You are on page 1of 27

1.

NISKONAPONSKE MREŽE (VRSTE I KARAKTERISTIKE MREŽA I ELEMENATA MREŽE)

1.1. VRSTE NISKONAPONSKIH MREŽA

U ovom dijelu biće dati osnovni pojmovi , koji su neophodni za razumijevanje filozofije projektiranja električnih instalacija uz odgovarajuću primjenu mjera sigurnosti, na čemu se u propisima posebno insistira.Zbog toga će se u daljem tekstu dati osnovni pojmovi o: vrstama NN mreža, karakteristikama elemenata mreže, karakteristikama potrošača, i planiranju potrošnje.

Jedna od mogućih podjela niskonaponskih mreža je prema: - vrsti zaštite, i - konfiguraciji mreže. Prema načinu uzemljenja zvjezdišta TS 20(10)/0.4 kV (tj. da li je zvjezdište uzemljeno ili ne) kao i prema načinu uzemljenja metalnih kućišta potrošača (tj. da li su kućišta uzemljena ili izolirana) niskonaponske mreže se dijele na tri sistema: - TN sistem, - TT sistem, i - IT sistem. Radi preglednog prikazivanja pojedinih tipova niskonaponskih mreža prema vrstama sistema zaštite,usvojeno je njihovo označavanje sa dva osnovna i jednim ili dva dodatna velika slova. Znači, niskonaponske mreže se medjusobno razlikuju po načinu uzemljenja trafostanice TS 20(10)/0.4 kV odnosno zvjezdišta njenog energetskog transformatora kao i prema činjenici da li su dostupna metalna kućišta potrošača spojena na vlastiti uzemljivač ili ne.

1

Prvo slovo govori o tome da li je zvjezdište (neutralna tačka) uzemljeno ili ne, tj.: - T (terre-zemlja)- označava da je neutralna tačka transformatora direktno spojena na uzemljivač; - I (izole-izolovano)- označava da je neutralna tačka transformatora izolirana ili je spojena na uzemljivač preko velike impedanse.

Slika 1.1.Objašnjenje označavanja sistema NN mreža Drugo slovo govori o tome da li je metalno kućište potrošača spojeno na vlastiti uzemljivač ili nije, i to: - N- direktno električno spajanje vodljivih metalnih kućišta potrošača na uzemljenu tačku sistema mreže (npr. neutralna tačka trafostanice). Dodatno slovo, koje se nalazi uz ovo drugo slovo, označava raspored neutralnog i zaštitnog vodiča (S- znači da su neutralni N i zaštitni PE vodič medjusobno odvojeni u cijeloj mreži; C-znači da su neutralni i zaštitni vodič kombinirani u jednom PEN vodiču), - T- direktno električno spajanje dostupnih vodljivih dijelova (kućišta) potrošača na vlastiti uzemljivač, neovisno o sistemu uzemljenja mreže preko zvjezdišta transformatora. U gornjim slovnim oznakama N znači Neutre(Fr), PE znači Protection Earth (Engl) i PEN znači Protection Neutral (Engl).

2

. a provodna metalna kućišta potrošača uzemljena su preko vlastitih ili posebnih zajedničkih uzemljivača.2.Vrste NN mreža prema uzemljenju u trafostanici i metalnog kućišta potrošača a) TN sistem Karakteristike niskonaponskih mreža ovog sistema su: . dok su dostupni metalni dijelovi (kućišta) potrošača spojeni preko zaštitnog vodiča na izravno uzemljenu neutralnu tačku u TS.3.imaju jednu tačku sistema (neutralna tačka) energetskog transformatora u trafostanici koja je izravno spojena sa uzemljivačem malog prelaznog otpora.za ovaj sistem karakteristično je ili pojedinačno ili grupno uzemljenje potrošača. b) TT sistem Karakteristike niskonaponskih mreža ovog sistema su: . električki neovisnih o uzemljenju neutralne tačke sistema.neutralna tačka energetskog transformatora u trafostanici direktno je uzemljena sa uzemljivačem malog prelaznog otpora (uzemljivač TS-RB).TN sistem (principijelna shema) 3 .) date su sheme TN i TT sistema.1.1.2. Na slijedećim slikama (Slika 1.1. Slika 1. i Slika 1.

3. .prema prijašnjim tehničkim normativima ovaj sistem se zvao sistemom zaštitnog voda.metalna kućišta potrošača se spajaju sa uzemljenjem (RA).TT sistem (principijelna shema) c) IT sistem Karakteristike niskonsponskih mreža ovog sistema su. IT sistem (principijelna shema) 4 .Slika 1. Slika 1.4.zvjezdište energetskog transformatora (neutralna tačka) u trafostanici je izolovano od zemlje ili je spojeno na uzemljivač sa velikim prelaznim otporom. koji je poznat i pod nazivom zaštitno uzemljenje izoliranih sistema. . .

Vrste niskonaponskih mreža prema konfiguraciji (po načinu napajanja) Prenosna mreža . distribicija električne energije se vrši preko dvije transformacije i to 35/10 i 20(10)/0. Ove trafostanice predstavljaju granicu izmedju prenosne i elektrodistributivne mreže. koja ima funkciju prenosa električne energije od izvora do elektrodistribucije. Shema dijela distributivne mreže 5 . Slika 1. Primjer distributivne mreže je dat na Slici br.2.5.1.5.4 kV. Dakle .1. ima svoju zadnju tačku TS 110/35/10 kV. U ovoj TS je moguć i priključak preko tercijara transformatora na distributivnu 10-kilovoltnu mrežu.1.

Jednostrano napajane distributivne mreže su oni tipovi mreža kod kojih se napajanje svih vodova vrši samo iz jedne trafostanice x/10(20) kV.7. Varijante ovih tipova mreža date su na slijedećim slikama: Slika 1.Distributivne mreže mogu biti jednostrano i dvostrano napajane. Zrakasta mreža Slika 1. Prstenasta mreža 6 .6.

Slika 1.8.Varijante ovih tipova mreža date su na slijedećim slikama: Slika1.9. Shema linijske mreže 7 .Mreža sa potpornom tačkom Dvostrano napajane mreže su oni tipovi mreža kod kojih se vodovi napajaju iz dvije različite TS x/20(10)kV.

Shema prstenaste mreže 8 .11.Slika 1.Shema kombinirane prstenaste i linijske mreže Slika 1.10.

1. 1. − nadzemni vodovi.Energetski transformatori Kod proračuna parametara transformatora polazi se od osnovne jednačine za impedansu transformatora 2 u k (%) ⋅ U n ZT = . u r (%) = 9 . Sn Pk i Qk radna i reaktivna snaga transformatora u kratkom spoju. Shema linijske mreže sa mogućnošću napajanja iz dvije TS 1.2KARAKTERISTIKE ELEMENATA NISKONAPONSKE MREŽE Da bi se pristupilo kvalitetnom proračunu struja kratkih spojeva.12.Slika 1. i − uzemljenje trafostanice. 100 ⋅ S n 2 gdje su u k (%) = u r2 + u x napon kratkog spoja izražen u procentima nazivnog napona.2. izmedju ostalog i radi definiranja i provjere zaštite od napona dodira treba definirati karakteristike elemenata niskonaponske mreže kroz koje se može zatvoriti struja kratkog spoja (struja kvara) i to: − energetski transformatori. Pk ⋅ 100(%) radni napon kratkog spoja. Sn Q u x (%) = k ⋅ 100(%) induktivni napon kratkog spoja transformatora.

5 0. Un nazivni napon primarnog namotaja u (kV).63 1. Tabela 1.Tada vrijede relacije za aktivni i induktivni otpor transformatora. Ako je u k (%) f 5(%) onda je ux≈uk ⇒ RT =0 Prosječne vrijednosti date su u tabeli 1.0 1. Za radni napon kratkog spoja može se pisati i: 2 X T = Z T − RT2 = 100 ⋅ PCu S 100 (%) = ⋅ PCun ⋅ ( 2 ) 2 Sn Sn Sn gdje su S2 prividna snaga na sekundaru.8-1 ∞ 5-15 ∞ 1 5-15 ∞ n ∞ 0. ur = Tabela 1.3 0.40 1.25 1. 2 U 2 ur ⋅U n f RT = Pk ⋅ 2 = S n 100 ⋅ S n 4 4 2 u k2 ⋅ U n u 2 ⋅U n Un u ⋅U 2 2 − r = ⋅ u k − u r2 = x n 100 ⋅ S n (100 ⋅ S n ) 2 (100 ⋅ S n ) 2 100 ⋅ S n gdje su Sn prividna nazivna snaga transformatora u (MVA). Nulte reaktanse transformatora sa uzemljenim zvjezdištem date su u Tabeli 1. Nulte reaktanse dvonamotajnih transformatora Vrsta jezgre trostupna Sprega Yd Dy* Yz* Yz Yy** Uzemljena tačka N n N n N+n N n X0/XT gledano sa strane N 0. ne mogu voditi nulte struje pa je Z0 = ∞.1. 2.2.15 35 6-7 0.1-0.15 1 ∞ 5-15 2 2 0.1.03 110 10-12 1.Prosječne vrijednosti napona kratkog spoja Uf (kV) uk (%) Sm(MVA) ur (%) 5-20 4-6 0. PCun toplotni gubici pri nazivnom opterećenju odredjeni kod kratkog spoja.5 – – – R0/RT 10 .35 Vodovi koji su priključeni na namotaj ∆ ili na namotaj Y sa neuzemljenim zvjezdištem.8-1 ∞ 0.

3.8332 0.1 44 143 126 25 24.89 7 1.862 0.3 67 219 192 35 34.25   (1.15 ∞ – 1 * – najčešće korištene grupe spoja u niskonaponskoj mreži JP EPBiH. 1. Induktivitet trofaznog prepletenog voda po fazi je:  2⋅S  H  L = 2 ⋅ 10 − 4  ln + 0 .315 0. za transformatore snage do 400 (kVA).608 0. Nadzemni vodovi sa golim vodičima Direktne impedanse Aktivni otpor R (Ω/km i fazi) za užad.816 0. a23 –me usobne udaljenosti faznih vodiča.365 1. Yd Yz Yy Tipične vrijednosti napona kratkog spoja transformatora za transformaciju sa srednjeg na niski napon su 4(%).– ogrnuta ili 5-stupna ili 3-jednofazne Yy Yz Yd N n N ∞ 40-100 ∞ 1 ∞ ∞ 0. d    km  gdje je: S = 3 a12 ⋅ a13 ⋅ a 23 (mm ) – me usobna srednja geometrijska udaljenost faza.0 135 447 391 Srednji omski otpor pri 200C (Ω/km) Ω bronza Al Cu Ι ΙΙ ΙΙΙ 1.7 5. Nadzemni vodovi Razlikuju se nadzemni vodovi sa golim vodičima i nadzemni vodovi sa samonosivim kabelskim snopovima. Otpori užadi u funkciji presjeka Konstrukcija Masa užeta ( kg/km) Nazivni Računski Vanjski promjer promjer presjek presjek broj aluminij bakar čelik žica (mm2) (mm2) (mm) žica Al bronza (mm) 16 15.5 94 310 272 50 49.3. 3.314 1.525 0.532 2. 4(%) ili 6(%) za transformatore snage od 630 (kVA) i 6(%) za transformatore snage veće od 630 (kVA). a12.1-0.766 1.744 0.135 11 .d (mm) –prečnik vodiča.2. koja su bila u upotrebi kod nadzemnih vodova niskog napona i sekundarne distribucije.36 7 2.1808 0.0 9.5786 1.135 0.423 1.567 3. N – primarna strana.1 6. ** – neprikladno za kruto uzemljenje zbog zagrijavanja kola. Tabela 1.) .48 7 3. n – sekundarna strana.25 7 2.2.5 7.632 1.8018 1.157 0. dat je u Tabeli 1. a13.

4.6. 12 .35 (Ω/km. fazi) za naponski nivo iznad 35 (kV) i X = 0.5. ω ⋅ C  km  1 (1.) Induktivni i kapacitivni otpori su: X L = ω⋅ L (1.) gdje je: ds – prečnik snopa vodiča jedne faze (za dva vodiča u snopu – razmak izme u vodiča). fazi) za napone do 1(kV).) Za približni proračun uzima se da je X = 0. fazi) za naponski nivo do 35 (kV). a X = 0.Ekvivalentni prečnik za vodiče u snopu je: de = ds n n⋅d (mm ) .4 (Ω/km. Kapacitet trofaznog voda po fazi iznosi: C=  F   . ds (1. 2 ⋅ S  km  18 ⋅ 10 6 ln d XC = 1    .3 (Ω/km. n – broj vodiča u snopu.

28 4.122 Ohm/km Ohm/km 1.080 0.248 0.0754 0.094 0.072 0.080 0.00 7.086 0.851 0.080 0.104 0.082 0.81 1.0991 0.193 0.080 0.387 0.110 0.161 0.524 0.Nazivni presjek (mm2) Aktivni otpor provodnika Induktivni otpor provodnika Cu Al Cu Al Ohm/km Ohm/k m 12.107 0.082 0.083 0.108 0.5 2.079 13 .268 0.072 0.074 0.56 3.5 4 6 10 16 25 35 50 70 95 120 150 185 200 12.074 0.124 0.435 0.153 0.202 0.094 0.072 0.18 0.01 3.083 0.088 0.628 0.072 0.077 0.313 0.89 1.1 7.727 0.115 0.00 1.100 0.090 0.14 0.03 1.54 5.100 0.083 0.077 0.

Karakteristike Sveplast kablova (oj-okrugli jednožilni.62 2.36 0.45 3.sektorski višežilni) tip kabela opterećenje u zemlji mm2 2x1.082 0.5 oj oj oj oj oj oj oj u vazduhu R Rt Pg Xl A 30 41 53 66 88 115 27 36 46 58 77 100 130 155 185 275 A 21 29 38 48 66 90 18 25 34 44 60 80 105 130 160 245 Ohm/km 12.16 1.81 1.085 0.094 0.81 1.1 7.03 1.56 3.627 0.100 0.104 0.03 1.722 0.463 0.082 0.62 2.083 0.108 0.104 0.100 0.524 0.083 0.45 3.14 12.36 14.5 2x2.5 2x4 2x6 2x10 2x16 3x1.108 0.5 oj 3x4 3x6 oj oj 3x10 oj 3x16 oj 3x25/16 sv 3x35/16 sv 3x50/25 sv 3x95/50 sv 14 .47 8.47 8. sv.71 5.193 Ohm/km 14.1 7.232 kW/km 26 29 31 32 34 36 32 34 35 37 39 41 44 45 48 53 Ohm/km 0.088 0.088 0.14 0.16 1.28 4.863 0.71 5.28 4.387 0.56 3.094 0.079 3x2.

70 07 2.0 07. SKS se sastoji od izoliranih faznih vodiča i izoliranog neutralnog vodiča.6 (mm) 1.15 ⋅ RV  .8 (Ω/km) 1. 350.44 0.5 09. 15 .64 0.70 04.5 07 1.Nulte impedanse Nulta impedansa nadzemnog voda ovisi o geometrijskom rasporedu vodiča. 500.6 1. Nadzemni vodovi sa samonosivim kabelskim snopovima Danas se niskonaponske nadzemne mreže obično izvode sa samonosivim kabelskim snopom (SKS) sa izolacijom od umreženog polietilena.80 19 2.0 14.7.8 14. Osnovne karakteristike faznih i neutralnih vodiča date su u Tabeli1.20 0.2 10. 250.91 1.6 11. 700. 4.56 19 1.2 08.  km  (1.4 10.Osnovne karakteristike vodiča Naziv / presjek Prečnik El.5. uticaju zaštitnog užeta i specifičnog otpora tla.87 0.2 1.) gdje je: RV – aktivni otpor voda u (Ω/km). Nulti aktivni otpor je:   R0V = 0 .16 07 3.0 10.16 07 2. Tabela 1.47 (A) 081 108 131 154 198 – (kg/km) 075 116 166 202 178 280 (mm2) (n) (mm) (mm) Fazni vodič Fazni vodič Fazni vodič Fazni vodič Fazni vodič Neutralni vodič 160.9 06. Trajna Broj i Debljina otpor Težina bez sa struja prečnik izolacije pri žile izolacij izolacijo žice pri 300C 200C e m (mm) 07.8 1. 71.4 1. 4. SKS može biti sa nosivim neutralnim vodičem (oznaka X00/0–A) ili sa nenosivim neutralnim vodičem (oznaka X00–A).8 Konstruktivni podaci SKS dati su u Tabeli 1.6 1.

dozvoljenog pada napona.7 39.5 3 × 35 + 71. Za dužine voda veće od 100 (m) dozvoljava se povećanje 0. l -dužina voda u (m). Veličina pada napona u niskonaponskoj mreži regulirana je odgovarajućim Pravilnikom o tehničkim normativima za električne instalacije niskog napona .za rasvjetu 3(%). 16 .5+2 × 16 3 × 35 + 71.5 +16 3 × 70 + 71. Konstruktivni podaci SKS Kabelski snop (n × mm2) 2 × 16 4 × 16 3 × 25 + 71.5 +16 3 × 25 + 71.6 26.6 39.5+16 3 × 35 + 71. i 2.5 3 × 70 + 71. ali najviše do 0.7 39.6 30.uvjeta nulovanja i termičkog naprezanja.6 26.Tabela 1. . Dozvoljeni pad napona od tačke napajanja električnih instalacija i najudaljenije tačke ne smije biti veći od: 1.6 26. .5+2 × 16 3 × 70 + 71.5.5 3 × 25 + 71. P -nazivna snaga (W).pogonskog opterećenja. U U ⋅ cos ϕ u (%) = (1.005 (%) po metru dužine. a za ostale potrošače 8(%) pri napajanju direktno iz TS 20(10)/0. a) gdje su U-apsolutni pad napona (V). Navedena ograničenja vrijede za padove napona odnosno odstupanja napona od nazivnog napona.6 30.5 + 2 × 16 Korak použenja (mm) 300 300 700 700 700 750 750 750 950 950 950 Prečnik snopa (mm) 15.4 kV. a za ostale potrošače 5(%) pri napajanju iz niskonaponske mreže.7 Težina snopa (kg/km) 0152 0305 0631 0708 0784 0773 0849 0925 1132 1208 1284 Dužina pakiranja (m) 1000 1000 1000 1000 1000 1000 1000 1000 0500 0500 0500 Presjek vodiča SKS odabire se na osnovi slijedećih parametara: .5 (%).za rasvjetu 5(%). Ako se radi o jednofaznim vodovima pad napona se računa kao ∆U = 2⋅l ⋅ P ( R1 cos ϕ + X 1 sin ϕ ) . u –procentualni pad napona u (%).0 18.6 30.8. ili ako se računa procentualni pad napona : U ⋅ cos ϕ ∆U 200 ⋅ l ⋅ P ⋅ 100(%) = 2 ( R1 cos ϕ + X 1 sin ϕ ) .

b) Na izbor presjeka SKS voda i njegove dozvoljene dužine znatno utječu vrijednosti struja kratkih spojeva.12.13.5 ⋅ I n 0 . (1.8.11. R1-aktivni otpor ( /m).) Kada se dionica sastoji od provodnika sa dva različita presjeka. Kod niskonaponskih mreža uslov nulovanja odre en je strujom jednopolnog kratkog spoja koja ne treba da bude manja od 2.i X1-reaktivni otpor ( /m). In0 – nazivna struja prvog predhodnog osigurača u niskonaponskoj mreži.) Struja jednopolnog kratkog spoja iznosi: I K1 = 3 ⋅U L [3 ⋅ (R L + R )]2 + (5 X L )2 . (1. Ako se radi o trofaznim vodovima za pad napona vrijedi : ∆U = l⋅P ( R1 cos ϕ + X 1 sin ϕ ) . struja kvara je: IR = C ⋅ 3 ⋅U Z0 + Z D + Zi .95-1).) 17 .9.) gdje je: IK1 – struja jednopolnog kratkog spoja. U niskonaponskim mrežama je: Z D = Z i = R L + jX L .5-struke vrijednosti nazivne struje osigurača pripadajućeg kabelskog voda: I K 1 ≥ 2. osigurač u transformatorskoj stanici. (1. odnosno za procentualni pad napona je: U ⋅ cos ϕ u (%) = 100 ⋅ l ⋅ P ( R1 cos ϕ + X 1 sin ϕ ) U2 (1. struja jednopolnog kratkog spoja se računa kao: I K1 = 3 ⋅U L [3 ⋅ (RL1 + R L 2 + R1 + R2 )]2 + [5 ⋅ ( X L1 + X L 2 )]2 (1. Ako se pretpostavi da je predhodni osigurač. Z = R L 0 + jX L 0 = R L + 3R + j3 X L . (1.U -nazivni linijski napon (V). u niskonaponskoj mreži.) gdje je: C – faktor povećanja napona za vrijeme kratkog spoja (0.10.

244 0.415 0.310 0.489 0. Otpori instalacijskih vodova i kabela u /km Presjek S u mm2 4x1.080 0.770 5.406 0.081 0.800 9.541 0.207 Aluminijum Reaktansa x 0.100 0.082 0.242 0.398 0. 6.406 0.5 4x2.660 2. Otpori nadzemnih vodova u /km Presjek S u mm 2 Bakar Otpor r 1.080 Impedansa Z 14.462 0.652 0.170 3.330 0.258 0.246 1.902 0.192 Reaktansa x 0.107 0.796 0.700 2.480 0.) indeksi 1 i 2 odnose se na presjeke vodova 1 i 2.336 0.346 0.290 Impedansa Z 1.086 0.310 0. R–aktivni otpor neutralnog voda (na 70°C) od mjesta kratkog spoja do transformatora.6.327 0.155 0.924 0.083 0. RL–aktivni otpor (na 70°C) faznog vodiča od mjesta kratkog spoja do transformatora.421 16 25 35 50 70 95 120 Tabela 1.222 18 .770 5.100 0.451 0.804 0.320 0.094 0.340 0.094 0.378 0.360 0.800 0.029 0.260 6.985 0.089 0.080 Impedansa Z 14.737 0.086 0.080 0.382 0.115 0.463 1.107 0.083 0.360 0.110 0.290 Impedansa Z 2.125 Bakar Reaktansa x 0.195 0.082 0.082 0.086 0.700 2.489 1.465 0.174 0.257 0.551 0.5 4x4 4x6 4x10 4x16 4x25 4x35 4x50 4x70 4x95 4x120 4x150 4x185 Otpor r 14.316 0.330 0.082 0.110 0.320 0.729 0.348 Otpor r 2.170 3.305 Aluminijum Reaktansa x 0.492 1.555 1.148 Otpor r 14. XL0–reaktivni otpor nulte impedanse od mjesta kratkog spoja do transformatora. U jednačini (1.090 0.620 8. i 1.418 0.324 1. 7.624 0.800 9.260 6.326 1. Vrijednosti za RL i XL za SKS različitih presjeka date su u Tabelama 1.480 3.226 1.650 0.270 0.342 0.083 0.557 0.211 0.898 0.620 8.244 1.090 0.7. Tabela 1.482 0.565 0.U predhodnim formulama oznake imaju slijedeće značenje: RL0–aktivni otpor (na 70°C) nulte impedanse od mjesta kratkog spoja do transformatora.502 1.660 2. XL–reaktivni otpor direktne impedanse od mjesta kratkog spoja do transformatora.082 0.290 0.290 0.340 0.13.083 0.480 3.080 0.657 0.

13.) Tabela 1.) data je dužina ogranka u ovisnosti od dužine glavnog voda. s obzirom na uvjete nulovanja. mogu se odrediti pomoću izraza: I K1 = 3 ⋅U L [3 ⋅ (R L1 + RL 2 + R1 + R2 )] 2 + [5 ⋅ ( X L1 + X L 2 )] 2 . 3 ⋅ ( RL + R ) ⋅ l x (1.14. 3 ⋅ (R L + R ) (1.5 Nazivna struja topljivog umetka osigurača (A) 63 80 100 125 160 Maksimalne dužine SKS s obzirom na uslove nulovanja (m) 313 571 577 545 523 Maksimalne dužine ogranka izvedenog sa SKS kabelom.) I ovdje se vrijednosti XL mogu zanemariti u odnosu na RL i R pa se dobije: I K1 = 3 ⋅U L .18.) Na dijagramu (Slika 1. + R L 2 + R1 + R2 ) 3 ⋅ (R L1 (1. (1. štite osiguračem.5 3 × 35 + 71.15. koje se. pa će za štićenu dužinu lX biti: I K1 = 3 ⋅U L .Maksimalne dužine SKS.) U tabelama su obično date vrijednosti za RL i R po (km).16. dobije se: I K1 = 3 ⋅U L . 8.Maksimalne štićene dužine SKS Presjek SKS (mm2) 4 × 16 3 × 25 + 71.5 3 × 70 + 71.5 3 × 50 + 71.) a iz prethodnog izraza: lx = 3 ⋅U L . Kako je XL << RL . 3 ⋅ (R L + R ) ⋅ l K 1 (1. 19 .17. mogu se odrediti na osnovi izraza za struju jednopolnog kratkog spoja.

k – konstanta materijala (A s /mm2). t (1. 20 . štićen osiguračem In0 =160 (A) Glavni vod 3×70+71.13.58 . Poslije uvrštavanja numeričkih vrijednosti dobije se: I K = 61. S – presjek vodiča (mm2).5 (mm2) Dužina glavnog voda (m) ) m ( a d o v g o n v a g l a n i ` u D 600 400 200 0 100 200 300 400 500 Dužina ogranka kućnog priključka (m) Slika 1. Termička izdržljivost SKS kabela daje se karakteristikom “struja–vrijeme”. štićen osiguračem In0 =125 (A) Kućni priključak 4 × 16 (mm2) Kućni priključak 4 × 25 (mm2) Ogranak 3 × 35 + 71.800 Glavni vod 3×70+71.19. β – konstanta materijala (°C). koji ograničavaju najmanju dozvoljenu struju jednopolnog kratkog spoja. za fazne vodiče za nulti noseći vodič I K = 59.Dijagrami za odredivanje dužina priključnih vodova Pored uvjeta nulovanja.) θ2 + β θ1 + β gdje su: IK – efektivna vrijednost struje kratkog spoja (A). θ1 – početna temperatura (°C).5 (mm2). θ2 – konačna temperatura (°C). Maksimalna dozvoljena struja kratkog spoja odre uje se kao: ln = k ⋅S ⋅ IK = k ⋅ S ⋅ ln 1 t θ2 + β θ1 + β .5 (mm2). i termička izdržljivost SKS kabela diktira nova ograničenja.75 S t S t .

6100 1.4430 0.3910 0.1000 0.1000 0.1930 0.5240 0.1260 0.20 15.4100 3.0607 0.2680 0.0800 4.9. 60.20 1.0601 0.Otpori kabela u funkciji presjeka Nazivni presjek (mm2) 10.5 40.1500 1.5 8.01 2.70 17.0470 0.9100 0.0475 0. U vrijednostima za otpore vodiča uračunati su faktor k (povećanje otpora u ovisnosti o prečniku žice) i faktor zbog použenja u vodiču k2. 1.9 10.1000 7.60 14.4100 4.2530 0.1540 0.2060 0.9. Tabela 1 .6100 7.1530 0.5 2.200 12.Prema datim izrazima mogu se nacrtati karakteristike “struja–vrijeme” za SKS kabele.6410 0.70 12.0778 * Ovi su presjeci zastupljeni u mreži JP EPBiH.10 400 5.3200 0.1600 1.8300 3.1240 0.5600 7.1 6.8400 1. kao i karakteristika “struja–vrijeme” niskonaponskog visokoučinskog osigurača.50 2. 16*00 25*00 35*00 50*00 70*00 95*00 120*00 0 150*00 0 185*00 0 240*00 0 300000 0 400000 0 Najmanji broj žica u vodiču.200 18.2000 0. 1000.7340 0.5290 0.8680 0. Kabelski podzemni vodovi Direktne impedanse Za kabele za trajno polaganje osnovni podaci (pa i aktivni otpor vodiča pri 20°C) dati su u Tabeli 1.7270 1.60 20.1100 3.50 3. okrugli vodiči 07 07 07 07 07 07 07 07 07 19 19 19 37 37 37 61 61 61 Vanjski promjer vodiča (mm) 1.1250 0.70 25.0800 1.1950 0. 21 .0762 0.0991 0.3870 0.7000 4.20 22.1000 12.4 7.60 Najveći otpor vodiča pri 20°C ° Bakarni vodiči Aluminijsk i vodiči Metalom Gole žice višežični prevučene žice višežični (Ω/km) višežični (Ω/km) (Ω/km) 18.0754 0.1640 0.2700 0.

077 0.10.079 3-žilni 0.0 16.072 (Ω/km.0 3-žilni 0.072 0.082 0. vodljivi plašt kabela i zemlju znatno utiče na odnose R0/R1 i Xn/X1 .072 0.073 0.080 0.072 0.072 0.107 0. Reaktanse kabela u funkciji presjeka PVC 1 kV Presjek (mm2) 1.080 0. 11.11.076 0.080 0.072 0.082 0.Vrijednosti faktora kt u funkciji temperature °C kt 20 1.101 0.081 0.100 0.32 Reaktansa X (Ω/km.080 0. ako se nulta struja vraća isključivo kroz neutralni vodič: R0 = R1 + 3RN.104 0.10.0 70.081 0.072 4-žilni 0.).11.069 0.110 0.077 0.0 50.073 0.080 0. 10.074 0.0 185.069 0.115 0.096 0.103 0..12 22 .5 40 6.080 0.00 30 1.086 0.0 95.094 0.28 100 1.069 0.077 0.072 0. faza) kod 50 (Hz) Nulte impedanse Nulti otpori R0 i X0 (Ω/fazi) definirani su samo za četverožilne kabele 1(kV).5 2.14 60 1.069 0.24 90 1.073 0.069 0.094 0.068 XPE 1k V 4-žilni 0.108 0.091 0. ili kroz armaturu.0 35. X0 = 3X1 (R1 – iz Tabele 1.U Tabeli 1.085 0. date su vrijednosti povećanja faktora kt zbog porasta temperature vodiča.083 0.0 300.071 0. RN je otpor neutralnog vodiča.072 0.088 0. Tabela1.16 65 1.9.08 50 1.083 0.085 0.04 40 1.090 0.079 0.12 55 1. X1 – iz tabele 1. što se vidi iz Tabele 1.073 0.20 80 1.083 0.0 240.0 150.075 0. R1 i X1 su otpori (Ω/fazi) direktnog sistema. Put povratka nulte struje kroz neutralni vodič i zemlju. faza) data je u tabeli 1.074 0.0 25.100 0.108 0.18 70 1.0 120. Tabela 1.090 0.096 0.077 0.

28 12. Dozvoljeno opterećenje transformatora 20(10)/0. kada je maksimalno godišnje opterećenje distributivnih potrošača je: Sdoz=k Pn.4 kV.29 3.65 3.26 3.35 4. dok je koeficijent k=1.59 2.38 3.93 3.18 3.99 3.32 3. plašta i zemlje R0/R1 X0/X1 R0/R1 X0/X1 Al Cu Al Cu Al Cu Al – 17.68 4.80 4.35 2.63 6.Uticaj načina zatvaranja struje kvara na odnose R/X Kabel PP 1kV IPO 13 1kV Povratak nulte struje preko 4 vodiča i zemlje 4 vodiča.76 7. (1.87 12. Ind je definirana dozvoljena vrijednost strujnog opterećenja voda (koja se daje u tabelama) za referentne uvjete.3.19 4. gdje je Pn nazivna vrijednost snage transformatora . PROGNOZIRANJE POTREBNE ELEKTRIČNE ENERGIJE Za planiranje razvoja elektrodistributivne mreže odnosno povećanja konzuma potrošnje treba koristiti naprijed date karakteristike elemenata mreže kao i odgovarajuće funkcionalne ovisnosti koje su date u daljem tekstu.48 7.21.96 4.02 15.32 4.38 2.71 2.93 3.79 4.68 15.73 15.12 10.61 11.86 2.53 4.35 3.07 4.32 3.22.009(40-t).63 3.74 4.97 – 2.48 Presjek (mm2) 16 25 35 50 70 95 120 150 185 Cu 1.18 12.87 4.09 – – – – – – 12.97 3.95 3.34 3. u zimskom periodu.32 3.) (1.84 5.50 5.Tabela 1.) (1.36 10.3.) Koeficijent kv definiše promjene dozvoljenog strujnog opterećenja voda u funkciji brzine vjetra v(km/h) i daje se u posebnim tabelama.51 4. Dozvoljeno strujno opterećenje nadzemnog voda od alučela izračunava se kao : Idoz=kt kv Ind Koeficijent kt definiše dozvoljenu promjenu strujnog opterećenja voda u funkciji temperature vazduha i ona se (u temperaturnom opsegu od 0-400C) računa kao: kv=1+0.68 8.44 1.88 2.41 1.19 7.42 3.20.61 9.97 2.12.96 2.47 2.68 5.58 5.94 4.21 5. 23 .

Ako se radi sa ekstrapolacionom metodom potrošnja električne energije Wt ( u odredjenom periodu ) računa se na osnovi potrošnje električne energije u predhodnom periodu kao: Wt = a ⋅ t + b . Ekstrapolaciona metoda . potrošač. (1.) gdje je t.mogućnosti korištenja drugih vidova energije.n(god. ekološki prihvatljivija itd.ovisna ili korelaciona metoda. Iskustveno se može konstatovati da je ekstrapolaciona metoda za prognozu potrošnje električne energije prihvatljiva za konzum elektrodistributivnog preduzeća kao cjeline dok je ..natalitet itd. itd) treba uzeti u obzir faktore kao što su: .standard stanovništva ako se radi o širokoj potrošnji..) t =1 t =1 24 .Da bi se odredila potreba za električnom energijom i vršnom snagom za odredjeni konzum (područje. ukoliko je jeftinija. .2.23.trend promjene bruto nacionalnog dohotka. za naše razmatranje-prognoze potrošnje dijela elektrodistributivnog konzumaprihvatljivija korelaciona metoda. ..nezavisna ili ekstrapolaciona metoda.. Osnovne dvije metode koje se najčešće primjenjuju kod planiranja potrošnje električne energije su: .)). a koeficijenti a i b se računaju po slijedećim formulama: ∑ t ⋅ ∑W a= t =1 t =1 n 2 n n t − n∑ t ⋅ Wt t =1 n n ∑W ⋅ ∑ t t n n 2 − ∑ t ⋅ ∑ t ⋅ Wt t =1 n t =1 2 n n (∑ t ) − n ∑ t t =1 t =1 i 2 b= t =1 n∑ t − (∑ t ) 2 t =1 n (1. . . i .. Korelaciona metoda ne uzima kao dominantne podatke one iz prošlosti nego za prognozu promjene potrebe za električnom energijom uzima faktore koji ili direktno ili indirektno utječu na tu promjenu.24.dužina predhodnog perioda u godinama (t=1.3. za buduću potrebu energije koristi isključivo podatke o promjeni ili rastu potrošnje električne energije iz prošlosti.dostignuti nivo specifične potrošnje.

nt-broj godina posmatranog perioda.Vršna snaga.sektor domaćinstva..Obzirom na ove veličine .26.) gdje je: Wdom1t –potrošnja prosječnog domaćinstva na kraju perioda t. svi se potrošači mogu svrstati u tri osnovne grupe i to: . u posmatranom periodu. . Wgrd-granična vrijednost godišnje potrošnje prosječnog domaćinstva. 30. Granična vrijednost godišnje potrošnje Wgrd prosječnog domaćinstva ovisi od veličine stana. koje nisu električne. Wdom1(t-1).50(god)). cijene električne energije. i . a ne na energiju.Ako se računa sa tri člana u stanu od cca 60 m2 onda je primjenjiva slijedeća tabela: 25 . a koji nisu električne veličine.) Potrošnja prosječnog domaćinstva na kraju perioda posmatranja t odredjuje se prema slijedećoj formuli: Wdom1t = Wdom1( t −1) ⋅ e W grd nt ln T Wdom1 ( t −1) =W T − nt T nt dom1( t −1) ⋅W T grd (1. mogućnosti korištenja alternativnih oblika energije itd.. Ukupna potrošnja električne energije u sektoru domaćinstva Wdom u godini t može se izraziti kao proizvod potrošnje prosječnog domaćinstva Wdom1 u godini t i broja domaćinstava d na području koje se posmatra: Wdom=Wdom1 ·d (1. .sektor ostale potrošnje. opremljenosti sa električnim aparatima. broja članova domaćinstva.27.potrošnja prosječnog domaćinstva na kraju perioda (t-1). (1.) gdje se koeficijenti a i b računaju po predhodnim formulama primjenjeno na snagu.25. Korelaciona metoda se zasniva na medjusobnoj funkcionalnoj ovisnosti izmedju potrošnje električne energije i odgovarajućih faktora. može se odrediti iz podataka predhodnog perioda kao i energija: Pmt = a ⋅ t + b . i T-predpostavljena dužina perioda za koji bi potrošnja prosječnog domaćinstva uz konstantnu stopu rasta dostigla granične vrijednosti (20.sektor industrija.

) 26 . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 naziv električnog uredjaja štednjak bojler u kupatilu bojler u kuhinji mašina za posudje mašina za veš rasvjeta frižider zamrzivač pegla usisivač prašine TV i radio grijanje klima uredjaji ostali aparati instalirana snaga(kW) 6.25 4-6 0.5-4.3-3.29.18-1.Tabela 1.0 0.0 2.14 1.br.28. Godišnji faktor opterećenja izračunava se iz ostvarene godišnje potrošnje električne energije i vršne snage u predhodnom periodu: m= Wu (t −1) 8760 Pm ( t −1) (1. 8760 ⋅ m (1.0 0. i -m godišnji faktor opterećenja.13.0 1.) gdje je : -Wuk ukupna prognozirana potrošnja električne energije u godini t.5 godišnja potrošnja Wgrd(kWh/dom) 1300 2000 300 500 500 400 400 700 120 30 200 6000 800 200 UKUPNO 22-31 13450 Što se tiče prognoziranja potrebne vršne snage po korelacionoj metodi ona se temelji na prognozi potrošnje električne energije .Potrošnja električne energije po potrošačima u domaćinstvima red.14 0.0 1.0 2.6-1.5-2.0 0.5-2.5 0.4-9.3 0. Uz predpostavku da je u predhodnom i periodu kada se prognozira godišnji dijagram trajanja opterećenja konstantan vršna snaga u godini t može se odrediti na osnovi sljedećeg izraza: Pmt = Wuk .

27 .