ΠΟΡΣΡΔΣΑ ΠΟΙΗΣΩΝ

Γ. ΢ΔΦΔΡΗ΢

117

118

Γιώπγορ Σεθέπηρ

«Όλοι βλέποςν οπάμαηα
κανείρ υζηόζο δεν ηα ομολογεί .
πηγαίνοςν και θαππούν πυρ είναι μόνοι.»

119

120

ΓΙΩΡΓΟ΢ ΢ΔΦΔΡΗ΢

« Δε ζέισ ηίπνηε άιιν παξά λα κηιήζσ απιά ,
λα κνπ δνζεί εηνύηε ε ράξε.
Γηαηί θαη ην ηξαγνύδη ην θνξηώζακε κε ηόζεο κνπζηθέο
πνπ ζηγά ζηγά βνπιηάδεη »

Γηψξγνο ΢εθέξεο ! Ο εηζεγεηήο κηαο λέαο έθθξαζεο, κηαο λέαο πνίεζεο ζηελ Διιάδα.
Ο πνηεηήο πνπ πίζηεπε πσο « ε πνίεζε έρεη ηηο ξίδεο ηεο ζηελ αλζξψπηλε αλάζα θαη ηη
ζα γηλφκαζηαλ αλ ε πλνή καο ιηγφζηεπε » , ν πνηεηήο πνπ δήισζε φηη « απφ ηελ αξρή δχν
πξάγκαηα θπξηαξρνχζαλ ζηε ζπλείδεζή ηνπ: πσο ήζειε λα πεη κεξηθά πξάγκαηα κε απιφ
ηξφπν θαη πσο ε πνίεζή ηνπ δε ζα ήηαλ αγαπεηή »
ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ο Γ. ΢εθέξεο ( θηινινγηθφ φλνκα ηνπ Γ. ΢εθεξηάδε ) γελλήζεθε ζηηο 29 Φεβξνπαξίνπ
1900 ζηε ΢κχξλε .
Σν 1914 γξάθεη ηνπο πξψηνπο ζηίρνπο. Σν Καινθαίξη κε ην μέζπαζκα ηνπ Παγθνζκίνπ
Πνιέκνπ ε νηθνγέλεηα ηνπ έξρεηαη ζηελ Διιάδα. Σν 1917 απνθνηηά απφ ην Πξφηππν
Κιαζζηθφ Γπκλάζην Αζελψλ. ΢ηηο 14 Ηνπιίνπ ε Γέζπσ ( ε κεηέξα ηνπ )καδί κε ηνπο δπν
γηνπο θαη ηε θφξε ηεο Ησάλλα (κεηέπεηηα ζχδπγν Κ. Σζάηζνπ) κεηαβαίλεη ζην Παξίζη φπνπ ν
παηέξαο ηνπ ΢ηέιηνο εξγάδεηαη εθεί σο δηθεγφξνο ( Ο παηέξαο ηνπ απφ ην 1919 γίλεηαη
θαζεγεηήο ζην παλεπηζηήκην Αζελψλ ) . Ο Γ. ΢εθέξεο ζα κείλεη κέρξη ην 1924,
ζπνπδάδνληαο λνκηθά θαη ινγνηερλία. Σν θαινθαίξη ηνπ 1924 πηπρηνχρνο πιένλ ηεο Ννκηθήο
κεηαβαίλεη ζην Λνλδίλν γηα ηειεηνπνίεζε ησλ αγγιηθψλ ηνπ ελ φςεη ησλ εμεηάζεσλ ζην
Τπνπξγείν ησλ Δμσηεξηθψλ.
« Σα γφληκα ρξφληα ινηπφλ απφ 18- 25 , ηα δεη ζην εμσηεξηθφ, ζε άκεζε επαθή κε ηα
πλεπκαηηθά θαη πνηεηηθά ξεχκαηα πνπ αιιάδνπλ ηελ πθή ηεο ινγνηερλίαο ζηα ρξφληα ακέζσο
κεηά ηνλ Α΄ Παγθφζκην πφιεκν . Δθεί ηνλ θηάλεη θαη ν αληίθηππνο ηεο Μηθξαζηαηηθήο
θαηαζηξνθήο , κηα κλήκε πνπ ζα κείλεη έκκνλα ξηδσκέλε κέζα ηνπ »
Ακέζσο κεηά ην ηέινο ησλ ζπνπδψλ ηνπ ν ΢εθέξεο κπαίλεη ζηε δηπισκαηηθή ππεξεζία
φπνπ θαη ζα ζηαδηνδξνκήζεη ζηελ Αζήλα πξψηα, ζην Λνλδίλν χζηεξα . Πξφμελνο ζηελ
Κνξπηζά ηεο Αιβαλίαο (1936-38 ), είλαη χζηεξα ζχκβνπινο ηχπνπ ζην Τπνπξγείν
Δμσηεξηθψλ θαη ην 1941 ( ρξνληά πνπ παληξεχεηαη κε ηε Μαξία Εάλλνπ ) αθνινπζεί ηελ
εμφξηζηε ειιεληθή θπβέξλεζε ζηελ Αίγππην , ζηε Ν. Αθξηθή ,ηελ Ηηαιία θαη κε ηελ
απειεπζέξσζε ζηελ Αζήλα φπνπ κέλεη σο ην 1948. Γηνξίδεηαη θαηφπηλ ζχκβνπινο ζηηο
πξεζβείεο ηεο Άγθπξαο θαη ηνπ Λνλδίλνπ θαη πξέζβεο ζην Λίβαλν θαη ηε ΢πξία, ηελ
Ηνξδαλία θαη ην Ηξάθ θαη ηειηθά πξέζβεο ζην Λνλδίλν (1957- 1962 ) . Σφηε απνρσξεί απφ ηε
δηπισκαηηθή ππεξεζία θαη απνζχξεηαη ζηελ Αζήλα .
121

Όιε ηνπ ηε δσή ζρεδφλ ηαμίδεπε., Απηφ, βέβαηα, ππήξμε πεγή έκπλεπζεο αξθεηψλ έξγσλ
ηνπ.
Σνλ Μάτν ηνπ 1931 εθδίδεηαη ε "΢ηξνθή" κε ην ςεπδψλπκν Γ. ΢εθέξεο . Ζ « ΢ηξνθή »
έθεξλε ακέζσο έλα θιίκα νιφηεια δηαθνξεηηθφ απφ ην θιίκα ηεο παξαθκήο θαη ηεο δηάιπζεο
πνπ ραξαθηήξηδε ηε γεληά ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1920-30. Σν 1932 (Μάηνο) δεκνζηεχεηαη ην
«Μηα λχρηα ζηελ αθξνγηαιηά», ηνλ Οθηψβξην δεκνζηεχεηαη ε ΢ηέξλα .Σνλ Ηαλνπάξην ηνπ
1935 αξρίδεη ε ζπλεξγαζία ζηα Νέα Γξάκκαηα. ΢εκαληηθφο ζηαζκφο απνηειεί ην
«Μπζηζηφξεκα» ( 1935 ) κε ην νπνίν απνηππψλεηαη ε απφ εδψ θαη κπξφο θπζηνγλσκία θαη
πξνζσπηθφ χθνο ηνπ πνηεηή (εγθαηάιεηςε ηνπ κέηξνπ θαη ηεο νκνηνθαηαιεμίαο , ειεχζεξνο
ζηίρνο). Δπηζεκαίλεηαη φηη ζηηο 13 Φεβξνπαξίνπ 1937 δεκνζηεχεηαη ζηα Νέα Γξάκκαηα
επηζηνιή ηνπ πεξί ηεο δεκνηηθήο γιψζζαο.
Σν 1940 θπθινθνξεί ην « Ζκεξνιφγην Καηαζηξψκαηνο ». Ο β΄ παγθφζκηνο πφιεκνο
έρεη αξρίζεη , ε Διιάδα είλαη αθφκα απ΄ έμσ θαη ε ζπιινγή είλαη γεκάηε αγσλία , ρσξίο φκσο
παληθφ . ΢ηε ζπλέρεηα αθνινπζνχλ ην « Σεηξάδην Γπκλαζκάησλ », ην « Ζκεξνιφγην
Καηαζηξψκαηνο Β΄» 1941,( κε πνηήκαηα γξακκέλα ζηνπο ηφπνπο ηεο εμνξίαο , πνπ δίλνπλ,
ηηο αγσλίεο θαη ηηο πηψζεηο απφ ηελ πιεπξά ηνπ μεληηεκέλνπ ), ε « Κίριε» ( πνίεκα θιεηδί
ζηελ πνίεζε ηνπ ΢εθέξε φπνπ αθήλεη ηε ζθέςε ηνπ λα πιαλεζεί ζηα απφξξεηα ηεο δσήο θαη
ηνπ ζαλάηνπ ) , ην « Κχπξνλ νπ κ΄εζέζπηζελ » ( 1955 ). Σν 1966 παξνπζηάδεη ηα « Σξία
θξπθά πνηήκαηα » πνπ ζπλερίδνπλ ηελ εζσηεξηθή γξακκή ηεο « Κίριεο » , κε θσλή πην
απζηεξή θαη εξκεηηθή .
Αλ θαη ε παηδεία ηνπ ήηαλ πεξηζζφηεξν επξσπατθή παξά ειιεληθή, φρη κφλν δελ
απαξλήζεθε ηελ ειιεληθή ινγνηερλία, αιιά ηελ θαιιηέξγεζε ζε βάζνο κε ζθνπφ λα ηελ
αλαλεψζεη. ΢ηελ πνίεζή ηνπ επεξεάζηεθε απφ ηνλ Έιηνη, ηνλ Κισληέι, ην Βαιεξί θη απφ ηνλ
Πάνπλη. Απηφ φκσο πνπ άθεζε αλεμίηειε ηε ζθξαγίδα ηνπ ζην κεγάιν καο πνηεηή είλαη ε
εζληθή θαηαζηξνθή ηνπ 1922 θη ν μεξηδσκφο ηνπ κηθξαζηαηηθνχ ειιεληζκνχ.
Σν 1963 ε θήκε ηνπ ΢εθέξε μεθεχγεη απφ ηα φξηα ηεο παηξίδαο καο θη απιψλεηαη ζε φινλ
ηνλ θφζκν κε ηε βξάβεπζή ηνπ κε ην Βξαβείν Νφκπει Λνγνηερλίαο. Δίλαη ν πξψηνο Έιιελαο
πνπ ηηκήζεθε κε ην κεγαιχηεξν πλεπκαηηθφ βξαβείν ηνπ θφζκνπ.
Όηαλ ην 1967 ε
δηθηαηνξία ζηελ Διιάδα θαηέιπζε ην ζχληαγκα θη αλέζηεηιε ηηο αηνκηθέο ειεπζεξίεο, ν
΢εθέξεο εθδειψζεθε έληνλα ελαληίνλ ηεο, ηφζν γξαπηά, φζν θαη κε δειψζεηο ηνπ.
Γπζηπρψο φκσο, ηέζζεξα ρξφληα αξγφηεξα ην 1971, έθιεηζε γηα πάληα ηα κάηηα ηνπ,
αθήλνληαο έλα δπζαλαπιήξσην θελφ ζηε λενειιεληθή ινγνηερλία. Μεηά ην ζάλαηφ ηνπ
εθδφζεθε ην πξνζσπηθφ ηνπ εκεξνιφγην κε ηίηιν «Μέξεο…» θαζψο θαη ην «Πνιηηηθφ» ηνπ
εκεξνιφγην.
Ζ θεδεία ηνπ ( 22 ΢επηεκβξίνπ 1971 ) ηνπ κεηαηξάπεθε ζηελ πξψηε καδηθή εθδήισζε
θαηά ηεο δηθηαηνξίαο .
Ωζηφζν ν ίδηνο ν πνηεηήο έκνηαδε λα έρεη θαηαηξνπψζεη ην θάζκα ηνπ ζαλάηνπ
γξάθνληαο:
« Αο είλαη έπξεπε λα θηάζσ ζην θαηώθιη ηεο απηνθαηαζηξνθήο , γηα λα θαηαιάβσ
ηνπιάρηζηνλ πσο ην ζπνπδαίν δελ είλαη λα αιιάμνπκε ηε δσή καο , νλεηξνπνιώληαο κηαλ άιιε
πην ελδηαθέξνπζα , αιιά λα θάλνπκε λα ιαιήζεη ηνύηε ε δσή , όπσο καο δόζεθε , ηελ
θαζεκεξηλή , ηελ ηαπεηλή ,ηελ αλζξώπηλε , όπνπ ην θάζε ηη πνπ ζα κπνξνύζε λα γπξέςνπκε
πξέπεη λα ππάξρεη .»
122

Η ΔΠΟΥΗ ΣΟΤ – Η ΓΔΝΙΑ ΣΟΤ ΣΡΙΑΝΣΑ
Ζ γεληά ηνπ Σξηάληα δεκηνχξγεζε κέζα ζε έλα πλεπκαηηθφ θιίκα πνπ ην ραξαθηεξίδεη
απφ ηε κηα ε αλαλέσζε ηεο πνίεζεο θαη απφ ηελ άιιε νη αλαδεηήζεηο ζην ρψξν ηεο
πεδνγξαθίαο . Σα ξεχκαηα ηνπ ππεξξεαιηζκνχ θαη ηνπ κνληεξληζκνχ επεξεάδνπλ ηνπο
ινγνηέρλεο ηεο πεξηφδνπ , ελψ θάπνηνη πεδνγξάθνη εμαθνινπζνχλ λα ρξεζηκνπνηνχλ ην
ξεαιηζκφ . Οη πνηεηέο πηνζεηνχλ ηνλ ειεχζεξν ζηίρν θαη νη πεδνγξάθνη εγθαηαιείπνπλ ην
δηήγεκα θαη θαιιηεξγνχλ ην κπζηζηφξεκα . Μεγάινη πνηεηέο ηεο πεξηφδνπ αλαδείρζεθαλ ν
Γηψξγνο ΢εθέξεο , ν Οδπζζέαο Διχηεο , ν Γηάλλεο Ρίηζνο θ. ά. , ελψ ζπνπδαίνη πεδνγξάθνη ν
Μπξηβήιεο , ν Θενηνθάο ν Πνιίηεο , ν Καξαγάηζεο , ν Σεξδάθεο .
Οη ινγνηέρλεο ηεο γεληάο ηνπ Σξηάληα δειψλνπλ επζχο εμαξρήο θαη κε θάζε ηξφπν κέζα
απφ ηα θείκελά ηνπο ηελ έληνλε δηαθνξνπνίεζή ηνπο απφ ηνπο ινγνηέρλεο πνπ πξνεγήζεθαλ
θαζψο θαη ηελ πεπνίζεζε πσο θέξλνπλ θάηη θαηλνχξην ζην ρψξν ηεο ινγνηερλίαο. Μάιηζηα ε
ιέμε λέν παξνπζηάδεηαη πνιχ ζπρλά ζηνπο ηίηινπο άξζξσλ θαη ησλ ινγνηερληθψλ
πεξηνδηθψλ, δίλνληαο ην ζηίγκα απηήο ηεο γεληάο , ελψ γχξσ απφ ηνπο πνηεηέο θαη ηνπο
πεδνγξάθνπο ππάξρνπλ θαη αξθεηνί θξηηηθνί ηεο ινγνηερλίαο πνπ ππνζηεξίδνπλ θαη
πξνβάιινπλ ηνλ αλαλεσηηθφ ραξαθηήξα ,πνπ έρνπλ ηα θείκελα ησλ ζπγθεθξηκέλσλ
δεκηνπξγψλ .
Ι΢ΣΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙ΢ΙΟ
Ζ πνιηηηθή θαη θνηλσληθή θαηάζηαζε ζηελ Διιάδα κεηαμχ ησλ δχν παγθνζκίσλ
πνιέκσλ, δειαδή ηελ πεξίνδν ηνπ κεζνπνιέκνπ, ήηαλ εμαηξεηηθά ξεπζηή . Σε Μηθξαζηαηηθή
θαηαζηξνθή έρεη αθνινπζήζεη κεγάιε πνιηηηθή αζηάζεηα πνπ θαηέιεμε ην 1936 ζηελ
επηβνιή ηνπ δηθηαηνξηθνχ θαζεζηψηνο ηνπ Ησάλλε Μεηαμά , ελψ θαη ζηελ Δπξψπε είραλ
επηθξαηήζεη θαζηζηηθά θαζεζηψηα. Ζ ινγνθξηζία πνπ επηβιήζεθε απφ ην θαζεζηψο ζηηο λέεο
εθδφζεηο θαη ζηνλ ηχπν επεξέαζε , φπσο ήηαλ θπζηθφ , ηνπο ινγνηέρλεο θαη αλέθνςε σο έλα
βαζκφ ηελ ειεχζεξε έθθξαζή ηνπο .
ΣΑ ΝΔΑ ΡΔΤΜΑΣΑ
Ο κοληερληζκός εκθαλίζηεθε ηηο πξψηεο δεθαεηίεο ηνπ 20νπ αη. ακθηζβεηψληαο ηηο
παξαδνζηαθέο αηζζεηηθέο αμίεο θαη επεξεάδνληαο φιεο ηηο κνξθέο ηεο ηέρλεο κε
εθπξνζψπνπο ζηελ πνίεζε ηνλ Α. Ρεκπψ , ηνλ Θ. ΢. Διηνη ,ηνλ Δ. Πάνπλη, ην Γέεηο θαη
ζηελ πεδνγξαθία ηε Β. Γνπιθ , ηνλ Σ. Σδφηο.
Σα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ κνληεξληζκνχ είλαη θπξίσο :
ε θαηάξγεζε ηεο παξαδνζηαθήο κνξθήο , ηεο νκνηνθαηαιεμίαο ,θαη ηνπ κέηξνπ, νη
πξσηφηππνη ζπλδπαζκνί ιέμεσλ , ε ππαηληθηηθή ρξήζε ηεο γιψζζαο .
Παξάιιεια δεηήκαηα ,φπσο ε ειιεληθφηεηα, ε πηνζέηεζε ησλ κεγάισλ θηλεκάησλ ζηελ
ηέρλε , θπξίσο ηνπ κνληεξληζκνχ θαη ηνπ ππεξξεαιηζκνχ , ε ζρέζε ηεο λενειιεληθήο
ινγνηερλίαο κε ηελ επξσπατθή , απνηέιεζαλ αληηθείκελα ζπδεηήζεσλ θαη ζπρλά ζθνδξψλ
αληηπαξαζέζεσλ αλάκεζα ζηνπο ινγνηέρλεο .

123

Ο σπερρεαιηζκός ππήξμε κεγάιν πξσηνπνξηαθφ θίλεκα πνπ δελ πεξηνξίζηεθε ζηε
ινγνηερλία αιιά αλαπηχρζεθε ζε φιεο ηηο ηέρλεο . Δκθαλίζηεθε ην 1924 ζηε Γαιιία κε
αξρεγφ ηνλ Αληξέ Μπξεηφλ θαη εθπξνζψπνπο ηνπο πνηεηέο Πσι Διπάξ, Λ . Αξαγθφλ θ. ά.,
ηνπο δσγξάθνπο Μ. Δξλζη , ΢. Νηαιί θ. ά.
Οη ππεξξεαιηζηέο επεξεάδνληαη απφ ηελ ςπραλάιπζε θαη ρξεζηκνπνηνχλ ηα δηδάγκαηα
ηνπ ζπκβνιηζκνχ. Πηζηεχνπλ πσο ν άλζξσπνο πξέπεη λα μεθεχγεη απφ ηελ θαζεκεξηλή
πξαγκαηηθφηεηα ρξεζηκνπνηψληαο ηε θαληαζία , ηελ ηχρε ην φλεηξν θαη ην αζπλείδεην . ΢ηε
ινγνηερλία νη ππεξξεαιηζηέο θαιιηέξγεζαλ θπξίσο ηελ πνίεζε κε απφιπηε ειεπζεξία ζην
ιεμηιφγην θαη ζηε ζηηρνπξγηθή .
΢ηελ Διιάδα ν ππεξξεαιηζκφο πηνζεηήζεθε απφ ζεκαληηθνχο πνηεηέο φπσο ν
Δκπεηξίθνο ,ν Δγγνλφπνπινο ,ν Γθάηζνο αιιά θαη ν Διχηεο ζηηο πξψηεο εηδηθά ζπιινγέο .
Οξζφδνμνη σζηφζν ππεξξεαιηζηέο ήηαλ κφλν ν Δκπεηξίθνο θαη ν Δγγνλφπνπινο .

124

ΥΑΡΑΚΣΗΡΙ΢ΣΙΚΑ ΣΟΤ ΔΡΓΟΤ ΣΟΤ
« Ο ΢εθέξεο δελ είλαη εχθνινο πνηεηήο αιιά δελ είλαη ζθνηεηλφο. Ζ γιψζζα πνπ κηιά
είλαη δχζθνιε, ζηε γιψζζα φκσο απηή ε θσλή ηνπ είλαη θαζαξή θαη απεξίθξαζηε. Γίλεη ζηνλ
αλαγλψζηε ζπρλά ηελ εληχπσζε πσο πέηπρε ηελ θαίξηα έθθξαζε, πνπ δελ κπνξεί λα εηπσζεί
αιιηψο. Απηφ είλαη ην πην αμηαγάπεην ζηελ πνίεζή ηνπ, ε απιφηεηα πνπ θηάλεη ζηε
ζεξκφηεηα κηαο εμνκνιφγεζεο. Ζ πνίεζε ηνπ ΢εθέξε δελ είλαη βέβαηα ραξνχκελε. Δίλαη
απαηζηφδνμε θαη κειαγρνιηθή. Έρεη ηε ζιίςε ηνπ αλζξψπνπ πνπ ζπιινγίδεηαη πνιχ πάλσ ζηα
αλζξψπηλα, θη αθφκα ηνπ Έιιελα κε ην θαηαθάζη ηεο πίθξαο απφ ηε ζθιαβηά θαη ηηο εζληθέο
πεξηπέηεηεο. Ωζηφζν ε δηάζεζε απηή δελ νδεγεί ζηελ άξλεζε ή ζηελ θαηαζηξνθή. Απφ ηελ
άιιε πιεπξά ηνπ ζθνηαδηνχ είλαη ην θσο, καχξν θαη αγγειηθφ, "απφ ην κέξνο ηνπ ήιηνπ" ζην
θάζηξν ηεο Αζίλεο ζα αλεβεί ζην ηέινο "αζπηδνθφξνο ν ήιηνο πνιεκψληαο". Κάησ απφ ηελ
άξλεζε ππάξρεη κηα πίζηε πνπ πξνζηαηεχεη απφ ηελ απειπηζία, θαη κηα ζηηβαξή αίζζεζε ησλ
πξαγκάησλ πνπ πξνθπιάζζεη απφ ηε δηάιπζε θαη ην κεδεληζκφ. »
α) Δίλαη κηα πνίεζε απαηζηφδνμε, βαξχζπκε, κειαγρνιηθή, φπνπ φκσο δελ
απνπζηάδνπλ θάπνηεο αζηξαπέο αηζηνδνμίαο .
β) Βαζηθά ζέκαηα:
1) Ζ ειιεληθή παξάδνζε (αξραία θαη λεφηεξε, φρη φκσο θαη βπδαληηλή ή
ρξηζηηαληθή) θαη ε ζπλάληεζή ηεο κε ην ζχγρξνλν επξσπατθφ πνιηηηζκφ.
2) Ο θαεκφο γηα ηε κνίξα ηνπ ειιεληζκνχ: κηα κνίξα πνπ ηελ θαζνξίδνπλ νη
κεγάινη αιιά βνεζάλε θη νη δηθέο καο ακαξηίεο = κφληκα αδηθεκέλνο.
3) Ζ λνζηαιγία ηνπ κεηαλάζηε, νη ρακέλεο παηξίδεο.
4) Ο έξσηαο
γ) Ζ γιψζζα ηνπ ΢εθέξε είλαη ε δεκνηηθή πέξα σο πέξα . Μφληκε επηζπκία ηνπ ήηαλ
λα πεη κεξηθά πξάγκαηα κε ηξφπν απιφ . Δπίκνλα αζθείηαη ζηε ιηηφηεηα θαη
ειιεηπηηθφηεηα ηνπ χθνπο ( ήδε απφ ηε « ΢ηέξλα »πηνζεηεί κηα θαηλνχξγηα έθθξαζε :
ιηηή , δσξηθή, θαη κε έλαλ πινχην απφ λενθνκκέλεο θαη άηξηθηεο εηθφλεο θαη
ηνικεξνχο εθθξαζηηθνχο ηξφπνπο ).
Ο ιφγνο ηνπ (ζηηο πξψηεο ζπιινγέο) είλαη ζπκβνιηζηηθφο θαη ππαηληθηηθφο
(επίδξαζε απφ ηνλ Πσι Βαιεξχ, έλαλ απφ ηνπο Γάιινπο εθπξνζψπνπο ηεο θαζαξήο
πνίεζεο , ηνπ ζπκβνιηζκνχ ζηελ πην θαζαξή ηνπ κνξθή). Ζ ππθλφηεηα θαη ε
ακθηζεκία δεκηνπξγνχλ ηελ εληχπσζε κηαο πνίεζεο « ζθνηεηλήο θαη δχζθνιεο ».
Απφ ηε κνπζηθή ππνβιεηηθφηεηα ηεο θαζαξήο πνίεζεο ηνπ Βαιεξχ , ζηξέθεηαη
ζηε ζπλέρεηα ζηα αληηιπξηθά ζηνηρεία ηνπ κνληεξληζκνχ ηνπ Έιηνη .Οη ιέμεηο πνπ
ρξεζηκνπνηεί αληινχληαη απφ ην ζπλεζηζκέλν , θαζεκεξηλφ ιεμηιφγην θαη ην χθνο
ζπκίδεη έληνλα ηνλ πξνθνξηθφ ιφγν .
δ) Δγθαηαιείπεη ην κέηξν , ηελ νκνηνθαηαιεμία , πηνζεηεί ηνλ ειεχζεξν ζηίρν
ε) Υξεζηκνπνηεί ηνλ κχζν ( επίδξαζε ηνπ Σ. Διηνη - « κπζηθή κέζνδνο ») θαη ηελ
ηζηνξία ( κε έλα αδηάθνπν παξαιιειηζκφ αλάκεζα ζην παξειζφλ θαη ην παξφλ . Σν
παξειζφλ ρξεζηκνπνηείηαη κεηαθνξηθά γηα λα εθθξάζεη ζχγρξνλεο θαηαζηάζεηο θαη
θπξίσο ηε θζνξά ηνπ ζχγρξνλνπ θφζκνπ)

125

ΔΡΓΟΓΡΑΦΙΑ
Ποίεζε
1931: «΢ηξνθή», κὲ πνηήκαηα ὅπσο ἡ «Ἄξλεζε», ἡ «΢ηξνθή» θ.ἄ.
1932: «Ἡ ΢ηέξλα», ζχλζεζε ζχκθσλε κὲ ηὶο ἀξρὲο ηνῦ Βαιεξὺ
1935: «Μπζηζηφξεκα», πνηήκαηα γξακκέλα ζηὰ 1933-34
1940: «Σεηξάδην Γπκλαζκάησλ», δνθηκὲο ζηὶο κνξθὲο ηνῦ ἐιεχζεξνπ ζηίρνπ
1944: «Ἡκεξνιφγην θαηαζηξψκαηνο Β´»
1955: «Ἡκεξνιφγην θαηαζηξψκαηνο Γ´», ὅπνπ βξίζθεηαη ηὸ πνίεκα Ἑιέλε
1966: «Σξία θξπθὰ πνηήκαηα»
1974: «Πνηήκαηα»
1976: «Σεηξάδην Γπκλαζκάησλ, Β´», ὅπνπ ὑπάξρεη θαὶ ηὸ πνίεκα «Ἐπὶ Ἀζπαιάζσλ... », θ.ἄ.
Πεδογραθία
1953: «Σξεῖο κέξεο ζηὰ κνλαζηήξηα ηῆο Καππαδνθίαο», ηαμηδησηηθὸ δνθίκην
1972: «Υεηξφγξαθν ΢επ. ῾41»
1974: «Ἕμη λχρηεο ζηὴλ Ἀθξφπνιε», κπζηζηφξεκα
1975: «Μέξεο Α´, Μέξεο Β´»
1977: «Μέξεο Γ´»
1979: «Πνιηηηθὸ Ἡκεξνιφγην, Α´»
1981: «Μέξεο ΢Σ´»
Ἀρζρογραθία
1939: «Γηάινγνο πάλσ ζηὴλ πνίεζε»
1944: «Γνθηκέο», ζπγθεληξσηηθὴ ἔθδνζε ἄξζξσλ, κειεηῶλ, δνθηκίσλ θιπ.
1969: «Γήισζε», θαηαγγειία ηῆο Γηθαηνξίαο
1973: Οἱ ὧξεο ηῆο «Κπξίαο Ἔξζεο»
Μεηαθράζεης
1936: «Ἔξεκε ρψξα»ηνῦ Σ. ΢. Ἔιηνη
1963: «Φνληθὸ ζηὴλ ἐθθιεζηά»ηνῦ Σ. ΢. Ἔιηνη
1965: «Ἀληηγξαθέο»κεηαθξάζεηο δηαθφξσλ μέλσλ πνηεηῶλ
1966: «ᾎζκα ἀζκάησλ», «Ἡ ἀπνθάιπςε ηνῦ Ἰσάλλε»
1979: «Μεηαγξαθέο» κεηαθξάζεηο ἀπὸ ἀξραίνπο Ἕιιελεο ζπγγξαθεῖο

126

Η ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΣΑ ΣΗΝ ΑΠΟΝΟΜΗ ΣΟΤ ΒΡΑΒΔΙΟΤ NOBEL ΛΟΓΟΣΔΥΝΙΑ΢,
΢ηοθτόικε 10 Γεθεκβρίοσ 1963

Σνχηε ηελ ψξα αηζζάλνκαη πσο είκαη ν
ίδηνο κηα αληίθαζε. Αιήζεηα, ε ΢νπεδηθή
Αθαδεκία έθξηλε πσο ε πξνζπάζεηά κνπ
ζε κηα γιψζζα πεξηιάιεηε επί αηψλεο,
αιιά ζηελ παξνχζα κνξθή ηεο
πεξηνξηζκέλε, άμηδε απηή ηελ πςειή δηάθξηζε. Θέιεζε λα ηηκήζεη ηε γιψζζα κνπ, θαη λα εθθξάδσ ηψξα ηηο επραξηζηίεο κνπ ζε μέλε γιψζζα. ΢αο παξαθαιψ λα κνπ δψζεηε ηε
ζπγγλψκε πνπ δεηψ πξψηα-πξψηα απφ ηνλ εαπηφ κνπ.
Αλήθσ ζε κηα ρψξα κηθξή. Έλα πέηξηλν αθξσηήξη ζηε Μεζφγεην, πνπ δελ έρεη άιιν
αγαζφ παξά ηνλ αγψλα ηνπ ιανχ ηνπ, ηε ζάιαζζα, θαη ην θσο ηνπ ήιηνπ. Δίλαη κηθξφο ν
ηφπνο καο, αιιά ε παξάδνζή ηνπ είλαη ηεξάζηηα θαη ην πξάγκα πνπ καο ραξαθηεξίδεη είλαη
φηη καο παξαδφζεθε ρσξίο δηαθνπή. Ζ ειιεληθή γιψζζα δελ έπαςε πνηέ ηεο λα κηιηέηαη.
Γέρηεθε ηηο αιινηψζεηο πνπ δέρεηαη θαζεηί δσληαλφ, αιιά δελ παξνπζηάδεη θαλέλα ράζκα.
Άιιν ραξαθηεξηζηηθφ απηήο ηεο παξάδνζεο είλαη ε αγάπε ηεο γηα ηελ αλζξσπηά· θαλφλαο
ηεο είλαη ε δηθαηνζχλε. ΢ηελ αξραία ηξαγσδία, ηελ νξγαλσκέλε κε ηφζε αθξίβεηα, ν
άλζξσπνο πνπ μεπεξλά ην κέηξν, πξέπεη λα ηηκσξεζεί απφ ηηο Δξηλχεο. Ο ίδηνο λφκνο ηζρχεη
θαη φηαλ αθφκα πξφθεηηαη γηα θπζηθά θαηλφκελα: "Ήιηνο νπρ ππεξβήζεηαη κέηξα" ιέεη ν
Ζξάθιεηηνο, "εη δε κε, Εξηλύεο κηλ Δίθεο επίθνπξνη εμεπξήζνπζηλ".
΢πιινγίδνκαη πσο δελ απνθιείεηαη νισζδηφινπ λα σθειεζεί έλαο ζχγρξνλνο επηζηήκσλ,
αλ ζηνραζηεί ηνχην ην απφθζεγκα ηνπ Ίσλα θηινζφθνπ. Όζν γηα κέλα ζπγθηλνχκαη
παξαηεξψληαο πσο ε ζπλείδεζε ηεο δηθαηνζχλεο είρε ηφζν πνιχ δηαπνηίζεη ηελ ειιεληθή
ςπρή, ψζηε λα γίλεη θαλφλαο θαη ηνπ θπζηθνχ θφζκνπ. Καη έλαο απφ ηνπο δηδαζθάινπο κνπ
(ελλνεί ηνλ Μαθξπγηάλλε), ησλ αξρψλ ηνπ πεξαζκέλνπ αηψλα, γξάθεη: "...ζα ραζνύκε γηαηί
αδηθήζακε..." Απηφο ν άλζξσπνο ήηαλ αγξάκκαηνο· είρε κάζεη λα γξάθεη ζηα ηξηαληαπέληε
ρξφληα ηεο ειηθίαο ηνπ. Αιιά ζηελ Διιάδα ησλ εκεξψλ καο, ε πξνθνξηθή παξάδνζε
πεγαίλεη καθξηά ζηα πεξαζκέλα φζν θαη ε γξαπηή. Σν ίδην θαη ε πνίεζε. Δίλαη γηα κέλα
ζεκαληηθφ ην γεγνλφο φηη ε ΢νπεδία ζέιεζε λα ηηκήζεη θαη ηνχηε ηελ πνίεζε θαη φιε ηελ
πνίεζε γεληθά, αθφκε θαη φηαλ αλαβξχδεη αλάκεζα ζ’ έλα ιαφ πεξηνξηζκέλν. Γηαηί πηζηεχσ
πσο ηνχηνο ν ζχγρξνλνο θφζκνο φπνπ δνχκε, ν ηπξαλληζκέλνο απφ ην θφβν θαη ηελ αλεζπρία,
ηε ρξεηάδεηαη ηελ πνίεζε. Ζ πνίεζε έρεη ηηο ξίδεο ηεο ζηελ αλζξψπηλε αλάζα, θαη ηη ζα
γηλφκαζηαλ αλ ε πλνή καο ιηγφζηεπε; Δίλαη κηα πξάμε εκπηζηνζχλεο θη έλαο Θεφο ην μέξεη αλ
ηα δεηλά καο δελ ηα ρξσζηάκε ζηε ζηέξεζε εκπηζηνζχλεο.
Παξαηήξεζαλ, ηνλ πεξαζκέλν ρξφλν γχξσ απφ ηνχην ην ηξαπέδη, ηελ πνιχ κεγάιε
δηαθνξά αλάκεζα ζηηο αλαθαιχςεηο ηεο ζχγρξνλεο επηζηήκεο θαη ζηε ινγνηερλία·
127

παξαηήξεζαλ πσο αλάκεζα ζ’ έλα αξραίν ειιεληθφ δξάκα θαη έλα ζεκεξηλφ, ε δηαθνξά είλαη
ιίγε. Ναη, ε ζπκπεξηθνξά ηνπ αλζξψπνπ δε κνηάδεη λα έρεη αιιάμεη βαζηθά. Καη πξέπεη λα
πξνζζέζσ πσο ληψζεη πάληα ηελ αλάγθε λ’ αθνχζεη ηνχηε ηελ αλζξψπηλε θσλή πνπ
νλνκάδνπκε πνίεζε. Απηή ηε θσλή πνπ θηλδπλεχεη λα ζβήζεη θάζε ζηηγκή απφ ζηέξεζε
αγάπεο θαη νινέλα μαλαγελληέηαη. Κπλεγεκέλε, μέξεη πνχ λα βξεη θαηαθχγην· απαξλεκέλε,
έρεη ην έλζηηθην λα πάεη λα ξηδψζεη ζηνπο πην απξνζδφθεηνπο ηφπνπο. Γη’ απηή δελ ππάξρνπλ
κεγάια θαη κηθξά κέξε ηνπ θφζκνπ. Σν βαζίιεηφ ηεο είλαη ζηηο θαξδηέο φισλ ησλ αλζξψπσλ
ηεο γεο. Έρεη ηε ράξε λα απνθεχγεη πάληα ηε ζπλήζεηα, απηή ηε βηνκεραλία. Υξσζηψ ηελ
επγλσκνζχλε κνπ ζηε ΢νπεδηθή Αθαδεκία πνπ έλησζε απηά ηα πξάγκαηα· πνπ έλησζε πσο νη
γιψζζεο, νη ιεγφκελεο πεξηνξηζκέλεο ρξήζεο, δελ πξέπεη λα θαηαληνχλ θξάρηεο φπνπ
πλίγεηαη ν παικφο ηεο αλζξψπηλεο θαξδηάο· πνπ έγηλε έλαο Άξεηνο Πάγνο ηθαλφο:
λα θξίλεη κε αιήζεηα επίζεκε ηελ άδηθε κνίξα ηεο δσήο,
γηα λα ζπκεζψ ηνλ ΢έιευ, ηνλ εκπλεπζηή, θαζψο καο ιέλε, ηνπ Αιθξέδνπ Νφκπει, απηνχ ηνπ
αλζξψπνπ πνπ κπφξεζε λα εμαγνξάζεη ηελ αλαπφθεπθηε βία κε ηε κεγαινζχλε ηεο θαξδηάο
ηνπ.
΢’ απηφλ ηνλ θφζκν, πνπ νινέλα ζηελεχεη, ν θαζέλαο καο ρξεηάδεηαη φινπο ηνπο άιινπο.
Πξέπεη λ’ αλαδεηήζνπκε ηνλ άλζξσπν, φπνπ θη αλ βξίζθεηαη.
Όηαλ, ζην δξφκν ηεο Θήβαο, ν Οηδίπνπο ζπλάληεζε ηε ΢θίγγα, θη απηή ηνπ έζεζε ην
αίληγκά ηεο, ε απφθξηζή ηνπ ήηαλ: ν άλζξσπνο. Σνχηε ε απιή ιέμε ράιαζε ην ηέξαο. Έρνπκε
πνιιά ηέξαηα λα θαηαζηξέςνπκε. Αο ζπιινγηζηνχκε ηελ απφθξηζε ηνπ Οηδίπνδα.

128

ΦΕΙΡΟΓΡΑΥΑ

Δήλωση του Γιώργου Σευέρη κατά της χούμτας

129

130

Ανηιπποζυπεςηικά
ποιήμαηα

Το ππώηο από ηα ποιήμαηα
επιλέσθηκε από ηοςρ μαθηηέρ
υρ ηο υπαιόηεπο

131

132

Πάνυ ζε μια σειμυνιάηικη ασηίνα
Ζ'
Τη θλόγα ηη γιαηπεύει η θλόγα
όσι με ηυν ζηιγμών ηο ζηάλαγμα
αλλά μια λάμτη, μονομιάρ·
όπυρ ο πόθορ πος έζμιξε ηον άλλο πόθο
κι απόμειναν καθηλυμένοι
ή όπυρ
πςθμόρ ηηρ μοςζικήρ πος μένει
εκεί ζηο κένηπο ζαν άγαλμα
αμεηάθεηορ.
Δεν είναι πέπαζμα ηούηη η ανάζα
οιακιζμόρ κεπαςνού.

133

Άρνηση
΢το περιγιάλι το κρυφό
κι άσπρο σαν περιστέρι
διψάσαμε το μεσημέρι·
μα το νερό γλυφό.
Πάνω στην άμμο την ξανθή
γράψαμε τ' όνομά της·
ωραία που φύσηξεν ο μπάτης
και σβύστηκε η γραφή.
Mε τι καρδιά, με τι πνοή,
τι πόθους και τι πάθος,
πήραμε τη ζωή μας· λάθος!
κι αλλάξαμε ζωή.
Πες της το μ' ένα γιουκαλίλι
Πες της το μ' ένα γιουκαλίλι
γκρινιάζει κάποιος φωνογράφος
πες μου - τι να της πω Χριστέ μου
τώρα συνήθισα μονάχος
Πες της το μ' ένα γιουκαλίλι
λόγια για λόγια κι άλλα λόγια
αγάπη πού'ναι η εκκλησιά σου
βαρέθηκα πια στα μετόχια
Αχ, αν ήταν η ζωή μας ίσια
πώς θα την πέρναμε κατώπι
μα αλλιώς η μοίρα το βουλήθη
πρέπει να στρίψει σε μια κόχη
Σάχα, παρηγοριά θα βρούμε
η μέρα φόρεσε τη νύχτα
όλα είναι νύχτα - όλα είναι νύχτα
κάτι θα βρούμε ζήτα - ζήτα
Πες της το μ' ένα γιουκαλίλι
βλέπω τα κόκκινά της νύχια
μπρος στη φωτιά πως θα γυαλίζουν
και τη θυμάμαι με το βήχα

134

Σο ύφος μιας μέρας
We plainly saw that not a soul lived in that fated vessel!
EDGAR ALLAN POE
Σο ύφος μιας μέρας που ζήσαμε πριν δέκα χρόνια σε ξένο τόπο
ο αιθέρας μιας παμπάλαιης στιγμής που φτερούγισε κι εχάθη σαν άγγελος
Κυρίου
η φωνή μιας γυναίκας λησμονημένης με τόση φρόνηση και με τόσο κόπο·
ένα τέλος απαρηγόρητο, μαρμαρωμένο βασίλεμα κάποιου ΢επτεμβρίου.
Καινούργια σπίτια, σκονισμένες κλινικές εξανθηματικά παράθυρα
φερετροποιεία...
΢υλλογίστηκε κανένας τι υποφέρει ένας ευαίσθητος φαρμακοποιός που
διανυκτερεύει;
Ακαταστασία στην κάμαρα : συρτάρια παράθυρα πόρτες ανοίγουν το στόμα
τους σαν άγρια θηρία·
ένας απαυδισμένος άνθρωπος ρίχνει τα χαρτιά ψάχνει αστρονομίζεται γυρεύει.
΢τενοχωριέται : αν χτυπήσουν την πόρτα ποιος θ' ανοίξει; Αν ανοίξει βιβλίο
ποιον θα κοιτάξει; Αν ανοίξει την ψυχή του ποιος θα κοιτάξει; Αλυσίδα.
Πού 'ναι η αγάπη που κόβει τον καιρό μονοκόμματα στα δυο και τον
αποσβολώνει;
Λόγια μονάχα και χειρονομίες. Μονότροπος μονόλογος μπροστά σ' έναν
καθρέφτη κάτω από μια ρυτίδα.
΢α μια στάλα μελάνι σε μαντίλι η πλήξει απλώνει.
Πέθαναν όλοι μέσα στο καράβι, μα το καράβι ακολουθάει το στοχασμό του που
άρχισε σαν άνοιξε από το λιμάνι.
Πώς μεγαλώσαν τα νύχια του καπετάνιου... κι ο ναύκληρος αξούριστος που 'χε
τρεις ερωμένες σε κάθε σκάλα...
Η θάλασσα φουσκώνει αργά, τ' άρμενα καμαρώνουν κι η μέρα πάει να γλυκάνει.
Σρία δελφίνια μαυρολογούν γυαλίζοντας, χαμογελά η γοργόνα, κι ένας ναύτης
γνέφει ξεχασμένος στη γάμπια καβάλα.

135

΢χόλια
Δίρε ε βεξάληα ζθνηεηληάζεη
πιάη καο θηεξνχγηζε κηα βηάζε
ζηηο δπν θαξδηέο είρε θσιηάζεη
αληίξξνπε κηα εμνκνιφγεζε.
Καη ε άθαξπε θσλή εκαξάζε
ζηα ρείιηα καο κειίζζη ιάζε
θαη κφλν απ'ηνπ θνξκηνχ ηα βάζε
ζεέ κνπ, πξνζκέλακε κηα βιφγεζε.
΢θνηάδη βνχηδε κεο ην ζπίηη
θη απφ ην θσο ηνπ απνζπεξίηε
σο ησλ καιιηψλ ζνπ ην καγλήηε,
ζπκήζνπ ηνλ απξφζηην άγγειν
κε ηα γνξγά ηα δαρηπιίδηα
πεζκέλα μάθλνπ, δπν ξηπίδηα
ζηε ζθέςε πνπ κε δέεζε ίδηα
δηαβάδακε ζαλ ηεηξαβάγγειν.
Γπλαίθα, ηεο ςπρήο κνπ μέλε
ην μάθληαζκά ζνπ κνπ απνκέλεη
σξαία Γπλαίθα αγαπεκέλε,
ην βξάδπ απηφ ην αλφεην, ζήκεξα
θαη ησλ καηηψλ ζνπ νη καχξνη θξίθνη
θαη ηεο λπρηηάο ε αλάεξε θξίθε...
΢θχςε λα κπεηο πάιη ζηε ζήθε
ιεπίδη ηεο ζησπήο κνπ, ρίκαηξα.

Ρίμα
Χείλια, φρουροί της αγάπης μου που είταν να σβύσει
χέρια, δεσμά της νιότης μου που είταν να φύγει
χρώμα προσώπου χαμένου κάπου στη φύση
δένδρα... πουλιά... κυνήγι...
Κορμί, μαύρο μες το λιοπύρι σαν το σταφύλι
κορμί πλούσιο καράβι μου, που ταξιδεύεις;
Είναι η ώρα που πνίγεται το δείλι
και κουράζομαι ψάχνοντας τα ερέβη...
(Η ζωή μας κάθε μέρα λιγοστεύει).

136

"Ερωτικός Λόγος"
Ε'
Πού πήγε η μέρα η δίκοπη που είχε τα πάντα αλλάξει;
Δε θα βρεθεί ένας ποταμός να 'ναι για μας πλωτός;
Δε θα βρεθεί ένας ουρανός τη δρόσο να σταλάξει
για την ψυχή που νάρκωσε κι ανάθρεψε ο λωτός;
΢την πέτρα της υπομονής προσμένουμε το θάμα
που ανοίγει τα επουράνια κι είν' όλα βολετά
προσμένουμε τον άγγελο σαν το πανάρχαιο δράμα
την ώρα που του δειλινού χάνουνται τ' ανοιχτά
τριαντάφυλλα... Ρόδο άλικο του ανέμου και της μοίρας,
μόνο στη μνήμη απέμεινες, ένας βαρύς ρυθμός
ρόδο της νύχτας πέρασες, τρικύμισμα πορφύρας
τρίκυμισμα της θάλασσας... Ο κόσμος είναι απλός.
ΙΖ' Α΢ΣΤΑΝΑΞ
Σώρα που θα φύγεις πάρε μαζί σου και το παιδί
που είδε το φως κάτω από εκείνο το πλατάνι,
μια μέρα που αντηχούσαν σάλπιγγες και έλαμπαν όπλα
και τ' άλογα ιδρωμένα σκύβανε ν' αγγίξουν
την πράσινη επιφάνεια του νερού
στη γούρνα με τα υγρά τους τα ρουθούνια.
Οι ελιές με τις ρυτίδες των γονιών μας
τα βράχια με τη γνώση των γονιών μας
και το αίμα του αδερφού μας ζωντανό στο χώμα
ήτανε μια γερή χαρά μια πλούσια τάξη
για τις ψυχές που γνώριζαν την προσευχή τους.
Σώρα που θα φύγεις, τώρα που η μέρα της πληρωμής
χαράζει, τώρα που κανείς δεν ξέρει
ποιον θα σκοτώσει και πώς θα τελειώσει,
πάρε μαζί σου το παιδί που είδε το φως
κάτω απ' τα φύλλα εκείνου του πλατάνου
και μάθε του να μελετά τα δέντρα.

137

ΙΗ΄ (Λυπούμαι γιατί άφησα να περάσει)
Λυπούμαι γιατί άφησα να περάσει ένα πλατύ ποτάμι
μέσα από τα δάχτυλά μου
χωρίς να πιω ούτε μια στάλα.
Σώρα βυθίζομαι στην πέτρα.
Ένα μικρό πεύκο στο κόκκινο χώμα,
δεν έχω άλλη συντροφιά.
Ό,τι αγάπησα χάθηκε μαζί με τα σπίτια
που ήταν καινούργια το περασμένο καλοκαίρι
και γκρέμισαν με τον αγέρα του φθινοπώρου.

Ο γυρισμός του ξενιτεμένου
― Παλιέ μου φίλε τί γυρεύεις;
χρόνια ξενιτεμένος ήρθες
με εικόνες που έχεις αναθρέψει
κάτω από ξένους ουρανούς
μακριά απ' τον τόπο το δικό σου.
― Γυρεύω τον παλιό μου κήπο·
τα δέντρα μού έρχουνται ώς τη μέση
κι οι λόφοι μοιάζουν με πεζούλια
κι όμως σαν ήμουνα παιδί
έπαιζα πάνω στο χορτάρι
κάτω από τους μεγάλους ίσκιους
κι έτρεχα πάνω σε πλαγιές
ώρα πολλή λαχανιασμένος.
― Παλιέ μου φίλε ξεκουράσου
σιγά-σιγά θα συνηθίσεις·
θ' ανηφορίσουμε μαζί
στα γνώριμά σου μονοπάτια
θα ξαποστάσουμε μαζί
κάτω απ' το θόλο των πλατάνων
σιγά-σιγά θα 'ρθούν κοντά σου
το περιβόλι κι οι πλαγιές σου.
― Γυρεύω το παλιό μου σπίτι
με τ' αψηλά τα παραθύρια
σκοτεινιασμένα απ' τον κισσό
γυρεύω την αρχαία κολόνα
που κοίταζε ο θαλασσινός.
138

Πώς θες να μπώ σ' αυτή τη στάνη;
οι στέγες μού έρχουνται ώς τους ώμους
κι όσο μακριά και να κοιτάξω
βλέπω γονατιστούς ανθρώπους
λες κάνουνε την προσευχή τους.
― Παλιέ μου φίλε δε μ' ακούς;
σιγά-σιγά θα συνηθίσεις
το σπίτι σου είναι αυτό που βλέπεις
κι αυτή την πόρτα θα χτυπήσουν
σε λίγο οι φίλοι κι οι δικοί σου
γλυκά να σε καλωσορίσουν.
― Γιατί είναι απόμακρη η φωνή σου;
σήκωσε λίγο το κεφάλι
να καταλάβω τί μου λες
όσο μιλάς τ' ανάστημά σου
ολοένα πάει και λιγοστεύει
λες και βυθίζεσαι στο χώμα.
― Παλιέ μου φίλε συλλογίσου
σιγά-σιγά θα συνηθίσεις
η νοσταλγία σού έχει πλάσει
μια χώρα ανύπαρχτη με νόμους
έξω απ' τη γης κι απ' τους ανθρώπους.
― Πια δεν ακούω τσιμουδιά
βούλιαξε κι ο στερνός μου φίλος
παράξενο πώς χαμηλώνουν
όλα τριγύρω κάθε τόσο
εδώ διαβαίνουν και θερίζουν
χιλιάδες άρματα δρεπανηφόρα.

139

Δ' (Είπες εδώ και χρόνια)
Είπες εδώ και χρόνια:
"Κατά βάθος είμαι ζήτημα φωτός".
Και τώρα ακόμη σαν ακουμπάς
στις φαρδιές ωμοπλάτες του ύπνου
ακόμη κι όταν σε ποντίζουν
στο ναρκωμένο στήθος του πελάγου
ψάχνεις γωνιές όπου το μαύρο
έχει τριφτεί και δεν αντέχει
αναζητάς ψηλαφητά τη λόγχη
την ορισμένη να τρυπήσει την καρδιά σου
για να την ανοίξει στο φως.
Ε' (Ποιος βουρκωμένος ποταμός)
Ποιος βουρκωμένος ποταμός μας πήρε;
Μείναμε στο βυθό.
Σρέχει το ρέμα πάνω απ' το κεφάλι μας
λυγίζει τ' άναρθρα καλάμια·
οι φωνές
κάτω απ' την καστανιά γίναν χαλίκια
και τα πετάνε τα παιδιά.
΢Σ' (Μικρή πνοή κι άλλη πνοή, σπιλιάδα)
Μικρή πνοή κι άλλη πνοή, σπιλιάδα
καθώς αφήνεις το βιβλίο
και σκίζεις άχρηστα χαρτιά των περασμένων
ή σκύβεις να κοιτάξεις στο λιβάδι
αγέρωχους κενταύρους που καλπάζουν
ή άγουρες αμαζόνες ιδρωμένες
σ' όλα τ' αυλάκια του κορμιού
που έχουν αγώνα το άλμα και την πάλη.
Αναστάσιμες σπιλιάδες μιαν αυγή
που νόμισες πως βγήκε ο ήλιος.

140

Β' (Όλοι βλέπουν οράματα)
Όλοι βλέπουν οράματα
κανείς ωστόσο δεν τ' ομολογεί·
πηγαίνουν και θαρρούν πως είναι μόνοι.
Σο μεγάλο τριαντάφυλλο
ήτανε πάντα εδώ
στο πλευρό σου βαθιά μέσα στον ύπνο
δικό σου και άγνωστο.
Αλλά μονάχα τώρα που τα χείλια σου τ' άγγιξαν
στ' απώτατα φύλλα
ένιωσες το πυκνό βάρος του χορευτή
να πέφτει στο ποτάμι του καιρού το φοβερό παφλασμό.
Μη σπαταλάς την πνοή που σου χάρισε
τούτη η ανάσα.
Γ (Κι όμως σ' αυτό τον ύπνο)
Κι όμως σ' αυτό τον ύπνο
τ' όνειρο ξεπέφτει τόσο εύκολα
στο βραχνά.
Όπως το ψάρι που άστραψε κάτω απ' το κύμα
και χώθηκε στο βούρκο του βυθού
ή χαμαιλέοντας όταν αλλάζει χρώμα.
΢την πολιτεία που έγινε πορνείο
μαστροποί και πολιτικιές
διαλαλούν σάπια θέλγητρα·
η κυματόφερτη κόρη
φορεί το πετσί της γελάδας
για να την ανεβεί το ταυρόπουλο·
ο ποιητής
χαμίνια του πετούν μαγαρισιές
καθώς βλέπει τ' αγάλματα να στάζουν αίμα.
Πρέπει να βγεις από τούτο τον ύπνο·
τούτο το μαστιγωμένο δέρμα.

141

Γ (Κι όμως σ' αυτό τον ύπνο)
Κι όμως σ' αυτό τον ύπνο
τ' όνειρο ξεπέφτει τόσο εύκολα
στο βραχνά.
Όπως το ψάρι που άστραψε κάτω απ' το κύμα
και χώθηκε στο βούρκο του βυθού
ή χαμαιλέοντας όταν αλλάζει χρώμα.
΢την πολιτεία που έγινε πορνείο
μαστροποί και πολιτικιές
διαλαλούν σάπια θέλγητρα·
η κυματόφερτη κόρη
φορεί το πετσί της γελάδας
για να την ανεβεί το ταυρόπουλο·
ο ποιητής
χαμίνια του πετούν μαγαρισιές
καθώς βλέπει τ' αγάλματα να στάζουν αίμα.
Πρέπει να βγεις από τούτο τον ύπνο·
τούτο το μαστιγωμένο δέρμα.

142

Ούηορ Εκείνορ . . .

143

144