5308 -1 Sf.

5 0
PETER VAN GERWEN
DE
WOON- WERK-
WATERWERELD
TUSSEN
JORDAAN EN IJ
EEN
EKOLOGISCH
STADSVERNIEUWINGS-
PROCES
VOOR EEN
MOGELIJKE TOEKOMST
NAAR HET MATERIAAL VAN PETER VAN GERWEN EN FRITS DE VRIES
studenten editie
Delftse Universitaire Pers/1981
Delftse Universitaire Pers
Mijnbouwplein 11
2628 RT Delft
(015) 783254
De grafische vormgeving,
fotografie, reprografie,
lay-out en omslag van
dit boek werden verzorgd
door de auteur,
op basis van het
oorspronkelijke teken-
en studiemateriaal van
Peter van Gerwen en
Frits de Vries
Copyright © 1981 Delftse Universitaire Pers, Delft
No part of this book may be reproduced or used in anyform or by any means-
graphic, electronic or mechanical, including photocopying, recording, taping
or information storage and retrieval systems, without written permission of the
publisher.
met dank aan:
- ir. Cees de Koning (arch.), M.D. van Wensveen (arch.), ir. Kees van Ham
(stedebouwkundige), ir. Kees Duijvestein (milieukundig arch.), prof.ir.
P.K.A. Pennink (arch.), lektor W.C.J. Boer (tuin- en landschapsarch.) van de
T.H.-Delft, voor hun vak-technische inbreng;
- de leden van de ambtelijke werkgroep "de Gouden Reael", de afdelingen
Stadsontwikkeling, Bouw- en Woningtoezicht, Volkshuisvesting,
Beplantingen, Monumentenzorg, Waterschapszaken en Verkeer van P.W.-
Amsterdam, de medewerkers van het wijkcentrum "de Gouden Reael", het
Haarlemmerbuurthuis e.v.a. voor hun situatieve inbreng en
- als laatste Mary-Ann en Nelly, plus de leden van de "werkgemeenschap
Nieuwe Laan" voor hun emotionele ondersteuning tijdens het verloop van
deze studie.
Bij de totstandkoming van het boek zelf wil ik nog in het bijzonder Kees
Duijvestein, Ulbe Lanting en de medewerkers van de Delftse Universitaire Pers
danken voor hun advies en medewerking.
p.v.g.
INHOUD
INLEIDING
BEGRIPPENLIJST
I
11
111
IV
a INTRO
b DE AANLEIDING
c EEN BEELD VAN
DE WOON- WERK-
& WATERWERELD
d DE AANPAK
HET PROCES
INFORMATIE
a EKOLOGISCHE
GEDACHTE
b LE ROV-
BLADEN
RICHT-
DOELSTELLINGEN
kwaliteit in
ruimte en tijd
AMSTERDAM EN
OMGEVING
de variabelen op het
schaalnivo van de stad
en zijn omgeving,
schaalnivo D(E) en C(D)
11 -IX:.
X-x[.
ZIII-lN".
1.
6.
12. .
16.
23.
30.
35.
49.
»
52,.
56.
58.
60/62.
61/64.
66.
62.
66.
88.
----------------,
v
VI
DE WIJK EN
ZIJN OMGEVING
schaalnivo B(C),
stadsdeel-
DE WIJK
"DE GOUDEN REAL"
gelegen tussen
JORDAAN en IJ:
• DE BASIS-
INVENTARISATIE en
• HET ZEEFPROCES
schaalnivo A(B)
a 1. - '1erkennin@_ - \l-e \/m 2,H eeuw)

- .

G...,. I \}e,knni!1!6 . . .
· - j ell
· - Ol'lumeYlTeil .
· '. Kwahkk
b - 13oom;;:QQ!te!l. - en kwahtéltt.l'l.
C - ruimteYl . en 'Pri"é .
d -
e - .BallJr-l<.satt : kwaliteit.
f gtoJ - tu,Mier..
g 1. - -O>'l\wikkeljYlCf" ''to -'11)
.
2. liJ I II'l;fl,aak
h 1. .
Z. eV) - djd-ttbtid .
i --Th!yJ?kaa,t : .
j 1. : \.IOOIl'iloeti'llen?i\eit
2. :
k - ]e Gevoel?kaalt I cbbil de ZeJJe\Je.,bl.lUtf .
z - Het A
1. - 2ee\kaa,b '. e.n :l3ebouwioo .

- Ve'7,icht ·. 11 .QptJ f1é\\1odl
· - eetl\aa.tt : ee
-ov. O]j -
Mäximale il1tetpteblie
6. -Een '/OOIbee\d \/élVl I op een 'JaVl de
BS.
so.
Slo
sa .
.93.
54.
55.
96.
93.
100 .
103.
120.
12.4-.
130.
132..
134.
136.
138.

14It.
141.
161.
164-.
166.
168.
110.
111.
172. .
113.
1'J.S
116
1'f8
180.
182. .
184-·
VII
VIII
IX
DE WENSEN EN EISEN,
VERTAALD IN
OBJEKTDOELEN

a - AankJinoen omliooende. oebledw
--0--"0-<> -_.
b - MiLeuv31iabelen
c - 'JOOf"Z,ieninoe;n i de. Gouden 1\eael .
o
d - Rel b.tUlt - en YlOlmen .
- wOllen.
- winkel;; en
- voo!1jieni'lloen :
- velKW er\'
1. - H8illle.I\1Wle,buult
2. -
(?lin?en-, e.V)
3. -'P13'1lc.iu;;buult
4. -
5. - en :De
e - .
f .
g -
h -
de synthese:
HET GROEIFASEBEELD
schaalnivo A(B), wijk-
stedebouwkundige
ontwikkeling
a no . .:3 ; illusl,ahe'ie vaYl de .
b - 'Ro\ielen no. 1
C \'10. 2. j i\lushal,eve Y8Y1de
d
e
DE WESTERDOKSDIJK:
EEN INRICHTINGS-
VOORSTEL
schaalnivo A(e), buurt-
190.

201.
2.08.
2.10.
2.12. .
2.13.
2.15.
2,16.
2.18.
220.
2.22.
224.
221.
236.
2.38.

x
XI
XII
SLOT
BRONNEN
HET STEDELIJK
KRINGLOOPMODEL
a WlodJ; .
.De
b mJel; .
Ui\welkino 'Ion hel
)-,! 0 o-
c -5+edelijk model;
?i\uahe'ie ,
1. -J)oDt5necle • vJk·;,1uineYl,
2. - Doot5Y1ede . wiVKlmólel'1 IlNóIledoren .
3. - ::DOO15nede. • "tfe\cen1n.t\11" en
EEN KOLLEKTlEVE
WOON- WERK-
GEMEENSCHAP,
bijvoorbeeld ••••
schaalnivo d(c),
woninggroep
a
-5ik.alie
b
- Hel i ptOOt81l1Wla,
I ruiWltehjke iV1deling,
eYl - .
C
- eV]
d - \/'!2.!!.
e -Gevel.
h - I en IV1tefie.L(Y
i - KOl'lp\TI.\kLeve
.
- Dak iV]
J
ten slotte,
als voorbeeld:
DE UITWERKING
VAN EEN "GROENE"
SPIERKRACHTROUTE
schaal nivo A(B), A(e),
e(d): wijk-, buurt-,
woonomgeving-
- F;en 'Wdndelil'lO 1/8Yl hel \-Ie$le(palk \0\ aan hel ij ovef
de -loult' . Spaarnwoude - J.-
255.
260 .
2.62.
264.
266.
2.67-.
2,&8. I
210.
2.12..
2.18/2.80.
I
Z82t .
I
2.86.
2.88.
2,'30 .
292.
I
304.
305.
We leven in een tijd van schaalvergroting, machtskoncentratie, versnelling-
in- de tijd, monokulturen, vervlakking, vervuiling van het milieu en verarming
van het land.
Voedsel, energie en grondstoffen raken op of worden omgezet tot schadelijk
afval. Steden, overal ter wereld, gaan meer op elkaar lijken. De mens wordt
langzaam een "kasplantenmens", goed gekonditioneerd in asfalt en beton-
woestijnen, schijnbaar beschermd door geluid- en stankwallen en bezigge-
houden door chip-bestuurde robot-geneugten.
Zoekend naar middelen en mogelijkheden hoe deze ontwikkelingen
afgeremd kunnen worden en hoe mens, dier en plant meer onafhankelijk
kunnen worden van centralistische krachten, beschrijft de woonwerk- en
waterwereld het "levensproces" van een stad (Amsterdam) en hoe "groei" en
"afbraak" hierin gestuurd kunnen worden.
Belangrijk hierbij is dat kleinschalige en grootschalige processen niet los van
elkaar kunnen worden gezien: vandaar wordt in dit boek de ruimtelijke en
temporele ordening van de stad en z'n omgeving tot aan de schaal van mens,
dier en plant stap-voor-stap uitgewerkt.
Vervolgens wordt o.a. een zeefmethode, ontwikkeld vanuit de landschaps-
kunde, op het stedelijk milieu toegepast. Hieruit wordt duidelijk welke
ingrepen de stad nog kan verwerken, welke noodlottig zijn en welke nieuwe
veranderingen gewenst zijn. Steeds wordt gewerkt met gegevens die via de
gebiedsbewoners en uit de situatie zelf naar voren komen, waarna een
synthese met eerder geformuleerde doelstellingen uit andere schaalnivo's
plaatsvindt.
Als een voorbeeld "hoe 't zou kunnen" wordt een soort ideaalbeeld voor de
toekomst uitgewerkt en toegespitst op een stukje van Amsterdam: namelijk
het gebied tussen de Jordaan en het IJ.
Het milieukundig ontwerpen staat hierbij centraal.
Het "levensproces" van de stad in ruimte en tijd, het nooit "af" zijn, het wonen
(o.a. centraal-), het werken (o.a. kollektief-) en het verplaatsen (verkeer en
openbaar vervoer), het biologisch bouwen, de verdichting/verdunning, de
inspraak, de energiehuishouding plus de natuur en de rekreatie "in" de stad
zijn onderwerpen die aan de orde komen.
Het te volgen proces en de aangedragen oplossingen zouden in principe op
iedere stad van toepassing kunnen zijn, maar als voorbeeld is Amsterdam
gekozen; een komplekse stad met veel verschilIer" variatie, tegenstellingen
en chaos.
Tijdens het proces worden een aantal rollen gesimuleerd namelijk die van de
planners, de stedebouwers, later die van de architekten en de bewoners. Op
deze manier wordt geprobeerd de kloof tussen de stedebouw en de
architektuur te overbruggen.
Het voornaamste blijft het zoeken naar de mogelijkheden en de onmogelijk-
heden in de stad om door middel van voornamelijk kleine ingrepen, aanpas-
singen en toevoegingen een meer stabiele en evenwichtige situatie te
verkrijgen.
De stad moet geen "perfekte" energie-vretende machine in het "groene" land
zijn, aangesloten via buizen, pijpen, kabels en riolen. De stad moet "deel" zijn
van de natuur, dat is geen vrije keuze maar een voorwaarde voor zijn bestaan.
Peter van Gerwen
1981
BEGRIPPENLIJST
Aktiviteiten-stappenschema
Aquadukt
Autodruk gebied
Badhuisjes
Basiskaarten
"Blik"-filter
(primair-/sekundair-/tertiair-)
Biologisch bouwen
Buffers (gebouwde-)
Centraal-wonen
Centra (sub-)
Demografie
Drijfwonen
Dubbelhaventje
Dubbelgoot
Ekologische stadsvernieuwing
Fasering
Gaten-verkleiners
Gaten vullen
Gevelkassen
Groeifasebeeld
Groene spierkrachtroute
Groen vinger
Halteringsdichtheid
"Harde" konstruktie
Historische kontinuïteit
Honden uitlaat-route
Infrastruktuur
Kas-effekt
Kasplantenmens
Kluster
- schema waarop alle afzonderlijke handelingen in volgorde zijn geplaatst, ingedeeld
naar soort, naar objektiviteit en subjektiviteit (in- en output) en naar beslissingen.
- onderdeel van het regenwater-opvangsysteem (zie dubbelgoot; wateropvang) .
- gebied waar de auto weinig of geen beperkingen heeft.
- kollekt ieve sanitaire unit voor ± 10 personen (zie K.W.W.G.), aangesloten op
kringloop-systeem
- gedetailleerde inventariskaarten.
- onderdeel van een parkeersysteem waarbij de parkeerkans afneemt bij nadering
van het doel (woning) in een verdunningsgebied (ontspanningszone). (zie parkeer-
kans).
- een primair blikfilter is het verst van de woning verwijderd en biedt de meeste
parkeerkans: een tertiair blikfilter is het dichtst bij de woning gelegen en biedt de
minste parkeerkans; een secundair blikfilter zit hier precies tussenin.
(blikfilters kunnen de vorm van een parkeerplaats, -garage, -straat of autobewaar-
plaats hebben.)
- bouwen op kleinschalige wijze met milieuvriendelijke materialen, gesplitste ruw- en
afbouwaanneming. Architekt "bouwt" zelf ook mee.
- afscherming of scheiding d.m.v. bebouwing.
- wonen met extra kombinatiemogelijkheden van woonaktiviteiten, verschillende
samenlevingsverbanden naast en bij elkaar.
kernen (neven-). door loop-schaal maatgevend.
- geboorte-, sterf te- en migratiegegevens vastgelegd in statistieken.
- wonen op het water in woonboten e.d. (zie paalwonen, waterwonen)
haventje met aan één zijde aanlegmogelijkheid vanaf het open water, aan andere
zijde vanaf het schoonwatersubsysteem (o.a. rekreatie).
- tweezijdige goot met scheiding van vuil en schoon regenwater (zie aquadukt,
wateropvang).
- verbetering en stabilisering van het stedelijk milieu vanuit een visie waarbij de stad
als onderdeel van het totale leef-systeem wordt gezien als interaktie tussen mens,
dier, plant, materie en tijd.
- in de tijd gespreide aanpak.
- de eerste bebouwde aanzetten om een gat in de stad te vullen; later wordt de
overgebleven ruimte verder opgevuld door andere bebouwing of door groen-
voorzieningen, indien dit gewenst is.
- open ruimten, binnen stedelijke strukturen ontstaan, opnieuw bebouwen.
- door bewoners zelf in te vullen erker-konstrukties die als milieu buffer (zie m); als
serre of kas onderdeel uitmaken van de gevel. (zie kas-effekt).
- een ruimtelijk ideaalbeeld in een toekomstig groeistadium; als voorbeeld om naar
toe te werken.
- een spierkrachtroute welke loodrecht op een rode spierkrachtroute staat, als
verbinding van rust naar rust, verdunningsgebieden volgend, als groene leidraad
naar buiten. (zie spierkrachtroute).
- doordringing van groen in de stad; koppeling van bossen, parken, sportvelden,
tuinen etc. via de groene spierkrachtroutes tot kontinue reeksen van groen-
ervaringen. (zie stadsvinger, landvinger, ontspanningszone). .
- som van het aantal (bus, tram) haltes X frequentie waarmee ze worden aangedaan
gedeeld door de bebouwde oppervlakte van het betreffende gebied.
- fundering, dragende delen, inbouw-frames en hoofdleidingensysteem. (zie zachte
konstruktie).
- logische opeenvolging van processen in-de-tijd; uit de eigen situatie ontstaan. (zie
verstoringen).
- hierbij bestaat een nauwe relatie tussen vorm en funktie.
- kortgesloten wandelroute met veel groene randlengte en sc hoon-spoel bare
gootjes op riem-afstand van het pad.
- verbindings- en transportsysteem van "stedelijke levenssappen" ofwel energie,
voedsel , grondstoffen, afval etc. (leidingen, wegen, kanalen etc.)
- gebruik maken van (passieve) zonne-energie (zie z) door middel van een kas of serre.
(zie gevelkas).
- de volledig gekonditioneerde mens, afhankelijk van technische hulpmiddelen.
- woongroep (burengroep) van ca. 15 personen (zie centraal wonen, kollektieve
woon- werkgemeenschap.
Kollektief openbaar vervoer
Kollektieve Woon-
Werk Gemeenschap (K.W.w.G.)
Kringloop-bebouwing
Kringloop-erven, -volkstuinen
Kri ngloop-i nstallaties
Kringloop-Model
Land-vinger
. Milieu-buffer
Milieu-variabelen
Objektdoelen
Ordeningsprincipe
Onderhouds-intensief
Onderhouds-extensief
Onmogelijkheids Vlekken
Optel Methode (O.V.O.M.)
Ontspanningszone
Organisch riool
Paal-tuinen
Paal-wonen
Parkeerkans
Plekgebonden normen
Potenties
Privé-onderhouden groenvoorzieningen
Rehabilitatie
Rekonstruktie
Rode spierkrachtroute
Ruimte konsumptie
Ruimtelijke ordening
- de voorziening in de behoefte aan (kollektieve) verplaatsing van personen met
behulp van vervoermiddelen die in een openbaar vervoeraanbod ter beschikking
worden gesteld op basis van dienst- en tariefregeling. (trein, metro, tram, bus).
- een kringloop-bebouwing met een kollektieve woonvorm, gekombineerd met werk-
plaatsen en bedrijven plus deeltaken-beheer t.a.v. bijbehorende erven. (zie centraal
wonen, badhuisjes, gevelkassen, harde/zachte konstruktie, kluster, zomer/winter-
huis, watermuur, wateropvang).
- bebouwing, aangepast aan een milieu vriendelijke energie-huishouding (zie
K.W.W.G.).
- erven waarop kringloop energie-installaties staan en tuinen die gebruik maken van
de mest, het water etc. uit de kringloop-installaties en -bebouwing.
- installaties die gebruik maken van zon ne- wind- afval- recycling- water- ed. energie.
- onderlinge koppeling van de verschillende kringloop-installaties en -bebouwingen
tot één systeem.
(zie stedelijk kringloop model).
- binnendringen van de openheid van het land in de stad (zie ontspanningszone) .
opslag- en bergingsmechanisme van energie of grondstof. (zie kaseffekt,
zomer/winterhuis, watermuur).
- elementen uit de ruimtelijke en temporele ordening die een bepaalde mate van
ruimtelijke variatie per schaalnivo vertegenwoordigen.
- wensen en eisen, per situatie apart omschreven, zie bijvoorbeeld plekgebonden
normen.
- een schematische weergave van de gewenste relaties tussen stedelijke funkties en
aktiviteiten.
- veel menselijke aktiviteit (arbeid) nodig bij onderhoud.
weinig menselijke aktiviteit nodig; de natuur doet het werk.
- methode waarbij alle onmogelijkheden ten aanzien van diverse ruimtelijke ontwik-
kelingen worden opgeteld via een zeefproces, uitgaande van normale historisch
kontinue processen; doelstellingen, wensen en eisen worden in deze methode
echter niet verwerkt. (zie basiskaarten, historisch kontinuïteit, zeef proces).
- voortzetting van een landvinger binnen de stedelijke bebouwing; de bebouwing kan
wel een hoge dichtheid hebben, maar het accent ligt op rust en ontspanning
(verdunningsgebied), op stedelijk groen, op auto-arm gebied etc.
- binnen een ontspanningszone kunnen groenvingers plus groene spierkrachtroutes
liggen en bijvoorbeeld een stadsvinger met daarin een rode spierkrachtroute
kruisen.
- een onderdeel van het leidingensysteem uit het Stedelijk Kringloop Model waarbij de
faecaliên uit de toiletten naar een methaangistingsinstallatie gespoeld worden. (zie
vuil riool, kringloop).
- waterplanten-groenvoorzieningen bij paalwonen.
woningen op palen boven het water. (steigers)
- mate van zekerheid om de auto te kunnen stallen. (zie blikfilter).
- ruimtelijke inrichtings- en gebruiksnormen, speCifiek en voortkomend uit een
bepaalde situatie, teneinde iedere (kultuur historisch) waardevolle plek in de stad
zijn identiteit te kunnen laten behouden, ook bij een nieuwe funktie en moderne
vormgeving.
(zie historische kontinuïteit, objektdoelen, thematische verkenning, typologieên).
- gebruikt bij het zeefproces om de mogelijkheden ten aanzien van bepaalde
ontwikkelingen te lokaliseren.
(zie O.V.O.M., zeefproces).
- tuine, volkstuinen, kringlooperven, weilandjes e.d. die vanuit de openbare ruimte
duidelijk als onderdeel van het totale stedelijke groen ervaren worden. (zie groen-
vinger, onderhouds-intensief/-extensief, ontspanningszone, paaltuinen, stads-
boerderijen).
- vernieuwing (grotendeels op basis van de bestaande infrastruktuur), nieuwbouw
plus verbetering en behoud van de bestaande waardevolle elementen in de stad. (zie
ekologische stadsvernieuwing, fasering, rekonstruktie, struktuur verbetering,
woon- en wijkverbetering, gaten verkleiners, gaten vullers).
- algehele aanpak en vernieuwing op langere termijn van een verstoringsgebied met
monokultuur-vormen en funkties, teneinde hier de menselijke maat weer terug te
brengen door middel van nieuwe woon- werk bebouwingen, rekreatievoorzieningen
en andere ontbrekende funkties. (zie rehabilitatie etc.).
- een spierkrachtroute die de kortste verbinding vormt tussen twee sub-centra in de
stad, de verschijningsvorm is stedelijk, besloten etc.
- een rode spierkrachtroute ligt in een stadsvinger en loodrecht hierop staan de
groene spierkrachtroutes. (zie spierkrachtroute).
gebruik en verspilling van (leef)ruimte voor niet essentiêle levensbehoeften.
- het groeperen van funkties met bijbehorende ruimte-behoeften en vorm-relaties
volgens gediferentieerde doelstellingen en patronen zodat alle betrokken levens-
vormen een zo groot mogelijke bestaanskans en -funktie binnen het
maatSChappelijke en ekologische interaktie-stelsel krijgen. (zie temporele
ordening, ordenings principe, milieu variabelen).
Schaalnivo's
Schakels
Schoon water subsysteem
Segregatie
Spierkrachtroute
Stadsboerderijen
Stadsvinger
Stedelijk Kringloop Model
Struktuur verbetering
Tangentiaal
(sneltram)systeem
Taludwoning
Temporele ordening
Thematische verkenning
Typologieên
Verdeel ring
Verdichting
(verdichtingsgebied)
Verdunning/ontspanning
(verdunningsgebied)
Verstoringen
Vuil riool
Watermuur
Wateropvang
Wenskaarten
Woon- en wijkverbetering
Winkelschakel
Winterhuis
Zachte konstruktie
- overeenkomsten tussen schaal, struktuur, vorm, funktie relatiepatroon e.d. binnen
eenheden met een afgebakende ruimtelijke omvang. (zie milieuvariabelen).
- koppelmogel ijkheden tussen gebieden die t.O.v. elkaar geïsoleerd zijn.
(zie winkelschakel, dubbelhaventje, gatenverkleiners, schoon water subsysteem).
- gedecentraliseerd waterhuishoudings-systeem, opgedeeld in kompartimenten;
stapsgewijs verlopend vanaf de bron (regenwater) tot aan de zee.
elk subsysteem dient zichzelf zoveel mogelijk te zuiveren.
(zie aquadukt, bad-huisjes, dubbel-havent je/-goot, kringloop model, wateropvang).
- afzondering van een deel van de bevolking.
- route op stedelijk nivo waarbij het accent ligt op spierkracht-bewogen vervoer-
middelen en gebruik van openbaar vervoer.
kwa gebruik en ruimtelijke verschijningsvorm dienen zij goed herkenbaar te zijn.
- er zijn twee soorten spierkrachtroutes, namelijk de rode- en de groene spierkracht-
routes. (zie rode spierkrachtroute, groene spierkrachtroute).
- verzamelterm voor volkstuinen in de stad, agrarisch gebruikte groenvoorzieningen,
restruimten e.d. (zie kringloop, onderhouds in-/extensief).
- primaire verbindingszöne tussen twee (sub)centra in de stad, het accent hierbinnen
ligt op spierkracht-dynamiek, beslotenheid, menselijke levendigheid, weinig auto-
druk etc. (zie ordeningsprincipe, rode spierkrachtroute).
- stedebouwkundig geïntegreerd kringloop model als aanvulling op het normale
leidingennet. (zie kringloop Model).
- verandering van stedebouwkundige struktuur wanneer het betreffende gedeelte
aan algehele vernieuwing toe is. (zie rehabilitatie, rekonstruktie).
- een sneltram systeem met de eindpunten in naar buiten gelegen wijken, vanaf de
beide eindpunten radiaal gerichten daartussenin een ringvormig patroon wat aan de
rand van de binnenstad het normale t ramsysteem raakt. (zie kollektief openbaar
vervoer, verdeelring).
- dijkwoning tegen de rand van het voormalige spoorweg-talud.
- ordening van beslissingen en processen, zodat er een vanuit het ekologisch
evenwicht gestuurde logische opeenvolging in-de-tijd onstaat. (zie ruimtelijke
ordening, historische kontinuïteit).
- een ruimtelijke inventarisatie naar thema gerangschikt, bijvoorbeeld: hoeken/
straten/binnengebieden/binnen-buiten overgangen e.d.
(zie plekgebonden normen, typologieên).
- zones of gebieden op buurtschaal met specifieke thematische overeenkomsten in
vorm en verschijning, veelal het gevolg van hun funktie, die aan zo'n gebied een
bepaalde identiteit verlenen. (zie historische kontinuïteit, plekgebonden normen,
thematische verkenning).
- dit is de tramlijn die de ringvormige overlapzone om de binnenstad heen bedient. (in
deze overstapzone raken de tangenten uit het sneltramsysteem elkaar en het
binnenstads-vervoer). (zie kollektief openbaar vervoer, tangentiaal sneltram
systeem).
- opvullen van de amorfe restruimten in de stad zoals veel beton- en asfaltwoestijnen,
met name in de na-oorlogse uitbreidingswijken teneinde de. menselijke maat terug
te brengen en de woningbehoefte in de stad op te vangen.
- het accentueren van rust en ontspanning binnen (ver)dichte stedelijke bebouwing,
door het aanbrengen van intimiteit, stilte, stedelijk groen, lage auto-druk etc. (zie
ontspanningszone, stadsvinger, spierkracht).
- gebieden en situaties ontstaan door onlogische opeenvolging van processen in-de-
tijd, door versnelling en grootschalige aanpak.
- relatie vorm en funktie hoort niet meer bij de situatie. (zie historische kontinuïteit,
segregatie, ruimte konsumptie).
- de afvoer van was- en spoelwater, van straatputten en andere door niet-organische
bestanddelen verontreinigde afvoersystemen. (zie organisch riool).
- een door de zon beschenen (binnen)wand bestaande uit watertanks, -vaten, -
leidingen e.d.
- fungeert als milieu buffer door gebruik te maken van passieve zonne-energie. (zie
millieubuffer).
- opvang van regenwater ten behoeve van waswater. (zie aquadukt, badhuisjes,
dubbelgoot).
- kaarten waarop de objektdoelen situaties zijn vastgelegd. (zie objektdoelen).
- dit omvat woningverbetering, verkeers- en parkeermaatregelen, voorzieningen van
rekreatieve en sociaal-kulturele aard en verplaatsing van hinderlijke bedrijven.
- koncentratie van winkels gelegen langs een rode spierkrachtroute op de grens van
twee t.O.v. elkaar geïsoleerde gebieden. (zie schakels, centra, rode spierkracht-
route).
- 's winters is het huis kleiner omdat dan de serres en kassen niet als leefruimte
gebruikt worden, deze fungeren als milieu-buffer, als breed dubbel glas. (zie
zomerhuis, gevel kas, kas-effekt).
- afbouw- en invulkonstrukties, aankledingen en toevoegingen. (zie harde konstruk-
tie).
Zeefproces
Zomerhuis
Zonne-energie,
passief- faktief
Zonne-kollektor
Handleiding bij het gebruik van dit boek:
Het boek is ingedeeld in 12 hoofdstukken.
- het inventariseren, groeperen en koderen van (objektieve) basisgegevens uit een
situatie om vervolgens hieruit (on)mogelijkheden ten aanzien van bepaalde
ontwikkelingen te kunnen destilleren. (zie Onmogelijkheids Vlekken Optel
Methode).
- 's zomers is het huis groter omdat dan de serres en kassen wel gebruikt worden als
leefruimte. (zie winterhuis).
- passieve zonne-energie is direkt gebruik maken van de aangeboden zonnewarmte
door situering, konstruktie en materiaalgebruik van de bebouwing; bij aktieve
zonne-energie worden allerlei (mechanische) installaties als tussenmedium
gebruikt. (zie gevelkassen, kas-effekt, kringloop-installaties, milieu-buffer,
watermuur, zomerfwinterhuis, zonne-kollektor).
- zonnewarmte-opvangpaneel als onderdeel van een aktieve zonne-energie-
installatie. (zie kringloop-installaties, zonne-energie).
leder nieuw hoofdstuk of belangrijk onderdeel begint met zwarte pagina's waarop in witte letters met name de titel, het schaalnivo waarop
het hoofdstuk betrekking heeft en de inhoud zijn weergegeven.
Daarnaast is meestal ook een detail uit het "aanpak"-schema te zien waarop men de plaats die zo'n hoofdstuk in het proces inneemt kan
terugvinden.
In het algemeen geldt: hoe groter de letters, hoe belangrijker de informatie. Veel deelstudie-materiaal en achtergrond-informatie is
daarom sterk verkleind weergegeven en hoeft dus niet per sé gelezen te worden.
De handgeschreven letters van het volgende type:
vormen echter de rode draad door het boek en wil men snel een indruk van het verhaal krijgen dan kan men zich beperken tot het lezen
van deze handgeschreven teksten.
Daarnaast verdient het aanbeveling de begrippenlijst door te nemen, wil men alle essenties goed begrijpen.
Vanwege de te hoge kosten was het niet mogelijk de kaarten en tekeningen in kleur af te drukken.
Hopelijk is daarom uit het skala van grijstinten nog voldoende informatie te halen om de bedoeling van de oorspronkelijke kleur-
koderingen te begrijpen.
b DE AANLEIDING
in 'J8n ideeëVl d\en. \e e;( Yle\ z;ovee\ pkVlYJen
VYle.niroeYl \N8ieYl ,) maal kllJ8VYl e'( +oc'n een '.Joolloçio
chaotif41 J maat ee.Vlvnaa\ Se.bou\Vd z,ou 't bqt aBfdio 1«l.{VlVlen I,Vo{den eY1
boveV1 gemiddelde liooeVl de ie.pura\lep V8V) de 'Ie'frCh\leVldt ...
Maar 088\ ony Vllet. "
\ie alle, or cM p,rojeM 't'1Ar,ten.
e( 00\<' WleJ ieder VtlA\1 a8ndaÓ1r ere'fO\e., .
Veel dlè: de iVl die ,
o\le'f \NOV)e.Yl / eVJ 0at daafWle.e OIY1oeY). .
d,'e 'nuY) bemoeideVl gY) 8aardOO( 'mivJe'f eYle"<gle
o\Je'f 'v1sctcten \faVl eeVl raat 'Iede(op.
I\01\C>vYl J \Je.e! 8k\i'Ji teit y<;'vu3a\Vli\lo I ad -hoc. or\opri'(),geY1 ek ,
vi;;lt.. mede doof de elk8af \.,ëeY) <810re-
eV\ de vaY) o.teme ) Vl,d *e
de.. ve.elneid eVl daadm de IUYl.
I de OYltptOVld OYl) I 'In het kade.( van eetl p\lActie e.eY1 'Jee\ dSYl a'leerl
\Yl de, ytad oVlc1e.r de loep te ()e.metl eYl d88YVOOf e.eYl vniVl, or VYleei
\/'yle op I \ Y'\ ,ède'( oe.'i8\ Vc9VJ \e\t en mee(
he\ YJOYle.Vl, I milieu .
dOOfna in eeq;te ?p de. OVYlQe.ViVlO V8Yl de Hootlevnme(
HouHuine1\ JO'fclaaVl eY) er) op AW1yterd8YYl .
=
.E.

cS,t
1)1);
. {pc$}
(0.;6. t;.';q{
7c.r-: ('''' V... 0
o '/J:! '0' P ;oL
, ot./S't;)k< . Q'"
ë; .. 't;r /"J
00 J' /tO-./ %r j' 'f' cL
';ó Ve p/ '7(0./
? (Ol-; 'A/ -
(( • . / .
;oS'; 7èi,;{4 /"0

t:l(? .
tq,J;1 .? '7{. 6.. c;r;
0:;; /" '/0 % @,
1::. y
::::::. W 0($! ?o "0 ,,?' ?
mnml::. J (0; IQ
••••••••••••• /,à")S "-/ I
::::::::::::::. JS'/..... VAl
::::::::::::::::. rk :/ L \.- _/ ,..J
lmmmmmg::. 'Qt. 1:
:::::::::::::::::::::::. 4& f; 'fSJ& QI (9/ /.,
....•...•.......••••...•. I'l I:.
::::::::::::::::::::::::::. r.
•••••• •• •••••••••••••••••••• é)! o.r, /V,
.... ........ ...... ........... 9'/..?,J -?a. z.- y.g
:::::::::::::::::::::::::::::::. v... « (Or · 11/ • • / _/
................................. Va 0 >QI/
:::::::::::::::::::::::::::::::::::. 0... <."-'7 '.10(.
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::. h.. r:!. 9'1;> '?,../ b... ;;S;;
::::::i:::::::::::::::::::::::::::::::::. '-'2? ?,:;i ./ to);"
.......................................... !::.> /z" c . Zo',
........................................... )iv-
............................................ «I", '" % '/,.)/?, . .s'l; toe.
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::. <.' ... , • z· ."
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::. 1-7,.:/ ((-th' ?-I /IJ." _
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: ::::::. 0 "7',' 1".. "/.-,0 26-. V... ;çc;
................................................... 0 "1:.
0
,1 óo ,'A " ",-,._/
.................................................... . Z..; '1-. ./ r , Q! 'Cf'
(Ol" . Q C1?;{ %
V8Yl de Z>r
btAtAft oez.ief\. «l.f. ';I?
; de eYl reÓ1t?- ::::" 0
0

Ot'ldef; de Midden- ::::::::::" q;; V;L:. 0<9_
\ .. d .............. 0. ï';!-,;yJ) , .
ooveYl v')oc& te eATeYl voY! e- :::::::::::::::::::" V
.' . .. .. .......
en en de 'd.f$te.f - 'IJ,% 0;<
.
-
Oi8Jlf. -
0-
l nteY)?Îtve
'JelYl'lerloi \10
o 0
van \-.X>Yler>
werken
v i -
tea'en,


ere,.
~ I
I
zl
~ C > C >
18
19
WSRK- l;N JORDAAN f;N '. fRIT,s Ot; I 'PE;Tt;R, VAN Gf;IMiN.
IMTiviTKiTKH - STAPPENSCHEHA.

\'


· IMPUl,$E;I'f.

UüGl.$TEjLllliWi.
• MCJTlVAliG -
llq1;L$T.
.
• tl iOO1:;l,l:';N.
t

(\,.ltol<k./oII"l..id .)

• VA$T$ïl14J.,J:;H .

t
l1A
I{t;N.
UOGl,$TE;ll.
• .
1WAl,liATiE; -
• .



• ONi'.lilll(.
• -
f'lClll;L,4GN.


17vN,uA1iE; -
• f'lAHN .
• DE;F
VOORsmI..
t L.oKATif; {Hll",

;------ - 1 i -
j
I i
-J-_ ---'f--
-- - l r

I ;1

PA$E.
--- ---I
iN$Pf!Aax I iNBTlljNG.: I KNVW
OVEI\I-lljiD. ::I-e! . . NOIIHEii'i
... I

$TAO- VUKNivo.
Lo.#t ic:\uirl
'iYt


;":2/10\0.' _____
I
t


;Wout.. I l I I

--:i
I :IUIlUt.o\ Jtrfft . 1
I L

klacl d'33i-
----""L

",""" "'"
I<I"-nol.

'" d1aaibo.k .
....iP'IQ


'\'UtII.*t01 I ....
bij\-.-clr.lI.

in
dlaai\.odc .


-========'

<Na, .....

",c&.OSJi,r-
\tn,ttl'l.
':'tlo\.., ....
r:... ..... .


.... ,(u.

... od.f.t\lOtf"OÎ"':)
;.. .1<.. , .... .
(nu m-/ou1'PuT. )
1- ?",a[ill. <l • .J.ailfiviteit.n-1
IM!!i'iliiUt\.
..J- Sl1;IlIjL'JK
51d .. "NTlj'lil;41\

clul.slud,ic_ 'I'leloiael.
(zit .
VI;N: - - - i
I .... dool..,..I.., . I
____________ l
.;J,l<klt>, Ir;;')'\<l..l,o

i .... kuw,t".


.




.
• .1\10.\
.f>TEOEB.K.:P.V.E.
PO'
"GVAl.UATiE +
• .
"PoTE;NTie;s :
·-1.,,", ..
--

• f'VAl,UAT iE; v/.J. .
.


• olljek"I'Cf;Ii) p;;..
'1'1e11A
I
lNPUT - .AJ\TNITI;ITl;N .

o .' I .' ,\ !'Mt1a1LW'IJNI\miN&-IKltM.--.
• ?<l.L-h
l
\lGf/ . 3-tli .
\ .. ) $ilUA1il:. J
--->
L-- - -;
---J,. _ _
L.:::::.....J
t:·/]

---I
">-
I=: I f\k een voor.
lv



J-Io<....... __ I - I
--... I _ _ ,r
_ ::J - L F"
j
--;
t ___ _
,- --1 1- --

1-- -- --\ 1- -----1
, ' I I
t __ L _____ J
r - - - - ..., r-- -----..
, ,



- : ::..1..


L _ ' __ '_ •

..
'etkI,IGII.
"do. cl,..,


dfaa: ...
<-l.oii. ,-.. I
.. _ __ .. _J
.-;-
-.:::::.J
... Ilo';;

lo'l(.llt I VOOllkll,. .... 1

na yoloe.n
de,
ta.v. de 'beb8u.II.)\YlO el1
de. bUitevWuin'lteo. -C>
+
Al I en Jfaaiboek-
be'r,ote", de hulpmiddelen
d,è 'of) 'J{>Y\ eYl P'fO(e{' ge-
bL(,kt kl.\nYlt1) Wofde.n (p\av\Y\\Ylo I
e.d.).
ZodoeYlde r,1ocel' l<ont'fOleetbaay
.b\6veVl en 'dijl\ 'vlet w8Y\nee'f - wie -
IN8t- eYl besbt In ck
d,eYlt délY\ ee.",
te. \JiY\den ) Y1let dool by. vers\aoeY\ vaYl ver-
te ptod{,lteten ) maar bv. op
\)(lVl f>kecls opY\\elA'tJ
\jel\OOr \JélYl de
eY) il1 te. kleule.'(). Y1'leV)
kaYl bV. ééVJ '1aVl d,è tot een
bepaalde ltideY\ ) I (1 . Or
eeY) de voleende "nandeliY1o eVlZ .
Zo hebbeYl wij 00\< eeVl de
heid moeite Ot die de
blad
24
we de - dJ boe de
en huYl in fUlYfltt en tû/Lgeofde'fld moete.n Z.UYJ .. :
\Je \JiY\den h«bij t'Wee : • RuiYfltdDke OTÓel1\Yli= / pahoon / )
• OTdeY\ing= I I c\"namiek)
van ode 11 d\Alz 0 1e- veel o\la'fl ie\'f> en nieT I maat" 'flet 0
- bo\Jenpte. to!e(dn\,e<gten$- - Qratf?\t -
De. \}laaa) VlI.I. de fLümtdükt eY\ teWlpo1e\e OfdexlÎYlg van in elkaar ;z;Olt I 'hoe welken en hoe
op behokhn
25
26
leÓe1e (e\a\ie evat w\)e\ a kteYl yan eV) 'Wel 111 en
fe,\ahtf uid+ me\') vaak MYl met de term: 11 _" q \I .
OWlV8t \ler;;chil +
.§FyktuUf 11 + ve(bindiv-o "
• ?1o<.e? 11 + 'à1Uvel'l .
• .12yooVYliek 11 + doorgool1.
• 11 \)e{ydjillw .
• 11 ih .
• MiJdel1 milieu - o.rhmuWl- evenwicht - halYYlOVlie - nOlffl.
• fl,mkhe <M 'net en handha\ltll van bepaalde
op de \lar) eY) tWlpotele v8liatie .
• iy em '(elGhe uit het M\VI'lte - +p veld.
28
@[h®ü®@D$B(Çlli@

: 1) de
2) dam
de 1<0\'0
e\1 ot velbïYldetl
0\ clOOf\ateV1
(A.T.D.)
tv. veel ArO. wei",io ATD.
o 0 . cu
nah.4UfOebied .
i)
klAltu!,\(Qcl>ied .
/t)
b.v. 'Wadden duiYlen VîaalJbot> clkke(laYld \-<.awen;gebiecl
(YlatlAUY) ( u(baan )
Ytoeoet:
=0=

...•........... . ....' •.•...• tfi .••.... .•..•• ....• .••.• .••• •.. 1':: .• ••....••

"'t-J'
.§i
g)



i



w
......

NR/Jf .>rtE ... r9t917 .M. __ ...... Cl/J . . A: .·i.r""" .1
. /,f/IJk"fJ:.7·
, .. _ . . --.
tN/lft:;;o;krfl/e élJ cYfpakl7-
jtfk CIIl"Alfri*l/ .. 67é77 {(//?H/(VtJM cI/ /1JitCtP/ ((/();11#
741t1I7/J 1t:1J r. v6. l/l t7f
/JK1'1-9/11/l U/.J IA.I/. @K é/}$1?9/é- VPM<lbIl79. Vé/lk'l.:deo. .
,bêMrA/fInÇ t#9/7 ol 74& fVél6"/ZS"
dG /l1em:! f!) (o/JS417J lIJ jo{.
L)é IJ' 6E1JJJ/lll7liéll óf/7lê!l.1 (lJJ./;/t
lQl)Jn ftf:l/(f/lutc!tJ!/$/JêqJ.prnsfrf
/JI f;t1ll"11) ZOP'êél bH,fc4/J dJ .)IJV/}Ac· W4Ilif//1 iel
i ter/lil#' I
/f/(k/ciMetn /lé-d-jl mlo/mI/miS
tf?zê/ ?1.?7/J A-. zo ç/d. (I;w •........
M#Jr! 101;e;1 t/);1
/ / / 1 t7l1onh.,JL/ M.rb/J 4-&
<<l
lJlll7
r



tB··

b


.. BOS, . 0 .. :Jf··.·:o
0
0
oP.
13f
o
o,8
'.00' OA)· " ö'
.:·0 . ' . 0 0 ° 0
I
.. .. ..I WOONWIJK
. .'i'.'·· 1 11,·... .
> •• / , ' bÇ. . .:!
\
- .Ir.""" . .. ,.'i:'/' ; ....
4\,. .3EPLANTING ,
, ENNEDY LAAN -+ o:Q.
.
CENTRUM
de
([nnflricû ) ,'n er bC:,t:l:ll
106/ 109. Project Kennedylaan Heerenveen.
Foto's en tekening geven een beeld van de wijze waarop
vanuit het centrum van Heerenveen contact is gezocht,
via de kilometerlange beplanting (breedte 18 meter) aan
de Kennedylaan, met de bestaande bosveget3rÎe in het
aangrenzende landschap (foto 106 horizon). De diepe
penetratie rot ver in het sradscemrum is een uiterst
g.!.1nstige voorwaarde om de natuur een zo groot mogelij ·
ke kans op ontplooiing re geven. Er wordt naar gestreefd
de gevari eerdheid van de vegetatie zo hoog mogelijk op
te voeren.
•. Om EU} IoliJ Eé/7 i!t1 /ffk /i)o!sjk6
V&71tClfk opbt>ll4l1:lLl/l/Jé/l9EVff/J
17)(J6/ 1/;9/7
. èé/J Z(; l'llial m,tJ9Etk/€t/t9/f/érèllcL
hê;Q//7 l?éJë/'lJz;Jl,m.
S/;/i). ulÈ/ru1mII/IJIIIJkè €
l/éIl9/11/;'11 c;{Yél?r/#/7'j
IiJké /}/A,?if:/J9'félE/; VPêtJfél t;'ll JLt..rc;ftJ
'itJmf/ WP/JV:/?SCJ,IJ!sO'"
;a6//TJ/l?ê.
(..)
I\)
77. De grote gev;lrieerdhe id. die her
. kenmerk is van alle landschJ.ppen die
langzaam in de tijd zijn ontstaan. was
juist het gevolg van het feit dat yerschei-
dene mensen met hun eigen op\'aning
over orde en chaos hebben meegewerkt
aan de vorming van het landschap. De
cultuursreppe zal het eindresultaat zi jn
van een werkwijze die wordt bepaald
door een economische gedachtegang, die
de naruurlijke orde als chaos beleeit.
-- - - - -- - --- --
'Daarom zou bij plantsoenen, gemaakt door bewoners, het toeval een centrale rol
moeten spelen. Dat kan juist gebeuren door het ondeskundige individu te waarderen
om zijn ondeskundigheid. Alleen een ondeskundige is in staat hettoeval mee te lat en
spelen. De deskundige kan dat niet meer, want hij heeft geleerd hoe het moet. Het
onbeholpene, het grillige, het intuïtieve, het geyoelsmatige, het emotionele, dat is de
deskundigheid \'an de ondeskundige. '
twee situaties oenKbaar, waarin oe hUIsJesslaK, als hiJ Oaartoe
gedwongen wordt door een te hoge temperatuur, de gelegenheid zal
hebben een onderkomen te vinden. In het geval dat de boom, die
hij moet verlaten, staat in grond die permanent is afgedekt met een
rijke humus- en strooiselIaag, of in een grond die volledig is
door eeri sluitend plantenkleed; dan is aan de voet van de boom
voldoende gelegenheid tijdelijk een vochtiger en koelere schuilplaats
te vinden. Wijzigt de situatie zich weer ten gunste van de slak, dan
komen zij vaak in grote aantallen te voorschijn en gaan weer voedsel
zoeken op de vochtig geworden stammen.
Zowel voor dier als mens geldt blijkbaar, dat de kwaliteit van de
woonsituatie geheel wordt bepaald door .de aanwezigheid "an
uitwijkmogelijkheden naar gebieden grenzend aan de habitat , als de
omstandigheden in de geconstrueerde woonruimten tot vluchten
dwin
een eenzijdige beplanting is roegepast
heeft dit om'ermijdelijk tor gt \'olg dar
men rekening zal moeten houden meteen
daling van alle activiteiten die jUiSt een
gotde humusvorming bevordertn .
24/ 25. Als de grond volkomen schuil-
gaat onder een dicht plantenkleed dan is
het meestal wenselijk dat de paden een
open karakter behouden. De ruimtewer-
king van de tuin kan zeer sterk worden
beïnvloed door de wijze waarop het licht
wordt benut. Als het zonlicht kan wor-
den gereflecteerd door middel van het
lichte oppervlak van de paden dan kan
het licht zi ch, komend vanuit andere
richting dan het invallende zonlicht ,
opnieuw binnen de vegetatie versprei-
den. Het reflecterende licht kan nu
tivireit van het vegetatiedek kan worden
vergroot (zie ook foto 15). Bovendien
wordt de temperatuur in de vegetatielaag
die dicht tegen de grond aansluit op gun-
stige wijze beïnvloed.
33
c..v
~
Met betrekking tot onze tuin en de stedelijke groenvoorzieningen
zou hier nu het advies op zijn plaats zijn, de afvoer van regenwater
gewoon via de grond te laten plaatsvinden. Gebruikelijk is echter,
al het regenwater via goten en afvoerbuizen naJ.r het riool af te
voeren, zonder dat het op normale wijze zijn functie heeft kunnen
vervullen. Het direct inbrengen van water in de tuin geeit zeer verras-
sende resultaten, omdat plekken met een relatief hogere vochtigheid
ontstaan, die bovendien in verbinding blijven met het grondwater
(geen dichte plastic bakken oi \·ijwrs ).
36
richtdoelstellingen
OûD û'lBOûiID1t® ®ûD
..
"
·

·

·
il,
·


..
De huidige internationale ontwikkelingen, gevolg
van o.a. kommunikatie e n kennisuitwisseling,
leidende tot schaalvergroting, gelijkschakeling,
spreiding, machtsverschuivingen enz. zijn een
gegeven geworden in onze samenleving.
De gevolgen van schaalvergroting zijn bekend :
eenvormigheid, vergrij zing, vervlakking, koritak t
(in neg. zinl aantasting), grote strukturen krijgen
meer macht enz •
Er zijn ook wel ontwikkelingen te signaleren die
op zich positief overkomen:
Zoals b.v. de vergrote kommunikatie (spreiding en
verbinding) geeft keuzemogelijkheden voor meer
individuen om deel te nemen aan een ui tgebreider
kul tuuraanbod op een bepaalde plaa te j leef.stijl,
muziek, taal, vakantie, eetgewoon.tes enz.
De op zich uitstervende kulturen kunnen samen op
een bepaalde plaats vel weer tot een nieuve (sub)-
kul tuur · worden en wanneer er vol doende aanleidingen
vanuit de situatie geboden worden (omgevingsimpuisen)
en deze kunnen konstant- in- de- tijd invloed bli j ven
ui toefenen, . dan kan er eigenlijk pas een. nieuwe
kul tuur ontstaan.
(b.v. Amsterdam is door de eeuwen heen, als gevolg
van z'n bemoeienissen over de hele wereld, een
verzameling van kul tuurinvloeden gaan herbergen
die samen aan de stad een eigen gezicht hebben
gegeven.) (identiteit).
Maar de laatste tijd vinden deze ontwikkelingen
echter overal plaats op de wereld en doen de
identi tei ten met elkaar versmei ten, er is nog
nauwelijks meer sprake van enige situatieve inbreng.
We kunnen beter zeggen: schaalvergroting 1n de
kul tuurverspreiding.
Gevolgen, kul tuurvervlakking , 8 tij len- versmel ting,
de oorsprong is zoek.
De werkelijke kul tuur sterft ui tJ
"Doel s tell ingen die op de lange
duur van veel belang worden
geacht, dienen h oger gewaar-
dee rd t e 'Worden dan doelstel-
lingen di e al leen nu van veel
belang zijn;"
-
....
"-
.....
al
'"
..r::
0
en
.,
'0
Ol
...
Dl I
....
<= 0
>
"' ...
c::
8 >+' cD
Ol .>o:'d
..r:; :>:: Ol <= I-<
0 .>0: ;:I 0
., .... ;.
..... ç,.J 0 .,
t;:>ö I-< <=
.,
oo::tii .,+'
..... <= c:
Ol <=+'
.>0:
.,
;:I Dl

.>0:
'" <=8 <=
p.
I Ol(/)
"'...,'"
.>0: ..... ;.; > .... bD
"1""")(1)<
"
Ol
... 0 +' 0
.-<-08 I-< C:+'
.,+>o
'"
Ol
p. ..r:; 8 +' ..........
p.o Dl .....
'"
"''''Z
...
'"
..r:; I-<"l
.,
;...r:;
.-< 0
Dl
'"
I-< Dl
al
",...,p.. 'd
'"
.,

Ol !l+'
... 0
.0

Ol

t;:>.,
Ol "'-0
P.

.....
I-< 0
+' 8 ril 'd 0
;:I
;....,
aHH +> .....
Dl c:
"
'"
Z
+' ..... <=

'"
" '"

..r:; Ol <=
Z
H t;:>",
H8Z c:
....

.....
<='d
'"
c:+> c:
f-jHHIXI
"' .....
'" (/) H N c:
"''0
....:l< ö c:+>
;:I .....
.>0: > <=
A ZA
.....
'" r,J ...,+> I-<
IiJHH8 .... .>0:
'"
AAAen N
'"
c:
I
.....
al
al
.s::
o
'"
I
De negatieve gevolgen van deze internationale ontwikkelingen
dienen daarom geremd te worden.
WERKELIJKE VARIATIE UIT HET VERLEDEN IS fT GEVOLG VAN
BEPERKTE TECHNISCHE MOGELIJKHEDEN, WEINIG KOMMUNIKATIE
EN EEN SPECIFIEK ACHTERGEBIED (VOORGEBIED).
MOGELIJKE VARIATIE EN IDENTITEIT KAN ONTSTAAN DOORDAT
EEN GEBIED ZICH D.M.V. INDIVIDUELE KEUZES IN EEN BEPAALDE
RICHTING ONTWIKKELD,
BESCHERMD DOOR PLEKGEBONPEN (TIJDSVARIABELE) NORMEN,
TEGEN PARASIETEN,
TEGEN MONOKULTUURBEVORDERENDE ELEMENTEN,
TEGEN MACHTSOVERWICHT.
I
De sociale opbouW' van wi j k b.v;
:Binnen loopafstand (kruip-, ledemaat- ) werkt
een waarneembare variatie 1n bevolking ssamen-
stelling en -dichtheid pos! tief op het funktioneren
van het gebied.
De dynamiek van een wijk b.vl
De voor- en nadelen van het vel of niet bundelen
van verkeersstromen dienen tegen elkaar te vorden
afgewogen: op welke schaal?
- "Oversteekba.arheid verkeersstroom";
indien niet I t geval; isolatie van buurten t.o •••
elkaar.
_"Een vervoermiddel (auto) moet lage verplaateings-
enelheid hebben (veiligheid), maar moet daardoor
geen onnodig lange afstanden behoeven af te leggen. 11
Bui ten de spi te kunnen op hoge verplaataingssnel-
heid ontworpen wegen ala racebaan gaan dienen; het
gebied ertussen wordt rustiger (woonerf gedachte)
maar de rand ervan krijgt een enorme overlast
(en moet dua geheel kantoor/ fabriek worden?) ••••
Het een wordt een hemel, het ander een hel •••
De link naar de kleine schaal ie zoek.
(zie verder "hand reiken naar de kleinschaliger
___________ ._._. _;, __ ... _. _________ n._t_uu_r_kr_._c_ht_._,.,_,._) ____________
37

OOD rrmOüffi)ft@ @[liJ
2

Onomkeetbalt?,
REGENERATIE D.M.V. HET NATUURLIJKE PROCES BEVORDEREN
MET ALS GEVOLG:
DIVERSITEIT
STABILITEIT
KONTINUERING VAN LEVENS PROCESSEN.
Natuurlijke energietoename, humusvorming, wortelbakteriän,
bosvorming enz.
Niet machine doet werk; natuur doet werk (inkl. mens).
De mens is een deel van

·
·

...
· " g

>
'" !;


>



·
·
o

· '"
Van nature wordt water dat eenmaal op het land is gevallen
en terugwil naar zee, voor een oneindig aantal hinder-
nissen geplaatst.
~ l is dat water wordt afgevoerd via de grond, bodem,
wortels, planten, humus, bakteriën etc. dus opslag en gebruik
i.p.v. via kanaal-, buis- en riool systemen.
(Verarming v.h. land- verrijking van de zee, inkl. schadelijke
_- stoffen.)
s
AFBRAAKMATERIAAL, AFVAL, MEST, VOEDSEL (DUS ENERGIE),
DIENT ZO LANG MOGELIJK IN HET GEBIED TE BLIJVEN.
(De schaal van het gebied wordt bepaald door de mate en
de vorm van natuurlijk transport, dus zonder ekstra energie-
verlies.)
Ook materiaal en grondstof zoveel mogelijk vanuit de situatie
te worden betrokken (energiebehoud)1
MATERIAAL, GRONDSTOF EN VOEDSEL ZOVEEL MOGELIJK VANUIT DE
SITUATIE BETREKKEN.
Energie:
ALLE POTENTIELE KRACHTEN IN EEN GEBIED GEBRUIKEN.
richtdoelstellingen
OUD ®uo
(vervolg )
transport (gtechnische
seoundaire,
d.m.v.
tertiaire ) zien te
40
6
I
Cl
....
110
'"
Cl
r::
Cl
I
voorbeelden van regeneratie en energie- doelen:
- toepassing van milieu- en natuurtechniek in het
inrichten van de ruimte om ons heen (lnkl. bouwen)
- zoveel mogelijk binnen bestaande stad, gemeente,
bouwen in aandul tlng op bestaande infraetrukturen.
- )len moet dicht bij het werk kunnen vonen en dicht
bij het vonen kunnen werken.
- gebundelde dekoncentratie van ei ty- funkties
over de gehele stad, gemeente enz.;
deze dienen met natuurlijke energie (te voet, fiets.
paard, ezel, roei- en zeilboot enz. ) onderling
bereikbaar te zijn.
Ook de gebruikers van de (oude) binnenstad, het
hart, de "oorspronkelijke kultuur- identiteit",
en van de verder van elkaar telegen "harten".
dienen ook zonde r de "auto" zich goed en vrij
komfortabel te kunnen verplaa taen. (openb. vervoer ) .
!!:!, e::):la& taing d. m. v.
teohn. tijds

(plantenkleed.
t
water,
te
- het openbaar vervoer dient niet alleen het woon-
werkverkeer en de ei tyvorming, maar al he t
verkeer en een harmonische opbouW' van de stad:
dUB niet domweg het openbaar
om de verplaatsingsbehoefte, daar waar de auto
zichzelf verstikt, te laten verwerken.
Zo werkt b.v. de metro, cityvorming en groot-
schalige ingrepen in de fijnschalige bebouwing
in de handt weer meer mensen die overdag de stad
in kunnen) de ekonolllische waarde van een klein
stuk grond neemt onevenredig toe (beleggersdruk).
_ D. auto moet door reistijd, parkeerkans en kosten
het minst aantrekkelijke vervoermiddel zijn.
_ Hat parkeerbeleid dient afgestemd te .... orden op de
gewenste verkeeraaf",ikkeling.
I :
IGEEN: HYPER -EURO- MAXI- SUPER - J
I
7
De hand r eiken naar kIe inschal natuurkrach ten ..
-Techme.

kaYlale'l
ÎYl •
.. ,
,
WOOYl .... ek.

-: .\t
PRODUKTEN, BEDENKSELS EN ONT\/ERPEN DIENEN ZOVEEL MOGELIJK
AANLEIDINGEN TE GEVEN OM HET ECOSYSTEEM TE STIMULEREN
M.A. \I. EEN UIT TE MAKEN VAN HET LEEF- EN AFBRAAK-
PROCES •
Grootschalige ingrepen behoren aan de natuur toe.
(Overstromingen, orkanen, vulkaanui tbarstingen enz . )
De mens probeert ze na te bootsen; een even grote macht
op de na tuur ui t te oefenen.
dvnv. I Qve,'i'tQY1îQ.1
Jie I-ïe-\- v
\W\I\'0€.1"l
.
Ze mist echter de mogeli,jkheid de kracht(jes) van de natuur
hier op te laten inspelen: verrotten, afkalven , laten 1n-
.... erken, omzetten, n1eu .... e levensvo or .... aarden scheppen , groeien;
kortom "herstel" . .•. en dat kost tijd.
Een prodü"k'ti"Smee stal het gevolg van de techni ek: fabrikage,
ekonomie en niet hoe het in het natuurlijk proces kan .... orden
opgenomen (tijd ) . Het produkt dient meestal e e n andere schaal
en mist de aanleidingen waarop de situatieve schaal kan in-
spelen.
41
(
a
42
-Een voorbeeld van een grootschalige ingreep waar
kleine krachten op konden voortborduren vinden we
in de geschiedenis van Amsterdam: de 17-e eeuwse
grachtengordels met individueel bebouwde percelen
erlangs en de aanleg van de eilanden met z'n
langzame ontwikkeling van wel of niet bebouwde,
individuele vestigingen.
g

Dit betekend t.a.v. het individu: individuele
verantwoordelijkhej_d in tijd en ruimte binnen
omgeving mogelijk maken.
voorbeelden:
-Slaapsteden kunnen zich ontwikkelen tot gebiede
met een eigen gezicht en eigen bewoners.
-Bij de inrichting van terreinen kan een aanzet
gegeven worden in een richting die de natuur uit
zichzelf ook zou kiezen. (Minste beheers- en onder-
houdsenergie ).
9
I
ti)
.....
...,
I
'"
...,
.....
·rt
ti)
'"
...,
>
tri
;s c:
r::
'"
·rl
'"
...,
c: El
0 ;s
..I<: El
' M
ti)
...,
..c:
p..
0 0
CD I
.....

0
...,
I
Ol ....
'rl
ti)
..c: 0
I
tD
I
Anders verliest het z'n karakter, z'n oorsprong: weg variatie
dus je krijgt nivellering, geen spanningsvelden meer.
HET DIENT ECHTER NIET TEN KOSTE TE GAAN VAN AANGRENZENDE OF
ANDERE MIL lEUS:
Een stabiele situatie bevat een bepaald optimum aan variatie,
hierin houden (voedsel)arm en rijk elkaar in evenwicht •
Er vindt energieuitwisseling op kleine schaal plaats; arbeid,
voedsel, discussie enz. Indien nu de ene soort of groep
of kultuur zich steeds verrijkt ten moste van de andere, dan
is er sprake van overdaad, te veel energieopslag, parasitering
bij de eerste groep, terwijl de tweede groep steeds armer
wordt.
Dit is hetzelfde verhaal als bij de uitspoeling van het land,
de woestijnvorming en de inspoeling van de zee, de overdaad
inklusief de vergiftiging •
Een niet konstant- in- de- tijd verlopende ruimtelijke
variatie (dusi verrijking- verarming) leidt eneneens tot
monokulturen (aan elkaar tegengestelden)
Ekologisch gezien is dit het verhaal over koncentratie, aan
de ene kant wit en aan de andere kant zwart; gevolg minder
grenzen.
"",cIb>, (0.-.1(1Ii"
\l!AVOImi"'l
,
t t
• .
jiUn,
, o",I1'ou\o.l, onbt\10W1tJ\tat,
Ylièf.Wl, \JtfllèJ.tl'l.
\ló,;,j'n, . • k.
Bij het bepalen wat een Historisch gegroeide konitu!teit is
(temp. konstantie) gaat het er aus om te bepalen welke ele-
menten aan temporele verandering onderhevig zijn; hierop
dient in ieder geval niet voortgebordyurd te vorden.
t
• 0!jZ§
...... , I. lIchlt,nakn, O ......
Tl\ikO, oYlIJrtwQc\.,l, avorJl,AAf, onvoot-
liJ,\i.i ' 10Na[ .10 .
{temp. verandering,-diskontinuïteit en -onzekerheid werken
storend in het ekosysteem)
43

DITO
WIJ t LEVEND IN HET HEDEN, ZIEN SLECHTS EBN MOMENTOPNAME
VAN EEN LEVENDE SITUATIE (LAND, BOS, STAD enz. ):
INDIEN \IE NIET VOLDOENDE NAAR DE HISTORIE KIJKEN BESTAAT
DE KANS DAT \IE WAARDEVOLLE GROEIPiiOcEsSËiÎ. ONTWIKKELINGS-
STADIA VOORGOED DE GROHD IN BOREN. (Onomkeerbare processen)
Daarom is het zoeken naar de oorsprong, karakter, kul tuur-
ont .... ikkeling van wezenlijk belang willen we niet vervallen
tot de willekeur, de "nieuwe eentonigheid" enz. leidende
tot de vergrijzing in de wereld. ("willekeur").
b.v:
-Een oude struktuur is maatgevend voor nieuwe
ontwikkelingen en niet andersom.
-"Stop ontwikkelingen in het spoor van Brussel-
London- Ne", York".
-Milieu, struktuur en stad leggen verkeer beperkingen
op; zie Geschiedkundige verkenning.
-Men kan beter spreken van een wijk "verbouwen"
i. p. v. "rekonstrueren".
is_
Nooir 1I AF 11
10
-daarom ook Ylie\ naar een
I1 worden
GEBIEDSBEWONERS IN EEN BESTAANDE SITUATIE MOETEN DE
VERANDERINGEN ALS EEN LOGISCH AFBRAAK (rot, versleten afsterven)
EN OPBOUW- GROEIPROGES ERVAREN,
DERHALVE DIENEN OOK PLANT EN DIER GER AD L D E WO EN.
De plaats van planten en dieren is ook in een dichte
mensensamenleving van eminent belang: vgl. doelstelling:
"Voeling houden met de elementen" en het verhaal over de
"kasplanten- menelI.
I
(
II
en toevoeóbaa,. doel.
o
12
,
<:
Q)
El
lol
o
<:
Q)
.>ol
Q)
....
.....
....
o
Q)
p.
Ol
,
0-.
Het platte vlak, de zuivere bol en de rechte lijn zijn
extreme vormen die in de natuur bi,ins niet voorkomen:
(Het begrip "toeval" en "onzekerheid"
omdat de mens zijn ..... oon- en leefmilieu vrij ..... el volledig
heeft gerealiseerd d .m.v. extreme vormen, moeten zijn
handelingen als ongunstig worden gezien voor het stimuleren
vsn natuurlijke processen.
de inbreng Van de Itondeskundige" 1s eigenlijk geen echt
toeval 1n de zin van temp. onzekerheid, maar meer een faktor
vs.n temp. zekerheid (yoorzichtigheid) omdat de plannenmakers
ook geen objektief oveflzicht kunnen hebben over "goed" en
"kwaad". )
ordeningsprincipes: toeval en onzekerheid:
HET TOEVAL EN DE ONZEKERHEID DIENEN MEDE ALS
PRINC IPE GEHANTESRD TE WORDEN. (Geen ekologisch toeval
De waarde van het toeval: Het ol'lbeholpene, grillige,
intuitieve, gevoelsmatige, emotionele: dat is de
deskundigheid van de ondeskundige j
Dit is het tegenovergestelde van de wil tot systeem en overzicht.

"Grote gevarieerdheid, ontstaan in de tijd, is het gevolg
van verschillende normen, opvattingen over orde en chaos
van alle wezens die dit tot stand hebben gebracht."---
-Al vele eeuwen lang kan Amsterdam krachten die
de stad kunnen aantasten weren (d.m.v. keuren enz.)
-v.g.l. ook doelsteIl. over "individuele keuzes".
ij \
-- - -,
, ,. oei.
Ijl :
'" =rul. I
'" - - -'
nr. .!2l!!t.
6-&- Straat.
(met overlap)
6-b.
3/5 Overgang
Straat.
5.
-voorzieningen kunnen, naast hun sociale funktie,-
ook zorgen om de diversiteit, karakter meer
identiteit te geven: v.g.l. school, kerk e.d. in I. 2.
flat- monokultuur. Daarom kan b.v. school in
Groningen ook anders tijn dan in Middelburg. enz. 2(:'t 1 3.
Konklusies uit o.a. historische verkenningen, situatieve-
thema's, onderzoek bij de gebiedsbewoners (inspr ontwikk.),
demografische ontwikk., mobiliteit (verkeer), rekreatie
en het wonen en werken kunnen leiden tot het vinden van
specifieke normen.
I ii:
i :
3/4/5. (max.) 6,.& 6-& 4.
/-+ (-> +---
3/4/5. > 4. 4.:.f

O[TIJ @[TIJ
land:
In de stad is de relatie met de natuur (voedsel bron) zoek;
daardoor vindt voedsel en energietransport over grote af-
standen plaats waardoor woonagglomeraties voortdurend
bedreigd worden. (Instabiel in geval van 'n calamiteit;
b.v. oorlog of crisis.)
Op een bepaalde schaal is hieraan nog wel wat te doen indien
we meer aandacht besteden aan het beter gebruiken van onze
kringloopmogelijkheden (zie vorige doelstellingen m.b.t.
regeneratie en energie).
Ook hebben de open ruimte in- en om de stad nog de mogelijk-
heden om overeenkomstig het natuurlijk proces te funktio-
neren. Dit zelfde geldt vvor de marginale gronden die niet
direkt ekonomisch getixploiteerd worden.
Een planologische oplossing hiervoor kan zijn:
"De relatie tussen. in. onder. boven de stad .. het natuur-
gebied- de monokultuur schakelen d.m.v. BUFFERS".
"LOPENDE BUFFERS"; deze zijn niet statisch, niet plek-
gebonden:
De buffers kunnen bestaan uit vaste buffer laatsen dicht
bij de stad en dicht bij de natuurgebieden volkstuinen,
kleinschalige kulturen e.d.) en lopende bufferplaatsen,
wisselend, tussen de monokulturen.
(zie Le Roy- blad)
13
n.a.v. IIhet verhaal van de slak":
Zowel "Voor mens als dier geldt dat de kwaliteit de
WOODsl tua tie geheel wordt bepaald door de aanwezigheid
van ui twijkmogelijkheden naar gebieden grenzend aan de
habi tat.
Wij, als biotische komponenten, kunnen niet bestaan zonder
onze interaktie met de abiotische omgeving om ons heen.
Er is evenzeer iets mis als onze biotische omgeving, dicht-
bij of veraf, verwaarloosd wordt;
er treedt dan een proces van verstoring op in het gedrag
van de mens en hij wordt een slaaf van technische arte-
fakten en vervangingsmiddelen. (de "kasplanten- mens".)
I"
t ,
-voorbeelden:
-Verstaanbaarheid is 'n voorwaarde voor kontakt
(binnen 't kleinschalig systeem.)
-dus liefst geen transitoverkeer door tere gebieden.
_ontspanningsmogelijkheden tijdens de. door de Bchaal
noodgedwongen, verplaatsing.
-geen loop- en fietsgebieden; maar de hele stad een
gevarieerd loop- en fietsgebied met veilige auto-
gebieden: lees b.v. auto-oversteekplaats i.p.v.
voetgangers-oversteekplaats.
-Het zoveel mogelijk vermijden van t ·echnische
hulpmiddelen die het klimaat binnen gebouwde
ruimtes willen regelen (tegengesteld aan de
natuurlijke cyclus). nog afgezien van de vraag
of het ekonomisch wel of niet rendabel is.
(o.a. klimaatbehandelingsinstallaties. centrale
verwarming etc.)
-I.v. hiermee dienen de z.g.n. "behaaglijkheids-
normen". die een bepaald optimum (werkklimaat
afgestemd op konstante produktie. woongenot met
het bankstel van Van der Meer. chips en kijken
naar de buis) beogen. nog eens kritisch bekeken
te worden.
-Het weer herwaarderen van warme (kachel) en
koude (raam) plekken in een woning, een gebouw
i.p.v. overal (nivellering) dezelfde temperatuur
+ vochtigheidsgraad (klimaatverSChillen).
-"ijsbloemen op de ruiten. pegels aan het dak.
zweet op je voorhoofd en pantoffels tegen de kou" ••••
-'s Zomers kan de scheiding huis- buiten gezien
worden als minimaal: het huis verdwijnt.
's Winters bereikt het huis een minimale maat (plekken).
-De vanzelfsprekendheid van selfsupporting van
woningen gebaseerd op "het gezin" dient betwijfeld
te worden.(Keuzemogel. heden voorzieningen samen
te gebruiken.)
-Meer zinniger leefstijl met minder energieverspilling;
wasgewoonten zijn te vanzelfsprekend en worden
gestimuleerd door stopkontakten en water uit de muur.
-Voorkomen dat de mens afhankelijk wordt van on-
natuurlijke. van buiten de kringloop komende middelen:
voedselprodukten. chemische middelen. medicijnen.
drank en drugs, reklame en psychotherapie. politiek,
wètenschap en techniek: kortome
"voorkomen dat de mens verwordt tot de "kasplanten-
mens", volkomen gekonditioneerd."
-Streven naar integratie van die elementen in het
leven die in deze maatschappij liever (gecentrali-
seerd) verborgen blijven: ziek zijn; sterven;
onaan e ast en afwijkend. Liefst ook op kleine
schaal loopschaal). want ook dit betekend:
VOELING BLIJVEN HOUDEN MET DE ELEMENTEN EN MET
ELKAAR ••.•••..•..•••••••••••.•••••••••••••••••
rwij
tonbegonnen
e
rd van
werk d.
rtrag··e.n
.# ,
t
omt
tie
er
s
in
nooit
11
1
iets
54
de trend
AWlSkTflaWl uil een los
s\aanc\e waanYlee \Jee\
ZtiJ, . J)e0 twee Ol' de
k\ 7,ltVl de \1erd
Waay toe
WOOn- eVl
- I VI1a:;sa . J eVl
\laVl 0
eYl V1aal' uirdilend pahoon me\
'rt'Iinde( Wlonokttl-
+u1eVl , Wlet C;10\e
bJoYl e.Yl asJalt . bliatHaKen - eVl Of at.tlo-
snelneid oYll-wo,,,e.V1 sl(\.t\{\ul'eYl.
die allemaal vvd bd<end eVl
che we de eede (81)
\Jlsuee\ hebbe.n Or, de hveede
(81) z.ijVl VYI00eli}<e OVIt-
eVl di\ een
bee\,l de. to?oota{iJche VSYI de
komende lateYl e'( 7,a\ oaaYl
\/ee.\ plaYlVleVl ,u1lerl I WWêI1
Bhoe'l \lexloop I nieuwe I.A.ft-
bltidiVloeVl z,lAlleVl eeYl kleiVl-
iYl h\J. °huYl .. 'JOt'm"o Ve.f-
, VYlaa; b\'JP
\jeel lWOVleYl, 'Ie-
ko.\\U\.Af) (l.V1 de Of een
êYletoie'· \/ediVldeVlde WlaYlie'( te \fe:<r1aa\seVJ.
:De °iqeVl\i\eÜ de bl'JveVl
iVl de. ontb1eke.n eV)
Wlaa\(\ weÎ'f1io
0\ i>fl uYl l\'da'lYlJ 0
G'(oVliYlOeYl 0* 'Noonf
j)e, 'BüIYYle{ \J01WJt eeVl ua -.
i \,J ptiVlc.ire wél ee\'l ol'oot-
de
eJ,\e"f \lef \e .
tttivnte "Hl in de.,e .
verstoringen
de de
0l' het e.VJ bljeeYloe-
btacht j \Jisuele bèiYl\Jloedino cl.YYl.-v.
'JeNuiliYlo I e.t;
be:iYN)oeJiYlo ab I
eYl pluJ ve1-
VaVl wafe'f.
I;el1 avJey b de
OYlheiY1ioiV\O \}l.(ilYlisbe.l\eV! eV)
Ot \JdY)
Iffab\e Î.3 \e.
omdat aaVl lic.nt et
b.\J. W\et &'e..mic.a\ièYl oaB\1 door·
o{ rfleVl3eY1 iVl eeV1
a\le(\ei klaJ,\e.Vl
in o.a. in oebwJe..
Tn Itdef oe door
VYliddel vaVl 'icJe e.Yl raafSe. {iVl\eYJ (\-)Iet
eeY1 a9n\al u \)eotofiYloe'()" \e.
e-< Y J&JaalvJivo de ex>
O«tQe.\JiVlO eeYl "!V\Jfu\< \JaY) \e, . 1)aa(·
V1aast Jtü;Y1\'Y)lef Vloe eeVl aVldtte ,
e1eYYIeVlteVJ
Or IJele- eYl
2;ich pfoblemt\1;
d8a10m o.aa\1 VJe ef i VI Vc3V)
\Jttdef or lV!. .
OY1S oaa\ ÎVl OWI het
I teVJeiV1de.
iVl o.a. as e.Y) ab fe \<lAVh'leYl \le"(-
wecktvl.
55
57
a4
58
Het
I wat cl ient el te
'oeufen met uir
?
Je dat Y'tiet a\\ef:>
z\d1 'l,OlA or 'net-
Ce\1tfum I maat dat 7;id1 op
ç'ekkeYl ne.\le\')ce'()ha
kUY1Y1efl 088lÎ ont-
wikkelen I én
t()ef eeY1 eige:o ........ .
.. .. . Iinks is (M ovef
:De ('fode) ZU\'l kemeYl \laYl
WleYleeiijke aktiviteit (5Ub) c.eYlha .
TIe ke.fne'fl "eàJOYlcle.\'l dool' zooe.Yl88VYlde.
de DOp
vaY) r5?\e'fk'f8c\,t - 'VeNOt.l-
middelen eY) 0re:nba81 veNoe.t, Wa8{ de
'oet mee5t dik I moet het 8C.Cent op
e'fl ope-Ylhei6 eVl lOOdfeGH daV)
de . .. die de mens
sml 3e. :;tad te, kU'fl'fleVl l<oVY)eYl "ia
QYoeV) - J fiets-
°e.d. IIYlevenceYlha" 'IiVldevl we
:z; .cg.Yl , 'tJ881iVl de c3tA!o kt 7;ekere,
, '((late kan en dan 'olul+ ; de
rathef af. 1}e aAto - be-
is in loodtec.\'f op de
i du? IWde
59
60
bufferende en
remmende middelen
fen al:;, Avn::Jetdam nu eeYlYYlaal 1,0 <;>e.-
o1oeid \'ju ip en we 08aYl e.W8Y1
Ylie\ 1,0 oe.makke\5k
mee! \e. \/eumdereYl 1;ijn (in eefste . .
bulW\efmeef. bouwe\'j 0\ opYlieuw
\Yl\JU\lewl dus \/et-
plaa\se.Y1 vaYl '(laar ei-
\aVldeVi i(l de J ee() exha
de Matketwaayd om de te
het v(!.-<p'lsa\seYl \/8Y1 eYl:4. 1)i
\W5\ \leel eYl eYlefCGie" 'oo-veVldlèn ZtiVl
:4b een \/8Vl Tud .
is \"et van de Vlc9ar eeY)
, mer ketn-
e.Vlefole -8\\181 duv-npeVl ,
Vc1V1 bédlijhe!l uit c\e
Vlda'l'
IV1 de btoYl Vc9Vl
sc.hatJfij - eYl milieu oVlV1ievde.lijke '6ebelAleYl
woydQ.Y)
1),\ b:-J. bij lawaa;: de áU\O, de iYldtAShie .....
\/efVYliYlJe'l'iYlO v'n . 88Vlta\ \/erçleabil1OeVl EW) het
M\1ta\ ctecÁ'OOIj). 0
01\)al minde'l'
ho-peYl I VYliYlJe,y 0fuileV) , .miYldef
eVl Qee.Vl \k9VJ de bo- ivJust"fle
.
--. oee.Yl bD\YY!e1 eYl
mobiele 'V(»'I' ooede.
\rXX}Y)- e.V) nie\ a\fee.Y\ V001
de k7ii\\eVlc\e . . _ I
.J)ij oeeYl er) VI'lulti-
I. e.Vl (aKeHeYl I
laref 001100
maar , vaYl oyo\e
eVl kOYlCelYlp. 0
l-/e+ 88\1pakkeYl de bl'OVl V3Yl vel'O'I'o\li\'lO ex>
eeYl r0i\leke eVJ
1jaak . Or de tweede. rl(lalp \-<().Y)Ylen we r10 -
oeten O\'l'l de oevoloeYl eN.aVl {e
doo'l' o.a· 0'r, v.d.
U\'I aar,tal eYl
't'YliddeleY) {oe Ç)S5SW z;oaG b.v.
V8Yl O(oeYl-
/ -penehahef> \laVl
in -de -s\ád I ove'(
I \JaVl
oclJledenl \l8Vl
\,0V)GeYlhe1eYl °eYl iso\efe.1? \l8Vl fawa3i,
eYl "uil pltAl t 40 mooelijk ek.
CHIeNoo1 \tJeHe.1'l vaY) \«(8cht.)
Maal \'jieJ \ul<V'8ak wolc!tYl
VIlA \laak
we pote.Ylllële
voot a3." ie <::eJeYl die \1e\ ofdeYliYlOörtiVlGÏ\,e
(.a4) 0
h,ewool a5 or de \)0 de .....
de dertien groenvingers
van amsterdam
il) de \la\') de tel.9\ie Vl8\UUY
i).\. I' de Avns\e1d8VYl . .
die \18." dle'f iVl de s\ad kwme.YI . J)e t>{iYIG1re3 Of'
\-)e\ \Jan I I I 1
aJ,lefClebledeV1 iJ - doodo?erde \J8V1 ti <gfoeV1 - 't hv. de
'fdafte\ 0VJel in de polder in t be.nt de Q10eYle c\faSd Vl8é1f 1: .
Ook et 'lP WeivlIQ \<ov+,oVl\alle aulo - \Jeikee.1 • reVl mooi "o01bee1J i?
b.\!. Óc9f de eVl aldaar \<a-
\Jar! eeY\ "e.1bfeecl
in cle u deel uit qaan Wlaken van
deljê en de "i'odi' °0ä1fel'l dan de \,
'De. u \l811e.Yl vneJ. de 11
I I' - eYl een rlaa\;; kU.VlVle.YJ
dl
.: :
?,i·,./'
l. .
\··:·",{*J?l\
van
i rtkie.alie)
VooH1aaMsle Merd
de t 1 tl!'r1 1-:>,
: !..anc! eL1 v€(ste11,c>1
l hitfiY\ e.v. kl.ll.hueo .
Ofeh LgnJ , ltoVlodiQ dM\).
't sst"
vh. Ort\'! tan<À .
asYl btf"l.ti&.î9-
e"
- WIel iPoo.wae
\lfAS!«I<[fVl và. IJtOthittt>1 - V\.IiI L üh.ptf It)
- of' f,\.taal ,..,de b.
t\A.Slh\ 4<.. .... de
l. lad - _
- Ale
wa:lrdSh I$ftcitielc<C.
.\<ort 1< ..... tfOtllecU1
ul vlak .
.
cr
61
62
63
a6
64
re
1. ti ·SiI.ANC
2. <4il.ëNeO$ - .
.;$. C.A4Sf'ft'l. '. IIIKG:ER.
4. AI1;lTf:L - ViNGER. •
$, Al'\SiëllPAMSe ,W$ VltiGoli:R.
6. SloiEn -
"1. OSOOIU'ëR- V1NG.ER.
e. Sf'MRNWOUOe - VÎt-It;.eR.
!J. VÎIi(j;M.
10. -
11. - Yi!ifi!;R. .
la. -I-iOUANC;S KAliMl.. - VIN<.;M.
13. WATIE:I'iI.ANU- vhi<oeR
65
68
f:O clc}_
,oe m //itJM/lJEIJ!lIj1/1dr;
llJo;cyJwfI! !ziEIJ illil!
69
70
1'ft'tm
-
.or fltlirrrk M/{qE/l((feim/ Y
'oE ff;EEIl!t,- !t-;rhri
r
hglêYJ mlt:#/ jé-wJcir; om
t6é iE €
=-_____ _.J
f!r W"ffl!H
(I





p
IS 21 JIJ
hhcl

,

?

6"'/
;{J1JI/lll'E-C!l1l2I17lPT/E-J0P/II/!C
WI?PLllllffi/lSS8EJ/IlETTF
71
-...j
I\)
Aan':I"cn l"('rplaa,tsingen en personenkilometers (('.\elusief en transitoverkeer) ol
fit de 81!'.t:fomeratie\Amsterdam in het 1960-1973-1980 (volgens taakstelling Y. r. P.
VERPlAATSINGEN BINNEN AGGLOMERATIE
AFGELEGDE KILOMETERS TGV VERPLAATSINGEN
BINNEN AGGLOMERATIE
r:t/l /léIlIEn

--H."
::li
l ..
- ... -
.' 0;
!
;
"""0
IBROM)FI ETS
AUTO
TREIN
TRAM ENBUS
OPENBAAR VERVOER
·OTf,AL BINNEN AGGLOMERATIE AFGELEGDE KILOMETERS
---
..-/---
1I!1ê .f1/&ifM/Jlf4fterJ/
(0'
==-.=";"
"'.I!IIIII .... !lU'·1
Aantallen personenkilometers op de openbare weg afgelegd per tram of bUSi), per aut02) en per (brom)fiets



1[ c;o;c!u<ieftrónen mctr0
(niet opo[lCnbare WC!!)
') exclu<ief
!
·ä
II
,.
PERSQNENKILOMETERS PERIFERE AGGLOMERATIEDELEN /;\,yI
.,>
0 .. , .. , D _
0UliWlSJ .OVO ZUID.OUDOOSJ
",/!;;::::,










0-
r--
Qj
Q-.

Aantallen n:rplaatslngen en personenkllomelers (e,dusier voetgangers en transitoverkeer)

Idl Zld<;r .41cM/ml/ntC#lé/lIVé,9t/ M' a k/l/lé/lJW
/J7IJcne /léB!71 i Cf fe'/l/TI/';f é/1 hel d z,r,MdE/l J/d'J( ,,-si
rrkllvc§:tA;, Z{, k'!,MJ
J/K/,/7lEId-tr'- (BROM""TS N/ET5 DOEn û
,6,9,9/{ t:tbE I/ëf AUTO
/ J. _ /_ _ OPENBAAR VERVOER U
T:r:rn 177rJE/é/) Iff/IY/BJ
_
. / / . "TOTAAL BINNEN AGGLOMERA"TIE AFGELEGDE
nJrWd( PER, KILOMETERS AVONOSPITSUUR (i!
/?liIel tvgR!J'f/J.,a/ /f nïd


VERPLAATSINGEN AVONDSPI"TSUUR

35
x100.000


i


N kb$"///JJ?7f-t:( ""k



30
25
20
15
10
(' -g g

3.

(I



o

m
o
m
Aantallen en personenkilomeiers (exclusier VlX""tg:l ngns en transitovcrkecr)
in de aggllomeratic Amsterdam in hrt a,·ondspitsuur 1960-] 973-] 980 (indien de ontwikkeling 1960 1973 7ich ong:cwijzigd zou voortzetten) 'Trendmatig heleid"
/,&-1 aVl7nJMIr..9#E /JIV'Mt/ 1<J1Yfr/I/ii .er ,bt.#1l 4/ /J4/?fo/-;fsjt« tM/J'Ek
:sjl Y.<U'/7l, IE/] ftd M/J?I.Î P6:r77
é
-7./.Jc
/1t/.{ ..rirWt/V1? WORt// #.1741. 9#'4'/17/7 !JVCt'.Rd/?7 I'd'/l J/&rU7&'? JM d-
/$/l Pi /m4II1J,MR WiM p"fjErÛ"/7 .y'/?- q J/Af'/TJ/7/,f'?h-d#/? t?W.-j:
WII/?/d6ENEIIM4/l1?-' "7PEpnmLlTlr orlCJp"
/ / ,j j / ,a ' BROMIFIETS n. -,rulll'711U OC'''JU
/7é/O' WPR(7'T E""". AUTO
/I7élftplWJ,ffl OPENBAAR VERVOER
).0/
7
"'7# E/l/4?f
/J/EI.Ii? I TOTAAL BINNEN AGGLOMERATIE AFGELEGDE KILOME"TERS
I(M ei 1ftA;. LlE /ll/N
VEr.PlAATSINGEN
4tl ZEIj'/ll6Gf 4'lI..i!J1e ,,0000
A / Jomfnlf7,{dg' I
30
EéTJ kEéd &VffEi

é'f-MVC/tf;,k, á1zv.
*/1 bE# B7l V//...,é.
"
25
20
15
10

- -rr
I
M

'"
x 100.000
o

0-
r-
Ol
0-.
I. 11 flnto 1956
17.00-18.00 Uil'
tabcl2
Ontwikkeling nmdenrJcllngol'cr deverw>er-
middclcn,afondSf,ÏlSLlur 1960- 1973
1960 1973
inlemeverplaalsingen
(per opc:nb:lar vervoer) 37.000 35.000
(per auto)
60.000 119.000
(p.::fiels)
lWIlII §l.IIII
extemeverplaalsingeil
(per openbaar vervoer) 24.000 24.000
(per auto)

{per fiets)
aandeel in het tOIaai aantal
penonenkilomelers binnen
deagglomeralÎe
, (openbttar vervoer)
37% 25%
(auto)
30% 61%
(fiels) ,
33% 14%
100% 100%
1956
W'
[7
0
UithetbovenslaandekunnendevoJgende
vervoermiddelen heeft een verschUiving
plaatsgevonden naar de auto, die meer ruimte
vergt voor verplaatsen en stallen.
Het aandeel van het externe verkeer neemt
sterk toe.
in bin:lenstad
abs. %
50.000 25%
200.00'.) 100%
70.000 42%
170.000 100%


I1>IJMs:AIIII<!
áWl ...
in oud west, in perifere
oud zuiden oud oost agglomeratiedelen
.in.
% abs. %
120.000 32% 190.000 46%
380.000 100% 410.000 100%
240.000 56% 820.000 79%
430.000 100% I.C40,QOO 100%
in gehele
Ilgglomeratie
.in .
. ,
360.000
37%'
9SO.000 lOOi";
1.130.000
1.é40.000 100%
personenltilomc{ers d,,: binnen de
Eijn .fgelegdpert.cinofUcnl bijdez.s.lrJnSllo'
verrlut.ingcn(wcldoordc .gglorner3Iiemnrzonder
herkomn of in de agglomerllle).
Kleine afwijkingen in dezetabel ....jn het gevolg van

bLad
fT1JIJ1E lil !JE
Ten aanzien van de ruimleJijkç \Cwp 1crjpccg CQ
b In dil plan de voigende s..telJi!lg;
'me ckozen:
" moe el' engelou eume een .
toename van de ruuntebchoefteen het
- ruimlcbeslag I'oor stedelijke doeleinden.. Vcr- .
anderende maatschappelijke omstar.digheden,
behoeften en inzichten leiden tOt bij voorbeeld
kl einere gezinnen en meer woningen, tot eisen
voor beter woneö1 cn werken, kwaHtatiefbctère
. Voorzieningen op aHe mogelijke gebied.
• Samenhangende hiermee moet rekening worden
-g:è1iOtiden met ecn venJergaande ruimtelijke
spreiding van praktisch allestcdchjke functies
ol'cr- een groter gcbied, zowd in het stadsgewes.t
als in de stad zelf. Dcruimtelijke ordening
-dient o.a. als doel te hebben dat deze spreiding
van runcliesdoelmaliggeschiedl,nielinde
laatste plaats met hct oog op eeD cffecliefverkee
L17
1
· 1 " """',,
JOOD
5UOO
eDOO
bij ruimte
verplaatsingen per auto, l'!yondspitsuur 1960-19'73
per aUla
2,7
4.4
alle
vervoermidd.:len
2.7
4.0
73
74

2.][
Parkeerbeleid binnenstad en 1ge-eeuwse wijken J. 80

VE#1'I1l1l7J7/lC.F/JE//IlE77E-f/&iflt
- Parke.ren in net va.,.. de Haarlemmer Houtluine.n.-
blad
flll/?lrEEI?IlEiEIIJ
Overzicht parkeerplan '73 - '80 totaal
J. 6 Stromen beeld openbaar vervoer J 962
17.00-18.00 uur
tabel S
verplallslogsarshmden infcrne openbaar fcrvoftni.ziger per motier, middaguur cn
middaguur
avondspitsuur
D.V. reizigers lOtaai personen D.V. reizigers tOIaa i personen
in km in km in km in km
werken·werken
J.' 4.J 4.l l.1
w.:rken-niet wonen
J.' 4.0 4.2 4.l
ander werk-wonen 6.1 4.1 6.8
'.l P
eigen IIcfk -wonen
6.l '.1 6. 1
OI'C"riglwi::tkckn
4.1 2.1
4.'
q
totaal
4.' J.l
'.'
4.0
r,
'''''4 . cmidrle:de in km Vfln
nteîJle re:atin in bel 31·ollll5pilsuur
per tram/bus alle · I,
__ i
1960 5,0 km 2,7 km !
J973 5,5 km 4,0 km
• inçlUSlc! I
- --- ,
/
/
/}PE/JIJIlIl/?-ffjJflJEII
blad
!JPE/lllflfl/?-
/
Stromenbeeld openbaar vervoer 197Z I. 7
/\
/ \\
/ \
\v
\
'-...., \
\
\
;:/
/
1/ '."""" b",0 \ .IJ
\
\
/
\ .
<· \ICJll) "
17.00-18.00 uur
75
d8(A I
E
r-
f--

f-- -
.._ ..
-
C--
75
-
f-


-
--'-----
,-
-
70
f--- /
V i
,
I
i
65
r--
r-e-
I- -
i
1--, .

1
i
I
rr-
I
I
60
55
50
I I 1
o 1000 2000 3000 4000
- - - theoretische relatie
---opgemeten relati e
76
J. 29 Verband tussen verkccrsdichth{'id en
- -
.-
-
--- --
-
l-
.-
.-
-
- -
-_.
_.
t--
-- -- -
i
-
,
I
I
I
I
- -I
--t---
I -
---t-
5000 6000 7000 8000 auto s per uur
waarbij:
a fslaodeersle nJliJo 101 waarnemer 7,5111
percenlage 11) " u
gemiddelde snelheid 5U \..mi u
1. 31 ungevalkans
GEMIDDELD AANTAL ONGEVALLEN PER
MILJOEN AFGELEGDE PERSONENKILOMETERS
• . 0
5,6
C auto'S
' ,3

VERHOUDING TUSSEN PERCENTAGES GEWONDEN EN PERCENTAGES BIJ ONGEVALLEN
BETROKKENEN NAAR WIJlE VAN DEELNEMING
'3
12
,
0,5
A
dodelijk gewontl
0,2 ___ '_____
'3
'0
B
alle letsel
tahel16
(btODI)fie!s In hl't al'olK!spilsuur binnen de agglomeratie op de opcnbare ft'eg afgelegde pel'SOflcn·
kJlomelers··, ___________ --,--___ _
in sehele
agglomt;ra:ie
de rul van de fielS in binnenstad
-----
19'JÛfiets
1960 tOlaai·'
1973 fielS
1913 totui"
IJ;/ }el WP'{Mlwêf
r. 2.5 I
In de periode van 1973 it het van het in Amsterdam. Djt wordt
in Amsterdam belan;rJJk a{aenomen; zo 11 wec:raeaeven In tabel 16.
bIjvoorbeeld het aantal fietsrit:en ia het gemiddelde ...... _----------'"
r :ddelde verplalltslngsafJlandea bij inltme
het fiebverkeer: lil' bijlaaeo 1.13 ea 1. 16. (brom)6ell, avondspitsuur 1960-1913
De umenhanlil met de geschetste t'lntwikkelins;
va.., de auto ligt voor «n belangrijk d«1 in de 1960 1913
invloed van de d«entralisatietendenz.en. De door
de spreid;ng optredende vergroting van de fiets 2,2 2,8
geffilddelde verplaatsingsaistaad dwingt de totaal 2,7 4,0 km
afslalldgevoelige nels in ua minder belangrijke
rol dan in de sItuatie waarin de stad nog compact
was, met hoge bebuuwingsdichthedcn (zie tabel 17).
De biDllen \'e!er bereik komende auto kwam lege-
!!loei aan de wens om zkh zo .....eI sneUer als comfor- _ / -1 L I/ _ .. /.
te De door deze fac.toren /7I9-tJlH/dffE /!lé)
Optredende grOtI van het autoverkeer zorgde voor / #cl. / / . / r (
een sterke verslechtering van door /19f'ê C/l//lEI,
verk=rsonveiligheid en milieuhinder (biJl.lge 1.14). /
De. oorzaken, gevoeGd bij de relatief geringe
die in het nabije verleden aan de fiels
werd betteed, zich manifesterend in het acllterwege
al». %
90.000 44"'
200.CY.lO 100%
40.000 2j%
110.000 100%
in oud·w<!st,
oud zuiden Ol,;o->QOS!
abs. %
ISO.OOO 46%
380.000 100%
in periFere
agglom<!raucdelen
abs. %
130.000 32%
410.000 100%
abs. Ï';
39CUXlO
990.000 100%
90.000 21 % 120.000 11 % 2jO.OOO Jj %
4JO.000 1.040.000 100% 1.640.000
.. exdu,ierpe.sonenltitomelersdiebinncnd. agglomullie
lijn Mfgdegdper tre,n ofUcn) hij dez.g.lran.ilo-
vcrpl •• (wel door de .u(omerltie malr londer
herkomtlOf bcllemmins in de aulomtrllie).
SOO
1000
2500
5000
7500
bLad
blad
77
fTII/)/E-cEtllEb ,
blad
78





'1"





1

'<:i

"<S

"

'<i










/16' "_
rl6f5 fv{l1fr
161< 1/6'" 66
n
f
dEn rfi .

II. De huidige behoef en het aantal beschikbare legale parkeerplaat-
Bij een parkeertelling, di e najaar 1975 is gehouden, bleek dat er
legale parkeerplaatsen op de openbare .... eg in de Haarlet'llllerbuurt
z ig waren. De telling leverde het volgende beeld op van het aantal.
legaal en illegaal geparkeerde auto ' s:
Hierui t blijkt dat het huidig tekort aar. parkeerruimte vooral t ot ui t-
drukkir.g ken::' in het parkeren op illegale parkeerplaatsen overóaB.
Bij het in 1975 gehoden be'/olkingsonder::-.oek in de buurt blijY.t echter
da t 50% van de gezinnen en 22';: van de een auto bet,it.
Gerelateerd aan de absolute aantallen gezi::r. t':: t::'J all
( 1- 1-1976) dit,een::totaal autobezit
In het Voorontverp Verkeer sci r culatieplan vorden de volgend,," normen
voor het autobezitgegeven .
____ __ -+ __
' 5 nachts p.lOO inv . 20 , 1
:overdag
auto's per 100 in ..... ! 9,0
18,0 19,2
20 , 7
ca 0,5 per
voning

13,5 ' 8,0 12,5
Uitgaande va:1 een geraamde poter.tiële bevolking van 3800 te bereike::. ir.
de komende tien jarer., zouden er ' snachts volgens de norm van 20 .7
a uto ' s per 100 invoners,787 a uto ' s geparkeerd mogen staan.
Uitgaande va:/. huïdige aantal legale Farkeerplaatsen:t (872)
de ver::-.inderi ng als gevolg van de herpr ofilerir,g va:1 de Brou .... ers[;ra::::.
en zijstraatjes, betekent dit e en tekort van 97 parkeerplaatsen.
Dit exclusief de behoefte aan parkeerrui=:te voor vinkels, bedrijven,
etc.
De parkeermogelijkheden spelen tegenvoordiG een <1.3.:1-

het meest geschikt is om a ls parkeerrruimte te fungeren, gezien het
reil dat e r in de buurt behoefte bestaat aan o.a. mee r groenvoorzie-
ni ngen.
het verkeer (t'/Jtl1fr-klÎl'f! hM/?IEm_NbuuRI)
Met uitzonder ing van de Haarlemmerhouttuinen en de Planciusstraatt
Korte Marnixst r aat moet het a utoverkeer slechts een buurtverzor-
L ,....""".'" gend hebben. Circulatiepl annen moeten daarop .... orden ge -
1 'S bas eerd. Straten .... aar autoverkeer geen prioriteit heeft dienen zo
}

Gezien de langgerekte oost - west vorm moet speciale aandacht be-

steed worden aan goede verbindingen voor fietsers en voetganger s
. '1t' in noord-zuidrichting, terwijl het voor de Haarlemmerdijk en Haa r -
;:s lemmerstraat van belang is een aantrekkelijke route te vormen voor
("l.... beide laatstgenoemde groepen.
c;.....- De relatie -met de Westelij ke Ei landen moet verbeterd worden door
l"-..J middel van een brug van het Prinseneiland over de Elandsgracht ,
een nieuwe doorgang onder het spoor en veilige oversteekmoge-
lijkheden van de Haarlemmerhouttuinen.

j Parkeerge lege nheid (vooral voor wat het kort parkeren betreft)
....... dient geconcentreerd te wor den langs de dienweg in de Haarlem-
merhouttuinen .
De nieuw(' behouwins .,,:':; de !i.ao. rlemmerhouttu i nen schept de Moge-
lijkheid in de kelder pnrkee!'ruimte te Maken voor de bewoners er
ten behoeve van het winkelapparaat.
Voor wat betreft het openbaa:-- vervoer i:::; het gebied rede l ijk be-
re ikbaar .
Vo lge ns het Raadsbeslui t 16 r.Jei 19Gê is geciee ... te van il e:

'" d.enen "een re,"cv.,,, -0 vooe de metro goda" te "ord" .
t L} MMimmE"!(t(;!!t///lUI IJ éOlI h.,.rE J'Mm!M,,/ %,"",-
--::::::: "'" ""


""
6Lod
Het is te verwacht
dat eet de a;.:.:'o
0 ouden en goed functioneren van
op kor te terI:l.ijn een zeker s urpl us aan
li jk.
------ ----------------,
1 t t otaal ncdlg parkeerplaat.sen
1
tlJg1ng a andee au 0'F-?
,%
11& 1&______ _
____ 156
40% _ ___________ :- ______ ____ _
nacht overdag zat e r dag
overd ag za t e r dag
overdag
parkeren èevoners
auto's (0,75 ) 1350 877
1350 ____ ___
parkeren b1J ..... ln-
kels 65 168 168
parkeren voor- hot.els
bedri ·ven 50
___ 50 _____
.


••
I
..e
u

o
u
w@û lli®ilü@[hüD@Q
®[FJ@[Ó)®élJffiIT
[[O)®d]@Üo
b2
82
Het Idee \JaY) I
'Jeel ande(e oocletdeleV) \JaYl
J in de.
tuk I VaYl -a.3n.pak.
-De lobben' \Jan AYIl.s\etctam worden
aaYlge:;loTe\1 ee.n t8Yl<gerr\iaa\
wa\ VI'lBa\d \1811 bes\asYlde.
ham)ii'()ên
J
tVl ,
- s\eH ééV) 'J{)()'f. {iYJ -wi
di} 'n,ef moeilijke.v te
-.De c.eVlt-HA'rYl waaf Y'CO
be.lFaande dicHeft q>el'lhOOf
\Jt1'oinde.V) de ovJe'(liVlo e.Yl
iVl de Yle\lenc.eVlha , ..vaat daY\
weef aaVl3\ui\iVlO me\. 'Jet\fOe1
13o"eY1ditV1 hel 0
etVl Ka\') c:4Y1 t5deVl 1'(
beeld : '') . ()
-:De. :l;ijVl vaak in de
, "
- Mtesta1 '(}'lel) dOOI' s\e<.hb 1 x \Jan de
ene oli,tenwÜ\< io de aV\de-{t buile.n\Vij\< ól IV) de. biYlVIen-

• 'P '(i\"tCi?:e. :
i3nGle",f
l)
t8Y1Oetlt YI'Iet
,y \
Wltet -.
IwYlceYlttische \lefdtelrÎVlO
i.-J.m, o"e'(
b InY1e.OStad
'J()O{deel is dat W)e.Vl Vliet mee( a\le.e.Vl Of
, 'rr'laav :z;icl1 001< ge.makkel5ke'(
dOOi de. s\ad \<,aVl
De .3\ad e.\e.V'\
\eV) 0'P.!ric.h e. elkaay uV! IO\'lefefl.
de om au\o te be2tiHen
me Vlárt)e iVl de vefYYlIVlde:feYl !
Zie de \<aaf[ op
83
Alle "oofo8ande. batten ove1 e\kaay een wááy i\') de. Of....!..Ui't el') dieV1T ie.
e'f'\ 'tJááv dYVlBY\'liek - ev1 -) / 11 sl.4bc.el'..tYa + I el'l \1eiVl -10Yle'fl / . n



:-t:i


G'S
"aangepaote laIoI&9i - l<.of\WIl'4!ie · :
aul. s\a,ll>aa .. "a .. 5.1.;1'\.,01 .
-----

tir

. "
t· [

t •••• ••••••• ........... ,
t ••••••• ••••
........... ,
............
••••••••••• 1
........•...
••••••••••• I
............
.••.••......
••...•..•..•
........... .
••........•.
. " .......... .
............
........... .
.....•.••.•.
..... ...... .
••.•........
........... .
...•..••....
......•....
..........•.
........... .
.........•..
...•.......
..•...•.....
.••.......•
............
" .......... .
............
........... .
.•••........
........... .
.••......•.•
' .......... .
••••••••••• 4
' .......... .
••••••••••• 4
' .......... .
••••••••••• 4
1 •••••••••••
•.••....... ,
............
............
..•.......••
••••••••••• 1
............
••••••••••• 4
, ......•..•.
.••........ ,
, .......... .
••••••••••• I
..•.•..•....
••••••••••• I
t •••••••••••
••••••••••• I
............
••••••••••• I
, .......... .
•........•. ,
.•..........
••••••••••• I
........•...
.... ....... '
............
•........•.
..•.......••
.........•.
.•..........
•••........
...........•
...........
......••...•
..........•
.....•.•..•.
.•...•...•.
............
.........•.
.........•..
..••....•••
........•...
... . " ...... .
............
...........
..••.••....•
••.•••.....
............
•...•...•..
•..•..•.....
......•....
.......•....
...........
•.......•...
......••...
............
•.......•..
............
...•.......
......•....•
..........•
•...........
...........
..........•.
...........
............
.•.........
............
...•..•...•
••••••••••• 4
•...•......
...••.......
...........
••••••••••• 4
..•. .......
............
.......... .
.....•.•..•.
.... ...... .
•...........
.... ...... .
............
........•..
••..•.......
..... ..... .
.....•......
...........
.•..........
•.•..•••...
...... " ..... .
.....••..••
............
••••.•.....
•...........
•..........
•...........
•... ...•...
•...••......
.......... .
..•.•.....•.
••••..•....
............
.•••...•.•.
••...•.•....
•.....•....
•....••.•...
•••.••.....
............
•.•...•..•.
............
••...•.•...
.......••...
.••.....•..
.....•......
...........
...•........
...... .. ...
..•.....•...
....... . . ..
.•..•..••...
........ . ..
.•....... ...
.... ..... ..
•...•.......
.......... .
•......•....
••....•..•.
.•......... .
....... . ...
..... . . .. . . .
•... ..••...
•.......••• .
.... ..... ..
•••• • " •••••• I
...........
•.......••. .
.... ...... .
........... .
•.....•....
........... .
.. . . ...... .
•......••.. .
.... ...... .
.........•. .
...........
........... .
.....•.....
... -----==-========-::------------------------ -------------------:---:====== ~ . ~ . : . ~ . ~ . ~ . ~ . ~ . : . ~ . : . ~
d de. M VlIA toe "Otoei
.bee\den" Voor en , die
'nebben op de mimtelfe.
vafl I en
z,ouder, 'v/e,' noo eeV) aantal beleiclr -
.çUYltû1 'Wi\k.r, die kf
eYl "an een aaYlpak
Kuvme.n \eide.n: 0 '0
..
.

..
.. ,.
..
.
. .
.. .
...
- \Jate'f
Op de \'laJ'toQde 7;ijn een c9aYl\al
waal 0\ bVYJvaThmen-
te<iY)C)Q.V) iY) de VJa\e,'nui3'noudino
Om te \a\en 2;ieV'l Jat OM een
eerWYlalio\lOOis\e\ de A
['1.ie 'oo'lèV1), een 8aYltsl ande.(e potentièlt.
in de aaY\OeOe.ven (.5 G ). J)e71e
andeft et meet \e. \/iYldexl)
• •
principe
Het doe\ \Jan i:; oW)
het \Nate;( i\'l1e in

oeoiedeVl me1 \/ui!ey \4atey
kunl1el1 'WoydeY) . :Dit kan op u·,t-
oeklèYlde plek\<e\'l
aan te de
<;lf1edeYl" oYl\.,,\aan.
V18a;)t de rJa (eoelen de
aanleG> \!.aYl Yllèt,wve. en wa+ef-
- I bètdoor de
op oti '0.'1.
bepetkt.
7pU ex in de oe-
We.et Kuvmen
de
0
eeVJ
3K\le'le rek1eahe -in -de - \
c!rllil"\A' "lAil 'oIak1 ui\\aat
.
4' Pe\uMino ..
ksnaal oT .
. dWlv, wJeV) . (b.v'; .
-hel D-
1l1et nadet I maat daaf 't Yl\.t
Vliet om. Hel ovn het p1iYlc.ipe J ide.e.
De 'l8tiaYlT op de I hOOft
bj de vOO'( ;
p 0
. .
al

.... h.,1t12· ..... wOI .... .,.'
O:zeh,lIt12e •• " ..
• 1'''''/1 13' u" ..
e:zeIMlUl13'.,,,w
104
4
Stedelijke ontwikkeling
12e en 13e eeuw
blad
1450
1585
1593
1609
1625
1700
1775
·,.,..., ,..., ...... ,, .... uit dQ kaart o'dam in 1544 dQ uit brQidi
tra uit dQ koort o'dam ih 1597 dQ ...
fJ9RR J !w,,,1 VIl/} aR Bi [l),J kit
ZiC/' flJl/JJi uhf! ft liIEJknJ lomIri
!-f.",.,.j/..J """t/,j 11.. T k.m';' .,
j}il
Rhn
. Zwll'/' f!IéU:
bH' rtgl "'tlor hct bllll W<'rl in biJ/oli-
den: prtlbkrncn mee. De bovengrond <11,
regel ui! metersdi kke v<'cn lag<'n. lJa;, r'tll -
Jer komen klei , dunne zandJal(cn en
... uudere veenlagen voor. Op een dil'pt\'
van I I à 12 meter ligt onder Amsterdam een
maritieme zandillag \l3n 3 tot 3'1'2
Daaronder herhalen zich de klei en de samcngl'
p.: r'lc Iludc r ... vccnlagcn. Op een gcmiJtkllk
d iepte van IM à 19 meier ligt een tw,'cue Ol;JfI-
lieme zandlaag van grotere d ikte. Mede in vcr-
hand tnr.:! dele gronJgntcklhciJ hntonJ
Je Ilonpronki.'lij ke bcb()uwing van
lol in hel bo.:gin ue Inc
uit relat ief lichtc houtcn huizcll. zoah UIC nu
nolg in l.omrnigc t\ooruhollanthc u(,rpcn
kOlllcn.
...•
.. '
!/
f7
. '
.:
./. /
" .... '.
. ' ,"
blad

\ .
105
blad
fragment Uit de koort o'dom In 1625 met de ui t breiding van 1612
bLed
106
6Lod
107
tra ment uit dG kaart a'dam in 1655 van Dalthas'ar Florl sz van OGrkQnr
108
!-?"


:'. . ~
blad
fragment uit dG> kaart a'dam in 1725 mG>t dG> uIt breidong van 1658
109
110
dG koort ÇJ'dom In 1051 nClor dG ko
.. ,
- H.l
.-
/j
blad
6Led
I
I
I
I
. I
blad
111
112
tro mr;:lr!t uit dG koort o'dom in 1066 mQl
j vEII/oil i r;t'YlIélinl.- "'!lil j ijL
ei- AiE,JrJ k7/lJff,J. Ifl IJs" JiI/:/I lOf En 117
ij r/,n/;oen kw/c eWl sluk1fld h1?n JITIII!u
IJ;" J
MI/!J;RI !Yt;tdJJ tuExI n'1Kj,.,J #i IJst Ijk
/lIt1 ei- .1l/wknlJGQRl1ljrvls En eln Mnz'1:1' JM lol
111n J IX >!oomk",hl m .. 'I<;' do
1ge eeuw grotere droogleggingen mogelijk, zo-
als de Haarl emmermeer (18.500 ha.), waarin
nu de Luchthaven Schipholligl, in 1848-1852,
en de IJ -polders (5.800 ha.) bij de aanleg van
het Noordzeekanaal in 1865-1872. In de 20e
eeuw tenslotte maakten krachtige eleClrÎsche en
dicscl-g.:malen de drooglegging van grote ge-
deelten van de voormalige Zuiderzee, nu ij ssel-
meer-polders. ca. 200.000 ha .• mogelijk (zie
blz. 31).
frogmGnt uit dG l<aort o'dom in 1077 mG'L
6k1d
tra m ~ n t uit de kaa rt a'dam In 1903 m ~ t
.--..... ~ -
.-""
.-
blad
113
114
verdere ontwikkelingen
A Illsterdalll anno I
'\.1 I" 1 \I l·, " .. ", I "I." "1''''''1'1.,,, \,'" 1., "'1"1" ,1 _.'" 10"1
1.",,,,,,, , ,,,, j,,I''''1l,,, ,,}.!.I'Il,,, .j, · y,,rt''',''''''+Il,,, ·,I''1l 1), 1.!" ,d,
"'':' " "I 'I.!' .I .• "" "" 1 ,I, \"" ", V.l" \" I ,.,.",,- 1111",1"'1' ( 1"" '.'.'"
1..:.1.,.,,,,, 1 .•,, , ,I< ""fll' kil .1,
,1.,, ; ,, " ,r I" I I.,,, "" " ' .'lOoi. ! 11""1,,, " ,. ",,, ,,,1.,,,, "tt \\ •• f,"
11I. , j "n 1. ,,, r I" 11, . •".1"'1,1\,,, ,,1,,,,, Ik, 1'1.", "H'i '''''''.h.! ro, ol,·
.l. ",k:.: ', .1" "11 [11'''_1. ,I. " I."",,,,j, .. ,.II' . ',, -;1"" ""11""
( "I ,.,. " , .. ", \ ,,, j,, '1 ' ,'" f\'III,·,,,,..j,j,,,, Hllm ... , ,k Rm).! .
'1", ,, ,,l. ll \\ .'" " :':'1'1.",01 l.mdl ' H, 1\' .... '·0 I """",o r, (Iv, .. \,I,J
,-" I,I. ..-,!" ",h.! .... ln
J k 1 '\h:, " "," I nl", "1"\'::'1'1.,, , ' .1 " "I;, .::.-1,1.-" ... .. """ ... ,,1
,·",d'l:.!' ".01,·.,,, ,, · ,, ,,,,,,,, ,,,,,,,,,,lkl ,., ... !"., Ik, .... ,t-
"",,',, , l _ "r" .:" .. ,10",,,1 ,, 10- "Ij,\!,nd, I. " "''''''H'
.I, .1"1., ,,1, ",."", \:1. """"':: ,I,,, ,, ,k 1!'/II" ... ,d"",w,,I! "I " ",q ,I, "
ol,,,,,,,,,,,,
I I, ' 11'1 1,,,, " '" " ",,: "" ' ." "''''''' ' h , \,,"" ,," ,' "" .I!
1.'''''" '' n "."" .I, ...:"" I ',L" ).:,'" ... ,-""" .\1< "n
I )" ""' ''. /I lil , " 10.·, _" , I, '::' I"" I ol, "." 1,1'1""11 ,c" .'''' '' '''' 11 " ,>:).!I"
I kt 1',·1"" t" 1"I ,j, ·\ n" ... ld."" .I.,t -\", ...(, rd.II" . 11' ,, ").! , ... ",
"'" ,,"'f! -, ,,,I,>!, ",." )C' ,,,,,,I,,, ,lat I. 1l.1l"" ,,,,l ,kl\' n
\\ .,t" I"",I." ·\n",.-II.""I. ,k IJ.,n_tro-d, .. n ,1.- .\l ...·.I .l n,I,·11 "nl"'.Lt
115
blad
hGrkomst van straatnaman binnGn dG oudGn rGlJ el
blad
116
/
6lad
blad
117
blad
118
121
a3 relatie tijd - ruimte
o historische kontinuïteit
-De iVl 'l'dahe met de eeV'l oeb,ede\1 die we
i\1 : G>ebleJeV\ eeV\ o"Yb 'Véél
el'l ol Veqfo'fiVlOeVl Met
\lee\ e.n or ÎV\
Sl'e\e't'l.
J3Uvoo\'Wd: 'De. vJ8\1eV\ de
124
eeYl hdol"ische \<:oVlhYlUltelt,
A\ wefd d.YYl.'J. eV) VooY-
oexêoeld dat het oe.e,n petVYl8Vle-Ylte-
bebol.4wiYl; woJe() 0 W1ad\'
de- wJ1leVl z.iJ, aaVl ,st-eecly Jé18oc1e1eYlde.
Wloe,s\e\'1 blQve.n
waver) e{ , ofJlao+eHe.iYleI'l,
la8c\- en eYl bedtUfïe{l.
MO'MeYlted} YW. de- oude. ve'fc1weV)eV)
t
ïVJ. tV)
led., \'\lAYlYle.Vl
zoal)? eevl
op \'e+ eV1 or
3nde'fe rlaabeVl - eYl
vOO( de W8twif,Oyt , \ .. deiVle
iVl
de xek-<e8l\èIJe- het ee\'1
A\dlA> - iYl- de- t5d
j)e. de VOtWl • VJaW)e.-
\ljI'\ eeYl VYlcSYoiV\ale. 'wiVYlte wcStex
om VYIiV)de'( - \.1Brde \)
te. blij\t .
\Je.A1.9a\ oelJt IJOO'( o\Áde
\V1dividue\e. \v:'''4\kVlO ÎYl
een Qfote \JeeI v.9{iahe
; de
1ulAY e(J al;; eeY)
(teV) als het IMSfe) .
ten .. ·I?
stabIel YlJef de plek \Joo,f maat
oV1de{cleei van een stful<h'\lAf ot
::BU'Iootbee\d : de. 'IOW() Î;'>
s\erk \}8Y) de. de
tlAYlhtie ,dan de vonYl (beleke-
\1ij)) 'rVleteeY) o\Je'f een \Jee\ o,otef (b.v, héél
Nede,\avd). Ook. het
lYlvloed or de
J1EIIJJ InEEI/:
/:.f/ld7JOf./Ii/E/J)
tEel/IJIEI(
.
.
, .
. "
.
. .
125
1'1/111111/
blad
bled
o
DDD
130
blad


dJ %
'"

\
bLed
131
'$ ~ 4
..
..

.
.
..
.
.
.
.
. '
.
.
.
..
.
.
.

.
.

.

.
.


.
.
.
..
.
.
133
134 ~
135

-;
V'
g


î
. .tI
I

-g
".,.
i

"

".
< 16
l'
f,
-t
"'2
" ,
t

.:e-
i
."

""'"
J;




.f
.
1
'!


"
'i
,
"

.t

.f
'"1:.
-.
2
g.
s:
,
î
1

1

--'"
1:
':1
"
:J
t
P-
-"
-'

..
"


1
"-
'lij
"E
J..

1

..;;

1
1 ill

!t
n.
;; "-\j
0 "
3 ..,.
..

17'
Î
M
137
138 --=
139
142 ~
143

r.;
]

-i.
"


'0
"-r
"
'.
y-t

•..
'"\I
-R N n<

,

< :;>

" v , o": A '00
:J
""1
,,";

145
Inspraak· ontwikkeling.

blad
De 10'000- werk- en waterwereld wordt wakker .
Evenals elders in Nederland begint in de jaren ' 10
bij de bevolking van oude hecht gegroeide samenlevings -
verbanden die de meeste oude buurten kenmerken , het
besef door te dringen da t het met de "vooruitganglt de
verkeerde kant opgsP..t in hun stukje stad.
Zo vergaat het ook in het stukje Amsterdam tussen Jordaan
en IJ.
Grootschalige ingrepen , zoals de doorbraak van de Haar -
leM:' ler Houttuinen , bedoeld om de grote w;:-rkgebieden
ten westen van de stad te verbinden met centrum,
vonden in die tijd plaats. (Zie Stedebou .... kundige ont -
wikkeling van Amsterdam; het Al gemeen Uitbreidingsplan
van 1935 en de naoorlogse ont wikkelingen.)
Een centrum .... aaraan de ei ty- gedachte ten grondslag lag:
alles moet goed ontsloten zijn zodat men overal snel kan
komen met de auto. Dit o.a . ter ondersteuning van een
bruisend kommer cieel centrum met daaromheen rustige woon-
.... ijken, die later tot zgn . " slaapsteden" blijken uit te
groeien.
Men vondt de oude stadsdelen e.n de gebieden bij de
havens zoals de ei l anden toch niet zo geschikt om te
wonen (licht , lucht e n ruimte), dus daar .... erd van over-
heids .... ege en aangespoord door beleggers die in de stra-
tegisch (dicht bij .... ater , station en straks de nieu .... e
snel wegen!) gelegen gebieden wel brood (eerder slagroom-
gebak) zagen , sterk het aksent gelegd op het geven van
een werkfunktie aan dit gebied: bedrijven en kantoren .
(Een van de beleggers sprak toendertijd zelfs van het
bouwen van een klein Manhattan op de eilanden.) .
In 1969 werd de bebouwing aan de Haarlemmer Houttuinen
gesloopt en de bewoners konden verhuizen naa r de suburbs
.... aar sommigen het naar hun zin hadden , maar ook velen al
direkt of later spijt kregen en beseften dat zij min of
meer ontheemd .... aren.
Ook dit gebied zou een makkelijke aanleiding kunnen
vormen voor een city- bebouwing; grootschalig, grof ,
snel, veel van hetzelfde (eenvormigheid) etc. Kortom:
alles wat in de ekologie a l s een proces van verstoring
zou kunnen worden betiteld.
De gebiedsbewoners begonnen zich dan ook te roeren en de
mensen van m. n. de 'We stel ijke Eilanden lieten het eerst
van zich horen .
De eilanden vormden door hun geisoleerde ligging te n
gevolge van het omringende water e n later mede door de
aanle g van het spoor .... egviadukt reeds van oudsher een hechte
gemeenschap . De bewoners , die aanvoelden \o'elk een bedrei -
gingen er boven hun hoofden hing , g ingen zich groeperr>n .
In 1953 was het 'We deropbouwplan Bickerseiland verschenen
en dat hield in dat alle woningen zouden worden gesloopt :
50 nieu .... e flatwoningen zouden de enige woonbestemming

Dit plan werd ni et direkt uitgevoerd maar in 1964 verrees
de eerste grote kantoorflat "de 'Walvis ".
In 1910 .... erd het plan bekend dat het 2- e kantoor "de Narwal"
gebouwd zou worden en dat was de aanleiding tot de oprichting
van het aktiekomitée "'Westelijke Eilanden" (24 febr . 1910) .
De buu rt .'le r d Jr;o r ':",i ddcl ']'". i ne;e l lcht Gn voo r t"'".. :-.
i n ttdr: rh; 2r ':.. € veel r"r".ünsen gf>ky··",n
op 2t.. fehru"J)" i 1970 }"je t :-(:{ t ic !<.o::.i. t q -
r·icht. ;e t.0csü, n n<:>lt:b(..cl l f re r. ; 'Je V,·.,l V'ln dG gCtl8cnt{: h"'t.j'l,.lren ,
i n::;tnnVlCS , b!·j e ve:1 ;,chrij'le n Ol, hOOr !Ü VéïU f·:!
vertl,,:., de r en hc r crJ . h:.dden ü:!"'::..nd die .pClS i n de: buu rt
·,'Ins l:o"1en wonen en ons \o'e n bcc t J\. wer:;·J!iJs r!.-"I-Olkte in Jic t oestandélî .
I-.r w(; r uen nie uwsbr ie'l€n V00r de bll'.l r tlewQncrs die· ni et zó j ntens
de r.ktic konde r. toch zo vT (je t oo gte gehoud en wi l d e n
·;'I or den . Er ging ee n I,ro t csth, ier n:1",r Ui' gemeéntc r :jfld en Or:l d é;;t w!j vlak VOGr
'J e ston'd.t:o \'Iérd :.e'!e re e n die e: r .'r:ó.!C1(' ie t s 3an ZO'J
doen ,urzochl f: f·n:;
Z() b'l·.lm 0[, 5 rwi l '{?D '..1. (: <;::edeeltélijk) o ns om poolshoog t e n
te :;'i wnr0n het v r,o r het ijr'oot.stc t e .'/c1 eens dn t d e ze bu urt
te I":lûoi ér dl, doo r C
ond.;,nks Jllf: :;'(:ll)ften l10 t wel dui:l8lî): rb t af:- bouwv e rgunning t och
gege ven zr)u ","c r den . ' Uit pr0test háold8n \' j(; DIJ 24 dc c er.lber de bruggen omhOOG
Toc h hebben . .v :,j hé t gevcçht Jp gemcente vl?r loren ·,'/ -"l. n t i n r:l aa rt 1971
hoor den '.v iJ :i."t de b6uwve r g'i nnif' '' toch gegeven vr.s deor P,Se"} ,
:V I..; we r den de be wonE: r s ri13 /. \'wCjd en stelrten {:en sloper spike t in . f' :aar
ook hi e r :rouiten w (: he t 'Ifl(:[gu!""! tege n de PQ1it.ie d i e met ma n en mac ht
1'.: \'I:)m "Jpd r ", ve n tn ol", oudf: mosterd fabriek v::,n Lievegoed liet s l o pe n. Pé1a rn a
de 300 .).JJJr' oude de he ur t e n he t l aat s t de g iganti se
loods " Ar:lc r ikÇl " . Zo kr eeg dG hve r Gaus zljn hDndE: n vr U on; de te
ze t t e!1 .
0 0
®@uIT@llilli@[QJ@[ó) DOOffiîdJC] 0
blad
Oakplal1en en lichthoven
.J
l
.-.I
g:J

QI
( \d '->On ; 1 bU" 'Ui"')'")
13id( .. seilancl- [ ,t Ie ie . lla,\ "n.
t.n rla. lAil. ah\-.vlltil.n
\lQ"Ui\ de bUu'\ \! •. rltl .t:,l)
'Jouh v.d. floul / 'P""t d, Ley .
'1. .0.7.

j
1
l'

"!
!
1

!'
&
1
J
f
i
1
1

c 0
@@uu@llilli@ûU(][QJ 0D uODffil1n(]j 0
blad
De buurtaktivi tei ten begio' ,en vruchten af te werpen.
nov. 1970: het Bickerseiland.
B en VI erkennen dat het denken over buurten als de eilanden
sterk veranderd is. Voorgesteld wordt om eem nieuw
be wtemmingsplan te maken dat het huidige woonbestand
handhaaft en een stratenindeling inhoudt die een massale
ont wi kkeling van het verkeer voorkomt.
De bouw van de " Narwal" kan niet meer tegengehouden worden
maar het feit werkt wel akt i verend (als defensieve reaktie)
op het buurtgebeuren.
Uiteindelijk , na een roerige periode van tou'Wtrekken tussen
de gemeente (o . a . wethouder en de buurt, heeft
men bereikt da t ef een nieuw bestemmingsplan komt .
Een konkreet punt hiervan i s het opvullen van een open
gat aan de Bickersgracht .
Door de architekten Paul de Ley en Jouke van de Bout , pas
afgestudeerd aan de akademie voor bouwkunst , wordt in
nauw overl eg met de buurt een woningbouwplan ontwi kkeld
voor 18 nieuwbouwwoningen en 2 bedrijfsruimten.
Het buurtkolDi tée zoekt kontakt met de s t ichting " Lieven
de Keyll en vindt een organisatievorm waarin zij een reeële
vorm van inspraak kan verwezenlijken en waa r bij de buurt-
bewoners de prioriteit krijgen om als eerste in aan-
merking te komen voor de nieuwbouw. Het buurtkomitee kan
a l s opdrachtgeefster beschouwd worden.
Na de nodige hindernissen die genomen moeten worden om de
verschillende overheidsinstellineen en gemeentelijke
diensten zover te krijgen dat zij met dit vrij experimentele
plan in zee gaan, kan op 29 sept . 1973 de ee r ste paal
geslagen worden.
Deze en tal van andere aktiviteiten die in di e tijd gaan
lopen vormen de start va n de verbeteringsgolf die over
de wo on- werk- en waterwereld van dit stukje Amsterdam
gaat spoelen .
Hierna volgt een chronologisch overzicht van diverse
ontwikkelingen e n aktivi tei ten die mede door toedoen van
de bewonersinbreng aangezwengeld z i jn:
KA L E rr DER.
Zomer - najaar ' 72. Ambtelijke erkenninc van de nieuwbouw van
18 won . + 2 bedrijfsruimten op het Bicke rs-
eiland •
dec ." ' 72
jan. ' 73
21 febr . '73
april ' 73 .
mei '73.
april - mei ' 73
voorj "_ar '73
zomer '73.
7 nov . ' 73 .
l:akette op ware erootte en alinvrage van het
predikaat : " experimenteel" .
Vier windendwarsstra at autovrij.
Kaalslag van de wallekanten .' ordt stopgezet;
meer .... aarde van de specifieke bouwsels wordt
erkend . Relatie wat er- land .
De won. op het Bickerseiland krijgen het
predikaa t "experimenteel".
Akties gericht op handhaving van e e n t .... ee -
strooksweg door de Haarlemmer Houttuine n Lp. v.
een vierbaansweg.
Oprich ting buurtkomi tee "Vinkens traa t".
Het buu rtkomi tee neemt kontakt op met de zgn .
Sociale Architekten- Groep over mogelijke
woningbouw in opengevallen gaten in de Yinken-
straat en Nieuwe 'Wagenstraat.
De eerste plannen voor een wandel - en speel -
straat in de Houtmanstraat + Houtmand .... arsstraat.
Ontrui ming Bickersgracht 64 , 66, 68 t. b.v.
verbetering swerkzaamheden + de nieuwbouw.
Voor vervangenrle woonruimte is nog slecht g e-
zorgd; buurt trekt hier lering ui t voor volgende
keren .
Sloop Haarl e mmer Houttuinen vol tooid e
De buurt is verontrust over de toekomst en
bevreesd voor de zelfde ontwikkelingen als
in de 'Wees perstraat plaats vinden.
Gemeenteraad neemt motie aan , vlak na de eerste
autoloze zondag ti.idens oliekrisis, .... a a rbi j
drie punten in het oog springèn:
c 0
@(]uu@llilli@ûU(][ill 0D UODffil1n(]j 0
blad
(vervolg nov.
, 73)
31 juli ' 73 .
29 sept. ' 73 .
18 okt. ' 73 .
27 nov . ' 73 .
29 jan ' 74 .
e ind jan. ' 74.
1. De weg door de Ha arlemmer Houttuinen moet
nü:t meer d an 2 rijs t roken voor doorgaa nd
verkeer krijgen en het karakter van een
"gewone stadsstraat!l . Er moet ook een
dienweg en fietspad of fietspaden kunnen
komen.
2 . De nadruk moet komen te liggen op bebouwings-
mogelijkheden de weg.
De rooilijn zal een afstand van 25 tot 27 m.
ui t be t spoorwegviadukt moeten krijgen
(oude rooilijnafstand Houttuinen: 25 m.).
3 . Er dient een !l Nota van Ui tgangspunten" voor
de Haarlemmerbuurt te komen; hiervoor is
de raad geaktiveerd door de buurt en enige
tijd later wofdt het overleg gestart tussen
Stadsontwikkeling en een aantal burgers
die zich hebben verenigd in de " Overleggroep
Haarlemmerbuurt . ) .
Gunning van de nieuwbouw op het Bickerseiland
binnen de woni nr,..rc t. Aanneemsom voor de huur :
f200, - /maand _ blijkt later hoger ui t te komen.
Eers te paal voor nieuwbouw Bickersgrach t .
Indie ni ng bouwplan 11 woningen + 2 at e liers
in de Vierwi ndenstraat op het
Kraakaktie van een pand op het Realeneiland
(Vierwi ndenstraat) gevolgd d oor een kort g eding.
Gemeente licht plannen toe over de vernieuwing
en verbreding van de t we e bruggen bij de
Zandhoek over de Reale n- en de Zoutkee tsg racht.
De verbreding gaat niet doo r: ze worden nu
alleen vernieuwd.
Zandhoek : plannen van Stadshe rstel om het
koffiehuis "Gouden Reael" te restaureren:
echter niet voor de bewoners; zij kunnen dank
zi,j het buurtkomi tee verhui zen naar de opgeknapte
huizen aan de Bickersgracht.
No ta van het Aktiekommit e e West f' lijke BilA.nden/
'Woningbouvstichting Lieven de Key en de arch.
Paul de Ley , Jouke v.d . Bout :
"'Woon/ werkruimte tus s en poort en dok".
/
De z.g. n. " poortwoning en" aan de Grote Bickers -
straat staan op het terrein van de fa . Vliet jonge
en daarnaast ligt het terrein van Reyerson.
Hi erop staa n o . a. nog werkplaatsen, hallen ,
magazijnen e . d . die nauwelijks meer in gebruik
zijn, zodat à it terrein aantrekkelijk bleek te
zijn, voor bouwspeculanten. De eigenaar li e t daarom
de poortwoning en ook sterk vervallen.
Door de buurt wordt nu, naast d e verbetering van
de poortwoningen, gewerkt aan een nieuwe gemengde
woon- werkbestemming voor dit g ebied:
1 G"r le",,,,,,,,,,,.....,,,. 2 We"r",mw en ",,, kere n: 3

Be<I"lbwo",,,qe,, {u"'na"""nl
1 Gal"'", won,ngen 2 Wer ' ru,m!e 3 Poollwon,ngan
4 Werl;ru,mleen oar' eren.5 P"""hotje 6 Twn'l co;7
Grote B,eker"raa, 8 Eers,.We5l.rdoh"n, 9 lW'ee
de W. 5IerOOk.uaa,. !O We5te,dolr., " Vi$llie' 12
BO'ens''''gers.13 Oe Narw,, 1
149
c 0
@@tbJ@llilli@w(]w l1ooCïJltn@ 0
blad
voorjaar '14.
21 lIlaart '74.
14 mei '74.
22 mei '14.
zoaer '74
okt. '14
eind '14.
9 okt. '74.
Op verschillende plaahen in de Haarlemmer",:
buurt vindt spekulatie plaata, dus de behoefte
aan een bestemmingsplan wordt nijpender.
In de Poethoornkerk volgt een buurtb1jeenkomet
""arbij wethouder Lammers overtuigd raakt
van de noodzaak tot het nemen van een voor-
bereidingabeelu1 t voor de Haarlemmerbuurt.
De gemeenteraad neemt een Voorbereiding __
besluit tot het maken van een B •• teIlllD1ngeplan
voor de HaarleJUDerbuurt.
Onderhoud buurtkoll1 te. V1nkenatraat met weth.
Luunere; toegezegd wordt dl.,t de gemeente d.
grond achter Brouwer,gracht 204- 206 zal "kopen.
Bij de verbouw tot appartementen van Brouwere _
gracht 212- 210 worit de aohtergevelrooilijn
teruggelegd en dit geeft mogelijkheden voor
nieuwbouw in de Vinken.traat.
Besluit gemeenteraad. Eigenaar Tan de poort-
woningen aan de Grote Bickerestraat (Vliet jonge )
moet aohterstallig onderhoud (1200.000,.)
ui tvoeren.
Voorbereidingebe.lui t Toor het :aeaeleneiland
wordt geno.en. Dit be.luit koat wel wat laat
volgen. de buurt.
Het Reaelen eil&l1d, ie een teer gebied, belaagd
door grote onderne.ingen (Britiech Tabaooo Co.p.
Touwen en Co. Pakhoek .et dochter Blaauwhoe.).
:aeaelengracht 15- 18, pakhui.ea. door ontwikk.
aij. Hillen en loo.en gekocht (t 69) f de buurt
.et alternatief pla.a. voor woningbouw in
de pakhuizen (wederoa Jouke Y.d. Bout en Paul
d. Le,.).
Onder het 00« van yerb'1jeterde buurtbewoners
worden d .. pakhui.ea. af'gebroken.
Struktuurplan Aaeterd .. ee binnenetad koat uit.
gevolgd door. Een tweede Voorbereidingebeelui t
.et een .aximale looptijd yan 3 jaar, voor
de Haarleamerbuu:et.
Ongeveer tezelfdertijd zijn S.O. en de Over-
leggroep Haarlemmerbuurt liet de "Nota van Ui t-
gang. punten" klaar.
deo. 174.
febr. '75.
lEMMER HOUT TUI NE,,"
1 febr. 175.
1915.
april/aei '15.
Handtekenaktie tegen de hoge huren van de
Bickerseiland- woningen.
Oplevering van de 18 nieuwbouwwoningen op
het Bickersel1and. Gedeel tel1.i ke boycot van
de huur.
Wethouder Han Lammer. doet uitspraken over de
e.v. mogelijkheden om de eigendommen van Vliet-
jonge en B.e,.eraon door de ge.eente te laten
aankopen. ( BickerBeiland.)
Kr volgt 6en tweede raadebesluit t.a.v. de
weg door de Haarleml'ler Houttuinent de rooilijn
wordt op 27 m. uit het spoorwegviadukt Tastgelegd.
Het. "Tooratel voor een bejaardenverzorgings-
tehui. in 4e Baarlemmerhuurt" 1. gereed.
Di t ie een yoorat.l Toortgekomen uit .amen-
werking aet het Buurtkoaitee Vinkenltraat e.o.
de o...erleggroep Haarle .. erbuurt, Vijkoentrua
de "Gouden .... l"J. Sooiaal en
de I'ed. Centrale Huisvesting voor Bejaarden.
Ken heeft al. situatie op het oog het blok
tu.sen de Brouwer.graoht en de Vinkenetraat bij
de 'ieuwe Vagenstraat. (Xen terrein waarvoor
&anTankel1jk een bouwplan wa. ingedien·d dat in
strijd waa aet de Nota van Uitgangapunten en
waarvoor door de buurt dit plan ale alternatief
werd aangeToerd. De geaeente beloofde tenalotte
.ijn aedewerking te yerlenen.)
IIROUWERSGRACHT
0
0n l!OO(lYiln& 0
blad

I
I
,-
okt. 175
deo. 175.
Pae een jaar na het verschijnen komt de
lota T&ft Uitgangapunten Toor de Haarle_erbuurt
uit de la en wordt in de raad behandeld.
Er is een overeenkomst tussen de buurt en de
ge.eente , over het opknappen bereikt.
De huisbazen hadden jarenlang achterstallig
onderhoud gepleegd. (lfarnixblokken.)
- eind 175. - - - Haarlemmer Houttuinenl
- ----
ontwikkelingen in het buurtgebeure-n:
Reeds kort na het anncmen van dG "motie - Treumann" zoals hij ging
heten, bleek dat de Diensten geenszins van pl an waren zich eraan
te houçlen, maar een rooilijnafstand van zeker 37 meter voorsyonden.
Langduri g gewroe t hierover leidde tensl o·tte i n 1975 tot een tweede
Raadsbe s l ui t, dat de r ooilijn (grens der bebouwing) op 27 met er
uit het spoorwegviaduct vastl egde .
Destijds vonden wij dat geen erG goede zaak. \jij waren , OID_ B:an de
andere kant van de grens druk te kunnen zetten, ·imJiddel s bezig
geweest na te denken over de en de.
slotsom gekomen , dut elke \';el degellJk telde, JUlst ln
die smalle 1 langwerpige stroo.K: .
Bovendien vonden wij, dat een zin-
vollere grens zou zljn, clie tussen doorgo.and en buurtgericht
verkeer en dat deze dan zou kunnen liggen aan de rand van de huidige
asfaltstrook. Hoc dienweg, parkeerplaatsen, werkplaat sen en woningen
den. t en van deze grenà ten opzichte van elkaar
moeten worden, leek ons ef;n :?aak die met p.e verkeersdooL'-
braak niet meer te maken had en bovendien als een samenhangend
moest worden uitgedacht. Die voorgestelde grens noemden we
ll woongr ens" of "stadsgrens". Een aéi;Iltal leden ·van,g.e Raad vond het
een sympathiek idee, maar juridiSCh bestond zo'n grens niet en een
rooilijn wel . .
Wè hebben -ons t oen afgevraagd of we nu nog verder moesten pogen de
weg t e reduceren, maar de opgedane ervaring ·dat zo duidelijk
l ege strook grond als een magneet werkt op de opperaars van alle
mogelijke grootschalige technologische alsmede een zekere
moeheid van ·het deed ons beslui ten mear te trachten
de nu jn ne beste beb.ourinp.; van de eeuw te
Toen het plan ontstond om op de lege strook
grond a.d. Haarle_er Houttuinen nieuwe
woningbouw te gaan plegen werd hierover, onder
Toorzi ttera.chap van een ambtelijke werkgroep;
de projektgroep "Gouden Reael" een vooroftrleg
:. gevoerd.
" Hierbij waren aanwezig de vertegenwoordigers van
de overleggroep Haarleamerbuurt + de opdracht-
geTere die bereid waren in dit projekt te
'gaan samenwerken.
Eind 1975 zjjn aa. . weuesaneerde
bewonen ingelicht over de vOOl"leno-
men woningbouw in hun oude woon·
gebied, '
Hun interesse in terugkeer is gepeild.
Jn april 1976 zijn ex-bewonen en
buurtbewonen uitgenodia;d en bij-
ee'ngekomen op twee avonden. Hier-
na zijn zij in werklfOCpen "inspraak
Haarlemmer Houttuinen" gaan wer·
.1 ken aan een stedebouwkundia pro-
&Jamma van eisen en aan een bouw·
kundia; programma van eisen.
naar· ontstond al snel de behoefte
aan medewerking van architecten,
om vorm te geven aan de wensen en
ideeën vanuit deze werkJf"oepen.
De behoefte ook aan de wisselwer-
king tussen hun suu:estiu en de vari-
ant en waarin die vorm kunnen krij-
gen.
o
De voorbere idingen voor de bouw Tan de
vernieuwde Haarlemmer Houttuinen zijn geetart
en richten zich i n eerste inatantie op het
vervaardigen van een (fl exibel) stedebouw-
kundig programma van eisen.
c ®WÜ 0
®@uIT@llilli@[6J(] [0) uooffi'CdJ@ <)
eind ' 15 begin '76 .
18 febr. '76.
april '76.
mei '76.
Posthoorn buurtgebouw
De R.K. kerk had in hel Poslhoorn-
gebouw de geJoofsuitoefeningen ge-
staakt. Htt stond leeg en het lag
in de bedoeling hel gebouw Ie ver-
kopen, voor sloop aan een projekt-
ontwikkelingsmaatschappij . Op het
laatste moment werden ze hiervan
weerhouden, voornamelijk door ak-
tie van buurtbewoners. Hel kerkge-
bouw is nu monument, maar het
staat nog steeds leeg.
Zeeheldenbuurt: de eerste paal voor
het nieuW'bouW'komplex aan de IIokking_
hangen + hoek Heemskerkstraat_ Barentsz_
straat wordt geslagen.
Renova tie van 318 woningen van de
woningstichting Labor.
De nadelen van deze bouvaktivi tei ten
waren voor de toch al druk bevolkte en
enigszins grauwe buurt; nog meer lawa.ai,
ongemak en stof t.g.v. de bou"Waktiviteiten.
Veel vinkeliers verlieten tijdens deze
periode de buurt.
De officieöle "Nota van Ui tgangs:punten
voor de Haarlemmerbuurt" door de gemeente-
raad Tastgesteld.
Ontmoetingsavonden buurt-/ ex be"Woners;
bedrijfshouders ; vinkeli ers •
Samenstellen van praatgroepen over de
nieuwbouv in de Haarlemmer Houttuinen
i.h. kader Tan de inspraak.
In maart '76 ' werd de R.K. kerk de
Posthoorn aan de Haarlemmerstraat voor
de eredienst gesloten en vroeg de eigenaar,
de R.K. Citykerk de minister van G.R.M.
om e en sloopvergunning. Minister van Doorn
heeft deze vergunning geweigerd o.a. met
het argument, dat de kerk in een gereha-
bili teerde Haarlemmerbuurt de rol zou
kunnen vervullen van een sociaal- kul-
tureel centrum voor deze buurt.
Om deze sociaal .. kul turele funktie te
kunnen vervullen is in mei '76 de stichting
"de Posthoorn" opgericht
Omdat de kerk slechts een deel is van
een heel komplex en daarvoor de tijd
ontbrak om hiervoor snel een passende
bestemming te vinden ie men gestart met
het gebruiken van de ruimte voor allerlei
mogelijke doeleinden zoals koncerten,
repet! ties tentoonstell ingen t. b.y. de
inspraakaktivi tei ten e.d.
Ook is de mogeli jkheid overwogen Om
de ruimte als Moskee (voor Amsterdam) in
te richten.
POSTHOORN
De Stichting heeft in haar oor-
s pronkelijke plannen ook een
mogelijke moskee betrokken.
Kombinatie van moskee en kultu-
rele ruimte bleek echter onmo-
gelijk. Te gen de gedachte: 'Post-
hoorn uitsluitend moskee', is
op het eerste gezicht weinig in
te brengen, ware het niet, dat
hierdoor weer dezelfde monofunk-
tie in he t gebouw terugkeert,
als er oorspronkelijk in geves-
tigd was, hetgeen velen, di e het
gebouw in zijn huidige opzet ken-
nen, toch wel diep zouden betreu-
ren.
De vestiging van een moskee
wordt door de overheid gesteund
en gesubsidieerd, zodat men van
die zijde een gedegen onderzoek
zou verwachten naar de gunstige
plaats voor een moskee in Am-
sterdam. Over de Haarlemmer-
straat zijn de meningen zeer ver-
deeld; de een zegt, dat het juist
hier leuk zou zijn in verband met
de hier reeds aanwezige Turkse
vestigingen, bij anderen heerst
juist de angst, dat een moskee
ghetto- bevorderend zou werken.
Een andere plaats, waar kon-
kreet aan gewerkt wordt, is de
voormalige Nieuwezijds Kapel
aan het Rakin, die vorig jaar
korte tijd als moskee gediend
heeft.
De stichting I de Posthoorn'
moet proberen de kerk te behou-
den, en er de best mogelijke
funktie aan te geven, dit in Dauw
kontakt met diegenen, die met
de opbouw van de wuIt betrokken
zijn. Dit houdt in, dat zij nu de
mogelijkheden uitwerkt, die bij
de verschillende buurtgroeperin-
gen de meeste voorkeur ver-
dient, en dat is in dit geval de
sociaal- kulturele funktie.
Behalve voor uitvoeringen, dient
de kerk beschikbaar te zijn als
repetitieruimte voor bijvoorbeeld
koren en orkesten. CREA, de
overkoepelende kulturele organi-
satie van de Universiteit van
Amsterdam is zeer geinteres-
seerd, Maar dit verdient verde-
re uitwerking.
Voor wat de bijgebouwen betreft,
zou men hier graag een nieuwe
lagere school zien, die in deze
buurten te klein behuisd zijn.
Dit laatste zou men, gezien de
recente opheffing van de Plancius·
school aan de Nieuwe Teertuinen,
niet verwachten. maar daar zijn
andere. onderwijs-politieke mo-
tieven de oorzaak van.
Overigens zal het duidelijk zij n,
dat alle plannen voor kerk, bij-
gebouwen en scholen pas ver-
'M!zenlijkt kunnen worden, als
er een koper van het kompie x
opdui:<t, die de buurtplannen wil
verwezenlijken.
we on s 00 te en het 'i> lol- '
e e bbe n he t gezien aan de lI u/illibror of
er bij huj. s t e bl ijv en : de "Magdalena". Het zijn nu allebei plan
dat de toekomst va n de kerke n in Ams terd.:>. m? Een stad zonder torens is
een stad zonder ge zich t. Bovendien hebbe n onze ouders kromgelegen om de
bouwpr ijs bij e l kaar t e krijgen ; e n de kerk s teeds te verfraaien. Moeten we
dan zo maar opoffer en? Dan kunne n we tpc h beter het gebouw gebruiken om er
ziek i n te late n hor en
le dingen er in?
c 0
®@uIT@llilli@w(]w l1OOclYcdJ@o
blad
31 mei '76
16 juni '76.
Haarlemmer Houttuinen: "Grot e vergadering";
De 1nspraakgroep( en) ia op gang gekomen.
men praat vooral veel over de woningen; hoe
die eruit moeten komen te zien etc.
Eli vindt een gesprek plaats tussen de opdracht-
gevers en de inspraakgroep over de archi tekten-
keuze voor de Haarlemmer Houttuinen.
Ken vindt dat zoveel mogelijk architekten hun
visie moeten kunnen geven om daardoor zoveel
mogelijk kwali tei t uit de ideeln te kunnen
halen.
In overleg met alle betrokkenen wordt ui teindelijk
een keus gellaakt.
Dit wordt door de opdrachtgevers, die reeds een
archi tekt in gedachten hadden, aanvaard:
(zie knipsel uit de
juni 176
1 juli '76.
Het Stedebouwkundig Progr8Jlllla Tan Eisen
word t besproken op de inspraakavonden.
De materie is erg moeilijk en de belang-
stelling neemt duidelijk af.
Er is door de groep een brief verstuurd naar de opdrachtgevers waar -
in hen gevraagd wordt voor 23 juni een gezamelijke uitspraak te
doen.
Dat is, gelukt.
Het voorstel van de drie opdrachtgevers luidt:
Bebouwingsvoorstel .
De drie opdrachtgevere zouden één gelijkluidende opdracht willen
geven aan de architekten: Hertzberger
Gerri tse (E
1
kW"""'., G, .. ;i ..
v.d. Bout
van Herk en Nagelkerke,
voor een bebouwingsvooretel.
Dit zal inhouden:
1 . In de vorm van echetsen en modellen een visie te geven op het
hele gebied aan de Haarlemmerhouttuinen.
I!IIII,
9 aug. ' 76.
De nota "Opbouvwerk in de Gouden Reael
ll
verschijnt. Deze geeft inzicht in het
opbouvwerk in de Gouden Reael en in samen-
gesteld door een voorbereidingscommissie van
"Wijkbewoners samen met de nieuwe opbouvwerker
Otto Tonino.
s.O. komt met het QfficUle concept Progr&DIIDa
van Eisen voor de Nieuvbouv Haarlemmer Houttuinen.
okt. '76. De Nota van Uitgangspunten bestaat nu al tvee
,I ja.ar en ongeduldige leden van de overleggroep
\
' I /l Haarlemmerbuurt gaan naar wethouder de Cloe
0.c -- , I ( opvolger van Lammers) om aan te dringen
/ .-S: ...l . ' het m.k .• .
'-( I , ( • . . . ..:> '"'V S
--i - ' . 8!1
Hierbij wordt gedacht aan tenminste een verkavelingsschets
1 : 500, de verdere presentaties zal op gelijkwaardige wijze,
die bepaald moet in onderling overleg tussen de architekten,
moeten geschieden.
Deze visies kunnen onafhankelijk van elkaar ontwikk eld worden.
2. Het in overleg treden met de overige betrokkenen en tracht.en met
hen de verschillende te verwerken tot één konseptie.
Uitgangspunt bij de ideevorming zijn de verslagen van de inspraak-
groepen en het konsept stedebouwkundig programma van eisen.
Na het gereedkomen van het bebouwingsvoorstel zal de architekten-
keuze voor de "Woningen bepaald worden, in overleg met alle betrok-
kenen.
Een verdere uitwerking van bovenstaande samenwerkingsvorm en een
financiële regeling zal in nader overleg tussen de opdrachtgevers,
architekten en dienst Volkshuisvesting worden geregeld.
_..:: • I I - • _ '!7 J@()I ')...,
III J =
"" t . _
s.o. heeft echter nog niet voldoende capaci -
'. waclrletl
j
tei t om hiermee binnen de gestelde afloop-
en .ft.,,. termijn van 3 jaar (na voorbereidingsbeelui t
van okt .• 174 klaar te kunnen zijn.
Dit houdt het gevaar in dat bO\.1vspeculanten
weer een kans krijgen in het gebied, voor de
buurt ongewenste ontwikkelingen op gang te
brengen .
Bestenuning,plan 'I
Haarlemmerlftlurt
c 0
@(]U[f@llilli@[[U(] [ill û OOffild]@ 0
_22 okt. '76. Bou..,a.anvrage ingediend voor 10 won. in de Vinkenstraat.
liet ?uurtkommittcc Vinkenstraat beslaat deze maand mei al weer vijf jaar. okt.'76.
Def. rapport van het
onderwijsplanburo waarin
wordt geadviseerd de
Planciusschool te
slui ten en de kinderen
naar de Hudsonschool
over te brengen.
Over de uiteenzetting van de proble·
men aan inspecteur Haakmat
blad
Vijf Jaar aktie voeren voor het in stand houden en verbeteren van de buurt.
Aktics voor de bouw van een bejaarden-verzorgingshuis op de plaats van de voor-
malige tramremise, voor woningen in de Nieuwe Wagenstraat en in de Vinken-
straaL De panden Vinkenstraat 43-51 werden in 1970 gesloopt, nummer 53
later uil en is pas dit jaar gesloopt. Hel buurtkommittee was bang dat dit
hd begin zou zijn van een langzame afbraak vall de Vinkenstraat aan de oneven
zijde. De pakhuizen aan de Brouwersgracht zijn immers zo hoog en diep dat
volgens de nonnen woningbouw niet mogelijk is. De onderste bouwlagen krijgen
veel te weinig licht. Na de sloop van de Haarlemmerhouttuinen zou dit een
verdere ontvolking van de buurt tot gevolg hebben. De verbouw van pakhuizen
aan de Brouwersgracht tot dure appartementen stelt daar weinig tegenover.
Begin 1973 nam het buurtkommittee
kontakt op mei de S.A.G. (Sociale
Architekten-Groep) om na te gaan of er
in de Vinkenstraat en Nieuwe Wagen-
straat woningen gebouwd konden
worden. In oktober was er een gesprek
mei wethouder Kuijpcrs (volkshuisves-
ting) waarin ook gepraat werd over
Vinkenstraat 43-53. De wethouder gaf
aan de S.A.G. de opdracht om na te
gaan of daar woningen gebouwd
konden worden. Ondertussen praatte
het buurtkommittee al met de woning-
bouwvereniging Lieven de Key om een
beetje vaart achter de plannen te kun-
nen krijgen. Lieven de Key heeft ook
woningen op het Bickerseil:tnd ge-
bouwd. Op 14 mei 1974 was er een
onderhoud met wethouder Lammers.
Wel bepaalde de
gemeente in mei 1975, dat de achter-
gevel van Brouwersgracht 212-210
enkele meters terug gelegd moest wor-
den, wanneer ook dit pakhuis tot
appartementen verbouwd zou worden.
Dat is ondertussen al gebeurd.


Aan de orde komt hoe het van voor
de zomervakantie tot nu toe is ver-
lopen. En dat de vergadering niet be-
grijpt dat als er in de buurt (de Zee-
heldenbuurt meegerek;nd) 643
wonmgwet-wonmgen binnen 3 jaar
gerealiseerd worden, en particulier
initiatief ook zeer veel nieuwe wonin-
gen (o.a. verbouwde pakhuizen en re-
novatie) het onderwijsplanburo
denkt dat er maar een paar school-
gaande kinderen zullen gaan wonen.
En daarom ook met een negatief ad-
vies naar de gemeenteraad is geko-
men.
men wel in staat het geheel te beman-
nen, met het bijkomende voordeel
dal men 6-klassig zou kunnen draaien
Lp.v. allerlei gecombineerde klassen.
Omdat de ouders de Hudsonschool
wilden helpen, vonden zij dat goed
alhoewel dil plotseling op hun dak
kwam vallen en zij niet in staat waren
geweest (of dit op korte termijn te
doen) om er onderling over te praten.
In oktober kregen zij pas het defini-
tieve rapport in handen waarin het
onderwijsplanburo adviseerde de
Planciusschool te sluiten en de kinde-
ren naar de Hudsonschool over te
brengen.
Volgens de S.A.G. was woningbouw
mogelijk en Lammers zegde toe dat de
gemeente de grond zou kopen. Dan zou
er gebouwd kunnen worden. In 1975
had de gemeente alle grond. Maar op
het perceel achter Brouwersgracht 204-
206, een tot appartementen verbouwd
pakhuis, werd door de gemeente een
bouwverbod gelegd. Dat betekent dat
niet één groot blok huizen gebouwd
kan worden, maar twee met daar tussen
een tuin of iets dergelijks. Het is duide-
lijk dat de bouwkosten hierdoor
omhoog zullen gaan.
Samen met architekt S. de Swaan
werden de plannen voor de woningen
verder ontwikkeld. Na veel vergaderen
kwamen we tot het plan zes vierkamer-
woningen, één drie- en twee twee-
kamerwoningen en één aangepast drie-
kamerwoning te bouwen, in totaal tien
woningen. Op 22 oktober 1976 werd
bij de gemeente de bouwaanvrage inge-
diend.
De gemeente had ondertussen kontakt
opgenomen met de vorige bewoners
voor zo ver zij die kon achterhalen.
Dezen komen als eersten in aanmerking
om de woningen te kunnen huren. Ver-
schillende bewoners hebben hierop
positief gereageerd. Maar veel zal
afhangen van hoe hoog de huren zullen
worden.
Ook is er al kontakt met een aannemer.
Het is de bedoeling dat deze eerst in de
Vinkenstraat gaat bouwen en dan in de
Nieuwe Wagenstraat en de Marnix-
straat. Als alles volgens plan gaat moet
de eerste paal in juni 1977 geslagen
worden. Het resultaat van veel jaren
aktie voeren. En de plannen voor een
bejaardenverzorgingstehuis krijgen ook
een steeds vastere vonn.
Ton van Velzen
c 0
@(]U[f@llilli@[[U(][ill ÛOOéhll1D@ 0
om te kunnen renoveren de fusie van
beide scholen was. En dat de keuze
om dan juist de Hudsonschool op te
knappen een voorkeur van "onder-
wijs" was, omdat de partij-politieke
gezindheid van de buurtgroep die in
de Zeeheldenbuurt achter die school
staat dezelfde is als die in onderwijs
heerst.
Dit alles wordt nog gesterkt door de
sterk agressieve houding die plan buro
en Hudsonschool hebben ingenomen
t.o.v. de plannen van de wijkvereni-
ging "De School" die tot een wijkge·
richte school wil komen, zo mogelijk
met de· bestaande Planciusschool.
Zelfs de in de wijk liggende christe·
lijke Smallepadschool werd ingescha·
keld: zij stuurde waarschuwende
brieven rond, gericht tegen de vereni-
ging "De School".
Ouder' en buurtbewoners stellen dat
buiten de mededelingen er nimmer
met hen "overleg" is geweest over
het samengaan van de scholen en de
daaruit voortvloeiende sluiting van de
Planciu5school. Zij zijn ook nooit beo
trokken bij de renovatie-plannen
voor de school waar hun kinderen in
de toekomst naar toe zouden moeten
gaan; ze zijn er zelfs geweerd.
Zij stellen dat als er overleg was ge-
weest .al de problemen aan het licht
waren gekomen die nu worden
ondervonden en dat de beslissingen
zou hebben beïnvloed.
Voorts stellen zij uitdrukkelijk, dat
zij niet tegen het voortbestaan van de
Hudsonschool zijn. Uit nieuwbouw
en renovatie in de Zeehelden buurt
zullen in de toekomst genoeg kinde-
ren komen om die school te vullen.
Van de Planciusschool zullen maar 3
à 4 kinderen overgaan naar de Hud-
sonschool.
De ouders hebben nu bij Gedeputeer-
de Staten van Noord-Holland een ver-
zoek ingediend ter vernietiging van
het raadsbesluit. Mocht dat verzoek
niet worden ingewilligd, dan wordt '
verder in beroep gegaan bij de Kroon.
De Hudsonschool bliJjt nog tot in het
schooljaar 78179 in het Planciusge·
bouw, zo heeft men van mevr. Zwart
vernomen. Wordt de Planciusschool
dan nog een jaar gegeven, dan is ook
de meeSte nieuwbouw klaar en kan,
omdat er dan weer voldoende kinde-
ren zijn, de school open blijven.
Er wordt opgemerkt dat het ook niet
erg handig is geweest en van weinig
inzicht in de situatie getuigt als er
tussen 2 scholen spanningen bestaan,
om dan het hoofd van de ene school
tevens het hoofd van de andere te
laten zijn. Het zou goed zijn als er
een onderwijzer met hoofdakte werd
aangetrokken die hoofd van de Plan-
ciusschool wordt.
Op deze uit eenzettingen antwoordt
de inspecteur dat hij veel zaken en
feiten heeft gehoord die hem nog
niet bekend waren uit de stukken die
hij heeft gekregen en gesprekken die
h.ij beeft gevoerd. Hij verkeerde in de
veronderstelling, dat alles in overeen·
stemming was geregeld en dat daarna
pas de moeilijkheden zijn begonnen.
Over onderwiis en welziinsp!oblemen
in de buurt
Tijdens de vergadering komen ook
andere welzijns en onderwijsproble-
men aan de orde.
Er is behoefte aan een huiswerkklas
voor kinderen. De buurthuiswerker
Chris Clement werkt een aantal kin-
deren bij, maar vindt het eigenlijk ,te
gek dat hij dat moet doen. Hij heeft
geen onderwijskundige achtergrond.
Er blijken meer buurtbewoners te
zijn die andere dan hun eigen kinde·
ren met huiswerk helpen. Het is toch
absurd dat dit werk op vrijwilligers
neerkomt en dat het niets mag kos-
ten.
Dit probleem is zo groot omdat er
veel ongeschoolde ouders in de buurt
zijn. Deze ouders hebben ook vaak
zelf de behoefte met hun kinderen
mee te gaan in het onderwijs, zoals in
een '·ouders op herhaling" cursus.
Zo'n cursus wordt gegeven in de Zee-
heldenbuurt, maar gezien de proble-
men is er voor velen een drempel om
daar naar toe te gaan. Het liefst liet
men een buurtschool voor kinderen
en ouders komen, waar ook Mavo-
onderwijs aan beiden gegeven kan
worden. Maar eerst wil men een huis-
werkklas plus een extra onderwijzer,
waar men recht op meent te hebben
gezien de situatie in de buurt
De inspecteur stelt vast dat de buurt
erg weinig school en welzijnsvoorzie-
ningen kent. Als de Planciusschool
dan toch gesloten zou moeten wor·
den, dan moeten we. kijken welke an-
dere mogelijkheden op onderwijsge-
bied er tot stand gebracht kunnen
worden. Voor een e'ltra onderwijs-
kracht moet de buurt een request
(vraag) bij de wethouder indienen.
sept/ okt. '76
9 okt. '77
oktober' 76.
8 nov. 1 76
Ouders en buurtbewoner5 uiten hier-
bij het vermoeden, dat er een bewus-
te politiek is gevolgd om tot sluiting
van de Planciusschool over t e gaan
zonder dat zij er in zijn gekend. Dit
alles ten gunste van de Hudson-
school.
Ouders en buurtbewoners stellen, dat
het onderwijsplanburo de laatste 5
jaar geen kinderen meer heeft door-
verwezen naar de Planciusschool en
hiermee heeft bijgedragen tot de af-
bouw van de Planciusschool. Dat ook
de heer Koekenberg, het voormalige
hoofd der school, hiervan afgeweten
moet hebben en z'n mond heeft ge-
houden. Dat er al lange tijd ideeën
hebben moeten bestaan om de twee
scholen samen te voegen. Eerst kort
voor de zomervakantie hoorden zij
van de dreÎiende sluiting maar er
werd toen niet van een fusie met de
Hudsonschool gesproken. Wel werd
aan hen gevraagd of het goed was de
Hudsonschool tijdelijk in het Plan-
ciusgebouw onder te brengen, omdat
hun eigen schoolgebouw beginnend
in oktober gerenoveerd zou worden.
Ook werd aan de ouders gevraagd of
hel goed was om dan de klassen van
de twee scholen te mengen, omdat
door vertrek en verlof van eniae on-
d:a:··zers er vakatures waren ont-
st die niet gauw vervuld konden
wor en. Door het samenvoegen was
Op 19 februari j.l. is de beslissing tot
sluiting door de gemeenteraad geno-
men. Voor deze voor de Plancius-
school belangrijke vergadering zijn de
ouders met hun kinderen naar de zit-
ting gegaan.
Omdat de behandeling van het agen-
dapunt ervó6i nogal lang duurde, zijn
de ouders omdat de kinderen nogal
onrustig werden weggegaan om later,
's avonds, weer terug te komen.
Er werd hen vanuit de raad geSUIIe-
reerd dat de Planciusschool 's mid-
dags niet meer aan de orde zou
komen. Voor de zekerheid .is een
buurtbewoners blijven zitten, en
moest 's avonds de teleurgestelde
ouders meedelen dat de raad ná de
tijd waarop de vergadering normaal
gestopt wordt toch hel punt van de
Planciusschool in behandeling had
genomen, en de raad tot sluiting had
besloten. De ouders vinden dit het
zoveelste teken dat zij er buiten wor-
den gehouden.
Nu pas in. maart de Hudsonschool
toestemming is verleend om te gaan
renoveren, vermoeden de ouders en
buurtbewoners dat de voorwaarde
blad
Bevoners van de Westelijke Eilanden gaan op
eigen initiatief beginnen met het verrichten
van achterstallig onderhoud aan de begane grond
woningen van de poortvoningen (Bickersstr. 26/42).
Nr. 40 wordt het eerst opgeknapt als voorbeeld dat
het in de buurt ernst is.
Het benodigde kap i taal ia door de buurt zelf
aangedragen en sommigen hebben er zelfs hun
hele bed t ingstopt.
Haarlemmerbuurt: het Voorbereidingabesluit
van' 74 verval t.
De architekten (Herzberger, v.d. Bout, v.Herk/
Nagelkerke en E.G& M, waarvan wij de vertegen-
woordigers "Waren) starten met de idee- ontvikke ...
ling voor de nieuvbouw aan de Haarlemmer Hout-
tuinen. Al snel blijken er zeer verachillende
onderlinge opvattingen over de oplossing van
de pfloblemen te bestaa.n.
Bij de architekten· die al langer in het gèbied
werkzaam zijn liggen de "ontverpui tgangspunten"
veel meer op het politieke vlak en manifesteren
zich al vanaf de eerste streep- op papier 1n
een aggresieve bebouwing; een defensieve reaktie
t.a.v. de gemeente (voortbouwend op eerdere
ervaringen in het "gevecht om het behoud van
de staddstraat" etc.)
Di t slui t na tuurlijk vanaf het begin af aan
al een soepele samenverking met de gemeente
(o.a. de projektgroep, S.O. e.d.) uit wat later
dan ook onvermijdelijk zal uitlopen in een breuk.
Presentatie van de eerste schetsen (bebouwings-
voorstellen Haarlemmer Houttuinen) van de arch.
in de Ahrend.
c 0
ÛWc1Yûn@ 0
blad
Planciusbuurt
15 nov- 20 nov. POSTHOQRNWEEK:
'76. Presentatie van de voorstellen .. aan de bevolking
gedurende een .... eee k in de Posthoorn. tesamen
met annere aktiviteiten die er plaatsvinden
(muziek, film, stands met andere buurtaktivi-
tei ten-' plannen e.d.)
HET
BEGINT
IN DE POSTHOORN


nov . ' 76 .
nov. ' 76.
....
0
0
:z:
()
en
111
a
Er vindt een grote vergadering plaats in de
Ahrp,nd Lv.m. het ma.ken van een bestemmingsplan
voor de Planciusbuurt.
Vereniging "De School" opgericht.
De scholeJl si tuJtic in de Haarlemmer-
('Tl daaromheen gelegen buurten is op
'I ogenblik ongeveer <lis volgt "
- Op dc lI erengrach t slaat Je l3urght-
school welke naar mijn informat ies
ZWJar overbezet is.
- Op de Nieuwe Teertuinen staat de
PlanciusschooL welke. als alle ge-
meentel ijk e plannen doorgaan. ge-
sloten zal worden. De kinderen van
deze laatste school zouden naar dc
Il udsunschool worden overgeplaatst.
De ouders van de kinderen zijn het
met de överplu<.l tsing niet eens.
- Op de Keizersgracht st<lat de Chris·
telijke Van Wij lenschool, welke on-
derbezet is.
- Op de Zoutkeetsgracht staat de
Christelijke Sm<lllep<.ldschool welke
n<l<lr mijn informaties door niet zo-
veel kinderen wordt bezocht.
- Op de Prinsengracht is kort geleden
de Katholieke St. JOlefschool ge-
sloten.
Uit de bovengenoemde si tuatie zou
men kunnen opmaken dat de twee
cerst!!enoemde scholen niet juist ge-
orga;iseerd zijn en dat er aan op ge-
loofsovertuiging gebaseerde scholen
geen behoefte meer bestaat.
Alle bovengenoemde scholen geven
meer of minder klassikaal onderwijs,
waarbij de ouders geen of praktisch
geen Leggenschap hebben. Ook zou
men kunnen aOeiden dat de onder-
wijsbehodte in de binnenstad en op
de grach tengordel grot er is dan rond
het Haarlemmerplein.
Dit laatste zou veroorzaakt zijn door
de geweldige ontvolking in de laatste
jaren van het gebied rond het Haarlem-
merplein. Het wordt m.i. gedeeltelijk
hersteld door een aantal grote nieuw-
bOll wplannen die daar in voorberei-
ding Lijn.
AI deze gegevens overziend hebben
een aantal mensen uit de buurt een
vereniging opgericht ter verbetering
van de scholensituatie. Deze ve reni-
ging, genaamd 'De School' heeft een
aan tal belangrijke eisen opgesteld
waaraan een nieuw op te richten
school zou moeten voldoen.
Plannen o.a. om een Jenaplan- school in de wi jk
te
In oude schoolgebouwen onderwijs voor kinderen
+ ouderen (facili tei ten dubbel gebruiken) •
Gedacht wordt a an de Planciusschool om alvast een
startruimte te hebben.
Tijdens de vergadering in de Ahrend word t ook ge-
sproken over de behoefte aan een buurthuis voor
de Raarlemmerbuurt/westelijke Eilanden. (Huidige
onderkomens ongeschikt: Loods Prinseneil. 40' buurt-
huis de Vink, Vinkenstr. 81. Gedacht wordt aan de
nieuwbouw Haarlemmer Houttuinen.)
c 0
®@uLP@llilli@[6J@[ó) 0D ÛOOffil1D@"
blad
nov. '76/
jan. '77.
l jan. '77
jan. '77.
10 jan. 177
2 fe br . 177.
Haarlemmer Houttui nen: de 4 archi tekten pro-
beren de 4 verschillende plannen tot één (stede-
bouwkundig)voorste l te smeden.
Dit gebeurt d.m.v. een soort estafette_ vorm.
Veel kompromissen worden gesloten, waardoor
er vee l van de oorspronkeli.ike ideeUn verloren
gaan.
Daarnaast vindt regelmatig kontakt met de
inspraakgroep en met de ambtenaren plaats .
"Het begint weer in de Posthoorn" .
Presentatie van de e erste -gezamenlijke voor-
stellen van de archi tekten over de nieuwbouw
Haarlemmer Houttuinen i n de Posthoorn.
Er is nog niet veel overeenstemming bereikt;
veel konflikten en meningsverschillen.
De plannen blijven in de kerk hangen als per ..
manente tentoonstell ing en • ••.••
Een paar maal per week gaan "We voortaan in de
Posthoorn werken (moeizaam) terwi jl "Wekelijks
een konfrontat ie met de inspraaksroep en met
de ambtenaren plaa ts vindt.
Ook wordt er aan een schets .. makette gewe rkt .
Belangrijke vergadering:
De s t andpunten van de inspraakgroep en de
winkeliers worden uitgesproken.
Posthoornkerk : openbare hoorz1 tting over de
toekomstige vefkeerssi tuatie in de Haarlemmer-
buurt.
He t nummer van maart' 77 v.d. wijkkrant is aan
de verkeeracirculatie door de Ha arlemmer buurt
gewijd t.
O.a. verkeerscirculatie, parkeren , woonerven,
openbaar vervoer w. o . lijn 3 en 10 worden
behandeld (Zie Verkeersbladen) •
febr. '77. In de Posthoorn is e.n appartement op ware grootte
te zien van het toekOMsti ge be j a ardentehuis in de
Vinkenstraat. Er "Worden wensen van de toekomstige
bewoner,s. verwerkt die leiden tot verbete ringen in
het ontwerp.
en
-
:::)
%
111

Z
111
Q

CC
CC
.,
111
la
Hel kan bijna niel meer misgaan. U
loop I over twee of drie jaar door de
Yinkenstraat en u komt bij de hoek
Wagenstraat. Dan staat daar op de
plek van de oude tramremise een
bejaardentehuis. De bejaarden uit
de buurt hoeven dan niet meer naar
de rand van de stad. Ze kunnen in hun
eigen buurt blijven wonen.
Hoe het nieuwe bejaardentehuis er uil
zal zien?
Het buurtkomitee van de Vinken straat
is daar op dit moment druk mee bezig
Het is wel evèn passen en meten. Want
zo groot is he t tereein niet. En in het
huis komen 80 mensen te wonen.
Daarnaast moet er natuurlijk nog
ruimte komen voor keukens en
ruimtes waar de mensen bij elkaar
kunnen zilten. Ook oudere mensen
uit de buurt, die niet in het
bejaardentehuis komen wonen zul -
len welkom zijn. Ze kunnen komen
eten, een potje biljarten of een
kopje koffie dringen. Ze kunnen
gebruik maken van de maalt ijden
thuis te laten hezorgen, Het bejaarden
tt:huis ligt mooi centraaL zodat men-
sen uil het huis hun eigen boodschap-
pen nog kunnen doen. Het Haarlemmer-
plein kun je zien liggen a!sje op de
hoep van de Wagenstraat en de Vin-
kenstraat staat. En in 10 stappen be n I
je op de HaarlelTllll erdijk.
Het is de bedoeling dat de Wagen-
straat een v.oetgangersstraat wordt
Met plante bakken en in de zomer
zitjes op str<.lal kan het daar best
gezellig worden.
De !!emeente gaal in prirll"ipe met de
bouw vall he! huis .rkkoonl. I·kt
terrein zal op 1 januari 1978 bouwrijp
opgeleverd worden. Hop .... nlijk kan l'r
d<.lll rnelCl'n Illl."t dl.' houw bl'gon nen
worden.
lil'! wachten i ... op d.: ui!.:inddijke
tUl's!cnllning van Ik l'rovindal!.'
Staten en het Ministerie.
Daarvoor is het buurtkomitee van de
Yinkenstraat hard bezig met het uit-
werken van het bouwplan.
Ze pluizen uit hoe het gebouw eruit
moet komen te zien. Een U-vorm met
vier verdiepingen aan de Brouwers-
gracht en drie ve rdiepingen aan de
Vinkenslraat en de Wagenstraat? Of
kan er anders gebouwd worden?
En wat gebeurd cr met de binnen-
plaats? KOmt daar een binnentuin
of een keukenkomplex?
In het huis komen kamers voor een

Hoe die kamers ingericht worden.
wordt aan de bewoners zelf overge-
laten. Ze kunnen zelf de gordijnen
kiezen en natuurlijk hun eigen meubel
meubels meebrengen.
De gangen van hl"! huis zullen ook het
stempel van de bewoners dragen.
Gedacht wordt aan zitjes van over-
tollige lileuhe!s van de bewoners.
Verder komen er ruimtes als keukens
wasgelegenheid. Er komt een grote en
een kleine een biljart-
ruimte, een bibliotheek en een ruim Ie,
die als kapel te gebruiken is.
Deze ruimtes zullen zo gemaakt
worden dat ze voor verschillende doel-
eindl.'ll gebruikt kunnen worden.
ZOel;lt bijvoorbeeld in de ruimte. waar
koffie en thee gedronken wordt. ook
hel Jordaan·kabaret kan opt reden.
In de kl'ukt'n komt een hoek waarde
bewoners zelf nog eells kunnen koken
of bakken ell cr wordt ook aan
(imml'rruinlle gl·dacht.
Fr i .... ;d l'l' n gevormd,
lI;Jarin ook el'n aa ntal buurtbewoners
zi tkn
Ik plannen dus op. Hd
w:lchtcn is op lil' Jdïnitil'w loe-
.... Il·mming V<.ln provirKiale l'n de
l1linrstl·r.
half febr. '77.
18 febr. '77.
19 jan. '77.
febr.' 77.
21 febr. '77.
febr. '77
Woelige avond bij Herzberger op kantoor.
Het ene kompromis na het andere over de
plannen voor de nieuwbouw Haarlemmer Houttuinen
wordt gesloten; het plan wordt inhoudelijk
steeds onduidelijker, weliswaar rijker aan
afwisselingen maar armer aan visie, relatie
met de rest van de stad etc. Een duidelijke
lijn is niet meer te vinden.
Kraakaktie Haarlemmerpletn nr. 17 door de buurt.
Gemeente neemt beslissing tot sluiting van de
Planciu8school. {Ontstaan ui t ideeln (I 76) van
vermindering woonfunktie v.d. buurt).
Hiertegen ontstaat verzet en de buurt gaat over
tot bezetting van de echool; men wil er de
Jenaplan- methode gaan doorvoeren.
De archi tekten presenteren het def. bebouwings-
voorstel voor de Haarlemmer Houttuinen.
(De inspraakgroep heeft zich inmiddels la ten
ompraten en schaart zich tenslotte, moe van het
vragen stellen, achter de mEling van de archi
Het plan wijkt op een aantal belangrijke punten
af van het Stedebouwkundig p.v.e. van S.O. (Koncept).
(o.a. de "rooilijn", het hete hangijzer uit '75
wordt overschre.den en div. plekken buiten het
gebied van de opdracht vallend (op zich aardige
poli tieke ontwerpen) worden onlosmakelijk aan
het plangebied gekoppeld. Gevolg hiervan is
dat hierdoor de zaak vertraagd kan worden omdat
alles weer opnieuw de "diensten" moet passeren.)
5.0 (Frank Smit) gaat verder met de stedebouw-
kundige schets om het geheel ( in samenwerking
met de architekten) te proberen aan te passen
aan de stedebouwk. vrij harde ui tgan·gspunten van
het koncept stedebouwk. p.v.e.
Ook de dienst Volkshuisvesting gaat op de plannen
door en maakt een koncept globaal p.v.e. voor de
woningen in de Haarlemmer Houttuinen.
(V.H. V. heeft duidelijk minder moei te met de
plannen. )
c 0
®(]uLP@lliili@W@[ill 0D llODChlldJ@
blad
25 rebr. '11.
NIEUWBOUW
NIEUWE WONINGEN VOOR BEWONERS VAN DE WESTEUJKE EILAN-
DEN.
Op dit ogenblik wordt de laatste hand gelegd aan de
opknap van het bouwblok op het Bickerseiland, gele-
gen tussen Bickersgracht, Kleine Bickersstraat ,
Grote Bickersstraat en Realengracht.
Naast de reeds eerder opgebouwde nieuwe woningen en
gerenoveerde woningen, binnen hetzelfde blok worden
nu in maart 1977 twee nieuwbouwplannen van 13 en 6
woniQgen opgeleverd, welke samen met de onlangs
gestarte renovatie van 5 monumentenpandjes (woning-
wetsektor) één geheel vormen binnen genoemd bouw-
blok ..
BICKERSEILAND
HUURAKTIE OP BICKERSEILANO
HOE IS DAT NU GEKOMEN?
Het Ministerie van Volkshuis-
vesting heeft doodgewoon de boel
belazerd door bij de aanvang een
te lage rente te berekenen.
(Aantrekkelijk maken voor de
aanneme rs !)
En dat gaat zich nu wreken. En
over de ruggen van. de toekomsti-
ge bewoners moet dat recht ge-
trokken worden.
WAT GAAT ER NU GEBEUREN?
Er gebeurt al heel wat. Overal in
Amsterdam, vooral waar nieuw-
bouw is verrezen, zijn huurkomi-
tees gevonnd door mensen die
het niet meer pikken. In de Dap-
perbJurt (Roomtuintjes !, Kinker-
buurt, Staatsliedenbuurt, Jor-
daan, zijn de groepen zich aan
het opmaken voor huurakties .
Met als voornaamste eis: 10 pro-
cent van het netto- inkomen mag
aan huur besteeds worden niet
meer en niet minder.
De mensen worden allemaal in
de maling genomen. Eerst. wor-
den ze lekker gemaakt met huur-
prijzen tussen de 150 en 200
gulden maar bij het overhandigen
van de sleutel krijg je te horen
dat de huren opgelopen zijn tot
370 gulden.
En laat dit ·een waarschuwing zijn
voor de neiuwbouw-projekten die
nog ge bouws moeten worden.
(Haarlemmerhouttuinen !)
eind febr. '71 Inmiddels heeft Frank Smit ook een plan gemaakt
om te proberen de verschillen tusse.n het koncept
stedebouvk. p.v.e. en de architekten plannen
voor de Haarlemmer Houttuinen, weg te werken.
Hij maakt dus het zoveelste kompromis (nu tussen
8.0.- arch.) dat op sommige punten belangrijk
afW"ijkt van de arch. plannen.
De gevolgen hiervan zijn dat de architekten
gewoon verder gaall met hun eigen plan (samen
met de inspraakgroep) terwijl S.O. nu aan een
"eigen plan" gaat verken.
"DE POORTWONINGEN"
Dit is het trieste verhaal van 6 jaar stn1d over het verrichten van
achterstal lig onderhoud ,wat ef· t enslotte t oe geleid heeft dat de bewo-
van de Westelijke Eilanden zelf het goede voorbeeld hebben ge-
geven en in de avond- uren een woning hebben opgeknapt .
De poortwoningen op het Bickerseiland omvatten een 40-tal kleine (35m2)
bouwtechnisch goede woningen, welke gelegen zijn op het terrein van de
fa Vliet jonge tussen Grote Bickersstraat en ',YesterdOk.
Zij vormen een belangrtk onderdeel van de betaalbare woningvoorraad op
het Bickerseiland ; ondanks dat z1j op een deel van het eiland liggen met
hoofdzakel1jk bedrljfsbestemming.
Na .2 jaar van strijd binnen de buurt,om de oprukkende kantoorkolossen
binnen bovengenoende strook een halt toe te r oepen, wordt in juni 172
een nieuw bestemmingsplan 'aangenomen, waarin de mogelljkheid voor
woonbebouwing binnen de bedrtifsstrook is opgenomen en waarin het behoud
van de poortwoningen tot 1981 wordt gegarandeerd.
Dit laatste tot grote ergernis van de toenmalige eigenaar Vliet jongt..
die reeds enige malen een sloopvergunning heeft aangevraagd.
Helaas steekt Gedeputeerde staten voor de bewoners een spaak in het
wiel door de "handhaving van de woningen tot 1.981" uit het bestemmings-
plan te schrappen.
Een storm van protest ontstaat op het Bickerseiland. Er wordt krachtig
bU de gemeente aangedrongen om Vliet jonge te verplichten z1jn woningbezit
naar behoren te onderhouden.
Hierop wordt Vliet jonge aangeschreven door B&W tot het verichten van
achterstallig onderhoud.
De firma gaat in beroep bU de gemeenteraad, waarbU zU verwUst naar
het oordeel van Gedeputeerde Staten.
In 'mei 174 oordeelt de raad na het advies van de beroepscommissie dat
het de plicht i s van de eigenaar om zljn woningbezit te onderhouden.
SU het verrichten van achterstallig onderhoud moeten alle poortwoningen
inclusief de 2 dichtgemetselde begane-grond-woningen .... orden betrokken,
aldus Kuypers (weth. V.H.) in de raad.
Niet gerust op de goede afloop, dienen de bewoners blj de gemeente een
plan in "woon-werk ruimte tussen poort en dok", waarblj zU met gebruik-
making van de in het aanwezige mogelljkheid voor 25% woningbouw tussen
Grote Bickersstraat en Westerdok, een won1ngbouwplan op het Vliet j onge
terrein ontwikkelen met inpassing van de poortwoningen.
ZU dringen blj de gemeente aan om het Vliet jonge-complex aan te kopen,
ook gezien het f eit dat Gaus (bouwer van de Narwal) en Vliet jonge nogal
wat kontakten over en weer hebben over de uitbreiding van de kantoren-
bouw binnen de buurt.
In februari '74 wordt Lammers (weth.P. \V.) t1jdens de opening van de
eerste nieuwbouw woningen op het eiland nogmaals dringend verzocht
Vliet jonge aan te kopen in het belang van Volkshuisvesting (en van de
poortwoningen)
INTUSSEN IS ER NOG NIETS AAN DE POORTWONINGEN OPGEKNAPTlIl
Vliet jonge is opnieuw tot de aanvál overgegaan en heeft zich tot de
Kroon gewend voor de vernietiging van het raadsbesluit, (opknapplicht)
Eind '74 besluiten B&'N tenslotte na veel aandrang om zelf de aanschrlj-
ving uit te voeren op kosten van Vliet jonge.
EEN MOOI GEBAAR. MAAR ER GEBEURT NIETS III
In februari '75 sturen de bewoners van de Westelljke Eilanden in sa,men-
werking met bouwstichting "Lieven de Key" een nota van uitgangspunten
voor het gebied r ond de poortwoningen, (eigendom Vliet jonge) aan de
gemeenteraad, waarbij Lieven de Key aanbiedt een bouwplan te ontwikkelen
in de woningwet-sector inclusief inpassing van de poortwoningen.
Het duurt tot september '75 voor er weer een gesprek plaats vind op
het stadhuis tussen de buurt en wethouder Lammers. De discussie rond
de aankoop van Vliet jonge (die reeds lang elders aan het bouwen was)
en opknap van de poortwoningen stonden centraal in dit gesprek.
blad
f!a telefonisch overleg met wordt besloten om eindel.lJk het
achterstallig onderhoud te gaan verrichten.
Eind oktober zljn de bewoners het goed zat. Er wordt een vergadering
met de gemeentelljke diensten georganiseerd in de buurt. Hier deelt
lSouw-en Woningtoezicht mee dat met de aanschrljving zal worden begonnen.
• •••• •• de - zolderkamers, waar de meeste bewone r s een slaapkamet'tje
van hadden gemaakt, moest op last van de brandweer worden verwUderd, en
de begane-grond-wGmingen ,waren (01':1 duistere redenen) niet in de aan-
sc hrijving opgenomen, terwljl daar notabene het meest aan moest gebeuren !
Voor wat betreft de ruimtenood die, ontstond na het verdwiJnen van de
bovenkamers, was Herhuisvesting bereid om medewerking te verlenen. En
voor wat betreft de vergeten aanschrUving van de begane-grond-woningen,
dat zou door Bouw- en Woningt oe zicht worden verholpen .
Eindelljlt nà 5 jaar arbeid binnen de buurt wordt het ylietjonge-complex
aangekocht door de gemeente. ïet ministerie geeft BO% bijdrage voor de
verwervingskosten mits er + 150 woninGen binnen de woningwetsector komen.
Hoewel de poortwoningen nu als nieuwe eigenaar het GrondbedrJjf hebben ge-
kregen, gaat het moeizame verhaal over de opknap van de poort woningen
verder.
Begin 176 vind tenslotte een gedeeltelJjke opknap plaats, zeer summier
en voor heel veel geld (+ f 485.000.- excl. voor wat gevelwerk, kozUn-
werk en wat oplapwerk aan de trappenhuizen.)
Maar aan de OPKNAP VOOR DE BEGANE GROND WONINGEN GEBEURT NIETS. sterker
nog j de bewoners worden uitgeplaatst en de woningen DI CHTGESPIJKERD I
begroot B.I.V.T. de opknap van de benedenwoningen op !. f 265.000.-
incl . maar uitvoeren ••••• nee hoor I
G
llieuwe gesprekken met Kuypers (juni f 76) en de Cloe (sept. f 76) leveren W
bitter weinig op.
Terw1jl Bouwtoezicht het Grondbedl"Jjf aansahrljft om de begane-grond-woning-
en op te knappen komt deze eigenaar met een rapport aan zUn wethouder
de Cloe waarih het advies staat: l'ilat Lieven de Key het zaakje maar op-
knappen ·of sloop de hele zaak maar I [5
De buurt staat perplex over de wandel van deze nieuwe eigenaar. ZJJ dient
via Lieven de Kay een verder uitgewerkt plan in voor het Vlietjongterrein
(150 woningen) met van de poortwoningen. Haar tevens besluiten de @
bewoners om de handen ineen te slaan en daar waar het partikulier en ge- <:)
meentebeleid faalde zelf te gaan opknappen in de vrlJe avonduren en week-
enden.
t!et behulp van enthousiaste bewoners en medewerkers(sters) is de dichtge-
timmerde woning (nr 40) omgebouwd tot een paleisje aan een betaalbare huur
van + f 100.- p.m. voor een urgent echtpaar uit de
Eind T76 wordt de Cloe (weth. P. 'N.) naar het eiland gehaald om de opknap Çj
vorderingen te zien en wordt hem vertelt dat er niets gesloopt wordt.
"J)8nk aan de onderhoudsplicht heer de Cloe lil
:ot Sloop in,maar verder 0
En intussen ' iS het nu februari ' 177, dus 6 jaar later. '.:::::J
Het blJjft touwtrekken tussen V.H. (bouw- en woningtoezicht) en Grond- ,rt....,..
bedrUf (eigenaar), wie voor de veel te hoog geschatte kosten vOQr opknap \,-...J
van de begane-grond-woningen opdraai t.
De buurt vindt dat Grondbedrl1f als eigenaar van de poort.oeingen zl1n \r--J
plichten moet nakomen en de aanschrUving van B. W. T .. voor de begane-
grond-woningen !!loet uitvoeren.
De buurt heeft in deze voor de zoveelste maal het voorbeeld gegeven hoe
het moet. Hoe met weinig geld en veel goede wil een betaalbaar
woninkje kan worden gemaakt.
Buurt komitft WestelUke Eilanden.
e
8
c 0
0
blad
begin '77 Ken is over het dieptepunt Tan de bouwaktiviteiten
in de Zeehelden buurt heen en pleit Toor betere
groenToorzieningen, vetlceersei tuatie, reiniging
en med./ sociale voorzieningen.
Divertl8 aktiviteiten vorden ondernomen vanuit
het .buurthuis ti, t Turfechip", Roggeveenstr. 12.
Als dit jaar de ruimte op de Bokkinghangen wordt op-
geleverd, dan is daarin een rUimte van 100M2 voor
sociale en medische voorzieningen, Dit dat
in deze 100m2 het maatschappelijk werkteam spreek-
uren houdt en dat ook de Dienst Volkshuisvesting hier
op bepaalde tijden inlichtingen verstrekt, zoals· hij het
aanvntgen van huur- en gewenningssubsidies.
Er zal ook een behandel- en WIlchtkamer komen, waarin
een team van artsen, een WijkVerpleegster en een verlos-
kundige gaat functioneren, De 3 artsen die in de
Spaarndaauner- en Zceheldenhuun wonen en werken
zijn van plan in deze ruimte hij tocrbeun spreekuur te
houden.
De ZuideTJpeeltuin wordt vernieuwd
Ook heeft het actiecomité het hard weten te maken dat
cr in het kader v,an de wijkopbauw een
sI>('e1tuin met een niçuw dubeçbouw komt, Ongeveer
met de oplevering van de Bokkinghangen zal de
speeltuin gereedkomen en eep belangrijke aanvulling
vormen op de opvang van de kin,deren in de buun,
Als dan ook nog de Hudsonschool zó onder handen
wordt genomen dat hij na de renovatie weer gelijk
gesteld kan worden aan een moderne school, dan
bestaat er reden voor enige tevredenheid.
-
Nieuwbouw BoAAinghangen
Dan rest me nu nog slechts u mede te delcn dat medio
zal wordcn met dc werkzaamheden
voor het vcrkcersciculatieplan Zceheldenhuun, Hel
eerste wat onder handen genomen worot, iSTet stuk
Barentszstntat-Zoutkecrsplein-hoek Houtmankade, Het
speeherreit'ltje op het Zoutkeetsplein zal dan "crplaatst
worden naar de Houtrmnkade, Als afsluiting van de
ccrste fa5(' wordt er éénrichringverkecr ingevoerd in de
Barentszstraat,
U ziet, wc zijn op dc goede weg en met stcun van allen
gaan wc door mct hct lecfbaar makcn van de ue-
heldenbuun.
J. Eerdhuijscn,
voorzitter Aktiecomité Zcchcldenhuun,
2 maart '17. Opening Haarlemmer Buurtnui8, HaarlelllDleretr. 1'0,
naast de Posthoorn.
8 maart. '77.
-
HoUTHIÎNf;N.
(De yens is in vervulling gegaan. Ruimte op-
_ geknapt en iJ18ericht door buurtbewoners).
De direkteur T.d. gemeentel. dienst V.H.V.
biedt een exemplaar van het arehi tektenplan (H.H.)
aan a<'.n de dir. van P.W. (vaaronder S.O. reasor-
teerd) en verzoekt om de afvijkingen v.h.
steriebouvk. p .... e. , indien mogelijk, in de
plannen Tall S.O. op te nemen.
155
156
0 0
®@uIT@llilli@[6}(]w uffiélJl1D@ 0
blad
9 maart. '77. Korte Marnixblokken: De plannen voor een al-
gehele renovatie zullen worden veranderd in
een meer subtielere aanpak ( ..... 0. het plegen
van aohterstall ig onderhoud).
rMARNlXt3LOKKEN
DIaart. '77.
29 maa.rt. '77.
22 april 177.
april 177.
BijeenkolDst bespreking nieuwbouwplannen
Westerdokstrook : Men bespreekt de mogelijk-
heden om de Reyersonhallen te behouden omdat
deze ale buffer kunnen dienen tegen het apoor-
weglawaa1.
Haarlemmer Houttuinen: De archi tekten zijn
nu officieel klaar met ideeën leveren.
De bedoeling ie nog steeds om samen met S.O.
é&n plan te kunnen maken, maar de voorui tzichten
zijn somber.
Oplevering eerate nieuwbouwwoningen van de
Bokkinghangen a.d. Barentzstraat, in totaal
bevattend 1 won. + 26 in de reat van de
buurt.
Heet hangijzer alweer de hoge huren
2 k. won. tot 5 k. "Won.)
Vooral de grotere "Woningen blijken moeilijk
te verhuren te zijn.
Als alles bewoond is zullen er + 475 mensen
meer in de buurt bijkomen. -
De plannen voor de Houtmanstraat gaan verwezen-
lijkt worden.
In april 1973 werden de eerste plannen ontworpen om van de Houtmanstraat
en de Houtmandwarsstraat een "wandel- en speelstraat" te maken.
Nu, vier jaar later, is het dan eindelijk zover, dat aanstalten wordt gemaakt met
de uitvoering en zal aan het eind van dit jaar hiermee begonnen worden.
J
Oe bewoners van de Korte Mamixstraat en omgeving hebben het eerste succes
behaald in hun verzet tegen de algehele renovatie van hun woningen.
Op woensdag 9 maart hadden enkele bewoners uit naam van het Bewoners
Komitee Korte Mamixstraat e.o. een gesprek op het stadhuis met wethouder
Kuypers van Volkshuisvesting/Woningbedrijf en de hoofden van de diensten.
geen renovatie
Tijdens dit gesprek deed de wethouder
verschillende toezeggingen.

..
• ""IJ
De belangrijkste was wel dat er niet
meer zal worden uitgegaan van een al-
gehele renovatie. De diensten kregen De plannen om de Wagenstraat
de opdracht om binnen twee maanden 2 tlm 8 te slopen en daar 5 nieuwe
(gerekend vanaf 9 maart) cijfers op woningen te bouwen zijn in een ver-
tafel te leggen over de kosten van het gevorderd stadium. Om dit projekt
achterstallig onderhoud. Ook besliste goedkoper te maken is bij de gemeen-
de wethouder dat er binnen twee telijke plannenmakers het idee
weken begonnen kan worden met de geboren de hele punt te slopen. Dit is
technische opname van de woningen voor de bewoners onaanvaardbaar!!!
en met het wegnemen van zogenaamd Nwe Wagenstraat 10 en
" rendabel achterstallig onderhoud" gracht 310 zijn uitstekende woningen
b.v. het schilderen van de buitenboel. (8 driekamerwoningen van
Op een op IS maart gehouden buurt- ca. fl 100,- p.m. uit 1935) waaraan
vergadering zijn vervolgens een aantal alleen achterstallig onderhoud uitge-
plannen opgesteld om de gemeente- voerd moet worden.
lijke toezeggingen te blijven controle- Brouwersgracht 314 en 316 blijken op
ren. Dat controle geen overbodige de monumentenlijst te staan. De
luxe is bleek uit het feit dat de bewoners vinden dat de gemeente
heer Velthuis van het woningbedrijf eerst moet laten zien dat ze werkelijk
kort na de vergadering met de wet- van plan is nieuwbouw aan de Nwe
houder alweer begon te zeuren over de Wagenstraat 2 t/m 8 neer te zetten.
daadwerkelijke uitvoering van het ren- Deze panden zijn al ongeveer 6 jaar
dabele achterstaUige onderhoud. Hij dichtgespijkerd en zo'n situatie mag
verklaarde plotseling dat hij de opmer- niet nog eens ontstaan in de "taart-
king van de wethouder zo begrepen punt" zodat er een hele dode hoek
had dat gestart zou worden na de af- ontstaat. Verder werd gesteld dat de
ronding van de opname, d.w.z. na nieuwbouw als wisselwoning gebruikt
ongeveer 2 maanden en niet binnen kan worden als er op de Brouwers-
2 weken. gracht dan toch gesloopt gaat worden.
Verder werd besloten een Technische Ook mogen er geen ontruimingen
bewonersploeg samen te steDen om plaatsvinden zonder verregaande
met de gemeentelijke rapporten in de garanties met betrekking tot de nieuw-
hand de opname te controleren. bouwen de terugkeer van de huidige
bewoners. Dit standpunt zal op alle
b rou wersgracht mogelijke manieren aan de gemeente
duidelijk gemaakt worden.
Op deze vergadering en op een op
21 maart gehouden overleg met
bewoners van de Brouwersgracht en
Nieuwe Wagenstraat kwamen ook de
F.W.
plannen met de zogenaamde "taart-
punt" K. Wagenstraat-Nwe Wagen-
straat-Brouwersgracht aan de orde.
wat gebeurt
er in 1978
In het geheel zal de straat eerst open-
gaan voor het aanbrengen van nieuwe
leidingen en kabels. Daarna zal een
geheel nieuwe bestrating (tegels)
worden aangebracht, waarbij de rijweg
komt te vervallen en het hele wegdek
en trottoir op één hoogte wordt ge-
bracht. Dit profiel wordt ook in de
Houtmandwarsstraat doorgetrokken.
In de Houtmanstraat, bij de ingang
van de kleuterschool, komt een speel-
voorziening waar de kleintjes van de
scholen zich kunnen amuseren.
In de Houtmandwarsstraat komt een
afgescheiden gebied, waar voor de
groteren een trapveldje of basketbal-
veld wordt ge maakt. Dit stukje wordt,
zowel aan de Houtmanstraat als aan
de Houtmankade, afgeschermd met
houten palen, zodat de ballen niet weg
kunnen rollen of ruiten besch-adigd
zullen worden.
In de Houtmanstraat komen aan
weerszijden nieuwe bomen, enige
plantenbakken en een paar banken.
Ook zal getracht worden de achter-
tuinen te verbeteren en de hekwerken
te voorzien. Dit laatste is wel een
wens, maar nog niet zeker.
niet parkeren!
In de Houtmanstraat en de dwars-
straat zal dan niet geparkeerd
kunnen worden of mogelijk zijn in en
uit te rijden. De hele straat wordt
afgesloten· voor het verkeer, dit zowel
auto's, rijwielen en bromfietsen.
Het wordt een wandelstraat, aneen
voor voetgangers.
Natuurlijk zal het dienstverlenend ver-
keer, zoals de vuilnisauto, ziekenauto,
brandweer enz. wel toegang tot de
straat houden. Maar de rest van het
verkeer heeft hier geen toegang meer
er zal geparkeerd moeten worden in
de nieuwe parkeervakken in de Ie
Breeuwersstraat, dit' hier worden ge-
maakt en op de Houtmankade of
Planciusstraat.
Dat het een wandelstraat is, zal
worden aangegeven met het verkeers-
bord nummer61 (voetpad) en een ver-
hoogde toegangsdrempel.
Mocht U meer informatie willen heb-
ben, dan kunt U dagelijks terecht bij
het wijkcentrum, Schiemanstraat 2
van 9 tot 4 uur.
B. Frank
c 0
@@uIT@lliili@w(][1U GSD DOOffiüD@ 0
blad
2 mei ' 77 . Ha arl emmer Hout t uinen: Agres siev e vergaderi ng .
De gevol gen. van de versc h ill en i n de pl annen
v a n de a rch. en S. O. leiden t ot e en a gr e s s ieve
sfe er.
r\ ". .:. oJ ...... __ ... _
een club C;1 b" .•
0'".;',:(' hoe!"en! AD.es \ .....:1.1:. in de insprankcro2p is en in de
VCTG'.-lijnt ! J:unncn· 'fIv niet met z'n cll(:fl met ons pl.::m
de raû.d l<o!7lcn ? 11
-------------------;,%p/<l.
4 mei '71.
e n dit l e idt tot het besluit om koste wat kost
he t architektenplan ( buurtpl an) in de gemeente-
raa d te kunnen brengen, naast het S. O. pl an.
Er wordt wee r een nieuw Voorbereidingabesluit
v oor de Haarlemmerbuurt genomen met een nieuwe
looptijd van' jaar.
9 mei '77 . S. O. (Frank Sm1t) maakt nieuw. (definitiever )
koncept etedebouwkundig p.v.e. voor de nieuwbou'tl
a.d. Hanrlsllmer Houttuinen.
Ilei 171. Er wordt een"Werkgemeenachap Bebouwing Haarlemmer
Houttuinen" opgericht; d.i. een juridisch-
organisatorische vorm om de 4 archi takten buro' 8
te laten samenwerken met de 3 opdrachtgevers.
3 juni '77. Pe rskonferentie archi tekten plan Haarlemmer
Houttuinenl de breuk met S. O. wordt op de spits
gedreven.
12 juni '77 . Een off iciäle brief van de inspraakgroep over
de onvrede met de gang van zaken, gaat naar B &: W.
(\.\ .I.,,,,, ,1a.J "" •• .1<", "'" vóó, dt """",,,*,.1;• .... l
midden ' 77 . De gemeent e he eft planne n me t de brug: Bullebak.
me i / j uni ' 77 .
De Bu ll e bak: ( over Br ouwersgracht tus s en Ma r nix-
stra a t en Korte Marni x s traat) wordt ver vangen
( de oude ma a k t t e veel lawaa i ) i echter de ni euwe
brug wordt e e n "vas te" brug, zonder " middenk lap"_
met doorvaa r hoogt e 2 ,1 8 m.
Di t kan nade l i g z ijn voor W' oonbot en en lei dt tot
bezwaren v a n waterbewone rs .
'-.ozwaren, aan- of ('I"' ...
Een pl an voor ee n brugge t j e vanaf het "land je van
Klissen" over he t waa i gat naar het Zoutkeetsplein,
W'o r dt door enkele ambtena r e n voorbe reid om hier-
voor t oesteazning van de W' e thouder te verkrijgen.
c 0
@@uIT@lliili@W(][QJ GSD DOOffillD(] 0
blad
ST A ND VAN Z A1:E N :
WONI!!Ql2Q!!.!fPLAJ..L VIER'lllil!]giST.\A,,:;:_---.ll.L.l .2.z..J2.!.
Het ministerie van Vo11;:shuisv es ting tn Den Haag heeft de
gemeentelijte aanvr a_.t:; v oor subsidie in overp1aat s inç:i
kosten van de firma TouHen , uiteindelijk afgewezen .
Op a l le mogelijke [j]anieren is hieraan door ons ge \verkt, dos·
omwonenden , het aktie- komitee , de v.'oningboU'<i'stichting
de Key , e!1 mijzelf.
ruim jaar zit deze lIoplos siiJg voor het woonproble·-:rn !!
de Vi,ervJind e:lbuurt - H.eC3len eiland helemaa l vast .
DI T BETEKENT:
1) dat er een ander, kleiner boullpLm gem<> akt moet worden
v oor 11 / 15. Zoveel kleiner, dat daardoor
opnieuw vertragin g bij de ambtelijke goedkeuring kan ontstaan.
2) het verbet eringsplan , voor de na?stliggende panden , Of.'! de
hoek in de Vi e :cwindendVJarsstraat 19 / 27 e;aat veel geld ko ster.;
ruim f 55 . 000 ,- per kleine woning, terwijl de bouwtechniese
kwaliteit dan nog minder is dan bij nieuwbouw. Dan ontsta ...·.t
een huur voor een opgeknapte woning voor een nieuvJ .
bouw woning van betere kwaliteit .
3) bij ïJijn onderzoek van to t ale nieu .... bouw bin"en één plan
bleek dat tus:..;en de gelden'.l e voor- en achtergevel rooili.Jnen
ee n beter woningbestand , in aantal en groot t e , ontstaat dan
in de twee afzonderlijke plannen mog e liJK was.
Deze drie punten zijn v er l eden jaar septe:lber al doorgepraal;
met de bewone r s van .Vierllin enjwars s traat 19 / 27, Lieven de
Key en de dienst VoU:3huisvesting, om nie'Jw oponthoud t e voor··
komen bij aJ'\;ijzinG van de ui tpl a ab3ine van Tm.w::m.
Er is toen gekozer. '''oor eell t ot aal r.ieuwbouwplan, op voor-
wCl ftrde dat de be\!ol1ers v an de te vervangen INorliliben tijdens
de bouw een tijrteli.ike "/oning he bben op een goe e pl t:l;:"
Volkshuisvesti ng v e rzocht Vi erwindellst r a t 1 9/ 21 in de
planvormi!1G te be'trokJ.'.:en , door eei l vo or stel te doen ov er sl oop
weer opbouwen, of VJachtefl tot rO!1d 1990 als Tom/eH y., eg lS el!
dan bou·:.cn Gelijk met het terreil, er. inrit van Touwen ..
ja , "de eerste padl!! is hierme e Hel uitgesteld tot.
eind 1978 , omdat er geheel llleU\i bOUl.:plan gemaakt moet .,oX'd ,,,?.r:
dat allerlei goedkeurinEen moet krijgen. Het gat in de Vier-
tui nd enstraat ligt dus nog 2 zomers open.
He h ebben de Gemeente gevraagt deze plek op te vullen ffiet
grond en gras t e zaaien en een hek tI:! plaatsen tegen het pr_
keren, zodat e r z i t - en sptelplek ontstaat .
Maar zoi et s eenvoudigs is al door Ilcnze li wethoudar De Cloe,
P1 tbl ieke Vl erken en Stadsvernieuwing , e r g moe i lijI;: te verweZErl
lijle en. Hij :aat zijn a.l7ibtenaren die di t zilud en moeten àoen
fTlet eeL leg e geld!lot zi l:;ten . '['ot en met vo lgend j aar leur,r.cr
zi j geen initiatieven meer l: erilen.
Er wor· .. !)l' nu allerl e i brieven g e schreven en gesprekken gevo,:: r d
om dit bat in d e Vicr\i'indenstraat we er wat netjes en bruikbaar
te naken.
HOE L ANG
Tot d.)\Jt\ dt
'è lo'balt kale.t,!e,

U L LE I; \1 1 J E R 0 P \/ ACH TEN ?
157
blad
$chaal geldt ditzelfde verhaal ook.
is men ook veel be'llUs ter hiermee b e ~ ; i g (MHieu-,
Natv,'4rtechniek e,d.).
Op de lUeinere (wi.j.k;achaal. worden deze motieven veelal
ónbewu$tals minder belangrijk erva'ren "m wordt he't !tcc.mt
vo&1'10])ig alleen op.de mens gelegd.
Het voortbestaan van de groep (wijk, buurt eto.) die
bedreigii wordt, wo:frd.t natuurlijk primair gesteld en
oversohaduwd al het andere.
:rn eerste instantie ia het een defenaiovo houding van
bewoners en bela4ghebbendon tegen hogere machten, gemeente
overheid en daarboven eigenlijk het kapi taal o.f de starra
ideologie (lllaatschappij- systeem links of rechts; het maakt
niet uit).
Naar een 'Werkelijke v e. n wie h t wordt npg bij lange
na niet gestreefd.
Allereerst wordt gevochten tegen de, gevaarli,ikete symptomen
en IlY1!temen die de $QQrt of groep ( in di t geval d.e aut1;n-
tieke g.ehiedsgebruikersJ bedreigen en wordt, gezocht naar
middelen om erger tevoorkpmen.
Vandaar dat "strijd" en "aktie" kreten zijn (en waren), die
gehanteerd moetenworde1:t om de "aak logge bestaande eyst,eme.1l.
(zoals b.v. e;emeentelijke dienaten, de hele grondpolitiek,
de i.jaeren e;reep van hQlegg.ers eto.) flexibeler te doen
wcriLen.
,
I


v;) "

--.-
:<
blad
': <1' V." ".1 t·! I .. .... 'IJ I
"
•. , ... "' r:' ,·a···,·· a····,k"> - Ojn' .' 'k;t" 'k' 'p. · ...... I[: ,;,
1})@ûIT@llilli@ffi@[ó) tlOOffil1n@ 0
De sfeer Van die er tussen burgerij qn bestuurders
ia gerezen ten gevolge van deze blijft tot
hteden nog steeds voelba.ar .
moet nog flteed" aktie en strijd gevoerd worden, ",'oorden
"orden verd.raoid door d.iyer"e partijen ter besoherming
van de eigen belangen, vaak g·aa.n ook kwesties van persoonliJke
eür de boventoon voeren en daartussendoor komt er langlilaam
een kontakt op gang tU.asen de verschillende belanghebbenden.
Eet begrip "inflpraak" hegin't geiltal te te krijgen; een moei-
zame vorm. van overleg wa<,.rin steeds meer verbetering 'gaat
komen O111 dat de di,ms1;(.ln 'Zich ook geleidelijk vernie\J,wen. I
... / l
/
oewegl.ngen in de
onts t aan die een aanzet kunnen geven tot
kontinuering van het oude groei-
bli j kt het &1\1tl ooli: een te '-'or""m:
b,v. Soms hli,jkt sociale woningbouw een peSl tieve
kcmponent te kunnen zijn om in bepaalde gevallen
een historische koninuïteit (een groei- ordening)
te kunnell waarbO'l:gen, vooral in e<;ln situatie waar
de cityvorming do overhand dreigt te nemen.
Zij >1O:t'ttt dan min of meer "heilig" verklaard.
Het is helema.al nog niet gezegd of dit in alle
gevallen ook wel op gaat .
Misschien moet m.en wel helemaal niet bouwen in
sOllllllige g,wallen of juist wel die fabriek i.p.v.
• of mieschien. ill een duur herenhuis da.ar
;';'n plaah (ruim.telijke verschillen).
PepoH tiek, de ideologie
(vooral bij aktievoerders ;
dezelfde fouten Vl!;n
beletnting gep1Qé
plekken \taa l' iets "lee
de "onbekende mac,ht", doen echter
meestal de ·":t'1i!esont$ts.an dat
• gt-ootsoha.lighèid en geld-
téli w's..uneeX' exgens. pOtentiille
kanwórden. vrijkomen in: de stad .•

EX' wordt dan haastig naar nieuwe beste_intpwcrmcn gezooht
om b.v. (toekemlltige) gaten en/of ineffiGilinte plakken in
de stad te vullen. .
Oe zien vanuit het gezioht.spunt van de beperking van de
rUimtekoÁaumptie in "open land" buiten onze s'tedeli,jke
konoentraties is tHJ.'tullrli,tk een nobel streven, maar
vanuit de situatie of de bestemmingsfunktie zBI!
is het nog lang niet altijd duidelijk of het
allemaal aan kan. Of dit het onderling funktioneren van de
kleinschalige omgeving ten goede komt: m. !hW.
W a ti ti eer h €I e f t het geb i 0 d z' n
bèreikt?
veel van het goede.)
Na.ar onze mening
evenzeer te snel en overhaast, zoals
deoem'lia overal te snel gaat.
De berusten op het opheffen van de direk.te noden,
daarbij voortgedrevon door (tijtle lijke) ekonomi Bohe en
poliHeke systemen.
iMtellingen en

Hen vrJ.!l de
vruchten die de maa.tschappeli,jke mentaliteHs-
van !ie jaren '7û was het opzetten van
1<;ht npbnuwwer.k. om de mensen van
de 1".;i jk. problemen stap 'lO(Kr ot",}) te kunnen laten
viJkopbowNwerker z"u deze mensen kunnen onder-
steunen en bij hun mM'ir .gunstige veranderingen
en. de huln kunnen insdhakelen.
De R.}[.W.
opbouw- s
&iiln (Otto Tonino ) . In datzelfde jaar versoheen er van de
Otto Tonino
er vanuit de
!H,v()lking erva.relt worden, wor!ien.
Tevens is hiWI:in te vinden van
de instellingen, e.d. die zich met
de problemen vsn
taak vaft de opbouwwerker gezien
te bevorderen tussen wijk-
en andere instiilnties.
De meeste energie van de wi.ikbewonexs gaat vet'loren in het
tot stand br%ngen van de samenwerking met degenen die het
voer het zeggen hebben (overheid, gemeente) en andersom is
het voor de ambtenaren van projektgroepen e.d. even moeili,îk
om door de eenmaal epge' .. orpen berg van wantrouwen heen te.
d.ringon.
:De benaming "HovAen Reael" en de
hei; gebied vall het
in gehouw.44,.Ahrenl1,
diensten verleend.
begrenzingen hiervan behoren
"de Gouden Reael".
waaruit het opbouwwérk ,z'n
Sommige gemeentel.ijke instçl,lingen en ander;> maa.tschappelijke
organisaties gebruiken andere sta\Î$indel.ingen zodat het
moeilijk lS om exakte (statistische) gegevens over de hele
wijk te verkrijgen.
b.v. ' De Zeeheldenbuurt hehoort statistisch en bestuurlijk'
bij d.e
Sommige delen van de wijk beh.o't"en daardoor onder het gebied
Van eeh andere ,
liierdoor kunnen wljkbewQner!:l moeilijk vat krijgen op de dienst;.
over de versohillende wijken verspreid is.
Ook de Westelijke Eilanden G.en eigen vorm van
overleglllet de pröjektgrgelf Gouden
lle is daarentegen het georgani -
seerde overl;>g van alle wijk'bewQnera,du$ OQk de afzonder-
lijke huu;rtgroepen; ,
o
§
@2
<ro
§
üc:::1

@
N
162 =
163
164
t --'I
1,725 ,,/36
d-20 /IM !1Ej/(JIJ(I/lC.JPROjECT/E,8.( rJ6
20-JO, Io!zPo loélll1me béVO!/'IIJ! c9 Y.
]0.65, ' 7
PS
r"më """ /óy.
IS-EO
2'170 2't00
I,fP I,r
167
168 .,.
169
170
171
zl
174
de
Woon,Werk.
Wlltnrw"""W
UiS""n
Jordallnoo IJ
zl
175

+

VWI 6 .
• GN

,,-----------...1' .
• INSPRAAK .
• .
I
I
I
)
I

C)
@tpû@TI 0 [[])@l1lli@@@o z2
t1C -KOMBi:: KMRT-
N.B: ZijN :
1;N
- • DE;
-
- iNTE1N:;iTE1ir .
[
I
[
VAN Dl;
O.V.o.M.- ME;lJ:!QQ§.
l J
rt
-
I
I
· uf!'Z -ap a0l-t
: )ap.l.a>\UOp
. .ma\>1
4
0
t -dlA!
Yl1
9
182
z5 minimale en
het \<U\'lt'len ltJe twee eXrreWleYI 'haleYl .
'vJe klAYll'leV"l nu a\\e2;e.n welke. <gebieden op bbl')
:Di\ z.UI') de die. reed? 01
biY1YleY1kort C>e$\oopt worden I waal rlielAWboUv.>f>\aY't't1en voor ot
Y't die
o
op avJete ah; ui t \-Jet 2iee1 tast
naaf \lOfeYl kwamen. (ZIe de donkere \llekkeY1 J de ! ichte
maximale interpretatie
183
---
vootbeeld 'faYl het I op
ee\1 .. kSe 'lJaYl de
\,et oebied (ov0 de.
I Haa11e.mWler Hoot-
tuiYleYl I .-Bi /13u . OfaYljeshaat).
IV) Ói+ VOO'fbeelJ Z,i}Vl de
de
dÜk e\'1 ; ck VYI0VlW'YlêYJtel') I
de bomeYl: de o['eVl luiVY11eVl ; de. bOlAwTechYli-
\<.wa\i\eit ; de de. iVlSriaak e.Vl
de voou,ie.v1ÎVlc:>eYj WIet e.\kaa'f in vetband oe-
eVl . v
de twee. \{dl')
de eVl de be'bolJ.\.ViVlOóoeoe:Jem te
1,lêY). (Zie voo( de Ode. \,leuve,11
de bij d; .)
OP. de. 'olach;i0e. i:, eeV7
detail uÜ te .daa(:
Vlc9ajJ1 eeVl I \Jev<;elij V{A'fl. de
(IW,ht\oto n I 80
:;c'v,i\!eVl) ,
we VlU iY) de
I beteke.d J it dat
hier .5 over elkaaf
\Jal bVl j
WlO'flUVVleYlt I beddbepalevd,
ooed I bewocmd eY) véllle.nd iV\ eeVJ 'his\oYi-
eVl
ZtliY'l 'vlIet maal WoYdeVl
bb t VYlteQe.-
V)OVY')e.Y) z.ij 0\1
e\l) daal'C7VY1 VYlOei\iil-< te \"(laken).

'BYlde,V) oeeVJ o(ote
mate. \}e.fande.(i 'fÎC) te iV)
Ve(s&lijYliVlOS00Wn . .0
'JOOl de. \-<.\eufeVJ eÓ1te(
(2;ie het v.d . OVo.M.
YCPf het o\'1bebolAwde <6e1deYl de. ofaYlje
klelAle.\I) (h lef L
".
------- " ".:" " .
:;:;: ow .
\ll\k" 2. DlJtl e\bay
Vl8n1elij'i i
bvn WIet éVl rkde.-
bOlAWklAvJio (valt iYl eeYl
\o(oVJti VllAe
DE WENSEN EN EISEN,
VERTAALD IN
OBJEKTDOELEN
Dez;e , zpvee\ anno ''f8, moe.te.Y'I iV)
\-.et lic'nt 'Jan de -stlAd,'e WOVckfl . ee.n "cxnboeeld hoe te QeoaSfI 2100
VJovdeY\ 8\vOlefl.s een - op het oebed \o/=, laten.
In de d 'ent alles .steeds ovei -eV!- we.e( oee\JahAee{d re. welden de .
\JO\oe.Vld'e. late.n j de J eV)
W10eteVJ Vé\Vl een W01-
eVJ daavoWl niet _
a
a
Openheid; transparantie Singel- IJ.
transparantie K.
IJ (Westerdoksdijk).
Schakels: Dro'ogbak- de Ruyterkade.
Westerdokskade
Jonkerpl ein
Teerplein
Planciusstraa t
Westerkanaal
Middelen toepassen toaIs:
-Openheid, zichtlijnen, verdunning;
-Grensversoherping, randenversteviging
d.m.v. gebouwde buffers.
-GroenkontinuItei ten- groenverdiohtingen.
- groenpenetraties, scherm.
- aarde- en groenbuffers.
Verbindin§ Spaarndammerbuurt- Oude Stad :
Mogeli jkheid van een al ternatieve (rust- sluip) verbinding
via de Zeeheldenbuurt- Westelijke Eilanden.
(Snel "de stad uit" naar "open ruimte".)
Daarnaast verbetering van de ruimtelijke situatie tussen
de ·Spaarndammerd1jk en het Haarlemmerplein (idem verbindilMt
Gouden Reael met Westerpark, ontspann1ngszone).
Koppel1n6 van de. §E0envoorzieninsens
Jordaan,. Oude Stad, "Gouden Reael, Spaarndammerbuurt, Staats-
liedenbuurt met groenvingers 8, 9, 10 en 1'1 en eventueel
kontinueren met 12, 13 en 1.
(b.v. parken, volkstuinen, stadsboerderijen, sportterreinen,
speelgelegenheid, binnengebieden, tuinen e.d. accent op
natuur- in- de- stad, plant en dier.)
Pontverb1ndiM naar landviMer 11.
a) Extra aanlegplaats v.d. bestaande pont bij Klaprozenweg
in haterd8ll- Woord.
(Verbinding Oude Stad, Gouden Jordaan, Spa&rdamm. buurt
e.d. met Buikslotermeer, Tuindorp- Oostzaan.)
.locent op spierkracht.
b) aft kleinere (fieta, voetganger-) pont tussen Houthavenpier
en Klaprozenweg, naast de bestaande pont.
ofaawldammefbl.\Ll1t
. ---
A 10 - COOYltUVlYle.\Weo -
O'
,-/'-'1

<pI f\€;;U ","C' ""',,,,,,,
c:i!J
Va terwonen Houthaven, Wes terdoksdi jk:
Deze dienen meer in de buurten te worden gelntegreerd:
- Voorzieningen geven (schipperskinderen , buurthu!saktivi tei ten,
(groenvoorzieningen, stal- en parkeergelenheid,
- Goede spierkrachtverbindingen naar primaire suboentra.
- Aanslui ten op kringloop- subsystemen.
Algemeen : de verbindingen met de omli6'§ende buurten. wijken:
zie I Aanleidingen Grote Sohaal: Spierkrachtroutes en
Ontspanningszones, waarin de.
2-e keuze- routes via nat\lur
Stedeliêke Voorzieningen in het §'ebied. met §Foter draasvlak
dan de ouden ke.e ••
- Mogelijkheid om op 'het Haarlemmerplein' een.!!&!! te
vestigen (behoefte en wens).
- Winkel voorzieningen Haarlemmerdijk! stras t:
gedeeltelijk stedelijk: sektor niet- voeding vervult bovenwijkse
funktie I stadsdeelfunktie (draagvlak
ca. 2000 m.)
lokaal I voeding en genot I dr&agvlak ca. 1000 m.
(Zie winkelonderzoek Haarlemmerbuurt) •
- Gezondheidscentrum !zie' voorZieningenprogrammaj
- 10 klassige basis/ kleuterschool ""
- Kinderdagverblijf " 11
- Watersportvoorzieningen (o.a de Ruyterkade)
- Sporthal (" " )
-Westerpark- uitbreiding en Dril!hoek"- ..
-Westerdoksdijkl mogelijkheid van
uJwAllo· '
-Tussen Houthaven ier en BlAY..1I!hg.o..fj\.LJ!l2&§.li.j}tb.vi.d ._v..o.or
relatie wateU.
- Zie voor bestaande stedelijke voorzieningen het Voorzieningen-
programma.
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:::.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:. :.:.:.: .:.: .:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.: .:. :.:.:. .:. :.:.:.:. :.:. :.:.:.:. :.:.
:;:;:;:;:;::::;; I I I l l l l l I l l l l l l l j l l l I l j l l l l l l l I II I: I: I I [
-b milieuvariabelen van het stad- wijknivo -----------
\J3Vl de, W&lse\ijkheden is;
Het -Jefsterl<en \J8V1 de ye\ahës e() dIe in
in
dIe onh\-aaV) 2:Un doo'C" o-coots&1ahoe. h'lotepeVl
ku.nV1eV1 \M)"CdeY) eY) a3Vl oebieden md°
en kan Wltef teif vJorde.n door
SOVVlmioe. te \le{\eooeV1. D
: 00
J)e -.Jan de 1;ïlandeY1 Vliet midden iV)
her wate.r vYlaa1 bU de oevelliV8V1d de. oJe.'(-
'Jan wa1ej bU de N,èu\V<- I de
L V\cotd) eVl de ó\ \/10e0e.'(
?$Ifs de, Hàatkvnmef }1ou.Hu.iVleYl aaVl de 0
40 "'tee< ei\and - ÎYl 'ret oo3teV1
beeYldlOd WetdeYl 'IV\ eeV1 YllelA'Ne, \<;I,Ja en
wnl,,\,e oe.velwancl de, \Ia\'! de 'Weste'\"-
ev1 een '1aYl vnono-
kultv.1ele .
:De- (\Jan de ene. naaf de
I of eeV) "',harde:' .1tad-Jte" Wl3V1le'() op
de. ""e.ste'fdoloo!ik +e. eV1 i\1 de
de \/aYl I I"J\VlJ / wate.t I eV!
INaYlÓe\eVl \aW>3 'vJet watel' bto1e.mt dool' wU\\JeVlde olataYJetl,
? (I r
Vlle ......

..... oeb-ruik makeYl '18nde \I.aV1 her
wate( onde.: I ZtlAidwaart
cgekekeV'l) . 'D\t fJOOyé.f Yeldtle?> w01'de.Y\ ve'C'yteTKt .
RUIIITELIJK PROGRAIIMA VAl/ VOORZIENINGEN.
-voorzieningen met de Reael en/of de omliggende
wijken als draagvlak.
-stedelijke voorzieningen in of het gebied.
Een inventarisatie van de aanwezige in het
gebied VM de Gouden Reael leert, dat dit gebied vat betreft
de voorzieningen nogal slecht bedeeld is vergeleken met andere
buurten.
Daarbij komt nog, dat het gebied omgeven 1a door een aantal
natuurlijke zoals watervégen, verkeersaders en
om bui ten de buurt bepaalde te bereiken
dus enigszins beperkt.
behulp van div. verkeersoploBslngen, versterking van de
e.d. kan hierin verbetering worden aangebracht.)
huidige bevolking van de Gouden Reae 1 (+ 5000) zal in de
t kva omvang en samenstelling nogal-kunnen veranderen;
voor sommige voorzieningen een zekere flexibili tei t
moeten blijven, afhankelijk van de behoefte.
l1'e"er'Ver1''': Gezondheidscentrum voor ca. 10.000 mensen
in Gouden Reael, Kop van de grachten en de
Noord- Jo
2
daan. vocrzieningen hierin.)
ca. 600 m netto (750 m bruto). stedelijke voorz.
en 'Wijkopbou'Wwerk, voorpost
8estuurskontakten, bui tenlandse
werknemers (stedelijk), ) (100 m maatschappj medisch
in de Bokkinghangen.)
Algemeen Maa tachappeli jk Werk
Gezinszorg
Bejaardenhulp
Vrijwillige hulpverlening ca. 115 m
2
netto.
"'i ikvoorziening voor bejaarden
ca.
peu terspee lzaal.
-speel tuin + Barentzplein,
70 m
2
netto.
50 m
2
netto.
-speeltuin + clubhuis (Schippersschool) Droogba.k:, )
t (In een kinderdagverblijf
m
2

(draagvlak peuterspeelzale n t Gouden Reael. )
in het gebied geen; behalve jachtnaven de Ruyterkade.
grotere sportvoorzieningen in de Jordaan en
de Spaarndammerbuurt, twee zwembaden.)
re"erve,,'",.: Bij de bewoners bestaat behoefte aan een gerichte
sportvoorziening; plannen om van de Reyersonhallen
een sporthal te maken.
Ook plannen voor een botensteiger bij plan' v.d.
Westerdoksstrook.
speel tuin aan de Droogbak ca. 2500 m
2
met clubhuis,
speelplaats allO db Herenmarkt en in de Vinkenstraat.
Zuiderspeeltuin (vernieuwd) Barentzplein.
Speelplaats a.d. Roggeveenstraat en
Speelplaats Zoutkeetsplein,
Speel terreintje naast Rijkspoli tie op Westerdoksdijk
voor de schipperskinderen.
Groenvoorzieningen zijn er zeer weinig in de wijk;
Haarlemm.erbuurt, Zeeheldenbuurt en Planciusbuurt
nagenoeg geen;
Eilanden; op de wallekanten beperkte groenvoorzieningen.
Buiten gebied. Westerpark (slecht bereikbaar) en
de voorzieningen in de Jordaan en Spaarndammerbuurt.)
Voor en buurten:
ter v.d. huidige ldroogbak) speel tuint
ca. 7800 m nodig voor nieuwe epeel tuin 1okl.
. ca. 200 m2 clubhuis.
)lormen groen:Voor de kategorie 0- 6- jarigen "n speelvoorziening
, per 100 woningen. Uitgegaan wordt van een aktie-
radius voor deze groep van 100 m.
Oppervlak: 200- 1000 m2 per speelveld.
Voor de 6- 13- ja.rigen -S-Sn voorziening per 500
woningen. J.ktieradius is !. . 400 m. Oppl 600- 1500 m
2
j st.
Groen 1n de woonomgeving: Struktuurnota stelt norm
van minimaal 4 m2 per inwoner.
50ci&&1- Kulturele dienstverleni
aanwezig,-verenigingsgebouw De Ahrend ft, gebruikt door de
wijk, wijkopbouwwerk, als verenigingsgebouw voor
de waterbewoners en binnenschippers en verenigingen
uit de hele stad: stedelijke voorziening.
-Haarlemmerbuurt- huis a.d. Haarlemmerstraat.
-Buurthuis "De Vink", in de Vinkenetraat.
-Buurthuis "De Loods", Prinseneiland.
-"Het Turfschip" buurthuis voor de Zeeheldenbuurt.
-Buurthuis Aktiekomit4:1e Westel. Eilanden, Kl. Bickersstr.
-Planciu88ohool gebruikt door div. verenigingen.
-Oosterse vechhportklub in Hudsonschool.
-Bewegingstheater in Reyereonhal (niet permanent).
-de Botenloods op het Prinseneiland.
-Evangelisch Verenigingslokaal, Vinkenstraat:
!reserveringz in Haarlemmerbuurt ca. 450 m
2
ruimte voor buurthuis.
de Eilanden : e.v. vervanging voor "de Loods".
e.d. bij speelvoorzieningen. (200 JD2)
,
,d
js:
.. (aanwe z ig: -R.K. v.b.o. school "De Burchhchool", HerengracQ,t , 36,
met 6 lokalen; rest: gebouw 1c (slecht)
Keizersgracht 41.
-Planciusschool (kleuter- en lager ond.) (OPhjffingsPlann.
-Smallepadschool. (kleuter- en lageronderwijs •
-Hudsonschool (kleuter- en lager ond, gerenoveerd.)
-kleuterklas v.d. Schippersschool, 1-e Breeuwerstraat.
-(St. Anton!a in Poathoornkompleks; opgeheven).
Er is behoefte aan een 10- llassige, geintegreerde
basis- kleuterschool (lnkl. gymnastieklokaal).
nodig ca. 2300 m2 • terrein.
draagvlak: de hele Gouden 'Reael.
De wensen van de buurt zijn: basis- en kleuteronder-
"'ijs meer gespreid over de buurt(en) i de grotere
kinderen meer centraal.
is nog aan'We:;::ig de bibliotheek van de theaterschool
aan de Herenmarkt en enige uitlee nbibliotheekjes (bij boek-
handels) in de Ha[!,rlemmerstr. en Planciusstraat.
VoorzieninG
Verschillende GT"oenvoorz.
speelveldjes
raudscan
par::eerruir:.::c
maatschappe·lijk ·,·;erkster
tanda:-és
kinderboerderij
wij:cver·plccgster
bibliothoek
sportrui!7!te
clubrui:::lte
vrijetijdsruimte
voo=tsezet
C;CJ:-:.itld.cl
pl ae.";;si.ncs -
sco:;:'e

T.)5
1.31
1. 28
1.02
1.02
0.99
0.95
0.93
0.91
0.8"-
0.51
0.
1
'3
ransorè.e
ol.
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
Het blijkt, de.t de
staan; deze voorzieningen oo1-aöor-
bij de 5 belangrijl:ste geplaatst.'
De tweede in rango!'de (speelveldjes) is t:i.ctecn rün,::'er
vaa\c seplaé:.tst, nl. door He",ii s d:.tidelijk dat,
als IW!1c priori tei moet aar:!.b!'en::;en, dan de voo:,zi
di.e l!;.aar een beperkte groep nense:l aanspreken , laaE; in de
1 adder komen.
In het gebied tuseen het Westerpark en Sloterdijk kunnen
meer stedelijke groenvoorzieningen een plaate krijgen, zoals
buffergebieden met kleinschalige kul turen, volkstuinen, regeneratie
van marginale gronden, groenvingers die van hierui t de wijken
in lopen enz.
Kortom. ontwikkeling van landvingere 8, 9 en 10.
Ui tbreiding van Westerpark door de gebouwen van het gasverdeel-
station , (hier komt een nieuwe tramremise, gasverdeelstation
wordt opgeheven).
Kommerciäle voorzien
Vinkelfunkt1e Zoutkeetsplein e.oz
Handhaven "YaD de besta.ande funktie met accent op het
buurtverzorgende karakterJ
m.D. voeding en genotl draagvlak ca. 400 m. (ondersteunend t.o.v.
HalU'ol:emmerdijk, Spaarnda.mmerdijk).
Draagvlak (alle voorzi!l'ningen) versterken I mogelijkheden liggen
o.a. op Vesterdoksdijk, Stenenhoofd, Blauwhoord en in de Spaarn-
d8JlDl.erbuurt indien aangesloten wordt op de spierkrachtroutes.
Stim'a.leren van minder kommerciële dietibutievormen, plek-eigen-
winkels e.d.
straat.
Ten behoeve van het bestemmingsplan is door Stadsontwikkeling in
samenwerking met de, organisatie van winkeliers een onderzoek ingesteld
naar de huidige funktie van het winkelapparaat en de toekomstige
mogelijkheden er van. Het onderzoeksrapport,bevat een overzicht en
een analyse van de huidige situatie.
Ten ,aanzien van de toekomstige mogeliJkheden wordt in het rapport uit-
gegaan van een aantal in de toekomst te verwachten ontwi"kkelingen, die
ui tmonden in de conclusie dat., het gesloten winkel front in de Haa r lemmer-
straat en Haarlemmerdijk niet gehandhaafd za l kunnen worden, t enzij
een aantal meer of minder ingrijpende maatregelen zullen worden getroffen.
Het rapport geeft een aantal mogelijkheden voor de toekomst ige
ontwikkeling:
a. van d e bestaande oppervlakte (ca 31)000 .m2) tot een
voorziening voor de directe omgeving (4 à 5000 m.) .
Deze ontwikkeling wordt door de winkeliers afgewezen op grond van
de overtuiging, dat het winkelapparaat meer mogelijkhede n heeft dan'
middels deze reductie tot uiting komt. De uitkomsteri van het onderzoek
steunen deze opvatting ten volle.
b. Ha ndhaven van de bestaande winkel wanden in de Haarlemmerstra3t/
Haarlemmerdijk door uitbreiding van" de huidige functie,
Bij het handhaven van de huidige functie i s een reductie tot 20 000 m2
noodzakelijk , Een ontwikkeling is echter denkbaar, waar bij een uitbreiding
van deze huidige functie plaats vindt door het grotendeels opheffen
van winkelfuncties in aanliggende gebieden (Spaarndammerbuurt, Staats-
liedenbuurt, Jordaan) onder gelijktijdige concentratie in de Haarlemmer-
buurt •
Uiteraard heeft een dergelijke ontwikkeling aantrekkelijke kanten voor
de winkeliers in de Haarlemmerbuurt, maar verwacht mag worden dat een
dergelijk beleid op praktische (en ook principiële) gronden op grote
bezwaren zal .stuiten.
c. Handhaven van de bestaande functie met aanvullende
Bij het handhaven van de h1.Üdige funktie is een reductie van de
huidi ge 35. 000 rn2 winkel vloer tot 20 . 000 noodzakelijk.
Teneinde te voorkomen dat bij een reductie tot ca 20 000 m2 het verband
in het winke lapparaa: verloren ga3t , waarmee het voortbestaan 00 het
spel komt te staan is het volgende beleid ,denkbaar. In de
straat en - dijk wordt ca 20 000 m2 winkel vloeroppervlakte gehanè:--.<lafè,
waarbij de overbli jvende ruimte in de straat wardt bestemd voor Llnc:.ies
die een zekere samenhang met het winkel3ppz raat hebben. In het bi i::::onder
geldt dit voor de volgende functies: u
sociaa l-c uI t ur e Ie di ens tverl eni ng (bu ur thui zen, \'erG.::.d 0r !'u'i mten ,
bibliotheken, bioscopen) , evenals rnedische- en dic:1st-
verlening.
horeca (in SAmenhang met winkel functie en lunchpau ze )
kantoren met een loke tfunctie (postk<lntoor, banken)
• ambachtelijke bedrijven van een soort die bij de ..... past, •
. vestigingen met een specifiek
Onder deze laatste twee categorieen vallen
die een winkelfunctie hebben, maar waarvan de wl.nkel een
is of gericht op een zeer specialistisch assortiment.
De Haarlemmerstraat en - di 'k k an door het aannemen van een s ,
ara er Wl.n e unctl.e ehouden, maar tevens een bi 'zondere f ti 'e
in e stad ntw'
Anders geformuleerd: de Haarlemmerstraat en dijk behoudt het buur t-
verzorgend karakter en de positie in het noord-westelijk stadsdeel,
maar kan tegelijkertijd ontwikkeld worden tot een straat met een
stedelijke functie.
Aanzetten tot een dergelijke ontwikkeling zijn in de
- dijk aanwezig.
In het overleg met de winkeliersorganisatie is naarvàren gekomen, dat
het ontwikkelingsprincipe handhaven huidige functie met aanvullende
bestemmingen (model C) voor hen als basis voor het bestemmingsplan
aanvaardbaar is. Als uitgangspunt wordt daarbij gedacht aan een ruimteli .
spreidingsmodel waarbij de winkels en ander soortige bestemmingen
elkaar in de Haarlemmerdijk en -straat afwisselen. Deze gemengde
situering biedt een goed aankno pingspunt bij de sih;lati,e ..
Maatregelen zullen genomen moeten worden om de gedachte functie op
een kwalitatief goed niveau tot stand te laten komen.
Al lereerst zal de 'bouwkundige kwali tei t van de panden langs de.; straat
en dijk op een goed niveau moeten worden gebracht en/of gehoud"· en.
Een goede looproute t uss en het Haarlemmerpl ein en Singel is middels
de herprofilering van de dijk en :straat tot stand gebracht.
Verder zullen voldoende parkeerplaatsen voor bezoell;:ers van de winkels (
beschikbaar moeten zijn. Een aantal van 150-250 is minimaal vereist. ?)
De bereikbaarhe id van de winkelstraat met het openbaar vervoer zal
verbeterd moeten worden.
De keuze van model C komt overeen met ons verhaal over decentralisatie
van funkties, alsmede uit de historische wel vorm-
aanleidingen maar geen specifieke funktie meer zoals in historie
(stadstoegang- lineaire beweging).
Ui tgangspunten : -voeding en genot: lokaal verzorgende funktie,
Haarlemmerbuurt e.o, ca. 1000 m.
-ni et voeding bovenwi,ikse funktie/stadsdeelfunktie
draagvlak ca. 2000 m.
-vergeleken met Kinker/ dapperbuurt: een winkelapp.
met zwakke intens i tei t en perifere ligp,ing:
(halve omzet Kinkerbuurt en 1/3-e v.h. bezoekersaantal).
- groei v.h. bestedingspatroon: 1 à. 2$/ jaar voed/ genot,
- 2 à 3%/ jaar overig,
daa rnaast terugloop v . d. bevolking (b .v. haarl. buurt:
'1 5- 3400 -- '85- ,280 inw. - daling gem ..... on. bezett.
-attraktiepunt dat bezoekerswervend blijkt te werken:
van een markt op het Haarlemmerplein.
voor ;;:;grnale verkoopaktiviteiten a.d.
van de subcentra: zoals
ambach tswinkels; al t. werkplaatsen
dienstverlening.
I

::c

!::-:>
3"
-cr
:?

.....

<Q

"4)
8



nr.
1. Grach twa ter.
2-a. Grachtrand- Kade.
2. Grach t- Kade.
2/3. Overgang Kade-
Bebouwing.
3. Bebouwing.
3/4. Overgang Bebouwing_
Binnengebied.
4 •. Binnengebied.
'/4/5. of. Binnengeb1ed
of. Bebouwing
aft Openbaar gebied.
plekgebonden normen.
-beperkt drijfwonen toegestaan,
aanlegplaatsen, steigers
incidenteel.
-ui tloop voor drijfwonen.
-verhar4ing door gemeente,
openbs4r toegankelijk.
-doorlopÉmd prof'iel,
-verharding door gemeente,
openbaar gebied,
-specifieke maat, trappen,
stoepen, berging, luiken,
pothuizen e.d.
-individuele inrichting.
-Rooilijn handhaven.
-voorschriften t.a.v. bouwvorm,
-hoogte en gebruik, lichtinval,
ontslui ting, aard der bebouwing,
bouwtechnische en woontechnische
voorschriften e.d.
-lichttoetreding, gebruik en
grootte in kombinatie met
afmetingen der binnenterreinen
regelen.
_geen permanente bebouwing
boven m.v. nivo.
-individuele/ kollektieve
inrich ting en gebruik of
gedeel telijk openbaar (hof,
plein, groen- epeelvoorz. etc.
-het accent voor deze zone
ligt op ontspanning, rust,
rekreatie e.d.
-bij Bebouwing. lichtinval,
bezonning, gebruik, e.d.
·-als Openbaar Gebied. plek-
vorming" ontelui ting,
bevolkingsafname van 3420- 3280 (S.O.)
1/.1. "O'Ij"<gtn
2,1.
bevolkingsdichtheid •
• \JO>1i"",cW.lhtid i ... ool(!o
. bi (.0.
..ucd. co<
no ,J<, 2,1

1604 won. waarvan 16" groter en
84" kleinere (hierbij is grootste sloop,
renovatie e.d.)
I.v.m. de daltng van de gemiddelde woningbezetting van
2.1 naar 1,7 185) inkl. de nieuwbouw in open gaten
en .±. 1/3-e daling van de groepen in de leeftijd 5- 9,
10- 13- jarigen, is er een totale 'bevolkingsafname van
4320 naar 3280 (185) te verwachten volgens S.O,
-Restauraties, verbouw, samentrekken van 2 woningen tot 1,
levert minder woningen op; hierin komen v,n.l', kleine
gezinnen met een relatief hoog inkomen:
ca. 80 à 100 WO,l1, minder + sterkere daling g.w.b.
-Verbouw van pakhuizen tot woningen levert meer woningen
op; ca. 15 x 4 à 6 - ca. 80 won. indien dit beter geregeld
zou kunnen worden: in de praktijk zal dit echter + 40 à
50 won. zijn. . -
aantal woningen in de Haar!.
naar 1850 à won.
nr.
6-8-
6-b.
5. Straat.
beter beleid voor het reataureren van
pakhuizen e.d., waarbij ook 80ciale woningbouw een kans
krijgt naa.t het partilrulier ini t1at1ef aet I n hoger in-
komen,"st&deheretel"e.d, ie het mogelijk hierin meer woningen
met streefgetal a.w.b •• 2 te realiseren (ca. 80 à 100 won.)
Een zorgvuldige welf niet bebouwing VaJl open gaten, inkl.
Haarlemmerplein, Droogbakgebied, Haarlemmerhouttuinen,
Vinkenstraat, Faddegon e.d. met de grootste prioriteit
gericht op de voonomgevingskvali tei t,
Hierin kan dan een g.w.b. _ 2 gehaald vorden, max. van .•
Totale st116in6 aant, van. Haarlemmerbuurtt van 1604 naar + 2000 van.
Konklusies uit de schatting van de bevolkingsopbouw van ' 85- 2000:
-Het a a ntal kleine kinderen (0- 10 jr.) blijft ongeveer gelijk.
-De groep 10- 20 jarigen daalt van ca. 370- 250 .
-De groep 20- 30 jarigen stijgt aanzienlijk van ca. 900- 1100.
-Alle oudere leef tijdsgroepen dalen in aantal , behalve 30- 40 jr.
Woninmiifferentia tie I
De nieuwbouws In 1-e fase extra veel kleine woningen.
(ao;( kleine huishoudens komen bij sloop en
renovatie op straat te s taan; dit levert
110 urgenten op.)
Differentiatie 1-e fase: 50% kleine woningen.
--- ·50% grotere woningen.
langere termijn: (g. w. b. 1,7 à 2 .
de helft ge zinnen)
40% kleine woningen
60% grotere .... oningen,
met accent op
4- kamerwoningen.
Doorstroming: Van de 2- 4 pers . gezinnen is 50% te krap ge-
huisves t, dus doorstroming van veel grotere
gezinnen naar de nieuwbouw is gewenst (4,5- k. won.)
Stebj e] e opbollw_ J ange term; jn voor de Haarlemmerbuurt :
25% 1,2- kamer .... oningen
30% 3- " "
35% 4-"
10% 5 en meer"
55%.
45%
De overloop van gezinnen naar bui tenwijken zoveel mOffel ijk
trachten te voorkomen of
ui t wia selen met "binnens tadszoekera" en stadsvernieuwings_
urgenten uit andere s tadsvernieu .... ingsgebieden.
Ruimtelijke mogelijkheden voor "interne overloop" zijn
aanwezig op de eilanden, de Westerdoksdijk en de Zeehelden_
buffer - en schakelgebieden.
V{) ";T de
S:«.t l,vtn de '!aar.lc."mo:<-
..
i ",kt*"ll""'.o'ox in
"',
.... \ WINKELS EN BEDRIJVEN _ HAARLEMHERBUURT •
;:...... Zie Ruimtelijk Programma van Voorzieningen Gouden Reael.
-Bedrijvi gheid niet meer laten afnemen;
er is nog een gevestigd patroon van afzetrelatiea.
Hierdoor is er voor kleine ambachteliike-,
en nijverheidsbedrijfies nog voldoende bestaansrecht.
-Om de bedrijven kleinschalig te houden, dient er een grens
aan het vloeroppervlak gesteld te worden.
-Hinderlijke bedrijven weren ui tontspanningsgebieden e.d.
Langs H.Houttuinen e.v. nog mogelijkheden voor enigszins
dynamischer bedrijfjes; echter geluidseisen hoog stellen.
-50% van de werkers wonen ook in de buurt;
Gouden Reael ca. 4500/2 - 2250 personen.
Voor de overigen geldt dat ongeveer 5" met de auto komt;
de rest dient van een goed openbaar vervoer gebruik te
kunnen maken.
Distri bu tiesys teem:
-Laden en lossen: hiervoor beperkte mogelijkheden scheppen +
kortparkeren.
-Weinig auto- aantrekkende bedri,i ven; indien toch noodzakelijk
dienen deze zich zoveel mogelijk aan de randen van het
gebied te vestigen en wel in de autodrukzones (b.V.
Haarlemmerhouttuinen. )
VOORZIENINGEN.
Zie Ruimtelijk Programma van Voorzieningen v.d. Gouden Reael.
(1:, 3370 pers.) Mogelijke Lokaties:
: Medische dienstverlening: 1(750 m
2
, gezondheidscentrum)
===;;;"";======"---+-langs Haarlemmerdijk- straat.
-West- Indisch huis.
Maatschappelijk: (115 +270 + 50 m
2
netto). 2
_____ -t e.v. 200 m
-langs Haarlemmerdijk .. straat.
-Haarlemmerplein (Nota v. Ui tg.
punten; stedei .. rekreatieve funkt.)
-Haarlemmerpoort •
-Posthoorn.
-Evangelisch Verenigingslokaal.
Het auto bezit in de Haarlemnerbuurt neemt weinig toe de
laatste jaren (15 auto's / jaar).
1975' 1 op de 5 Haarlemmerbuurters bezat een auto- 0,4 auto/won.
(1 op 3t 7 ia het landelijke gemiddelde)
verder had 50% v. d. gezinnen en 22% v. d. alleenstaanden
een auto.
Bij nieuwbouw en herprofileringen zijn ca. 900 parkeerplaA.tsen
legaal mogelijk.
Bij winkelsr niet uitgaan van een stijging v.h. aantal be-
zoekers dat auto komt (wat de trend is.)
Momenteel zijn 120 kortparkeerpla,'_ tsen nodig op zaterdag.
Verdere stijging v.h. bezoek dient gestimuleerd te worden
door de spierkrachtroutes en het nieuwe openbaarvervoer- systeem.
Het arbeidsplaats .. parkeren ( ca. 5/ 100 arbeidsplaatsen;
.:!1.2 /2400 a.p.) val t tegen de vrijkomende langparkeer-
pI aa tsen van bewoners tea. 100 ) die overdag met de auto
naar hun wert eldere gaan.
: Bewoners parkeren: toename kategorie 20- 30 jarigen, afname ouderen
gezinnen 1:, stabiel. Kat. 20- 30 j. minste autobezit • .
schatting van stabilisering van het autobezi t
in Amsterdam Lp.v. groei en verwachting
van (hopelijk) een afname indien' topenbaar
vervoer en de decenfi-alisatie een kans van
slagen krijgen.
Huidige trend :
Amsterdam 1990; 0,85 à 1 auto/ woning.
H. buurt 1990; 0,6 auto/ woning.
I.p.v. de ruime schatting van 0,75 auto/ won.
zoals in • t ontwerp- bestemmingsplan nu gebeurt
willen we liever sturen naar 0.5 auto/
Zaterdag: 1800 woningen (max 2000)
zaterdag- winkelen:
hotels- bedrijven
Maximale behoefte
900 auto' s
120 "
-.2Q"
.!QlQ "
Legaal mogelijk:
f500l 900
570 .!1Q parkeerplaatsen
extra; hiervo or
e.v. voorzieningen
nodig.
Op zaterdag kan veel parkeerruimte r:ekombineerd
worden met groen- en
Onderwijs:
en peuteropvang:
I ( """<."' '"" .m" "' •• ,,</
basisschool Gouden Reael,
grootste deel in Haarlemmerbuurt,
ca. 2000 à 2300 m2.)
- Pos thoornkompleks.
-Vinkenstraat.
1
<4 80 m2 + 2 x 80 m
2
)
-of Haarlemmerbuurt 6f Eilanden.
-e.v. in komb. met onderw1jslokatie(s)
.- langs HaarlemtT'erdijk- straat.
Groen- en speelvoorzieningen -Speeltuin 7800 m
2
ink!. clubhuis
(200 m2 ) I 6f Eilanden
)
;;. .2)
-ca. 2 lt. 4 ap •• l- 2
6-13 jr. opp. 600 à 1'00.. (3200 11 )
-Openbaar groane 4 x 3310. 13480 ..
2
-Buurt- .n wijkpark r .... rbinding.n
ontspanning. zone a Eilanden en
We.terpuk- Jordaan,
-Totaal I ca. 26700 inkl.
--..... a ' eeltuin.
(Meerjarennota Openbaar Vervoer '77- '81; wens Haarlemmer-
Hou t tuinen vri je trambaan.
N.S: wens langs noordzijde H.Houttuinen 2 sporen extra.
-HaarlemmerHouttuinen blijft doorgangsfunktie houden, alhoevel
met verminderde verkeersbelasting (autodruk).
-(afwàgen: H.Houtt. 6f Westerdoksdijk doorgangsaccent. )
-Trambaan: Tangenten- Ring- C.S. 6f HaarlemmerHouttuinen.
6f Haarlemmerdijk- straat.
(I.v.m. de grote capaciteit van de lijn en de drukke fre-
quentie, li jkt HaarlemmerHouttuinen het meest aangewezen. )
buurtcirculatie + fieT.s- voetgangerverbindingen
Uit tellingen + berekeningenr
---_. _ __ .... _ ..... ... _._.. . I
parkeren bewoners- auto 1 s (0,5)
parkeren bij winkels
hotels bedrijven
nacht.
900
100
I
600 900
50 , 120
rm.
Bij max. behoefte en gebruik makend van legaA.1 parkeer ..
aanbod van blijveD er nog 170 (à 200) p.I!:. over
waarvoor b.v. gebouwde voorzienjngen nodig zijn. (of groen- komb.)
Bij uitvoering van
Op zaterdag kan hiervan dan het grootste gedeelte (3701400)
op "tijdelijk legale parkeerplaatsen" in groen .. en speel-
gebieden e.d. opgevangen worden.
Doordeweeksr behoefte 700- 200 (in de extra i;ebouwde voorzieningen)
- 500 legale parkeerplaatsen bezet:
uitgevoerd: 350 op straat.
150 in H.H. tuinen nieuwbouw.
200 in gebouwde voorzieningen of
gekombineerd met groenbuff ers , -schakels e. d.
370l'OP "tijdelijk legale .parkeerplaatsen" gedurende
de zaterdagsdrukte.
1 070 lmaximaal.
Mogeli ike lokaties voor gebouwde parkeervoorzieningen : (max. 200)
Bebouwing Haarlemmerplein :
Faddegon:
Vinkenstraat:
D(oogbakgebied- westelijk:
Droogbakgebied- oostelijk:
Brandweerblok:
90 p.p. <1 laag)
30 p.p.
50 p.p.
140 p.p.
80 p.p.
200 p. p.
(En op afstand: de· Hesterdok- uitloop , v.n.l. bedoeld voor
de Eilanden, Zeeheldenbuurt en Westerdoksdijk.)
De parkeervoorzieningen dienen naar verhouding over de
buurt gespreid te worden: H. bUI Irt weet: 1050 woningen. (, 77)
buurt oost: 750 woningen.
L
d2
westelijke eilanden
Bickeraeiland.
WESTELIJKE EILANDEN, ALGEMEEN,
I
,'"'"'''' ..
- De ontspanni,.gszonej groenvinger
nr. Bj Spaarnwoude- IJ loopt
over:
Teertuinent Noord .. Prinseneiland j
Noord- Bickerseiland; Weaterdoks-
dijk.
.. De spierkrachtroute Haarlemmerbuurt-
Zeeheldenbuurt loopt over
Zuid- Bickerseiland j Prinseneiland;
West Reaeleneiland.
.. Prinseneilandz grootste ontspanning.
(Ontmoeting spierkrachtroute "stads-
vinger" met ontspanni ngszone nr 8.)
De Westelijke Eilanden vallen in een hiatorische kontinu!tel t . en
worden gekarakteriseerd door plaatsgebonden t
7
pologH!n:
Deze typologiän dienen te worden beschermd en of vervolmo.akt
door het toepassen van plekgebonden normen en voorschriften.
Op de eilanden dient het spierkracht- accent prior! te! t te krijgen,
voorts dienen ze gekarakteriseerd te worden als autoarm 6ebied.
Een el!sentieel onderdeel van de typologie@n vormt de waterverbinding
die het gebied kenmerkt,
De waterverbinding met 1-3 en grachten te worden gestimuleerd
(o.a. voorzieningen, aanlegmogelijl:heden, laad- en losplaatsen,
doo:;-vaar- routes e.d.)
Het water rond de eilanden kan grotendeels opgeno,!en
een gescheiden schoonwater- sYsteem. los van het A'damse
Doonpui- mogelijkheden Korte Prinsengracht en Veaterkanaal
onderzoeken.
De plekgebonden ob1ektdoelen zijn ui tgespli tat naar aspekt en
naar gebied. Ze worden behandeld in de volgende pagina's .
Zandhoek •
jt .. 1} l['YP(H,on:nm.
b ....
1<:'lNKE1S
d ... -:) J::t:tfltGiW <
._ Ij ",,"KEiK •
a-2} l.'YH)-f.,OCltN.
h-2,} 'iiOlm!L
c-21 'WWKB1.3 EBDRIJyz.1,f •
d .. 2:]
.- 2} VERKEER.
a ... ).) TYP010CJEN.
WOM.iN .
ö.}) . ." Sf{ :&EDR!
d"'3,:1 YOORZIE1' :nWiiJf.
e ... 31
Westel. Eil. Water.
Overg&Jl8 Water- Wal. -zachte overgang water- land,
vage grene.
Wal. -weinig permanente bebouwing.
-uitloop v.h. drijfwon.en.
-stadsboer, groenvoorziening.
Overgang V.l- "Straat" -vage grene, funktieverTlechting.
"Straat". -plekvorming, verblijfsfunktie.
-!rottoirs ongewenst.
-verplichting openbare ruimte
voor elk pand individueel in
te richten; bestrating door
eigenaar(bewoner), uitvoering
priv4, kollektief of gemeente.
----------------- ---- -Rooilijn handhaven.
Bebouwing. -specifieke voorschriften t.a.v.
bouvvorm,-hoogte en gebruik,
lichtinval, ontsluiting, aard
der bebouwing, bouwtechnische-
en woontechnische voorschriften.
Bebouwing- -lichttoetreding, gebruik en
Binnenterrein. grootte in kombinatie met
afmetingen der binnenterreinen
regelen.
Binnenterrein. -p.eenachappelijk gebruik
stiauleren.
- bouwverbod voor permanente
opstallen.
Galpnstraat- -verkeerafull1ctie (v.n.l. spierkr. )
Bruggen. ..openbare rui.te, bestrating en
inrichting door gemeente.
groep 0-20
06 ..... 1 t ge.iddeld een daling waar te n •• en vàn de
g.v. b. VaD naar 1,7'
Zo t&ll .en er ook van uitp.a.n dat in de beetaande panden
op het Prinaenei1and een daling yal t te Yervaohten Yan de
Tan 2,9 naar .t 1.
Di t geett een yerainderlng van bet aantal bewonere tot.
2/ 2.9 x 220 -
De lidd.nblfp.n.
Het aax. bouuo1uet di.nt in overeen.t.mming gebraoht te
worden .. t eisen di. aan be.onning .n belichting, beluchting
en pbruiJt van binnenterreinen voldoen (zie plekgebonden-
noraen).
Dit geldt vooral yoor die delen vaar paJthui.en e.d. oagebouvd
kunnen worden tot woonhuizen.
De woopOV'viDl, , tevena bezie.b in het licht van de aanwijzing
tot ontspanningegebied .n b.t aanwe.ig zijn van een spier-
krachtroute, is bijzond.r geschikt voor kl.ine ... stanen .et
bejaarden .n .... nl.ving.Yora.n aet d. aogelijk-
h.id o. kollettief «ebruik te aaken yan bep. voorzieningen.
Ui tgaande van e.n yerdelingc 50 l wonen en
50 1 40,( vorkol\> opolag.
zijn ,er 1l&lI: • .t. 25 pakhuizen b •• chikbaar oa te verbouwen tot
woon- pakhuizen (.,.oorst.l).
gea. 4,5 1. x 25 • oa. 120 .1dd.1«rot8 woning.n .xtra.
Stabilis.ring g.w.b. op l,75c 1,75 I 120.220 p.
' Totaal Prinsenei1andc 155 + 220 ca. '75 a.n •• n.
Deze beperkt zioh tot het inoidenteel gaten TUllen
en het afbouwen Tan bestaande bebouwing.
HierToor geldt het bouwverbod, behoudens het
opriohten Tan incidenteel permanente bebouwing
(reedS aanweZig).
Tijdelijke opstallen zijn toegestaan.
TeTens dient rekening te worden gehouden met
de uitloop (voorzi"eningen) van de groep
drijfwoners.
Het drijfwonen dient zodanig te geschieden dat
het open karakter van het water niet wordt
aangetast en de relatie wal- water niet in de
verdrukking komt.
Drijfwonen T.n.l. koncentreren bij kadee (zie
andere eilanden).
Wonindifferentlatie
Het aocent dient vooral te liggen op 1, 2 en e.v. 3-persoons
huishoudens en meer kollekUevere sa.menlevingsvormen met een
enigszins permanent karakter.
Differentiatie, b. v. 6a,' 1,2,3- kamerwoningen.
4,5., kamervoningen.
Distributiel (Voedsel, energie, afval).
-Winkelen op spierkrachtvijze.
-Systeem I boodschappentas-. wagen inkl. berging en opslageap.
-Geen auto als distribuerend middel.
-Afval, hiervoor kan een kringloop_ systeem en/or transport
via water ontwikkeld vorden.
lIIIIKELS EN BEDRIJVEN. PRINSENEILAND.
Ruimtelijk apreidingsmodel: -Geen winkels, onhpanning
non- kommercieel.
-Bedrijven: accent in drukzones.
-Wallekanten: incidenteel, niet-
permanente aktivi tei ten.
-In de middenblokken; vermenging
van wonen en werken (50-
-Bedrijven: berging en voorraad-
funktie ; weinig verkeer- aantrekkend.
(toeieverende bedrijfjes, ambachtel-
bedrijfjes, kleine kantoortjes,
ateliers e.d.)
-Stadsboer- en rekreatie- onder-
steunende bedrijfjes dienen
gewtimuleerd te worden. Eventueel
koppeling aan kringloop- subsysteem.
Distri butieslsteelll -Laden en lo.sen, hierToor
beperkte mogelijkheden toegestaan.
-Geen bezoeker.- en bewoners-
parkeren, behoudens ui tsonderincen.
-Aoeent op transport via water.
1.'r:ihooRZIENINGEN • PRINSEIiEILAIrn,
j
.$0 -Te oYerwegen r nieuwbouw of yerbouw van "de Sohuur",
tot buurt-/ praathuis .et e,v. uitbreiding voor
kinderopvang ea. 80 m
2
(e.T. decentralisatie to.T
kinderdagverblijf- peuterspeelzaal op Biekerseiland,
Reaeleneiland of Ha.arleamerbuurt)
_"De Botenloods", deze wordt reeds ge-(ver-)bouwd.
(voor nr. 2.}.)
Groen- en speelvoorzienin,en, Stads- agrarische bed:x::i:lf:1e"
Het accent op het Prinseneiland ligt vooral op de
BToen- en kringloopvoorzieningen.
Hier geldt ..,ook de aanwijzing tot .Qntspanningegebied met
groenvinger- en apierkracht- accenten.
-3 speelToorzieningen 0-6 jr. 200- 1000
_1 apeelToorziening 6-13 jr. 600- 1500 m
-Openbare groenvoorzieningen 4 x 315 -
-Stadsboerderijen op de wallen
-Buurt- en wijkpark- deel (zie Reaeleneila.nd) ixtra'2
totaal
)/3ERXEER - PRINSENEILAND.
po #" -Geen doorgaand bestemmingsverkeer t. b. v. de
andere eilanden toegestaan (behalve nocdge.allen)
-In verband met de typologie- bescherming en de aanwijzing
tot waarbij het Prinseneiland de
kern vormt (krUising land- en stadevinger met spierkracht-
route), dient hier een lagere parkeernorm aangehouden te
worden dan op de andere twee eilanden;
0.1 lA. 0.2 autol woning.
-Totaal ea. 20 à 30 p.plaatsen en liefst gekoncentreerd in
secundaire bliktil ters nabij de bruggen aan de Galgenetraat
Ret overige parkeren dient overbodig te zijn, indien nièt
het geval: parkeren op afstand ln de blikfilters Bickers-
eiland ( 30 p.p.) en Reaeleneiland ( 30 p.p.). (extra cap,
inbouwen).
Andere mogelijkheden liggen op de uitloop Westerdokadijk.
NR.
1. WeGt el. Eiland Water.
1/2. Overgang Water- Wal.
2. Wal.
2/3. Overgang Wal-Straat.
3. "Straat".
3/4 Overgang "Straat ll _
Bebouwing.
plekgebonden normen.
-beperkt dri ,if wonen toegestaan.
-zach te overgang wa ter- land,
v age grens.
- geen permanente bebouwing.
-ui tloop v.h. drijfwonen.
-stadsboer, groenvoor ziening.
-vage grens, funktievervlechting.
-plekvorming , verbl i j fs funkt ie .
- tro t to'irs ongewens t.
-voorschriften bestrating te
verzorgen door eigenaar/ pand.
- specifieke maat; stoepen,
trappen, berging, groen- zone.
,---------------------- - Rooilijn handhaven.
4. Bebouwing.
4/5. Overgang Bebouwing-
Bi- buitengebied.
4. Bebouwing.
-specifieke voorschriften (enz).
-licht- en lucht toetreding.
-gebruik en inrichting, indivi-
duee l en/of kollektief.
(idem)
---------------------- -Rooili jn handhaven.
4/6. Overgang Bebouwing-
Straat.
6. Openbare Straat.
6/8. Overgang Straat- Wal.
7/8. Incidentele welt niet
permanente opstal l en.
8. Wal- Werf.
Westerdok- Water.
-specifi eke maat, stoepen, trappen.
enz.
-doorlopend profiel , trottoir
toegestaan.
-verharding do or gemeente.
-vervlechting, verzachting,
straat- bedrijven, groen enz.
-wonen toegestaan.
-kantoorfunktie en bedrijven
toegestaan (kleinschalig 20-50 p.)
-niet permanente bebouwing,
-groen, stadsboer, wateraktiviteit.
-verspringende harde land/ water-
grens .
-zuidelijk deel goed ontsloten
t . o. v. IJ. ligplaats rijnaken
e.d.
- beperkte havenakti vi tei ten.
-rekreatie.
verwachte
en schattJ.nf'j van de eva ouw op an&ere
-Het aantal kinderen (0-10) stijgt tot.:!: 60.
-He t totaal aantal kinderen in de groep 0- 20
stijgt tot + 150.
-De groep 20: 30- jar.igen stijgt aanzienlijk
tot + 125.
-De oudere leeftijdsgroepen boven 40- 50j r.
vertonen een sterkere terugloop in 't demo beeld.
-De grootste oververtegenwoordiging zal dus
in de groep van.:!: 15- 35 jaar liggen.
bevolkingsdich theid.
I n b . c. 06 gemidde ld een daling van de gemiddelde
woningbezetting van 2,1 naar 1, 7 waar te nemen (inkl.
de e.v. nieuwbouw.)
In de middenstrook op het Bickerseiland ; verwachting
daling g .w. b. lager dan 2.
De renovatie en restauratie van pakhuizen e.d. + de
nieuwbouw op de plaats van voormalige bedrijfsgebouwen
levert meer woningen op, zodat hier het aantal mensen
ongeveer geli jk kan blijven.
In deze strook dient het accent vooral t e lig,':en op
rel. kleine woningen en incidentele projek ten die
toegewezen kunnen worrlen arm oud - bewoners , stads-
vernieuwingsurgenten en partikulierèn.
Op de West e rdoksstrook kan uitgegaan wor den van de gedeeltel.
bouw va n bestaande nieuwbouwplannen (V.d. Ley) + de
mogelijkheden voor ged econcentreerde extra. nieuwbouw.
-Di t gebied is geschikt voor gezinnen met kinderen;
dus priori t e i t: rotere wonin en (± overloop
vanui t de Haarlemmerbuurt e. d.
- St.uren na1-tr g .w. h. van ± 3.
- Beschikbai-JT: + v.d. strook: wonen ,
- we rken + rekreatie en stallen.
Cf:!.. 10800 r.'I.2 te gebruiken voor gemengde
woningbouw (wonen + kleine bedri,jf,ies .)
Geschikte wonine;dichtheid .±. 125 won. !ha.. (31.)
- d . l . 135 woningen , waarvan een p,edel.· lte bedrijfsruimten:
dus ca. 100 woninc·en nieuw te bouwen.
100 x 3 .. 300
'W'oningdi fferen tia tie:
. Deze kan zijn: 60 % 1, 4 , 5- kamerwoningen.
40 % 2 , 3- kamerwoningen.
In de 1- e fase zal het aanbod gezinnen me t kinderen groot
zijn en kan de behoefte voor de kleine huishoudens opge -
vangen worden in de middenstrook en de Haarlemmerbuurt.
Later dient 6f een gOf'de doorstr oming mogelijk te zijn
6f ca 10% v.d. grotere woningen gesplitst .
Distributie: (Voeding , energie, afval. )
- Winkelen op spierkrachtwijze, langs
- Distributieschakels Eilanden- Haarlemmerbut:.rt .
- Zelfde systeem als Prinseneiland (bOOdschappentas e.d . )
+ beperkt de auto dicht bij de woning toegestaan.
gemengde woon- werkbestemming (25% wonen,
75% werken, rekreatie en stalling/ opslag. )
Iets grotere ·bedrijfjes (±.20 à 50 p. ) en kleine kantoor -
funktie toegestaan.
(Werkplaatsen van kleine bedrijven in de onderhoudssfeer,
kleine bedrijven die zich toeleggen op handel , nijverheid
en dienstverlening e . v . met accent op transport via water . )
- Stadsboer- en rekreatie ondersteunende bedrijfjes dienen
gestimuleerd te worden .
Distri bu tiesysteer:l:
Laden en lossen: accent op transport via \.later .
Beperkt bezoekersparkeren . el:) arbeid splaa tsenparkeren .

; WO(\RZI ENING; ';N BICK.:i:HSEILMm.
/
_v" - Keuze kinderdagverblijf en/of peuterspe' lzaal (sa m
2
) ,
met draagvlak Gouden Reael;
In nieuwbouwgede e l ten of Jo nkerhuis .
Eventue e l in kombinatie met ge dece)1tralisee rde kleuter-
basisschool .
- Sporthal en/of theater in de Reyersonhallen.
- Kroeg, waa rvoor r, e gadi gde a a n\.le zi g j in schakelgebied
Jonkerplein.
Groen- en s pee lvoJ rzieningc n :
- Overweging 6f i3ickerseil . 6f Haa rlemmerbuvrt :
Vervanging Dr oogbak- spe e l tuin :
- 3 groen- 0-6 jr .
\-2 à 3 groen- spe ' lvoorz,. 6- j3 jr
- Openbare p' roenvoorzieninp,-cn 4 :x 500
- Stadsboerderi i en op de \.lallen

-""
<."; ) VERKE:m
/ . ..
,. - Beperkt doorgae.nd
toeges taan .
t . b. v . de andere
k9P!?e ..r:;.. de (,Tonkerplein en
Reaeleneiland) alwaar het bewoners- en bezoekers parke ren
gekoncentreerd dient te worden.
. - G6án parkeren t . b.v . de Ha riemmerbuurt op Bickerseiland .
- Parkeer- u i tloop t. b. v. de eilanden : op \les terdoksd ijk .
- In verband met de typologie- bescherminr,- en de aanwijzing
tot ontspannin,"" sgebied , dient e e n lagere parkeernorm
dan in het v.e.p. aangehouden te worden;
n.l. gemidd . 1 auto! 7 inwoners '"' 0 . 2 à 0 . 4 auto! woning.
- Totaal voor bewoners arkeren: 75 à 100 p. p.
arbeidspi . lossen en be perkt bezoek ±
- Ui tgebreide voetRsnger-, fie ts - en boot - voorzieningen
hebben de priori tei t.
&. V) REAELENEILAND.
ZANDHOEK.
nr.
1. W'esterdok- .... ater.
1-a. Steiger zone.
2. Kade.
2/3 . Overgang Kade-
Bebou .... ing.
plekgebonden normen.
-rekreatie.
-individueel, kollektief en/of
gemeentelijk beheer.
-verharding door gemeente ,
inrichting idem.
- ui tloop .... ateraktivi tei ten.
- specifieke maat; trappen,
stoepen, berging e.d. zone.
(individuele inrichting.)
------------------------ -Rooilijn handhaven.
3. Bebou .... ing.
3/4. Overgang Bebou .... ing-
Binnenge bied.
4. Binnengebied.
3} REAELENEILAND.
lJXtl "WERF- TYPOLOGIE.
nr. !2!!!..
'. We stel Eil. Water.
1/2. Overgang Water- Wal.
2. Wal- Werf.
2/3. Incidentele .... el/ niet
permanente opstallen.
Openbare Straat.
et
- specifieke voorschriften t . a. v.
bouwvorm-, en - gebruik .
- lichttoetreding, gebruik en
grootte in kombinatie met
aim. der binnenterreinen.
-geen permanente bebou .... ing.
-individuele en kollektieve
inrichting.
pI ekge bonden normen.
-geen drijfwonen , accent op
na tuur. rus t en rekrea tie.
-zachte overgang. accent op
natuur, ruet en rekreatie.
-geen permanente bebouwing.
-groen. stadsboer , water-
aktivi tei ten. kollektief of
gemeente •
. -beperkte uitloop bedrijven.
-kleine kantoorfunktie en/ of
bedrijven toegestaan.
-wonen toegestaan.
-doorlopend profiel
-trottoir toegestaan.
-verharding door gemeente.
(IDEII NlEUI/E TEëRTUINEN EN ZOUTKEETSGRACHT. )
nr • .!.Q.!!.!!..
1. Westel. Eiland Water.
2-a. Kade.
2- b- Kade.
3. Bebouwing.
3/4. Overgang Be bou .... ing-
Binnengebied.
4. Binnengebied..
5. Openbare Straat.
plekgebonden normen.
- beperkt drijfwonen toegestaan.
-individuee l bestraat (wonen.
drijf .... onen. bedrijven- inrichting)
-openbaar toegankelijk.
-bestrating door gemeente.
-openbaar toegankelijk.
- specifieke voorschriften t .a.v.
bouwvorm. -hoogte en «ebruik.
bebomdng
-individuele en/of kollektieve
inrich ting.
.. geen permanente bebou .... ing.
- individuele en kollektieve
inrichting.
- doorlopend profiel ,
trottoir toegestaan.
-verharding door gemeente .
=""'==!.!. - a::a! 1n de groep
- De sroep 20- }O jarigen .tijgt tot + 85.
- OTeriga zelfde de •• b •• ld, behouden; de
overTertegenvoord1ging Tall ± 15- 35 jr.
-Beschikbaar voor e.v. nieuwbouw, mede gezien de
groenvinger- ontspanntngszone op het eiland:
ca. 16000 m2 voor bebouwing, waarvan + de helft
voor woningbouw (aooo m2 ), de rest bedrijven en
rekreatie.
-Nieuwbouw; gedeconcentreerde, kleine projekten.
Reaeleneiland: 165 - 2"" + 31'5 - 445 meneen.
-Wallekanten; gemengd bedrijven en rekreatie, etadsboer e.d.
-Soort bedrijven: berging en voorraad- funktie, toeleverend_,
handel- en dienstverlenend, kringloop-
en stadsboerondersteunende bedrijfjes.
_ A 50 p. m&X.
grens 8an het vloeroppervlak; per lokatie bekijken.
-Accent op transport via water.
gemengde en opslag- bestemming.
ca. 25 A }5" v.h . eiland
-Laden + 108sen; hiervoor beperkte mogelijkheden toegestaan
-Kortparkeren t. b. v. bedrijven: idem.
bedrijven; accent op transport
via water.
I
Huidige ruimtelijke spreiding'
165 P. ;3}000 m
2
• ca. 50 P./ ha. bevolkingsdichtheid.
,I )

>7'/ '<:::;"-. .
hier in b.c. 06 een tendens tot
! daling van de gemi ddelde woningbezetting.
j/ 1 In de bestaande gedee lten dient deze daling gestabiliseerd
j te vorden door goede ruimteli jke en .... oontechnische
i voorwaarden te scheppen middels verbouw, aanpassing en
ombou .... van sOmI!lige bedrijfgedeelten tot .... oningen;
als richtgetal kan hier dan g ...... b. - 2 aangehouden worden.
Voorts levert verbouw, restauratie en renovatie minder
woningen op; deze mensen dienen tijdelijk elders gehuis-
vest te worden of door te stromen naar de nieu ....bou .... ,
indien het gezinnen betreft.
In de oudbouw blijven dan.:t. 130 mensen wonen v.n.l. liefst
kleine huishoudens.
-In 1-e fase is er een grotere behoefte aan kleine ·woningen:
bij verbouwen samentrekking van b.v. 2 won. tot 1 komen
de kleine huishoudens het eerst op straat te staan.
Ook dient er een zekere opvangcapaci tei t te bestaan voor
de urgenten uit Hasrlemmerbuurt, Zeehelden en Planciuebuurt.
Differentiatie 1-e kleine woningen
grotere woningen.
Op de langere termijn is dit gebied zeer geschikt voor
gezinnen me t kinderenl dUB priori tei t u .otere woningen.
Differentiatie
langere termiins 55 l 50,1: '.4.5- kamervoningen.
45 A 2,3- kamerwoninBen.
Groen- en eelvoorzienin en Stad a a che bed ri f e
Het accent op het Reaeleneiland ligt vooral op de
groen- en kringloopvoorzieningen.
Hier geldt ook de aanwijzing tot ontspanningsgebied en
groenvinger- spierkracht accenten.
-2 1 3 speel voorzieningen 0-6 jr.
-2 speelvoorzieningen 6- 13 jr.
-Openbare voorzieningen 4 x 445
-Stadsboerderi1en op de wallen
200- 1000
600- 1800 m
-Buurt- en wijkpark met aktieradiu8 400- BOOm.
totaal ca.
VERKEER- REAELENEILAND.
(1'00)
(11;00) 2
+2000 m
-extra
-Beperkt doorgaand bestemMing sverkeer t . b.v. de andere
eilanden toegestaan.
-Aan de kop v.h Reaeleneiland 'n blikfilter als buffer
tussen"autodruk- en ontspanningsgebiedl hi.er een
koncentratie van het beperkte bewoners en bezoekers-
parkeren.
parkeren t . b. v. de Zeeheldenbuurt op het Reaeleneil.
-Parkeer uitloop via Bickerseiland naa r Westerdoksdijk.
-In verband met de typologie- bescherminp, en de aanwijzing
tot ontspanningsgebied, dient een lagere parkeernorm
dan in het V,C,P. aangehouden te worden;
nl. 1 auto I 7 inwoners .. 0.2 à 0 .4 auto I woning.
-Totaal voor . bewonersparkeren: ca.
arbeidsplaa tsen, laden en 108sen
en beperkt bezoek: ca. 2U p.p.
-Ui tBebreide voetgangers-, fiets-· en boot voorzieninr.en
hebl: en de priori tei t.
L
Ui t an s nten:
-De verbetering van de woonomgeving moet vooral gezocht
vorden in herindeling van de bui tenrulmte en een
verbeterde ruimtelijke relatie met' de omliggende buurten.
-Teneinde meer open ruimte, groen (Ontspanningezone) en
bezonning in de buurt t. brengen dient op sommige plaatsen
gesloopt t. vorden (de slechte delen). In de nleuvbouw-
lokaties ort Zeeheldenbuurt ,.d. kan de o'9;erloop
T&ft de vrij a •• nde atad\ernieUVing8urgenten opgevangen
vorden. (
\ .
-Het nastr, ..... . "an .en bevolkingsopbouw (v.g.l.
! zeeheldBT;uzth a.n. d. JlergrijZingll tegengaan.
Huidi"e
p. / .2 / ,h4 bnolkingadiohthoid.
\ ....../y/
.570
N" VJO\1! ha ,
Bes taande !!deel ten van de buurt I
-G.v. b. stabiliseren op 1,7 bij da beetaande woningen.
-!u:Uu ,door voningvergrotiJlg, 8amentrekking e.d. :
oa. 10 won, 10:z: 1,7 - 120 bewoners.
-Verbouw van pakhuizen e.d. levert oa. 8 à 10 woningen op •
10 x 2,0 - 20 bewonern,.eer.
Stabiele v . d. 28 lan,.ere terai
25"
1,2 kaaervoningen
55"
30l'
3 "
35" 4 "
45"
1 Ol' 5 en .eer "
Overloop en Doors tromin§'1
Veel 2, 4 pers. huishoudeos zijn krap gehuisvest, door-
stroaing naar ruillere nieuvbouv is gevenst. In de Plancius-
buurt liggen hiervoor nauyelijks mogelijkheden.
Een godeel te eZOT&a kan in de verbouwde ea vergrootte
voningen, hierbij komen dan de 1, en 2 persoons huishoudens
op straatte staan.
" Interne overloop"I Deze stadsvernieuwinpurgenten, 1 en
2 persoon. huishoudens + gezinnen ( ca 50- kunnen dan
doorstrollen naar de nieuwbouw in de Haarlemmerbuurt, de
Zeeheldenbuurt of de Eilanden.
EN BEDRIJVEN _ rLAIICIUSBUURT.
-De buurt zelf heeft geen winkel-accenten, wel
e.v. als uitlopers of schakels naar de subcentra
Haarlemmerplein of Zoutkee tsplein (b. V. in plaata
van de garage in blok H2), koncentratie aan de
koppen VaD de buurt.
_B. v. winkelschakel Planciusbuurt- Haa rlemmer lein
om spierkracht_ relatie te verbeteren e . v . in
kombinatie met bedrijfaschakel en blikfnter).
BedriJvenl -Voor kleine handel en nijverheidsbedri j ven is er
nog bestaansrecht l grens a.h. vloeropp. stellen.
-Aan de oosteli j ke zijde van de Planeiusstraat l
de bestaande bedrijfj es handhaven, behalve de
meest hinderli j ke .
De garage in blok H2 kan b.v. kleiner en zich
meer gaan toeleggen op spierkracht- bewogen voer-
tuige.n
-Rekonstruktie v.d. strook ·langs de spoorbaan:
reservering N. S. en
mogelijke lokatie voor een gekombinee rde winkel-
bedri:lfs8chakel- blikfilter en spierkracht (kruis)_
verbinding
en
d3
-\Ioningverlies t. b.v. groen, open ruimt e e.dl
Blok H9 (rattenblok) staa t op de lijst oa gerekonstruee rd
te vorden I hier kan e.v. nieuwbouw Dle t lage dichtheid en
Agclpt op grp'p terugkomen (ontapanningszone).
Langs de spoorlijn en bij de brug over het Vesterkanaal
ligt een reseZOTering voor de N.S. e n daa rbij zou dit
gekombineerd kunnen worden liet een goede gpierkracht
verbinding via de groenvinger : Vesterpark- Eilanden-
Vesterdoksdijk. Dit levert v.n.l. verlies van opslag-
plaatsen e.d. op.
Blok H9 - ± 75 vonl 125 b.wgnerg.
r'1'dyl verlie.I (120- 20) + 125 • 22' perlone,..
-Er blijven dan ±. 963- 225 • 738 bevoners in de bestaande
bebouwing wonen. Bij de verbouwen ... entrekking kOllen meer
grotere woningen "e.chikbaar (hogere g.w. b.) waardoor het
aantal gezinnen aet kinderen kan stijgen en de urn! 'zing
yord t tegengegaan I
I Het tot"l Mnta.l....!.ti jgt dan tot ca • . , 789 R'rngp'l.
De Nieuwbouw. Mogelijkheden liggen o.a. bij de rekonstruktie
van blok H" lange de spoorlijn eto •
H9' i.v.lI. ontspanningegebied en · behoefte aan
groen, lage diehtheid- incidentele bebouwing
gekoabineerd met groen, stadsboer en/of parkeren.
oae .1Q. grotere won l 20 l 30 pergonen.
D. totale bevolk in van 4. Planc1u.buurt zal afn •• en VUL
+ 780 + 20 • ca. 800 per.onen.
Distribu tiesr.teea: -laden en lo.sen toegestaan.
-bij :Jieuwe Tee rtuinen (sie tYPologiln)
bedrijven .et tranaportaogelijkheden
via water stiauleren.
ook stal l ingsacoo.odaties
t. b.v. de Itringloop- .ubelete.en op de
eilanden
VOORZIEJlIIIG!I" - PLJ.NCIUSBUURT.
S .. en aet de gekombineerde openbaar - vervoer (anel tram) +
spierkracht verbinding( en) over het Weaterkanaal geeft dit
de mogelijkheid om ook beter van de voorzieningen van
de SpaarndUlDlerbuurt (en omgekeerd) gebruik te aaken.
Di tzelfde geldt ook voor de verbinding .et het Westerpark.
In de 'buurt I
maatschapp; -Als al terna tief Toor d. Haarleamerbuurt
(H. Plein) I de vestigingen van het 2
Maahohappel1j k vork (115 + 70 + 50. ).
-De aanwezige lokatie., de Ahrend .n de
Planoiu.school kunnen in de eerste fa ••
gebruikt word.n voor het vestigen van
allerlei aktivi t ei ten zoal. buurt en klub-
huiswerk, div. verenigingen e.d.
Voor de Planciu8school kan later e.v.
nieuwbouw in de plaa ta koaen (wonen, werken,
onderwijs e. d.)
-De Smallepadsschool kan voorlopig aet de
huidig. capaei t ei t draaien.
Overwogen kan of een deel Tan de 2
gedecentraliseerde kleurachool b.v. 80 a
in kombin,tie met peuter. kleuteropv&ng
(OOk 80 m - 6fop d. Eilanden), hierin
gerealiseerd kan worden. Al ternati.f t
de Planciu'Bchool.
-In de Plancius8chool kan geetart vorden met
z.g.n. "permanente edukatie" (ouder- Bchooi).
-Ook kunnen vormen zoals "ltringloop- ins truIttie"
(speciale facil! tei ten) e.d. overwogen
worden.
.::: ,G .. ______ ,_ ..__ ______ ,
De accenten liggen op de groenvinger (epierkrachtroute) I
Wester.park- Eilanden- WesterdoksdiJk, die over de Planc1us,,:, i
buurt loopt, de Westerkanaal zone (A'dams8 bos- Twiske vinger
en de 'f'erb1nd1ng (lnkl. tram) met de Spaarndammerbuurt.
-458peel- groenToorzieningen 0-6.jr. 200_ 1000 (240°;
-1 speel- groenvoorziening 6- 13jr. 600- 1500 m (1200
-Openbare groenvoorzieningen 4 x 800 • 3200 m
-Verbindingen ontspanningszone- groenvingere e.d. extra
biiOil.
VEWER - PUNe ruSBUURT •
Openbaar vervoer, (oranje, )
De ..,erdeelring Sloterdijk (intercitystation)- Singelgracht-
Muiderpoort (inhrcitystation) uit het voorgestelde stedelijke
snel tr&lllsyateem, kan gebruik maken van de reeds aanwezige
tramroute in de Planciusstraatj hierna dient een verbinding
via de Spaarndammerbuurt naar Sloterdijk te worden aangelegd
waarbij een ekombineerde tram- voet an er- en fietsersbru
over het Vesterkanaa een van de ui t te voeren n rastru urele
verken zal zijn.
Teven. dient er a.n de Zoutkeetsgracht een tramhal teplaa te
te komen met goede Terbindingen en faciliteiten (b.V. stal1inga-
mogelijkheden) t.b.v. de spierkracht- verplaatsingell binnen
d. wijk.
Autoverkeers
De Planciu8straat behoudt zijn funktie als ontsluitingsweg
van de Planoiu8straat e.o., de Teertuinen, Weaterkanaal en
Zoutkeehplein. echter;
G&&n doorgaand verkeer mee r. Verminderde Autodruk:
De totale belasting kan hierdoor tot ca. « 1_· t)/ 2 ) - t
d. i. ca. 3230/ 4 - BOO eenheden in de avondspi ts (15. 00- 18.30 u.)
De Planciusstraat dient daardoor e en smaller profiel te
krijgen; cap. 250- 500 pae/ h. buurtstraat- rijbaanbree dte _ 6 m.
Voor de overi ge straten geldt: buurtcirculatie + spee lstraten
(b.v. de Houtmanstraat).
Zelfde karakter als de Zeehelde nbuurt:
schatting voor de toe komst (1990) ca, 0.65 autol woning.
Parkeren kan mogelijk gekombineerd worden met de blikt!1 ters:
(Winkel schakel bij spoordijk_ bogen en Zoutkeetllplein.) verder
in groepjes verspreid in de buurt, gekombineerd met groen e.d.
Groenv1ngers en spierkrachtroutes liefst vrij van parkeren.
Bij de nieuwbouw kunnen ook gebouwde parkeerToorzieningen
betrokken worden.
Voor het arbeidsplaatsen .. bezoekers .. parkeren kan een getal
. vaft oa. 25 p.p. extra aangehouden worden.
Max. Parkeerbehoefte (b,v. zaterdags of 's nachts.)
800 p./ 1,7 - 470 won, inkl. gerbouwen nieuwbouw.
470 x 0,65 -
extra bezoek, laden en lossen
extra zaterdag, markt, subcentra
max. behoefte:
Te realiseren parkeerplaatsen.,
Legaal op straats
In de ni euwbouw,
Extra in gebouwde en/ of
groen- apeel voorzieningen
inklusief de zater dag- opvang :
250 p.p.
50 p.p.

.,uO 11.' 2·._. ____ _ .
De prioriteit dient steeds te bli j ven rusten bij een
goede uitvoering van de zich kruisende spierkrachtroutes ,
de stallingsmogeli j kheden voor spierkracht- bewogen voertuigen
en een veilige en snelle werking va n het openbaar vervoers-
systeem.
L
0. het .ubo.ntrua Zoutk.et.pl.in Toldo.nde dra&gYlak
t. gev'n, 011 d. dr\1k Taft het atad.centrua op de buurt
te verkl.in.n en all h.t spi.rk.racht- .en kans te
geTen, moet .
het aantal woninsen in de Ze.heldenbuurt of
t.nmin.te gelilk blilven zodat in i.d.r geTal h.t inwoner-
aantal ver..erderd of gestabiliaeerd kan vorden.
(Woningbouw d.a.T. buffers en .. r het IJ en
d. natuur- groengebieden.)
2- H.t nastreTen van .en atabielere beTolkingaopbouw.
1" - lIeer open rui.te brengen in de beataude buurt.
HuidiG RuiatelUk. Srreid1n,.
P./ 72000 .2 _ ca • . P./ ha. b ...
(bewoond opp. + straten exl. bedrijfsstrook. )
De l.eftijdsgroep 0-20 blijft ongeveer gelijk,
0_10 daalt van 290 naar 270 p.
10-20 stijgt nn 250 naar 290 p.
D. gro'pen 20- }O en 30- 40 stijgen allebei,
20- .stijgt van 590 naar 670 p.
-40 otijgt van 290 naar 480 p.
D. groepen boven de 40 blijven ongeTeer gelijk;
ca. 230 p. per groep.
d4
T.a.v. de Be.taande edeelten Tan de buurt •
.. Bij d .• bestaande woningen de stabUiaeren op min • ..!.al...
",-Het per •• Terliea door woningvergroting ia gering i.T.m.
de lage g.w. b. en het atrevert aaar Ter,roting erTan.
!:"WoningY.rlies t. b.T. 08in ruimte e.d. ie groot;
1 n.l. !. 190 vonibgen oftewel 30 bewoners.
! .. Er blijTen dan .:!:. 2050 bewon.rs in de beataande delen Tan
\ de buurt vanen.
"De _l.uwbouwl Aan de randen van het gebied, naar IJ,
Veaterdoksdijk, St.n.nhoofd •• d. liggen
mogelijkheden om d.m.v. gebouwde buffers
en schakels ook woningbouw tot stand te brengen.
Beechikbaar oae 20000 111
2
• geschikte dioht-
, heid ± 125 won./ ha •• .:!:. 250 woniMen.
I
I Dez. gebieden zijn, indien veel aandacht aan
I voonoag'Tingskwali tei t vord t beat.ed, geachikt
I Toor gezinn.n met kind.rent prioriteit.
f grot.r. voningen.
1
1 Stur.n naa. g.w.b. van 2,25 (T,g,l, eUanden),
2,25 x 250 • ca. 560 p. in d. ni.uvbouw.
! Een ged.el t. hienan kunnen stadsTernieuwlnga-
i t ::::'Ting,
I
de uitdunning op de eerste plaats koaen.
n.l. + 300 p - (+ 50 naar eiland.n •• d.) •
i ca. 250 p. -
l Als "int.rn. oTerloop" uit de omliggende gebieden
, gezinnen met kinderen oa. 11Q....E..
De tot le b''Yolki Tan d. Z.eheldenbuurt kan dan
+ 2 0- + .rlon.n wor en.
Lat.r zal dit getal veer enigszins kunnen afne •• n i.T.a. d.
daling TaB de g.v. b. in de nieuwbouw a.n. de gezinnen vaarbij
4. kind.ren opgroeien .n h.t huil ui tgaan.
Kaar liet een go.d doorstromingsbel.id kan dit Toorkomen worden.
Wonintidifferentiatie TaB de ni.uwbouw.
In d. 1-. fa.e kUl ni.uwbouw plaata vind.n .et bet aoc.nt
op d. huia'Yest1ng ""'RA fotere met kinder.n ("interne
oT.rloop Gouden Reael" b."",. 7 grot.r •• n klein ••
"D. kl.ine ,huishoud.ns blijT.n dan "",oorlopig in de oud.
si tuati., later kan d'ze T.rbeterd vorden en kunnen d.
urgent.n (t.g.T. uitdunning) + de door.troa.ra die b.v,
ge:dnaui tbr.idi1\6 k.rijgen in d. inaidd.la g.r.edgekom.n
nieuwbouw.
Dus in latere fa ••• op.pliting van d. (te) grote woning.n in
d. nieuwbouw en
bouw Tan de klein.r. woningen.
Ui teindelijke diff.rentiatie. kl.in. woningen, 1,2,3 k.. won.
grotere woningen, '4,5 k ..... on.
Diatributie. (Voedsel, en.rgie, afval.)
-Winkelen 011 spierkracht- wijze, auto toegestaan. ,
-Distributie vcornam.lijk via 8uboentrum Zoutk.etspl.in •• 0.
-Goede loop- fiete Tebindingen tu.sen het von.n en het (de)
subcentrum (-centra).
WINKELS EN BEDRIJVEN _ ZEEHELDENBUURT •
Zie Voorzieningen- programma. Xommerci'l. Voorzieningen,
Ruimteli 1k SEreidinls.od.l t
-Subc.ntrua Zoutkeetsplein •• 0.:
-Winkelfunktie ("handhaTen Tan de b.staand.
funl:ti •• et acc.nt op het buurtverzorgend karakter").
m.n. voeding en genot, draarlak 400 ••
ondersteunend t.o.v. Haarlemaerdijk- Spaarnd. dijk.
-Op plaats T.d. garage in blok CG 10.
mogelijkh.den bekijken om in kombinatie JlIet
d. afwerking een ambachtelijk..
kringlooPI vinkel- voorziening, met .en mind.r
kommerci.el karakter te realiseren.
Aanslui ten op spierkraoht route, kan mogelijk
als epil dienen.
Op de strook tussen d. van Diemenstra& t- IJ en
Vesterdok- IJr
J.an- en van de grotere, nog rendabele
bedrijven t -weinig).
Di t gebied kan als schakel gezien worden tussen
de stad en het water: mengvorm T&ft bedri Ten
dan de eilanden). rekreatie inlcl.
stadeboer) ----
Diatri bu tieslsteea,
-Laden en 108sen toegestaan.
-Geen doorgaand Traohtverkaer (behoudens ui itzonderingen).
-hiOekera- en arbeidaplaat.parkeren p.r 10Watie bekijken.
VOORZIENIIIGEII- ZEEHELDENBUURT •
r

Ui tbreiding van de ike dienatverlening in
de Bokkinghangen tot oa. 150 JI •
Sooiaal- Kul tureelr afbouw van het "Turfschip" en de ont-
slui ting voor voetganger- en fietsers, inkl. stallingsIlogel.
t verbeter.n.
rondervQ8. Hudaonaohool' oapaciteit toereikend bij 2610 p.
Het kl.uterondervija kan e.v. uitgebouwd
v.n.l. in l-e faae: 2 kleuterklaasen (2 x 80 • )
geko.bineerd met kleuter- .n peuteropTanlf'
I
i
te realiseren in de beataande bebouwing {Turfschip,
Hudaon b.v.)
en peuteropTang: 2Speel tuin + klubhuia Barentzplein
vergroten tot oa. 5000. + de bereikbaarheid en ontelui ting
; te voet verbeteren.
en Sp.elvoorzieningent
I -Speel tuin Barentaplein vergroten tot oa.
! -Sp.elplaats Zoutkeetaplein integreren in apierkrachtcentrua +
I groenzone •
1 _10 gro.n- opeelTOorzieningon 0-6 jr. 200- 1000.
2
2
- 4 groen- epeelToor.ieningen 6-13 jr. 600- 1.&00 •
(reat in ep.el tuin)
2
(6000 -2)
(3500 • )
-Openbare groen"Yoorzieningen. 4 x 2610 - 10450 .2
-Stadaboerderljen, Tolkatuinen, vistuinen e.d.
in de achakel- butfergebiedellt
tntaal oa.
(inklueief ap.el tuin).
2tJ(}(J 5h7h'E/Jf/7
,Voor de oTerige atraten in de Zeeheldenbuurt en op
de Vesterdoksdijk dient de inrichting alleen op de
buurtciroulaUe en de direkte ontsluiting gebaseerd te
zijn.
.1utoba.i ti lichte toename te Terwaohtenl
1975' 0,3 1 0,4 auto / woning.
V.el alleenstaandenJ voor de rest
;;er :10nl! geainnen met kinderen (0-10)
•• orts Tertoont de de.ografische statistiek
•• Jl aware top (60 en ouder).
;. 8cl\atting lichte to.n ..... autobezit i.v.m. het
! «rotere gezin8;aandeel, ook in de nieuwbouw.
]tevoners arkerens Huidige trend 4'dam 19901
H. buurt 'Ir
Schatting S.O. I. buurt" t
0,85
0,6
0,75
0,5
auto/von.
" /"
" ;00
" V.V &: v. "" " " I"
Schatting V. V & w.
Zeeheldenbuurt
(Het arbeidaplaa ta- parkeren + vinkel ..
parkeren Tal t veg tegen het vrijkomen
Tan bewonersparkeerplaatsen overdag)
Zaterdag- winkelen: accent '!.igt op
spierkracht; dus v.n.l. laden en 108s.n
.n beperkt bezeek: 0&. extra.
/"


',*
t
t
VERKEER _ ZEEHELDENBUURT •
In verband met de vermindering van de totale Terkearabelasting
(zie autodruk- .0delJ openbaar vervoers- model, da verkeere_
studieJ de verdichtings- verdunningsgebieden in aam.n-
hang met te voeren ruimtelijk beleid),
kan aan,enomen worden dat het doorgaand- + beatemminga-
over de Taft Die.enstraat sterk verminderd
kan worden.
1977. ·· 4600 motoren + auto's
j 1000 vrachtauto's + &8.nhangvagen.
t 100 buasen
}
telling
gedurende. een
avondepi te.
d.i. 7200 eenheden (v.g.l. personenauto) T. Die.anetr.
11'
Bij aangeno.en halvering Tan de totale verkeer8belaating
(doorgaand verkeer). ca. 3600 eenheden in de a'Wondapit ••
(Hetzelfde geldt Toor de Haarle.mer Houttuinent oa. l!Q.Q....!!!h.)
Xeu.e van oatl •• t1ng VaD het Terkeer op d. van Die.an.trut
en de Veaterdokadijk en
a1ueJlt op .en Terkeeraoirculatie vaarbij de
Houttuinen .ea doorgaand. funktie blijft behoudens
Van Die •• natrut, oa. 1000 1 2000 .enheden.
(Haarl. Houttuinent 2100 + 1600 - ..llQQ. .enheden.)
(v.g.l. 19771 4100 eenheden.)
De van Die.enatrut- Veaterdokadijk kan dan het karakter
van een buurt vi k- onteluitln Ive kri en •• t oht.
v.g.. arent.atraat 1977.
.11 ternatiet 21 t
Bij volledige ontaBUng van het ... erkeer v. Di •• enstrut en
allaa over cle HaarlellJll.er Houttuin.n.
Haarleamer Houttuinen 1l&X. 3600 + 2100 • 5700 eeDheden.
dat wordt dUB nog drukker dan nUl 1977t 4100 eenheden.
.duB oyewena t.
"beperkt bezoek e.d. vinkelSI
bewonersbezoek n:trat
t
g

,p
%
,M
" • 0,
Legaal op atraat 300 A 350
In de nieuwbouwt
Extra in gebouwde- of groen-
voorzieningent
Extra zaterdag, bezoek e.d.
in kombinatie met groen, spelen,
Eventueel kan een gedeel te
met de "Westerdoksdijk- uitloop".
(Zie de eilanden en de Vesterdokadijk) •
..
de relatie stad- open water en
de vervezenlijking tot stedelijke ui Uoop
voor de Gouden Reael, JOrd&8.D en Oude Stad,
in de vora van intensieve (aktieve en passieve)
dient te vallen.
--Het wonen neemt hierbij dan ook een onder-
geac'ii"i'it"te plaats in evenala het te sanereIL
bedrijfabestand I beide zullen in de nieuwe
ai tuatie een rekreatie- stimulerende rol
moeten spelen. (Beschutting, bulfera en
blikfil ters, menselijke maat, attraktiepunten,
diverse accomodaties e.d.)
._Het wonen op de 'tIesterdoksdljk (de de Ruyter-
kade) ia in eerste instantie bedoeld 011
"inter.e overloop" vanuit de omliggende
gebieden (de Gouden Reael .. Jordaan- Oude Stad)
op te vangen, zij het iO beperkte mate daar
een groot gedeelte hiervan al in deze ge-
bieden self wordt opgevangen.
-Bovendien liggen hier mogelijkheden om .et
een zelfstandig fu.n.ktionerende kringloop-
aociale woniJlgbouv te startenl dus voorrang
dient te worden verleend aan die stads-
vernieuwingaurgenten die deze vorm van wonea
zien zitten.
Wat dat betreft zijn er genoeg aanwijzingen
te vinden onder de bevolking en bij de div.
buurtgroepen, die deze tendena willen helpen
versterken.
-Daarnaast kan het wonen het monotone, doodse
karakter Tan het gebied doorbreken. de nieuw-
bouw maakt het mogelijk ook hier de "menselijke-
sohaal, ook voor ,plant en dier" te introduceren.
-Tenslotte kan het wonen + de "aangepaste"
bedrijfsaktiviteit all .!.2.h..!!..!l of middel
gaan fungeren om de andere akth'i te! ten
... an de grond te kri1gen.
d5
ti
_ De oude kades. spoorrails en opstallen aan de westkant
van de di:1k, worden niet of nauwelijks meer gebruikt.
De bouwtechnische en visuele kwaliteit is matig tot slecht.
s Hier zou een etart gemaakt kunnen worden met de diverse
a.k:tivi tei ten.--
DItzelfde geldt ook voor de braakliggende terreinen aan de
de Ruyterkade.
Uit onde de kapaciteit van het
Centraal Station bij lange na niet voldoende wordt benut.
olldat het rijtijden.eh.aa der treinen niet .triel'nt op
elkaar aanalui t.
Gebleken la n.l. dat het menrendeel der treinen varilrend
"van een kwartier tot een uur staat t. "niksen" i.v.lIl.
het z.g.n. "kop lIaken".
Di t i. een handeling d1e veel beter in een rUstige
bultenpla.at8 (eindstation) kan plaat. vinden.
Daterdaa wordt de.n een sevone door"an,shalte net zoal.
hei utreahtae c.s. .
(De enige irein waarbij dl t tot nu toe gebeurt ia de
Zandvoort- Maaatricht- Interci ty. )
Utrecht heeft minder perronru.imte als Amsterdu
en 6 rijrichtingen waarin de aporen zich
vertakken.
Amaterdaa heeft echter meer perronru.i.te en
slechts 4 rijrichtingen.
Ui t Utrecht blijken daarentegen 640 treinen
per dag te kUllnen Tertrekken, terwijl
Amsterdam ... ar aaD 520 treinen per dag komtJ
De overslag van goederen e.d. ia momenteel tooh al Terhu!ad
naar andere gebiedea. (Veatel. haTenl, de tarra!Ael'\. ten OOit.
en zuid- ooaten van de atad) I hiervoor heeft d. W.lterdokldijk
z'n funktie ook verloren (t,w • . Blauwhoord en Stenenhoold) •
- De bedrijfsterreinen aan de OOItkant. bij het IJ,
Hiervan zijn er een aantal die binnenkort zullen
verdwijnen naar elders (b.V. de Rijkspolitie te water)
en anderen die in de huidige VOrll weinig bestaansrecht
kunnen blijven behouden.
De vrijkomende grond kan dan gebruikt worden 011 bep.
overgangssi tuatiea van land naar water te bewerkstelligell.
B.v. aan de koppen nieuwe kleine bedr.ij"Ten met specifieke
waterfunkt!e (al of niet kringloop- ondersteunend of
dienatbaar in de stedeli1k- rekreatieve sfeer)-
kringloop- woningbouw- , promenade + paTiUoen e.d. over-
gaand in groen met zachte natuur- oyergangen in d4
ontspanningszonea enz.
De doorgaande we 0 de W terdoksdi k kan door zijn
veranderde funktie zie Zeeheldenbuurt ) gerekoDstrueerd
worden en ingepast in de nieuwe ai tuatie.
Voor wat het vrachtTerkeer betreft zal hij alleen nog
als ontslui tingaveg moeten dienen voor de in het gebied
zelf aanwezige bedrijven en andere transport- behoevende
funkties.
Het "aterwollen (v .n.l. binnenschippers), een niet ollaan-
zienlijk aantal mensen, dient getntegreerd te worden in
geheel; hiervoor wordt o.a. gedaoht aan een beter
voorziellingennivo zoals groen- en speelgelegenheid,
distributieschakels (b.V. boodschappenwagenetalling-
fietsens talling, kringloopvoorzieningen, parkeergelegenheid)
enz.
Het ' eea en. ander kan gekombineerd vorden (via apierkracht-
of water routes) met het watervonen in de
(jmuDisCH)
~ .
...
...-
214 '-
215
216
218.c
IJ
, ~
iI
11
iJ
.;J
~
I)
~
219
220
Nu OtOtendee\s bekend i? wat alle.maal
en oeweVl?t Îp vo\ot ex een
... ... ... en uit l
WaatIJ8fl twee. te"t i\h.\shatie lont -
21ich \--,et- <;l'oei farebe.eld.
i
iij-''{<idd
WÎrlKe\sch3ke\
H88t lej\'\Wlerfleirl
Mad'J
ClaleVl'ilAlle(ii eV1 oa\eVlbe:lte.,dioi,w
o 0 0/
80V1\, effl\eil'l
______ --'
/
5t
e
i<;>e( - Y"",te / / lf/
oL\áe e>1 >11euo.>e bome" -/ / ,
,.
221
224 ca
225
227
DD® I

I\)
w

Daar we te met een
dat in -de - ve(loopt
zouder) 'Ne divef5e ptadia \lan
ontwikke\iVlo tl.l55en Ol.( en 't eind-

ger).
gee\t een \loo'tbeeld
et uit kun- f
z,ien. de. 7- ir)-
oeWeu(de met de. oveyee\')-
lokahe.s uit de. I.·

238'"
239
(v. -
1+----
· 1
( PP-tMAJ R. in.i
\. _ . ~ . ~ ........• ~ . _ " _ . · , A
DE WESTERDOKSDIJK:
Vooral voor de Westerdoksdijk geldt dat het
accent hier voornamelijk op het herstel van de
relatie stad- open water en de verwezenlijking
tot s t edelijke uitloop voor de Gouden Reael , Jor-
daan en Oude Stad, in de vorm van een intensieve
(aktieve en passieve) rekreatiezone dient te
vallen.
Het wonen neemt hierbij dan ook een ondergeschik-
te plaats in, evenals het te saneren bedrijfs-
bestand: beide zul len in de nieuwe situatie een
rekreatie- stimulerende rol moete n spelen.
(Beschutting , buffers en blikfi l ters, menselijke
maat , attraktiepunten, sociale kontrole e.d.)
Het wonen op de Westerdoksdijk (en de de Ruyter -
kade) is in eerste instantie bedoeld om de "in-
terne overloop" vanuit de omliggende gebieden
(de Gouden Reael - Jordaan- Oude Stad) op te vang-
en, zij het in beperkte mate daar een groot ge-
deelte hiervan al in deze gebieden zelf wordt
opgevangen .
Z ie 'lOOt de '1erdere moti'latie
r
Bovendien liggen hier mogelijkheden om met een
zelfstandig funktionerende kringloop- sociale
woningbouw te starten; dus voorrang dient te
wordep. verleend aan die stadsvernieuwingsurgenten
die deze vorm van wonen zien zitten. Wat dat be-
treft zijn er genoeg aanwijzingen te vinden on-
der de bevolking en bij de diverse buurtgroepen,
die deze tendens willen helpen versterken.
Het wonen kan het monotone, doodse karakter van
het gebied doorbreken: de nieuwbouw maakt het
mogelijk ook hier de "menselijke schaal en die
van plant en dier" te introduceren.
Daarnaast kan via het wonen sociale kontrole wor-
den uitgeoefend op de groenvoorzieningen en volks-
tuinen die, hoewel visueel- en semi- openbaar
door de bewoners in plaats van door de gemeente
onderhouden worden. De meeste groenvoorzieningen
kunnen namelijk in de kollektieve en/ of de
privé- sfeer liggen.
Tenslotte kan het wonen plus de "aangepaste" be-
drijfsaktiviteit als schakel of middel gaan fun-
geren om de andere aktiviteiten van de grond te
krijgen.
-
ol/ef .steioer.
o
-

- biVlV)eV\ - eVl
.

naaf U.
11 BaYlta;;tiVlO'/
v.d. harde .
- isolatie
- entrée
oloeVJvinoey
ti (}
vEJVl de e"iianden.
250
• *'

(ps \,'ON""""",NO#'",',

- & 'P?
OM Dt',
Ol' \/1; Ti;
l'TAfliGNqi1 r1l;;R

DT; OVf\Riç.1i'w'ONiNCieOUW ,
:
tVlNKl'Ie t \<ONTRoV;
ïAV HeT"
{N c- )
Z!?;ü\ )
••
- deJ;e 5\7iex\<'faM-
xOlke
styaks
- I'\a8r
-k:lnt Qe(e\atwd
o
tuiVliei -biVWlt\'l-
Glebied
o
oVlde!deel v.d.
G -viY)Qec)
o
- K .'v.J. 'vi. G; .
- '*91'l
o
4
252
I\)
01
CA)
i f ~
tD .SQ
.(1 ""l =
:; ~ ~
.(1. (I
i""l
Er
De Westerdoksdijk kan zodoende het karakter krij-
gen van een park langs het IJ, een soort IJ- bou-
levard vlak bij het centrum, waarbij het IJ zèlf
het park is en de strook langs het water een smal
slingerende zone met uitzicht over het IJ en het
kringlooptalud.
Langs deze zone kunnen diverse voorzieningen een
plaats krijgen, zoals een paviljoen, een aanleg-
plaats voor passagiersschepen, een kleine stads-
camping, voorzieningen voor de binnenschippers,
een nieuwe "stadsherberg" e.d.
&l s\ad.,boeydet:jeVl, oeven
aaYl iV"t fltinc.ire iedefeeVl uit dt. 0\ OWl-
oe\lÎYlO
o 0
'Je<hooocle bt.{lt iVltwdu.tee,t de
"\' de \Jes\:e!doksclÜ
k
0l
Bîi(:@!%f§
U 7,èlf is het I de land 'lan03
de .,ekveahe fOlAte. . 0
260
ZIJ!JI)[CfJUE(TfJf{
IfllltE/(!fJlJ RJj81Î1I12
I
(JUF /r 1J8/JE1? ere
lJ/I{EC'I' /71110? /PR-
rEI? ZIJIVçfll/JC·
C:E1J. 6!/JIIlIUlIIIl,
IItlIJClJRflRtJ/óC
261
262
kost het \o\-aal
et'll pijp txtta
oVlde, de o(o"d to.v.
W1 lee
OOSlheJ.1'l ..


1.

.

.
naar wateFuivetino
.., o '
21ie \{OOf de
doo"(SYlede.Yl
8 -al J b-b' IC-c,l
de \JolFe I

~
264 U
265
N
266 CJ
~ I
267
, it orde
plAVlt \JaYl de
zéér tSitualie
j)aar I \lier
de VJa\ey in
de ,?.,iVlSeYlOfa&!t I ee'"
VYloleYl al; dijl<'oebouVJiro twe.vJ l.,et VOOf-
Wlslioe talW:l oeleoeVl dKaf 40U eeVl
00) eer'l be-
re t;eVl bebouwil'lO de
1elid,.g;iYJO l<uVlYleVl vaVl
eYl uit.viaselbaa( -
en I 'Jan biolooiscYJ fLM-
en VY'\i!ieu\<uVJdiGle \Vl-
iYl de I v,aY'l
"ar QYl \laV) eeYl "eel ooed-
kopefe k4 -ex) bowtJ\lo(\Vl. JeVJ
\rIOVJeVl - ol \<olld<\ieve
meet \Y1 OY\? alletle\
\l8Yl de o(OVld (\Je{oe!e.\<en
de efVlaasff, d.m.v.
IJ
\I

eeD kolle ti

d,,\N"'tld
albv\<1J .

••
IJ
-werk· ,
rb eld .
• Klwf"" ,
t<>$tt'D '.
'<" 'f.,Ellltit,àt :K ''<''<
...,-
"'
j _ olo\.aal lP- 120 In'
"L"" inkt. tk , .. I,OI1r, 4t +k4,p',i
dan hluJ ",ol . ,bt.{luIJt) I
: ( o"iWlOc.ii"W - '11 k4t,I-q'uó\I<o4t,n cy ltakJ - "ivo . C tYÎ1l ) )
t qUlM\\t < 3 I -t. 11. ",/J>(o j ...... "" S"
! v<>O{ ""IN( r«IOl1t>< C lflJ01.' -<. ( Mij
,",',t
:
"
C tÜ't%tYl Svd
i/
• j,

(
/-::1 C. Ob$tructieve
(
1' 1 opzet
8/llJflE BEBQl!/Jl11l1i
rEil P4II/17".féCGJIoRIE /hnJ.iJEf{
/
,/ /
,/ /
,/
.. ..,
'

IlUt>G<lIwen
frit .. d" Vrre ..
$I

1IIIat __ flltt
--

J
o
@
@
r ~
I
t ~
Jwda&!l""W
I I 0
0
I L. __ ~ ç:J A __ ______ ~ __ .. __
I
I
I
. l _______________ ,. ~ - - - - - ~ - - - - - - - -
miD. aaBt'a.1 grotere eenhede.
. J'
I
. 1
I
1
277
c
De plattegrond (zie volgende blad-
zijde) laat in het midden de gemeen-
schappelijke groepsruimten zien . Deze
grenzen aan het binnengebied waar-
op een serre- achtige tuinkamer staat
die t s zomers wel en 's winters niet
gebruikt hoeft te worden. In doorsne-
de 3- 3' is te zien hoe de ruimten aan
de gracht steeds een halve verdieping
verspringen t.o.v. de gemeensc happe-
lijke over l open en eetkeukens, i.v.m.
het vertikaal kontakt. Zo kan men on-
afhankelijk wààr men in de kluster
woont bij b . v. de grachtenkamer, de
tuinkamer of de dakkamergroep gaan
zitten.
Aan de achterzijde , langs het binnen-
gebied , s lingert de gemeenschappelij-
ke overloop (twee verdiepingen) die
naar buiten toe steeds privéer wordt.
Op deze overloop kunnen allerlei ak-
tiviteiten tussen wooneenheden ge-
kombineerd worden. De losse woon-
eenheden , te vergelijken met van
Dam- eenheden bevinden zich dicht bij
de groepsruimten in het midden en de
1 en 2- persoons- huishoudens plus
de gezinsvormen meer naar buiten in
de privé- sfeer . In het ronde gedeel-
te zien we hoe 2 of 4 wooneenheden
steeds iets gemeenschappelijk hebben
d.m.v. een soort overgangskamertjes ,
die op hun beurt met de gemeenschap-
pelijke overloop gekombineerd kunnen
worden.
Aan de voorzijde bestaat de koppel-
mogelijkheid uit schuifdeuren die
tegen z.g.n. "invul - gevelkasjes"
aanschuiven.
In het linker deel kan bijvoorbeeld
op de gemeeschappelijke overloop ge-
speeld worden en blijft toezicht mo-
gelijk vanuit de linker twee gezins-
woningen.
Links boven, in de hoek: een wissel-
kamer voor b.v. oudere kinderen met
eigen entrée.
Verder vinden we aan de achterzijde
twee badhuisjes waar het sanitair
gekombineerd kan worden. En, niet
te vergeten, twee extra trappehuizen
in het rechte en in het ronde deel
opdat men niet altijd sociaal- ge-
kontroleerd via het midden binnen
hoeft te komen.
De wateropvang geschiedt d.m.v. een
"dubbelgoot", waar het schone water
gescheiden wordt van het vuilere:
dit spoelt door de w.c. 's naar het
organisch riool.
Het dak kan worden afgebouwd met
duivetillen en zelfbouwkonstrukties
onder een frame van
In de gevel zit relatief weinig raam;
het lichtgrijs ((l ichtblauw) zijn na-
melijk de gevelkassen, de donkere
stroken zijn gewone ramen.
Het metselwerk staat op de grond en
vouwt zich steeds naar binnen in de
schijvenstruktuur.
In de tuin vinden we; links de moes-
tuin , dan de klustertuin en rechts
van de tuinkamer het hobby- erf ,
met naar beneden grenzend aan het
sousterrain en het onderdoor-
steegje, de wasplaats . De kluster-
tuin, die groepsprivé is, loopt
over in de gemeenschappelijke tuin.
Een plantenkas vormt de geluidwerende
voorziening tussen de weg en de arena
naast z"n funktie als groepsexpressie
naar de kant van de IJ- vinger, rechts.
c
- - - - - - - -
I I
286
--'" MI1I:jR 1'!liY.e, -
287
h milieubuffers,
aJete vao f'Bssieve Zt0Vlfle. - evle.{oie
o.a. een iV1 dt ' weoklap-
bate. or de. Wlet
eeY\ -p\a\ dak / \JJe de. "an het •
eHekt n TV1 \Jan
bteYl I
VleYl all , ah
ot 'Notdw.
1\'1dlext hlet <;e\<örpdd wotdeVl
dtot de du'obe\e \e I W1 oe.-
o\le(OaVl030J,lèd de etkef.5 . 0 +
\ ;J \) 0 0
interieur en entreé
TV1 i,l de \l8Yl de, hOl.\teY1 balke\') gebied
ooe<! te z.ie\'l i Je piaHeo(OYld Waal de.
de dfaaiiro,n-iÓthV1o 'IaYl ter Y'OYlde dee\ aCLeYltlAefeVl. 218).
o •

.:.t1

,.
BRSIS PI./1TTEGN()f)f) (rJivo-j 0 MI %)

I
: ---q'P' I
... ;;
konstrukieve str •
op is dus VJaaf
een 0\ iVNul- . :Oe I,Ylal'de'
6e0\aat een met
balkeV\ die te \let-
\VpeleV1 de aa'() te-
(Ot,>\eooiY\o op hIJ. Wl LUAfh3\l<). 'Dit in
\JaY)
-) \/e1aleplVls;eYl . :De tlAvdetiV'O I I VYllAtev"l
eVl s\efds V1aat biVlneYl \IOUweY) I be-
I \Jan dak + de
en de leidinoeYl ""orden dool eeVJ
8a't'lVlQWlet oioouwd . Hè\. \J8Yl eeVi
tweec\e 'O'\te1defe \<leiVle aavmemets 0\ Oe3Fia-
(isee.fde w014f de. b\VlYle\'"l
ee.Vl aaVltBI ).
1)e be'M?l'leTS I dIe te vOteVl bekeVld
.3.0 eioeVl kttMtet oestaHe oe\JevJ 'a\eYl o{oeieV'l.
leVi defde I "komt de
0
iVl de
\e hQOen. 5\eed1 IS \1aVl ho-
/ me} van mo-
o8n0b3te ooed 't<l.9k(iale.Yl die,
weÎnio \) het\) milielA opleveteYl . ':De oevel
in de I Ol4,! dlèVlt
een \e viYldeVl .TeJ,- I
is het a9n 'Jan veilio'neid
etc. te
WleVl in hel <xx;> rlltt oW!
o
eeYl ideeë\ voof6edd lAil het
\lOOf ea. een
plek<tebondeVl YlOYWleVlS\e\sel moete\1
WO(áeVl i.p.v. de veyoyde()iV>Ci?tn Vé}V1 V1u ....... .
lJl?JIJ I'LIITTE.'CtrOllfJ (nIvo ilO 3)
/
\dliJ ij
"rml/' mer..rE/iilE8k
J7/l/ó( I [ I / ~ J
/ili'nt (E!., / !}/!fJ/li/IZEIJ,
!foTllE.}/()EIOn
j
292
293
Het p1iYIGipe:
ooed Yle,kerlb.9re. Y'oute I
\/aVl \,0Qe'( sthaalY'livo daV!
bU\lOOf\Jeeld Ode V)ofWlale voet - eVl

298
299
300
.
.!lMa!;: blb,,/ ,',Ij '7iajll/ll
. iflé1lif .1IJIM /?H/Î
I" /; 'p }

tfll,t;;l j/?$k-' jÓ &,5/G,r(JfE
J/(Jc/'l;iti ront!. mooI il1
;/'1,'18 ljrkl'lJ j)IoEl lil Jhtfrll'Jf:,
lJ _/
jt//if/!!f
liJN /2 Rl
lil'
JlJEf/iEfi /nel jiJm/'
§:r{;!i.fj
/>$h1-'70'
301
BRONNEN
Dit boek is gebaseerd op het studieprojekt van
Peter van Gerwen en Frits de Vries uit 1978.
Het verhaal kreeg uiteindelijk gestalte in de vorm
van een breed beeld kleuren dia-serie met geluid
die in 1979 in opdracht van de Technische
Hogeschool te Delft gemaakt werd door de auteur,
destijds onder andere als wetenschappelijk medewerker
verbonden aan de Afdeling Bouwkunde.
Deze dia-serie vormde de voornaamste bron,
de "leidraad" voor het boek wat in 1980
onder eigen beheer werd geproduceerd en
uitgegeven bij de Delftse Universitaire Pers.
muziek uit het dia-verhaal:
zie voor verdere informatie hierover:
de SOM-aktiviteiten z.o.z.
- Literatuur: "Geschiedkundige Verkenning" zie blz. 118.
- "Amsterdam, stedebouwkundige ontwikkeling,
Dienst der Publieke Werken (Amsterdam 1975)
- "Struktuurplan Amsterdam",
Gemeente Amsterdam (Amsterdam 1974)
- Voorontwerp "Verkeers Circulatieplan Amsterdam",
Dienst der Publieke Werken (Amsterdam 1976)
- "Amsterdam, stedebouwkundige ontwikkeling
in een notedop",
Dienst der Publieke Werken (Amsterdam 1976)
- diverse jaargangen: "Werk in Uitvoering",
maandblad Dienst der Publieke Werken (Amsterdam '70-'78)
- Frans Heddema "Groenwandelingen in Amsterdam",
uitgeverij Luitingh (Laren N.H.)
- Stedebouwkundige Studiegroep "Amsterdam" - Eindrapport-,
afdeling Bouwkunde T.H. Delft (Delft 1975)
- v. Drooge, Kolff, Snel, Verhuist "Bouwen voor de buurt",
Stichting Wonen (Amsterdam 1976)
- Stedebouwkundige Studiegroep "Waterland"
afdeling Bouwkunde T.H. Delft (Amsterdam, Delft, Wageningen 1973)
- I.S.P. IJ meer "IJmeer rijp voor een visie",
afdeling Bouwkunde T.H. Delft (Delft 1977)
- Streek- en Struktuurplannen: Zaanstreek/Noordzeekanaalgebied/
Open Middengebied/Vecht- en Plassen-
gebied/Gooi- en Vechtstreek/
IJsselmeerpolders/Zuid-Kennemerland/
IJ mond-Noord. (1960-1978)
- diverse nota's, rapporten etc. Ambtelijke Projektgroep:
"de Gouden Reael" te Amsterdam (zie ook blz. V)
- diverse jaargangen van wijk- en buurtkranten, verslagen, rapporten,
knipsels etc. van: wijkcentrum "de Gouden Reael"/overleggroep Haarlemmerbuurt/
aktiekomitee Zeeheldenbuurt/aktiekomitee Westelijke Eilanden/
aktiegroep Herenmarkt/buurtkomitee Vinkenstraat e.o./
buurtkomitee Korte Marnixstraat e.o./winkeliersvereniging
Haarlemmerdijk en -straat/AMVV binnenschippers/
inspraakgroep Haarlemmer Houttuinen/Stichting Posthoorn/
vereniging De School.
(zie ook blz. 147-160)
- diverse jaargangen PLAN, Wonen TABK o.a.:
PLAN 2-1971/6, 7-1976.
Wonen TABK sept. 72/juli '73/maart '75/aug. '77.
- Louis G. Ie Roy - "Natuur uitschakelen - Natuur inschakelen",
ANKH Hermes b.v.
- lan L. McHarg - "Design with nature",
Doubleday/Natural History Press, Doubleday & Company Inc.
- Edward Mazria - "The passive solar energy book",
Rodale Press
- Erik Lysen - "Eindeloze energie",
Het Spectrum
- J. Berends - "Milieu vriendelijke technieken en hulpmiddelen",
vakgroep landschapskunde en ekologie
- Monica Hartmann/Wolfram Koblin/Roswitha Näbauer-
"Selber & gemeinsam planen, bauen, wohnen",
zelbstverlag
- W.C.J. Boer/C.M. Steenbergen - "Stedelijk groen",
vakgroep landschapskunde en ekologie
- Chr.G. van Leeuwen - "Ekologie",
vakgroep landschapskunde en ekologie
- prof.dr.ir. F.M. Maas - "Landschapskunde",
vakgroep landschapskunde en ekologie
- De Kleine Aarde uitgaven:
-Jaap 't Hooft - "Het kringloophuis" 1975.
-DKA in vier seizoenen 1976.
-Schouten/de Jonge - "Milieubewust wonen pyramidehuizen" 1978
-Schouten/de Jonge - "De zon in huis" 1979
-Schouten/de Jonge - "Wind-energie" 1979
- "Energie Anders - een varende tentoonstelling",
- "Stadsontwerp en Milieu" (S.O.M.) eindpeilingsrapporten
De SOM-rapporten zijn per briefkaart te bestellen
bij het Centrum Technische Milieukunde, Nieuwe Laan 76, Delft
Kontaktadres SOM, ir. CAJ. Duijvestein afd. Bouwkunde kab. 10.03
Berlageweg 1, Delft tel. 015-783168.
(Deventer 1973)
(New Vork 1971).
(Emmaus, PA 1979).
(Utrecht! Antwerpen 1977).
(T.H. Delft, afd. Bouwkunde).
(München 1978).
(afd. Bouwkunde, T.H. Delft).
(afd. Bouwkunde, T.H. Delft).
(afd. bouwkunde, T.H. Delft).
(Boxtel 1975-1979).
brochure nr. 10.
brochure nr. 11 .
brochure nr. 12.
1978.
(afd. Bouwkunde, T.H. Delft.
(1978-1980).
(tel. 015-783958).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful