You are on page 1of 14

Film Grameri Notları Görsel Dil ve Çerçeve Tasarımı

Film karesi sadece bir resim değil, aynı zamanda enformasyondur. Kompozisyon, bu enformasyonu düzenlemektir. Kompozisyonla seyirciye nereye bakacağını, neye bakacağını, hangi sırayla bakacağını söyleriz. Film karesi iki boyutlu bir düzlemdir. Bu düzlemde bakışı yönlendirebilir, dikkati belli alanlara toplayabiliriz. Kompozisyon, boyut, biçim, düzen, hakimiyet, hiyerarşi, motif, yankılanma ve uyumsuzluk gibi anlam oluşturan ögeleri seçer ve vurgular.

TASARIM İLKELERİ
BİRLİK Görsel düzenlemenin bir bütün olması ilkesi Caravaggio'nun güçlü kompozisyonu, çizgi, renk, pozitif / negatif uzam, chiaroscuro ve diğer görsel ögeleri kullanarak güçlü ama subtle bir görsel hikaye sunar. DENGE Kare içindeki her ögenin görsel bir ağırlığı vardır. Bir görsel ögenin ağırlığı, onun kare içindeki boyutu, konumu, rengi ve nihayetinde ne olduğuyla ilişkilidir. Bu ögelerle dengeli ya da dengesiz bir kompozisyon kurulabilir. GÖRSEL GERİLİM Dengeli ve dengesiz ögelerin kare içinde bir arada yerleştirilmesi bir görsel gerilim yaratabilir. RİTM Tekrar eden ya da benzer ögeler, düzenleme motifleri yaratır. Killer's Kiss (Stanley Kubrick, 1955).

The Conformist (1970)

ORANTI Klasik Yunan felsefesinin evreni kontrol eden güç olarak gördüğü matematiğin görsel dile tercümesi: boyut ve orantı ilişkisini anlatan Altın Oran KONTRAST Bir şeyi zıttına bakarak tanımlarız. Kontrast, ya da karşıtlık ışık gölge değeri, renk, doku ve aydınlatmayla ilgilidir. Derinlik ve uzamsal ilişkileri tanımlamada önemlidir. Anlam yaratmada, duygusal ifadede ve hikaye anlatımında da önemli rolü vardır. DOKU Fiziksel nesneleri kültürel faktörlerle ilişkilendirdiğimiz için doku bize algısal ipuçları sunar. Doku nesnelerin özellikleridir ancak dokuyu farkedebilmemiz için doğru aydınlatma gerekir. YÖNSELLİK Yönsellik, nesnelerin görsel ağırlığını etkiler, nesnelerin görsel alanda nasıl davranacağını, diğer nesneleri nasıl etkileyeceğini belirler. Simetrik olmayan herşey yönseldir.

ÜÇ BOYUTLU ALAN

Fotoğraf ya da film, üç boyutlu dünyayı iki boyutlu düzleme taşır. DERİNLİK Amacımız düz bir uzam oluşturmak değilse, her durumda iki boyutlu ekran, perde ya da kart üzerinde üç boyutlu dünyanın derinlik algısını yaratmaya çalışırız. İki boyutlu alanda üç boyutlu derinlik algısı yaratmak için aşağıdaki tekniklere başvururuz: BİNDİRME BOYUT DEĞİŞİMİ YATAY / DÜŞEY KONUM ÇİZGİSEL PERSPEKTİF ABARTMA-UFALTMA (FO RESHORTENING) CHIAROSCURO ATMOSFERİK PERSPEKTİF

BİNDİRME Bindirme ön/arka ilişkisini kurar.

The Big Combo GÖRECE BOYUT Göz yanılabilir. Yine de bir nesnenin görece boyutu, derinlik için önemli bir görsel ipucudur. Birçok optik ilüzyonun ve izleyicinin nesneye ilişkin bilinaltı algılamasını yönlendirmenin en önemli bileşenidir.

DÜŞEY KONUM Yerçekimi, görsel düzenleme için önemli bir faktördür. Nesnenin görece düşey konumu derinlik için bir ipucudur. SOL/SAĞ Kültürel şartlanma nedeniyle göz genellikle solda sağa doğru tarar. Bu da çerçeve içindeki nesnelerin görsel ağırlıklarına etki eder. Gözün çerçeveyi algılama sırasını ve kompozisyon içinde hareket yönünü bilmek gerekir. ÇİZGİSEL PERSPEKTİF 15. yy'da, Rönesans'da bulundu. Biz ressam değiliz, teknik kurallarını bilmemize gerek yok ama çizgisel pespektifin görsel düzenlemedeki önemininin farkında olmalıyız.

Stanley Kubrick, Paths of Glory (1957)'de çizgisel perspektifi katı bir askeri ve sosyal yapıyı göz önüne sermek üzere kullanır. ABARTMA-UFALTMA (FORESHORTENING) Yakın nesneler daha büyük, uzak nesneler daha küçük görünür. Bu basit optik ilke, seyircinin çerçevenin derinliği ve içindeki nesnelerin boyutu hakkında tahminler yürütmesini sağlar.

CHIAROSCURO İtalyanca ışık (chiara) ve gölge (scouro); ışık ve gölge arasında kademeli geçişler. Derinlik algısı yaratır ve görsel odaklanma sağlar. Bizim işimiz ışıkla olduğu için İtalyan ressam Caravaggio'nun ustası olduğu bu kavram bizim için çok önemlidir.

ATMOSFERİK PERSPEKTİF Ortam perspektifi ya da hava perspektifi; bir fizik kuralı: uzaktaki cisimler, yakındakilere göre daha az ayrıntılı görünürler, renkleri ise daha soluktur.

Kayıp Çocuklar Kenti (1995) Atmosferik perspektifin önemli rol aldığı bir örnek. Stüdyo çekimi olan bu sahnede duman ve arkadan aydınlatma olmasaydı, derinlik yanılsaması böyle iyi kurulamazdı.

GÖRSEL DÜZENLEME GÜÇLERİ

Birazdan değineceğimiz tüm bu ana ögeler, bir algılama hiyerarşisi yaratmak üzere kullanılabilir. Böylece bir görsel alan organizasyonu yaratır, izleyicinin gözünü ve beynini yönlendirirler. ÇİZGİ Belirgin ya da gizli tüm çizgiler, görsel tasarımın vazgeçilmez ögeleridir. Güçlü etkileri ve farklı kullanım alanları vardır.

KIVRIMLI ÇİZGİ Kıvrımlı çizgi ya da ters “S”, klasik Yunan sanatçılardan bu yana görsel sanatlarda çok kullanılır. Kendine özgü bir uyum ve dengesi vardır.

Yedi Samuray'da Kurosawa, çizgiyi biçim ve hareketle yaratmış.

The Black Stallion'da klasik kıvrımlı çizgi kullanımı

Yedi Samuray'dan bir başka kıvrımlı çizgi (ters S) kullanımı.

KOMPOZİSYON ÜÇGENİ Üçgenler de güçlü bir kompozisyon aracıdır. Bakmayı deneyin, her yerde onları görürsünüz.

Kara film klasiği The Big Sleep'de kompozisyon üçgenleri çerçeveyi aktif kılıyor. YATAY, DÜŞEY ve DİYAGONAL ÇİZGİLER Bunlar da açık ya da gizli, her kompozisyonda yer alır ve kasıtlı olarak anlam yaratmak üzere kullanılır.

UFUK ÇİZGİSİ, PERSPEKTİF ÇİZGİSİ VE KAÇIŞ NOKTASI KÖŞENİN GÜCÜ:ÇERÇEVE Çerçeve içindeki nesneleri tanımlarken, bilinç altında çerçevenin de farkında oluruz. Çerçevenin köşelerinin keni görsel güçleri vardır. Çerçevenin kenarlarına yakın cisimler, çerçeveyle ilişkilendirilirler. Çerçevenin varlığı aynı zamanda çerçeve dışındaki uzam üzerine düşünmemize de yarar. Çerçevenin sağı-solu, yukarısı-aşağısı hatta kameranın arkası, film uzamnın ve tüm kompozisyonun bir parçasıdır. Görsel deneyimi daha üç boyutlu kılmak için bu durumdan yararlanmak gerekir.

AÇIK ve KAPALI ÇERÇEVE Çerçevenin kenarlarını zorlayan ya da aşan daha çok ögenin olduğu çerçeveler, açık çerçevelerdir. Kapalı çerçevede ise ögeler rahatça çerçeve içinde kalırlar. (Film karelerinin çoğu kez dinamik olduğunu unutmadan)

Yedi Samuray'dan bir açık çerçeve örneği Dr. Strangelove'dan kapalı çerçeve kompozisyonu. Aynı zamanda dengeli/formel bir kompozisyon.

ÇERÇEVE İÇİNDE ÇERÇEVE

Theo Angelopoulos - Ulysses Gaze (1995)

DENGELİ VE DENGESİZ ÇERÇEVE Bir kompozisyon dengeli ya da dengesiz olabilir. Daha sonra bu durum dengeli/formel, dengeli/informel, dengesiz/formel, dengesiz/informel duruma dönüşebilir. Dr. Strangelove'dan bu kare bir kapalı çerçevedir ve dengeli/formel bir kompozisyondur. Formel geometriyi kullanarak sosyal yapı hakkında yorum yapılması, Kubrick'in yapıtlarında sıklıkla karşımıza çıkar. POZİTİF ve NEGATİF UZAM Nesnelerin görsel ağırlığı ya da güç çizgileri pozitif uzam yaratabilirler ancak bunların yokluğu negatif uzam yaratır. Orada olmayan, dolayısıyla görülmeyen şeylerin de bir görsel ağırlığı vardır. Karakterlerin çerçeve dışına doğru bakışı görünmeyen ve bilinmeyen ögelerin de hikayeye dahil olduğunu anlatır.

The Black Stallion'da negatif uzam ve dengesiz kompozisyon

Bir başka negatif uzam örneği. GÖRSEL ALANDA HAREKET Tüm bu güçler bir arada çalışıp etkileşime girerek, görsel alanda hareket duygusu yaratırlar. Uzamı kavramamıza etki eden kültürel faktörler de vardır. (Soldan sağa, yukarıdan aşağıya okumamız gibi). Bu durum gözün çerçeve içindeki hareketini etkiler. Gözün çerçeve üzerindeki hareketi, saat yönünde önden arkaya, yukarıdan aşağıya ve genellikle saat yönünde seyreder. Bu durum, seyircinin, çerçeve içindeki nesneleri algılama sırasına ve içeriğin algılanmasına e

FİLM VE VİDEO KOMPOZİSYONU Tüm bu kurallar, tüm görsel kompozisyonlar için geçerli olan, bu arada sinema ve videoya da uyarlanabilen kurallardır. Bunların yanı sıra, bir de film ve videonun kendine özgü kompozisyon kuralları vardır. Unutmayın! Bu kurallar, yıkmak için vardır ancak onları bozmadan ya da tam aksi amaçla kullanmadan önce bu kuralları iyi bilmemiz gerekir! KOMPOZİSYONUN ÇEŞİTLİ KURALLARI *Ayakları kesmeyin efendiler! Çerçeve ya diz hizasında bitmeli ya da ayakları da içine almalıdır. El ve el bilekleri için de aynı kural geçerli. Yoksa çok tuhaf görünür. Karakter hareket ederken elinin, ayağının kısa süreli çerçeve dışına çıkmasından bahsetmiyorum. Ama uzun ve durağan çekimlerde bu kurala uymak gerekir. Bu yüzden ya dışındasındır çemberin ya da içinde yer alacaksın. *Güvenli TV çerçevesi: Video ve film farklı ortamlarda gösterilirken çerçevenin kenarlarında kayıplar meydana gelebilri. Bu nedenle %10'uk bir pay bırakın ve önemli kompozisyon ögelerinin bu pay içinde kalmasını sağlayın.

*Arka plandaki insanların kafaları: Ön planda karakterlerimiz yer alırken, arka planda görülen insanları çerçeve içinde ya da dışında tutmak keyfimize kalmış. Ancak arkadakilerin bedeni tamamen çerçeveye giremiyorsa, onları nereden keseceğimize dikkat etmeliyiz. Karakterlerimiz bir masada oturuyorlar, garson geliyor; konuşacaksa, kafası çerçeve içinde kalsa iyi olur. Konuşmayacaksa omuz altından kesebiliriz. 1/3 KURALI Bunu zaten biliyorsunuz. Konunuzu çerçeve içine yerleştirirken yatay ve düşey 1/3’lük dilimlere denk getirmeye çalışırız.

BAŞ BOŞLUĞU Fazla olursa karakter kaybolur, gereksiz görüntüler çerçeveye girer. Yeteri kadar bırakmalı. Daha sonra bir yakın çekimin ardından gerekirse alın hizasından kesebiliriz.

BAKIŞ BOŞLUĞU Çerçevedeki karakterin bakışının görsel bir ağırlığı vardır. Karakter bir yana ne kadar dönerek bakarsa, o yana çerçevede o kadar fazla yer vermeli. Tersini ise asla yapmamalı.

Bu ders notu Blain Brown'un Cinematography: Theory and Practice adlı kitabından özetlenerek Yrd. Doç. Dr. Özgür Yaren tarafından YYÜ GSF Sinema Televizyon Bölümü öğrencileri için hazırlanmıştır. İzinsiz kopyalanması geceleri suçluluk duygusuyla uykusuz kalmaya neden olur. VAN, 2010