TOK KU PALOH (1817M-1918M

)

Nama penuh Tok Ku Paloh ialah Engku Sayyid Abdul Rahman bin Sayyid Muhammad bin Sayyid Zainal Abidin al-Aidrus. Saiyid Abdur Rahman al-Aidrus juga mempunyai beberapa nama gelaran, yang paling popular ialah Tok Ku Paloh. Gelaran lain ialah Engku Sayyid Paloh, Engku Cik, Tuan Cik dan Syaikh al-Islam Terengganu. Tok Ku Paloj juga pernah menjadi Ahli Mesyuarat Kerajaan sekali gus merupakan penasihat sultan pada zaman Sultan Zainal Abidin III. Ayahanda Tok Ku Paloh pula adalah Sayyid Muhammad bin Zainal Abidin Hussain bin Mustafa al-Aidarus yang juga lebih dikenali sebagai Tok Ku Tuan Besar Syaikh al-Ulama Paduka Indera pada zaman pemerintahan Baginda Omar. Tok Ku Paloh merupakan anak kedua daripada perkahwinan Tok Ku Tuan Besar dengan isteri pertamanya iaitu Hajjah Aminah. Tok Ku Paloh mempunyai beberapa orang adik-beradik. Ada yang seibu sebapa dan ada juga yang berlainan ibu. Adik-beradik kandung Tok Ku Paloh ialah Sayyid Zain al-Aidrus yang digelar dengan Engku Sayyid Seri Perdana, Sayyid Ahmad al-Aidrus digelar Tuan Ngah Seberang Baroh, Sayyid Mustafa al-Aidrus yang digelar Tuan Dalam dan Sayyid Hassan yang dikenali Tuan Senik Parit. Adik-beradiknya selain yang disebut itu ialah Sayyid Abu Bakar atau digelar dengan nama Tuan Embong Solok atau Tuan Kecik, Sayyid Abdul Kadir yang dikenali sebagai Engku Sayyid Syaikh Aishadat dan Sayyid Hussain juga digelar Tuan Muda Wakaf. Manakala adik beradik perempuannya pula terdiri daripada Tuan Nik, Tuan Hitam, Tuan Senik, Tuan Puteh, Tuan Mariam, Tuan Saripah dan Tuan Wook. Tok Ku Paloh dilahirkan kira-kira pada tahun 1236H/1817M di Cabang Tiga iaitu berhampiran dengan kawasan Masjid Tok Ku di Cabang Tiga. Beliau hidup dalam zaman pemerintahan lapan orang Sultan silih berganti dan beliau juga mempunyai pengaruh yang kuat semasa zaman pemerintahan Sultan Zainal Abidin III. Oleh kerana Sayyid Abdur Rahman al-Aidrus atau Tok Ku Paloh berasal daripada keturunan ‘Sayyid’, maka sudah menjadi satu tradisi keturunan itu lebih mengutamakan usaha mempelajari ilmu-ilmu daripada orang yang terdekat dengan mereka. Ayah beliau, Sayyid Muhammad al-Aidrus atau Tok Ku Tuan Besar, pula merupakan seorang ulama besar yang mempunyai kedudukan tertinggi dalam urusan hal ehwal Islam di negeri Terengganu. Sehubungan itu, Sayyid Abdur Rahman al-Aidrus telah belajar pelbagai bidang ilmu daripada orang tuanya sendiri. Hampir semua orang yang menjadi ulama di Terengganu pada zaman itu memperoleh ilmu melalui jalur daripada ulamaulama yang berasal dari Patani. Sayyid Abdur Rahman al-Aidrus, selain belajar daripada ayahnya, juga berguru dengan Syeikh Wan Abdullah bin Muhammad Amin al-Fathani atau Tok Syeikh Duyung. Manakala Tok Ku Tuan Besar dan Tok Syeikh Duyung bersahabat baik dan sama-sama belajar daripada Syeikh Abdul

malah ia menjadi masyhur ke seluruh Nusantara. Terengganu semasa zaman remaja mereka.Qadir bin Abdur Rahim al-Fathani di Bukit Bayas. bukan sahaja dalam bidang pentadbiran dan pemerintahan. seorang yang amat warak dan juga terkenal sebagai pemimpin kerohanian yang mengembangkan tarekat Naqsyabandiyyah. Beliau melindungi pejuang-pejuang . Di Paloh. Pahang dan Patani. Setelah pulang dari Makkah. malah berjihad menentang kemungkaran dan penjajahan British. Di sana beliau bersahabat dengan Syaikh Muhammad Zain bin Mustafa al-Fathani. Dalam hal ini. Haji Abdur Rahman Limbung. beliau telah mengarang kitab dan risalah mengenai persoalan kerohanian. alim. bukan saja dari sekitar Kuala Terengganu. Syeikh Abdul Qadir bin Abdul Rahman al-Fathani. Di antara anak murid Tok Ku Paloh ialah Sultan Zainal Abidin III. warak dan mempunyai ciri-ciri ketokohan dalam bidang keagamaan dan memiliki karamah. Setelah berada di Makkah selama 10 tahun. Tok Ku Paloh sangat arif tentang ilmu tasawuf dan tarekat. Sayyid Saggaf bin Sayyid Abdul Rahman (Engku Kelana). Tuan Haji Muhammad Shafei Losong. Tok Ku Paloh melanjutkan pelajarannya di Makkah. Sayyid Abu Bakar (Tuan Embong) dan Sayyid Akil (Tuan Pengeran Engku Seri Bijaya Sura). Kuala Terengganu. Syeikh Nik Mat Kecik al-Fathani yang juga merupakan anak kelahiran Sungai Duyung Kecil. Terengganu dan ramai lagi. Tok Ku Paloh mengajar ilmu agamanya di sebuah surau berhampiran rumahnya yang akhirnya dikenali sebagai “Surau Tok Ku”. Tok Ku Paloh pulang sebagai seorang tokoh ulama besar. beliau telah meluaskan lagi pengajarannya dan mula dikenali sebagai Tok Ku Paloh setelah dikurniakan kawasan Paloh oleh Sultan Zainal Abidin III. Antara orang yang menjadi guru mereka di Makkah ialah Sayyid Ahmad bin Zaini Dahlan dan Syaikh Muhammad bin Sulaiman Hasbullah al-Makki. Kampung Paloh menjadi tumpuan ramai dan kebanyakan murid-muridnya terdiri daripada penduduk kampong di sekitarnya. Haji Muhammad Syam Pahang. Tok Ku Paloh telah berpindah ke Kampung Paloh dan terus memusatkan aktivitinya di sana sehingga Kampung Paloh didatangi orang daripada pelbagai jurusan. Ini merupakan langkah awal beliau untuk berkhidmat kepada masyarakat sebelum melangkah kepada kegiatan yang lebih mencabar. Tok Ku Paloh telah memulakan pengajarannya di masjid peninggalan ayahnya di Kampung Cabang Tiga. Syeikh Nawawi al-Bantani. Semenjak itu. Tok Ku Paloh ialah seorang ulama yang mempunyai darah kepahlawanan yang tulen dan beliau tidak takut menanggung risiko tinggi dalam perjuangan demi mempertahankan Islam dan bangsa Melayu. tetapi juga dari Kelantan. Selepas itu. Tok Syaikh Duyong amat menyayangi Tok Ku paloh kerana anak muridnya itu amat taat. Selepas itu. Haji Dollah Langkawi.

tetapi mereka juga diberi perlindungan di Paloh serta diajar ilmu untuk menentang musuh mereka di Pahang. Pemergian beliau bukan sahaja dirasai oleh penduduk Kampung Paloh. Tok Gajah dan Mat Kilau hampir-hampir menyerah diri setelah mengalami tekanan daripada kerajaan.” Tok Ku Paloh sangat berpengaruh terhadap murid dan saudara ipar beliau iaitu Sultan Zainal Abidin III. Ini bukan sahaja memberi nafas baru kepada perjuangan mereka. . penasihat dan juga seorang pejuang yang berani untuk agama. penentang-penentang British yang dipimpin oleh Datuk Bahaman. Ketokohan beliau amat sukar dicari ganti dan belum juga ditemui setakat ini iaitu setelah hampir satu abad pemergiannya. Tok Ku Paloh wafat pada bulan 1 hb Zulhijjah 1336 H/ 7 hb September 1918 M dan dimakamkan di tanah perkuburan “Makam Tok Ku Paloh” yang terletak berhampiran dengan rumahnya dan suraunya. Ia merupakan sebuah kitab yang mengandungi intisari ilmu tasawuf dan tarekat. bangsa dan negara. serta penambahan kekuatan. Hasil semangat baru yang diperoleh daripada Tok Ku Paloh. menarik dan ada hembusan segar seperti yang diriwayatkan oleh Muhammad Abu Bakar: “Dalam Perang Pahang. Inggeris tidak berhasil mencampuri pentadbiran negeri Terengganu. Tok Ku Paloh tidak ketinggalan menghasilkan beberapa buah kitab. dan mendapat simpati daripada ulama tersebut.Islam dan Melayu yang bermusuh dengan penjajah Inggeris pada zaman itu. Semangat jihadnya sungguh indah. pasukan pahlawan menjadi lebih besar dan tersusun. Sesudah itu. Semasa Tok Ku Paloh dan Sultan Zainal Abidin III masih hidup. kitab Dhiya’ ‘Uqud ad-Durratain dan kitab yang diberi judul Ma’arij al-Lahfan yang bermaksud tangga orang yang sangat dahaga untuk naik kepada hakikat-hakikat pengenalan. Pada Mei 1894. pentadbir. Beberapa pandangan dan nasihat Tok Ku Paloh kepada Sultan Zainal Abidin III tentang pentadbiran kerajaan banyak persamaan dengan surat-surat dan puisi Syeikh Ahmad al-Fathani kepada SultanTerengganu itu. Sebagai ulama yang aktif. Begitulah perjuangan Tok Ku Paloh yang begitu gigih menegakkan kalimah Allah di bumi Terengganu Darul Iman dalam pelbagai bidang kehidupan ummah sebagai seorang ulama. tepat pada 24 Mei 1919 M barulah Inggeris dapat mencampuri kerajaan Terengganu. malah turut dikongsi oleh seluruh penduduk negeri Terengganu. Hugh Clifford dalam pemerhatiannya mengatakan Tok Ku Paloh telah menyeru pahlawan-pahlawan itu melancarkan perang jihad. Di antaranya. mereka menghubungi Tok Ku Paloh.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful