You are on page 1of 20

Druk nr 845

Warszawa, 4 kwietnia 2008 r.


SEJM
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
VI kadencja

Pan
Bronisław Komorowski
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia


2 kwietnia 1997 r. i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej podpisani
posłowie wnoszą projekt ustawy:

- o zmianie ustawy - Prawo prasowe


i niektórych innych ustaw.
Do reprezentowania wnioskodawców w pracach nad projektem ustawy
upoważniamy pana posła Arkadiusza Mularczyka.

(-) Andrzej Adamczyk; (-) Waldemar Andzel; (-) Zbigniew Babalski;


(-) Piotr Babinetz; (-) Barbara Bartuś; (-) Dariusz Bąk; (-) Mariusz
Błaszczak; (-) Jan Bury s. Antoniego; (-) Tadeusz Cymański; (-) Witold
Czarnecki; (-) Arkadiusz Czartoryski; (-) Edward Czesak; (-) Marzenna
Drab; (-) Zbigniew Girzyński; (-) Szymon Stanisław Giżyński; (-) Jerzy
Gosiewski; (-) Krystyna Grabicka; (-) Czesław Hoc; (-) Wiesław Janczyk;
(-) Grzegorz Janik; (-) Beata Kempa; (-) Lech Kołakowski; (-) Robert
Kołakowski; (-) Leonard Krasulski; (-) Tomasz Latos; (-) Antoni
Macierewicz; (-) Barbara Marianowska; (-) Gabriela Masłowska;
(-) Kazimierz Matuszny; (-) Beata Mazurek; (-) Bolesław Grzegorz Piecha;
(-) Jacek Pilch; (-) Marek Polak; (-) Piotr Polak; (-) Krzysztof Popiołek;
(-) Jan Religa; (-) Jerzy Rębek; (-) Józef Rojek; (-) Jarosław Rusiecki;
(-) Anna Sobecka; (-) Piotr Stanke; (-) Jolanta Szczypińska; (-) Stanisław
Szwed; (-) Jan Szyszko; (-) Ryszard Terlecki; (-) Grzegorz Tobiszowski;
(-) Teresa Wargocka; (-) Zbigniew Wassermann; (-) Waldemar Wiązowski;
(-) Jadwiga Wiśniewska; (-) Tadeusz Woźniak; (-) Sławomir Zawiślak;
(-) Łukasz Zbonikowski; (-) Wojciech Żukowski.
USTAWA

z dnia ………………………… 2008 r.

o zmianie ustawy - Prawo prasowe i niektórych innych ustaw

Art. 1. W ustawie z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn.
zm.1) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 12 po ust. 1 dodaje się ust. 1a-1b w brzmieniu:
„la. Zachowanie przez dziennikarza szczególnej staranności i rzetelności, o której
mowa w ust. 1 pkt 1, nie wyłącza bezprawności naruszenia dobra osobistego
spowodowanego opublikowaniem materiału prasowego zawierającego informacje
nieprawdziwe.
1b. Dziennikarz może zwolnić się z zachowania szczególnej staranności przy zbieraniu i
wykorzystaniu materiałów prasowych poprzez wskazanie źródła którym jest inna
publikacja prasowa, o ile w przygotowanym przez niego materiale prasowym zostały
zawarte pełne fragmenty innej publikacji, a oznaczenie ich pochodzenia nie budzi
wątpliwości.”;
2) art. 17 skreśla się;
3) w art. 25 ust. 3 otrzymuje brzmienie:
„3. Redaktorem naczelnym dziennika lub czasopisma nie może być osoba skazana
prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, umyślne,
ścigane z oskarżenia publicznego”;
4) tytuł rozdziału V otrzymuje brzmienie: „Prawo do odpowiedzi”;
5) art. 31 otrzymuje brzmienie:
„Art. 31. 1. Osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca
osobowości prawnej, której bezpośrednio dotyczy opublikowany materiał prasowy
(wnioskodawca), może żądać od redaktora naczelnego właściwego dziennika, czasopisma
lub innej właściwej redakcji bezpłatnego opublikowania odpowiedzi odnoszącej się do
faktów podanych w materiale prasowym lub zawartych w nim ocen
2. Uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, przysługuje także osobom najbliższym
zmarłego.
6) art. 32 otrzymuje brzmienie:
„Art. 32. 1. Odpowiedź powinna zostać wysłana redaktorowi naczelnemu na piśmie w
terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia opublikowania materiału prasowego.
2. Odpowiedź powinna zawierać imię i nazwisko lub nazwę wnioskodawcy oraz jej
adres korespondencyjny. Jeżeli jednak materiał prasowy będący przedmiotem
odpowiedzi dotyczy działalności związanej z używanym przez osobę fizyczną
pseudonimem, może ona zastrzec swoje imię i nazwisko tylko do wiadomości redakcji.
3. Tekst odpowiedzi nie może przekraczać objętości, ani zajmować więcej czasu
antenowego aniżeli materiał prasowy, którego dotyczy; redaktor naczelny nie może
jednak odmówić opublikowania odpowiedzi, jeżeli przekroczenie objętości lub czasu
antenowego materiału prasowego którego ona dotyczy, nie spowoduje nadmiernych
utrudnień lub kosztów.

1
Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1988 r. Nr 45, poz. 324, z 1989 r. Nr 34, poz.
187, z 1990 r. Nr 29, poz. 173, z 1991 r. Nr 100, poz. 442, z 1996 r. Nr 114, poz. 542, z 1997 r. Nr 88. poz. 554 i
Nr 121, poz. 770, z 1999 r. Nr 90, poz. 999, z 2001 r. Nr 112, poz. 1198, z 2002 r. Nr 153. poz. 1271, z 2004 r.
Nr 111, poz. 1181 oraz z 2005 r. Nr 39, poz. 377.
4. Odpowiedź powinna być sporządzona w języku polskim lub w języku, w którym
opublikowany został materiał prasowy będący przedmiotem odpowiedzi.
5. Na żądanie wnioskodawcy redaktor naczelny wydaje potwierdzenie jej otrzymania.”;
7) po art. 32 dodaje się art. 32a w brzmieniu:
„Art. 32a. 1. Redaktor naczelny ma obowiązek opublikować odpowiedź:
1) w terminie 3 dni od daty jej otrzymania - jeżeli odpowiedź podlega opublikowaniu
w dzienniku lub na stronie internetowej;
2) w najbliższym numerze przygotowanym do druku - jeżeli odpowiedź podlega
opublikowaniu w czasopiśmie;
3) w najbliższej audycji tego samego rodzaju, nie później jednak niż w terminie
tygodniowym od daty jej otrzymania, jeżeli odpowiedź podlega opublikowaniu w
przekazie za pomocą dźwięku, obrazu lub dźwięku i obrazu.
2. Odpowiedź w drukach periodycznych powinna być opublikowana w takim samym
miejscu i taką samą czcionką oraz pod równie widocznym tytułem, co materiał prasowy,
którego dotyczy. W przekazach za pomocą dźwięku lub dźwięku i obrazu publikacja
odpowiedzi powinna być wyraźnie zapowiedziana oraz nastąpić w audycji tego samego
rodzaju i o tej samej porze, a gdy nie jest to możliwe, w porównywalnym czasie
antenowym.
3. Bez zgody wnioskodawcy w nadesłanym tekście odpowiedzi nie wolno dokonywać
żadnych zmian, za wyjątkiem drobnych korekt językowych lub korekt oczywistych
omyłek pisarskich.”;
8) art. 33 otrzymuje brzmienie:
„Art. 33. 1. Redaktor naczelny ma prawo odmówić opublikowania odpowiedzi wyłącznie
w przypadku, gdy odpowiedź:
1) jest sprzeczna z prawem lub dobrymi obyczajami;
2) nie dotyczy faktów lub ocen zawartych w materiale prasowym;
3) nie odpowiada wymogom, o których mowa w art. 32 ust. 1-4;
4) wnioskodawca nie jest uprawniony do jej złożenia w myśl art. 31.
5) z żądaniem opublikowania odpowiedzi wystąpił już inny wnioskodawca.
2. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, redaktor naczelny w terminie tygodniowym
od dnia otrzymania odpowiedzi, zawiadamia wnioskodawcę o odmowie publikacji oraz
wskazuje jej przyczyny.”;
9) art. 38 otrzymuje brzmienie:
„Art. 38. 1. Odpowiedzialność cywilną za naruszenie prawa spowodowane
opublikowaniem materiału prasowego ponoszą autor, redaktor lub inna osoba, która
spowodowała opublikowanie tego materiału; nie wyłącza to odpowiedzialności
wydawcy.
2. W zakresie odpowiedzialności majątkowej odpowiedzialność osób wymienionych w
ust. 1 jest solidarna.
3. Wydawca ponosi odpowiedzialność za naruszenie prawa spowodowane
opublikowaniem nieprawdziwych informacji, także w sytuacji gdy dziennikarzowi lub
redaktorowi naczelnemu nie można w związku z tym naruszeniem przypisać winy.
4. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do odpowiedzialności cywilnej za
naruszenie prawa spowodowane ujawnieniem materiału prasowego przed jego
publikacją.”;
10) art. 39 otrzymuje brzmienie:
„Art. 39. W przypadku odmowy opublikowania odpowiedzi lub nieopublikowania jej w
terminach, o których mowa wart 32a ust. 1, wnioskodawca może wystąpić do sądu
rejonowego miejsca siedziby redakcji z pozwem o nakazanie redaktorowi naczelnemu
opublikowania odpowiedzi.”;
11) art. 46 otrzymuje brzmienie:
„Art. 46. 1. Kto wbrew obowiązkowi wynikającemu z ustawy uchyla się od
opublikowania odpowiedzi, o której mowa w art. 31, albo publikuje taką odpowiedź
wbrew warunkom określonym w ustawie - podlega grzywnie albo karze ograniczenia
wolności.
2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.”;
12) art. 52 skreśla się.

Art. 2. W ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr


43, poz. 296 z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1) w tytule VII dodaje się Dział VII o nazwie: „Postępowanie w sprawach prasowych”;
2) w Dziale VII tworzy się Rozdział 1 o nazwie: „Postępowanie w sprawie opublikowania
odpowiedzi”;
3) po art. 50514 dodaje się art. 50515-50520 w brzmieniu:
„Art. 50515 § 1. Pozew o nakazanie opublikowania odpowiedzi, skierowany przeciwko
redaktorowi naczelnemu, dziennikarzowi lub wydawcy w rozumieniu ustawy z dnia 26
stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.), podlega
rozpoznaniu bezzwłocznie, nie później jednak niż w terminie miesiąca od daty jego
wniesienia do sądu.
§ 2. Pozwany może wnieść odpowiedź na pozew w terminie 7 dni od daty doręczenia
pozwu.
§ 3. Jeżeli pozew nie czyni zadość warunkom pisma procesowego, nie został
prawidłowo opłacony, jak również nie zawiera tekstu odpowiedzi, która ma być
opublikowana zgodnie z żądaniem wnioskodawcy, przewodniczący zwraca pozew
bez wzywania do jego uzupełnienia.
Art. 50516 Pozew o nakazanie opublikowania odpowiedzi podlega rozpoznaniu na
posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznaje pozew w jego granicach, biorąc za
podstawę orzeczenia materiał zebrany w sprawie.
Art. 50517 Dowód z opinii biegłego, przesłuchania świadków lub stron jest
niedopuszczalny.
Art. 50518 § 1. Apelację wnosi się wprost do sądu drugiej instancji w terminie
tygodniowym od dnia doręczenia skarżącemu wyroku z uzasadnieniem.
§ 2. Strona wnosząca apelację jest zobowiązana załączyć do niej dowód doręczenia
drugiej stronie odpisu pisma albo dowód wysłania go listem poleconym.
Art. 50519 Sąd rozpoznaje apelację na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego
sędziego bezzwłocznie, nie później niż w terminie tygodniowym od daty jej wpływu.
Art. 50520 Od wyroków sądu drugiej instancji skarga kasacyjna nie przysługuje.”;
4) w Dziale VII tworzy się Rozdział 2 o nazwie: „Postępowanie w innych sprawach”;
5) po art. 50520 dodaje się art. 50521-50528 w brzmieniu:
„Art. 50521 § 1. Do pozwów przeciwko redaktorowi naczelnemu, dziennikarzowi lub
wydawcy w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. Nr
5, poz. 24 z późn. zm.), w związku opublikowaniem materiału prasowego, lub
przeciwko innym podmiotom w związku z ich wypowiedziami skierowanymi do
szerokiej publiczności, w szczególności wypowiedziami rozpowszechnianymi za
pośrednictwem środków masowego przekazu, stosuje się przepisy niniejszego
rozdziału.
§ 2. Przewodniczący zwraca pozew, jeżeli nie czyni on zadość warunkom pisma
procesowego lub nie został prawidłowo opłacony, bez wzywania do jego uzupełnienia.
Art. 50522 § 1. Przewodniczący wyznacza termin rozprawy nie późniejszy niż cztery
tygodnie od dnia wniesienia pozwu.
§ 2. Z zastrzeżeniem art. 50523 § 2 rozprawa może zostać odroczona na termin nie
późniejszy niż trzy tygodnie od poprzedniego posiedzenia.
§ 3. Sąd może tylko raz odroczyć ogłoszenie wyroku, na termin do trzech dni.
Art. 50523 § 1. Strona wnosząca o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków
jest obowiązana do sprowadzenia wnioskowanych świadków na rozprawę; w razie
nieusprawiedliwionego uchybienia temu obowiązkowi, sąd może pominąć
wnioskowane dowody.
§ 2. Jeżeli niestawiennictwo świadka o którego przesłuchanie strona wnosiła wynika z
nieusprawiedliwionej odmowy stawiennictwa, sąd wezwie świadka skazując go
jednocześnie na grzywnę; art. 274 stosuje się odpowiednio.
§ 3. Za równoznaczne z nieusprawiedliwioną odmową stawiennictwa uważa się nie
stawienie się świadka na rozprawę pomimo pisemnego wezwania przez stronę, o ile
strona przedstawi dowód prawidłowego doręczenia świadkowi wezwania. Wezwanie
powinno spełniać wymogi określone w art. 262.
Art. 50524 Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne.
Art. 50525 § 1. Jeżeli powód, obok roszczeń niemajątkowych, żąda odszkodowania,
zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na określony
cel społeczny, sąd w pierwszej kolejności rozpoznaje sprawę w zakresie roszczeń
niemajątkowych.
Art. 50526 Sąd sporządza z urzędu uzasadnienie wyroku w terminie 7 dni od dnia
ogłoszenia wyroku i doręcza je stronom.
Art. 50527 § 1. Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w
terminie 7 dni dnia od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem.
Art. 50528 Sąd drugiej instancji rozpoznaje środki odwoławcze niezwłocznie, apelację
nie później niż w terminie dwóch tygodni, zażalenie nie później niż w terminie 3 dni
od dnia przedstawienia ich wraz z aktami sprawy przez sąd pierwszej instancji.”;
6) w art. 755 § 2 skreśla się;
7) po art. 755 dodaje się art. 7551 w brzmieniu:
„7551 § 1. Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia jest roszczenie o ochronę dóbr
osobistych sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do
okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych do
zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. W szczególności sąd może:
1) nakazać wstrzymanie opublikowania materiału prasowego;
2) nakazać powstrzymanie się od rozpowszechniania określonych informacji
pod rygorem skazania na grzywnę.
§ 2. Sąd odmówi udzielenia zabezpieczenia o którym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli
zabezpieczeniu sprzeciwia się ważny interes publiczny, a wnioskodawca nie
uprawdopodobni, że zawarte w materiale prasowym lub książce informacje są
nieprawdziwe.
§ 3 Zabezpieczenie, o którym mowa w § 1, zmierza do zabezpieczenia roszczenia
tylko wtedy, gdy w sposób trwały uniemożliwi opublikowanie materiału
prasowego lub książki albo rozpowszechnianie informacji.
§ 4. Grzywna, o której mowa w § 1 pkt 2, wynosi od dziesięciu tysięcy do stu
tysięcy złotych. Sąd określi jej wysokość w postanowieniu o udzieleniu
zabezpieczenia, biorąc pod uwagę sytuację majątkową danego pomiotu.
§ 5. Jeżeli skazany na grzywnę wbrew postanowieniu sądu nadal rozpowszechnia
informacje, sąd skazuje go na grzywnę w wysokości o połowę większej niż
grzywna, na którą został poprzednio skazany.

Art. 3. W ustawie z dnia z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 Nr 16,
poz. 93 z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 24 po § 2 dodaje się § 2a w brzmieniu:
„§ 2a. W razie naruszenia dóbr osobistych poprzez publikację materiału
prasowego, nie można domagać się, aby oświadczenie mające na celu usunięcie
skutków naruszenia dóbr osobistych zostało złożone w innym publikatorze
prasowym iż ten, w którym materiał prasowy został opublikowany.”;
2) art. 448 otrzymuje brzmienie:
„§ 1. W razie naruszenia dobra osobistego sąd przyzna temu, czyje dobro osobiste
zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za
doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzi odpowiednią sumę pieniężną na
wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych
do usunięcia skutków naruszenia. Przepis art. 445 § 3 stosuje się.
§ 2. Zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych przez publikację prasową nie
może być wyższe niż 5 % przychodu osiągniętego przez podmiot, który dopuścił
się naruszenia, w roku poprzedzającym rok, w którym nastąpiło naruszenie.
Przychód określa się na podstawie rocznej deklaracji podatkowej osoby fizycznej
albo sporządzonego przez osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nie
posiadającą osobowości prawnej sprawozdania finansowego albo w oparciu o
podsumowanie zapisów w księgach podatkowych, o których mowa w art. 3 pkt 4
ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8,
poz. 60, Nr 85, poz. 727, Nr 86, poz. 732 i Nr 143, poz. 1199).”.

Art. 4. W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z
późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1) tytuł rozdziału XXVII otrzymuje brzmienie: „Przestępstwo przeciwko
nietykalności cielesnej”;
2) skreśla się art. 212-216.

Art. 5. Do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 1 pkt 5, wszczętych przed dniem
wejścia ustawy w życie, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Art. 6. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

UZASADNIENIE

Projektowana regulacja jest konieczna ze względu na fakt, iż aktualnie obowiązujące


przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn.
zm.) nie zapewniają wystarczającej ochrony cywilnoprawnej osobom, których dobro
osobiste zostało zagrożone lub naruszone wskutek opublikowania materiału prasowego.
Jednocześnie istnieje poważna wątpliwość, czy istniejące przepisy karne nie stanowią
nadmiernego ograniczenia swobody wypowiedzi określonej w art. 10 Europejskiej
Konwencji o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, jak również
Europejskiej Karty Praw Podstawowych, podpisanej przez polskie władze z zastrzeżeniem
tzw. protokołu brytyjskiego. Niedostatki obecnej regulacji istnieją zarówno w sferze zasad
odpowiedzialności sprawcy naruszenia, jak również w braku szczególnych unormowań
proceduralnych, umożliwiających poszkodowanym sprawne dochodzenie swych roszczeń.

W zakresie podstaw odpowiedzialności projekt przewiduje zmianę o charakterze


klasyfikującym (art.12), oraz zmianę podstawy i charakteru odpowiedzialności wydawcy
(art.38), która służyć ma wzmocnieniu ochrony poszkodowanego dochodzącego
wynikających z naruszenia dóbr osobistych wskutek opublikowania materiału prasowego
roszczeń majątkowych.
W zakresie zmian o charakterze procesowym projekt uwzględnia oczywistą konstatację, że
to, co w większości spraw stanowi o istocie naruszenia dóbr osobistych, tj. powstanie
negatywnego wyobrażenia w świadomości osób trzecich oraz poczucia moralnej krzywdy
osoby, której dobro naruszono, jest zjawiskiem w zasadzie nieodwracalnym. Całkowite
usunięcie skutku upowszechnienia za pomocą środków masowego przekazu informacji
nieprawdziwej zdaje się być obecnie niemożliwe. Czynnikiem łagodzącym te dotkliwe dla
poszkodowanego konsekwencje jest jedynie bezpośredni i bliski związek czasowy
pomiędzy opublikowaniem materiału prasowego i sądowym rozstrzygnięciem w
postępowaniu o ochronę dóbr osobistych. Projekt ustawy stwarza odpowiednie
instrumentarium proceduralne umożliwiające - w sprawach o naruszenie dóbr osobistych
wskutek opublikowania materiału prasowego - wyeliminowanie długotrwałości
postępowań, która w tego rodzaju sprawach równoznaczna jest z iluzorycznością ochrony
prawnej poszkodowanego, lub de facto jej brakiem.

Prawo prasowe nie wypowiada się, jak należy ocenić skutki nieprawdziwej publikacji
prasowej naruszającej cześć pokrzywdzonego, mimo dochowania przez dziennikarza
należytej staranności i rzetelności przy zbieraniu i wykorzystaniu uzyskanych informacji.

W doktrynie i orzecznictwie zagadnienie to spotykało się z różnymi ocenami, niemniej


dominuje stanowisko, iż nieprawdziwość godzącego w cześć zarzutu rodzi
odpowiedzialność przewidzianą w art. 24 k.c., niezależnie od wszystkich innych
okoliczności, w szczególności od tego, czy dziennikarz dopełnił obowiązków staranności i
rzetelności wynikających z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo prasowe. Postawienie
komuś zniesławiającego zarzutu jest zawsze działaniem sprzecznym z zasadami
współżycia społecznego, a tym samym bezprawnym, i kwalifikacji tej nie może zmienić
ani dobra wiara autora, ani dopełnienie wymogów staranności dziennikarskiej, bowiem są
to okoliczności wyłączające tylko jego winę, która nie jest istotna dla zastosowania art. 24
§ 1 k.c. Przesłanka bezprawności przewidziana w tym przepisie ma charakter samoistny i
obiektywny, co wyklucza uznanie dobrej wiary sprawcy naruszenia za okoliczność
pozbawiającą jego zachowanie cechy bezprawności.

O bezprawności działania sprawcy naruszenia decydują zatem wyłącznie kryteria


obiektywne, co w powiązaniu z koncepcją bezprawności jako stanu sprzeczności z
normami prawnymi lub zasadami współżycia społecznego, oznacza, iż tylko te elementy
mają znaczenie z punktu widzenia tej kwalifikacji, Dochowanie należytej staranności w
ogóle nie podlega rozważaniu na płaszczyźnie bezprawności zachowania, lecz jedynie na
płaszczyźnie winy. W konsekwencji, należy wykluczyć możliwość wyłączenia
bezprawności opublikowania nieprawdziwej informacji ze względu na dołożenie przez
dziennikarza należytej staranności i rzetelności. Postawienie zarzutów nieprawdziwych
należy więc - jako naruszające zasady współżycia społecznego (obiektywne kryterium
bezprawności) - zawsze uznać za bezprawne.

Nie negując istnienia okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr


osobistych, oraz zaliczając do nich działanie w obronie społecznie uzasadnionego interesu
i działanie w ramach porządku prawnego, za nieodzowną przesłankę zastosowania ich jako
podstaw wyłączających bezprawność naruszenia należy uznać prawdziwość zarzutu.
Innymi słowy, skutecznie powołać się na działanie w obronie uzasadnionego interesu lub
w ramach porządku prawnego można tylko wtedy, gdy wykaże się prawdziwość zarzutu.
Brak tej przesłanki, koniecznej i niezależnej w stosunku do okoliczności wyłączających
bezprawność, przesądza, że działanie powinno być zawsze uznane za sprzeczne z
zasadami współżycia społecznego i tym samym zawsze bezprawne.
Powyższe stanowisko przeważało także w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Jedynie
sporadycznie pojawiały się wyroki, w których Sąd Najwyższy dopuszczał wyłączenie
odpowiedzialności dziennikarza za naruszenie czci w publikacji prasowej, mimo
nieprawdziwości zarzutu (np. wyroki z dnia 5 marca 2002 r., I CKN 535/00, niepubl. i z
dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 4, poz. 22).

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04 (OSNC 2005
r., z. 7-8, poz. 114), rozstrzygającej zagadnienie prawne przedstawione przez Pierwszego
Prezesa Sądu Najwyższego, sąd ten stwierdził, że wykazanie przez dziennikarza, iż przy
zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych działał w obronie społecznie
uzasadnionego interesu oraz wypełnił obowiązek zachowania szczególnej staranności i
rzetelności, uchyla bezprawność działania dziennikarza. Jeżeli zarzut okaże się
nieprawdziwy, dziennikarz zobowiązany jest do jego odwołania, przy czym - według Sądu
Najwyższego - obowiązek ten wynika jedynie z powinności respektowania zasad etyki i
rzetelności dziennikarskiej, a także ogólnie akceptowanych zasad właściwego
postępowania. Sąd zaakceptował tym samym pogląd o wyłączeniu odpowiedzialności
dziennikarza ze względu na ważny interes publiczny, nawet w wypadku podania przez
niego nieprawdziwych informacji.

Pogląd ten nie może być jednak zaakceptowany. Sąd Najwyższy w swoim rozumowaniu
przedstawionym w uzasadnieniu tego wyroku wychodząc z prawidłowego założenia
doszedł bowiem do fałszywych wniosków. Prawdą jest, że w wypadku publikacji
prasowych interes publiczny wyraża się przede wszystkim w urzeczywistnianiu zasad
jawności życia publicznego i prawa społeczeństwa do informacji. Należy zwrócić uwagę
na fakt, że informacje mają w kontekście tych zasad pełnić określoną rolę. Trzeba również
pamiętać, że informacja jest zjawiskiem realnym, któremu można przypisać określoną
wartość. Mając to na uwadze, w żadnym wypadku nie można uznać nieprawdziwych
informacji za wartościowe. Prawo społeczeństwa do informacji nie oznacza prawa do
informacji jakichkolwiek, tylko do informacji wartościowych, które umożliwiają aktywny
udział w życiu społecznym na przykład poprzez podejmowanie decyzji wyborczych.
Przeciwny pogląd oznacza akceptację dla okłamywania społeczeństwa i manipulowania
nim.

Należy jednocześnie pamiętać, że ustawodawca utrzymuje w mocy art. 24 § 2 k.c., który


przewiduje, że roszczenia majątkowe są dochodzone na zasadach ogólnych. Należy przez
to rozumieć, że dla odpowiedzialności odszkodowawczej nadal niezbędne jest wykazanie
przez powoda bezprawności działania pozwanego w sensie deliktowym. Bezprawność w
znaczeniu w jakim występuje przy odpowiedzialności za czyny niedozwolone różni się od
bezprawności o której mowa w art. 24 k.c. oraz w art. 1 pkt 1 projektowanej ustawy, tym
że jej istnienie lub nieistnienie jest całkowicie niezależne od prawdziwości bądź
fałszywości rozpowszechnianych informacji. Wobec tego dziennikarz poniesie
odpowiedzialność majątkową tylko wtedy gdy naruszy zasady rzetelności dziennikarskiej.

Nie ma również żadnej podstawy normatywnej, aby uznać, że opublikowanie przez


dziennikarza nieprawdziwej informacji nie jest bezprawne w przypadku, gdy dołożył on
należytej staranności i rzetelności przy zbieraniu i wykorzystaniu materiału prasowego, W
szczególności, nie można takiego wniosku wywieść z przepisów Konstytucji i Prawa
prasowego, które stanowią o wolności prasy i prawie obywateli do informacji, ale również
nakładają na dziennikarza obowiązek ochrony dóbr osobistych (art. 12 ust. 1 pkt 2). Nie
mniej ważną wartością konstytucyjną jest bowiem ochrona czci i dobrego imienia
człowieka (art. 47 Konstytucji), realizowana w prawie cywilnym w art. 24 § 1 k.c. Sąd
Najwyższy wielokrotnie wyrażał pogląd, że swoboda wypowiedzi dziennikarskiej (krytyki
prasowej) nie może wykraczać poza granice zgodnego z prawdą (rzeczywistością)
relacjonowania faktów i podawania informacji (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3
marca 1986 r., I CR 378/86, OSNC 188, z. 4, poz. 47). Również w orzecznictwie
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka sformułowano tezę, iż na państwie ciążą
pozytywne obowiązki, by chronić jednostkę przed nadużywaniem swobody wypowiedzi
(por. Europejski Trybunał Praw Człowieka. Orzecznictwo, oprac. M.A. Nowicki,
Zakamycze 2002, t. 2, s. 953).

Z tych względów uzasadniona jest inicjatywa legislacyjna dla zapewnienia jednoznacznej


podstawy prawnej dla tego kierunku praktyki sądowej, który wychodzi naprzeciw
uzasadnionej potrzebie społecznej. Zachodzi konieczność nie tyle ustanowienia nowej
zasady, lecz jednoznacznego uregulowania w Prawie prasowym, że zachowanie przez
dziennikarza szczególnej staranności i rzetelności, o której mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1, nie
wyłącza bezprawności naruszenia dobra osobistego spowodowanego opublikowaniem
materiału prasowego zawierającego niezgodne z prawdą wiadomości. Normę tę proponuje
się zapisać w art. 12 w dodanym ust. 1a.

Stanowisko, którego wyrazem jest proponowany przepis art. 12 ust. la, zakłada, że
dołożenie należytej staranności nie powoduje całkowitego braku odpowiedzialności, ale
stosowne „złagodzenie” nakładanych sankcji.

Brak wyłączenia bezprawności działania dziennikarza oznacza, że osobie, której dobro


osobiste zostało naruszone publikacją prasową, przysługuje ochrona przewidziana w art.
24 § 1 k.c. Przepis ten przyznaje każdemu, czyje dobro osobiste zostało naruszone cudzym
bezprawnym działaniem, uprawnienie do żądania zaniechania tego działania oraz
usunięcia skutków naruszenia, a więc do roszczeń niemajątkowych (o zaniechanie
naruszeń, o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia, a w
szczególności złożenie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie). Ta
odpowiedzialność o charakterze niemajątkowym uzależniona jest od trzech przesłanek -
istnienia dobra osobistego, jego naruszenia oraz bezprawności działania. Ciężar
udowodnienia pierwszej i drugiej przesłanki obciąża pokrzywdzonego, a trzecia jest objęta
wzruszalnym domniemaniem prawnym. Jeżeli wykazane zostanie naruszenie dobra
osobistego, sprawcę naruszenia uwolnić może od odpowiedzialności tylko dowód braku
bezprawności, co faktycznie jest równoznaczne z wykazaniem przesłanek wyłączających
bezprawność, do których na ogół zalicza się działanie w ramach porządku prawnego, tj.
działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, wykonywanie prawa
podmiotowego, działanie w obronie uzasadnionego interesu, a w niektórych przypadkach
także zgodę pokrzywdzonego.

Bezprawność działania, o której mowa w art. 24 § 1 k.c., jest niezależna od winy sprawcy,
a nawet od jego świadomości, że podjęte przez niego działanie jest bezprawne.

Inaczej rzecz się ma z odpowiedzialnością majątkową. Możliwość żądania od sprawcy


naruszenia zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na
wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 zdanie drugie w zw. z art. 448 k.c.) jest uzależniona od
wykazania winy sprawcy. To samo odnosi się do żądania naprawienia szkody majątkowej
na zasadach ogólnych (art. 24 § 2 k.c), gdyż przepisy Kodeksu cywilnego o czynach
niedozwolonych jako zasadę odpowiedzialności odszkodowawczej przewidują z reguły
winę. Kwestia zachowania przez dziennikarza wymaganej staranności i rzetelności przy
zbieraniu i wykorzystaniu materiału prasowego ma doniosłość prawną właśnie przy ocenie
jego zawinienia. Dopełnienie należytej staranności i rzetelności zazwyczaj wyłącza
możliwość przypisania mu winy. Brak winy wyłącza odpowiedzialność dziennikarza w
zakresie roszczeń majątkowych.

Projektowany ust. 1 w art. 38 powtarza w zasadzie regulację zawartą w zdaniu pierwszym


obecnie owiązującego ustępu 1.

Nowy ust. 2 dotyczy odpowiedzialności majątkowej za naruszenie prawa spowodowane


opublikowaniem materiału prasowego. Podmioty wymienione w ust, 1 odpowiadają
majątkowo w ramach reżimu odpowiedzialności deliktowej, zgodnie bowiem z art. 37
ustawy - Prawo prasowe do odpowiedzialności za naruszenie prawa spowodowane
opublikowaniem materiału prasowego stosuje się ogólne zasady, chyba że ustawa stanowi
inaczej.

W zdaniu pierwszym utrzymano dotychczasowy solidarny charakter odpowiedzialności


osób wymienionych w ust. 1.

Zdanie drugie ustanawia szczególną podstawę odpowiedzialności majątkowej wydawcy.

Obecnie każda z osób odpowiadających solidarnie, a więc i wydawca, odpowiada za


własne postępowanie, które musi być bezprawne, w granicach swoich możliwości i
staranności. Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 2004 r., I CK
40/03 (niepubl.), uzależniając odpowiedzialność wydawcy za opublikowane ogłoszenie od
możliwości stwierdzenia bezprawnego charakteru publikacji, przy zachowaniu należytej
staranności. Innymi słowy, przewidziana w aktualnym art. 38 współodpowiedzialność
wydawcy nie oznacza jego odpowiedzialności za pozostałe osoby, które spowodowały
opublikowanie materiału prasowego. Proponuje się, aby wydawca odpowiadał majątkowo
także za zawinione działanie autora, redaktora lub innej osoby, która spowodowała
opublikowanie materiału naruszającego cudze dobro osobiste. Odpowiedzialność
wydawcy za czyny tych osób kształtowałaby się zatem na zasadzie ryzyka. Wydawca
posiada faktyczny, twórczy wpływ na charakter czasopisma, powołuje i odwołuje
redaktora naczelnego, który odpowiada między innymi za treść materiałów prasowych i za
sprawy redakcyjne. Autor, redaktor i inne osoby, które decydują lub współdecydują o
publikacji, z reguły realizują ustaloną przez wydawcę linię programową oraz działają na
rzecz wydawcy, który czerpie korzyści z opublikowania materiałów prasowych. Wydawca
zatem, poza wyłączeniami ustawowymi, powinien ponosić odpowiedzialność za to, iż w
wydawanej przez niego gazecie ukazał się materiał naruszający dobra osobiste.

Ust. 3 projektowanego brzmienia art. 38 stanowi powtórzenie dotychczasowego ust. 2 tego


przepisu.

Powszechna obserwacja potwierdzona przeprowadzoną przez Instytut Wymiaru


Sprawiedliwości analizą spraw o roszczenia przewidziane w przepisach ustawy - Prawo
prasowe, pozwala na stwierdzenie, że tok postępowania w tych sprawach jest zbyt długi w
stosunku do celu przyświecającego dochodzeniu tych roszczeń. Przyczyny takiego stanu
rzeczy są zróżnicowane. Pozwani wykazują tendencję do powoływania wciąż nowych
dowodów, służących wykazaniu zarzutu prawdziwości informacji uchybiającej dobrom
osobistym powoda, co ma prowadzić do obalenia przesłanki bezprawności działania
godzącego w dobra osobiste. Postępowanie ulega znacznemu wydłużeniu, jeżeli obok
roszczeń niemajątkowych przewidzianych w art. 24 § 1 zdanie pierwsze i drugie k.c.
dochodzone są roszczenia majątkowe (o odszkodowania, o zadośćuczynienie pieniężne lub
zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny). Wiąże się to z
odmiennymi przesłankami odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych w zakresie
roszczeń niemajątkowych i pozostałych roszczeń. Te ostatnie dochodzone są bowiem na
zasadach ogólnych i wymagają, oprócz bezprawności naruszenia dobra osobistego,
wykazania winy pozwanego, a także wykazania zaistnienia szkody, jej wysokości oraz
związku przyczynowego między szkodą a naruszeniem dóbr osobistych.

Zgłaszane w tym zakresie przez pozwanych dowody skierowane sana wykazanie


dołożenia przez dziennikarza należytej staranności przy zbieraniu i wykorzystaniu
materiałów służących publikacji (art. 12 ust. 1 Prawa prasowego), a tym samym
wyłączenie przypisania im winy. W takich procesach badanie przesłanek
odpowiedzialności w obu zakresach odbywa się łącznie, co powoduje, że rozpoznawanie
roszczeń o dopełnienie czynności zmierzających do usunięcia skutków naruszenia dóbr
osobistych opóźnia się, mimo że może i powinno być sprawne i szybko rozpoznane.

Postępowanie cywilne w powyższych sprawach toczy się obecnie według przepisów


Kodeksu postępowania cywilnego, bez jakichkolwiek modyfikacji, celowych zarówno ze
względu na materię tych spraw, jak i z uwagi na wyodrębniające się zasadniczo dwie
kategorie dochodzonych w nich roszczeń.

Identyfikacja przyczyn nadmiernie wydłużonego toku postępowania w sprawach


„prasowych”, powodujących, iż od faktu naruszenia dobra osobistego do zakończenia
procesu upływa okres tak znaczny, że często uwzględnienie powództwa nie przynosi już
satysfakcji pokrzywdzonemu, wymaga zatem interwencji ustawodawcy.

W projektowanej ustawie proponuje się wprowadzenie modyfikacji przepisów


postępowania cywilnego. Propozycje zmian obejmują dwa rodzaje postępowania: zwykły,
w większości nawiązujący do istniejących już instytucji procedury cywilnej, i
postępowanie przyspieszone, dostępne dla powoda, który niezwłocznie wystąpi z
powództwem obejmującym wyłącznie roszczenie o opublikowanie odpowiedzi.

Proponuje się zatem dodanie w Kodeksie postępowania cywilnego Działu VII w Tytule
VII o nazwie „Postępowanie w sprawach prasowych”.

Zmiany te obejmują:

- wprowadzenie krótkiego terminu rozpoznania sprawy przez sąd, oraz odstępstw od


jawności postępowania w sprawach o opublikowanie odpowiedzi;

- dodatkowy rygoryzm formalny wobec pism wszczynających postępowanie;

- ograniczenie postępowania dowodowego, oraz nałożenie dodatkowych obowiązków w


tym zakresie na stronę (obowiązek sprowadzenia świadków na rozprawę);

Ustawa wprowadza również istotną zmianę w postępowaniu zabezpieczającym poprzez


dodanie art. 7551 k.p.c. Ma on na celu wprowadzenie istotnych gwarancji dla osób, których
dobra osobiste są naruszane, umożliwiających zapobieganie rozpowszechnianiu
nieprawdy. Ze względu na restrykcyjny charakter normy w stosunku do zasady swobody
wypowiedzi jej zastosowanie zostało w sposób istotny ograniczone. Zabezpieczenie może
być udzielone bowiem tylko wtedy, gdy wnioskodawca uprawdopodobni, że informacje
naruszające jego dobra osobiste są nieprawdziwe. W innych sytuacjach zabezpieczenie
może być udzielone tylko na zasadach ogólnych. Za naruszenie zakazów wydanych przez
Sąd na podstawie wyżej wskazanego przepisu przewidziano grzywnę, której wysokość
będzie ustalana w postanowieniu o udzielenie zabezpieczenia. Naruszenie zakazu po
nałożeniu grzywny będzie dodatkowo karane.

Proponowane regulacje stanowią zatem próbę kompleksowego uregulowania instytucji


sprostowania i odpowiedzi prasowej. Instytucja ta należy do szeroko pojętych środków
ochrony dóbr osobistych. Jej zasadniczym celem jest stworzenie osobie zaatakowanej
przez media możliwości publicznego ustosunkowania się do postawionych jej zarzutów,
wypowiadanych w stosunku do niej twierdzeń i ferowanych o niej opinii. W ten sposób
osoba zniesławiona ma możność niezwłocznego skorygowania jej fałszywego wizerunku
przedstawionego przez media.

Konstrukcja sprostowania i odpowiedzi w świetle obowiązujących regulacji prawa


prasowego obarczona jest licznymi wadami, czyniącymi z niej w znacznej mierze środek
dysfunkcjonalny. W szczególności wskazać należy na niejasnej niedookreślone przesłanki
umożliwiające odmowę publikacji sprostowania lub odpowiedzi oraz brak sprawnych
mechanizmów wymuszających niezwłoczne ukazywanie się sprostowań w przypadku
bezzasadnej odmowy ich opublikowania.

Przedstawiony projekt stara się wady te usunąć, Przede wszystkim, w miejsce dotychczas
istniejącego rozróżnienia pomiędzy sprostowaniem co do faktów i odpowiedzią co do ocen
i opinii wyrażanych w materiale prasowanym, wprowadzona zostaje jednolita konstrukcja
„prawa do odpowiedzi”. Prawo takie przysługiwać będzie każdej osobie, której
bezpośrednio dotyczy opublikowany materiał prasowy. W ramach przyznanego jej prawa
osoba ta będzie miała uprawnienie do żądania bezpłatnego opublikowania odpowiedzi
odnoszącej się zarówno do faktów podanych w materiale prasowym, jak i zawartych w
nim ocen. Tym samym zniesiony zostaje dotychczas istniejący w prawie prasowym
dualizm środków ochrony (prawo do sprostowania oraz prawo do odpowiedzi), który w
praktyce budził liczne wątpliwości i komplikacje.

Projekt precyzuje i ogranicza zarazem katalog przesłanek, który uprawniają obecnie


redaktora naczelnego do odmowy zamieszczenia odpowiedzi. W miejsce niejasnych i
ocennych przesłanek, o których mowa w art. 33 Prawa prasowego (w tym między innymi
przywoływany często przez redaktora naczelnego jako uzasadnienie odmowy
zamieszczenia sprostowania fakt, że podana informacja prasowa jest zgodna z prawdą lub
nie zagraża dobrom osobistym zainteresowanego) projekt wprowadza jedynie cztery
podstawy umożliwiające odmowę opublikowania odpowiedzi:

1) sprzeczność odpowiedzi z prawem lub dobrymi obyczajami;

2) brak związku pomiędzy treścią odpowiedzi a faktami lub ocenami zawartymi w


materiale prasowym;

3) niespełnienie wymogów formalnych sprecyzowanych w art. 32 ust. 1-4;


4) złożenie odpowiedzi przez osobę nieuprawnioną.

W końcu projekt przewiduje stworzenie sprawnego mechanizmu postępowania sądowego


wymuszającego opublikowanie odpowiedzi w przypadku bezzasadnej odmowy publikacji.

W postępowaniu dotyczącym nakazania publikacji odpowiedzi, odmiennie niż w


klasycznych sprawach o ochronę dóbr osobistych, nie zachodzi konieczność badania
bezprawności działania autora materiału prasowego, prawdziwości zamieszczonych w
danym materiale informacji i rzetelności zawartych w nim ocen. Przedmiot kontroli sądu
jest w tym przypadku bardzo ograniczony i sprowadza się do ustalenia, czy w świetle
podstaw określonych w art. 33 Prawa prasowego redaktor naczelny miał prawo odmówić
zamieszczenia odpowiedzi.

Zmiany w treści art. 46 ust. 1 są konsekwencją wprowadzenia instytucji odpowiedzi


prasowej. Z kolei zmiana ust. 2 tego artykułu realizuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 22 lutego 2005 r., K 10/04, OTK-A 2005, z. 2, poz. 17. W orzeczeniu tym Trybunał
stwierdził, że istniejące obecnie zróżnicowanie trybów ścigania w odniesieniu do
przestępstwa prasowego stypizowanego w art. 46 ust. 1 (tryb prywatnoskargowy, jeżeli
pokrzywdzonym jest osoba fizyczna oraz tryb publicznoskargowy, jeżeli pokrzywdzonym
jest inny podmiot prawa) narusza art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Projekt
likwiduje powyższe zróżnicowanie, przewidując jednolity tryb ścigania (tryb ścigania na
wniosek), niezależnie od statusu prawnego podmiotu pokrzywdzonego.

Projektowane zmiany Kodeksu cywilnego mają na celu ograniczenie odpowiedzialności


dziennikarzy, redaktorów naczelnych i wydawców w zakresie wysokości
zadośćuczynienia. Ustawa przewiduje zaostrzenie przesłanek odpowiedzialności, jednak
aby uniknąć sytuacji, w których funkcjonowanie prasy będzie zagrożone nadmiernymi
żądaniami osób których dobra osobiste zostały naruszone, proponuje się wprowadzenie:

- ograniczenia publikowania „przeprosin” wyłącznie do publikowania ich za


pośrednictwem tego konkretnego środka masowego przekazu w którym doszło do
naruszenia dóbr,

- ograniczenie wysokości zadośćuczynienia do 5 % przychodu osiągniętego przez


podmiot, który dopuścił się naruszenia, w roku poprzedzającym rok, w którym nastąpiło
naruszenie. Skutkiem usprawnienia postępowania cywilnego w zakresie dochodzenia
roszczeń związanych z naruszeniem dóbr osobistych jest jednoczesna depenalizacja tego
obszaru, czyli wyłączenie czci spod ochrony prawa karnego. Dotychczasowy stan prawny
cechuje się bowiem nadmiernym rygoryzmem i niewspółmiernością sankcji (sankcja o
charakterze karnym jest zasadniczo najbardziej dotkliwa) w stosunku do rodzaju
naruszenia porządku prawnego. Tak jak już wspomniano na wstępie, obecnie
obowiązująca regulacja art. 212 i nast. Kodeksu karnego może przy tym rodzić
wątpliwości co do zgodności z powszechnie przyjętymi standardami demokratycznego
państwa prawnego w zakresie wolności słowa i swobody wypowiedzi.

Wejście w życie ustawy nie spowoduje znaczących skutków finansowych dla budżetu
państwa

Materia projektu ustawy nie jest objęta prawem Unii Europejskiej.


Warszawa, 23 kwietnia 2008 r.
BAS-WAEM-1008/08

Pan
Bronisław Komorowski
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej

Opinia
w sprawie zgodności z prawem Unii Europejskiej poselskiego projektu
ustawy o zmianie ustawy – Prawo prasowe i niektórych innych ustaw
(przedstawiciel wnioskodawców: poseł Arkadiusz Mularczyk)
Na podstawie art. 34 ust. 9 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992
roku – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (Monitor Polski z 2002 r., Nr 23, poz. 398
ze zmianami) sporządza się następującą opinię:

1. Przedmiot projektu ustawy


Projekt ustawy wprowadza zmiany do ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. –
Prawo prasowe (Dz. U. z 1984 r. Nr 5, poz. 24 ze zmianami; dalej: prawo
prasowe). Projektowane zmiany dotyczą m.in. odpowiedzialności dziennikarzy
za opublikowanie materiału prasowego zawierającego informacje nieprawdziwe
i prawa do odpowiedzi (zmiana tytułu rozdziału V prawa prasowego ze
„Sprostowania i odpowiedzi” na „Prawo do odpowiedzi”). Projektowana ustawa
wprowadza również nowy Dział VII o nazwie „Postępowanie w sprawach
prasowych” do ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks Postępowania
Cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zmianami; dalej: kpc). Projekt
wprowadza również przepisy dotyczące zadośćuczynienia za naruszenia dóbr
osobistych w materiale prasowym, do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. –
Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zmianami; dalej: kc).
Projekt ustawy zmienia tytuł rozdziału XXVII ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. –
Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 ze zmianami; dalej: kk) na
„Przestępstwo przeciwko nietykalności cielesnej” oraz skreśla art. 212-216 kk
dotyczące przestępstwa pomówienia.
Zgodnie z art. 6 projektu ustawy, ustawa wchodzi w życie po upływie 14
dni od dnia ogłoszenia.

2. Stan prawa Unii Europejskiej w materii objętej projektem


Projekt reguluje materie objęte zakresem obowiązywania dyrektywy
Parlamentu Europejskiego i Rady 89/552/EWG z dnia 3 października 1989 r.
w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych
i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia
audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach
medialnych) (Dz. Urz. UE L 298 z 17.10.1989, str. 23, dalej: dyrektywa
89/552/EWG).

3. Analiza przepisów projektu pod kątem ustalonego stanu prawa


Unii Europejskiej
Projekt ustawy jest zgodny z postanowieniami dyrektywy 89/552/EWG.
W szczególności projektowane zmiany prawa prasowego, kpc oraz kc są zgodne
z Rozdziałem VI dyrektywy 89/552/EWG „Rozpowszechnianie telewizyjne:
prawo do odpowiedzi”. Projektowane zmiany realizują zawarte
w postanowieniach przywołanego rozdziału postulaty: nieskrępowania prawa do
odpowiedzi narzucaniem nieuzasadnionych terminów i warunków; emitowania
odpowiedzi w rozsądnym terminie, w chwili i w sposób odpowiadający
transmisji, do której się odnosi; wprowadzenia procedury umożliwiającej
właściwe korzystanie z prawa do odpowiedzi; wąskiego określenia warunków,
w których wniosek o stosowanie prawa do odpowiedzi może zostać odrzucony;
wprowadzenia procedur umożliwiających rozstrzyganie sporów powstałych z
tytułu wykonywania prawa do odpowiedzi na drodze sądowej.

4. Konkluzje
Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo prasowe i niektórych innych
ustaw jest zgodny z prawem Unii Europejskiej.

Opracował: Zespół Prawa Europejskiego


Akceptował: Dyrektor Biura Analiz Sejmowych

Michał Królikowski

Deskryptory bazy Rex: Unia Europejska, projekt ustawy, prawo prasowe


Warszawa, 23 kwietnia 2008 r.
BAS-WAEM-1009/08
Pan
Bronisław Komorowski
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej

Opinia
w sprawie stwierdzenia, czy poselski projekt ustawy o zmianie ustawy –
Prawo prasowe i niektórych innych ustaw (przedstawiciel wnioskodawców:
poseł Arkadiusz Mularczyk) jest projektem ustawy wykonującej prawo
Unii Europejskiej

Projekt ustawy wprowadza zmiany do ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. –


Prawo prasowe (Dz. U. z 1984 r. Nr 5, poz. 24 ze zmianami; dalej: prawo
prasowe). Projektowane zmiany dotyczą m.in. odpowiedzialności dziennikarzy
za opublikowanie materiału prasowego zawierającego informacje nieprawdziwe
i prawa do odpowiedzi (zmiana tytułu rozdziału V prawa prasowego ze
„Sprostowania i odpowiedzi” na „Prawo do odpowiedzi”). Projektowana ustawa
wprowadza również nowy Dział VII o nazwie „Postępowanie w sprawach
prasowych” do ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks Postępowania
Cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zmianami). Projekt wprowadza
również przepisy dotyczące zadośćuczynienia za naruszenia dóbr osobistych w
materiale prasowym, do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
(Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zmianami). Projekt ustawy zmienia tytuł
rozdziału XXVII ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U.
z 1997 r. Nr 88, poz. 553 ze zm.; dalej: kk) na „Przestępstwo przeciwko
nietykalności cielesnej” oraz skreśla art. 212-216 kk dotyczące przestępstwa
pomówienia.
Projekt zawiera przepisy mające na celu wykonanie prawa Unii
Europejskiej, tj. art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady
89/552/EWG z dnia 3 października 1989 r. w sprawie koordynacji niektórych
przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw
członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych
(dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych) (Dz. Urz. UE L 298
z 17.10.1989, str. 23).

Projekt jest projektem ustawy wykonującej prawo Unii Europejskiej.

Opracował: Zespół Prawa Europejskiego


Akceptował: Dyrektor Biura Analiz Sejmowych

Michał Królikowski
Deskryptory bazy Rex: Unia Europejska, projekt ustawy, prawo prasowe