajmujące się konkretnymi aspektami ochrony
przydatności przygotowanego dla potrzeb kam-
pracy oraz zdrowia i bezpieczeństwa zawodowego.
panii „Praktycznego podręcznika najlepszych
Specjaliści PIP uczestniczyli w działaniach grup robo-
praktyk”. Zdecydowano o kontynuowaniu prac ze
czych ds.:
względu na skalę i wagę problemu.
y dyrektywy maszynowej 98/37/WE – podczas
marcowego spotkania grupy omawiano m.in.
Europejska Agencja Bezpieczeństwa
zagadnienie kształcenia i szkolenia operatorów
i Zdrowia Zawodowego w Bilbao
dźwigów i wózków widłowych oraz różne wyma-
gania w tym zakresie w poszczególnych pań- W roku sprawozdawczym PIP włączyła się w re-
stwach UE. Rezultatem spotkania było opracowa- alizację kampanii informacyjno-prewencyjnej, koor-
nie kwestionariusza dotyczącego szkoleń bhp dla dynowanej przez Krajowy Punkt Informacyjny Agencji
operatorów maszyn; jego wyniki przedstawiono w Polsce prowadzony przez Centralny Instytut
na posiedzeniu SLIC w Lizbonie; Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy. Kam-

165
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

pania tematyczna pod hasłem „ Mniej dźwigaj” doty- Ośrodka Szkoleniowego PIP i Głównego Inspekto-
czyła schorzeń mięśniowo-szkieletowych. ratu Pracy uczestniczyła w IX spotkaniu sieci, które
odbyło się w Bukareszcie. Tematem spotkania było
Międzynarodowa Organizacja Pracy Wzmocnienie roli inspektorów pracy w zakresie
prewencji oraz eliminacji zjawiska pracy nielegalnej.
We wrześniu delegacja Urzędu uczestniczyła
Dyskutowano także o perspektywach rozwoju sieci
w Düsseldorfie w Międzynarodowej Konferencji po-
RIIFT i problemach organizacyjnych związanych z jej
święconej zagadnieniom propagowanej przez MOP
funkcjonowaniem.
idei „pracy godziwej” oraz zapoznała się z najnow-
szymi osiągnięciami w dziedzinie bezpieczeństwa
i zdrowia, prezentowanymi na Targach Ochrony Pra-
2. Udział przedstawicieli Państwowej
cy, które towarzyszyły konferencji.
Inspekcji Pracy w pracach komisji
W grudniu, w Genewie przedstawiciel Głównego
Parlamentu Europejskiego, komitetów
Inspektoratu Pracy uczestniczył w spotkaniu eksper-
i grup roboczych Komisji Europejskiej
tów, zorganizowanym przez MOP, nt. „Rola inspekto-
oraz Rady Unii Europejskiej
rów pracy w zwalczaniu handlu ludźmi i pracy przy-
musowej w Europie”. Podczas konferencji omawiano
Przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy – na
przepisy regulujące ww. kwestie oraz wymieniano
wniosek instytucji krajowych (tzw. instytucji wiodą-
doświadczenia w zakresie strategii działania i najlep-
cych) – uczestniczyli w:
szych praktyk związanych z kontrolą i zwalczaniem
y spotkaniu roboczym z przedstawicielami Komisji
tych zjawisk. Ponadto delegat PIP omówił nowe kom- Europejskiej, dotyczącym stosowania wytycznych
petencje urzędu dotyczące pracy nielegalnej. Jed- KE w sprawie wdrażania dyrektywy 96/71/WE
nym z efektów spotkania było nawiązanie roboczych o delegowaniu pracowników w ramach świadcze-
kontaktów z brytyjskim urzędem autoryzującym dzia- nia usług;
łalność pośredników pracy. y spotkaniach Grupy Krajowych Ekspertów ds. im-
plementacji dyrektywy 96/71/WE dotyczącej de-
Międzynarodowe Stowarzyszenie Bezpieczeństwa legowania pracowników w ramach świadczenia
Socjalnego (ISSA) usług. W 2007 r. grupa spotkała się w Brukseli
W październiku delegacja Państwowej Inspekcji dwukrotnie i omawiała: w kwietniu – projekt rapor-
Pracy wzięła udział w seminarium ISSA nt. bezpie- tu KE na temat przestrzegania dyrektywy w za-
czeństwa i zdrowia w rolnictwie. Omawiane były m.in. kresie środków kontroli i dostępu do informacji;
zagadnienia dot. substancji niebezpiecznych stoso- w październiku – przedstawiono komunikat Komi-
wanych w rolnictwie i leśnictwie; bezpieczeństwa użyt- sji nt. maksymalizacji korzyści i możliwości, jakie
kowania maszyn; szkoleń i doskonalenia kwalifikacji stwarza delegowanie pracowników, przy jedno-
niezbędnych do obsługi maszyn rolniczych; a także czesnym zagwarantowaniu ich ochrony;
zagrożeń biologicznych w sektorze rolnym. y spotkaniach Grup Współpracy Administracyjnej
Przedstawiciele kierownictwa PIP wzięli udział w li- (ADCO) ds.:
stopadowym seminarium Międzynarodowego Stowa- – dyrektywy o środkach ochrony indywidualnej
rzyszenia Bezpieczeństwa Socjalnego dotyczącym (89/686/EWG) – omawiano m.in. bieżące pro-
Dyrektywy ramowej 89/391/EWG w sprawie bezpie- blemy w zakresie nadzoru rynku, norm zhar-
czeństwa i zdrowia w pracy oraz jej implementacji monizowanych dotyczących indywidualnego
w małych i średnich przedsiębiorstwach. Przedsta- sprzętu chroniącego przed upadkiem z wy-
wiciele PIP podzielili się doświadczeniami z realizacji sokości, kategoryzacji nowo wprowadzonych
programów informacyjno-promocyjnych dla małych na rynek ochron indywidualnych, jak również
i średnich firm oraz doświadczeniami z realizacji pol- decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady
sko-niemieckiego projektu w sektorze budownictwa w sprawie wspólnych zasad ramowych doty-
„Budować bezpiecznie ponad granicami”. Należy do- czących wprowadzania produktów do obrotu
dać, że podczas seminarium zgłoszono przedsta- oraz unijną klauzulę ochronną.
– dyrektywy maszynowej (98/37/WE) – podczas
wiciela Państwowej Inspekcji Pracy do prac grupy
grudniowego spotkania w Edynburgu omawia-
roboczej powołanej w ramach ISSA, której zadaniem
no procedury działania w przypadku koniecz-
będzie opracowanie broszur informacyjnych dla wy-
ności zastosowania klauzuli bezpieczeństwa,
branych zagrożeń zawodowych.
zobowiązującej państwa członkowskie do pod-
jęcia wszystkich niezbędnych kroków w celu
Międzynarodowa Sieć Instytutów Szkoleniowych
zakazania lub ograniczenia wprowadzania na
ds. Stosunków Pracy (RIIFT)
rynek wyrobów z oznakowaniem CE lub usu-
Na początku lutego 2007 r., w ramach spotkań nięcia ich z rynku, jeżeli zagrażają one bezpie-
przedstawicieli instytutów szkoleniowych, delegacja czeństwu lub zdrowiu ludzkiemu.

166
WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY

3. Współpraca z inspekcjami zakończyło się deklaracją wzajemnego informowania


poszczególnych krajów UE się o pracownikach migrujących oraz monitorowania
działalności agencji pracy tymczasowej.
Kontynuując rozpoczęty w 2006 r. cykl wizyt W czerwcu PIP przyjęła delegację ekspertów
studyjnych w europejskich urzędach zajmujących z Federalnych Służb Publicznych ds. Zabezpieczenia
się problematyką legalności zatrudnienia, delegacja Socjalnego oraz Federalnych Służb Publicznych ds.
Państwowej Inspekcji Pracy przebywała w styczniu Zatrudnienia w Belgii. Celem wizyty było przygoto-
2007 r. w Madrycie. Wizyta miała na celu rozpozna- wanie porozumienia w sprawie wymiany informacji
nie zasad organizacji, zakresu kompetencji i strategii na temat pracowników delegowanych w ramach
działania hiszpańskiej inspekcji pracy w obszarze świadczenia usług – zgodnie z dyrektywą 96/71/WE
kontroli legalności zatrudnienia, przed przejęciem – między Państwową Inspekcją Pracy i belgijskimi
przez nasz urząd podobnych obowiązków (wraz służbami inspekcyjnymi.
z wejściem w życie nowej ustawy o Państwowej In- Również w czerwcu, na zaproszenie belgijskich
spekcji Pracy). służb inspekcyjnych, delegacja Państwowej Inspekcji
W ramach przygotowań do realizacji kampanii Pracy wzięła udział w Europejskim Kongresie do-
nt. ręcznego przemieszczania ciężarów, delegacja tyczącym problematyki niezadeklarowanego zatrud-
przedstawicieli PIP zapoznała się z doświadczeniami nienia. Podczas kongresu prelegenci z państw człon-
brytyjskiej inspekcji pracy dotyczącymi planowania kowskich Unii Europejskiej omawiali charakter tego
i realizacji dużych kampanii tematycznych w zakre- zjawiska, sposoby jego szacowania oraz prezento-
sie obciążeń mięśniowo-szkieletowych. Spotkanie za- wali metody działań poszczególnych państw człon-
owocowało min. organizacją w marcu w OSPIP we kowskich na rzecz ograniczania zatrudnienia niezade-
Wrocławiu seminarium szkoleniowego dla inspekto- klarowanego.
rów pracy biorących udział w realizacji kampanii kra- W październiku 2007 r. pomiędzy PIP a belgijskimi
jowej. W seminarium, w charakterze wykładowców, służbami kontrolno-nadzorczymi podpisane zostało
uczestniczyło dwóch inspektorów brytyjskich, którzy porozumienie dotyczące współpracy i wzajemnej wy-
przedstawili praktyczne narzędzia do oceny ryzyka miany informacji na temat pracowników delegowa-
zawodowego związanego z ręcznym przemieszcza- nych w ramach świadczenia usług. Efektem podpi-
niem ciężarów. sania porozumienia, poza zacieśnieniem współpracy
W lutym delegacja kierownictwa Państwowej In- w ramach instytucji łącznikowych, mają być również
spekcji Pracy złożyła wizytę w litewskiej inspekcji wspólne projekty na rzecz ochrony pracy.
pracy. W trakcie spotkania przedyskutowano szcze- W ramach prezydencji portugalskiej w drugiej
góły współpracy obu urzędów w 2007 roku. Delega- połowie roku zorganizowano wspólną wizytę dele-
cja PIP złożyła także wizytę w litewskim Parlamencie, gacji MPiPS oraz PIP w siedzibie Ministerstwa Pracy
podczas której zapoznano przewodniczącego Komi- i Solidarności Społecznej w Lizbonie. Podczas spot-
sji Spraw Socjalnych i Pracy ze statusem prawnym kania z Inspektorem Generalnym portugalskiej ins-
i podległością Państwowej Inspekcji Pracy, zakre- pekcji pracy podsumowano dotychczasową współ-
sem uprawnień i obowiązków inspektorów w Polsce, pracę obu urzędów, przedstawiono wyniki działań
a także nowymi zadaniami urzędu. W lipcu gościliś- kontrolnych podjętych przez PIP wobec sieci su-
my delegację inspekcji litewskiej, której przedstawio- permarketów „Biedronka” należącej do portugalskie-
no osiągnięcia PIP w obszarze działalności informa- go pracodawcy, a także omówiono plany współpracy
cyjno-promocyjnej. na najbliższe lata. W ramach przygotowań do nad-
W marcu przedstawiciele PIP złożyli wizytę na zorowania dużych inwestycji budowlanych zapla-
Słowacji, zapoznając się z doświadczeniami i proce- nowanych w Polsce przed EURO 2012, Państwowa
durami stosowanymi przez słowacką inspekcję pra- Inspekcja Pracy zainteresowana była poznaniem
cy. Przedstawiono m.in. słowackie rozwiązania w za- praktycznych doświadczeń, jakie nabyła inspekcja
kresie kontroli legalności zatrudnienia (np. dostęp portugalska w związku z finałami europejskich mi-
inspektorów do bazy danych pracowników ubezpie- strzostw w piłce nożnej w 2004 r. Z tego względu,
czonych, ogólnodostępny rejestr osób fizycznych w grudniu 2007 roku grupa inspektorów pracy udała
i prawnych naruszających przedmiotowe przepisy) się do Portugalii z wizytą roboczą, w czasie której
oraz egzekwowania prawa w tej dziedzinie (np. kary zorganizowano spotkania z udziałem portugalskich
finansowe; wykluczenia z udziału w przetargach i po- inspektorów pracy odpowiedzialnych za nadzór nad
mocy finansowej z budżetu państwa na 5 lat). Gospo- przestrzeganiem przepisów bezpieczeństwa przy
darze zainteresowani byli działalnością prewencyjną budowie stadionów piłkarskich.
i promocyjną PIP – wyrażając chęć rewizyty. We wrześniu, w Hadze, odbyło się coroczne
W czerwcu, podczas spotkania kierownictwa GIP spotkanie poświęcone ocenie współpracy polsko-
z delegacją czeskiej inspekcji pracy, omówiono pro- -holenderskiej, w ramach instytucji łącznikowej ds.
blematykę związaną ze skargami polskich pracowni- Dyrektywy 96/71/WE. Podczas wizyty zapoznano się
ków zatrudnianych w Republice Czeskiej. Spotkanie z problematyką nielegalnego zatrudnienia w Holandii

167
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

oraz związanymi z tym doświadczeniami i procedura- czący działań OIP w Katowicach w zakresie ochrony
mi stosowanymi przez holenderską inspekcję pracy. pracy w sektorze energetyki zawodowej.
Ponadto, w związku z przejęciem przez Państwową Udział w marcowej konferencji w Dortmundzie,
Inspekcję Pracy koordynacji kampanii SLIC dotyczą- poświęconej wdrażaniu art. 7 Dyrektywy Ramowej
cej ręcznego przemieszczania ciężarów, holenderska w małych i średnich przedsiębiorstwach, pozwo-
inspekcja pracy odpowiedzialna za przewodniczenie lił delegacji Urzędu na zapoznanie się z punktem
kampanii w 2007 roku podzieliła się wieloma cennymi widzenia przedstawicieli Komisji Europejskiej oraz
doświadczeniami i praktycznymi wskazówkami w tym praktycznymi przykładami zastosowania przepisów
zakresie. dyrektywy w państwach członkowskich.
Na zaproszenie Dyrektora Generalnego urzędu Przedstawiciel inspekcji wziął udział w VIII. Eu-
włoskiej inspekcji pracy, z oficjalną wizytą w Rzymie ropejskim seminarium na temat środków ochrony
przebywała delegacja kierownictwa PIP. Wizyta mia- indywidualnej, zorganizowanym w Saariselkä w Fin-
ła na celu poznanie strategii i metod działania włos- landii, na którym omawiano funkcjonowanie systemu
kiej inspekcji pracy w zakresie kontroli i walki z pracą oceny zgodności, wyniki badań dotyczące stoso-
nielegalną. Rozmawiając o perspektywach dalszej wania i skuteczności różnych ochron. Nasz delegat
współpracy, szefowie obu urzędów wskazali na przedstawił referat na temat organizacji systemu oce-
potrzebę podpisania porozumienia formalizującego ny zgodności w Polsce i roli Inspekcji Pracy w nadzo-
współpracę dwustronną. rze rynku środków ochrony indywidualnej.
Podczas spotkania we francuskim Krajowym In-
stytucie Pracy, Zatrudnienia i Szkolenia Zawodowego
4. Współpraca z inspekcjami państw (INTEFP) w Lyonie, przedstawiciele polskiej inspekcji
spoza UE i Ośrodka Szkolenia PIP wzięli udział w dyskusji na te-
mat roli europejskich inspekcji pracy w kształtowaniu
W kwietniu, w Głównym Inspektoracie Pracy oraz nowych standardów prowadzenia dialogu społecz-
w OSPIP we Wrocławiu gościła delegacja Republi- nego w Unii Europejskiej.
ki Serbskiej. Nasi goście zapoznali się z prawnym Przedstawiciele inspekcji uczestniczyli również –
usytuowaniem inspekcji pracy w Polsce, jej strukturą w zorganizowanym w Lille – I Europejskim Forum
i kompetencjami, a także zagadnieniami dot. współ- poświęconym likwidacji (ograniczeniu) zagrożeń ha-
pracy z partnerami społecznymi oraz z działalnością łasem w miejscu pracy. Zaprezentowano rozwiązania
Ośrodka Szkoleniowego PIP we Wrocławiu. w tym zakresie dla przemysłu i biur (jak np. materiały
We wrześniu, w Warszawie, z oficjalną wizytą dźwiękochłonne, systemy wyciszające, indywidualne
przebywała delegacja norweskiego Urzędu ds. Śro- środki ochrony przed hałasem).
dowiska Pracy. Wizyta poświęcona była prezentacji Natomiast w październiku delegacja PIP wzięła
zasad działania polskiej i norweskiej inspekcji pracy udział w II Międzynarodowej Konferencji Naukowo-
-Technicznej w Jałcie, poświęconej problemom bez-
oraz omówieniu współdziałania na rzecz zapewnienia
pieczeństwa pracy w przemyśle.
jednakowych standardów pracy dla pracowników
polskich oddelegowanych lub podejmujących za-
trudnienie w Norwegii. Wizytę zakończyło podpisa-
nie porozumienia w sprawie wymiany informacji nt. 6. Współpraca regionalna
pracowników delegowanych w ramach świadczenia
usług. Norwegia jest trzecim obok Holandii i Belgii Litwa
krajem, z którym podpisano podobne porozumienie. W sierpniu miała miejsce wizyta studyjna przed-
Natomiast w listopadzie, w Głównym Inspektora- stawicieli inspekcji litewskiej w OIP Białystok, poświę-
cie Pracy przyjęto delegację Administracji Państwo- cona zagadnieniom bhp w leśnictwie. Wrześniowa
wej ds. Bezpieczeństwa Pracy z Chińskiej Republi- wizyta studyjna w OIP Gdańsk dotyczyła kontroli
ki Ludowej. Tematem rozmów były: bezpieczeństwo prac w portach i przy budowie statków. Z kolei paź-
pracy i prewencja wypadkowa w sektorze górnictwa dziernikowa wizyta delegacji litewskiej w OIP Olsztyn
podziemnego, szkolenia dla kandydatów na inspek- dotyczyła kontroli stanu bhp w budownictwie.
torów pracy oraz wstępne i okresowe szkolenia bhp Ponadto PIP oddelegowała, na seminaria szkole-
dla pracowników. niowe zorganizowane przez inspekcję litewską w ra-
mach projektu unijnego, swoich specjalistów z okręgo-
wych inspektorów pracy, którzy przedstawili referaty
5. Udział w międzynarodowych o tematyce zgodnej z oczekiwaniami strony litewskiej,
konferencjach i seminariach dotyczące: wybuchu w zakładzie produkcji betonu
komórkowego; zapobiegania zagrożeniom w zakła-
W lutym przedstawiciel PIP uczestniczył w Ostra- dach chemicznych; wyników kontroli stanu bhp w za-
wie w Międzynarodowej Konferencji na temat ochro- kładach wydobycia kopalin pospolitych; prewencji
ny infrastruktury krytycznej, prezentując referat doty- ryzyka zawodowego w branży tekstylnej.

168
WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY

Czechy * * *
W grudniu przedstawiciele kierownictw Okręgo-
Współpraca międzynarodowa Państwowej In-
wych Inspektoratów Pracy w Katowicach i Opolu
spekcji Pracy jest wyznacznikiem przynależności na-
uczestniczyli w spotkaniu partnerskich organizacji
szego urzędu do wspólnoty europejskiej, a możli-
gospodarczych i instytucji związanych z rynkiem
pracy w obu krajach, zorganizowanym w Konsulacie wość poznawania najnowszych tendencji i praktyk
RP w Ostrawie. Przedstawiciele konsulatu wskazywa- inspekcyjnych w zakresie ochrony pracy oraz wy-
li na rosnącą liczbę polskich obywateli pracujących miany doświadczeń w tej dziedzinie jest niezbędnym
w czeskich przedsiębiorstwach; rozwiązywanie poja- warunkiem podnoszenia standardów bezpieczeń-
wiających się w związku z tym problemów w sferze stwa i ochrony pracy.
ochrony pracy wymaga dobrej wymiany informacji
między inspekcjami obu państw.
Wypełniając swoją misję, Państwowa Inspekcja
Słowacja Pracy stara się w jak największym stopniu uwzględ-
niać wytyczne europejskiej polityki bezpieczeństwa
W marcu delegacja Okręgowego Inspektoratu Pra- i zdrowia zawodowego, które zostały odzwiercie-
cy w Krakowie uczestniczyła w Piszczanach w 12 Mię- dlone w nowej Strategii Komisji Europejskiej na lata
dzynarodowej Konferencji Statyka Budowli 2007. 2007–2012.
Przedstawiciele PIP zaprezentowali wyniki ustaleń
z badania katastrofy budowlanej wiaduktu drogo-
wego w Stróży oraz omówili stan bezpieczeństwa Dążąc do zapewnienia jednakowych warunków
pracy w budownictwie na przykładzie województwa pracy dla pracowników rodzimych i migracyjnych,
małopolskiego. szczególnie mając na uwadze dużą liczbę obywateli
polskich podejmujących zatrudnienie za granicą,
Niemcy Państwowa Inspekcja Pracy współdziała z organami
W roku sprawozdawczym Okręgowy Inspektorat inspekcji innych państw członkowskich, czego prze-
Pracy w Zielonej Górze kontynuował współpracę jawem są m.in. coraz częściej zawierane porozumie-
z Biurem Ochrony Pracy Landu Brandenburgii. Pod- nia o współpracy.
czas spotkania w siedzibie Okręgu omawiano m.in. Aktywny udział Państwowej Inspekcji Pracy w ini-
przygotowania do VII Forum niemiecko-polskiego cjatywach europejskich i międzynarodowych (cze-
nt. przewozu materiałów niebezpiecznych. Ponadto, go najlepszym przykładem jest objęcie przewod-
przedstawiciel Okręgu uczestniczył w trzech między- nictwa europejskiej kampanii na temat ręcznego
narodowych konferencjach polsko-niemieckich nt. przemieszczania ciężarów) sprawia, że PIP cieszy
sytuacji pracowników zatrudnionych w handlu; wa- się dużym uznaniem partnerów zagranicznych i po-
runków pracy w sektorze transportu oraz integracji strzegana jest jako wzór nowoczesnego, europej-
pracowników niepełnosprawnych w rejonach przy- skiego urzędu kontroli i nadzoru nad warunkami
granicznych. pracy.

169
X.
DZIAŁALNOŚĆ
WEWNĄTRZ-
ORGANIZACYJNA

171
DZIAŁALNOŚĆ WEWNĄTRZORGANIZACYJNA

Model kształcenia kadr Państwowej Inspekcji Pra- wykształcenie określonych umiejętności niezbędnych
cy umożliwia stałe doskonalenie wiedzy, kształtowa- do prawidłowej realizacji zadań Urzędu. Oferta szko-
nie umiejętności i postaw wymaganych do realizacji leniowa skierowana w szczególności do pracowników
zadań przez poszczególne grupy zawodowe oraz wykonujących i nadzorujących czynności kontrolne
specjalizację pracowników wykonujących i nadzoru- obejmowała m.in. szkolenia z zakresu:
jących czynności kontrolne. – postępowania administracyjnego i egzekucyjnego;
Realizacja kształcenia odbywa się w dwóch – postępowania w sprawach o wykroczenia zwią-
podstawowych formach: aplikacji inspektorskiej oraz zane z wykonywaniem pracy zarobkowej i legal-
stałego doskonalenia zawodowego. nością zatrudnienia oraz przestępstwa przeciwko
prawom osób wykonujących pracę zarobkową;
– kontroli legalności zatrudnienia;
W 2007 r. opracowano i wdrożono założenia pro-
– nowoczesnych formuł zatrudnienia, ze szczegól-
gramowo-organizacyjne aplikacji inspektorskiej,
nym uwzględnieniem roli PIP w zakresie nadzoru
której ukończenie zapewnia kandydatom na ins-
i kontroli osób niebędących pracownikami;
pektorów pracy przygotowanie dające niezbędną
– niebezpiecznych i szkodliwych czynników che-
znajomość zagadnień wchodzących w zakres działa-
micznych (metodyka kontroli),
nia Państwowej Inspekcji Pracy. Aplikacja inspektor-
– dyrektyw nowego podejścia;
ska obejmuje naprzemienne szkolenie teoretyczne
– wymagań zasadniczych dla wybranych grup wy-
(w OSPIP) i praktyczne (w macierzystych OIP). Jej robów;
celem jest przygotowanie kandydata do wykonywa- – środków ochrony indywidualnej;
nia czynności kontrolnych i nadzorczych oraz podej- – bhp: w budownictwie; w rolnictwie; w służbie zdro-
mowania innych działań służących zapobieganiu i eli- wia i opiece społecznej; przy stosowaniu biotech-
minowaniu zagrożeń w środowisku pracy. Trwające nologii;
ok. roku szkolenie ukończyli uczestnicy dwóch apli- – zatrudniania osób niepełnosprawnych;
kacji inspektorskich. Egzamin państwowy złożyło – prewencji zagrożeń w grupach działalności i za-
z wynikiem pozytywnym 50 osób, uzyskując upraw- kładach o wysokiej kategorii ryzyka.
nienia inspektora pracy. Kształcenie na trzech nas- Biorąc pod uwagę, że jakość szkoleń organizo-
tępnych aplikacjach rozpoczęło 186 osób. wanych centralnie przekłada się następnie na jakość
szkoleń wewnętrznych oraz jakość wykonywanych
Uzupełnianie i systematyzowanie wiedzy zawodo- przez pracowników zadań, w programach szkoleń
wej realizowane było w ramach: specjalistycznych ujęto zajęcia praktyczne, połą-
y szkoleń tzw. centralnych, tj. dla przedstawicieli czone z wizytami w zakładach pracy. Pozwoliły one,
wszystkich jednostek organizacyjnych PIP, w szczególności inspektorom pracy, na zapoznanie
y szkoleń wewnętrznych – organizowanych w OIP, się z nowoczesnymi technologiami, a także stosowa-
z wykorzystaniem wiedzy osób przeszkolonych nymi przez pracodawców rozwiązaniami w zakresie
wcześniej w ramach realizacji centralnego planu zapewniania bezpiecznych warunków pracy. Zagad-
szkoleń oraz nienia praktyczne ujęte w programach szkoleń, od-
y narad instruktażowo-szkoleniowych, związanych noszące się do codziennej pracy inspektora pracy,
przede wszystkim z podejmowaniem kontroli zgod- stanowią ważny element dla wzrostu poczucia pew-
nie z rocznym harmonogramem realizacji zadań. ności i przygotowania merytorycznego do przepro-
Istotnym elementem w edukacji pracowników PIP wadzania kontroli.
był także udział w zewnętrznych konferencjach, sym- W celu zapewnienia odpowiedniego poziomu
pozjach i seminariach. kształcenia, Państwowa Inspekcja Pracy współpra-
Zrealizowany plan szkoleń doskonalących (cen- cowała przy organizacji szkoleń z instytutami na-
tralny i wewnętrzny) dla pracowników PIP na 2007 r. ukowo-badawczymi, wyższymi uczelniami oraz inny-
uwzględniał priorytety działania Urzędu a także od- mi organami nadzoru, których kompetencje obejmują
powiadał zapotrzebowaniu zgłoszonemu przez kie- szeroko rozumianą ochronę pracy.
rownictwo i pracowników poszczególnych jednostek Zgodnie z obowiązującym systemem każde ze
organizacyjnych PIP. szkoleń realizowanych centralnie było oceniane przez
Zakres tematyczny szkoleń obejmował w szcze- uczestników w anonimowych ankietach, które wyka-
gólności zagadnienia prawa pracy, zagrożeń i naraże- zały, że tematyka, dobór wykładowców i jakość przy-
nia na czynniki szkodliwe i niebezpieczne, bezpieczeń- gotowanych materiałów szkoleniowych kształtowały
stwa pracy oraz metodykę kontroli i wykorzystania się na poziomie dobrym i bardzo dobrym. Szcze-
środków prawnych będących w dyspozycji organów gólnie dobrze oceniane były szkolenia połączone
PIP. z zajęciami praktycznymi, realizowanymi na terenie
Ponadto celem szkoleń było przygotowanie zakładów pracy.
pracowników do wykonywania nowych zadań, zapo- Szkoleniami realizowanymi centralnie, głównie
znanie ze zmianami w przepisach prawa, jak również w Ośrodku Szkolenia PIP, objęto ok. 1,3 tys. osób.

173
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Natomiast w szkoleniach wewnętrznych uczestniczy- y szkolenia z zakresu zarządzania bezpieczeń-


ło ok. 2 tys. osób. stwem pracy oraz z zakresu oceny ryzyka zawo-
Ponadto pracownikom wykonującym i nadzo- dowego (przeszkolono 143 osoby);
rującym czynności kontrolne stworzono możliwość y szkolenia z zakresu prowadzenia prac przy uży-
udziału w szkoleniach doskonalących, połączonych ciu materiałów wybuchowych przeznaczonych do
z możliwością odbycia specjalizacji. Uzyskanie tytułu użytku cywilnego poza górnictwem;
specjalisty lub głównego specjalisty stanowi, obok y kursy kwalifikacyjne (prowadzone wspólnie
oceny pracy, podstawowe kryterium do awansu z Ośrodkiem Szkolenia Państwowej Straży Po-
pracownika na wyższe stanowisko. W wyniku zda- żarnej we Wrocławiu w oparciu o porozumienie
nia egzaminu specjalizacyjnego tytuł specjalisty lub zawarte z Komendą Wojewódzką PSP), adreso-
głównego specjalisty uzyskały 24 osoby, których wane do osób, które chcą uzyskać kwalifikacje
inspektorów ochrony przeciwpożarowej (kwalifi-
wiedza będzie wykorzystywana w szczególności do
kacje uzyskało 86 osób);
realizacji kontroli specjalistycznych oraz konsultacji
y seminaria tematyczne (wzięło w nich udział 581
i doradztwa dla potrzeb Urzędu i partnerów zewnętrz-
osób), związane z bezpieczeństwem pracy (m.in.
nych.
zagrożenia w kontakcie z azbestem i wyrobami
zawierającymi azbest; przechowywanie, składo-
* * *
wanie i dystrybucja substancji i preparatów che-
micznych) oraz prawem pracy (rozliczanie czasu
Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy pracy, naliczanie wynagrodzeń, czas pracy kie-
im. Prof. Jana Rosnera we Wrocławiu jest placówką rowców, ubezpieczenia społeczne).
szkoleniową Państwowej Inspekcji Pracy. Do jego za- W ramach popularyzacji ochrony pracy Ośrodek
dań należy w szczególności szkolenie i doskonalenie prowadził działalność wydawniczą: wydano nową
kadr PIP, upowszechnianie wiedzy i informacji oraz pozycję książkową (Prawne ograniczenia w dostę-
doradztwo w zakresie ochrony pracy. pie, obrocie i stosowaniu niektórych substancji i pre-
W 2007 roku w OSPIP przeprowadzono 218 róż- paratów chemicznych), wykonano (we współpracy
nych form szkoleniowych (aplikacje inspektorskie, na- z Departamentem Prewencji i Promocji GIP) m.in.
rady, seminaria doskonalące, kursy). Ponadto Ośro- prace edytorskie i druk plakatów oraz poradników,
dek uczestniczył w organizacji w swoich obiektach zaprojektowano nową szatę graficzną dla wydawa-
218 zleconych szkoleń zewnętrznych (szkolenia, kon- nych materiałów.
gresy, zjazdy, konferencje, sympozja, narady, spotka- Warto odnotować udział OSPIP w targach, np.:
nia), w których wzięło udział ok. 9,8 tys. osób. podczas Międzynarodowych Targów Budownictwa
Oferta szkoleniowa skierowana do podmiotów BUDMA w Poznaniu Ośrodek zorganizował dla 150
innych niż PIP obejmowała m.in. pracowników służby osób seminarium pt. „Zagrożenia na placu budowy
bhp, pracowników działów kadr i służb personalnych i sposoby ich eliminacji – aspekty prawne i technicz-
oraz społecznych inspektorów pracy. ne”; Międzynarodowe Targi Nowoczesnych Technolo-
W ramach współpracy z wyższymi uczelniami gii dla Przemysłu I-T-M Polska w Poznaniu były forum
Ośrodek zorganizował dla pracowników służb bhp dla Salonu bezpieczeństwa pracy i cyklu seminariów
IV i V edycję studiów podyplomowych: Zarządzanie dla 115 osób;
OSPIP uczestniczył w organizacji konferencji
bezpieczeństwem pracy w systemach człowiek i śro-
oraz projektach edukacyjnych, np: przy współpracy
dowisko oraz I, II i III edycję studiów licencjackich, na
Zarządu Regionu NSZZ „S” Dolny Śląsk zorgani-
kierunku: pedagogika, o specjalności: Edukacja zdro-
zowano ogólnopolskie seminarium nt. strategii Unii
wotna, bezpieczeństwo i higiena pracy. Kontynuowa-
Europejskiej w zakresie bhp na lata 2007–2012
no współpracę z wrocławskim wydziałem Wyższej
w ramach uroczystych obchodów Światowego Dnia
Szkoły Psychologii Społecznej, w zakresie organiza-
Pamięci Ofiar Wypadków przy Pracy.
cji studiów podyplomowych dla pracowników działów
Dzień Otwartych Drzwi OSPIP był doskonałą oka-
kadr i służb personalnych. W 2007 roku zakończo- zją do zaprezentowania historii i struktury Ośrodka
no I i zorganizowano II edycję studiów podyplomo- oraz zadań Państwowej Inspekcji Pracy.
wych pn. Zarządzanie kadrami (ponadto zakończono Warto odnotować doskonałe efekty zorganizo-
rekrutację na III edycję tych studiów). wanego forum dyskusyjnego podczas I Konferencji
Znaczącą grupą odbiorców oferty szkolenio- Pracowników Służb BHP.
wej Ośrodka są społeczni inspektorzy pracy, dla Wzorem lat ubiegłych Ośrodek podejmował dzia-
których zorganizowano 9 szkoleń (5 dla nowowybra- łania na rzecz poprawy jakości świadczonych usług
nych sip i 4 specjalistyczne). Uczestniczyło w nich i poszerzenia oferty szkoleniowej. Systematycznie
216 osób. prowadzone badania opinii uczestników szkoleń (an-
Z szerokiej oferty szkoleniowej Ośrodka należy kiety anonimowe) posłużyły do opracowania nowych
wyróżnić: 12 propozycji programowych, w tym dot. tematyki

174
DZIAŁALNOŚĆ WEWNĄTRZORGANIZACYJNA

bezpieczeństwa pracy i zagrożeń w budownictwie y zakupiono sprzęt (komputery PC, komputery


oraz umożliwiających zdobycie i pogłębienie wiedzy przenośne, monitory, drukarki, switche) dostoso-
interdyscyplinarnej. wany do współczesnych wymogów pracy w sieci
oraz potrzeb użytkowników;
Jesienią 2007 r. Ośrodek został poddany kom- y zmodernizowano oprogramowanie użytkowe
pleksowemu audytowi recertyfikującemu. Audyt urzędu, poprawiając jego wydajność i efektyw-
miał na celu potwierdzenie spełniania wymagań
ność działania;
normy PN-EN ISO 9001:2001. Ośrodek otrzymał
y przeprowadzono szkolenia tematyczne dla użyt-
certyfikat na kolejne dwa lata.
kowników sieci, a także dla informatyków od-
powiedzialnych za prawidłowe funkcjonowanie
* * *
W roku sprawozdawczym kontynuowano dzia- i dalszą rozbudowę infrastruktury teleinforma-
łania mające na celu doskonalenie systemu i infra- tycznej.
struktury teleinformatycznej w Państwowej Inspekcji Ponadto rozpoczęto prace nad stworzeniem no-
Pracy. wego oprogramowania, przeznaczonego dla inspek-
W ramach tych prac: torów pracy – narzędzia wspomagającego działal-
y rozbudowano system informatyczny o dodatko- ność kontrolno-nadzorczą, a jednocześnie umożli-
we funkcje wynikające z realizowanych przez wiającego łatwiejsze i pełniejsze zbieranie danych.
urząd zadań (uruchomiono moduł, który umoż- Należy podkreślić, że projekt realizowany jest przez
liwia pracodawcom zgłaszanie działalności PIP we własnym zakresie i z wykorzystaniem nowej
drogą elektroniczną); technologii.

175
XI.
OCENA
ROZWIĄZAŃ
PRAWNYCH
ORAZ WNIOSKI
LEGISLACYJNE

177
OCENA ROZWIĄZAŃ PRAWNYCH ORAZ WNIOSKI LEGISLACYJNE

1. Ocena rozwiązań prawnych Na podkreślenie zasługuje dyskutowany już w la-


tach ubiegłych brak w Kodeksie pracy definicji po-
jęcia dnia wolnego od pracy. Zdarzają się niejed-
A. Kodeks pracy nokrotnie spory stron stosunku pracy, szczególnie
w sytuacji gdy praca ma zmianowy charakter. Nie
Stosunek pracy
ma prawnej pewności, przy konkurujących ze sobą
W roku sprawozdawczym do Kodeksu pracy interpretacjach ww. pojęcia, czy sporządzane przez
wprowadzono nową formę zatrudniania pracowni- pracodawców rozkłady czasu pracy prawidłowo
ków – telepracę. Zgodnie z nowo obowiązującym wskazują należną pracownikowi liczbę dni wolnych
art. 675 Kp – praca może być wykonywana regular- od pracy.
nie poza zakładem pracy, z wykorzystaniem środków
komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów W 2007 r. wprowadzono przepisy o zakazie pracy
o świadczeniu usług drogą elektroniczną (telepraca). w święta w placówkach handlowych. Powstały wąt-
Telepracownikiem jest pracownik, który wykonuje pliwości interpretacyjne dotyczące przede wszystkim
pracę w warunkach wyżej określonych i przekazuje pojęcia placówki handlowej i kwestii prawnej możli-
pracodawcy wyniki pracy, w szczególności za po- wości wyłączenia zakazu podejmowania czynności
średnictwem środków komunikacji elektronicznej. handlowych w stosunku do podmiotów prowadzą-
Po wejściu w życie nowych przepisów wątpliwości cych działalność o charakterze użyteczności publicz-
interpretacyjne wzbudzała definicja telepracy w od- nej. W celu ostatecznego wyjaśnienia wątpliwości
niesieniu do podmiotów wykonujących pracę poza niezbędna jest interwencja ustawodawcy.
siedzibą pracodawcy, ale bez pośrednictwa środków
komunikacji elektronicznej lub tylko z ich częściowym Urlopy wypoczynkowe
wykorzystaniem.
W dalszym ciągu kontrowersje budzi sposób na-
Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia bywania prawa do urlopu przez pracowników, zatrud-
ze stosunku pracy nionych w niepełnym wymiarze czasu pracy, szcze-
gólnie w przypadku zmiany wymiaru czasu pracy
Wątpliwości interpretacyjne nadal wzbudza prze- w ciągu roku. Zważywszy na brak stosownych re-
pis art. 775 Kp, w myśl którego prawo do należności gulacji przyjmuje się, że w opisanej sytuacji należy
na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbo- dokonać korekty uwzględniającej zmianę takiego
wą nabywa pracownik w sytuacji, gdy wykonuje na wymiaru. Pozostaje jednak pytanie, czy przedsta-
polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miej- wiony sposób ustalania prawa do urlopu jest prawnie
scowością, gdzie znajduje się siedziba pracodawcy, uzasadniony.
lub poza stałym miejscem pracy. Szczególnie brak
legalnej definicji pojęcia stałe miejsce pracy sprawia, Ponadto wątpliwości nasuwa brzmienie art. 153
że powstają spory stron stosunku pracy dotyczące § 1 Kp, określającego prawo pracownika do urlopu
kwestii przebywania w podróży służbowej i przyzna- wypoczynkowego, w roku kalendarzowym, w którym
wania z tego tytułu świadczeń pieniężnych. podjął po raz pierwszy pracę. Nie ma pewności, czy
uprawnione jest udzielanie urlopu wypoczynkowego
Przepisy o czasie pracy w taki sposób, aby niepełny dzień urlopu zaokrąglać
Nadal sygnalizowanym przez inspektorów pracy do góry, tak jak w przypadku pracowników zatrudnio-
problemem jest brak w dziale szóstym Kodeksu pracy nych w niepełnym wymiarze czasu pracy.
regulacji związanych z obowiązkiem tworzenia przez Na uwagę zasługują również liczne wątpliwości
pracodawcę harmonogramów czasu pracy (obowią- związane z rolą art. 168 Kp odnośnie obowiązku
zek taki mają przykładowo pracodawcy zatrudniają- udzielania pracownikowi zaległego urlopu. Zgodnie
cy pracowników służby zdrowia lub niektóre grupy ze wspomnianym przepisem, pracodawca jest zo-
kierowców). Brak dokumentu uniemożliwia prawidło- bowiązany do udzielenia niewykorzystanego urlopu
we ustalenie wynagrodzenia za pracę w godzinach najpóźniej do końca kwartału kolejnego roku kalen-
nadliczbowych. darzowego; termin urlopu wypoczynkowego strony
Na uwagę zasługuje również art. 132 § 3 Kp, stosunku pracy są zobowiązane uzgodnić. Zdarza
zgodnie z którym jeżeli pracownikowi nie zapewnio- się jednak w praktyce, że pracownicy odmawiają
no przysługującego odpoczynku dobowego, należy realizacji prawa do urlopu wypoczynkowego, w tym
udzielić mu w okresie rozliczeniowym równoważne- również do zaległych urlopów. Brak powszechnie
go okresu odpoczynku. Wątpliwości interpretacyjne obowiązującej regulacji wskazującej na uprawnienia
dotyczą sposobu ustalania prawa do takiego odpo- pracodawcy i pracownika powoduje konflikty stron
czynku. stosunku pracy.

179
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

B. Inne ustawy C. Akty wykonawcze

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki
kierowców Żywnościowej z dnia 12 stycznia 1998 r.
w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy
Krytycznie oceniane jest wprowadzenie do usta-
obsłudze ciągników, maszyn, narzędzi i urządzeń
wy przepisu, zgodnie z którym zwalnia się z obo- technicznych stosowanych w rolnictwie
wiązku sporządzania rozkładów czasu pracy tych
pracodawców, którzy zatrudniają kierowców przewo- Rozporządzenie w wielu miejscach powiela wy-
żących rzeczy. Jakiekolwiek wyłączenia obowiązku magania dotyczące użytkowania maszyn, które znaj-
sporządzania harmonogramów czasu pracy bardzo dują się w innych przepisach bezpieczeństwa i higie-
utrudniają proces kontrolny, co w praktyce uniemoż- ny pracy (szczególnie w rozporządzeniu w sprawie
liwia ujawnienie wielu nieprawidłowości, takich jak ogólnych przepisów bhp); brakuje też odwołania
nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy czy do tych przepisów. Ponadto, zapisy rozporządzenia
nierekompensowanie pracy w godzinach nadlicz- nie są dostosowane do obecnego poziomu zmecha-
bowych. nizowania prac rolniczych. Taki stan rzeczy może po-
Wątpliwości interpretacyjne wzbudza ponadto wodować trudności w rozumieniu jego postanowień
i stosowaniu ich w praktyce. Oto przykładowe zapisy:
charakter prawny przerw w prowadzeniu pojazdu
– w § 3 nie wskazano, jakie kwalifikacje powinna
w rozumieniu art. 7 rozporządzenia WE 561/2006
posiadać osoba obsługująca samojezdne maszy-
i art. 7 Umowy AETR. Przepis art. 27 ust. 1 ustawy o cza-
ny rolnicze i melioracyjne;
sie pracy kierowców zalicza bowiem wymienione
– w § 7 nie wskazano, jakie wymagania powinien
przerwy do czasu dyżuru, o którym mowa w art. 9
spełniać pomost technologiczny, w tym pomost
ustawy – wskazującym dwa rodzaje dyżuru rekom-
używany tylko w czasie postoju maszyny (np.
pensowane w odmienny sposób. Nie ma zatem
podczas załadunku ziarna do skrzyni siewnika);
prawnej pewności, w jaki sposób prawidłowo usta-
– w § 33 i § 45 określono zasady wykonywania
lać metody rekompensat w sytuacji wspomnianych prac w zbiornikach zamkniętych – prace szcze-
przerw w prowadzeniu pojazdu. gólnie niebezpieczne – w silosie typu wieżowego
oraz silosie paszowym, podczas gdy wystarczy-
Dział X Kp – Bezpieczeństwo i higiena pracy łoby odwołanie się do rozporządzenia w sprawie
Koordynacja prac ogólnych przepisów bhp;
Doświadczenia Państwowej Inspekcji Pracy uzys- – w § 37 nałożono obowiązek przeszkolenia osób
kane w czasie kontroli przestrzegania przez pra- obsługujących stół selekcyjny w kombajnie do
codawców wymagań zawartych w art. 208 Kp wska- zbioru buraków, podczas gdy w rozporządzeniu
zują, że obowiązek współpracy między różnymi pra- w sprawie szkoleń w dziedzinie bhp określono
już wymagania odnośnie instruktażu stanowisko-
codawcami, realizującymi inwestycję w tym samym
wego;
miejscu, ogranicza się do branży budowlanej, choć
– w § 58 wprowadzono obowiązek stosowania ze-
i tu istnieją problemy. Prawidłowe stosowanie prze-
rowania bądź uziemienia jako środków dodat-
pisu, polegające na zapewnieniu koordynacji i bez-
kowej ochrony przeciwporażeniowej, a obecnie
pieczeństwa osobom pracującym – napotyka prze-
stosowane są środki skuteczniejsze od zerowania
szkody, ponieważ nie określono formy współpracy
i uziemienia;
oraz podmiotu zobowiązanego do inicjowania oma-
– w § 61 określono zasady obsługi pilarki tarczo-
wianych działań.
wej, wymieniając tylko niektóre zagrożenia wy-
stępujące przy tego typu pracach, a pomijając
Badania lekarskie np. stosowanie osłon, klinów rozszczepiających;
Art. 229 § 7 Kp zobowiązuje pracodawców do szczegółowe wymagania w tym zakresie zawiera
przechowywania orzeczeń wydanych na podstawie rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higie-
badań lekarskich. Brak obowiązku przechowywa- ny pracy przy obsłudze obrabiarek do drewna.
nia kopii skierowania na takie badania utrudnia,
zdaniem inspektorów pracy, zweryfikowanie, czy le- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia
karz został poinformowany o wszystkich czynnikach 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych
szkodliwych występujących w środowisku pracy. czynników biologicznych dla zdrowia
Ma to czasem zasadniczy wpływ na opinię, co do w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia
pracowników zawodowo narażonych na te czynniki
możliwości wykonywania pracy w określonych wa-
runkach. Główny Inspektor Pracy podjął już w tym Obowiązki pracodawcy w przypadku wystąpienia
zakresie stosowne działania (patrz: Wnioski legisla- narażenia na czynniki biologiczne nie są określone
cyjne). jednoznacznie. W praktyce są różnie rozumiane. Do-

180
OCENA ROZWIĄZAŃ PRAWNYCH ORAZ WNIOSKI LEGISLACYJNE

świadczenia zdobyte w czasie kontroli ujawniają du- Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy
że trudności pracodawców z identyfikacją czynników z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie
biologicznych. Nie zawsze mają oni wystarczającą bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach
wiedzę (z zakresu bakteriologii, wirusologii oraz mi- związanych z narażeniem na hałas lub
kologii), by prawidłowo zastosować postanowienia drgania mechaniczne
przepisu. Opisany stan skutkuje często podejmowa-
Inspektorzy pracy zwracają uwagę, że obowiązki
niem pozornych działań, które nie mają wpływu na
pracodawcy wynikające z § 3 ust. 3, dotyczące pla-
poprawę bezpieczeństwa pracujących.
Praktycznie niemożliwe jest spełnienie wymagań nowania i podejmowania działań zmniejszających
zawartych w § 5 ust. 1, który stanowi, że przed wybo- ryzyko zawodowe po przekroczeniu wartości 80 dB
rem środka zapobiegawczego, pracodawca powinien dla hałasu – są niespójne z zapisami polskiej nor-
dokonać oceny ryzyka zawodowego uwzględniając my PN-N-18002:2000 „Systemy zarządzania bez-
klasyfikację wg grup zagrożenia i wykaz szkodliwych pieczeństwem i higieną pracy. Ogólne wytyczne do
czynników biologicznych, ich rodzaj, stopień i czas oceny ryzyka zawodowego”. W pkt. B.2 załączni-
narażenia oraz wskazówki organów właściwej ins- ka B do tej normy wskazano, że jeśli wartość hałasu
pekcji sanitarnej, PIP i jednostek służby medycyny w środowisku pracy jest mniejsza niż połowa naj-
pracy. Przede wszystkim dlatego, że nie wyznaczono wyższych dopuszczalnych wartości ze względu na
NDS czynników biologicznych, nie wskazano trybu ochronę słuchu, to ryzyko zawodowe uznaje się za
udzielania wskazówek przez ww. organa, a ponadto „małe”, a wtedy do niezbędnych działań należy je-
badania na obecność tych czynników są mało do- dynie „zapewnienie, że ryzyko zawodowe pozostaje
stępne. co najwyżej na tym samym poziomie”. Ponieważ
przepis zapewnia lepszą ochronę pracownika, nale-
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia żałoby rozważyć aktualizację normy.
30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa
i higieny pracy związanej z występowaniem
w miejscu pracy czynników chemicznych 2. Wnioski legislacyjne
Przepisy rozporządzenia nakładają obowiązki
Działając na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 5 usta-
jedynie na pracodawcę i w odniesieniu do pracowni-
wy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspe-
ka, co powoduje zawężenie zakresu oddziaływania.
kcji Pracy – Główny Inspektor Pracy skierował do
Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi ustawą z dnia
właściwych ministrów 15 wniosków legislacyjnych.
13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, kon-
Wnioski zawierały propozycje nowelizacji obowiązu-
troli PIP – w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy
jących przepisów, a także wydania nowych aktów
– podlegają również przedsiębiorcy, niebędący pra-
prawnych, zwłaszcza z zakresu bezpieczeństwa
codawcami, na rzecz których jest świadczona praca
przez osoby fizyczne, w tym przez osoby wykonujące i higieny pracy.
na własny rachunek działalność gospodarczą, bez
względu na podstawę świadczenia tej pracy. Należy Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej przedsta-
zauważyć, że jest to problem systemowy, ponieważ wiono 3 wnioski dotyczące nowelizacji:
dotyczyć będzie większości aktów wykonawczych do y rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia
Kodeksu pracy z zakresu bhp. 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzi-
nie bezpieczeństwa i higieny pracy – m.in. po-
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przez zdefiniowanie pojęć „jednostki organizacyj-
z dnia 23 czerwca 2004 r. w sprawie nej”, „przygotowania dydaktycznego” wykładow-
bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach cy i instruktora realizującego program szkolenia
przemysłu piwowarskiego i napojów gazowanych w dziedzinie bhp oraz jednoznaczne wskazanie
rodzaju prac (szczególnie niebezpiecznych), przy
Z kontroli inspektorów pracy wynika, że tylko jed- których konieczne jest częstsze odbywanie
na kwestia nasuwa wątpliwości. Dotyczy to braku szkoleń, a także ustalenie wzoru zaświadczenia
uszczegółowienia w § 2 wartości temperatury, od któ- potwierdzającego odbycie szkolenia okresowego
rej należy wyposażać zbiorniki, maszyny i inne urzą- w dziedzinie bhp.
dzenia techniczne w ochronną izolację cieplną. y rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjal-
nej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
prowadzenia przez pracodawców dokumentacji
z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie
w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz
bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach
sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika
przemysłu spirytusowego
– poprzez wprowadzenie obowiązku przecho-
Akt prawny należy ocenić pozytywnie, ponieważ wywania w aktach osobowych pracownika kopii
nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. skierowania na badania lekarskie.

181
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

y ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach pieczeństwa i higieny pracy dla stacji gazu płyn-
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nego i rozlewni gazu płynnego;
– poprzez objęcie społecznych inspektorów y nowelizacji rozporządzenia Ministra Gospodarki
pracy wykonujących swoją funkcję w podziem- z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie trybu spraw-
nych zakładach górniczych (zwolnionych na czas dzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze
pełnienia funkcji zakładowego społecznego ins- i konserwacji urządzeń technicznych – przez jed-
pektora pracy z obowiązku wykonywania pracy) noznaczne określenie kwalifikacji pracowników
przepisami art. 50 c ust. 2 tej ustawy. Zmiana obsługujących urządzenia i instalacje gazowe na
przepisów pozwoli na zaliczenie okresu zwolnie- stacjach autogazu;
nia z obowiązku wykonywania pracy na czas peł- y nowelizacji rozporządzenia Ministra Gospodarki,
nienia funkcji zakładowego społecznego inspek- Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 maja 2003 r.
tora pracy w podziemnych zakładach górniczych w sprawie minimalnych wymagań dotyczących
– do okresu pracy uprawniającego do otrzymania bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników za-
emerytury górniczej. trudnionych na stanowiskach pracy, na których
Odpowiadając na złożone wnioski, Minister Pracy może wystąpić atmosfera wybuchowa – w celu
i Polityki Społecznej poinformował, że przygotowany jednoznacznego określenia częstotliwości badań
został projekt zmian rozporządzenia Ministra Gospo- i pomiarów urządzeń oraz instalacji elektroener-
darki i Pracy w sprawie szkolenia w dziedzinie bez- getycznych pracujących w strefach zagrożenia
pieczeństwa i higieny pracy, w którym uwzględniono wybuchem;
znaczną część propozycji Głównego Inspektora y nowelizacji rozporządzenia Ministra Gospodarki
Pracy. z dnia 27 kwietnia 2000 r. w sprawie bezpie-
Nie zyskała aprobaty koncepcja zwiększenia czę- czeństwa i higieny pracy przy pracach spawalni-
stotliwości szkolenia okresowego do: nie rzadziej niż czych – poprzez uzupełnienie listy alternatywnie
wymienionych dokumentów, potwierdzających
raz na 3 lata – dla pracodawców i innych osób kie-
posiadanie uprawnień do prac spawalniczych –
rujących pracownikami, a także dla pracowników
o zaświadczenie kwalifikacyjne „wymagane od
służby bhp i innych osób wykonujących zadania tej
osoby wykonującej czynności spawania”;
służby.
y nowelizacji rozporządzenia Ministra Gospodarki,
Pracy i Polityki Społecznej z 2 kwietnia 2004 r.
Odnośnie propozycji przechowywania przez pra-
w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego
codawcę kopii skierowania na profilaktyczne bada-
użytkowania i usuwania wyrobów zawierających
nia lekarskie w aktach pracowniczych – została ona
azbest – poprzez szczegółowe określenie wa-
uwzględniona we wstępnym projekcie nowelizacji
runków technicznych prowadzenia monitoringu
rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej
powietrza oraz terminu zgłoszenia do właści-
z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania
wego okręgowego inspektora pracy informacji
badań lekarskich pracowników, zakresu profilak-
o rozpoczęciu prac zabezpieczania lub usuwania
tycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz
wyrobów zawierających azbest (na co najmniej
orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewi-
10 dni przed faktem).
dzianych w Kodeksie pracy.
Ustosunkowując się do wniosków, Minister Gos-
Akceptacji Ministra nie uzyskała natomiast propo- podarki nie podzielił stanowiska Głównego Inspek-
zycja zmiany ustawy o emeryturach i rentach z FUS. tora Pracy co do konieczności zmiany przepisów
w zakresie:
Do Ministra Gospodarki skierowano 6 wnios- – kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konser-
ków dotyczących: wacji urządzeń technicznych,
y nowelizacji ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Pra- – bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spa-
wo energetyczne lub też ustawy z dnia 2 lipca walniczych,
2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej – sposobów i warunków bezpiecznego użytkowa-
– poprzez wyposażenie Urzędu Regulacji Ener- nia i usuwania wyrobów zawierających azbest.
getyki w prawo kontroli i nakładania sankcji Minister potwierdził natomiast prowadzenie prac
w stosunku do podmiotów prowadzących bez legislacyjnych, w ramach powołanych zespołów ro-
koncesji działalność gospodarczą w zakresie boczych, nad pozostałymi przepisami wskazanymi
obrotu paliwami; we wnioskach Głównego Inspektora Pracy.
y nowelizacji rozporządzenia Ministra Gospodarki
z dnia 6 września 1999 r. w sprawie bezpieczeń- Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedsta-
stwa i higieny pracy przy magazynowaniu, na- wiony został wniosek dotyczący nowelizacji rozporzą-
pełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych – dzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
poprzez określenie szczegółowych wymagań bez- z dnia 27 czerwca 1997 r. w sprawie bezpieczeńs-

182
OCENA ROZWIĄZAŃ PRAWNYCH ORAZ WNIOSKI LEGISLACYJNE

twa i higieny pracy przy magazynowaniu, przetwór- rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pra-
stwie zbóż i produkcji pasz pochodzenia roślinnego cy oraz zapisem wykazu substancji niebezpiecz-
– w celu dostosowania jego zapisów do uregulowań nych stanowiącego załącznik do rozporządzenia
zawartych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Ministra Zdrowia z 28 września 2005 r. w sprawie
Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogól- wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich kla-
nych przepisów bhp. syfikacją i oznakowaniem.
Do 31 marca 2008 r. Minister nie zajął stanowiska Z odpowiedzi Ministra wynika, że przewiduje się
w sprawie wniosku. przygotowanie 2 wstępnych projektów rozporzą-
dzeń zmieniających rozporządzenia w sprawie bez-
Do Ministra Zdrowia skierowano 3 wnioski legi- pieczeństwa i higieny pracy związanej z występowa-
slacyjne dotyczące nowelizacji: niem w miejscu pracy czynników chemicznych oraz
y rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 grud- w sprawie substancji, preparatów, czynników lub pro-
nia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny cesów technologicznych o działaniu rakotwórczym
pracy związanej z występowaniem w miejscu pra- lub mutagennym w środowisku pracy – w których
cy czynników chemicznych – w celu wprowadze- większość propozycji zgłoszonych przez Główne-
nia definicji pojęcia „narażenie”, co pozwoli na go Inspektora Pracy zostanie uwzględniona, w tym
wyeliminowanie wątpliwości, którzy pracownicy część spośród nich będzie jeszcze przedmiotem
powinni zostać objęci monitoringiem biologicz- konsultacji z innymi ministerstwami.
nym (dot. pomiaru stężenia ołowiu we krwi) Ponadto został już opracowany wstępny projekt
oraz zmiany treści § 4 ust. 2 poprzez dodanie rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego roz-
zapisu, iż ponowna ocena ryzyka powinna być porządzenie w sprawie przeprowadzania badań le-
przeprowadzona w szczególności w przypadku karskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki
przekroczenia poziomu dopuszczalnej wartości zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekar-
biologicznej ołowiu we krwi pracownika; skich wydawanych do celów przewidzianych w Ko-
y rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia deksie pracy, a kwestie dotyczące spójności przepisu
2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czyn- z innymi aktami prawnymi zostaną rozważone w toku
ników lub procesów technologicznych o dzia- prac legislacyjnych.
łaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowi-
sku pracy – m.in. poprzez wprowadzenie zapisu Do Ministra Budownictwa skierowano ponownie
określającego sposób rejestracji pracowników 2 wnioski o nowelizację rozporządzeń (patrz: Wnioski
zatrudnionych przy pracach w kontakcie z sub- legislacyjne – Sprawozdanie GIP z działalności Pań-
stancjami, preparatami, czynnikami lub procesa- stwowej Inspekcji Pracy w 2006 r.):
mi technologicznymi o działaniu rakotwórczym y Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r.
i mutagennym, zgodnie z delegacją zawartą w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy pod-
w art. 222 § 3 pkt 3 Kodeksu pracy; czas wykonywania robót budowlanych,
y rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecz- y Ministrów Komunikacji oraz Administracji, Gos-
nej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania podarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia
badań lekarskich pracowników, zakresu profi- 10 lutego 1977 r. w sprawie bezpieczeństwa
laktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami i higieny pracy przy wykonywaniu robót drogo-
oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów wych i mostowych.
przewidzianych w Kodeksie pracy – w celu zmiany
brzmienia § 3 ust. 2 polegającej na jednoznacz- ***
nym nałożeniu na lekarza obowiązku uzupeł-
nienia informacji pracodawcy – na temat wystę- Zgodnie z kompetencjami Państwowej Inspekcji
powania czynników szkodliwych dla zdrowia lub Pracy, w 2007 r. zaopiniowano ogółem 38 projek-
warunków uciążliwych – o własne spostrzeże- tów aktów prawnych – 7 ustaw oraz 31 rozporządzeń
nia z przeprowadzonej wizytacji stanowisk pracy, (5 – Rady Ministrów i 26 – ministrów).
a także
ujednolicenia zapisów załącznika nr 1 z zapisa- Uwagi i propozycje zgłoszone do aktów praw-
mi rozporządzenia Ministra Zdrowia z 1 grudnia nych uzyskały w większości akceptację i zostały
2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynni- uwzględnione w projektach lub obowiązujących ak-
ków lub procesów technologicznych o działaniu tach prawnych.

183
XII.
ZAGROŻENIA
ZAWODOWE
W UJĘCIU
STATYSTYCZNYM

185
ZAGROŻENIA ZAWODOWE W UJĘCIU STATYSTYCZNYM

1. Wypadki przy pracy kiem 2006 – o 3,9%) oraz ciężkich uszkodzeń ciała
(o 2,7%). Rok sprawozdawczy był drugim po roku
W 2007 r. – GUS, jak co roku – objął badaniem 2006, w którym utrzymała się tendencja wzrostowa
statystycznym osoby poszkodowane w wypadkach liczby wypadków lekkich i ciężkich. Natomiast
przy pracya pracujące w całej gospodarce narodo- odnotowano nieznaczny spadek liczby ofiar wy-
wej, poza indywidualnymi gospodarstwami rolnymi. padków śmiertelnych (z 493 osób w 2006 r. do 479
Porównując wstępne dane dot. wypadków przy pracy w 2007 r.), tj. o 2,8%.
za rok sprawozdawczyb i analogiczne informacje sta- Wzrost liczby osób poszkodowanych odnoto-
tystyczne za rok 2006, stwierdza się niewielki wzrost wano w 7 sekcjach gospodarkic. Największy wzrost
ogólnej liczby poszkodowanych w wypadkach przy wystąpił w sekcjach: przetwórstwo przemysłowe oraz
pracy (o 3709 osób poszkodowanych, tj. 3,9% więcej budownictwo. Wzrost wypadkowości odnotowany
niż w 2006 r.). w budownictwie spowodowany został wzrostem licz-
Z ogólnej liczby 99 171 osób poszkodowanych by poszkodowanych w wypadkach powodujących
w wypadkach przy pracy w 2007 r., największą grupę ciężkie obrażenia ciała – o 44 osoby, przy jedno-
stanowiły osoby, które wskutek wypadku doznały czesnym spadku liczby ofiar wypadków śmiertel-
lekkich uszkodzeń ciała (wzrost w porównaniu z ro- nych – o 23.

Wykres 77. Poszkodowani w wypadkach przy pracy


Źródło: dane GUS
120 987

117 518
117 119
115 972

112 205
102 941

103 072

102 441

98 774

99 171
94 909

95 462
87 516
85 275

85 439
125 000

84 402
80 492
100 000

75 000

50 000

25 000

0
1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

Natomiast w sekcjach: wytwarzanie i zaopatrywa- cy społecznej – 10,86 (w 2006 r. – 11,93). Informa-


nie w energię elektryczną, gaz, wodę oraz handel i na- cje o poziomie wskaźników wypadków śmiertelnych
prawy odnotowano największy wzrost liczby wypad- i ciężkich przedstawione są na wykresach.
ków śmiertelnych (wzrost odpowiednio: z 12 do 22
osób, tj. o 83,3% oraz wzrost z 43 do 54 osób, tj.
o 25,6%).
a
badaniem statystycznym objęte są wszystkie wypadki
Znaczne zmiany w liczbie poszkodowanych w wy-
przy pracy, jak również wypadki traktowane na równi
padkach lekkich dotyczyły także sekcji gospodarki: z wypadkami przy pracy. Dane o wypadkach przy pra-
– przetwórstwo przemysłowe, gdzie liczba osób po- cy uzyskiwane są ze statystycznej karty wypadku przy
szkodowanych wzrosła o 2941 osób (z 37 288 do pracy (Z-KW) – Rozporządzenie Ministra Gospodarki
40 229); i Pracy z dnia 8 grudnia 2004 r. w sprawie statystycz-
nej karty wypadku przy pracy (Dz.U. z dnia 22 grudnia
– budownictwo – wzrost o 991 osób (z 7600 do 2004 r., Nr 269, poz 2672). Wypadkami traktowany-
8591); mi na równi z wypadkami przy pracy są wypadki w cza-
– handel i naprawy – wzrost o 721 osób (z 9616 do sie trwania podróży służbowej, w związku z odbywa-
10 337); niem szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony
albo w związku z przynależnością do obowiązkowe
lub ochotniczej straży pożarnej działającej w zakładzie
Wskaźnik wypadkowościd wzrósł z poziomu pracy lub przy wykonywaniu zadań zleconych przez
8,83 w 2006 r. do 8,92 w 2007 r. Nadal najwię- działające w zakładzie pracy organizacje, np. związ-
ksza wypadkowość dotyczyła: górnictwa – 18,04 kowe.
b
wypadki przy pracy zgłoszone w danym roku.
(w 2006 r. – 15,98), przetwórstwa przemysłowego c
klasyfikacja wypadków wg Polskiej Klasyfikacji Działal-
– 15,46 (w 2006 r. – 14,80), rolnictwa, łowiectwa ności (PKD).
i leśnictwa – 12,73 (w 2006 r. – 13,69), budownictwa d
jest to liczba osób poszkodowanych w wypadkach przy-
– 12,65 (w 2006 r. – 12) oraz ochrony zdrowia i pomo- padających na 1000 pracujących.

187
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Mapa 3. Poszkodowani w wypadkach ogółem wg województw


(wskaźnik częstości wypadków na 1000 pracujących)

Polska w 2007 roku: 8,92 Źródło: dane GUS

Polska w 2006: 8,83

W roku sprawozdawczym trzy województwa chodniopomorskim – o 96,8% (o 15 osób wzrosła


(dolnośląskie, pomorskie i zachodniopomorskie) od- liczba ofiar śmiertelnych w porównaniu z rokiem
notowały wzrost liczby osób poszkodowanych w wy- 2006) i świętokrzyskim – o 62,5% (tj. o 8 osób).
padkach śmiertelnych, ciężkich i lekkich. Natomiast Natomiast największy spadek ww. wskaźnika odno-
spadek liczby ofiar wypadków śmiertelnych wystą- towano w województwach: podkarpackim – o 44,7%
pił w województwach: lubuskim, łódzkim, małopol- (tj. o 10 osób mniej niż w roku 2006), lubuskim –
skim, mazowieckim, podkarpackim, podlaskim, ślą- o 37,1% (6 osób) oraz śląskim – o 19,1% (16 osób).
skim oraz wielkopolskim. Dane statystyczne dot. wypadków przy pracy
Najwyższy wzrost wskaźnika częstości wypad- wg sekcji gospodarki narodowej oraz województw
ków śmiertelnych wystąpił w województwach: za- zawarte są w załącznikach nr 5A i 5B.

188
ZAGROŻENIA ZAWODOWE W UJĘCIU STATYSTYCZNYM

Mapa 4. Poszkodowani w wypadkach śmiertelnych wg województw


(wskaźnik częstości wypadków na 1000 pracujących)

Polska w 2007: 0,043 Źródło: dane GUS

Polska w 2006: 0,046

Wśród ogółu poszkodowanych w 2007 r., po- niebezpiecznych zawodów znaleźli się: robotnicy
dobnie jak w latach poprzednich, dominowały oso- obróbki metali i mechanicy maszyn i urządzeńe
by z krótkim stażem pracy na zajmowanym sta- – 16,4% ogólnej liczby poszkodowanych (w 2006 r.
nowisku (do 3 lat włącznie i pracujące krócej niż – 16,2%); górnicy i robotnicy budowlani – 9,3%
rok) oraz wykonujące prace szczególnie niebez- (8,8%); operatorzy i monterzy maszyn – 9,2%
pieczne. I tak w ww. grupach osoby ze stażem pra- (8,1%); pozostali robotnicy przemysłowi i rzemieśl-
cy do 3 lat stanowiły 53,7% ogółu poszkodowa- nicy – 8,8% (8,9%) oraz kierowcy i operatorzy pojaz-
nych (w 2006 r. – 49%), a pracujące poniżej 1 roku dów – 7,3% (7,6%).
– 38% (w 2006 r. – 33,2%). W grupie najbardziej
e
grupa zawodów.

189
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Wykres 78a..Poszkodowani w wypadkach ogółem (wskaźnik na 1000 pracujących)

12,00 Źródło: dane GUS

10,28 10,33
9,92 9,86
10,00 9,63
9,33
8,83 8,92
9,02 9,07 8,37 8,38
8,15
8,00 8,42
7,99
7,84
7,60

6,00
1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

Wykres 78b..Poszkodowani w wypadkach Wykres 78c..Poszkodowani w wypadkach


śmiertelnych (wskaźnik na 1000 pracujących) ciężkich (wskaźnik na 1000 pracujących)

0,060 Źródło: dane GUS 0,19 Źródło: dane GUS

0,055
0,052 0,14
0,051 0,12 0,12
0,049 0,049 0,11
0,050
0,10 0,10 0,10
0,047 0,09 0,09
0,046
0,045 0,045 0,09 0,09
0,044
0,043
0,040 0,04
1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

2. Zatrudnieni w warunkach zagrożenia Spośród objętych badaniem w roku sprawo-


zdawczym zagrożeń dla zdrowia – w sekcjach i dzia-
Badaniem statystycznym dot. warunków pracy, łach gospodarki – najwyższe wartości ww. wskaź-
Główny Urząd Statystyczny – objął jak co roku – za- nika występowały nadal w górnictwiei – 439 na
kłady, w których liczba pracujących wynosi powyżej 1000 zatrudnionych (w 2006 r. – 389,7); w tym: gór-
9 osób. nictwie węgla kamiennego i brunatnego, wydobywa-
W 2007 r. przebadano 62,5 tys. jednostek, które niu torfu – 462,4 (406,1) oraz górnictwie rud metali
zatrudniały łącznie 5245,4 tys. osób, tj. 47,2%f ogó- – 718,8 (597,3).
łu pracujących w gospodarce narodowej (z wyłą- W sekcji przetwórstwo przemysłowe następujące
czeniem rolnictwa indywidualnego). W ww. grupie działy odnotowały, podobnie jak w latach poprzed-
593,9 tys. osóbg, tj. 11,3% ogółu zatrudnionych nich, wysoki poziom wskaźników: produkcja drew-
w zbadanych zakładach – pracowało w warunkach na i wyrobów z drewna oraz ze słomy i wikliny – 336,8
zagrożenia (w 2006 r. – 590,5 tys. osób, tj. 11,6%). (w 2006 r. – 352,5); produkcja metali – 336,2 (305,8)
Rok 2007 był kolejnym okresem, licząc od poło- oraz dział produkcja pozostałego sprzętu transporto-
wy lat dziewięćdziesiątych, w którym utrzymała się wego – 267,3 (301,9).
tendencja spadkowa wskaźnika zagrożenia dla
zdrowia pracowników mierzonego „liczbą zatrud-
nionych w warunkach zagrożenia na 1000 zatrudnio-
nych” – osiągnął on poziom 113,2h (w porównaniu
z rokiem 2006 spadek – o 2,5%). f
obliczenia na podstawie przeciętnej liczby pracujących
Najwięcej osób zatrudnionych było w warunkach w 2007 r.
zagrożenia czynnikami związanymi ze środowiskiem g
liczonych tylko raz w grupie czynnika przeważającego
pracy (66 osób na 1000 zatrudnionych), następnie tzn. zagrożenia środowiskiem pracy, uciążliwością pracy
lub czynnikami mechanicznymi.
– z uciążliwością pracy (33) oraz z czynnikami me- h
wyliczenia wskaźników na podstawie danych GUS.
chanicznymi związanymi z maszynami szczególnie i
klasyfikacja gospodarki narodowej według Polskiej Kla-
niebezpiecznymi (13). syfikacji Działalności (PKD).

190
ZAGROŻENIA ZAWODOWE W UJĘCIU STATYSTYCZNYM

Wykres 79..Zatrudnieni w warunkach zagrożenia (wskaźnik na 1000 zatrudnionych)


180
172,6
170,0 171,2
168,3 167,1
170
161,4
160 157,6

149,3
150
143,4 143,8

140
139,9 134,7

130

119,6
120 123,5 116,1
121,2 113,2

110
1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

Mapa 5. Zatrudnieni w warunkach zagrożenia wg województw


(wskaźnik 1000 zatrudnionych)

Polska w 2007 roku: 113,2 Źródło: dane GUS

Polska w 2006: 116,1

191
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Terytorialna struktura zagrożeń czynnikami szko- i działów gospodarki narodowej – zawiera załącz-
dliwymi dla zdrowia od lat nie ulega zasadniczym nik nr 6.
zmianom. Najtrudniejsze warunki pracy nadal wys-
tępują w województwie śląskim (co piąta oso-
ba pracuje tam w warunkach zagrożenia dla zdro- 3. Choroby zawodowe
wia). Najmniej szkodliwe dla zdrowia warunki pracy
odnotowuje się w województwie podlaskim (co 17 W 2007 r., według danych Centralnego Rejestru
osoba zatrudniona w warunkach zagrożenia dla zdro- Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy
wia), w woj. mazowieckim (blisko co 16) i łódzkim w Łodzi, odnotowano w Polsce 3285 przypadków
(blisko co 14). chorób zawodowych, tj. o 156 (5%) więcej niż
w roku 2006.
Szczegółowe dane statystyczne dot. zatrud- Współczynnik zachorowalności na choroby
nionych w warunkach zagrożenia – wg sekcji zawodowe (tj. liczba chorób zawodowych na

Struktura najczęściej występujących chorób zawodowych w wybranych sekcjach


i działach gospodarki narodowej w 2007 r.
przewlekłe choroby
trwały choroby zakaźne
Wyszczególnienie pylice zespół narządu głosu
ubytek lub pasożytnicze
(sekcja, dział) płuc wibracyjny spowodowane
słuchu albo ich następstwa
wysiłkiem głosowym
rolnictwo, łowiectwo, włączając
0,0% 3,1% 60,0% 1,3% 0,0%
działalność usługową
leśnictwo, włączając działalność
0,0% 1,3% 94,1% 4,0% 0,0%
usługową
górnictwo 80,4% 9,4% 0,0% 5,1% 0,0%
w tym: górnictwo węgla
kamiennego i brunatnego 81,8% 8,2% 0,0% 5,2% 0,0%
(lignitu); wydobywanie torfu
produkcja wyrobów z pozostałych
42,6% 1,6% 0,0% 4,1% 0,0%
surowców niemetalicznych
produkcja metali 34,2% 25,6% 0,0% 6,0% 0,0%
produkcja maszyn i urządzeń,
18,0% 37,7% 0,0% 13,1% 0,0%
gdzie indziej niesklasyfikowana
produkcja pozostałego sprzętu
3,9% 45,1% 0,0% 5,9% 0,0%
transportowego
budownictwo 31,5% 21,7% 1,1% 14,1% 0,0%

transport lądowy;
0,0% 47,1% 11,8% 0,0% 0,0%
transport rurociągowy

edukacja 0,1% 0,1% 0,4% 0,0% 97,7%


ochrona zdrowia
0,0% 0,3% 71,6% 0,0% 7,6%
i opieka społeczna

100 tys. zatrudnionych) wzrósł nieznacznie i wy- Natomiast największy wzrost dotyczył chorób
niósł 33,5 (w 2006 r. – 32,8). zakaźnych lub pasożytniczych albo ich następstw
– o 68 przypadków (tj. 11,3%), przewlekłych chorób
W badanym okresie – w porównaniu do roku 2006 obwodowego układu nerwowego – o 50 przypad-
– nastąpił spadek zachorowań polegających na ubyt- ków (tj. 46,3%), przewlekłych chorób narządu gło-
ku słuchu – o 43 przypadki (tj. 14,6%); zatruć ostrych su – o 38 (tj. 5%) oraz pylic płuc – o 34 przypadki
lub przewlekłych albo ich następstw – o 19 (tj. 35,8%) (tj. 5,1%).
oraz przypadków zewnątrzpochodnego alergicznego Podobnie jak w latach poprzednich, największa
zapalenia pęcherzyków płucnych – o 11 (tj. 68,8%). zapadalność na choroby zawodowe dotyczyła prze-

192
ZAGROŻENIA ZAWODOWE W UJĘCIU STATYSTYCZNYM

Wykres 80..Choroby zawodowe (współczynnik zapadalności na 100 tys. zatrudnionych)


160 Źródło: dane IMP w Łodzi

140
128,7 131,1

119,5
117,0 116,9 117,3
120

116,0
111,4
100 98,0

80
73,9

63,2
60 53,6
46,6
41,0
40 34,8 33,5
32,8

20
1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

Mapa 6. Choroby zawodowe (współczynnik zapadalności na 100 tys. zatrudnionych)


Polska w 2007 roku: 33,5 Źródło: dane GUS

Polska w 2006: 32,8

193
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

wlekłych chorób narządu głosu – 24,4% w ogól- W województwach o najwyższym współczynni-


nej liczbie chorób (w 2006 r. – 24,4%); w następnej ku zapadalności najczęstszymi jednostkami choro-
kolejności: pylic płuc – 21,3% (21,3%), chorób bowymi były: w lubelskim – przewlekłe choroby
zakaźnych lub pasożytniczych albo ich następstw narządu głosu, choroby zakaźne lub pasożytnicze;
– 20,4% (19,3%) oraz trwałego ubytku słuchu – 7,7% śląskim – pylice płuc, uszkodzenia słuchu; świę-
(9,4%). tokrzyskim – choroby zakaźne lub pasożytnicze,
Spośród sekcji i działów gospodarki narodo- przewlekłe choroby narządu głosu; małopolskim
wej, najwyższą zapadalność na choroby zawodowe – przewlekłe choroby narządu głosu, nowotwory,
odnotowano w leśnictwie, włączając działalność usłu- uszkodzenia słuchu; podlaskim – choroby zakaźne
gową – 787,6 (w 2006 r. – 664,8); górnictwie – 336,6 lub pasożytnicze, przewlekłe choroby narządu gło-
(309,1), w tym: górnictwie węgla kamiennego i bru- su; dolnośląskim – pylice płuc, przewlekłe choroby
natnego (lignitu); wydobywaniu torfu – 404,1 (366,8); narządu głosu, choroby zakaźne lub pasożytnicze,
produkcji metali – 166,2 (162,8) oraz rolnictwie uszkodzenia słuchu.
i łowiectwie, włączając działalność usługową – 144,8
(128,4). Szczegółowe dane statystyczne dot. chorób za-
wodowych – wg jednostek chorobowych – zawiera
załącznik nr 7.
Wśród dominujących obecnie chorób zawo-
dowych należy wymienić: przewlekłe choroby
narządu głosu spowodowane nadmiernym wysił-
kiem głosowym (dotyczą one w zdecydowanej 4. Wypadki przy pracy
większości nauczycieli), pylice płuc (głównie py- i choroby zawodowe
lice górników kopalń węgla i pylice azbesto- w rolnictwie indywidualnym
we) oraz choroby zakaźne lub pasożytnicze albo
ich następstwa (występujące głównie wśród Według danych Kasy Rolniczego Ubezpieczenia
pracowników służby zdrowia, rolników i leśni- Społecznego, w 2007 r., rolnicy zgłosili – do pla-
ków). cówek terenowych i oddziałów regionalnych KRUS
– 29 363 zdarzeń wypadkowych, tj. o 3201 (o 10%)
mniej niż w roku 2006. Za wypadki przy pracy rolni-
W 2007 r. najwyższy współczynnik zapadalności czej uznano 28 113 spośród nich, tj. o 2804 (o 9%)
na choroby zawodowe odnotowano w wojewódz- mniej niż w roku poprzednim, a w związku z 18 723
twach: lubelskim – 73,1 (w 2006 r. – 73,7), śląskim (w 2006 – 20 651) wypłacono odszkodowania.
– 68,4 (70,2), świętokrzyskim – 66,5 (62,6), małopol- W 2007 r. odnotowano zmniejszenie – o 23,5%
skim – 60,7 (41,4), podlaskim – 45,9 (45,6) i dolnoślą- liczby wypadków śmiertelnych (ze 123 ofiar w 2006 r.
skim – 32,5 (32,2). Natomiast najniższy współczynnik do 94 w 2007 r.), przy czym wskaźnik wypadko-
zachorowalności miało województwo mazowieckie wości tych zdarzeń – zmienił się nieznacznie i wy-
– 14,1 (10,8). niósł 0,06.

Wykres 81..Wypadki przy pracy rolniczej (liczba wypadków na 1000 ubezpieczonych rolników)
35 Źródło: dane KRUS

30 29,3
28,4
28,0 27,9

25,2 24,6
25
22,4
21,0 21,4
20,1 19,9 20,0
20
17,7

15 13,3
12,9
11,6

10
1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

194
ZAGROŻENIA ZAWODOWE W UJĘCIU STATYSTYCZNYM

y nieznajomość i nieprzestrzeganie przepisów ko-


Wskaźnik wypadkowości, tj. „liczba poszkodo- deksu drogowego;
wanych na 1000 ubezpieczonych rolników” spadł y nieporządek w pomieszczeniach gospodarczych,
do poziomu 11,6. Jest to jego najniższa wartość od zły stan nawierzchni podwórzy, praca pod wpły-
kilkunastu lat, ale pomimo systematycznego spad- wem alkoholu, nieostrożność, pośpiech i rutyna.
ku, nadal znacznie przekracza ona wartość wskaź- Największą liczbę wypadków przy pracy rolni-
nika wypadkowości dla całej gospodarki; wypadki czej – w przeliczeniu na 1000 ubezpieczonych
w rolnictwie zdarzają się 1,3-krotnie częściej niż rolników – odnotowano w następujących woje-
w pozostałych jej gałęziach. wództwach: warmińsko-mazurskim – 16,7; kujaw-
sko-pomorskim – 15,1; lubelskim – 15,0; podlas-
Wypadki śmiertelne w rolnictwie to przede wszyst- kim – 12,9; pomorskim – 12,6 oraz wielkopolskim
kim skutek przejechania, uderzenia lub pochwycenia – 12,5. Natomiast najrzadziej ww. wypadki miały
przez środki transportu w ruchu – 36,2%, a także miejsce w województwie opolskim – 6,9; zachodnio-
nagłych zachorowań –18,1% oraz upadków (z drabin, pomorskim – 7,9; śląskim – 8,4 oraz dolnośląskim
dachów) – 9,6%. – 8,2.

Powtarzającymi się przyczynami wypadków, po- W roku sprawozdawczym KRUS przyznał 105
dobnie jak w latach poprzednich, były: jednorazowych odszkodowań z tytułu uszczerb-
y nieprzestrzeganie zasad bhp, brak odpowiedniej ku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawo-
organizacji pracy; dową (w 2006 r. – 107). Dominowały – podobnie
y stosowanie przestarzałych technologii produkcji; jak w latach poprzednich – choroby układu odde-
stosowanie maszyn, urządzeń oraz narzędzi nie- chowego (astma oskrzelowa, alergiczny nieżyt
spełniających wymogów bezpieczeństwa; nosa) oraz choroby roznoszone przez kleszcze
y brak znajomości zasad bezpiecznego użytkowa- – borelioza, kleszczowe zapalenia mózgu i opon
nia maszyn i urządzeń wynikających z instrukcji mózgowo-rdzeniowych. Najwięcej chorób zawodo-
obsługi; wych stwierdzono na terenie województwa pod-
y nieużywanie ochron osobistych, odzieży i obuwia laskiego (38), lubelskiego (18) oraz małopolskie-
roboczego; go (10).

195
XIII.
PODSUMOWANIE
I WNIOSKI

197
PODSUMOWANIE I WNIOSKI

„Każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy”


Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Inspekcja pracy, jako organ powołany do sprawo- na budowach. Spośród nich 90 osób straciło życie,
wania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, a 214 doznało ciężkich obrażeń.
w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa W roku sprawozdawczym najwięcej uchybień
i higieny pracy, a od 1 lipca 2007 r. także przepisów stwierdzono podczas wykonywania prac na wyso-
dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy kości, robót ziemnych i w wykopach oraz w zakresie
zarobkowej – realizowała w roku 2007 kontrole wy- kwalifikacji osób obsługujących sprzęt budowlany
nikające z Programu działania PIP, przyjętego przez i montujących rusztowania.
Radę Ochrony Pracy. Jednocześnie, zgodnie ze
standardami obowiązującymi w inspekcjach pracy
Główne przyczyny niezadowalającego stanu
państw Unii Europejskiej, rozszerzała pozakontrolne
bezpieczeństwa w budownictwie to dążenie do mak-
formy działań, szczególną rangę nadając zadaniom
symalnego obniżenia kosztów pracy i tolerowanie
prewencyjnym.
nieprzestrzegania przepisów bhp – na ponad 80%
W dziedzinie bezpieczeństwa pracy oraz ochrony
skontrolowanych placów budów naruszane były
zdrowia pracowników działania PIP skoncentrowane
zasady bezpieczeństwa przy pracach na wysokości.
były na branżach i zakładach pracy o największym
Tam też najczęściej dochodziło do wypadków – za-
nasileniu zagrożeń zawodowych.
równo śmiertelnych, jak i ciężkich.
Nadal priorytet Państwowej Inspekcji Pracy sta-
nowiło przeciwdziałanie nieprawidłowościom godzą-
cym w podstawy codziennej egzystencji pracowni- Inspektorzy ocenili również sprzęt do tymcza-
ków i ich rodzin, w szczególności – niewypłacaniu sowej pracy na wysokości pod kątem spełniania
wynagrodzeń i innych należnych świadczeń pracow- wymagań minimalnych dotyczących bezpieczeństwa
niczych. i higieny pracy. Sprawdzono różne typy i rodzaje
*** rusztowań, drabin, wejść z wykorzystaniem lin oraz
Wyniki kontroli przeprowadzonych przez PIP oraz innego sprzętu wykorzystywanego podczas pracy.
analiza danych GUS dotyczących zagrożeń zawodo- Okazało się, że aż 59% skontrolowanych urządzeń
wych i ich skutków wskazują, że stan ochrony pracy nie spełniało minimalnych wymagań bhp. Uzasadnia-
w kraju w dalszym ciągu jest niezadowalający. nie nieprawidłowości w tym zakresie brakiem wystar-
W obszarze bezpieczeństwa pracy znalazło to czających środków finansowych i organizacyjnych
w szczególności wyraz w liczbie wypadków przy nie zawsze pokrywa się z prawdą, bowiem często
pracy oraz wskaźnikach ich częstotliwości (liczba przyczyną jest zwykłe niedbalstwo.
wypadków na 1 000 pracujących). Bardzo poważne zagrożenia występują także
Rok 2007 był drugim z kolei rokiem, w którym w miejscach publicznych, zwłaszcza na budowach
odnotowano wzrost liczby wypadków przy pracy. lub podczas remontów czynnych odcinków dróg.
W stosunku do 2006 r. o 3,9% zwiększyła się liczba Rzutują one nie tylko na bezpieczeństwo pracowni-
poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem, ków, ale i osób postronnych.
a o 2,7% – poszkodowanych w wypadkach ciężkich.
Liczba śmiertelnych ofiar wypadków wprawdzie nieco Górnictwo należy do branż, w których praca tra-
się zmniejszyła (z 493 w 2006 r. do 478 w 2007 r.), ale dycyjnie wiąże się z wysokim ryzykiem zawodowym.
nadal budzi niepokój. Na skutek restrukturyzacji tej branży znacznie zwięk-
szyła się liczba podmiotów gospodarczych świadczą-
Wskaźnik wypadkowości wzrósł z poziomu 8,83 cych na rzecz kopalń różnego rodzaju usługi. Nie-
w 2006 r. do 8,92 w 2007 r. Nadal najczęściej odnoto- jednokrotnie zatrudniają one pracowników pierwszy
wuje się wypadki w: raz podejmujących pracę pod ziemią. Tymczasem
y górnictwie – 18,04 (w 2006 r. – 15,98), wiele zastrzeżeń inspektorów budził poziom szkole-
y przetwórstwie przemysłowym – 15,46 (w 2006 r. nia nowo zatrudnianych osób, a przede wszystkim –
– 14,80), nieprawidłowo przeprowadzone instruktaże stanowi-
y budownictwie – 12,65 (w 2006 r. – 12). skowe, co w praktyce przekładało się na niski poziom
O ponad tysiąc zwiększyła się w 2007 r. w sto- świadomości ryzyka zawodowego u poszczególnych
sunku do 2006 r. liczba ofiar wypadków przy pracy pracowników.

199
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Liczne nieprawidłowości inspektorzy pracy stwier- tego było niepodejmowanie działań profilaktycznych
dzili w kopalniach odkrywkowych kruszywa natural- np. pracownikom zbierającym odpady nie zapewnio-
nego, głównie żwiru i piasku. Najwięcej zastrzeżeń no odpowiednich szczepień ochronnych i właściwe-
budził stan techniczny maszyn i urządzeń. Znaczna go zaplecza higienicznosanitarnego; dopuszczono
ich część nie posiadała osłon stref niebezpiecznych, do sytuacji, że skażona odzież robocza prana była
w szczególności ruchomych części układów napę- przez pracowników w domu.
dowych. Świadczy to o zaniedbywaniu obowiązków
określonych w przepisach bhp i o lekceważeniu
W ramach kontroli związanych z nadzorem rynku,
zagrożeń.
inspektorzy pracy zakwestionowali 32% ocenianych
Ocena warunków pracy osób zatrudnionych
wyrobów. Warto podkreślić, że zwłaszcza działania
w narażeniu na hałas i drgania mechaniczne – m.in.
podejmowane wspólnie przez Państwową Inspek-
w odlewniach, zakładach meblarskich, firmach pro-
cję Pracy i organy celne są szybką i przynoszącą
dukujących betonowe wyroby budowlane wykazała,
znaczne efekty formą eliminowania wyrobów wadli-
że wielu pracodawców nie respektuje przepisów
wych. Negatywna opinia inspektora pracy powoduje
bhp w tym zakresie. Połowa kontrolowanych firm
bowiem zatrzymanie całych dostaw, niezgodnych
– ze względu na przekroczenie wartości NDN hałasu
z zasadniczymi lub innymi wymaganiami, środków
oraz progu działania drgań mechanicznych – powin-
ochrony indywidualnej maszyn i urządzeń technicz-
na opracować i wdrożyć organizacyjno-techniczny
nych – zanim trafią one do zakładów pracy.
program naprawczy, ale uczynił to zaledwie co trzeci
pracodawca. Należy też zaznaczyć, że działania te
najczęściej nie miały charakteru kompleksowego, Nie sposób nie wspomnieć o występujących za-
w jak najmniejszym stopniu finansowo obciążały pra- grożeniach dla życia i zdrowia pracowników zatrud-
codawcę i nie miały istotnego wpływu na obniżenie nionych w placówkach ochrony zdrowia – przy ręcz-
narażenia na hałas i drgania mechaniczne. nym podnoszeniu i przenoszeniu ciężarów. Niepokój
wywołuje fakt, że przesuwany jest termin dostosowa-
Kontrole w zakładach przemysłu spożywczego nia tych placówek do standardów europejskich, co
wytwarzających napoje spirytusowe, piwowarskie ma bezpośredni wpływ na warunki pracy.
i gazowane ujawniły nieprawidłowości dotyczące
organizacji stanowisk pracy oraz utrzymania obiek- ***
tów i pomieszczeń pracy. W zakładach tych istotne W dalszym ciągu negatywnie oceniamy przestrze-
zagrożenie stwarzają stosowane w procesie pro- ganie praworządności w stosunkach pracy.
dukcji materiały niebezpieczne. Tymczasem w po- Od szeregu lat problemem są naruszenia przepi-
mieszczeniach, gdzie dochodzi do wydzielania się sów dotyczących wypłacania pracownikom wynagro-
pyłów i par substancji, w tym substancji palnych dzeń za pracę oraz innych należnych im świadczeń.
– nie zapewniono wentylacji awaryjnej oraz urządzeń Mimo obserwowanej w ostatnim okresie tenden-
sygnalizujących zagrożenia; nieprawidłowościom tym cji spadkowej, skala nieprawidłowości jest nadal
towarzyszyło nierespektowanie obowiązków w zakre- wysoka.
sie oceny ryzyka zawodowego. Przeprowadzone kontrole wykazały, że pracodaw-
Ocena ryzyka nadal stanowi dla pracodawców cy w dalszym ciągu najczęściej naruszali przepisy
poważny problem. Trudności sprawia przede wszyst- w zakresie wypłaty wynagrodzenia za pracę (ponad
kim identyfikacja wszystkich czynników szkodli- 1/4 kontrolowanych) oraz za pracę w godzinach nad-
wych, uciążliwych i niebezpiecznych, co stwierdzono liczbowych (29%), a także wynagrodzenia za urlop
w 48% zakładów produkcyjnych o znacznym stop- wypoczynkowy bądź ekwiwalentu za niewykorzysta-
niu zagrożeń zawodowych i w 65% firm, gdzie pra- ny urlop (30%). Zaznaczyć należy, że co trzecia zgło-
cownicy zatrudnieni byli w bezpośrednim kontakcie szona w roku sprawozdawczym skarga pracownicza
z niebezpiecznymi chemikaliami, także o właściwo- dotyczyła wypłaty należności ze stosunku pracy.
ściach rakotwórczych i mutagennych. Kontrolami dot. Przeciwdziałanie patologii niewypłacania lub zaniża-
ww. zagadnień objęto małe i średnie zakłady branży nia należnych świadczeń traktujemy jako zadanie
niechemicznej, m. in. pralnie, drukarnie, lakiernie. priorytetowe, bowiem zjawisko to godzi w poczucie
Pracodawcy z tych firm zdecydowanie gorzej radzą bezpieczeństwa socjalnego pracowników i podważa
sobie z zapewnieniem bezpieczeństwa chemicznego zaufanie do instytucji państwa.
niż w dużych przedsiębiorstwach; nie informują pra-
cowników o zagrożeniach chemicznych, pomijają tę Kontrole przestrzegania przepisów o czasie pracy
problematykę podczas szkoleń. i urlopach wypoczynkowych wykazały wiele nieprawi-
dłowości, a to przecież Konstytucja RP stanowi, że
Podobne zaniedbania inspektorzy pracy ujawnili „Pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni
w zakładach zajmujących się zbiórką odpadów komu- wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów”.
nalnych. Prawie połowa pracodawców nie uwzględni- Zaległości urlopowe stwierdzono aż u 77% kon-
ła w ocenie ryzyka zawodowego narażenia na działa- trolowanych pracodawców. Natomiast w obszarze
nie szkodliwych czynników biologicznych. Skutkiem czasu pracy najczęściej występujące nieprawidło-

200
PODSUMOWANIE I WNIOSKI

wości polegały na niezapewnieniu pracownikom dni Państwowa Inspekcja Pracy w coraz szerszym za-
wolnych od pracy wynikających z zasady przeciętnie kresie wykonuje również zadania związane z wymia-
5-dniowego tygodnia pracy (65% kontrolowanych ną informacji, które dotyczą warunków zatrudnienia
pracodawców); nierzetelnym prowadzeniu ewiden- pracowników delegowanych do pracy na terytorium
cji czasu pracy (52%); przekraczaniu rocznego limi- innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
tu pracy w godzinach nadliczbowych (20%); nieza- W 2007 r. wymiana informacji z instytucjami łączni-
pewnieniu pracownikom minimalnego nieprzerwa- kowymi państw UE objęła 232 sprawy. W porówna-
nego odpoczynku dobowego i tygodniowego (25%). niu z 2006 rokiem liczba spraw wzrosła ponad dwu-
Wyjątkowo groźnym zjawiskiem jest skracanie od- krotnie.
poczynku dobowego i znaczne (nawet kilkakrotne) ***
przekraczanie rocznego limitu godzin nadliczbowych W dalszym ciągu priorytetowe kierunki działań
w odniesieniu do kierowców. Stwarza to zagrożenia Państwowej Inspekcji Pracy na najbliższe lata to:
zarówno dla nich samych, jak i dla bezpieczeństwa y przeciwdziałanie zjawiskom patologicznym w sto-
pozostałych użytkowników dróg. sunkach pracy;
y koncentrowanie działań kontrolno-nadzorczych
Nadal niepokój budzi, mimo pewnej poprawy, w zakładach i sektorach o znacznej skali zagro-
skala naruszeń przepisów prawa pracy, w tym bez- żeń zawodowych;
pieczeństwa i higieny pracy w placówkach handlu y rozwijanie działań o charakterze prewencyjnym
detalicznego, przy czym stopniowym zmianom ulega i promocyjnym.
rodzaj stwierdzanych nieprawidłowości. Przykłado-
wo: w czasie poprzednich kontroli w sklepach wielko- W ramach tych przedsięwzięć, szczególna uwaga
powierzchniowych często stwierdzano brak wózków zwrócona zostanie na bezpieczeństwo pracy na bu-
silnikowych do przewożenia towarów i związane dowach „Euro 2012”. Temu celowi posłuży realizacja
z tym naruszenia przepisów w zakresie dźwigania kompleksowego projektu prewencyjnego obejmują-
ręcznego. Obecnie wózki w tych placówkach już są, cego powyższą problematykę.
lecz – często niesprawne albo obsługiwane przez W 2008 r. Państwowa Inspekcja Pracy będzie
osoby nie posiadające odpowiednich kwalifikacji, co koordynatorem – na szczeblu europejskim – kampanii
stwarza nowy rodzaj zagrożeń wypadkowych. pn. „Ręczne przemieszczanie ciężarów”, prowadzonej
*** z inicjatywy Komitetu Wyższych Inspektorów Pracy.
W roku 2007 inspektorzy pracy przeprowadzili Ponadto, wychodząc naprzeciw zapotrzebowaniu
ponad 12 tys. kontroli, w ramach których sprawdzono na porady dot. prawa pracy, w roku 2008 rozsze-
legalność zatrudnienia ponad 100 tys. osób, w tym rzymy prowadzenie lokalnych kampanii medialnych
prawie 3,5 tys. cudzoziemców. Kontrole z zakresu w tym zakresie, skierowanych przede wszystkim do
opłacania składek na Fundusz Pracy objęły 200 tys. pracowników oraz właścicieli małych i średnich firm.
osób. Niepokoić musi skala ujawnionych naruszeń
prawa – nieprawidłowości wykazano w więcej niż Przy realizacji ustawowych zadań, istotne znacze-
połowie kontrolowanych podmiotów (53% kontroli). nie ma wieloletnia współpraca inspekcji z placówkami
W co czwartym ujawniono nielegalne zatrudnienie naukowo-badawczymi oraz instytucjami działającymi
lub nielegalne wykonywanie innej pracy zarobkowej, w sferze ochrony pracy, a w szczególności z:
w co piątym wykazano nieopłacanie lub nieterminowe – Centralnym Instytutem Ochrony Pracy – Państwo-
opłacanie składek na Fundusz Pracy (nieprawidłowo- wym Instytutem Badawczym;
ści dotyczyły 26% osób objętych kontrolą); w 21% – Instytutem Medycyny Pracy w Łodzi;
kontrolowanych podmiotów ujawniono niezgłoszenie – Instytutem Medycyny Wsi w Lublinie
(lub nieterminowe zgłoszenie) pracowników do ubez- i
pieczenia społecznego. Nielegalne wykonywanie pra- – organami nadzoru i kontroli warunków pracy.
cy przez cudzoziemców stwierdzono w co czwartym
podmiocie zatrudniającym cudzoziemców, wobec Ważna dla Państwowej Inspekcji Pracy jest rów-
których wymagane było zezwolenie na pracę. nież, oparta na partnerskich zasadach, współpraca
ze związkami zawodowymi i organizacjami praco-
Inspekcja pracy dużą wagę przywiązuje do zgła- dawców. To dzięki wsparciu partnerów społecznych
szanych przez pracowników skarg. Ich rozpatrywanie możemy prowadzić skuteczną działalność prewen-
stanowi priorytet w działaniach kontrolnych. W 2007 r. cyjną, przy tak ograniczonych środkach finansowych.
do organów PIP zgłoszono ponad 24 tys. skarg, z któ- W tym kontekście należy zwrócić uwagę na fakt, że
rych ok. 70% było zasadnych lub częściowo zasad- przewidziana w ustawie budżetowej na 2008 r. kwota
nych. Informacje zawarte w skargach często stanowią 2,2 mln zł na prewencję wypadkową stanowi zaledwie
podstawę do ustalania zadań własnych okręgowych 0,045% należnej składki na ubezpieczenie wypadko-
inspektoratów pracy (wyniki tych działań przedstawia- we (maksymalna ustawowa kwota to 1%). Coroczne
ne są w corocznych sprawozdaniach Okręgowych środki przeznaczane na prewencję wypadkową
Inspektorów Pracy). w Polsce należą do najniższych w Unii Europejskiej.

201
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Uwzględniając konstytucyjne postanowienia za- bieganiem wypadkom. Wypadki przy pracy to przecież
pewniające każdemu obywatelowi „prawo do bez- nie tylko koszty społeczne, tragedie rodzin, ale również
piecznych i higienicznych warunków pracy”, należa- duże koszty ponoszone przez przedsiębiorców.
łoby przeznaczać na prewencję wypadkową maksy-
malną ustawową wysokość środków. Dotychczasowe
Trwała poprawa przestrzegania prawa pracy
doświadczenia europejskich inspekcji dowodzą bo-
może być tylko efektem skutecznego współdziałania
wiem, iż działania informacyjno-doradcze prowadzone
wszystkich instytucji i organizacji zainteresowanych
w ramach prewencji mobilizują pracodawców do kon-
sferą ochrony pracy, w szczególności Rządu i Par-
kretnych przedsięwzięć na rzecz poprawy warunków
lamentu.
pracy, a w szczególności działań związanych z zapo-

202
ZAŁĄCZNIKI
ZAŁĄCZNIKI

Załącznik 1

A. STAN OSOBOWY PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY I OŚRODKA SZKOLENIA PIP WE WROCŁAWIU W 2007 R.
Państwowa Inspekcja Pracy
Ośrodek
Czynności służbowe Liczba Liczba Szkolenia PIP
Ogółem pracowników pracowników we Wrocławiu
GIP OIP
Ogółem, w tym: 2 655 181 2 474 54
pracownicy na kierowniczych stanowiskach poza
19 19 - 2
głównymi księgowymi
kierownicze stanowiska inspektorskie (OIP + Z-cy OIP) 48 - 48 -
nadinspektorzy pracy – kierownicy oddziałów 42 - 42 -
pozostałe stanowiska inspektorskie 1 326 - 1 326 -
stanowiska podinspektorskie 187 - 187 -
pracownicy merytoryczni niewykonujący czynności
423 78 345 8
kontrolnych
pracownicy ds. ewidencjonowania i analizowania
158 35 123 -
działalności inspektorów pracy
służby finansowe, w tym główni księgowi 79 8 71 4
pracownicy administracyjni 316 37 279 17
pracownicy obsługi 57 4 53 18
kadra dydaktyczna - - - 5

B. STRUKTURA WIEKU, WYKSZTAŁCENIA ORAZ STAŻ PRACY PRACOWNIKÓW PIP


Wyszczególnienie Liczba osób Procent ogółu zatrudnionych
WIEK
do 30 lat 178 7
31–40 lat 849 32
41–50 lat 656 25
51–60 lat 755 28
powyżej 60 lat 217 8
WYKSZTAŁCENIE
WYŻSZE: w tym: 2 309 87
– prawnicze 579 22
– administracyjne 232 9
– techniczne 1 114 42
– inne specjalności 384 14
POMATURALNE 63 2
ŚREDNIE 228 8
ZAWODOWE 40 2
PODSTAWOWE 15 1
STAŻ PRACY W PIP
do 5 lat 786 30
6–10 lat 674 25
11–15 lat 599 22
16–20 lat 327 12
21–25 lat 180 7
26–30 lat 49 2
ponad 30 lat 40 2

205
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Załącznik 2
PRZEPISY OCHRONY PRACY

A. PRAWNE PODSTAWY DZIAŁANIA PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY W 2007 R.


Data Data
Rodzaj i tytuł przepisu Miejsce opublikowania
uchwalenia obowiązywania
Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy 06.03.1981 14.03.1981 tj. Dz.U. z 2001 r. Nr 124,
Utrata mocy z dn. poz. 1362 ze zmian.
01.07.2007
w zw. z nową
ustawą
Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy 13.04.2007 01.07.2007 Dz.U. Nr 89, poz. 589
01.06.2007
tj. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94
Ustawa – Kodeks pracy 26.06.1974 01.01.1975
ze zmian.
Ustawa – Kodeks karny 06.06.1997 01.09.1998 Dz.U. Nr 88, poz. 553, ze zmian.
Ustawa – kodeks postępowania karnego 06.06.1997 01.09.1998 Dz.U. Nr 89, poz. 555, ze zmian.
01.01.2008
Ustawa – Kodeks wykroczeń 20.05.1971 01.01.1972 Dz.U. Nr 12, poz. 114 ze zmian.
Ustawa – Kodeks postępowania w sprawach Dz.U. Nr 106, poz. 1148
24.08.2001 17.10.2001
o wykroczenia ze zmian.
Ustawa – Kodeks postępowania tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98,
14.06.1960 01.01.1961
administracyjnego poz. 1071 ze zmian.
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym tj. Dz.U. z 2005 r. Nr 229,
17.06.1966 01.01.1967
w administracji poz. 1954 ze zmian.
Ustawa – Kodeks postępowania cywilnego 17.11.1964 01.01.1965 Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zmian.
tj. Dz.U. z 2006 r. Nr 156,
Ustawa – Prawo budowlane 07.07.1994 01.01.1995
poz. 1118. ze zmian.
Ustawa – Prawo energetyczne 10.04.1997 05.12.1997 tj. Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625
04.06.1997 ze zmian.
01.01.1999
Ustawa – Prawo atomowe 29.11.2000 01.01.2002 tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 42, poz. 276
02.02.2001
19.01.2003
tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251
Ustawa o odpadach 27.04.2001 01.10.2001
ze zmian.
Ustawa o produktach biobójczych 13.09.2002 01.12.2002 tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 252
01.05.2004
Ustawa o transporcie drogowym 06.09.2001 01.01.2002 tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 125,
01.11.2001 poz. 874 ze zmian.
01.05.2002
Ustawa o transporcie kolejowym 28.03.2003 01.06.2003 tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94
01.05.2004 ze zmian.
tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89
Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej 30.08.1991 15.01.1992
ze zmian.
tj. Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674
Ustawa – Karta Nauczyciela 26.01.1982 01.02.1982
ze zmian.
Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej 02.07.2004 21.08.2004 tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 155,
01.01.2005 poz. 1095 ze zmian.
01.01.2007
01.10.2008
Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach 20.04.2004 01.06.2004 tj. Dz.U. Nr 99, poz. 1001
rynku pracy 30.04.2004 ze zmian.
01.05.2004
01.09.2004
01.01.2005

206
ZAŁĄCZNIKI

Ustawa o czasie pracy kierowców 16.04.2004 01.05.2004 Dz.U. Nr 92, poz. 879 ze zmian.
Ustawa o systemie oceny zgodności 30.08.2002 07.10.2002 tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 204,
01.01.2003 poz. 2087 ze zmian.
01.05.2004
Ustawa o pracy na morskich statkach
23.05.1991 09.10.1991 Dz.U. Nr 61, poz. 258 ze zmian.
handlowych
Ustawa o organizmach genetycznie 25.07.2001
22.06.2001 t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 36, poz. 233
zmodyfikowanych 26.10.2001
tj. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854
Ustawa o związkach zawodowych 23.05.1991 27.07.1991
ze zmian.
Ustawa o społecznej inspekcji pracy 24.06.1983 30.06.1983 Dz.U. Nr 35, poz. 163 ze zmian.
Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń tj. Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335
04.03.1994 01.01.1994
socjalnych ze zmian.
Ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych 23.05.1991 26.07.1991 Dz.U. Nr 55, poz. 236 ze zmian.
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej Dz.U. z 1997 r. Nr 123, poz. 776
27.08.1997 01.01.1998
oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ze zmian.
Konwencja MOP (nr 81) dot. inspekcji pracy
w przemyśle i handlu (przyjęta w Genewie 11.07.1947 02.06.1996 Dz.U. z 1997 r. Nr 72, poz. 450
11.07.1947 r.)
Konwencja MOP (nr 129) dot. inspekcji pracy
25.06.1969 02.06.1996 Dz.U. z 1997 r. Nr 72, poz. 452
w rolnictwie (przyjęta w Genewie 25.06.1969 r.)
Konwencja MOP (nr 178) dot. inspekcji
warunków pracy i życia marynarzy (przyjęta 22.10.1996 09.08.2003 Dz.U z 2004 r. Nr 139, poz. 1472
w Genewie 22.10.1996 r.)
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki 26.09.1997 24.04.1998 tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 169,
Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów 24.10.1999 poz. 1650 ze zm.
bezpieczeństwa i higieny pracy
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie
ustalania okoliczności i przyczyn wypadków
przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, 28.07.1998 05.10.1998 Dz.U. Nr 115, poz. 744 ze zmian.
a także zakresu informacji zamieszczanych
w rejestrze wypadków przy pracy
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki
Społecznej w sprawie trybu postępowania
w sprawie rejestracji układów zbiorowych pracy,
04.04.2001 05.05.2001 Dz.U. Nr 34, poz. 408
prowadzenia rejestru układów i akt rejestrowych
oraz wzorów klauzul rejestracyjnych i kart
rejestrowych
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki
Socjalnej w sprawie uprawnień rzeczoznawców
do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy zasad
02.06.1996
opiniowania projektów obiektów budowlanych,
29.05.1996 Utrata mocy Dz.U. Nr 62, poz. 290
w których przewiduje się pomieszczenia pracy,
z dn. 01.01.2008
oraz trybu powoływania członków Komisji
Kwalifikacyjnej do Oceny Kandydatów na
Rzeczoznawców
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki
Społecznej w sprawie rzeczoznawców do spraw 19.12.2007 01.01.2008 Dz.U. Nr 247, poz. 1835
bezpieczeństwa i higieny pracy
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie 09.04.1983
zasad współdziałania organów nadzoru i kontroli 22.03.1983 Utrata mocy Dz.U. Nr 19, poz. 83
warunków pracy z Państwową Inspekcją Pracy z dn. 01.01.2008
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów
w sprawie trybu i form współdziałania niektórych
organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie 28.12.2007 01.01.2008 Dz.U. Nr 250, poz. 1870
bezpieczeństwa i higieny pracy oraz legalności
zatrudnienia

207
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Zarządzenie Nr 12 Marszałka Sejmu w sprawie 25.10.2002 25.10.2002 M.P. Nr 54, poz. 740 zm.
nadania statutu Państwowej Inspekcji Pracy,
w tym zarządzenie zmieniające:
– Nr 4 20.03.2004 01.04.2004 M.P. Nr 15, poz. 233
Utrata mocy
z dn.
27.08.2007 r.
Zarządzenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej w sprawie nadania statutu Państwowej 27.08.2007 27.08.2007 M.P. Nr 58, poz. 657
Inspekcji Pracy
Zarządzenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej w sprawie ustalenia siedzib i zakresu
18.09.2001 18.09.2001 M.P. Nr 34, poz. 549
właściwości terytorialnej okręgowych
inspektoratów pracy
Zarządzenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej w sprawie ustalenia wzoru legitymacji 18.10.2001
służbowej pracowników Państwowej Inspekcji 28.09.2001 Utrata mocy M.P. Nr 35, poz. 566
Pracy wykonujących i nadzorujących czynności z dn.01.01.2008 r.
kontrolne
Zarządzenie Nr 18 Marszałka Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie ustalenia
wzoru legitymacji służbowej pracowników 03.12.2007 01.01.2008 M.P. z 2007 r. Nr 92, poz.1007
Państwowej Inspekcji Pracy wykonujących
i nadzorujących czynności kontrolne
Zarządzenie Nr 4 Marszałka Sejmu w sprawie 23.09.2003
określenia wzorów druków stosowanych Utrata mocy
w działalności kontrolnej Państwowej z dn. Wybrane Przepisy Prawne
23.09.2003
Inspekcji Pracy 22.11.2007 r. – zeszyt 36
w zw. z zarz.GIP
nr. 16/2007
Zarządzenie Nr 6/91 Głównego Inspektora
Biuletyn Urzędowy PIP Nr 1,
Pracy w sprawie wydawania Biuletynu 08.07.1991 08.07.1991
poz. 1
Urzędowego Państwowej Inspekcji Pracy
Zarządzenie Nr 17/97 Głównego Inspektora
Pracy w sprawie ustalenia zasad wynagradzania
członków Komisji Kwalifikacyjnej do Oceny
Kandydatów na Rzeczoznawców oraz
Biuletyn Urzędowy PIP Nr 5,
ponoszenia kosztów związanych 01.12.1997 25.08.1997
poz. 27
z przygotowaniem kandydatów
na rzeczoznawców i podnoszeniem
kwalifikacji przez rzeczoznawców do spraw
bezpieczeństwa pracy
Zarządzenie Nr 15/2001 Głównego
Inspektora Pracy w sprawie trybu
wydawania przez Państwową Inspekcję Pracy Biuletyn Urzędowy PIP Nr 3,
26.09.2001 26.09.2001
orzeczeń o dopuszczeniu statku do poz. 32
eksploatacji pod względem bezpieczeństwa
i higieny pracy
Zarządzenie Nr 4/2003 Głównego Inspektora 23.01.2003 23.01.2003 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 1,
Pracy w sprawie powołania Rady do Spraw poz. 6
Bezpieczeństwa Pracy w Budownictwie przy zm.:
Głównym Inspektorze Pracy, w tym zarządzenia
zmieniające:
– Nr 28/2005 29.04.2005 29.04.2005 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 3,
poz. 27

– Nr 35/2005 13.09.2005 13.09.2005 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 4,


poz. 37

– Nr 17/2006 13.09.2006 13.09.2006 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 3,


poz. 20

208
ZAŁĄCZNIKI

Zarządzenie Nr 5/2003 Głównego Inspektora


20.02.2003
Pracy w sprawie nadania statutu Ośrodkowi
Utrata mocy
Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy Biuletyn Urzędowy PIP Nr 1,
20.02.2003 z dn. 22.11.2007
im. Prof. Jana Rosnera we Wrocławiu oraz poz. 7
w zw. z zarz.
określenia jego szczegółowej organizacji
14/2007
wewnętrznej
Zarządzenie Nr 17/2003 Głównego Inspektora 31.10.2003 31.10.2003 Biuletyn Urzędowy PIP z 2004 r.
Pracy w sprawie utworzenia Komisji Głównego Nr 1, poz. 2
Inspektora Pracy do Spraw Bezpieczeństwa zm.:
i Higieny Pracy w Rolnictwie, w tym zarządzenia
zmieniające:
– Nr 1/2004 07.01.2004 07.01.2004 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 1, poz. 6

– Nr 24/2004 08.11.2004 08.11.2004 Biuletyn Urzędowy PIP z 2005 r.


Nr 1, poz. 1
Zarządzenie Nr 18/2003 Głównego
Inspektora Pracy w sprawie ustalenia zasad
przeprowadzania kontroli zgodności wykonania
Biuletyn Urzędowy PIP z 2004 r.
obiektu budowlanego z projektem budowlanym 05.12.2003 01.01.2004
Nr 1, poz. 3
oraz wyrażenia zgody na odstępstwa od
przepisów dotyczących zagłębienia i oświetlenia
światłem dziennym pomieszczeń pracy
Zarządzenie Nr 3/2004 Głównego
Inspektora Pracy w sprawie ustalenia zasad
przeprowadzania kontroli związanych
Biuletyn Urzędowy PIP Nr 2,
z realizacją przez organy Państwowej Inspekcji 30.01.2004 30.01.2004
poz. 14
Pracy obowiązków wynikających z postanowień
ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej
oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Zarządzenie Nr 4/2004 Głównego Inspektora
Pracy o utracie mocy obowiązującej przez
Biuletyn Urzędowy PIP Nr 2,
zarządzenie w sprawie przyznawania nagród za 30.01.2004 30.01.2004
poz. 15
prace naukowo-badawcze i dyplomów
z dziedziny ochrony pracy
Zarządzenie Nr 9/2004 Głównego Inspektora 02.04.2004 02.04.2004 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 2,
Pracy w sprawie ustanowienia Nagrody poz. 20
im. Haliny Krahelskiej za osiągnięcia w zakresie zm.:
ochrony pracy i ochrony zdrowia w środowisku
pracy, w tym zarządzenie zmieniające:
– Nr 16/2004 31.05.2004 31.05.2004 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 3,
poz. 30
Zarządzenie Nr 11/2004 Głównego Inspektora 26.04.2004 01.05.2004 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 3,
Pracy w sprawie ustalenia szczegółowych poz. 25
zasad przeprowadzania przez organy zm.:
Państwowej Inspekcji Pracy, będące organami
wyspecjalizowanymi w rozumieniu ustawy
o systemie oceny zgodności, kontroli wyrobów
wprowadzonych do obrotu, w tym zarządzenia
zmieniające:
– Nr 21/2004 22.10.2004 22.10.2004 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 4,
poz. 35

– Nr 15/2006 05.09.2006 05.09.2006 Biuletyn Urzędowy PIP


Nr 3, poz. 18
Zarządzenie Nr 12/2004 Głównego Inspektora
Pracy w sprawie ustalenia wzorów decyzji
inspektora pracy w postępowaniu dotyczącym
wniosków podmiotów prowadzących działalność Biuletyn Urzędowy PIP Nr 3,
07.05.2004 07.05.2004
kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową, poz. 26
o wydanie zezwolenia na wykonywanie pracy
lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do
ukończenia przez nie 16 roku życia

209
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Zarządzenie Nr 25/2004 Głównego Inspektora 09.11.2004 09.11.2004 Biuletyn Urzędowy PIP z 2005 r.
Pracy w sprawie Komisji Prawnej Głównego Nr 1, poz. 2
Inspektora Pracy, w tym zarządzenia
zmieniające:
– Nr 3/2005 20.01.2005 20.01.2005 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 2,
poz. 11

– Nr 33/2005 01.09.2005 01.09.2005 Biuletyn Urzędowy PIP Nr 4,


Utrata mocy poz. 35
z dn.29.11.2007
w zw. z zarz.
20/2007
Zarządzenie Nr 27/2005 Głównego Inspektora 27.04.2005
Pracy w sprawie organizacji przyjmowania, Utrata mocy
Biuletyn Urzędowy PIP Nr 3,
rozpatrywania i załatwiania skarg i wniosków 27.04.2005 z dn.14.11.2007
poz. 26
oraz udzielania porad w jednostkach w zw. z zarz.
organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy 13/2007
Zarządzenie Nr 30/2005 Głównego Inspektora
Pracy w sprawie zasad analizowania przyczyn
wypadków przy pracy, kontroli stosowania przez
Biuletyn Urzędowy PIP Nr 4,
pracodawców środków zapobiegających tym 29.07.2005 29.07.2005
poz. 32
wypadkom oraz udziału organów Państwowej
Inspekcji Pracy w badaniu okoliczności
wypadków przy pracy
Zarządzenie Nr 1/2006 Głównego
Inspektora Pracy w sprawie ustalania zasad
prowadzenia egzekucji administracyjnej
obowiązków z zakresu bezpieczeństwa i higieny
Biuletyn Urzędowy PIP Nr 1,
pracy oraz wypłaty należnego wynagrodzenia 03.01.2006 03.01.2006
poz. 4
za pracę, a także innego świadczenia
przysługującego pracownikowi, nakładanych
w drodze decyzji organów Państwowej Inspekcji
Pracy
Zarządzenie Nr 9/2006 Głównego Inspektora 23.06.2006
Pracy w sprawie powołania Rady Programowo- Utrata mocy
Biuletyn Urzędowy PIP Nr 2,
-Metodycznej przy Ośrodku Szkolenia 23.06.2006 z dn.11.06.2007
poz. 11
Państwowej Inspekcji Pracy im. Prof. Jana w zw. z zarz.
Rosnera we Wrocławiu 8/2007
Zarządzenie Nr 21/2006 Głównego Inspektora
Pracy w sprawie powołania członków Komisji
Biuletyn Urzędowy PIP Nr 3,
Kwalifikacyjnej do Oceny Kandydatów na 08.11.2006 08.11.2006
poz. 24
Rzeczoznawców oraz jej przewodniczącego,
zastępcy przewodniczącego i sekretarza
Zarządzenie Nr 8/2007 Głównego Inspektora
Pracy w sprawie powołania Rady Programowo
Biuletyn Urzędowy PIP nr 2,
– Metodycznej przy Ośrodku Szkolenia 12.06.2007 12.06.2007
poz. 7
Państwowej Inspekcji Pracy im. Prof. Jana
Rosnera we Wrocławiu
Zarządzenie Nr 13/2007 Głównego Inspektora
Pracy w sprawie organizacji przyjmowania,
Biuletyn Urzędowy PIP nr 3,
rozpatrywania i załatwiania skarg i wniosków 14.11.2007 14.11.2007
poz. 14
oraz udzielania porad w jednostkach
organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy
Zarządzenie Nr 14/2007 Głównego Inspektora
Pracy w sprawie nadania statutu Ośrodka
Biuletyn Urzędowy PIP nr 3,
Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Prof. 22.11.2007 22.11.2007
poz. 15
Jana Rosnera we Wrocławiu oraz określenia
jego szczegółowej organizacji wewnętrznej
Zarządzenie Nr 20/2007 Głównego Inspektora
Pracy w sprawie Komisji Prawnej Głównego 29.11.2007 29.11.2007 Niepublikowane
Inspektora Pracy

210
ZAŁĄCZNIKI

B. PRZEPISY NOWO USTANOWIONE W 2007 R.


Ustawy
Data Data
Rodzaj i tytuł przepisu Miejsce opublikowania
uchwalenia obowiązywania
Ustawa o kompatybilności elektromagnetycznej 13.04.2007 20.07.2007 Dz.U. Nr 82, poz. 556
01.07.2007
Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy 13.04.2007 Dz.U. Nr 89, poz. 589
01.06.2007
Rozporządzenia
Data Data
Rodzaj i tytuł przepisu Miejsce opublikowania
uchwalenia obowiązywania
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie
nadzoru i kontroli w zakresie przestrzegania
warunków ochrony radiologicznej
w jednostkach organizacyjnych stosujących
22.12.2006 20.01.2007 Dz.U. z 2007 r. Nr 1, poz. 11
aparaty rentgenowskie do celów diagnostyki
medycznej, radiologii zabiegowej, radioterapii
powierzchniowej i radioterapii schorzeń
nienowotworowych
Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie
zasadniczych wymagań dla przyrządów 18.12.2006 25.01.2007 Dz.U. z 2007 r. Nr 3, poz. 27
pomiarowych
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki
Społecznej uchylające rozporządzenie w sprawie
zakresu ograniczeń w sferze wykonywania 10.01.2007 17.01.2007 Dz.U. Nr 7, poz. 54
pracy przez cudzoziemców na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej
Rozporządzenie Ministra Gospodarki
w sprawie szczegółowych wymagań
dotyczących ograniczenia emisji lotnych
związków organicznych powstających 16.01.2007 24.01.2007 Dz.U. Nr 11, poz. 72
w wyniku wykorzystywania rozpuszczalników
organicznych w niektórych farbach i lakierach
oraz w preparatach do odnawiania pojazdów
Rozporządzenie Rady Ministrów uchylające
rozporządzenie w sprawie szczegółowych
29.01.2007 23.02.2007 Dz.U. Nr 20, poz. 117
warunków udzielania pomocy przedsiębiorcom
zatrudniającym osoby niepełnosprawne
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie 23.02.2007
szczegółowych warunków udzielania pomocy Utrata mocy
29.01.2007 Dz.U. Nr 20, poz. 118
przedsiębiorcom zatrudniającym osoby – wygaśnięcie
niepełnosprawne z dn.31.12.2008
Rozporządzenie Ministra Transportu w sprawie
zawartości raportu z postępowania w sprawie
19.02.2007 22.03.2007 Dz.U. Nr 41, poz. 268
poważnego wypadku, wypadku lub incydentu
kolejowego
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie
zasad wynagradzania pracowników
niebędących członkami korpusu służby cywilnej 06.03.2007 01.03.2007 Dz.U. Nr 45, poz. 290
zatrudnionych w urzędach administracji
rządowej i pracowników innych jednostek
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki
Społecznej w sprawie standardów usług rynku 02.03.2007 31.03.2007 Dz.U. Nr 47, poz. 314
pracy
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki
Społecznej w sprawie szczegółowych
02.03.2007 17.09.2007 Dz.U. Nr 47, poz. 315
warunków prowadzenia przez publiczne służby
zatrudnienia usług rynku pracy

211
SPRAWOZDANIE GIP Z DZIAŁALNOŚCI PIP W 2007 r.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości


w sprawie zniesienia i utworzenia niektórych
14.03.2007 01.04.2007 Dz.U. Nr 50, poz. 334
sądów grodzkich oraz zmiany rozporządzenia
w sprawie utworzenia sądów grodzkich
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości
w sprawie uposażenia zasadniczego 29.03.2007 01.04.2007 Dz.U. Nr 57, poz. 387
funkcjonariuszy Służby Więziennej
Rozporządzenie Ministra Transportu w sprawie
warunków oraz trybu wydawania, przedłużania,
zmiany i cofania autoryzacji bezpieczeństwa, 12.03.2007 17.04.2007 Dz.U. Nr 57, poz. 389
certyfikatów bezpieczeństwa i świadectw
bezpieczeństwa
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju
Wsi uchylające rozporządzenie w sprawie
19.03.2007 20.04.2007 Dz.U. Nr 59, poz. 400
bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach
przemysłu piekarniczego
Rozporządzenie Ministra Transportu w sprawie
systemu zarządzania bezpieczeństwem 19.03.2007 21.04.2007 Dz.U. Nr 60, poz. 407
w transporcie kolejowym
Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy podczas 19.03.2007 03.05.2007 Dz.U. Nr 69, poz. 455
stosowania rtęci i jej związków
Rozporządzenie Ministra Gospodarki
w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy
wykonywaniu prac z użyciem cyjanków do 19.03.2007 03.05.2007 Dz.U. Nr 69, poz. 456
obróbki cieplnej metali, ich roztworów
i mieszanin
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów
w sprawie czasu pracy pracowników urzędów 25.04.2007 27.04.2007 Dz.U. Nr 76, poz. 505
administracji rządowej
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów
27.04.2007
w sprawie uprawnień szczególnych
25.04.2007 Obowiązuje do Dz.U. Nr 76, poz. 506