You are on page 1of 17

Türkiye’de Kent Çalışmalarının zinden Giderken, “Toplumsal Adalet, Eşitsizlik ve ktidar” Nereye Düşer?

Ayten Alkan*, Bülent Duru*

Şehircilik herkesi ilgilendiren bir alandır. Nerede doğmuş, yaşamış olursa olsun, bütün insanlar, yalnız yaşayanlar değil, ölüler bile şehirciliğin etkilerinden kurtulamazlar...
Prof. Fehmi Yavuz (1962: 294)

David Harvey 1968 yılında kent planlamasının çoğu zaman “status quo’dan bir ideal” ürettiğini söyleyip 1973’te yayımlanan ve “pozitivist devrim”in etkisi altındaki coğrafya disiplininin gelişiminde köktenci bir dönüm noktası olarak değerlendirilen Social Justice and the City (Sosyal Adalet ve Şehir) adlı kitabında1 1960’ların temel kent planlama hatasının “varolan eğilimleri korumak ve kolaylaştırmak” olduğunu belirtiyordu:
“Yaratılan mekan, modern kentte de benzer bir ideolojik amaca sahiptir. Kısmen, toplumdaki egemen grup ve kurumların yürürlükteki ideolojisini yansıtır; kısmen de piyasa güçlerinin, hiç kimsenin özellikle arzu etmediği sonuçlar doğuruveren dinamikleri tarafından şekillendirilir… Bu anlamda kentsellik hala sanayi kapitalizminin ihtiyaçları tarafından sürüklenmektedir… Artığın üretimi, mülk edinilmesi ve dolaşımı, kentselliğin iç dinamiklerine bağlı olmamış, sanayi toplumunun getirdiği koşullar tarafından düzenlenmeye devam etmiştir… Mekanı yaratma, kentsel farklılaşma getiren güçlere yaratıcı bir yön verme fırsatımız var. Ama bu fırsatları yakalayabilmek için, kentleri yabancı çevreler olarak yaratan, kentselleşmeyi bireysel ve ortaklaşa amaçlarımıza yabancı yönlere süren güçlere karşı koymamız gerekiyor. ” (1996 [1973]: 280, 281)

Dr., AÜ. Siyasal Bilgiler Fakültesi, Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Bölümü, Kent ve Çevre Bilimleri Anabilim Dalı. 1 Social Justice and the City’nin 1988 baskısına yazdığı Önsöz’de Katznelson, Harvey’in, aslında, coğrafya disiplininin dar biçimsel (morfolojik) niteliğini, “gerçek”i ve “değer”i köktenci biçimde ayırmasını, veri ve ölçüm sorunları konusundaki “saplantısı”nı reddettiğini vurgular ve Social Justice and the City’yi, “sınırları, kategorileri ve geleneksel kentbilimin kendinden emin duruşunu yıkan, büyük bir olasılıkla yanıtlayabileceğinden çok daha fazla soruyu ortaya atan bir çalışma” olarak niteler. Bir anlamda Harvey’in de istediği buydu: Coğrafya disiplininin kapsadığı alanın sınırlarını genişletip topluma yönelik bir bakış açısı sağlayacak kapsam ve niteliğe kavuşturmak, sorduğu soruları değiştirmek, bildik “mekan nedir?” sorusunun yerine “farklı insan pratikleri nasıl farklı mekansal oluşumlar yaratır?” sorusunu koymak.

*

1980b. ancak araçlarını biliyoruz: Mekana yerleşerek ve bir mekan üreterek. yeni araştırma araçları geliştirebilmektir. 1978. öte yandan “mekanın fiziksel biçimine ya da işlevine karşı durmuş insanlar” da bulunabileceğini. teknokrasinin ve kitlesel medyanın kentsel sorunları algılayışının geleneksel kategorilerini eleştirirken. 1973:21) Harvey’in yanısıra Lefebvre’in “ideoloji”ye yaptıkları vurguyla Manuel Castells’in yine aynı yıllarda bir “mit”ten bahsedip (1977: 73-86) bu miti. Harvey ve Castells’in bu “çıkış”larına paralel olarak. Keleş. yansız. yapı yoğunluğu. Tekeli.” (Lefebvre. belki de o mekanın fiziksel biçimine ya da işlevine karşı durmuş insanları dikkate alan bir bilimsel çalışma alanı vardır. yansız bir çıkış noktası değildir: bizi.” (Gottdiener. eleştirel yol analizi. bulunduğunu gören. Ne var ki bilim. Kasten “ideoloji” kavramını kullanmasının nedeni çok açıktı: “Mekan. 1977. mekanın “belli bir tarihsellikte inşa edilmiş toplumsal ilişkiler bağlamında çözümlenmiyor olması”yla ilişkilendirmesi elbette rastlantısal değildi.Henri Lefebvre’in de (1973) “mekanın toplumsal olarak üretildiği”ni dile getirip bunu gözardı eden klasik kent planlamasının mekanı “saf. her zaman politik ve stratejik olmuştur… Mekan elbette tarihsel ve doğal unsurlarca biçimlendirilmiştir. …Mekanı fiziksel olarak verili değerlendirmek. türlü düzeylerde değerlendirilmelidir: biçimsel mekanın bilimi olarak görülebilir –bu durumda matematiğe yakındır-.bir gelenek. Ve son olarak.. Mekan başka herşey gibi. Dolayısıyla mekanın bilimi. kentsel-toplumsal bilimleri. Neden? Çünkü saf biçiminde türdeş ve tümüyle nesnel görünen mekan toplumsal bir üründür. ne pahasına olduğunu kestirebilmekten uzağız. “toplum kalkınması. tarihsel bir üründür. ama bunun kendisi politik bir süreç olmuştur… Bir mekan ideolojisi vardır. o geleneğin varsayılan “masumiyeti” ve yine o geleneğin yerleştirdiği sınırlı (dolayısıyla çoğu kez “yanıltıcı”) algılama biçimleriydi: “Bu çalışmanın [La Question Urbaine] temel amacı. toplumsal bilimlerin. Bunun. çarpıtıcı ideolojik mekanizmaları soruşturacak biçimde eleştirel bir bakış açısıyla gözden geçirmektir.. 1986. bilimsel ve masum bir çalışma nesnesi” olarak görmesini kuramsal değil. verili bir mekanın içerdiklerini. biçimsellikle yetinemez. Bu durumda gereksinim duyduğumuz. 1976) (vurgular bize ait) Lefebvre’in daha erken tarihli yazılarında kapitalist büyüme ile mekan arasında kurduğu bağlantı da aynı yaklaşımın bir yansımasıydı: “Kapitalizm bir yüzyıldan bu yana kendi iç çelişkilerini (çözmese bile) yumuşatmayı becerebilmiş ve ‘büyümenin’ sağlanmasında başarılı olmuştur. 1981. nesnel. Harvey ve Lefebvre gibi Castells’in de (1972) karşı durduğu -daha ölçülü bir anlatımla yetinemediği. toplumsal davranışın belli bir fiziksel çevreye verilen tepkilerle belirlendiğini varsayan organisist ve mekanistik bir bakış açısıyla ilişkilendirir. ideoloji ya da siyasetten arındırılmış bilimsel bir nesne değildir. 1974. 2 Bazı örnekler için bkz. bir başka deyişle bu mekanı kullanan insanları. “ideolojik” bir yaklaşım olarak değerlendirmesinin üzerinden 30 yılı aşkın bir zaman geçti. sözcüğün klasik anlamında. salt bu düzeyde konumlandırılamaz. . apolitik.” (1977: vii-viii) (vurgular bize ait) Lefebvre. Eleştirel çözümleme verili bir mekanın nasıl ve hangi stratejiye göre üretilmiş olduğunu tanımlar. dahası bir bölümü bu üç önemli kuramcının “ikaz”larından çok önce. 1984’den Lefebvre. Türkiye’de de bir yandan kentsel sorunlarla politik–toplumsal–ideolojik süreçler arasındaki ilişkileri dikkate alıp eleştirel bir bakış açısından analiz eden çalışmalar birikiyor2. program değerlendirmesi ve gözden geçirme teknikleri gibi kavramları kullanan bir bilim. ağ (network) çözümlemesi.

Harvey ve Castells’in çalışmalarının Türkiye’nin Mimarlık Fakülteleri’nde. Türkiye’de mekan çalışmalarını ve planlama eğitimini başlatanlar da yine aynı kaynaktan yararlanmış. kurumsallaşıyor3. Tekeli.“epistemolojik kopuş” yaratan Lefebvre. kent çalışmaları alanındaki kuramsal gelişmelere koşut olarak Türkiye’de de toplumsal eşitsizlik.. Geray. bütün bunların mekanla/kentle diyalektik ilişkisi olduğunu teslim eden eleştirel bir gelenek oluştuğunu anlayabiliyoruz. 1972. mekan ve kent çalışmalarında -Althusser’den ödünç alınmış bir anlatımla. Türkiye’ye hiç de yabancı değil. Çavdar. 1978.. Türkiye kentsel topraklarındaki ranta dayalı değer artışının önüne geçilmesi için “şehir topraklarının belli bir plana göre belediyelere geçmesi” gibi köktenci bir öneride bulunan Fehmi Yavuz’dan (1971: 50) öğreniyordu dönemin şehircilik öğrencileri. 4 Bazı örnekler için bkz. 1967. 1969b.” 3 . 1971. iktidar ve hiyerarşileri dert edinen. Yukarıda da değinildiği gibi öteden beri bu yazarların ürünleri Türkiye’de mekan çalışmalarının beslendiği kaynakları oluşturuyorlar. Kent ve Çevre Bilimleri Anabilim dallarında. 1969a. kent yönetimine halk katılımı. Günlerden Şehircilik Günü. dünya toprakları tüm insanlığın çıkarına göre değerlendirilmelidir” (Yavuz. 1999)’nın yollarını düşünüp öneren gelenek buralarda kök salıyordu. burada yalnızca H. 1993.kentsel kooperatifçilik.5 Mekanın toplumsal olanla bağını güçlü biçimde ortaya koyan bu kuramcılar ve öngördükleri. Baytin. şimdinin hegemonik paradigmasından bakıldığında çoğuna “romantik” gelebilecek iddialarla Kentsel Topraklar (1980) gibi kendini egemen gerçeklikler karşısında sakınmayan bir çalışmayı Türkiye’nin kent çalışmaları evrenine kazandıran da yine Fehmi Yavuz’du.. 1956. rekabet piyasasında oluşan fiyatlara göre alınıp satılamaz. 1974. Başlı başına bir çalışma konusu oluşturabilecek bu sorunla ilgili olarak. konut. “Toprak doğal kaynaktır. 1976. Planlamanın ve kentin düzenlenmesine yönelik kamusal politikaların varolan durumu koruyup kolaylaştırmak için değil. üzerine yapılan araştırma ve analizlerde “çarpıtıcı ideolojik mekanizmalar”ı soruşturur bir tarzda “istem / talep”ten değil. Mekansal sorunların aynı zamanda birer toplumsal ve siyasal sorun olarak algılanmasında Türkiye’nin deneyim ve özne yoksunu bir ülke olduğu da söylenemez. 1977. 1975. 1967. mekanın toplumsal olanla bağlantısını kurmaya olanak tanımaktan uzak biçimde tasarlandığı biçiminde eleştiriler yöneltilse de. şehir ve bölge planlama bölümlerinin programlarındaki ders adlarına bakıldığında. Kentsel toprak rantının özel kesime ve belli gruplara / bireylere kazandırılması yönündeki düzenleme ve uygulamaların doruğa ulaştığı bir dönemde Kentsel Toprak Rantının Kamuya Kazandırılması (Keleş vd. “dönüştürmek” yönünde de tahayyül edilebileceğini. 1988. kıyılar vb. Yıl 2005. 5 Her ne kadar Türkiye’de ders programlarının. 1969c. Bazı örnekler için bkz. kentsel toplumsal hareketler” gibi yeni çalışma alanları ortaya çıkıp kuramsallaşıyor. 1980a. 1964. “ihtiyaç / gereksinim”den. TUPOB (2005). Bkz. Öte yandan. bir anlamda mekansal olanın toplumsal olanla bağını yadsımayan bir gelenekten gelmişlerdir. Böyle bir geriye bakışla. Murat Çelik’in (2003) saptamasına yer vermekle yetinelim: “Bugün sayıları 10’u geçmiş olan şehir ve bölge planlama bölümlerinin eğitim programları birbirine benzer şekilde ağırlıklı olarak imar planı hazırlanması ve yürürlükteki imar mevzuatının belletilmesi etrafında örgütlenmiştir. “baskın çıkarlar”dan değil “kamu / toplum yararı”ndan yola çıkan sorunsallar tanımlanıyordu4. Keleş. “kent tarihi” gibi derslere hemen her bölümde yer verildiğini görüyoruz. yalnızca ders adlarından yola çıkarak yapılacak bir değerlendirmenin yanıltıcı sonuçlara ulaştırabileceğini de not düşmek gerekiyor. 1966a. 1956. Yavuz. Geray. Ancak. Aren. dahası Sosyoloji Bölümleri’nde okutulduğunu da biliyoruz. sözü edilen bağları kurmayı kolaylaştıracak “şehir sosyolojisi”. 1980: v) gibi. 1966b. 1968.

enformasyonun ve iletişimin bütün dünyayı kapsamaya başlamasıyla birlikte yaşanacak değişimin mekanları nasıl etkileyeceği. Gerçekten de “Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar” başlığını taşıyan bildiriler kitabındaki konu başlıklarına göz atıldığında kestirmeden yeniden liberalleşme olarak nitelenebilecek bir değişim sürecinin bütün “boyalı / albenili” öğelerini. bu kaçınılmaz dönüşüm sürecinde yerimizi nasıl sağlamlaştıracağımız. 29.. çinde bulunulan momentin. etnik sorunları.. alandaki akademik. Gelenekselleşmiş Dünya Şehircilik Günü’ndeki etkinlikler dizisinin parçası olarak tasarlanan Kolokyumun güncel gelişmeleri. 29. Hedef. başka bir biçimde söylemek gerekirse “aydınlık” yüzünü görebilmek mümkün. bildiri sunanları yargılamak. “itiraf” ederek. yoksulluğun mekanda derinleşip yaygınlaşan biçimlerini. sorduğu temel sorular. mekanın yalnızca teknik bir sorun olarak algılanamayacağı savını doğrulayan örnekleri. böyle bir dertten türedi: Bu anlamda. Kolokyum’un fotoğrafına bakarak soru(n)lar tanımlamaya. Mimarlar Odası. eşitsizlik ve iktidar” arasındaki uçuruma bakıyor. böyle bir tekilliğe ve kişiselliğe girmek de değil. “Son dönemde kentsel ve bölgesel gelişme konusunda ortaya çıkan yeni kuram ve kavramları tartışmak.. Bu eleştirel değerlendirme yazısı. bu yazının odak noktasında yer alan duyarlılıklarla bağını görebilmede Ayda Eraydın ve lhan Tekeli öncülüğünde başlatılan yakın tarihli çalışmanın sonuçları yardımcı olabilir. bir yandan da sorgulanmaya teşne olunmayan bir serbest piyasa dili. ne gibi dönüm noktalarından geçtiği. gecekondu mahallelerini.. Bergama gibi özel deneyimleri. cinslerarası eşitsizlikleri ve doğal yıkımları gündeminin yadsınamaz parçaları olarak yaşayan Türkiye. bölgelerarası ekonomik dengesizlikleri. üreten bir ülke. Elinizdeki yazı. Türkiye’de son dönemde mekan çalışmalarının izlediği yön hakkında bir değerlendirme girişimi olarak görülebilir. Türkkent. dernek. daha çok. Üstelik mekana ilişkin sorunların toplumsal olanla ilişkisini kavramış biçimde dile getirerek gündemde kalmasını sağlayan Fatsa.. nasıl olup da bir yandan ağır bir mekan fetişizmi / teknisizmi. düzenleyenleri.Kentsel yarılmayı. platform gibi örgütlenmeleri de bulunuyor. toplumsal ve ekonomik alandaki kapsamlı dönüşümlerin izlerini yansıtması kaçınılmaz. Kolokyumu. araştırma ve analiz tasarımlarının egemen olan bakış açısının ve mekanı algılama biçiminin düşündürdükleri üzerine. mekanlarımızı yeni duruma nasıl hazırlayacağımız” sorularına yanıt bulmak üzerine tasarlandığı anlaşılmaktadır. Peki 2000’lere gelindiğinde.. paradigma kaymalarını belirlemek ve bu alanda Bu tür bir geniş kapsamlı değerlendirme herhalde ancak kolektif olarak yürütülebilecek bir tartışma alanının oluşmasıyla olanaklı: gördüğümüz şeylerin baktığımız yerler ve ardında durduğumuz pencerelerle birebir ilişkili olduğunu unutmayarak ve o yerlerle pencereleri apaçık tanımlayarak. KentKoop gibi kentsel kooperatif üst örgütleri ve adlarını burada sayamayacağımız kadar çok sayıda sendika. eşitsizlikleri ve iktidar ilişkilerini dert edinen bir “naiflik ve demodelik” arasındaki uçurumun yuttuğu bir yanıttır bu. disipliner ve / ya da mesleki çalışmaların prizması olarak pekala nitelenebilecek bir bilimsel toplantıda büyük ölçüde hakim olabiliyor? Belki de riskleri ve fırsatları değerlendiren bir “gerçekçilik”le toplumsal adaleti.epistemolojik çerçeve açısından nereden nereye geldiği. Şehir Plancıları Odası gibi meslek kuruluşları. 6 .. sözkonusu tasarımların “riskler ve fırsatlar”ıyla “toplumsal adalet. belli “endişeler”i dillendirmeye çalışıyor. deneyimleri sürekli geçiren. tek tek bildirileri. Kolokyumundaki bir bölüm bildirilere yansıyan dilin. Bu yazı. Bildirilerin önemli bölümünün. yalnızca içinde bulunulan moment üzerine.. yöneldiği başlıca sorunsallar ve –aslında bütün bunları içerecek biçimde. yaslandığı hakim kuramsal yaklaşımlar. yoksa gelenekselleşmiş Dünya Şehircilik Günü Kolokyumlarının içeriği. yeni teknolojilerin. “sermayenin. nasıl bir “ilerleme” kaydettiğini amaçlamıyor6. Dünya Şehircilik Günü 29.

“kültürel potansiyelleri değerlendirme yolları ve kültürel çeşitliliğin kentsel gelişme stratejilerinde kullanımı” (agk. Dünya Şehircilik Günü Kolokyumuna sunulmak üzere hazırlanmış çalışmalara verilen başlıklar da yukarıda vurgulanan sonuçları doğrular nitelikte..: 59).tr/published/kentlesme_kalkinma_nufus. Tekeli’nin (1998) yapmış olduğu bölümlemeyi benimseyerek kent çalışmalarını dört bölümde inceleyen araştırmanın sonuçları mekan çalışmalarındaki ana dönüşümler hakkında bir fikir verebilmektedir: -Cumhuriyetin kuruluşundan II. “mekanın niteliğini artırıcı rekabetçi yatırımlar” (agk.yapılan çalışmalarla sonuçlarını paylaşmak” amacını taşıyan “Kentsel ve Bölgesel Araştırmalar Ağı” kapsamındaki “Kentleşme-Kalkınma ve Nüfus Üçgenindeki Dinamikler..: xv).: 13). “yeni liberal politikaları uygulayabilme ve ekonomik anlamda dünya ile bütünleşebilme becerisi” (agk.. Dünya Savaşı Sonrasına (1923. yeni koşullara uyum sağlama çabaları. kuramla uygulama arasında ortaya çıkması kaçınılmaz bazı sorunların üstesinden gelmede meşru bir nitelik kazanabilir: Siyasi iradeyi bir planlama uygulamasının gerekliliğine ikna etmede. söz konusu araştırmanın yürütücülerince de belirtildiği gibi. ekonomik kalkınma..” (agk. Tartışma Başlıkları ve Araştırmalar”7 adlı çalışma bu açıdan önemli ipuçları sunuyor. bilimsel bilgi üretimiyle pratik. bir holdingi kamu yararına çevresel önlemler almaya yönlendirmede. Planlama ve Şehircilikle Piyasanın Tehlikeli Dansı.. “sanayi dallarının küreselleşme sürecinde verimli üretim stratejilerinin nasıl planlanabileceği” (agk. Piyasa ekonomisi pratiği ve ideolojisinin üretip dolaşıma soktuğu bir dili kullanmak. kuşkusuz. ekonomik karar alıcıların 7 http://www. Her ne kadar yalnızca araştırma konularından yola çıkıp bir dönemin mekan çalışmalarının izlediği doğrultu üzerine derin çözümlemeler yapma olanağına sahip olamasak da. Dünya Savaşı’ndan Planlı Dönemin Başlangıcına (1945-1960): Dizginlenemeyen dönüşüm sürecini denetim altına alma çabaları. “her türlü hizmet için üs olmaya yönelik stratejik öneme sahip projeler” (agk.. -Planlı Dönem (1960-1980): Nüfus artışının ve göçün kentlerde yarattığı sorunların ağırlaşması. . elbette “kentler arası rekabetin artışı” (agk. sektör kırılganlığı azaltımı.kbam. 29. Kuşkusuz. son dönemde kent çalışmalarının önemli bir bölümünün küreselleşme sürecinden beklentileri çözümlemeye yönelik olarak yapıldığını söylemek yanlış olmayacaktır.. akademiyle “dışarısı”. modernite projesi kapsamında dönüşümün başlatılması.1945): Yeni bir ulus devleti yaratmak.: 75).: 85).metu. -II. -1980 Sonrası: Küresel bütünleşmeden beklentilerin artması. yeni dönüşüm dönemini sorgulayıcı nitelikteki çalışmaların azımsanmayacak bir yer edindiğini de belirtmek gerekiyor. istihdam artışı.edu. Sunulan bildirilerin konularına bakıldığında sunuşların önemli bölümünün küreselleşmenin gereklerini yerine getirmek üzere mekanı dönüştürmeye ve kentte sermaye birikimini hızlandıracak araçların geliştirilmesine odaklandığı görülüyor.: 421) .: 25).pdf. da pekala araştırma sorunsalları için uygun çıkış noktaları oluşturabiliyor. “[turizm sektöründe] dünya çapında kazanılan yarışabilirlik. Bir kolokyumun altbaşlığı “riskler ve fırsatlar” olduğunda.

Şehircilik Günü Kolokyumu’nda Türkiye’nin önde gelen kentbilimcilerinden lhan Tekeli’ydi değil mi. Türkiye’deki yabancı sermayeli firmaların sayısı 29 kat artmıştır. genel olarak kentsel mekanı. eşitsizliği. yabancı sermayeli firmaların sayısındaki artışın “beklenenin altında” olduğunu belirtiyorlar. özel olarak da stanbul’u böyle bir çerçevede anlamak gerekiyor: Firmaların yer seçimi dağılımları ve özelliklerini incelemek. ancak yabancı sermayeyi çekici etkiler yaratmaları ölçüsü ve ekseninde yerleşiyor (s. bilimsel bilgi üretimiyle pratik. kalkınma.. birbirine bağlı iki “bilimsel hat”tın imkan ufukları da beliriverir: Birincisi. küreselleşme. kentin de mekanın da toplumsallık formasyonlarının da tarihselliğini gözden kaçırmak. metropoliten alan boyunca iki paralel otoyolun ulaşıma açılması. fakat özellikle 1980’lerde yapılan düzenlemelere karşın. Ne de planlamanın diliyle “bize patates değil. Beyrut’un Ortadoğu’nun finans merkezi olmaktan çıkışı . yeter ki bu fabrika kurulsun.180). çok da uzun sayılmayacak bir süre önce 10. Ne ki “bilimsel” bildirilerde.” gibi Türkiye’nin toprak kullanımı politikaları tarihinde uygun renklerde yerini almış kestirmeci “politik” dil arasındaki ayrımı sorgulamanın.. çözümlemek8. rekabet. stanbul’un ülke ekonomisi içindeki “dominant” yeri.. Önerileri. üretim ve ihracat hacminin artışını sağlayarak ekonomik büyümeyi hızlandır[dığı]” (s. ezeli ve ebediymişçesine. kârlılık. liberal ekonomi fetişisti bir dil olduğunda. kuramla uygulama arasındaki niteliksel ayrımların giderek daralıp ortadan kalktığını bütün ürkütücülüğüyle yüzümüze çarpıyor. pekala ekonomik verimlilik.toplumsal adalete ilişkin düzenlemeler yapmasını gerekçelendirmede.. dolayısıyla mevcutu tanrısallaştırmak. bir başka deyişle “akademik” etkinliğin bileşenlerinde bu dilin mesafesizce kullanımı. bu olağanlaştırmayı da çoğu durumda “yok sayma” yeğlemesiyle gizlemek. 24 Ocak kararları. Geçtiğimiz 20 yılda stanbul’u Nasıl Satmalı?gibi bir sorunun kazandırdığı bir meşruiyet alanı bu. 24 Ocak 8 Oysa. Balkanlar’dan Orta Asya’ya kadar uzanan bölgesinin zengin hammadde kaynaklarının dünya pazarlarına eriştirilmesinde.181). jargonu ve argümanları kullanılabilir... tam da sözünü ettiğimiz akademiyle “dışarısı”... “. çevre alanlardaki arazi değerlerinin düşük olması..” saptamasıyla yola çıkarak bu iki hattı mükemmelen önümüze seren bir bildiriyi sunanlar. başka bir deyişle üretim ve tüketimin koordine edilmesinde önemli bir role sahip” olduğu (s. Buna rağmen.. “planlama düşüncesi temelde kaderine razı olmağa karşı çıkışa dayanıyor” deyip disiplinin belki de en temel ilkesinin altını çizen?.. bu artış diğer gelişmekte olan ülkelerle karşılaştırıldığında beklenenin altındadır. “gelişmekte olan ülkelerde yabancı sermaye[nin] istihdam yaratma.. “1950’lerden itibaren yabancı sermayenin ekonomik kalkınmaya olan katkısının bilincindeki Türk politika üreticileri[nin] yabancı sermaye girişini teşvik etme yolunda adımlar attı[kları]” (s.. işletme disiplininden gelmiyorlar. . “1990’ların başlarından itibaren Orta Asya Türki Cumhuriyetleri’nde ve de Ukrayna ile Rusya Federasyonu’nda yeni fırsatların ortaya çıkışı gibi nedenlerle Türkiye’nin dışa yönelik yöneliminin sürebilmesi için bölgesel hedef değişikliklerini sağlaması gerek”liliği (s.... bir şehircilik kolokyumunda. kincisi de bu kendi içine ve üzerine kapatmada iktidarı. bir alternatifi yokmuşçasına kendi içinde kendi üzerine kapatarak ele almak. adaletsizliği doğallaştırıp olağanlaştırmak. sermaye girişi. ran-Irak Savaşı.199) temel önermesini ortaya koyuyorlar. Bu temel iddiadan yola çıkarak. stanbul metropoliten alanının “konumu itibariyle... zon dağılımı haritalarını çıkarmak. Bu çerçevede.180). otomobil lazım” ya da “Çankaya bahçesini vereyim.. Bu çerçeveye.. ddiaları. özel oto sahipliğinin artması. yeni teknoloji transferi. Ülke ekonomisi içindeki “dominant” yerin 1999 Marmara Depremi’nde ne gibi can yakıcı sonuçlar üretmiş olduğunu analiz çevrimine almanın bir alemi yok burada. Kullanılan.187-8).

mekanla güç ve iktidar. hangi soruları sormaktan Bu yazının girişinde sayılanlara (Lefebvre.. konut ve işyerleri yer seçiminde doğaya yakın olmak istiyor (s.” açılımıyla yönelim buluyor Kolokyum kitabında yayınlanan bir alan araştırması (s.. belki de “mutlak mekan.kararlarıyla birlikte askeri yönetim döneminin... Harvey ve Castells’in çalışmaları) ek olarak bazıları için bkz. 1988. 1964: 7) ve “insan çevrebilimi” adıyla da anılan ekolojik yaklaşımdan bu yana tartışılıyor mekansal ve çevresel etmenlerin toplumsal oluşumları belirlediği. Evet... Mekansallıkla toplumsallık. birleştikleri noktaysa. 9 . bir yandan mekanla ilgili disiplinlerin “toplumsal körlüğü”.295) gibi yeni-Malthusçu bir iddiadan yola çıkarak “haritalar çıkarmak” ve orada kalmak yeterli oluyor.104). Bilimsel etkinliğin bir önkoşul olarak gerektirdiği. Bu çalışmaların dağıldığı yaklaşımlar ve temel sorunlar yelpazesi oldukça geniştir.. Kimbilir. Epey bir süredir de “mekan belirlenimcilik” olarak eleştiriliyor bu yaklaşım ilgili yazında. Keskinok. 1961. “eleştirellik”le böylesine mesafelenmek ile toplumsal asimetrileri yok saymaya ya da doğallaştırmaya yarayan bir “mekanı nesne(l)leştirme” yeğlemesinin el ele gitmesi kesinlikle rastlantısal değil. Bu öklidyen-mekanistik mekan kavrayışında toplumsal-kültürel anlamlara dair ne vardır? Ya da başka türlü sormak gerekirse. üst kademe hizmetler M A’yı tercih ediyor (s. apolitik ve nesnel olarak kabul edilmesine karşı) getirdikleri eleştirinin bir uzantısı olarak toplumsal iktidar ve güç ilişkileriyle olan dertleridir. doğası gereği türdeş ve sabittir” diyen Newton’dan bu yana pek de fazla yol katedemedik. Foucault.. mekanın yansızlığı. devletin toplumsal özelliğinin giderek eritildiği bir ekonomik düzenin temellerini atmış olduğunu. apolitikliği ve nesne(l)liğine (mekanın yansız.296). Şengül. en genel anlamında. firmalar mekansal hareketlilikte bulunup yeni yer seçimleri yapıyor (s. 1982. “çocuk suçlarına en çok hangi özelliğe sahip kent bölgelerinde rastlandığı” gibi toplumbilimsel çıkarımlara varan (Burgess & Bogue. 1978. yapıyla eylem arasındaki kopukluğu.. toplumsal-kültürel anlamlar gibi maddi-olmayan “şey”leri iki boyutlu haritalara yerleştirmekle yetinerek.... “. “büyük şehirlerin kalabalıklığı ve kültürel farklılık büyük ve düzensiz ve güvensiz bir şehir gelişimini beraberinde getirmektedir” (s. “Mekanın Bilimi”ni Yapmanın Dayanılmaz Hafifliği. 1984.. öte yandan da toplumsal disiplinlerin “mekan körlüğü”nden sıyrılmaya çalışanlar.. Suça mekansal ve çevresel faktörlerin neden olduğu uzun zamandan beri tartışılmaktadır. herhangi bir dışsallıkla ilişkili olmaksızın.. 1920’ler Chicago’sundan bu yana (Yıl 1920’ler ve burası Chicago mu yoksa?).: Bourdieu..187). Belki de o parlaklıktır gözleri kamaştırıp geçici olması umut edilecek bir körlük yaratan. 1984. Meselenin bu yanı gözardı edildiğinde.. Martindale: 1960. Bu haritaların üzerinde. 2001. ya da salt “mekansal çevre”ye bir tepki olarak değerlendirilemeyeceğinin üzerinde ısrarla duruyor toplum ile mekan arasında anlamlı ilişkiler kurmaya çalışanlar.. 1977..298) ya da “yeni ulaşım olanakları” o olanakları kullanacak kenttaşlar için ne diyebileceğine bakmaya gerek görülmeksin “kent makroformu” üzerindeki etkileriyle sınırlandırılarak değerlendirilebiliyor (s. paradan para kazanma dönemini başlattığını. Giddens.. ... nsan etkinliklerinin salt mekan gibi bir “şey”in işlevi ya da etkisi olamayacağı. 1979. ranta dayalı haksız kazançların ağırlıklı olduğu. ücretlerin dondurulması politikasının yıllarca uygulandığını da unutuvermek gerekiyor bu arada. çok farklı bakış açılarından gidermeye çalışanların açtığı ufuklar oralara doğru bakmaktan kaçınılamayacak denli parlak9. Tekeli.. Keleş. 1997. Gottdiener.. Werlen. coğrafyayla politika ve ideoloji.170-80).

. orada kendi kendinize konuşun... kolektif ve “içeriden” tartışma yoksunluğunun bir başka alanına işaret ediyor. Bu kişilik bozukluğudur ki yerel yönetim bütçelerine de ağır yükler getirmektedir zaten. böyle bir –kıyıda da olsa.. iktidar üzerine yoğunlaştıranların. tinerciler”i “marjinal gruplar” olarak nitelemekte bir beis görmeyen. Yalnızca bu tür toplantılarda değil.. (Tokman & Alkan. Öyle ya. (s.. yaşlılar....kaçınabiliriz? Bazen söylenenlerden çok söylenmeyenler dehşete düşürür insanı. yukarıda tariflendirildiği üzere “toplumsal-körü” olma geleneğinin hala büyük ölçüde kırılamadığı bir alansa çok daha şiddetli oluyor bu gibi soruların şaşkınlığı. 2005: 467-78) Geniş kapsamlı (çok-katılımlı) akademik etkinliklerde aşağı yukarı bir on yıldır alışık olduğumuz bir kalıp var. “sorunlu özne” durumunda görme (Sancar Üşür. ne yerdedir ne gökte. engelliler ve kadınlar”.. Ne lgisi Var Mekanla da Planlamayla da Cinsiyetin?!. meseleye yer veren raporlarda. 1993: 5) farkedince..” Akademik.. toplumsal normların dışına çıkışın temel nedeni gibi gösterilmesi ancak gerçek nedenleri tartışmaktan kaçınmanın ya da öne sürülen modelin yetersizliğini gizlemenin bir yolu olmaktadır" önermesini ya da “Açık kanım odur ki mekansal fetişizm ya da toplumsal dünyanın aşırı mekansallaştırılması. geldikleri disiplinleri ya da uğraş verdikleri pratik alanları erillikten çıkarmak üzere çabalayanların sıkça karşılaştıkları soru türleridir bunlar. “Cinsiyet ayrımcılığı ya da eşitsizliğiyle herşeyi bağlantılandırmak zorunda mısınız?. eşitsizlik. analizlerinin çoğunluğunda “dünyanın %51’lik . yi niyetli gibi görünen (“yer ayırıyoruz bu meseleye. Dolayısıyla. Ve bu söylememenin hangi “bilimsel yöntemler”le nasıl meşrulaştırılabildiği. kent ve mekan araştırmalarının. eşitlik.309-13) Kriminolojinin. Ardından dönüp “alkolik evsizler. Dünya Şehircilik Günü Kolokyumu’ndaki bildirilerden birinin altında imzası var.. ya da patriyarka) ne oradadır ne burada.“yer ayırma” pratiği bir kazanım. “normdan sapan herkes”in bir bileşeni olarak tanımlama....... Öyle ya. ikincilleştirme. Gerçi. Üstelik bu maceranın sunduğu “mekansal argümanlar”ın. kitaplarda ve dahası örgütsel yapılarda da artık alışkın olduğumuz bir kalıp bu: “çocuklar.. Ya da zaten toplumsal olan mekana yansır. Tekeli’nin (1980a: 321) “kent olgusunun. erkekegemenliği dediğimiz (ataerki deyin dilerseniz.. kıyıya itme. mesleki ve / ya da politik çalışmalarını cinsiyetler arası hiyerarşi. Bu da gerçekte. Mekansal nedensellikle biyolojik nedensellik kuramları arasında epistemolojik bir yakınlık olduğundandır belki de.. şehir plancıları mekanı planlarlar. demokrasi gibi ortak paydaların cinsiyetsiz bir evrende analizi. toplumsalı temsil etme ve yorumlama biçimlerinde.. keza “vandalizm”i de “antisosyal bir kişilik bozukluğu”na göndermede bulunarak tanımlayan yaklaşımlara bakmak..”) bu kategorileştirme gerçekte cinsiyetçi ideolojinin belli başlı araçlarından birkaçına birden işaret eder: “asıl ve sorunsuz özne”nin dışında kalan. baskıcı söylem ve politikalara kapı aralar” diyen Werlen’i (1993: viii) anımsamakta yarar var herhalde. kalıtımın hijyenisi ile modern psikiyatriye koşut olarak doğuşu tarihsel olarak bir rastlantı mıydı yoksa? Ve bütün bunlarla “mekansal kanunlar”ın keşfi macerasının başlaması arasında hiçbir bağlantı yok muydu gerçekten? O maceranın hala sekmeden sürdüğünü görünce insan. Yani mekanla nasıl bir ilgisi var cinsiyetin? Ya da planlamayla? Ya da kentle?.. “ikincilleştirmeyen bile” bir akademik kültür asıl hakim olan: Adalet. bir köşecik.nasıl uyum içinde bulunduğunu (Werlen. Söz konusu olan. yüklendikleri kabullenmeme isteği de.. örneğin ırkçı ve cinsiyetçi açıklamalarla –niyetlenmiş olmasa da. cinsiyet eşitsizlikleriyse toplumsal olarak vardır.. Nitekim.. mekan ne yapsın?! Bu yazının yazarlarından birinin de 29.. 1998: 535-6)..

Hayford. yerel komitelerin sayısı da giderek azalmaktadır. cehenneme giden yolun iyiniyet taşlarıyla döşeli olduğunu unutmamak. Short. 1975. Ardener. oraya girmek haddimiz değil” alçakgönüllülüğünden sıyrılmak. 1982. Son yıllarda yapılan kimi çalışmalar birkaç istisna dışında bu komitelerin marjinalleşme eğiliminde olduğunu göstermektedir. Burnett.. Eh. Rose. 1989a. 1989. Mackenzie. “bir yer ayırma”nın bir adım ilerisi olarak görülebilir.. Mackenzie & Rose. Loyd. Gerçekte. bir yeriniz. Ne var ki bu eğilim bir gerileme olarak değil. Kümbetoğlu. Bruegal. kadınları “katmak” değil. 63 bildirinin sunulduğu Kolokyum’da bir oturum bile oluşturulamamış ikincilleşilememiş bile!. Matrix. 1992. cinsler arası eşitlik ile ilgili konuları belediye meclislerinin ve karar alma forumlarının genel çerçevesiyle ve işleyişiyle bütünleştirme yönünde artan bir eğilim vardır. Blunt & Rose.. 1996. 1989b. 1970’lerin ortalarından bu yana kayda değer bir birikim edinmiş olan “feminist coğrafya” akımı. araştırma verileri. 1974. araştırma için bilgi alınan “kaynak”lar bile cinsiyetlere göre ayrıştırılmaz. 1986. 1995. Çoğu durumda. geleneksel disipliner iddia ve yönelimlere getirdikleri köktenci eleştiriler. Ayata & Ayata. 11 Toplumsal cinsiyetin ana politikalara yerleştirilmesi. 12 Yalnızca bazıları için bkz: Alkan. Tivers. Andrew & Moore Milroy. 2001. 1988. 1970) bilgisi yok10. 1995. Momsen & Townsend. “kadınlar ve planlama” hareketi.. Monk & Hanson. 1996. Bunun kırılabilmesi içinse tam da “bu sizin uzmanlık alanınız. 1987. cinsiyet asimetrisini temel bağlam olarak alıp mekana ve kente odaklanan yüzlerce araştırma12 böylesine mi görülmezdi diye sormadan edemiyor insan kendine. 1973. çoğaltıcı planlamadan müzakereci planlamaya değin birçok kavramı görüyoruz da görülmemekten hala yorulmuyoruz. köşeniz var. Hayden.. Mitchell ve Oakley’in (1984:17. Ecevit. Sandercock & Forsyth. 1983. “Kentsel Planlamada Güncel Kuramsal Yaklaşımlar ve Stratejiler” gibi iddialı bir başlık taşıyan bildiri metnine bile baktığımızda. Christophersan. 10 . 1982. bir başka deyişle bizim “toplumsal cinsiyetin ana politikalara / kurumsal yapılara / araştırma konu ve yöntemlerine yerleştirilmesi (gender-mainstreaming)” dediğimiz sürecin11 başlamış ve tamamlanmış olduğu.. 1993. Zelinsky. Özellikle “hane reisi”nden bilgi alınan niceliksel araştırma tekniklerinin kullanımı durumunda.. 1986. White. Greed. Bu komiteler kendi topluluklarının cinsler arası eşitlik yönünde ilerleme kaydetmesini sağlamaya çalışırlar. yimser bir yaklaşım. harita yapımında “arazide dolaşmak” ile “çizim tahtasına geri dönmek” arasındaki ayrıma benzer. McDowell. Bu elbette. 1980. Takmaz Nişancıoğlu. 1999. Özgüç. Türkiye’de kent / mekan çalışmaları alanının hala ne denli cinsiyet-körü olduğunun bir göstergesi. 1998. 1993a. WGSGIBG. Radoki. Hamford. 1984. bakış açısını “yeniden kurmak” söz konusudur. dünyayı. Bu bir adım ötedeki nitel farklılık. Norveç’te. Foord & Mackenzie. bir mücadelenin katettiği mesafeleri dönüp değerlendirmeli. insan bazen de “ne olacağım” değil de “neydim” demeli. kadınları da içine alacak bir bakış açısından yeniden yorumlamak. 1975 yılından bu yana bulunan Eşit Statü için Yerel Komiteler’in başına gelen gibi yani.. 1978. 1993b. Elbette. Bundan böyle. 1996. 2005. 1981. Wedel. 1994. 1983. tam tersine bir ilerleme olarak değerlendirilmektedir: Bu tür ayrı birimler yerine. 1996. bir zamanlar o “ikincil yerler”in bile kendine açılmadığını anımsamalı. Bowlby. dolayısıyla ayrı bir kategorizasyona gerek kalmadığı olabilirdi.. 1994. hayal kurmanın sonu yok. Nitekim. Kayasü. 2001. Garber & Turner. Beall. 1973.tek azınlığı”nın (Joreen. 1999. Peterson & Morley. 1980. 1996. 1984. 1989. Bu gelişmeye koşut olarak. 1997. 1996. Mazey & Lee. Wekerle. 1974. 1982. cinsler arası eşitlik bakış açısının başka bütün araştırma konularına yedirilmiş olduğu. Monk & Hanson. Markusen. bu da bir başka “tartışamama alanı”na işaret ediyor. Boles. 2000. 1981. o bilgi üzerinden yapılan analizlerin belirleyici olarak erkeklerin bilgisine yaslandığını dahi bilmeyiz. 1999.20) işaret ettiği. Enjeu & Save. kolokyumu düzenleyenlerin kabahati değil.

Andrew & Moore Milroy. Harvey’le. 1974. Bundan böyle. Tivers. Takmaz Nişancıoğlu. Blunt & Rose. Koordinasyon Toplantısı”nda ortaya konulan görüşler. (para ve sermayenin dolaşımını vurgulayan) tarihsel materyalist çalışmaların ve (özgürleşme mücadelesinin birliğini vurgulayan) sınıf politikasının bütünsel çerçevesi içine yerleştirilmesinin öneminden ne kadar söz edilse yeridir. mekan / kent çalışmalarında ve planlamacı yetiştirmede önde gelen üniversitelerin yıllardan beri hem kurum olarak hem de üyeleriyle birlikte. bütün araştırma konuları ve evrenlerinin cinsiyet-yüklü olduğunu görmek ve “toplumsal cinsiyetin ana politikalara / kurumsal yapılara / araştırma konu ve yöntemlerine yerleştirilmesi” denilen yaklaşım14 üzerine düşünülmesi. Kayasü. Loyd. Sandercock & Forsyth. 1987.Bu. tartışılması bu yazının sınırlarını aşacak nedenlerle “sorunlu” olsa da. neo-liberal politikaları ve bir tür “ekonomizmi” sorgulamaksızın genel geçer ilkeler olarak benimsemesi kuşkusuz üst-söylemlerde açıkça ifade edilen yeğlemeler değil çoğu kez. 1982. Enjeu & Save. ülkenin tüm ilgili üniversiter kurumlarının soruna aşağı yukarı aynı pencereden baktığını göstermektedir. 1993a. Boles. Castells’le. Wekerle. Markusen. “bilgisini eklemek”ten öte13 epistemolojik. 1993. 1978. 1999. 1995.. Sözgelimi 2005 yılında. “Farklılığın ve ötekiliğin. Greed. 1982.15 görmezden gelmekten kurtulmak gerekiyor. 1993b. 1988. bakış açısını “yeniden kurmak” söz konusudur. 1996. 1984. bu uğurda kalıcı ürünler verdiklerini biliyoruz. Garber & Turner. Hayden. 13 . 2001. Ayata & Ayata. din gibi veçhelerinin. Wedel. 1996. Türkiye Planlama Okulları Birliği’nin (TUPOB) düzenlediği “1. dünyayı. 1986. 15 Yalnızca bazıları için bkz: Alkan. Mazey & Lee. “ekonomik” olanın toplumsal olana yeğlenmesine güçlü biçimde karşı çıktıklarını. 1973. kadınları “katmak” değil. Kümbetoğlu. 1997. 1989. Bruegal. 2000. 2001. 1986. “bir yer ayırma”nın bir adım ilerisi olarak görülebilir. 1970’lerin ortalarından bu yana kayda değer bir birikim edinmiş olan ve cinsiyet asimetrisini temel bağlam olarak alıp mekana ve kente odaklanan yüzlerce araştırmayı.. 1983. 1975. 1996. Bunun için de öncelikle. sınıf ya da üretici güçler türünden daha temel Marksist kategorilerin üzerine eklenecek bir şey olarak değil. Bu bir adım ötedeki nitel farklılık. Toplumsal organizasyonun ırk. 1999. 1984. en azından kağıt üzerinde… “ stanbul başta olmak üzere pek çok kentimiz üzerinde hakim olan ve planlama kavramı ve ilgili otoritelerin hiçbir şekilde kabul edemeyeceği noktasal. 1999. Peterson & Morley. Mackenzie. geçici ve bilimsellikten uzak kabul. harita yapımında “arazide dolaşmak” ile “çizim tahtasına geri dönmek” arasındaki ayrıma benzer. Ancak bu süreç başlayabildiğinde Avrupa’da Lefebvre’le. Burnett. Mackenzie & Rose. kadınları da içine alacak bir bakış açısından yeniden yorumlamak. Hayford. 1994. Özgüç. 1994. 1981. öngörü ve temennilerin kentlerin geleceğini belirlemesi… Harvey’in. Bowlby. 2005. Radoki. 1989a. Matrix. 1996. Hatta tam tersine. McDowell. toplumsal değişim diyalektiğini kavramaya yönelik her çabada daha işin başından itibaren hep dikkate alınacak bir şey olarak ele alınması [gerekir]. 1980. Vurgulanan yerler. WGSGIBG. 1989.20) işaret ettiği. dolayısıyla metodolojik bir yenilenmeye gerek gösteren sorunun nihai çözümü. Monk & Hanson. bunların geleneksel disipliner iddia ve yönelimlere getirdikleri köktenci eleştirileri. Momsen & Townsend. Foord & Mackenzie. 1995. Bir Umudum Sende: “Söylemi Korumak…” Mekan çalışmalarının giderek toplumsal olanı dışarıda bırakma eğilimine girmesi. Rose. 1981. 1996. Beall. 1980. 1996. bu yöndeki tepkilerin sınırlı sayıda kurumun kendi aralarında duydukları “elitist” kaygılardan kaynaklanmadığını. White. 1992. Mitchell ve Oakley’in (1984:17. 1998. 1982. cinsiyet. Monk & Hanson. Zelinsky. 14 Toplumsal cinsiyetin ana politikalara yerleştirilmesi. Short. 1983. Türkiye için Şehircilik’te SBF geleneği ya da ODTÜ Mimarlık Fakültesi geleneği denebilecek birikimle başlamış olan “toplumsal eşitsizlik ve adaletsizlikleri mekanla diyalektik ilişkileri etrafında kavrama” hattı “tamam” bir içeriğe ve “doğal sonuçları” denebilecek uzanımlarına ulaşabilecek. 1989b. Ecevit. 1974. Ardener. 1973.” (1997:388) (vurgular bana ait) ifadesi tam da bu “eklemenin yetersizliği”ne işaret ediyor. Hamford. Christophersan.

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. tüm kesimlerin kent ve kentin yarattığı olanaklardan yararlanmasını sağlayan politikaları desteklenmesinin zorunlu olduğunu. Kolokyum için yine Şehir Plancıları Odası tarafından yayınlanan bildirge de yukarıda dile getirilen kaygılara koşut biçimde düzenlenmiş. Şehir Plancıları Odası’nın yanı sıra birliğe üye olan bütün planlama okullarının imzası bulunuyor: stanbul Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. b) Kent mekanını şekillendiren temel dinamik olarak rant yaratma kaygısının değil.org/bas%C4%B1n.org. Yıldız teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. Erciyes Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. d) Kentlerin piyasa güçlerine hizmet eden plansız gelişmesini engellenmesi ve dışlanan geniş kitlelerin – dezavantajlı grupların gereksinimlerini karşılanmasının gerektiğini. Kolokyumu Bildirgesi. 16 .”16 Üstelik bu yazıda prizmamızı oluşturan Kolokyum’un düzenleyicilerinden Şehir Plancıları Odası’nın genel politikasının. (http://www. düşünmekte ve bu düşüncelerin hayata geçebilmesi için mücadele vermeyi kuruluş amacından kaynaklanan bir sorumluluk olarak görmektedir.asp). Orta Doğu Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü.tr/modules. 17 Şehir Plancıları Odası. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 28. Dokuz Eylül Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. (http://www. bir önceki 28. konut edinme ve temel hizmetlerden yararlanmanın her kentlinin temel ve vazgeçilmez hakkı olduğunu. Şehir Plancıları Odası neoliberalizmin olumsuz etkisi altındaki kentlerin dışlanan geniş kitlelerinin bir parçası ve temsilcisi olarak. dışlayıcı olmayan. bir anlamda “kentlere ilişkin risk ve fırsatların” farklı biçimlerde de algılanabileceğine dikkat çekilmiştir: TUPOB’un basın duyurusu için Bkz. kent mekanının ve kentsel kamusal alanların her kesime açık olması anlamında mücadele edilmesi gerektiğini.spoist.spo. Basın duyurusunun altında. bildirilerin yansıttığı dilden ve içerikten uzakta bir yerlerde durduğunu da biliyoruz. 2004. Planlama günümüz kentlerinin karşı karşıya kaldığı bu sorunları aşmada “samimi”.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=30&pag e=1). “gerçekçi” ve “bilimsel” ve “etik” verilere dayandırılarak yorumlandığı takdirde en önemli ve geçerli araçtır. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü.”17 Yazımızın odak noktasını oluşturan 29. Örneğin. c) Çalışma. bu gelişmeler karşısında sürecin temellerini kavrayacak paradigma arayışlarının tartışılıp geliştirilmesini sağlamak ve kentlerin sosyal adalet temelinde kullanım değerine dayanan yaşanabilir ve insancıl mekanlar haline gelebilmesine katkıda bulunabilmek için: a) Kentsel sosyal adalet temelli. bunun yanında tüm kentlilere haklar yanında sorumluluklarda yükleyecek “Kentli Hakları”nın tartışılarak hayata geçirilmesi gerektiğini.…kentlere giydirilmeye çalışılan “yapay bir markacılık” tutumu içinde piyasa mekanizmasının kontrolünü egemen kılmak ve bu anlamda her türlü teşviği sağlamak adına planlama ve sürdürülebilirlik kavramlarının tamamen gözardı edilmesi… …konunun uzmanı olan biz şehir ve bölge plancılarının kabul edemeyeceği ve geri dönüşü olanaksız olan hatalar ve yetersizliklerdir. Kolokyumun Bildirgesi’nde “toplumsal adalet temelli” yeni bir yaklaşım önerilmektedir: “Kuşkusuz değişen koşullar karşısında söz konusu toplumsal adalet temelli projenin yeni yaklaşımlar ve araçlar geliştirmesi gerekmektedir. Selçuk Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. Gazi Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü. Bunu anlamak için Oda’nın düzenli olarak yayımladığı Şehircilik Günü Bildirgelerine göz atmak yeterli olacaktır. Karadeniz Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü.

kent yönetimi. çok aktörlü bir dünyanın gereksinimlerine uygun olarak müzakere edilebilir bir planlama sisteminin gerekli olduğunu savunuyor. Şengül. orman alanlarını ve şimdi de kentsel alanları parçalayıp satmak. mekanının değişim değeri ve rantsal niteliklerini kullanıp. üretim. kısacası planlama sürecini yönlendirenlerin önemli bölümünü temsil eden üst oluşumların hemen tümünün toplumsal adalet ilkeleri doğrultusunda biçimlenmiş. Marksist kesimden. girişimciler. TMMOB Şehir Plancıları Odası kentlerin kullanım değerine dayanan yaşanabilir ve insancıl mekanlar haline gelebilmesine katkıda bulunabilmek için: Kent mekanını şekillendiren temel dinamik olarak rant yaratma ve kenti pazarlama kaygısının değil. yerel erk odakları. geliştirmeye hizmet eden bir piyasa temelli araç haline indirgemeye uğraşmakta… …Araştırma. bilim ve teknoloji konusunda politika geliştiremediği gibi tarım topraklarını. yeni bir paradigmaya geçişin zorunlu olduğunu savunanlardan lhan Tekeli. (Kapsamlı ve uzun erimli planlama anlayışına yönelik eleştiriler için Bkz. Sözgelimi. bütün kesimleri kucaklayan ve liberalizmin yıkıcı etkilerinden uzak bir planlama anlayışına sahip olduklarını ortaya koymaktadır.18 Aslında mekan çalışmalarının giderek toplumsallığı dışarıda bırakıp kentin işlevselliğini geliştirmeye yönelik araçları tasarlamaya yönelmesinde geleneksel planlama yaklaşımlarının yetersizliklerinin de payı yok değil. sermaye sahipleri. 2002. önemli açmazlar yaşayan kentlerimize ve planlama süreçlerine ilişkin açılımların tartışılıp geliştirilmesi ve kentlere ilişkin risk ve fırsatların algılanarak kamuoyuna aktarılabilmesi anlamında değerli katkıları olacağına inanmaktayız. planı üretenleri bir çatı altında toplayan meslek odasının.“…Kentler sosyallikleri tamamen gözardı edilerek sadece ekonomik olanakları ve rant değeri üzerinden paylaşılmak dışında olanakları bulunmayan yapılarmış gibi geliştirilmeye (!) çalışılmakta… …Bu anlayış.” Yukarıdaki satırlar mekan araştırmalarına ev sahipliği yapan üniversitelerin.yöneltilen eleştiriler içinde bugün yalnızca bir tanesinin ayakta kalabilmesini ekonomik ve toplumsal alanda yaşanan dönüşümlerle doğrudan bağlantısı bulunuyor. bütüncül olma iddiasından uzak. 1960’lardan bugüne değin planlama uygulamalarındaki başarısızlığa karşı yeni bir anlayışa. kapsamlı planlama anlayışına üç koldan. planlama kurum ve kuramlarını da. Mekan çalışmalarını bir yana bırakıp yalnızca planlama uygulamalarını aldığımızda sorunun yanıtını bulmak ya da suçluları ortaya koymak daha kolay gibi görünüyor: Politikacılar. düşünmekte ve bu düşüncelerin hayata geçebilmesi için mücadele vermeyi kuruluş amacından kaynaklanan bir sorumluluk olarak görmekte. duyarsız yurttaşlar… Ancak iş mekan çalışmalarındaki toplumsallaşmadan uzaklaşmayı açıklamaya gelince bu kadar rahat olamıyoruz. tüm kesimlerin kent ve kentin yarattığı olanaklardan yararlanmasını sağlayan politika ve stratejilerin geliştirilmesinin zorunlu olduğunu… Kentsel yaşam ve olanaklardan dışlanan geniş kitlelerin–dezavantajlı grupların en temel gereksinimlerinin kalıcı ve kendi yaşamlarını onurlu bir biçimde sürdürmelerine olanak sağlayacak biçimde karşılanabileceği kentsel sosyal yaklaşımların daha fazla geciktirilmeksizin gündeme taşınmasını. daha çok modernite eleştirisinin bir yansıması olduğu biliniyor. neo-liberallerden ve müzakereci planlamayı savunanlardan. kapsamlı yaklaşımların tümüne yöneldiği. (Tekeli. 2002) Geleneksel. Yerleşik planlama anlayışına yöneltilen eleştirilerin aslında genel olarak bütüncül. Bu anlayış ve sorumluluk içinde 29’uncusunu gerçekleştirmekte olduğumuz Dünya Şehircilik Günü ve Kolokyumunun. bunun yerine. denetimi en alt düzeyde gerekli kılan. geleneksel planlama sistemine egemen olan kapsamlı akılcı planlama anlayışının artık aşıldığını.) 18 . Ancak yine de olması gerekene ilişkin düşler ve öngörülerle gerçek yaşam arasında büyük ayrım da ortada duruyor. pazarlamaktan başka değer yaratma politikası olmayan iktidarların yegane başarısı küresel siyasete uyum yapması… şte bu yapı içerisinde.

(ed.Kamusal Alan” Ayrımının Feminist Eleştirisi Çerçevesinde Kentsel Mekan. son söz’ün söylenmesi toplumsal bilimler ve disiplinlerin hiçbir anında olanaklı değil.Emine M. ---------. Varsayalım ki kıyamet alametlerinden. ARDENER.Sonsöz Yerine. Diğerlerinin Konut Sorunları (der. Yüzünü ancak hocalarımızın odasında gördüğümüz kırmızı laleler arasındaki fotoğrafından tanış edinebildiğimiz. Donald J.. yeniden ve yeniden biçimlenmesinde “kıyamet”e değin bir son nokta olamayacağı gibi.. Komut) (Ankara: TMMOB) 65-70. S. Ernest W.. Fehmi Yavuz fısıldamıştı hepimize. FOORD & Suzanne MACKENZIE (1981) Feminism and Geography. Gender in Development Monograph Series. BOGUE (1964) Research in Urban Society: A Long View. Household. KAYNAKÇA ALKAN.“kıyamet alametleri”nden saymayacağız elbette. Area 13. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 29. Burgess & Donald J. Bogue) (USA: University of Chicago Press) 1-14. Teksif Konut Semineri ( stanbul) AYATA. Employment (Vancouver: University of British Columbia Press).. Contributions to Urban Sociology (ed.(2000) “Özel Alan .) (1981) Women and Space: Ground Rules and Social Maps (London). Tıpkı mekanın ve toplumsallığın biçimlenmesi. Ayten (1999) Toplumsal Cinsiyet ve Kent Planlaması. Alison & Gillian ROSE (ed) (1994) Writing Women and Space: Colonial and Post-Colonial Geographies (New York & London) BOLES. AREN. Sadun (1956) Mesken htiyacımız ve ktisadi Meseleleri. Cemaat lişkileri ve Kent Kültüründe Kadınlar. Caroline & Beth MOORE MILROY (ed. BLUNT. skan ve Şehircilik Haftası Konferansları I: 3342. bir arkadaşımızın / meslektaşımızın “tek başına o fotoğrafı bile insana o denli geniş ufukları işaret ediyor ki” dediği Prof. BAYT N. ---------. Kolokyumu . Jo (1996) Urban Governance: Why Gender Matters (UNDP. J. No. varolanın elbette ancak küçük bir dikdörtgenlik parçasını yansıtan bu fotoğrafı.) (1986) The Egalitarian City: Issues of Rights. Kültür ve letişim 3(1) Kış: 71-95. değil mi: “ölüler bile şehirciliğin etkilerinden kurtulamazlar”.. T.. Durduğumuz yerden ve baktığımız pencereden çekmeye çalıştığımız fotoğrafı -her fotoğraf gibi. J. (1964) şçi Konutları Yapımında htiyaç – mkan Dengesinin Değerlendirilmesi.. Ernest W. Pierre (1977) Outline of a Theory of Practice (Cambridge Uni. Distribution. . Press) BOWLBY..Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar stanbul: TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü & TMMOB Şehir Plancıları Odası) 179-201. SBF Dergisi 54-4 (Ekim-Aralık) 1-29.) (1988) Life Spaces: Gender.1) BERKÖZ. Access and Power (New York: Praeger) BOURDIEU. Lale ve Engin EYÜBOĞLU (2005) Yabancı Sermayeli Üretici Hizmet Firmalarının stanbul’daki Mekansal Dağılımları. Gerçekte. Ayşe Güneş & Sencer AYATA (1996) Konut Alanları.(2005) Yerel Yönetimler ve Cinsiyet: Kadınların Kentte Görünmez Varlığı (Ankara: Dipnot) ANDREW. 711-16 BURGESS... BEALL. Shirley (ed.

& J. (2000) Mekan Planlama ve Yargı Denetimi. C. Yıldız (1995) Kentsel Üretim Sürecinde Kadın Emeğinin Konumu ve Değişen Biçimleri.5. TURNER (1995) Gender in Urban Research (California: Sage) GERAY. Alan Sheridan) (London: Edward Arnold) [Orijinali: La Question Urbaine (1972) (Paris: François Maspero)] CHRISTOPHERSON.(1969c) Sosyal Hizmetler Alanında Halk Katılışlarının Sağlanması ve Gönüllü Dernekler. P.94: 93-105. ---------. 21.(1967) Toplum Kalkınması ve Toprak Reformu.(1969a) Toplum Kalkınması ve Gençlik. Amme daresi Dergisi.11: 69-74. Mahalli dare Birlikleri ve Birkaç Örnekolay. I. Ali Kılıçbay) (Ankara: mge) C:1-3] ---------.7 S. Kolokyumu . Susan (1989) On Being Outside ‘The Project’. ktisat Fakültesi ktisat ve çtimaiyat Enstitüsü Yay. ---------.2: 235-53. Mimarlık.Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar stanbul: TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü & TMMOB Şehir Plancıları Odası) 295-308. Michel (1961) Folie et Dérasion (Paris: Plon) [(1992-3)Akıl ve Akıl Bozukluğu: Klasik Çağda Deliliğin Tarihi (çev. (1973) Social Change. Şirin Tekeli) ( stanbul: letişim) 117-28. ERKAN. S. 1-2.(1969b) lçe Çapında Toplum Kalkınması Çalışmaları.1. . Antipode 5: 62-3 CASTELLS. ---------. 21.4.(1968) Toplum Kalkınmasının Ekonomik ve Sosyal Yönleri.Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar stanbul: TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü & TMMOB Şehir Plancıları Odası) 96-108. SBF Dergisi C. C. C. Ahu (2005) zmir’de Tekstil ve Konfeksiyon Sektörü Özelinde Ticari Aktivitenin Değişen Coğrafyası (1980-2000) 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 29.) ---------. ---------.3.BURNETT. Amme daresi Dergisi. (1973) Cities. Eğitim Fakültesi Dergisi. ÇEL K. M. Eğitim Fakültesi Eğitim ve Toplum Araştırmaları Ens.154.).(1974) Köy Kalkınması ve Gençlik. ---------. Cevat (1966a) Köy Yerleşmeleri ve Toplum Kalkınması. Murat (2003) Türk Kent Planlama Sisteminin Dünya Planlama Teorisindeki Yeri ve Açmazları.(1972) Toplum Kalkınması ve Köy Araştırmaları. H. Women and Social Class: a Comment. C. Melih & H.147: 64-9. Tuncay (1978) Toplum Bilinçlenmesinde bir Araç Olarak Katılımcı Demokrasi: zmit Yenilikçi Yerleşmeler Projesi. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 29.2: 16-33. S. S. ---------. DALGAKIRAN. Judith A. Sosyal Siyaset Konferansları.12 S. & Robyne S. (Ankara: Yargı Yayınevi) FOUCAULT. the Status of Women and Models of City Form and Development.(1975) Surveillir et Punir (Paris: Plon) [(1992) Disiplin ve Ceza: Hapishanenin Doğuşu (çev. Antipode 5: 57-62 BRUEGAL. Yay.) ---------. Manuel (1977) The Urban Question: A Marksist Approach (tr.2. Nilgün & Funda Y RM BEŞOĞLU (2005) stanbul’da 2000-2004 Yılları Arasında Suçun Mekansal Dağılımı. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 29. Kolokyumu . 19. 1980’ler Türkiye’sinde Kadın Bakış Açısından Kadınlar (der. Kitap ( Ü. Amme daresi Dergisi. S. SBF Dergisi C. S.(1966b) Şehirsel Toplum Kalkınması. Mimarlık S.(1971) Toplum Kalkınması. Liberation 18: 9-13. ---------. C. Antipode 21-2: 83-9 ÇAVDAR.Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar stanbul: TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü & TMMOB Şehir Plancıları Odası) 309-16.Çağatay KESK NOK (Der. SAVE (1974) The City: Off Limits to Women.3: 327. S. S. Kooperatifçilik ve Birkaç Örnekolay. Kolokyumu . M. 1968 Yılı Öğrenci Hareketleri (Ankara: AÜ. C. AÜ. ECEV T. 4: 132-54. Mimarlık. ---------.4: 21-33. Nilgün Çolpan (2005) Yaşam Kalitesini Etkileyen Bir Faktör: Kentsel Vandalizm. Amme daresi Dergisi C. Planlama 2003/4 S.(1976) Kıyıların Toplum Yararına Kullanılmasına lişkin Sorunlara Genel Bakış. ERGUN. ENJEU. Ali Kılıçbay) (Ankara: mge)] GARBER. ERSOY.

31 S.: MIT Press) HAYFORD. C.) (1984) Cities in Transformation (London: Sage) içinde] GREED.1-4: 5-19.(1997) Postmodernliğin Durumu (çev. Anthony (1984) The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration (Oxford: Blackwell) GOTTDIENER.31. (1974) The Geography of Women: A Historical Introduction.2: 161-4. Cahit EMRE & Ayşegül MENG Kazandırılması (Ankara: Türkkent) (1999) Kentsel Toprak Rantının Kamuya KESK NOK.) (1997) Radical Geography: Alternative Viewpoints on Contemporary Social Issues (London: Methuen & CO) 339-52] LOYD. Henri (1973) La Production de l’Espace (Paris: Editions Anthropos) ---------. A.(1993) Kent ve Siyaset Üzerine Yazılar: 1975-1992 ( stanbul: IULA-EMME) ---------.1-4: 29-52. Konut Araştırmaları Merkezi) ---------. S. Mehmet Moralı) ( stanbul: Metis)] ---------.) LEFEBVRE. Sungur Savran) ( stanbul: Metis) HAYDEN.4: 2-9 ---------.(1977) Kıyıların Korunması ve Geliştirilmesine lişkin Düzenlemeler. stanbul.94-105. Siyaset ve deoloji. KELEŞ.(1977) Belediyecilik. .: Vintage) 39-49. Ulusal Kalkınmacığın flası. ---------. Aynur lyasoğlu & Necla Akgökçe) ( stanbul: Sel) 259-82. Yerli Bir Feminizme Doğru (der. Neighbourhoods and Cities (Cambridge. David (1973) Social Justice and the City (London: Edward Arnold) [(1996) Sosyal Adalet ve Şehir (çev. (1975) Women’s Place.(1993) Kooperatifçilik Hareketi ve Çevre Sorunları.20. Henri (1973) La Survie du Capitalisme (Paris: Editions Anthopos. Devrimci Belediyeler Dergisi. Mark (1984 – Türkçe çev. Bilim. Evde Üretim. ---------. B.(1981) Yerel Yönetimlerde Güncel Oluşumlar. BM Türk Derneği 1993 Yıllığı: Günümüz Çevre Sorunları (Ankara) 18-28. Çağatay Keskinok) Praksis S. Michael Peter (ed. Kent Politikaları ve Üçüncü Dünya. Robin Morgan) (N. Sisterhood is Powerfull .---------. TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü & TMMOB Şehir Plancıları Odası (2005) 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 29. Komut) (Ankara: TMMOB) 140-145. Landscape 20: 10-3.(1978) deolojiler.(1975) Kentleşme ve Kamu Yararı. Çağdaş Konut ve Kentsel Çevre Arayışları Ulusal Sempozyumu (Ankara: ODTÜ Mimarlık Fak. Dolores (1982) The Grand Domestic Revolution: a History of Feminist Designs for American Homes. KÜMBETOĞLU. Susan (1996) Spatial Divisions and Women’s Initiatives in British Local Government. Social Justice and the City (David Harvey) (London: Edward Arnold) KAYASÜ. Geoforum. 314) ---------. Kolokyumu . SBF Dergisi C. Devrimci Belediyeler Dergisi.Y.. Konut. s. Ekonomi ve Hukuk Kongresi (Ankara: Türkiye Barolar Birliği) ---------. Çağlar (1996) stanbul’u Nasıl Satmalı?.Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar ( stanbul) JOREEN (1970) The 51 Percent Minority Group: A Statistical Essay. No. [Orijinali: Smith. Vol. Çağatay (1997) State and the (Re)Production of Urban Space (Ankara: METU) KEYDER.(1976) Reflections on the Politics of Space. LEFEBVRE.(1971) Eski Ankara’da Bir Şehir Tipolojisi (Ankara: SBF Yay.Cevat GERAY. Belkıs (2001) Kentsel Alan ve Yerel Yönetimlerde Toplumsal Cinsiyet. 2001) Mekan Kuramı Üzerine Tartışma: Kentsel Praksise Doğru (çev. ---------. Clara (1994) Women and Planning (London & New York: Routledge) HAMFORD. S. GIDDENS.An Anthology of Writings from the Women’s Liberation Movement. HARVEY. Ruşen (1967) Kooperatifçilik lkeleri ve Sosyal Konut Politikası Açısından Türkiye’de Konut Kooperatifleri (Ankara: mar Ve skan Bakanlığı. Mass. Tütengil’e Saygı ( stanbul) 150-74. Serap (1996) Kadın. Diğerleri’nin Konut Sorunları (der. Men’s Place. KATZNELSON. Ira (1988) Preface.(1988) Türkiye’de Küçük Konut Üretimine Yönelmeliyiz. (ed.2 (Kent ve Kapitalizm) (Bahar 2001) 248-70. Mesken Genel Müdürlüğü Sosyal Araştırma Dairesi – 8) ---------.Emine M. Antipode 6: 1-19. Antipode 8/2: 30-7 [aynı makale Richard Peet (ed. Metis.

Kolokyumu . Walford) (Macmillan) 136-51.4) 57-60. Professional Geographer 34: 11-23. D. Linda (1989) Women. MOMSEN. M. Changing Space. Polity Press) ---------.(1989a) Restructuring the Relations of Work and Life: Women as Environmental Actors. Duru & A. Gillian (1993a) Feminism and Geography: The Limits of Geographical Knowledge (UK: Blackwell. the Domestic Economy and Home Life. Yüzyıl Kenti (der. MATRIX (1984) Making Space: Women and the Man-Made Environment (London: Pluto Press) MAZEY. LEE (1983) Her Space. Remaking Human Geography (ed. ---------. ---------. Kolokyumu . J. Musa Ceylan) ( stanbul: Bakış) 5-71. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 29. & D. ÖKSÜZ. Yüzyılın Sonunda Kadınlar ve Gelecek (19-21 Kasım 1997 tarihli sempozyum bildirileri) (der. Or Something Else. MACKENZIE. SANDERCOCK. Serpil (1998) Siyasal Alanda Cinsiyetçilik ve Kadınların Söylemsel Kuşatılmışlığı. Hudson) (London: Academic Press) 155-99. Alkan) (Ankara: mge) 249-84] MARKUSEN. ROSE. Semahat (2005) Karaburun Yarımadası Pratiğinden Planlama Pratiğimize Aktarabileceklerimiz. 20. B. Mackenzie) (London: Unwin Hyman) 40-61. ÖZGÜÇ. Carole (1996) Women in the City of Man: Recent Contributions to the Gender and Human Settlements Debate. 20. The Politics of Diversity: Feminism.Vol. Her Place: A Geography of Women (Washington DC: Association of American Geographers) MCDOWELL. Duncan & R. Journal of the American Planning Association 58 (1) 49-59.Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar stanbul: TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü & TMMOB Şehir Plancıları Odası) 378-90.(1993) Space.Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar stanbul: TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü & TMMOB Şehir Plancıları Odası) 170-80. S. Marxism and Canadian Society. (ed. Kobayashi & S. Gregory & R. Ann (1980) City Spatial Structure. Gender and Development 1 (Vol. MARTINDALE. Fatmagül Berktay) ( stanbul: Kaynak) 11-22. Richard Peet & Nigel Thrift) (London: Unwin Hyman) 109-26 [Türkçesi için: (2002) Kentte Kadınlar. Reduntant Spaces in Cities and Regions? Studies in Industrial Decline and Social Change (ed. Kadın ve Eşitlik (der.(1989b) Women in the City. M. Nazmiye (1998) Kadınların Coğrafyası ( stanbul: Çanta) POLAT. Two (ed. 1960) Önsöz. J. Hamilton) (London: Verso) ---------. . Lonie & Ann FORSYTH (1992) A Gender Agenda: New Directions for Planning Theory. SANCAR ÜŞÜR. A. Progress in Human Geography 17/4: 531-7. Gender and the Organisation of Space. Janet Henshall & Janet TOWNSEND (ed.Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar stanbul: TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü & TMMOB Şehir Plancıları Odası) 441-7. Progress in Human Geography 17 (2) 157-79. Kolokyumu . & çev. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 29. & S. orj. Juliet & Ann OAKLEY (1984) Giriş. Women’s Household Work and National Urban Policy. Feminism as Geographic Analysis. ROSE (1983) Industrial Change. Erkan (2005) Kentsel Planlamada Güncel Kuramsal Yaklaşımlar ve Stratejiler. RADOKI. Ahmet Melih (2005) Bölgesel Merkez Olarak Trabzon Kenti Gelişimi: Yeni Ulaşım Olanakları – Kent Makroformu lişkisi. Anderson.(1997) Capital Culture: Gender at Work in the City (London: Blackwell) MITCHELL. HANSON (1982) On not Excluding Half the Human in Geography. Şehir: Modern Kentin Oluşumu (Max Weber) (çev. Horizons in Human Geography (ed. Don (2000 – ng. Signs: Journal of Women in Culture and Society 5. ÖZDEM R. Juliet Mitchell ve Ann Oakley) (çev.) (1987) Geography of Gender in the Third World (London: Hutchinson) MONK. Suzanne (1986) Women’s Responses to Economic Structuring: Changing Gender. Place and Gender Relations. 3 (Supplement) 23-44. New Models in Geography .MACKENZIE. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 29. Suzanne & D. ---------. Barrett & R.(1993b) Progress in Geography and Gender. Oya Çitçi) (Ankara: TODA E) 531-42.

Yay. MONK & S. Yay. Kolokyumu . Gayna Walls) (London: Routledge)] WGSGIBG (Women and Geography Study Group of the Institute of British Geographers) (1984) Geography and Gender: An Introduction to Feminist Geography (London: Hutchinson) WHITE. J. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 29. Kolokyumu . The Urban Order: An Introduction to Cities. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 29. Yay. AÜ. (1999) Para ile Akraba: Kentsel Türkiye’de Kadın Emeği (çev. TAKMAZ N ŞANCIOĞLU.(1980a) Kent-Suçluluk ve Şiddet (Türkiye’de Kentleşme Yazıları – 1982 içinde) ??????(aşağıdaki ne?? ---------. . Can Kurultay) ( stanbul: Metis) WEKERLE. Fehmi (1956) Parselcilerin Son Gayreti.Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar stanbul: TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü & TMMOB Şehir Plancıları Odası) 517-26. s. 2002/1. R. 143.Emine M. ---------. Area 10: 302-6. skan ve Şehircilik Ens.(2002) Planlama Paradigmalarının Dönüşümü Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme”. SBF. W. G. Yıldız & Ayten ALKAN (2005) Yerel Politika ve Planlamayla Cinsler-arası Eşitlik Bakış Açısının Bütünleştirilmesi: “Yarın için Bugünden” Kampanyası Deneyimi.5 S. TOKMAN. Dünya Şehircilik Günü Kolokyumu ( stanbul) [Tekrar basım: Kent Planlaması Konuşmaları – 1991 içinde] ---------. Komut) (Ankara: TMMOB) 81-9. Tarık (2001) Kentsel Çelişki ve Siyaset (Ankara: Demokrasi Kitaplığı) ----------. ---------. TUPOB (Türkiye Planlama Okulları Birliği) (2005) 1. Türkiye Kent Planlamasının Yeniden Kurumsallaşmasını Düzenlerken Düşünmesi Gerekenler Üzerine. HANSON (1982) Women and Geography: A Review and Prospectus.(1971) Şehirleşme ve Arsa Sorunlarımız. L. Handlung und Raum (Stuttgart: Franz Steiner) [ ngilizce basım: (1993) Society. 10. Culture and Power (John Rennie Short) (UK.: Blackwell) 307-30. 2002/2-3. PETERSON & D. Heidi (2001) Siyaset ve Cinsiyet: stanbul Gecekondularında Kadınların Siyasal Katılımı (çev. SBF Yay.SHORT. SBF.(2002). Space and Power. (1978) How the Other Half Lives: The Geographical Study of Women. 452) ZELINSKY. S NEM LL OĞLU. Planlama. J. Action and Space (tr. Şehirciliğimizin Bazı Genel ve Özel Sorunları (Onuncu ve Onbirinci skan ve Şehircilik Haftası Konferansları) (Ankara: AÜ. TIVERS. Yay.Planlamada Yeni Politika ve Stratejiler: Riskler ve Fırsatlar stanbul: TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü & TMMOB Şehir Plancıları Odası) 467-78. skan ve Şehircilik Ens. 12) ---------.. Koordinasyon Toplantısı Yıldız Teknik Üniversitesi Buluşması (30 Haziran-1 Temmuz 2005) ( stanbul: TMMOB Şehir Plancıları Odası) WEDEL. John Rennie (1999) Gender. lhan (1974) Kapitalistleşme Süreci içinde Türkiye’nin Konut Üretimine bir Bakış (Türkiye’de Kentleşme Yazıları – 1982 içinde) ---------.) WERLEN. MORLEY (ed) (1980) New Space for Women (Boulder. ---------. Diğerlerinin Konut Sorunları (der. Benno (1988) Gesellschaft.60: 12. Forum C. Westview Press Col. Aksu Bora) ( stanbul: letişim) YAVUZ. Planlama. ŞENGÜL..8-30. Progress in Human Geography 6: 317-66. TEKEL .4-11.(1986) Türkiye’de Kent Planlamanın Kurumsallaşması ve Günümüzdeki Sorunları.318. Mustafa Oğuz (2005) Yerelleşme ve Yönetişim Bağlamında Diyarbakır. s.13) 27-50.(1980b) Kent-Suçluluk ve Şiddet [(1982) Türkiye’de Kentleşme Yazıları (Ankara: Turhan) içinde]???? ---------. 75 Yılında Değişen Kent ve Mimarlık ( stanbul: Türkiye ş Bankası) 1-24.(1998) Türkiye’de Cumhuriyet Döneminde Kentsel Gelişme ve Kent Planlaması.(1980) Kentsel Topraklar (Ankara: AÜ. Şule (1996) Kadınları Düşünen Konut Planlaması. Jenny B.(1962) Şehircilik (Ankara. Bir Yerel Örgütlenme Örneği ve Toplumsal Yaşama Yansımalar.