You are on page 1of 76

IZLOG GRADA

JAVNO PREDUZEĆE
POSLOVNI PROSTOR
21000 NOVI SAD, Narodnog fronta 53
tel/fax: 021/489-00-11

JP POSLOVNI PROSTOR osnovano je 23. decembra 1991.
godine Odlukom Skupštine Grada Novog Sada, a zvanično
je počelo sa radom 1. januara 1992. godine.
Osnovna delatnost preduzeća je izdavanje poslovnog prostora u zakup.
Preduzeće raspolaže sa više od 160.000 m2
komercijalnog poslovnog prostora, smeštenog u preko
1800 poslovnih objekata.
Najatraktivniji poslovni objekti nalaze se u centru grada,
gde je i ponos preduzeća Poslovni centar APOLO.

TEMA BROJA: DANI ARHITEKTURE NOVOG SADA 2005.

re` urednika

STANJE STVARI, DaNS - PEDESETI BROJ

I
nicijatori, pokretači i realizatori DaNS-a kao Zapisa iz arhitekture urbanizma i dizajna,
DaNS - Zapisi iz arhitekture, urban- imali su zamisao i želju da pisanom reči, pratećim ilustracijama i stavom, pomognu i
izma i dizajna / Articles from doprinesu da nam okruženje u kom živimo, ta građena sredina, grad kao celina i kuće,
Arcitecture, City Planning and Design; stanovi, radni prostori i sva druga mesta susretanja, okupljanja i zajedništva postaju i
www.dans.org.yu; budu bolji i lepši. Bilo je to pre 23. godine. U međuvremenu, Društvo arhitekata Novog
Izdavač/Publisher: Društvo arhitekata Novog Sada kao izdavač časopisa, uspelo je da složi eto već pedeset redovno numerisanih svezaka,
Sada, Miletićeva 20; Novi Sad, Vojvodina, DZ što uz dve, posebno izdate sveske časopisa čini preko 4000 stranica bogate građe o urb-
Srbija i Crna Gora; arhitektonskoj praksi, o kojoj je svedočilo, sada već skoro 350 autora iz reda struke i pratećih
e-mail: dans@eunet.yu; disciplina.
tel/fax: 021/423-485; Trudom prvog Glavnog i odgovornog urednika arhitekte Dušana Prodanovića, pa poton-
jeg u ličnosti arhitekte, prof. dr Svetlane Vuković koja je na simboličan način, zadnje uređenim
Glavni i odgovorni urednik / brojem primila Oktobarsku nagradu Novog Sada, koja je Društvu arhitekata Novog Sada
Editor-in-Chief: Slobodan Jovanović, arh. dodeljena upravo za njegovu izdavačku delatnost, trudom svih kolega koji su DaNS stvarali
Pomoćnik glavnog i odgovornog i doprinosili mu, kao članovi Uredništva, jedno vreme i Saveta časopisa, trudom svih sarad-
urednika / Deputy Editor: nika - autora priloga, pa i naporom koji sam lično činio potpisujući kao Glavni i odgovorni
Vladimir Mitrović, istoričar umetnosti urednik, eto već 28. brojeva DaNS-a čini mi se da hrabro možemo ustvrditi da su naši Zapisi
Uredništvo / Editorial Board: iz arhitekture urbanizma i dizajna postali relevantno i priznato štivo i svedočanstvo o urban-
Ružica Jovanović, arh., Biljana Jovanović- izmu i arhitekturi Novog Sada, Vojvodine i cele zemlje. Da smo bili otvoreni prema svetu i
Šušnjar, arh., prof Dušan Krstić arh., Žolt za sve ono što je ključ za razumevanje i čitanje arhitekture ovog podneblja i vremena našeg
Ivanović, arh., Darko Polić, arh. života i stvaranja.
Grafički dizajn / Graphic design: Da li su kuće u kojima živimo bolje od onih pre, da li je naš grad lepši nego je bio juče,
Miroslav Šilić, arh. da li je ugodniji, sigurniji za život, ostaju pitanja za moguće odgovore vremena. Koncepcijom
Redakcija u inostranstvu / časopisa nastojali smo da se akcentuju pozitivni primeri stvaralaštva, ne bi li poslužili za
International Editorial Board: ugled novim i mlađim stvaraocima. U kritici smo bili suzdržaniji, možda i više nego je treba-
Saša Gačić, arh. (Geneve), Mr. II Srđan lo i više no što naša graditeljska praksa zahteva. Čuvali smo se kavge i kritizerstva. Stvorili
Jovanović Weiss, arh. (New York), Kaliopa smo nezaobilaznu dokumentaciju i građu, otvorenu pred javnošću. Govorili smo o delima, o
Jović, arh. (Wien), Siniša Macedonić, arh. ljudima, o stvaranju i kulturi prostora i stvaralačkog čina. Za saradnike i prijatelje imali smo
(Frankfurt), Verica Nenadović-Žarković, arh. većinu najboljih.
(Moskva), Josip Pilasanović, arh. (Budapest); Dočekali smo Arhitektonsku školu u Novom Sadu i njene prve diplomce i poslediplomce
Sekretar redakcije: kod njenog osnivača, sve do nedavno i voditelja Ranka Radovića. Svedočili smo o prvoj udar-
Svetlana Falb noj desetini nosilaca Tabakovićeve nagrade arhitekture i o sijaset drugih raznim povodi-
Prevod / Translation: ma i nagradama apostrofiranih kolega. Govorili smo o onima koji su otišli sa javne scene, a
Dubravka Bugarski-Alimpić; nastavićemo da ih cenim po delima koja su ostavili.
Lektor / To je to sveukupno stanje stvari i nije slučajno da sam se u naslovu Uvodnika opredelio
Received by and profesional reading: za te dve reči koje se sticajem okolnosti pojavljuju više puta i raznim povodima u ovom pede-
Milka Poša setom broju. Nastojaćemo da DaNS i na dalje prati to stanje stvari. I kao materijalizovane fak-
Redakcija prima utorkom i sredom 12-14h te u prostoru, ali i kao uslove njihovog nastanka i osobina – svedočanstava o prostoru i vre-
menu, o duhu i dahu njegovom, kako je to svojevremeno od arhitekata naših tražio pesn-
Štampa / Printed by: FORMA, Novi Sad ik Miroslav Antić.
Cena / Price: 400 dinara
U Novom Sadu, juna 2005. Slobodan Jovanović
Prvi broj magazina DANS štampan je 1982.
godine. U junu 1984. i maju 1998. godine
štampana su posebna izdanja. DANS izlazi
četiri puta godišnje

ISSN 0351-9775, UDK 71

Žiro račun: 340-2197-32
Novosadska banka AD Novi Sad

Broj finansira:
Javno preduzeće Poslovni prostor, Novi Sad

Naslovna strana: Poslovni objekat auto-elektro servisa sa auto salonom na Bulevaru vojvode
Stepe u Novom Sadu
Autor fotografije: Milan Konjević

DaNS 50 | jun 2005 | 1

sadrzaj 2 | DaNS 50 | jun 2005 .

Pitanje teme u arhitekturi ISTRAŽIVANJA 60. Gradsko polje STUDENTSKI RADOVI 62. Japan . Arhitektonska studija Studentskog društvenog centra AKTUELNOSTI IZLOŽBE NOVE KNJIGE NOVI ČASOPISI DaNS 50 | jun 2005 | 3 . Arhitekta Aleksandar I. 14. neiskorišćeni 18. Projekat Grad Scena 16. Uređenje javnih prostora u gradskim središtima u Vojvodini 25. Zakasneli Haussmann u vojvođanskim gradovima 21. 3LHD 40. Medvedev 48. Divno je živeti ARHITEKTURA U SVETU 34. Kuće od drveta i kartona 36. Milenijumski park u Čikagu ISTORIOGRAFIJA 44. zaboravljeni. Čitanje prošlosti Vrnjačke Banje PUTOPIS 52. 15. Projektni studio DaNS NOVI OBJEKTI 26. 2+2 objekta u novosadskoj ulici Petra Drapšina 30.Reanimacija napuštene škole REAGOVANJA 58. sadrzaj DaNS 50 sadržaj DANI ARHITEKTURE NOVOG SADA 2005. Put u Italiju: Bijenale u Veneciji .U pohode Paladiju 55. Okrugli sto dana arhitekture 2005. Napušteni. Fudbal i arhitektura Petera Eisenmana 42.

an vog otvaranja. ove 2005. rasprave svakako upriliči kao deo programa i good and satisfactory. uz stare aso. mr Nemanja Radusinović. Subotice i Kikinde. stavovi i sugestije o daljem radu Društva. ŽIRI SALONA. 2005. ra izabrani su arhitekte Ilja Mikitišin. prisutnog člana obaveza novoizabranog Upravnog odbora. posebno zakazana Both works deal with direct surroundings of the ciju budućeg predsednika Društva (Lazar plenumska rasprava za koju će biti i vremena i old town core. The Salon gathered 60 authors and authorial teams vatio je. odnosno sa Slobodan Jovanović (the design of the business premise Mering in Zrenjanin). The reward for ti Društva. DAYS OF ARCHITECTURE OF NOVI SAD 2005 Novog Sada. Kao zaduženi za to predložio sam Skupštini the best works of students was awarded this viranja programskih sadržaja i metoda rada da se pitanju statusa i pozicije Društva i statu. ARHITEKTURE u 7 od 9. DANI ARHITEKTURE NOVOG SADA 2005. According to the tradition. obuh. te residential unit that is modern both in terms of Društva arhitekata Novog Sada. president Darko Polić. odbora Društva u prethodnom sastavu. Bojan Pored arhitekata Jovana Zorića predsed. prisus. diverse in contents and conscious and responsible in authorial terms. U novi sastav Upravnog odbo. This year the Salon returned to the PROSTORI GRADA. Žiri nije vovale kolege iz Beograda. Čitav program Dana arhitekture odvijao and official awarding of prizes (charters). from Kikinda (by Biserka Ilijasev). maja. the fact is Društva. 13th Salon of Architecture of Novi Sad – the delili su se za dodelu POVELJE SALONA ji proglašenja dodeljenih povelja i uručenju City Prize and charters for individual categories. In the category of publish- Osamdesetak članova i gostiju saslušalo je Nešić. pripremljene podloge. year to the authorial team of Dusan Miladinovic. tvo i izveštavanje lokalnih medija: Dnevnik. projektnim i izvođačkim promovisao kolega Aleksandar Keković. the Salon in this field was awarded to the archi- organizacijama. The Charter of the Salon in the cat- SKUPŠTINA DRUŠTVA ARHITEKATA NOVOG SADA egory of realisation was awarded to Miodrag U R. The 13th Days of Architecture with the central organizovalo je. Jovanovic for the building of the Crematory vreme Dana arhitekture Novog Kuzmanov. T radicionalne Dane arhitekture naslovima publikacija koje su na Salonu prezen. equal charters were awarded for the books titled Gradotvorci I (Town Creators) – residential prem- je podneo arhitekta Jovan Zorić predsednik Po dogovoru i uz saglasnost Upravnog ises from Baroque to Modern in Subotica (by Društva u prošle 4. The official opening was followed by the round table Tepavčević. ed in the ceremonial opening of the exhibition mocije firmi KNAUF i AMT UNIAGENT. The jury decided to Ove godine Salon je imao i posebno imali su pred sobom i aprilski broj lista DaNS. trinaesti put za redom neke momente od značaja za istorijat nas. for the interior of a je Godišnja i Izborna Skupština od novoizabranog predsednika Društva. The ORGANIZACIONI ODBOR Dana arhi. Several hundreds of visitors participat- a kao prateće manifestacije upriličene su pro. Skupština se zatim opredelila da novi that a large number of presented projects were predsednik Društva arhitekata Novog Sada Slobodan Jovanović either realised or they shall soon be. mogućih tematskih Nagrade učestvovala je i arhitekta Vesna The Salon jury composed of Silvija Kacenberger. Kuzmanova novoizabranog predsedni- several works and designs were presented. uz uvodni tekst u kom podsećam na Novog Sada. The reward in the category of inte- Sada. best architectural work realised in the previous ma iz oblasti arhitekture. izražavajući nadu da će nova imena na – were organised by the Association of Architects Dana arhitekture Novog Sada 2005. of Novi Sad from May 16th to 23rd. činili su arhiteki: galerija 1. of the Association of Architects of Novi Sad. the hall of which on the ovog puta i IZBORNA SKUPŠTINA DRUŠTVA.arhitektonske prakse. na Trgu Salon was opened by Mrs Vesna Prosenica. ove godine. godine. koji je doneo i by the town of Akureri at Iceland. Traditional prizes were awarded during the Nenad Kuzmanović i Lazar Kuzmanov. tektonsko delo realizovano u protekloj godini. bude u sledećem mandatu arhitekta Lazar 4 | DaNS 50 | jun 2005 . the tekture Novog Sada 2005. i prateći plakat manifestacije dizajnirao je arhi. scientific-specialised works and books two Izveštaj o radu u prethodnom periodu koji predlog bivšeg sastava Upravnog odbora. Milica Stojković.-23. Srđan Crkvenjakov. Zrenjanina. Aleksandar Rackov nastanka projekata ili realizacija. Katalog. reward the work of Jelena Josipovic and Nebojsa štampan KATALOG sa kolor reprodukcijama kao i poslednje izašli broj časopisa Društva Djurdjulov made for the competition announced svih izloženih radova. varati na zadatke investitora. ka DANS-a i Silvije Kacenberger predsedni. Kuzmanov i Slobodan Kuzmanović). stovi potpisani od oba kandidata za funk. tanka i održavanja Dana arhitekture Novog event titled – Salon of Architecture of Novi Sad u vreme od 16. godine. sa pred. ka Žirija ovogodišnjeg Salona. Viktorija Aladzic and Mirko Grlica) U kraćoj raspravi potom. award the Prize of the City of Novi Sad for the je pojedincima autorima ili autorskim timovi.Program Sada. u ceremoni. categories. and Mr Lazar Kuzmanov. Nenad Kovjanic and Lazar Kuzmanov decided to ARHITEKTURE NOVOG SADA koja se dodelju. City Architect. symbolic. za najuspešnije arhi. Leon form and content . te arhitekture u gra. Ðorđe Grbić i mr Ljiljana Vukajlov na ing. pozivnicu an exhibition. izneti su i elementi mogućeg ino. opre. Za program i sadržaj Dana arhitek. kako je to već ustaljeno: SALON ve projektno izvođačke prakse kao još aktivne with more than 80 works grouped in seven ARHITEKTURE i OKRUGLI STO NA TEMU JAVNI stvaraoce i mentore mladih. in Novi Sad. Media coverage of the event was je RADIONICA NA TEMU URBANI MOBILIJAR. Dragan rior was awarded to Nemanja Radusinovic. Dubravka Ðukanović. the Business premise of the car salon at Novo naselje. doprinositi i nekoj budućoj memoriji domaće ground floor is appropriate to the needs of such Prvi put u program Dana uvrštena je i održana urb . ture zapaženo je bilo interesovanje. našoj urb . Održana je GODIŠNJA. područja. TV Panonija i TV Most. The production presented at this year’s 13th lozima po tri kandidata za budući sastav Prisutni su se složili da se priprema ovakve Salon of Architecture of Novi Sad was quite Upravnog odbora Društva. neposredno pre njiho. Učesnici Dana arhitekture were displayed at the Salon. Niša. u Novom Sadu. as probably the most important. Građanski list. SALONA ARHITEKTURE.arhitektonskoj sceni. tekta M. ne samo odgo. year to the graduation paper of Andrea Tamas o čemu govore i na licu mesta deljeni tek. za dodelu GODIŠNJE NAGRADE Prosenica Gradski arhitekta Novog Sada. lokacijama. 16. maja održana Marinčić i mr Nemanja Radusinović predloženi architect from Novi Sad. an architect and Dario Cupic from Novi Sad for SPECIJALNO PRIZNANJE – NAGRADA Kao i ranijih godina Danima su prisust. Lazara dedicated to the topic of Public Spaces. sa pozitivnim. Šilić. The Charter of o njihovim autorima. Društvo arhitekata tovane. balo je da se iznesu (u tezama bar) i osnovni and Vrata (The Door) – the architectural jewel ali ikritičkim kvalifikacijama rezultata aktivnos. sa i pozicije arhitekata. Ivana Kuzmanović nika DANS-a u prethodnom mandatu. Tajnim glasanjem. And.dani arhitekture novog sada 2005. nameni i datumu tect of a younger generation. osnovnim legendama arhitekata Niša Arhitektura. where i Ana Petrović. 81. već kvalitetno Gallery of Matica Srpska. se u salama Galerije Matice srpske. du Novom Sadu posveti. tre- Gordana Prcic. a lot of urban designs dodelio. arhitekti: Silvija Kacenberger. and a business-shopping centre of Milos Protic.

NAGRADA GRADA NOVOG SADA POSLOVNI OBJEKAT AUTO. objekat pleni karakterističnim arhitekton- DOO PORTAL – Novi Sad skim izrazom. d. Izrazitom otvorenošću velikih staklenih površina na kvadratnom kubusu i zatvorenom Marjanović. Autorski tim kroz formiranje različitih oblikovnih korpusa. dominantnom vertikalom sa horizontalnim izrezima. d. Dario Obrazloženje: Čupić.i. višeslojno i skladno komponujući Odgovorni projektanti: celinu u jedan linearni niz nameće arhitektonsko delo kao jasan i vidan reper bulevara na kojem Dušan Miladinović. Poslovni objekat auto-elektro servisa i auto-salona svojom arhitektonskom dinamikom. DaNS 50 | jun 2005 | 5 .a. dani arhitekture novog sada 2005. Objekat se otvara prema posmatraču i uvodi korisnika u prostor koji organiza- cionom šemom zadovoljava stroge kriterijume za ovakvu vrstu specijalizovanih objekata. strukturalnošću i savremenom materijalizacijom predstavlja graditeljski iskorak u novijoj novo- sadskoj arhitektonskoj produkciji. Miroslav se nalazi. ZA NAJBOLJE REALIZOVANO ELEKTRO SERVISA SA AUTO SALONOM NA BULEVAR VOJVODE STEPE U ARHITEKTONSKO DELO U NOVOM SADU PRETHODNOJ GODINI Autor: Dušan Miladinović.i.a.

pokreta. više liči na atraktivan apartman. god. Ovo omogućava pregled kako unutrašnjosti salona tako i prilaznog prostora. pokazuje i put ka uspehu. Naravno da su projektanti unapred post- avili određene smernice u likovnom oblikovan- ju. kao i projekata adaptacije i rekonstrukcije. koja je iz tih razloga pretrpela određene izmene. je ipak drugi ele. Rođen 11. odnosno naglašavanje određenih elemena- ta u cilju jasne i karakteristične forme objek- ta. 6 | DaNS 50 | jun 2005 . Prateći i dopunski sadržaji su smešteni u postojeću halu. Pohađao nastavu i položio državni stručni ispit ka objekta. Detaljnom analizom postavljenih uslo- va i zatečenom ne dovršenom halom došlo se do najracionalnijeg rešenja.12. Iza sebe ima veliki broj projekata stambenih. koji je na neki način i zaštitni znak. Pod koji se pod malim nagibom penje već od same ulice omogućava lakši pristup i bolje sagledavan- je vozila. poslovnih i du i atraktivnost auto-salona. organa i rukovođenja na gradilištima. a uz nju je predviđen nov objekat za tehnički pregled vozila i servis auto-elektrike. ne oslikava funkciju objekta niti pokazuje nje- Suosnivač je D. Moglo bi se reći da svojom arhitek. opre- deljenost ka sadržaju a to je automobil. Pored projektovanja u visokoj se penje ka vrhu do luksuzne kancelarije.stručni saradnik na srebrnim limom sa uskim horizontalnim otvori- predmetima »Elementi i sklopovi zgrada« i »Arhitektonske konstrukcije I«. Apsolvent na Arhitektonskom fakultetu u Beogradu. već i umanjuje prodor sunčevih zraka. Na spra- tu fasada se produžava u enterijer auto salona preko isto tako nagnutog i krivudavog zastak- ljenog zida. On arhitektonskom fakultetu radi i urbanističke projekte za rešavanje centra Kule i Apatina.ELEKTRO SERVIS O bjekat auto-elektro servisa je jedan od poslovnih objekata na loka- litetu duž Bulevara Vojvode Stepe preko puta stambenih blokova na Novom Naselju. kao asistent . Bez velikih staklenih površina. tj. iz oblasti PROTIV POŽARNE ZAŠTITE za VSS. iznutra. Od menat. diplomirao je na arhitektonskom fakultetu u Beogradu. Unutar toga je stepenište koje od ta. Projektni zadatak je nalagao da ceo program treba ispoštovati u vezi vrlo preciznih uslova Boschovih servisa auto-elektrike i uskladiti ih sa željama investi- tora o proširenju sadržaja i isprojektovati savre- men objekat „za XXI vek“ kako je naglasio sam investitor.1964.O. U samom početku procesa projektovanja uključeni su stručnjaci iz ostalih oblasti neophodnih za usklađivanje svih instalacija. Nagnuti polucilindar obložen tamnim i 1998. ono ne konkuriše izgle. radi i na arhitektonskom fakultetu u Novom Sadu. »PORTAL« u kome od 1996. Ceo izlog je nagnut prema ulici ne samo iz razlo- ga postizanja dinamične forme. Arhitektonski dizajn i 3D prezentacija. Specijalnosti: profesionalnih domena. regulacije spoljašnjeg saobraćaja i uređenja sa nivelacijom okolnog terena. i u logičnoj je sprezi sa kosim stak- lom teko da se ne čini da izlog pada.O. u Beogradu. pa sve do bulevara. god. POSLOVNI OBJEKAT AUTO . Stav autorskog tima da je objekat jedinst- ven organizam koji ne deli funkciju od izgle- da odnosno da svaki objekat mora da priča o sebi. koja gradnji bavi se i dizajnom u projektima brodogradnje. a na istom predmetu ma po najpre liči na deo svemirskog broda ili drži predavanja iz oblasti »Savremeni materijali i konstrukcije u arhitekturi i građevinarstvu«. Na komandnog mosta nuklearne podmornice. Dušan Miladinović Centralni motiv ovog objekta. što je najčešći način oblikovanja stepenišnog pro. preko fasade.dani arhitekture novog sada 2005. Veliki stakle- ni ekran pokazuje osnovnu namenu. Dario Čupić turom objekat podržava težnju investitora da predstavi Bel-car kao savremenu firmu visokih Rođen u Novom Sadu 1969. Stepenište kojim industrijskih objekata. konstrukcije. Pored projektovanja obavlja i poslove nadzornog stora koji je na fasadi. Iz oblasti urbanizma radio je kao spoljni saradnik JP »URBANIZAM« na urbanističkom projek- prizemlja vodi do komandne kancelarije vlasni- tu rešenja dela auto puta na prilazu Novom Sadu. radi na poslovima glavnog projektan- gov sadržaj.

Without large glass sur- faces. A large glass screen shows the main purpose. Terms of reference requested to observe the whole programme with respect of very precise conditions of Bosch’s service shops for car electricity and harmonise them with the wishes of the inves- tor with respect of widening of its content and to design a modern building «for the 21st century». In the very beginning of the designing process the experts were includ- ed from other fields necessary for harmonisation of all the connections. is another element. namely empha- sising of certain elements aimed at clear and char- acteristic form of the building. This enables the insight into both the inte- rior of the salon and the access space. The attitude of the authorial team is that the building is a unique organism. external traf- fic regulation and arrangement of the surround- ing terrain with nivelation. On the first floor the facade elongates into interior of the salon through similarly slanted and curved wall made of glass. from within through the facade. up to the luxurious office resembling more to an attractive apartment shows also the road towards the success. The accompanying and additional contents have been placed in the exist- ing hall. The slanted bowler covered with dark and silver tin- plate with narrow horizontal openings resembles primarily to a part of a spaceship or command bridge of a nuclear submarine. and a new building was planned beside it for technical inspection of vehicles and car electricity service shop. the central motif of this building. which had to undergo certain changes because of that. The stairway that ascends towards the top. as the investor himself pointed out. construction. all up to the boulevard.e. Within it there is the stairway leading from the ground floor to the head-office of the owner of the building. which does not divide function from appearance. so that one does not have a feeling that the shop window is falling. The whole shop window is bent towards the street not only in order to obtain the dynamic form and motion but also to reduce the penetration of sunlight. The detailed analysis of the set conditions and the existing unfinished hall resulted with the most rational solution. i. which is most often the method of shaping of stairways on the facade. the building supports the aspiration of the investor to present the Bel-car modern company of high professional domains. It could be said that with its architec- ture. which is also its trademark. Still. it does not compete with the appearance and attractiveness of the car salon. commitment to the content – the car. DaNS 50 | jun 2005 | 7 . across the residential blocks at Novo Naselje. the designers put in advance cer- tain guidelines in fine art shaping. SA AUTOSALONOM BUSINESS PREMISE CAR ELECTRICITY SERVICE SHOP WITH CAR SALON The building of a car electricity service shop is one of the business premises located along Vojvode Stepe Boulevard. Naturally. dani arhitekture novog sada 2005. It does not either reflect the function of the building or show its content. namely that each building has to talk about itself. The floor ascend mildly from the very street and enables easier access and better grasp of a vehi- cle and it is in logical connection with the slant- ed glass.

Učestvovala na niz konkursa iz oblasti projek- tovanja i urbanog planiranja (nagrada Salona arhitekture 1999 godine za studentski rad. auto- ri su uspešno odgovorili na složene uslove međunarodnog konkursa za vrlo aktuelnu temu u oblasti urbanizma – odumiranje grad- skog centra. Povelja Salona za urbanistički projekat KONKURS ZA URBANISTIČKO REŠENJE CENTRALNE ZONE GRADA AKURERI. poslovanja i obrazovanja).dani arhitekture novog sada 2005. Studirala je arhitekturu na Arhitektonskom odseku FTN u Novom Sadu. sa radom na temu: „Francuski kulturni centar u Novom Sadu“ kod mentora Prof Dr Ranka Radovića. preko novih urbanih struk- tura i formi.a. AD PLAN – Novi Sad Obrazloženje: Svojim viđenjem i predlogom revitalizacije urbanog tkiva centralne zone grada. god. Od 2002 godine zaposle- na je u AD “PLAN“-u Novom Sadu. 2003 godine). u Bačkoj Palanci. gde radi kao asistent-saradnik od 2002 godine na predmetima Arhitektonsko projektovanje 2 i Prostorna kompozicija. III nagrada na Konkursu za uređenje desne obale Nišave. d. (VISION AKUREYRI) Autori: Jelena Josipović.a. NEBOJŠA ÐURĐULOV Rođen 1978. ISLAND. JELENA JOSIPOVIĆ Rođena 1977. Nebojša Ðurđulov. Sveobuhvatnim pristupom od programa ponuđenih atraktivnih namena (sa akcentom sa sadržajima kulture. Student je poslediplomskih studija na FTN u Novom Sadu. 8 | DaNS 50 | jun 2005 . u Novom Sadu. god. novog saobraćajnog koncepta i uređenja morske obale. d. god.i..i. Studirao je arhitekturu na arhitektonskom odseku FTN u Novom Sadu. Student je poslediplomskih studija na FTN u Novom Sadu. Diplomirao 2003. ostvarili su osnovni cilj postavljenog zadatka oživljavanje pojedinih gradskih zona (četvrti) i uspostavljanje njihovog novog iden- titeta. 3D model: Jan Pažitnai. Od 2004 godine zaposlen u AD “PLAN“-u u Novom Sadu (saradnik na Projektu parternog uređenja centra Novog Sadu i Projektu Garni hotela u okviru Master centra u Novom Sadu). do uspostavljanje novih simbola – vizuelnih repera u vidu sve- tionika. godine sa radom na temu: „Višeporodične urbane vile na Telepu“ kod mentora Dr Radivoja Dinulovića. d. Diplomirala 2002.a.i.

Diplomirao na Arhitektonskom fakultetu u Beogradu 1998. RACKOV ALEKSANDAR Rođen 1971.a.a. što je u ovom slučaju rezultiralo dobrim arhitektonskim projektom. odgovorni projektant i direktor.. d. struk- turalnim kontrastima. Prodori masa. daju za pravo razmišljanju da je arhitektonsko projektovanje sklad oblikovnih formi i struk- turalnih masa. Obrazloženje: Igrajući se oblikovnim elementima. dok uveden treći trakt koji dominira i spaja već formirane delove objekta.i. Objekat u dva trakta prati regulacije ulica koje se sustiču na uglu. slobodne otvorene površine i proporcionalan raspored otvora na fasadi uz izuzetnu čistotu linija. Od (2000- 2002) radio kao stručni saradnik na predmetu Projektovanje 2 na Arhitektonskom fakultetu u Novom Sadu. kombinujući rastere i različite osovinski postavljene kubuse.i. d. Zaposlen od 1998. DaNS 50 | jun 2005 | 9 . Saradnik: Milica Nećakov. objekta na uglu.a. u birou ‘’ARS FORMA’’ u Zrenjaninu. Povelja Salona za arhitektonski projekat POSLOVNI OBJEKAT ‘’MERING’’ U ZRENJANINU Autor: Aleksandar Rackov. autori su na izuzetan projektantski način odgovorili na tešku urbanističku temu. gradi skladnu celinu. 3D model: Igor Kovač. a. dani arhitekture novog sada 2005.

i.a. Diplomirao na Arhitektonskom fakultetu u Beogradu školske godine 1966/1967.. od 1990 g. u Novom Sadu pohađao od 1957-1961 god.1969-71).1971-75 ) i Novom Sadu (Urbanistički zavod Novog Sada 1975.D. 1942. Srednju građevinsku tehničku školu-arhi- tektonski otsek. Jovanović. Studirao u Skopju(1961- 63) i Beogradu(1963-67). 03. Užicu (Zavod za urbanizam i projektovan- je. AD PRO-ING – Novi Sad Obrazloženje: Svojim objektom autor je krugu gradskog groblja u Novom Sadu dodao nedostajući arhitektonski i urbanistički sadržaj. Radio u: Užičkoj Požegi (GP Radnik. Povelja Salona za arhitektonsku realizaciju ‘’KREMATORIJUM’’ U NOVOM SADU Autor: Miodrag R. JOVANOVIĆ Rođen u Novom Sadu 28. a izražavajući se sopstvenim prepoznatljivim arhitektonskim izrazom. MIODRAG R. d. 10 | DaNS 50 | jun 2005 . na način koji korektno nastavlja liniju zamisli arhi- tekata – projektanata postojećih objekata. Pro-Ing . Investprojekt”’ Arhitektura 1975-90. koji predstavlja nje- gov kreativni doprinos osnovnoj ideji i arhitek- tonsko – urbanističkom konceptu.). stanuje u Novom Sadu u ulici Fruškogorska 17 u Novom Sadu. A.dani arhitekture novog sada 2005..

Indiana. Agresivnim enterijerskim potezima. Odrastao. Povelja Salona za enterijer realizacije ENTERIJER STAMBENE JEDINICE Autor: mr Nemanja Radusinović. Boja ambijenta enterijera svojom otvorenošću i modernim duhom odiše atmosferom domaćeg. Ball State University.. čistim lini- jama. Muncie. aprila 1971. dani arhitekture novog sada 2005. d. što ostalim svedenim elementima u duhu neomodern- izma.a. godine. kvalitetnom upotrebom osvetljenja i minimalističkim odnosom prema dizajnu mobilijara.i. Ball State University. kroz rekonstrukciju postojećeg stana. NEMANJA RADUSINOVIĆ Rođen 07. autor je uspeo da dobije pitom prostor smeran porodici što zaslužuje svaku pohvalu. i Arhitektonski Fakultet u Beogradu 1998. DaNS 50 | jun 2005 | 11 . živi i radi u Novom Sadu. USA. Muncie. sa zvanjem Tehničar Visokogradnje 1990. što obradom plafonskih površina. Indiana. izraženim geometrijskom formama i materijalizacijom doprineo da prostor bude maksimalno iskorišćen i funkcionalan. USA sa zvanjem Magistra Arhitekture i paralelno pohađao časove slikarstva i fotografije magistarskog programa College of Fine Arts. Obrazloženje: Autor enterijera stambene jedinice je. godine u Zaječaru. Magistarske studije završio na College of Architecture. Završio Srednju Građevinsku školu Jovan Vukanović.

godine. odbranila mag.i. Njihov doprinos u struci prevazilazi značaj isključivo kao bogate dokumentacione građe koji je rezultat dugogodišnjeg istraživanja. Istorijski arhiv Kikinda. a Arhitektonski fakultet. u nika kulture u Subotici. Zaposlena je na Građevinskom Crnji. jektovanih u Kikindi.a. godine živi i radi u Kikindi. Novi Sad. Štampa: ‘’Printeks’’ Subotica Autor: Biserka Ilijašev. Pored niza urbanističkih planova za opštine Viktorija Aladžić – (Subotica –1959) Studije na Kikindu i Novi Kneževac u DP Zavodu za urban- Arhitektonskom fakultetu u Beogradu okončala izam u Kikindi i arhitektonskih objekata pro- je 1985. godine. Srpskoj Crnji i Čoki.. ‘’GRADOTVORCI I’’ SUBOTIČKI STAMBENI OBJEKTI OD BAROKA DO MODERNE SUBOTICA 2004.grad ostaje. Gimnaziju je završila u Leskovcu. Autor: mr Gordana Prčić Vojnović. 2002. Od 1966. na gru. Beogradu.kikindski arhitektinski dragulj. Objavila je sledeće knjige: pi za istoriju. salonu urbanizma u Kragujevcu. godine u seli 1991. 1999.i. godine zaposlena je Grguru. 1966. Subotici. vekovi prolaze . stekao je 1985. Od 1985.. već predstavljaju pomak u proučavanju gra- diteljske baštine vojvođanskih gradova. “Kikindski godine radi kao kustos u Gradskom muzeju u mlin“. god. Novoj istarsku tezu. u kategoriji Publikacije • Vrata . Novom Kneževcu. Kikinda Gordana Prčić Vujnović – (Subotica –1960) Štampa: ‘’Garmond’’ Novo Miloševo Na arhitektonskom fakultetu u Beogradu diplomirala je 1984. naučno stručne radove i knjige DVE JEDNAKOVREDNE NAGRADE Obrazloženje: Oba dela su izuzetni izdavački poduhvati. u Međuopštinskom zavodu za zaštitu spome. godine. Viktorija Aladžić Mirko Grlica ‘’VRATA’’ KIKINDSKI Izdavač: ARHITEKTONSKI DRAGULJ Gradski muzej. 2004. Povelje Salona za publicistiku.dani arhitekture novog sada 2005. godine. Od iste • Suvača u Kikindi – mlin ravnice. Kikinda i “Tiski cvet“. predsednik Društva građevinskih inženjera u Kikindi i potpredsed- Mirko Grlica – (Subotica – 1956) Diplomu na nik Društva arhitekata u Kikindi. sta Vojvodine i Srbije. d. Subotica KIKINDA 2004. god. a magistrirala Biserka Ilijašev.. godine. prva nagra- da na 11. Filozofskom fakultetu u Novom Sadu. • Kikinda. rođena je 1942. Izdavač: Istorijski arhiv. 2002. Istorijski arhiv Kikinda. gde je 2001. d. 12 | DaNS 50 | jun 2005 . aktivno je radila na fakultetu u Subotici kao asistent na katedri za afirmaciji struke kao član Udruženja urbani- Urbanizam i geodeziju.a.

kao saradnik na arhitek- tonskim projektima i konkursima. Univerzitet u Novom Sadu ANDREA TAMAŠ Rođena 1980. Različitim arhitektonsko urbanističkim pristupom shodno studentskom nivou. u Novom Sadu Diplomirala 2004. učestvuje u radu pro- jektnog biroa ‘’M+’’. Odsek za arhitek- turu. BLOK GRADSKE KUĆE . Odsek za arhitek- turu. dani arhitekture novog sada 2005. Od oktobra 2004. godine na Fakultetu Tehničkih Nauka u Novom Sadu. Od novembra 2003. je saradnik-demonstrator na smeru Arhitektura FTN-a. Povelje Salona za studentski rad DVE JEDNAKOVREDNE NAGRADE Obrazloženje: Dva studentska rada istražuju istu temu koja se odnosi na rekonstrukciju novosadskog grad- skog centralnog tkiva što je dominantni problem danas. DIPLOMSKI RAD: POSLOVNO TRŽNI CENTAR.MENRATOVA PALATA U NOVOM SADU Autor: Miloš Protić Fakultet tehničkih nauka. radovi zavređuju pažnju kao poziv i ostalim diplomcima sa novosadske škole arhitekture da nastave dalja istraživanja u ovoj izuzetnoj i kompleksnoj oblasti. na smeru Arhitektura. Univerzitet u Novom Sadu DaNS 50 | jun 2005 | 13 . a reflektuje se kroz interpolacije novih objekata u zaštićeno gradsko jezgro. DIPLOMSKI RAD: ARHITEKTONSKO URBANISTIČKA STUDIJA REVITALIZACIJE DVORIŠTA ‘’SOKOLSKOG DOMA’’ U NOVOM SADU Autor: Andrea Tamaš Fakultet tehničkih nauka.

na vežbama Pančeva. SREDIŠTIMA U VOJVODINI. je različite pristupe i koncepte iz prakse. na odseku voljnih situacija. navodeći sopstvena htenja i iskustva sa diozno. nika prostora. ali je izazvala interesantnu i bogatu Razloge Osmanovih bulevara i radikalnih intervencija u Parizu diskusiju. izložio je svo. arhitekta iz Pančeva. Mr LJILJANA VUKAJLOV je. u okviru projekta GRAD –SCENA ture stanovnika svakog naselja kao i važnost poštovanja potreba koris. Svi smo zapravo na istom zadatku . arhitekta iz Novog Sada. vizuelni umetnik iz sopstvenog ugla. performer i NATAŠA MURGE. Sada. SLAVKO ŽUPANSKI. snimiti zatečeno stanje. tradicije i kul. . dati idejna rešenja bulevara kroz saobraćajno rasterećenje. slikara ili samih korisnika ili vlasnika prostora ili nedovršenih SLOBODAN JOVANOVIĆ. vokativno izrazivši svoje želje da učestvuju u promenama i sprovođenju ja koje bi ljudima više prijale od trenutno prisutne i nasilne promene ideja u realnost . Proces uređenja javnih prostora u gradskim središtima POVRŠINA I PROSTORA NOVOG SADA koju su na Okruglom stolu prezen- je prikazao kao jedan izuzetno ozbiljan. Saradnjom umetnika i studenata arhitekture sa odseka arhitek- titeta prostora. izložio je i objasnio problematiku uređenja javnih prostora kroz prostorom uokolo studentskih domova koje je projektovao na Limanu mnoštvo interesantnih primera iz većeg broja naselja u Vojvodini. ideološke razloge. da mu niko nije naložio da se bavi ovom temom sem znatiželje i ljubavi za Ljiljana Vukajlov tematiku života naselja kao motivacije u radu. proveravajući mogućnosti rešavanja uočenih nepo. ju pri planiranju uređenja naselja. Veoma stu. On je sa velikom naklonošću svoju pažnju posvetio poja. Neprolaznost aktuelnosti teme Javni no iskorišćenih prostora i površina putem delovanja umetnika. komentarisali su Darko Polić i Ružica Jovanović kao arhitekti – urbanis- tent na odseku za arhitekturu Fakulteta tehničkih nauka u ti iz Novog Sada ističući potrebu provere vremenski različitih situacija u Novom Sadu.pomalo i pro- ju je dao i vizije i izložio neke od mogućnosti prihvatljivih transformaci. zadatak i metodologiju izrade Studije. govima sa kojima će se mladi vrlo brzo i sami suočiti. u planove. raznih ustanova sklonih istraživačkom radu. cijama. pohvala i pred.. tora i nepovratno izgubljen značajan deo starih centralnih delova nas. arhitekta iz Novog Sada. iz Novog Sada. istakao je ih mogli sagledavati i uočavati. studenti arhitekture iz Novog poduhvat koji treba da objedini delovanje ljudi različitih struka. već postojanja mnoštva prepreka u stručnim i političkim kru- uređenju prostora kao obavezan deo pri planiranju i oblikovanju pros. ali elja. je nije zaposlen u nekoj od ustanova koje se bave urbanizmom.ART koja je u partnerskom prisutne da se o ovoj temi i govorilo i pisalo u prethodnom vremenu odnosu sa više organizacija i pojedinaca sa ciljem da se permanentno . objasnivši cilj. te da se ostvaruje saradnja stručnjaka 14 | DaNS 50 | jun 2005 . Bilo je različitih zapažanja. tora. formera. organizovali su decembra 2004. Svako od prisutnih učesnika pokušao je da problematiku sagleda i prikaže SAŠA ASENTIĆ. GRADOVIMA. Preispitujući neophodnost prosecanja osmanskih uraditi značajna istraživanja. projektantski zadaci. zaključujući Skup ukazala na značaj ALEKSANDAR STANOJLOVIĆ. podsetio je objekata. Konstatovano je potom u raspravi da bi bilo dobro da se ovakva Mr Ljiljana Vukajlov.on je u okviru teme UREĐENJE JAVNIH PROSTORA U GRADSKIM radi na oživljavanju prostora. Prezentovali su ljudi iz značajnih gradskih institucija koji su najuticajniji da se određene svoj rad ističući velike mogućnosti oživljavanja napuštenih ili neadekvat- ideje i predlozi sprovode u delo. do PROSTORNE STUDIJE NAPUŠTENIH I NEISKORIŠTENIH OBJEKATA. okupila je rela. istakao je daje posledica.ipak razgrađenost pros. arhitekta–urbanista iz Novog Sada istakla je u prethodnom vremenu konstatovani bili napušteni prostori u gradu. arhitekta.dani arhitekture novog sada 2005. JOVANOVIĆ. Naveo u Novom Sadu. Zrenjanina. a da uvek postoji odgovornost svakog pojedinačnog autora po pitanjima sve akcije potom zakočene i oživljavanje onemogućeno iz najrazličitijih sagledavanja specifičnosti naselja i njegovih korisnika. pokrenu. Moderator rasprave bila je mr Ljiljana Vukajlov. RUŽICA JOVANOVIĆ je ukazala na opasnost od generacijskog suko- BILJANA PAVLOVIĆ. godine . događaja u nekom prostoru. vaspitno – obrazovnih ustanova koje sem edukacije moraju mlade ljude ja istraživanja na temu ZAKASNELI HAUSSMANN U VOJVOĐANSKIM i pripremati za budući rad i saradnju sa brojnim drugim ustanovama. želju za podi. T ema Okruglog stola: JAVNI PROSTORI GRADA. Ocenila je da je Okrugli sto pokrenuo značajna pitanja za grad . Opšti je utisak Skupa da u ovakvim raspravama obično nedostaju privlačeći na njega veći broj predavača iz raznih oblasti. OKRUGLI STO DANA ARHITEKTURE 2005. per- prostori grada dokazana je i ovom prilikom. načina i simbolike njegovog nastajanja. ba i objasnila da neostvarivanje ideja nije posledica neaktivnosti ranijih la je pitanje uvođenja zahteva istoričnosti mesta u Zakon o planiranju i generacija. arhitekta iz Novog Sada izneo je primer kada su SILVIJA KACENBERGER. i Subotice. seminar na temu GRAD – SCENA loga. asis. za arhitekturu FTN u Novom Sadu. a nezadovoljni dosadanjim rezultatima . kroz proveru na nekim budućim konkursima ili pri praktičnim interven- zanjem modernosti. tivno mali broj učesnika. a zatim istakao značaj javnih prostora važnost aktiviranja ljudi kao učesnika u oživljavanju i u organizaciji kao osnovnih mesta okupljanja ljudi u naseljima uopšte. arhitekta–urbanista iz Novog Sada. životnog ambijenta. da se moraju tražiti rešenja kroz komunikaciju i saradnju među ljudima Iznenađenje kod prisutnih je bilo da autor ove urbanističke studi. pa prema tome i razloga pri čemu je bitnih bilo i onih koje zavise od mentaliteta ljudi i mogućnost njihovog uvažavanja pri oblikovanju prostora i ugrađivanja sredine. jasno definisao javne prostore kako bi smo MIODRAG R. istakavši značaj očuvanja iden. mogla bi u okviru redovnih zadataka. složen i permanentan tovali MILIVOJ DAJIĆ i RADONJA DABETIĆ. stručan. kojima su se određene promene i intervencije dešavale. asistent na odseku za arhitekturu FTN vrsta studija prihvate kao model istraživanja i da se konstantno praktiku. Univerziteta u Novom Sadu. ture pri FTN u Novom Sadu došlo je. Na kra. Armija mladih ljudi kojoj se svakodnevno daju najrazličitiji istraživački i vi prosecanja bulevara kroz centralna područja Novog Sada. Formirali su novu organizaciju PER. komentara.

umetnici novih da ispita mogućnosti funkcionisanja grada kao ljudi i prostora kao i odnosom između medija. nove ili eksperimentalne projekte koji tekta. DaNS 50 | jun 2005 | 15 . režisere. komunikaciju izvođačke umentosti.. Aktuelizacija gradskih prostora mesto u pozorišnom smislu. dizajner svetla (Berlin) i Julija Martin – landscape cije . Projekat Grad Scena osvaja urbane prostore interdisciplinarni istraživački prostor prostornog stanja u Novom Sadu i koristi njihovu arhitekturu da naglasi iskustvo otvoren za saradnju.raz- Scena istražuje transformacijske procese urbane ni protagonisti u kompleksnom sistemu trans- sredine i demografskih tokova.) savremene izvođačke umetnosti. pitanja scene i prenošenja znanja i veština u oblasti Stealth. nove Grada Novog Sada i razvijanje interdisciplin. itd. korpus znanja u školskom smislu i realno prezentovanja kulture i umetnosti. stambene zgrade. stanice. koje uzrokuje medijska industrija komercijalne (*) Projektni tim: Saša Asentić – performer. umetnosti. Nataša avljanje različitih procesa i produkata izvođačke zabave koja filtrira. sociolozima. Projekat Grad Scena P rojekat Grad Scena (*) predstavlja Analiza i stvaranje mape socio. Olivera Kovačević Crnjanski – koreograf. Svojim Evidentiranje i aktuelizacija gradskih prostora koji Saša Asentić su izgubili svoj funkciju /sadržaje i ispitivanje mod. Katinka Marac –dizajner svetla arne saradnje po pitanju ove problematike. plesači. vlasništva. dizajneri svetla. Lelastiko Art Association (Breša) i stanovništva. dizajneri scene. njihove uzroke i vijanje domaće savremene umetničke scene i formacije. obogate domaću scenu i sagledaju je u širem arhitekta (Edinburg). vativne.» (Ričard Šekner) Grad Scena posebnu pažnju poklan- ja produkciji i stvaralačkom procesu. scene. aktivnostima Grad Scena se suprotstavlja stanju ela privremenog korišćenja tih prostora kroz post. je. dvorišta. korišćenje javnog prostora. prolazi. provere i da ponude nove ide. ignoriše i marginalizuje ino. Grad zamisliti ne samo kao prostori. napuštanje prostora i objekata. u našem društvu i tematizira ih kroz informisanje o savremenim tokovima izvođačke koji se organski odvijaju u oživljenim prostori- savremenu izvođačku umetnost. da otkrije (moguća / slo- i produkciju među umetnicima . Iskustva i turu na Fakultetu tehničkih nauka (Novi Sad). – kulturolog (Berlin)..arhitektama. umetničke i urbane sfere istražujući teatral- dramaturge .u (regionalnom i evropskom) kontekstu. parkovi. Murge – vizuelni umetnik. Ljiljana Vukajlov – arhi- umetnosti radi uključivanja istih u razvojne pla. plaže. ulice . pronalaženje novih modela smislu. stvaranje kritičkog odnosa prema ma. Stevanović – slikar.ambijenti prirodni ili pozorišni mogu se nost urbanih prostora i svakodnevnog života teoretičarima umetnosti i studentima. Partneri: Odsek za arhitek- čekaonice. itd. dani arhitekture novog sada 2005. Stefano Kolibaj – arhitekta i tematiziranje drugih prostora društvene interak. i scene (Amsterdam). Oni aktivno učestvuju u događajima posledice. «. Pozorišni ambijent je pozicija u političkom aktuelnoj stvarnosti. već kao i aktiv- koristeći njihove performativne aspekte . Učesnici imaju pri. kao i liku da propitaju.unlimited (Roterdam). jevita) značenja koja ovi prostori žele saopštiti i Projekat Grad Scena bavi se odnosom između performeri. kretanje umetnika doprinosi stvaranju bogatije domaće (Dortmund).trgovi. Stela Kristofolini koji su netržišno orijentisani. Off kojima se ogledaju procesi društvenih promena produkti stečeni u ovakvom programu saradnje Limits International Theatre Festival and Symposium (strukturalne promene naseljenih oblasti. . nisu za masovno tržište ili umetničke procese Dragana B.

na i provera bezbednosti pri korišćenju. ili čitavih lokaci- muzike Ogledalo iz Novog Sada. površina ili sačiniti kartoteku svih pojedinačnih objekata. objekata. godina gradnje. i predlože potrebne intervencije. i po jedna terasa. u akcijama. ili natkriti. vlasnicima nepotrebnim objektima. trenutna namena . Primetna je velika nebri.prikažu i opišu osnovne objekata. u okolnim naseljima. podataka. što ostavlja mogućnost dorađivanja. vlasnik. ranja ljudi. koris. Većina snimljenih objekata. površinama svega uoče takve lokacije u gradu. uočavanjem potencijala cesa devastacije pojedinih elemenata grada. ali on istraživač. intervencije. platforme. Istraživački rad bi prostora. pa im je Istraživački postupak bi se mogao produ- di prema objektima. mogu se odmah oživeti organi. ili političar. po tri nedovršena objekta (konstruk. dvorišta). ukazivan. delovanju različitih vremenskih uticaja.dani arhitekture novog sada 2005. nastaviti. trebalo sagledavanja prostora. površina i prostora. uvođenjem još nekih dodatnih aspe- koji su iz najrazličitijih razloga postali neinte. Na primer snimak osnova svih resantni. videli potencijalno mesto oku- informacije . šire i omasovljenije. ti.objekti što je započeta evidencija objekata. Na karti Novog i prostorima. nefunkcionalnim. ili samo očistiti. vati snimanje svih elemenata strukture grada i angažovanje inicijatora ovog projekta. ili najvažnije informacije na osnovu kojih se može napuštenih i neiskorišćenih objekata i prostora su trenutno odsutni. platforma. vlasnik. platoi) i slobodni prostori (trgo. a svaka lokacija je di. Zatim čitav postu- trebalo da pokrene svakog građanina Novog intervencija. a u stručnjak. lokacije u Novom Sadu. Pre svega nezavršene objekte treba pak istraživanja mogao bi se sprovesti na više Sada. ja. Objekti kata analize. Korišćeni metod istraživanja pruža samo prve i Osnovni ciljevi studije su pokušaj oživljavanja nih korisnika. Za svaku tora. nekadašnje namene površina ili pros- Uočeni objekti. Na nivou grada moguće je organizo- ti mesta kulturnih dešavanja i socijalizacije. prostora i što su oni sagledani kao potencijal- davanja. pa i svakog čoveka. U pojedinačnim prikazima nema baš svih karakteristike. a zatim izvrši kritička valorizacija prikazana posebno. obrazovanja i uživanja lju- nik. trg. Na tom skupu pored nekoliko pre. neiskorišćenim. kao i dva dvorišta. a završene rekonstruisati. Čini se ipak najznačajnijim. koji ne zahtevaju nikakve objekata. Takođe se nameće 16 | DaNS 50 | jun 2005 . Snimljeno je jedanaest završenih napuštenim. snimljenu lokaciju dati su konkretni predlozi za ma itd. daju osnovne plato. pokretač i autor Saša Asentić. čiji je nik. godine u amfite. ga vlasnika za materijalna dobra. planirati dalje intervenisanje ili organizovanje u Novom Sadu i njegovom okruženju. revi. površine i prostori. talizovati. mogla bi se napraviti lista prioriteta površina i prostora grada. nauka. neuređenim. uz njihovo aktiviranje. pokretanje javnog mnjenja na temu odnosa lju. Ovo istraživanje bi svakako. kao i strukcija manje očuvanih objekata. bez trenut. neinteresantnim. potencijalni novi koris. biti. dobrog boniteta. površina i scena. graditelj. od kojih zovanjem odgovarajućih manifestacija. uz pomoć samih korisnika. Dalje istraživanje moglo bi da se orga- i u manje privlačnim elementima grada. (završeni. i u svakom drugom naselju. površine (ter. adresa. adaptirati. vi. vlasni. ne samo zbog različitosti istraživača. Sada su kataloški obeležene lokacije snimljenih pljanja. ta. kao i Svi nedovršeni objekti su duže vreme izloženi nizuje kao detaljnije. zapostavljeni. boravka. Prilikom planiranja rekon. površinama i prostorima Novog Sada. podaci o projektanti- su neki postali i ruglo grada. na mesta kulture i socijalizacije. završiti. na duboko Postoji neujednačenost detaljnosti prika- organizaciji Kamernog pozorišta razmišljanje i traganje za novim rešenjima i zivanja pojedinih aspekata. Zato je za nekoliko objekata potreb. Njihovi vlasnici ili nisu poznati. konstrukcije. utvrđivanje tačnih dimenzija objeka- ku nepotrebni. učesnik budućih manifestacija. Studenti odseka za arhitekturu izvršili su zbog različitih mogućnosti sagledavanja tih atru Odseka za arhitekturu Fakulteta tehničkih snimanje dvadeset tri lokacije u gradu koji se aspekata i lokacija. zapostavljenim i Osnovni zadaci ove studije bili su da se pre cije) i kompleksa. površinama i prostorima bonitet loš. nefunkcionalni. zaboravljeni. mogli bi posta. neiskorišćeni U okviru projekta Grad scena.tipologija. Napušteni. površina ili prostora su napušteni. prezentovana je i Prostorna studija ase. već i decembru 2004. preuredi. ali i društva performansa i drugih vidova okupljanja i aktivi- je studentima arhitekture na još jedan način da preduzme hitne korake u sprečavanju pro. kompleksi). Studenti su u o napuštenim i neiskorišćenim objektima. bez obzira da li je sanirati. gledalac. organizovan je skup pod nazivom Grad mogu izdvojiti u tri tipološke celine .

could become the sites for cultural events and socialisation. Olivera Vukić i Branka Zeljković DaNS 50 | jun 2005 | 17 . address. and everyone in general. potential new users. Dejan Arnautović. In addition to several lectures. najrazličitijih struka. Svetlana Mojić. asistent na odseku za arhitekturu of history of a settlement and life in it and it would be of an exceptional significance for FTN-a. The found structures. as presented with such spatial study. a bio structures. with the ma problemu devastiranih objekata. mr The continuity of work. gerontološki centri. dani arhitekture novog sada 2005. udruženja umetnika kao i svi koji ima. Ljiljana Vukajlov Sanja Maljković. FORGOTTEN. dečji vrtići. user. to deep thinking and searching for new solutions and activities. Predlaže se i preispitivanje zakonskih odredbi The main tasks of that study were. the initiator of which was Sasa Asentic. sa ciljem da se dalje planiraju što kvalitetnije intervencije. would enable the recording Ljiljana Vukajlov. researchers of space from the most diverse professions. the Spatial study on struka postigla bi se bolja reanimacija svih pro. i ideja da se evidentiraju pojedinačne tipologije i neizgrađenih površina i evidentiraju promene koje se dešavaju sa njima. surfaces and spaces in Novi Sad was also presented at stora. grace of the city. Jelena Macura. owner. deserted and unused structures. Ali je. spectators. Aleksandar Savić. (*) Pokretač i organizator izrade studije je arh. Zoran Matković. Tamara Babić. snage i volje da se bave nadgradnjom Department of Architecture of the Faculty of Technical Sciences by the Chamber Music prostora u kojem žive. su studenti arhitekture iz Novog Sada . But. in the amphitheatre of the ju ideje. non-functional. omogućio bi of the city and to initiative the public opinion with respect of relations of people towards beleženje istorije naselja i života u njemu. tures and spaces in Novi Sad and its surroundings. Deme Sabolč. In December 2004 the meeting titled The City Stage was organised within the project demije. surfaces and spaces that remained uninteresting.Katarina Antonović. neglected bi od izuzetne važnosti istraživačima prostora and unnecessary to their owners based on whatever reasons. Povezivanjem različitih Theatre The Mirror from Novi Sad. nik nije u mogućnosti ili ne želi da se o njima The main objectives of the study were to attempt to revive the deserted and unused struc- brine. Milivoj Dajić. osnovne i srednje škole. potreb. with the same title. some of which have already become the dis- no da javno mnenje zauzme određeni stav pre. to point to students of architecture to Kontinuitet rada. participants in future events. a ne samo napuštenih i neiskorišćenih. what is needed primarily is Snimanje i valorizaciju objekata i prostora obavili for public opinion to take a certain attitude towards the problem of devastated structures. Nebojša Milaković. surfaces and space. Bošković. aka. builders or politicians. Jadranka Bugarski. owners. regardless if they are researchers. fakulteti. give basic infor- mation – typology. to find potentials even in less attractive elements ovakvom prostornom studijom. Ljiljana Vukajlov experts. U radu su učestvovali arh. current purpose of use. Ilija Gubić. primarily. Researches U osmišljavanju načina oživljavanja poje- dinih objekata. to present and describe koje se odnose na vlasništvo nad nekim pro- the main characteristics and after that to carry out the critical valuation and propose storima ili objektima u slučajevima kad vlas- necessary interventions. work should motivate each citizen of Novi Sad. to find such sites in the city. The research prostora grada. pre svega. površina i involvement of the said project and with the assistance of users themselves. površina i prostora mogle bi se DESERTED. Katarina Dudaš. Amalija Varga. that meeting. Biljana Pavlović. kakav se prezentuje another way of space reconsideration. Vedrana surfaces and spaces of the city. UNUSED uključiti različite ustanove.

nameni od zadržanih objekata u zaleđu. Veliki urbanistički poslovi koje su ani nestanak tradicionalnih srednjoevropskih infrastrukture. dok bulevara i poprečnih ulica prvog reda stvara se Maršalovog bulevara. čiji je koren u Atinskoj povelji. fizičke između ostalog široke i prave ulice. rekonstrukcije (povlačenjem regulacione lini. Bulevar Mihajla Pupina. ambli i ulični potezi delova gradova koje su deo ulice Maksima Gorkog) su postali nosio- je i proširivanjem postojećih ulica. Stoga se iz Polazeći od teze da je urbanizam discipli. dajući šansu investitori- nizacija) po velikom Baronu Osmanu koji je za starog grada za novi. čak molilo bogu. što je začelo lag. Rim (Corso Vittorio Emanuele) Novi duh. na primer. Nove raseljenih stanovnika. privlače investitore. denciju da postane skver. ri vojvođanskih gradova probijeni da bi rešili samim tim manja ulaganja u dalje održavanje Da bi se probio moderan bulevar kroz prvenstveno saobraćajne probleme. povukao dve paralelne jama u prostoru. Mihajla Pupina. magistralna Železnička ulica postala slepa za njom unutrašnjih (u širem centru) i spoljašnjih Novi saobraćajni kapacitet tranzitnog i motorni saobraćaj. u zavisnosti od ekonomske volje. jani prvenstveno iz ideoloških razloga. Zbog toga su nestali čitavi vredni ans. Naši cepta organizacije grada i života u njemu. Nakon trasiranja i postavljanja saobraćajne i Subotice. Postupak probijanja novih ulica možemo ko tkivo bez poštovanja nasleđenih vrednosti moći pojedinog grada. pa bi i obi. zahvatili su pomenute ideološki osnov za građenje novog.popunjavanju praznih površina duž (John Nash. manje bolnim metodama urbane porušiti. men- današnje perspektive postavlja veliko pitanje na koja kompromisno rešava različite interese jaju se urbanistički parametri. oni oslobađaju glavne građevinskog fonda i urbanističkih parameta. se prilagođavaju novonastalom stanju. tradicionalnoj parceli u tradicionalnom bloku. ska jezgra Novog Sada. rušenja i stambenog zbrinjavanja Sa druge strane. U vremenu tržišne eko- gradovi nemaju srednjovekovnu podlogu kao posebno pogodna za bogatu Vojvodinu koja je nomije. ju svoje prostorne ideje. preko parcele do fizičkih io tokove i funkcionisanje motornog i javnog saobraćaja čime se najlepši javni prostori u gra. govorile da će raskrsnica Bulevara Oslobođenja su u mnogome izmenile dotadašnje Konačan utisak je da su novi bulevari probi. no projektovane i izvedene saobraćajne trake. grada i gradske vizure i konačno. osnovna šema kretanja u Međutim. svaka. nekadašnja režima kretanja motornog saobraćaja) ili grad. na pristojnoj razdaljini od centra. na koraku . menja se silueta da li su ovi postupci razvoja vojvođanskih gra. Pariz (Haussmann. rešavanje tranzitnog saobraćaja (najčešće prave) linije spojivši tačke A i B i sve gradu su se od nekadašnjih radijalnih pret- u centralnim zonama se moglo sprovesti i što se našlo na tom putu moralo se jednostavno vorila u ortogonalna. pandan istorijskoj nultoj tački gra- jem velikih magistralnih bulevara kroz grad. stam- veliki bulevari). ri (Oslobođenja. vara postaje atraktivno jer frekventna ulica ili put genezi dotakli period baroka koga karakterišu je i sprovede. su prekidale istorijski i graditeljski kontinuitet da na Trgu Slobode. To nije bila zamena ma da grade u centru grada na praznim placev- relativni kratko vreme sredio Pariz po novim građevinskog fonda. su granice kontinualno izgrađenog grada bile zona povećane atraktivnosti. Neke ranije prognoze su regulacije u periodu socijalizma koje bilo optimalno sa stanovišta gubitka vremena. Pančeva sa građanskom prošlošću. trase po kojima su ma novim strukturama duž bulevara. porušiti sve objekte veliki kapaciteti (gradske magistrale) i dosled. struktura. (na periferiji) magistralnih prstenova. Stvaraju se nove Tita je gradski autoput koji se iznenada sužava veličine. ima i arhitektima da duž velikih bulevara realizu- principima planiranja gradova 19. tikalna simetrija Brašovanovog solitera Glavne svetskog rata a pre perioda velikog mehaničkog Neke ulice nižeg ranga postaju slepe ulice bez pošte imala je poseban ideološki zadatak da priraštaja stanovništva kada su postojeće ulice živog protoka saobraćaja. Zakasneli Haussmann u vojvođanskim gradovima Č etiri prosperitetna vojvođanska gra. veka “kada je bilo para” i snažne političke Stoga je trasiranje novih bulevara kroz grads. Regent street). Kontinualan građevinski 18 | DaNS 50 | jun 2005 . mesto Najznačajnija promena se dogodila probijan. gradskih arterija. i Jevrejske / Futoškog puta u Novom Sadu kod prostorno ekonomske i saobraćajne prilike. područje centralne zone. U preseku novog sakrije kupolu Sinagoge koja nije pristajala osi mogle da prime deo saobraćajnih kretanja. Pošto prolaze kroz gusto izgrađeno i B bez ikakvog poštovanja zatečenog stanja. mnogo novih muka. veku: London zgrada i kuća u nizu na regulacionoj liniji. strukture se grade sa većom spratnošću. da smanji atraktivnost starih istorijskih jezgara. Ovaj proces traje i trajaće još 20. Novi gradski buleva- nežnijim. Na ovo ili razvoj. saobraćajnog koridora. Novi Sad je posle rata radikalno promen- gradske trgove i trgovačke ulice motornog ra počev od bloka. bio je benim ili objektima javne namene koji visinski i mnoštvo drugih. naslanjajućeg bloka što negativno menja što je pravilo ogroman trošak eksproprijaci. Snažna ver- ize veličina vojvođanskih gradova posle Drugog uglom što otežava regulisanje saobraćaja. raskršće ima ten- da pretrpela su velike transformaci. bulevara reprezentativnim poslovnim. pristupilo se sledećem važnom sproveli svetski gradovi u 19. odnosno javni pro- je na planu horizontalne i vertikalne lazno kretanje u magistralnom luku ili baj-pasu stor više kategorije. povučeni gradski bulevari predmet su jedne strukture su veće po volumenu i značajnije po Novi bulevari primaju frekventan motorni studiozne urbanološke analize: prvi kriteri. poslovalo. cena zemljišta raste. već zamena čitavog kon. Ovim saobraćaj i ove ulice postaju gradske magistrale jum trasiranja je bio što kraće spojiti tačke A svi elementi bloka trpe promene i vremenom prvog reda. tokom 19. i prve polovine 20. gradsko tkivo. biciklističke staze i trotoari. Ova teza dobija na snazi nakon anal. Probijanjem bulevara stvaraju se nove reg- ljude koji su tu stanovali. jer saobraćajni bljene aktere u životu jednog grada. veka. odnos zadržanih objekata u zaleđu bloka pre- je zemljišta. određenog prostora i koje mora da miri suko. otvorenog i sadržajno treba da pojačaju primaran značaj vojvođanske gradove ali tek 70-tih godina grada koji bi postepeno zamenio tradicionalni. menjanjem brižno podizali građanski slojevi stanovništva ci saobraćaja dok je. dugo vremena. građevinsko zemljište duž novih bule- Pariz ili Rim i odmah su u svojoj graditeljskoj imala sredstava i političke volje da ovakve akci. kako magistralnog karaktera ulaze u drugačiji odnos izgrađen kao reprezentativni Bulevar Maršala je uradila većina evropskih gradova srednje ka ulicama koje ih preseca. Zrenjanina. bio prvi korak ka realizaciji radikalne zamene prednjači u ovom poslu. Onovremeni planer je osmislio širinu gradskog saobraćaja. Lokalne Futoške pijace biti realan centar grada.dani arhitekture novog sada 2005. ulacione linije koje najčešće smanjuju veličinu u kojima se živelo. veka. i pokrajinske vlasti u doba socijalizma svesno svih susreta. se pomera u pravcu novog bulevara što može prodori su rešili neke probleme ali su doneli i ko će prva asocijacija biti da su novi buleva. kralja Petra. bilo je potrebno raseliti sve ukazuje izrazito saobraćajni karakter ovih ulica. Logično je da Novi Sad nazvati izrazom “osmanizacija” (haussman. raskrsnice koje su najčešće pod oštrim ili tupim na samo dve saobraćajne trake. Odlučnim intervenci- du pretvaraju u pešačke zone. težište grada dova u 20. veku bili opravdani.

Čine je stereotipna i konfekci. Ulica je zadržala komercijalni karak- Jevrejske ulice ustupila je mesto Srpskom nar. Bulevar je prosečen kroz periferne delove i drugih sadržaja pored saobraćajnih. Glavna. Novi Sad Subotica niz istorijske Železničke ulice / kralja Aleksandra primereni izgledu šireg centra grada. ine u komunističko vreme. humanim. materijalnog i duhovnog pošta. su za njenu realizaciju korišćene iste metode da ka zapadu i pomeranje težišta učinilo je da vi nekadašnjeg kolovoza pretvoreni u “zelene kao i u prethodnim slučajevima. lnog grada. se obavlja Magistralom kroz centar gra. Ova površine”. bastioni trgov.pešačku ulicu za grad su bila manja i saobraćaj u njoj nije tranzitni. mogla da padne oslobođeni motornog saobraćaja. gradski autoput bez flankiranih novih objekata vara nižu se moderna zdanja u duhu Atinske ta. gurnute kroz podzemni prolaz. ima suviše veli. dodirne zone novih modernih bulevara i tradi- nosti. dani arhitekture novog sada 2005. ku širinu za trgovačko . današnjeg vremena. Aleja Maršala Tita ne vodi i manja žrtva. pešačka kretanja. Magistrala je trasirana po gusto izgrađenom Razgrađenost je opšti utisak koji stvaraju jska rešenja partera i objekti naglašene sprat. Sa druge strane. Ovom Alejom. dok se zonirani urbanizam zadovoljio mente i danas podseća na monofunkcionalan cionalnih delova grada. površinama nekadašnjih trotoara. tranzitni saobraćaj subotičke vlasti su dobile željenu ulicu u duhu duga i monotona linija je stroga u svojoj funk. dok su delo. gradskom tkivu ne poštujući nasleđene ele. kroz strog centar grada. za čije je građenje. lep. zarotiran za mali ugao. regulacione linije ostao nekadašnji. Duž probijenih bule- rešavanjem funkcije i propisanih koeficijena. su prekroji. koja je skoro paralelna sa glavnom ulicom. modernog urbanizma. Zrenjanin je činio grube greške u plani. rušenja zatečenih kuća Bulevar Oslobođenja je primaran grad. ski potez čiji se uticaj oseća na znatno širem veličine Zrenjanina i pešačka kretanja se vrše na Prostorno se ipak nadovezuje na celu priču jer prostoru od same linije Bulevara. na prostoru tradiciona- cionalnosti. Voluminozne objekti savremene arhitekture u Novom Duž nove trase je izvedeno šest novih zgrada poslovne zgrade i robne kuće. danas pešačka ulica. bez želje za toplim. bez Glavna ulica i glavni trg (delimično) su time Subotica je “najbezbolnije” prošla u odno- obzira na nacionalni značaj. Bulevar postane poslovno središte grada. ter sa frekventnim motornim saobraćajem. da jer Zrenjanin nema adekvatnu obilaznicu. ti su parcijalno razmešteni i građevinska linija Zamena grada se dogodila i u jednom bočnim ranju grada time što su urbanisti i vlasti izve. odnom pozorištu. Danas se magistralni bulevar približno na istoj trasi kao je prekinut dok su jake pešačke komunikacije na Bulevaru Oslobođenja grade najznačajniji postojeća glavna ulica. vetar. povelje bez poštovanja zatečenog stanja ili Novog Sada ruralnog karaktera koji nisu bili Pančevo je isplaniralo ali nije izvelo novi ogoljeni kalkani starih kuća na koje su se DaNS 50 | jun 2005 | 19 . sud. Sadu i svakako će u budućnosti biti ogledalo od velike gradske važnosti (autobuska stanica. robna kuća) ali je do danas položaj li današnji Trg Galerija i okolne ulice potpuno stanja ovog trenutka. Širenje gra. Novi objek- im zatvarajući sunce. im prostorima. međutim. su prema ovoj temi. im je za mali ugao pomerena u odnosu na reg- kraku ovog bulevara: čitava strana trgovačke li specifičnu formu “gradske magistrale” ulacionu.

2004. krenuo je talas cities and towns resolving of transit transport in the central urbane obnove i hvatanja veza sa istorijskim zones could also be carried out by means kontekstom. interrupting conscientiously the historical eracije uložiti puno truda i kreativnosti da bi Speaking from today’s point of view the and construction continuity of the civic se dobili novi reprezentativni gradski prostori. dok ekonomska vrednost boulevard through the town tissue one Athens Charter. squares and shopping streets from traffic in it. through the old town cores of Novi both local and provincial authorities were ta gradograđenja i da će arhitekti nove gen. da due to cutting of large main boulevards logical reasons.Kratka istorija Novog Sada central zone. Sad. medium size cities. graditeljska baština. demolition and housing of out observing the inherited values. 20 | DaNS 50 | jun 2005 . regulaciona have changed largely the previous spatial. but also 2002. It was not only the replace- Vesna Karavida . could gradually replace the traditional artikulisanje čitavih poteza gradskih bulevara. verti. jer su novi gradski bulevari zone sa velikim costs for land. tures used for housing. main roads out of such streets. business and even one. la parcela kao osnovna jedinica organizaci. ment undertakings in Vojvodina towns of pearance of traditional central European nog pozorišta. subjektivno rečeno najružniji other troubles. economic and transport circumstances. je moguće pomirenje dva sukobljena koncep. Zrenjanin Pančevo naslanjali danas porušeni objekti u tradicio- nalnom nizu. In the period of socialism. najrazgrađeniji. with- ma. Verujem da je moguća arti. prayers. In order to cut a modern the root of which can be found in the delovi gradova.Grad i gradski trg. 1967. on a traditional land plot ske Magistrale ili pančevačke autobuske stanice the problems but they also caused a lot of within a traditional quarter. the transport solutions resolved some of regulation line. open town that dobro kada bi Direkcije raspisale konkurse za had lived there. and enable turning of the most beautiful for rich Vojvodina disposing with both dr Ljubinko Pušić . past. However. jer su delovi grada oko Srpskog narod.dani arhitekture novog sada 2005. of more delicate and less painful methods crkve) je postala međunarodno priznat metod perous towns and cities in Vojvodina have of urban reconstruction or construction of obnove. question could be raised if those develop. which resulted with the slow disap- Moraće. the re-settled population. Bilo bi needed to re-settle all the people who for construction of a new. That is why the routing of new bou- pre nego krene punjenje pojedinačnim objekti. was mogućnostima i sa velikim ograničenjima. A new spirit. which was exceptionally favourable Edmund Bacon . Restitucija (na primer Jermenske During the period of socialism four pros. Late Hausmann in Vojvodina public spaces into car-free zones. Poslednjih godina smo se vra. As they ment of the construction fund. demolish all the struc. linija koja razdvaja javno od privatnog. U savremeno graditeljstvo se vrati.Zrenjanin. they liberate the main town town organisation and organisation of life Vladan Ðokić . the first step towards the realisation of a New boulevards accept the frequent radical replacement of the old town with Literatura: motorway traffic making the first class the new one. Zrenjanin. suffered great transformations in the field internal and external main highway rings. 1987. Pancevo and Subotica. was the ideological basis naslanjajućih parcela konstantno raste. which as it has been done in most European je gradskog zemljišta i vlasništva. which created huge expropriation levards through the town tissue.Urbanistički razvoj gradova resources u Vojvodini. The final impression is that new boulevards kalna regulacija. pass through a densely built area of the the replacement of the whole concept of Ðorđe Srbulović .Design of cities. tili ideji tradicionalnog grada. The most significant changes occurred have been cut primarily based on ideo- kulacija javnih površina duž novih bulevara. of horizontal and vertical regulation. Futoške pijace ili Glavne pošte i the 20th century were justified because buildings and houses in a line along the Bazara u Novom Sadu i potezi duž zrenjanin.

Zato što korisnici ili samo posmatrači ovih pros –političkih odnosa i ukupnih materijalnih i kul- su.ekonomskih i društveno korišćenja tih prostora. torima privatnog karaktera i namene. već izvršene intervencije. Uređenje javnih prostora u gradskim središtima u Vojvodini U ređenje javnih prostora u gradskim građevinskih blokova. Pod JP podrazumeva se naime. već i širu ili kako se to kaže „granični prostor“ između umetničko. njihove društvene ili privatne organizovanosti jivanja JP gradskih središta. čovek. prema: Irena Rakočević. To je trajan proces „nas“ i „drugih“( cit. metodi i rezultati dejstvovanja u na nekoliko primera iz prakse. pa nasleđe i na njegov kulturno – istorijski sloj. od velikog značaja i uticaja na graditeljsko JP čine jednim od najsloženijih zadataka. one su promenljive kategorije koje tradicije i stvarnosti uređenja i II Brojni učesnici u stvaranju JP. I Problematika uređenja. 14 DaNS 50 | jun 2005 | 21 . unutrašnjosti uzvratnog uticaja i međuzavisnosti na relaciji Privatni život u prestonici. središtima u Vojvodini razmotrićemo pasaža.prostor.društvo . zavise od društveno. hortikulturnog i svekolikog drugog samo osnovnu prostornu dimenziju. svaki onaj pro- jem obimu svejedno.estetskog uređenja parternih vremensku komponentu. turnih uslova i potencijala svake konkretne sre- ili one koje će tek biti vršene u JP ovih središta. one koje se vrše tora i njihove veze sa zatvorenim JP ili pros. uređenje dine i doba. ali i uređenja svih sadržaja Motivi. Politika. u većem ili man. arhitek. uopšte. JP. tokom vremena. veža. unutar i uokolo tih prostora. i interesa. dani arhitekture novog sada 2005. pri tome. uređenje i oplemenjivanje JP ima ne nog vlasništva i nije. javnih prolaza. njegovo prethodno grupe činjenica : svakog od tih učesnika u najrazličitijem vidu definisanje. površina. Bgd. ulica. Za upravo zato i jednom od najprivlačnijih tema Bavljenje JP podrazumeva razmatranje teme od izuzetne važnosti su tri društveno – stručnog angažmana i aktivnosti međutim. izgleda zgrada. tremova. ciljevi. kuća ili stan pojedinca tonskog. ujedno i oplemen. obuhvata sobom pitanja III Poput svih drugih intervencija u prostoru stor u gradu koji nema izričito status privat- sanitarno – higijensko-komunalnog. graditelji.

kafanske. u zapadnom ja čitavog spleta okolnosti i aktivnosti čoveka kada. zbog njega samog . šetališta i dolme uz reke. U pravilu. kitnjastih JP su prostori takozvane „javne egzistenci. To Bernardi. nivo za postepeni proces kroz koji će međuprostori faktora svojih dedova. Ona je jim pojedinostima nose nepogrešive tragove zbog njegove revitalizacije i onog novog pro. U našim uslovima. već od najšireg interesa za sve građane sakralnog ili profanog sadržaja. stanovima na spratovima. raznim intenzitetom i povodom odvi- takozvanih javnih sadržaja – prostori odvijanja održavanja JP u tako određenom. mesnim hotelima. interesa i od direktnog ili indirektnog interesa. skoro istovetne Primer iz Bačkog Jarka pokazuje još jedan i održavanjem JP je re prezentant i paradigma šeme: Dve crkve. zavičajnosti. mesni park u međuprostoru značajan elemenat za uređenje određenog kulture koja se u njemu i njim samim ispolja. dana. kom kontekstu. jao javni život . Koliko je svaki od pobrojanih prostora i jasno definisani kako bi se mnoge neprijat. Isto se odnosi i na obim. korišćenja i ma se. korišćenjem. Pančevu. zašto. parametre oličene u vrednosti i ceni zemljišta. pre tridesetak godina još. na jednom od uglova stare treba da sačuvaju ili da povrate lepotu i značaj Gradske kuće u centru. a potom li su da se tu ponovo otvori pivnica. mesta. na bazi određenih zakonitosti društveno – duboko u memoriji žitelja i koliko su to prostori nosti izbegle. Reprezentant kulture javnog ja poput gradske ili opštinske kuće. danas. sudskim palatama. Određen namenom. Regionalni identitet i lokalna odgov- –od interesa za grad kao složenu strukturu Bečeju. razloga. Koncentrišimo se sada na JP baštinjen u primer. a iskustva koja imamo ili stičemo o tom Gradskom kućom bez obzira što pivnice tu Naši gradovi – mislim tu na gradove. vani Mali urbanizam Bogdana Bogdanovića na 180/1. Dragan Koković. Čini mi se tao i formirao se kao međuprostor objekata i ili drugde. Pošto su JP mesta ispoljavanja i fondu našeg graditeljskog nasleđa Rezultati savremenih socioloških i potvrđivanja i društveno-ekonomskog siste. urbanoloških istraživanja domaćih autora ma. nekada naseljenog pretežno nemačkim ponašanja i odnosa pojedinaca međusobno. zatečenih i eksploataciono na koje je sinove vodio „babo“ kada hoće da Po svojoj suštini javni prostori grada jesu mogućih kondicija te najzad i opredeljenje za ih ženi . prostora. taloženja i superponiranja ukupnih urban. Geotakt.imovinskom smislu. svoju istoričnost steći sutra. narodne bašte i parkovi. mora sadržavati procenu i ocenu ma i ličnostima u centrima . sa poprečnim pro. može se reći da su oni od najšireg nastali kao „žitni trgovi „ pijace. To su i svi oni prostori oko zajedničkih bunara. oblika i simbolike njegovog nas. Sadržajno i formalno. još uvek čini blizu 90%ukupnog JP u Pokrajini pred kasnije izgrađenom i danas postojećom Zgb. stepen – ugostiteljskim sadržajima u prizemljima i sa osnovama kreativnog doprinosa svih učesnika i kvalitet njegove uređenosti ili neuređenosti. Tamo. kafa. i danas veoma posećena. ali takođe i u smislu prognoze tanka i „proizvođenja“u Lefevrovskom smislu ma stilski raznolike arhitekture. postavlja najpre identifikaciju njega i njegov. Zgb. DD Panonija. za očekivanje je da budu pronađeni. no već provedenih istraživanja. postojala je pivnica. dive infrastrukture. Pogača u Lazar Žolt. Oko brvnare. ta gradskosti i fizionomije grada i duha grada. podrazumeva se da je za liget“ u nekadanjem Bečkereku današnjem uvek nedovoljno precizno definisani i podosta nas posebno intrigantan onaj JP koji je nas. Čitanje grada. Na istorijski vredan JP upućeni smo dakle. upravo taj prostor okupljanje nastavljeno generacijama potom i Prelog. govori primer kao prostori i mesta našeg zajedničkog života. u fizičkom.1977 ili Dušan Marinković i grupe.tehničke obrade rezultata prethod. Pošto je JP u pravilu rezultat višeslojnog su nekadanje i današnje promenade. Subotici zagubljeni u tranzicijskim tokovima. maj. zgrada. još kasnije rodnog kraja – kraja iz kog su u Vojvodinu kol- koordinatama i rasteru. Arhitektura. JP jesu ih karakteristika i vrednosti i materijalizaci. kalvarije kao i prostori sporta. sa opekom flaster. nama i pivnicama. šetališta i sl. Prometej. pripadnosti. Pri uređenju i revitalizaciji JP najznačajnija istorijskoj. naravno u istorijs- iz načina. NS. 18o/1. Pukotine kulture. spolja i hladovinastim dvorištima u pozadini. a koji će si pretpostavke na kojima se zasnivao i takoz- Bogdanović. iz Subotice. Okupljali su se tu po inerciji. 1982). porekla. jednom reči sva ona mesta na koji- prostori zajedništva – prostori društvenih. Zrenjaninu i slično u Vršcu. ne samo za pojedinca ili određene interesne između ili uokolo značajnih javnih građevina Prosveta. Zato. koji se sastoji u tome da istike JP i društvenosti. Katolička porta u ornost. 1955. istoričar umet- i biti „srećni „ ako ispune uslov za moguću trgovi. za pijačnih bi prestati generirati „krizu zajedništva“. te privlačnosti za bora- za dalju sudbinu i tretman JP smatram da oni. crkva. nom ili delovima ima karakteristike i svojstva vak i životne aktivnosti danas. stanovnicima. međuodnosu i međuzavisnosti. iju i lociranje. spontano ili planski kontrolisano javni grads. ma. prevashodno radi mogućnosti njihove identifi. a zapravo i ne znajući i kvalitet humaniteta. im potrebama i uslovima. identiteta i urbani teta novih građevinskih blokova. međusobno ili sa onima iz drugih mesta To javno eksponiranih estetskih faktora i elemena. Najpre. sve na osnovama naučno. Ljubinko Pušić. uređenošću središni prostori naših naselja. korza. ekonomskog i kulturnog razvoja . Pažljivi istraživač baštine. sa zaštitnim drvoredima je“( Antoan Prost) ili još jednostavnije rečeno. u centru va i reprodukuje. Arhitektura. no. pa valorizaciju česmi. uspostavljao kontakt meštana javne sfere društvenog života. parkovi. to su prostori javnog života i življenja.odnosno JP u identiteta i raspoznatljivosti mesta. za koje se znalo tačno prostori čiji su vlasnički titulari. nosti Bela Duranci i njegovi saradnici arhitek- i potrebnu sreću. kulturnog dobra. podizanih raznim povodi- ki prostori – ti svojevrsni enterijeri grada kako koja. To je tak „vizije bolje budućnosti „( Vidi: Milan Iz jednostavnog razloga što.To su „rogljevi“ kacije unutar grada kao celine. sa muzeološkom post- 22 | DaNS 50 | jun 2005 . imenovani fizičkih struktura izgrađenih planski ili sponta. ple. prostrani trgovi naših gradova. po a posebno gradska središta tih gradova u značaj za formiranje JP novih delova naselja te tradiciji. O krizi zajedništva. Venci u Somboru. ili paradni. zemljišnoj renti. vašarišta . onaj prostor čije su sve To su sve one karakteristično izdužene ulice u ja i funkcionalno određenje prema savremen- uzročno-posledične karakteristike proizlazeće središtima naših gradova. neobično značajnim sklopu graditeljskog nasleđa koje. ti i urbanisti i domišljati trgovci i ugostitelji. samo potvrđuju značaj ovakvih primera (Vidi: zajedništva. i simboličkom nivou a potom inventarizac. dekorativnih kapija. 1982). obodno i ugaono postavljenih javnih zdan. rezidencijama crkvenih velikodostojnika Sadržajno – fizička analiza i valorizaci- JP jeste dakle. sa trgovačko i vizije o mogućnostima prostora u sprezi i na tog pojma. Kolonisti iza II svetskog rata. kod nas još i društva u prostoru. dokazujući u prak- iskreno doživljenih ljudskih osećanja „ (Bogdan stora koji formiramo kao JP danas. pa sokolskim domovima. bankama. su i groblja. zadružnim domovima. li su kuću brvnaru i opremili je kao simbol svog življenja u određenim prostorno-vremenskim gasnim. okupljali meštani iz susednih sela. kome i čemu služe kao na primer „Čok svetu inače jasno određeni i čitljivi. Nastali stručno. filom određenim uglavnom jednospratnica. Novom Sadu. ali istovremeno i vedenom i višefunkcionalnom stanju. Tu spadaju svi oni u procesu i postupku revitalizacije. ulice. određeni planski koncept namene. socio-psihološkom isanim pešačkim stazama uz kuće. 2005) ih karakteristika. to mogu biti „samo oni gradovi koji i u celi. nameni pri. igrališta. svojom celi. poprimiti karakter. škole. u sebi. BGD. podig- JP je prostor i pozornica filozofije i kulture bogatih građana i kasnije podizanim vatro. vođeni genima određenog lokacijskog Vojvodini – postaće ili će zadržati obim . prostoru mogu imati i treba da imaju veliki više nije bilo. Podsetimo se o kom je prostoru reč. trgovi pred magistratskim zdan. 2001) arhitekture i građana u prostoru i vremenu . dvorske. pa i u vlasničkom smislu takođe prostori Najpre. Za drugačiji Beograd.manifestacioni trgovi ispred. reprezentativni .vremenskoj i u civilizacijskoj sprezi . imaju ovde navedene kvalifikacije. Morali Zašto baš taj prostor? Pred njom su se i u njoj godinama. onizovani.dani arhitekture novog sada 2005. koji su imali ili je za očekivati da imaju. banije ili parohijskog stana. iz dva tri decenije unazad imali su sluha i sugerisa- ni i u pojedinim svojim delovima i u najman. gubi. bavljenje JP pret. NS. na određenim ih je svojevremeno nazvao arhitekta Bernardo i ekonomskih elemenata koji se odnose na znalački biranim i obrazloživim mestima. je i polazna svakako urbanistička analiza. kuća beležnika. U vlasničko. potrebne – predvi. javni bazeni. jima. postojeće. spomenika.

fila. pa pravilno postavljena i pričvršćena neće biti se vraćaju pešaku. Izvesne policija na tom mestu popustljivija i toleriše sladoleda. i smeće. og uređenja Novog Sada za Svetsko prvenst. nema mesta. sadržajima u lokalima. u okruženje mimo te analize ili bez nje može i mogu pomoći da se u prostoru ne izvodi ni ulici Zlatna greda u Novom Sadu. u kontaktnoj zoni starog cen. Tu se misli radi o najpešačkijoj zoni. Iznesimo ovde primer Katoličke porte DaNS 50 | jun 2005 | 23 . Bez obzi. sem u ograničenom tra Novog Sada i novih delova grada. zastori moraju biti ne samo tehnički funkcio- no privlačnim za stvaranje nekih novih navika na . To je princip da se ništa gradova otkrivaju se bar četiri takva sloja : određeni kompozicioni sklop. uređenje i korišćenje. na visinu. prekriti površine uličnog partera ili trga koje zijama. Oni tačno znaju njegove tajne jskih mogućnosti sredine. prirod. smeće bude bacano mimo nje. sa preciznim uslovima njihovog postavl.Dunavska – uzeta kao ishodište u projektu revitalizacije dela starog centra gra- da 1968/ 7o godine i da je tokom značajnog zahvata na rehabilitaciji „core“ grada. u prizemljima zgra- da. urbane opreme i hortikulturnog uređenja. naučiti i prvom od poznatom Sokačetu u Pančevu. žuta klinker opeka ili obična cigla. ni preduslov uređenosti i higijene. pa da se pešaci oslobode i ulicu korite u punom njenom kapacitetu. obrađen parter u tom prostoru. tome od kolikog bi značaja bila. odnosno od finansi- koji karakteriše jedan javni prostor i njegovo nog prostora. funkcionalnim. u nizu. kakvi su robne kuće. ulice u jednoj od akcija preuređenja postav. šaht za međutim. Tokom vremena trebalo je još dosta intervencija par- ternog uređenja i intervencija izvesti. sve do najnovijih zahvata mirno počeli koristiti sredinu ulice. svom malom eseju o duhu arhitekture (Vidi je koja se. jalnosti uključivo i statičara i tehnologa kako bi ma urbanistima povezati iskustva i znanja Prilikom radova na izmeni uličnog zastora se odgovorilo na složene zahteve koje korisni- istoričara umetnosti. prirodnost lokacije. Nije slučajno da je jedna od najatrak- tivnijih ulica Novog Sada. avkom zavičajne zbirke. koje su fizički onemogućile raniji mot. dani arhitekture novog sada 2005. manu i meri projektanta koji mora konsulto- uređenju i intervenciji u prostorima koje smo pen dobre uređenosti JP bio bi adekvatno vati ili vladati znanjima drugih struka i speci- naveli i sličnima. na graditeljskog nasleđa. dakle. da se ni jedan zastor nije postavljao Jovine ulice u Novom Sadu. ni tepisi“ kako ih je nazvao Ranko Radović u doprineti kompleksnosti analiza i valorizaci. dobro dimenzionisan mimo funkcionalnih potreba saobraćaja koji se li uočiti i u Zrenjaninu gde su sredinom glavne i kapacitiran. pravilno izvede- ni zaključci urbanističke analize razvojnog puta neke sredine mogu imati za opredeljen- je njenog budućeg usmeravanja i razvoja. jedan specifičan vid društvenog života koji traži specifične elemente uređenja prostora. odvija se i danas. pešaci godinama prelaze Bulevar kao da se janja u odnosu na kretanje pešaka. ne čini silom i ništa ne preduzima u prostoru utabana zemlja. pa ovih godina ponovo pokaza- la kako su navike žitelja izuzetno važne. pešaka u prostoru. mot- ornog saobraćaja 1967. Tu se možemo takođe. lomljena i na drugi način devastira. sve poremete. pa širenja pešačke zone 1981. pošta. daleko funkcionalniji Obrnut primer je onaj sa raskršća na Bul. kamena kal- arit. možemo reći samo to da ti orni saobraćaj. zavisno od materijala. Dugo je naime vremena prošlo dok su se pešaci oslo- bodili i nakon uklanjanja tramvaja 1957. Godinama su se pešaci po inerciji i navi- ci kretali uz kuće. Čak je i saobraćajna dohvata njihovih ruku. cama Kikinde. tehnike i tehnologi- Svaki nasilni pokušaj drastične izmene sadržaja su duži vremenski period korisnici konkret. Kod nas ne može biti straduna. Sa zelenilom. na gab. mogu imati neočekivane posledice jer to može izazvati neprirodno ponašanje nje. pre praktičnog pristupa. Izvesno je pokazao je primer iz Dunavske i bliske joj Zmaj govih korisnika. Zrenjanina ili Vršca. je vremena postavljanja. već da moraju biti primereni ambijentu. saobraćajnog ili postavljanja instalacionih vodova pod njim. Sličnosti smo mog. ci JP imaju. pre poslednjih zastora asfaltom. Već tu je lako izvesti i zaključak o nekoliko slojeva ranije postojećih zastora. U vreme velik. Navođenim primerima samo smo želeli da ukažemo na značaj koji. sa urbanom opremom. i istoričara. pa i psihologa i sociologa koji će moguće je da se prati stratigrafija uličnog pro. a ne sredinom ulice. fazi.) mogu da postignu onu tako provesti. ali ovu prirodnost. metodoloških postulata za zahvate u zonama Bečeju ili u drugim nekim središtima naših nost i uvreženost pešačkih tokova. dizajnirana manje su šanse da propadne ili da štimungu mesta. 1981. drma. Tako na primer. navika.“znatne po dimen. glavnim uli- imati samo negativne posledice na njegovo jedan ishitreni. ovde Mihajla Pupina. ako se ili okolnim objektima kojima je fizički definisan. trebaju nim situacijama mogu konstatovati bar po DaNS 42/2003. konsultacija i starosedelaca ili ljudi koji ja. nego se čini u prvi mah. pešačke zone i uređenja njenih ulica i okolnih bloko- va . bureka i sl. Ako je. Subotice. vode usled retencije . blizinu mesta prodaje i na boju i na finalnu obradu i na slog. pa i na način korišćenja prostora. ali se nisu pokazale dovolj. potrebnu funkcionalnost višeg reda. za čitavo obimu i izuzetno. za kamene ploče. mogućnosti geografskog ili klimatskog područja. Ako je korpa za otpatke dobro locirana i nalni . drvena kocka. na mestima gde je područje starog centra grada napravljen je materijalom ni formatom nisu za ovo podne- fizički najbliža veza određenih vrlo frekventnih poseban situacioni plan pozicioniranja korpi za blje. na ulici neće biti zadržavanja ulicom odvijao. Ako je klu. od nastanka grada do danas. banke. pomerana. Samo tako javne površine. jer one ni ra na zabranu prelaska ulice. vodu na pravom mestu. na Pogači u Da sadržaj. primera radi. nekritički unošenih elemenata sa nekog drugog sl. u Panoniji. što se sve dopunjava i koriguje tokom vremena. vo u stonom tenisu. „žardinijere. neophodno sa arhitekti. godine. pjaceta i sadržaja. već u toj različitih po materijalu i redosledu postavljan. ti „urba- stručnjaka. što se pokazalo veoma arhitektonske slobode su naravno moguće. bara i blata što je osnov. U tom smislu. neobrazloživ ili nasilan potez. 1980/81. one moraju imati osnov u kreativnom rafin- Proizlazeći zaključak jeste da je i pri Sledeći elemenat značajan za obim i ste. Kada se danas postavlja pitanje kako ljene. pa se iz uvida u tu stratigrafiju u konkret.

Neki kreativni pristup pri uređenju uličnih izgleda i naime. vizuelnih komunikaci- a čak šta više i postignuti neki novi kvaliteti. boju i detalj. održavanja krova. da bez valo. ali to nije dovoljno bez temeljne u sebe i podrazumeva je. održavana i renovirana malterska zdanjima i u JP ima veliki značaj. vatorsko – restauratorski postupak sa starim pitanje i izraz naše savremene lične i društvene avljena. pitanje mere. već ambijenta u kom je ona nastala i u kom se jal i izvođače. je druga. i oplemenjujuće. sanacije konstruktivno. u boji koja se sa novih zdanja jed. na na neznalački način. Konzervatorsko. kao nasledstva. a og sloja. poziciju otvora. Neka je primer i nedav- suštinski savremenih potreba korisnika objekta no završena obnova fasada u starom novo- ili čitavog prostora. doživljavajući ih vredni. zelenilo. izmešteni i izmenjeni raspored. ispuniće svoj zadatak i jih starih poznanika u koje se nisu baš dobro ne primenjuje.dosledan konzer. firme trgovačkih radnji.statičkih elemenata i Problem je u delikatnosti i u složenom vlage u zidovima na primer. kamene ploče različite po kvalitetu i obradi od tramo dugo vremena i ono nam se čini prirod. talni nosači raznih fenjera i svih drugih svetlos- Godine mogu da prođu da se ljudi kreću U kontrastu sa arhitektonskim jezikom i nih armatura. jim i osećajući se i sami vrednijima. dizajner. te kuće postaju više njihove i više naše. Problem dakle nije zgra- jske prirode i stručne procene i ocene o tome da sama po sebi. u ambijentu građevinskog bloka i rekonstrukciju izvornog ili bar približno izvor. uredni i lepo aranžirani izlozi. u vreme. tokom vremena našla. u Novom Sadu koji je poslednji put celovito idno izvršenih istraživanja od strane stručno smeju žrtvovati detalji ili obratno. negativne privid i da je istina ispod maske koju su na deo ti. dekora. famozne žardinijere ili neizbežni kiosk. Slobodan Jovanović to oplemenjuje prostor i osećaje ljudi koji se up ne znači konzervativizam i nije brana pred njime kreću. isključuje. prevashodno Tokom vremena novca za kompletnu zamenu intervencije tokom vremena vršene.sve Odgovorimo sažeto i kratko: Taj prist. zgrade ili zgrada nabacali vreme i parcijalne svih njih međusobno i svih njih. Ne. jun ta oplemenjivanja gradskog JP i javnog pros. pa su upotrebljene put smo se već privikli na stanje koje posma. neophodni su i umetnici i kreativan dijalog posledice su se vrlo brzo pokazale fatalnim. postavlja pred sve jer je jedan specijalistički zahvat zanemario nas više problema. Radi se o uređivan i dobio po čitavoj površini zastor od i društveno kompetentnih ekipa nema tome da se sačuva odgovarajuća mera u sve- kamenog opločenja 1966. Spomenik. kreativnim činom. sadskom centru. pa da zapaze kako te kuće imaju reniju meru. prozori i drugi otvori. ukupno ostvareni štimung i atmosferu. skom rukom i u tehnologiji koja se danas već da ne remeti ambijent. Gledajući sve to kao celinu. već naprotiv podrazumeva . nije poslušan. Uređivanje i oplemenjivanje JP sve više je i Opšti izgled. jer su delom ci degradirajuće je za izgled čitavog središta zgrada i njihovo koloriranje. lice zgrada. svežina. noćnog štimunga i dekorativnog osvetljenja. vajar. od dnevnog i noćnog osvetljen- i bliže svom nazivu. korisnik JP danas otkri. grafičar. stolarije. HID. njihov ulazak umetnika i umetnosti u JP. princip i pristup.klima uređaja na primer. limarije. slobode i demokratičnosti. ići pri rehabilitaciji izvornih vrednosti koja će ja i svemu onome što čini imidž ulice. Brojni su primeri da je izgled zgrade pod- tivnih i skulpturalnih aplikacija. cilj jedino ako to čini na kreativan način koji ne zagledali. zapazili bi i kritički bi mogli komentarisati diteljstva bitna je prevashodno valorizacija tog prilično toga. Potreban je ponovni zastora nije bilo. u rasteru koji ima čoveku prime. Pored opštih pitanja kako čitav niz drugih pitanja i problema celine i kul- doći do potrebnog novca za sve neophodne turno – istorijskog konteksta. neophodnih popravki.restaura- je redovno održavanje spoljnog plašta zgra. finalnog bojen. Svaki od ovih elemenata. a poslednjih god nje sokovima iskustva i saznanjima tradicije. Život elementom . javnog života. i svi dru- to oštećenih „partija“ postave kamene kocke mentika fasada i niz drugih elemenata koji gi imaju široko polje za nastup u timu sa ostali- što je dovelo do nastanka spontane kompozici. cveće na balko.grada kao celine u nog – prošlog stanja ili pak na reviziju izgle. pra- tima. Pomenuli smo već. već jednim od osnovnih elemena. torski princip i postupak uključuje kreativnost da u celini. Projektant očekivanih pozitivnih rezultata . na pravi da je posledica tog posla ipak loša i beživotna. a naravno ne samo zato. kako sam u jednom slo. zato.. ipak proširivani izlozi. ponose se njima. ja. telefonske govornice. Izvođenje ovih poslova. već je tu i pitan- bar. reklame. ugledaju njihovo lice – lice tih svo. keramičar. javne okruženja –predavanje na TAKT-u. jedinstvu aglomeracije i njenoj poziciji u širem da objekta u funkciji nekih kvazi savremenih ili okruženju i pejsažu. plastičar. pa je kasnije. je „zakrpe“Pokazalo se tada. Istraživanje će otkriti pravo je niza drugih detalja. mogućnosti za realizaciju pojedinačnog i grup- sveže obojeni prozori i vrata. Slikar. nima. rešen tako da podignute radi svečarskog renoviranja njiho. 1980/81 godine beli su izgled kuća. svraćaju izrazom naših novih gradnji delova naselja. (Vidi: S. popravljeni i naravno. no vreme potpuno izgubila. uspostavlja sadržajni i oblikovni kontinuitet. Odjednom. godine. Kozteruletunk elet. kako obezbediti odgovarajući materi. boja. Istraživanje mu tome. ni natpisi.J. obnovlje. pa da tek kitnjasti detalji i plastika koju srećemo na objek. Vremenom sa prostorom kao takvim.dani arhitekture novog sada 2005. reakcija rizacije nasleđenih vrednosti na temelju sol. ogru. Uređenje JP danas je više no ikad pitanje zastaju pred njima. arhitekta Dragan Ivković otkriva neki put vrlo interesantne stvari. ma. oljuštena orna. sklad i harmoni. uvek iskrsavaju pitanja koncepci. ne samo zgrade radove. U vreme kiša i klizavice. ljudi dina postala preagresivna i često upotrebljava. na potezu. hvale ih i prikazuju ih gos. kada se sa fasada uklone skele tima graditeljskog nasleđa deluju osvežavajuće baštinjenog graditeljstva.11/83. ne može zaobići pitanje šta je zapra. prolaze pored istih kuća. pitanje istom ulicom. Svi ti detalji izvedeni majstor. a sve to umnoženo u uli. napaja- jedan poseban šarm. malterske plastike. a vog izgleda.pitanje aktivnosti i plastika i obloga naših zgrada. ukupne scenografije JP uopšte. su na fasadama menjani ili dodavani. odlučeno da se na mes. Išlo se na „jeftiniju“ nim . jer tu upravo leži tajna i izazov za tadašnjeg rešenja. Pošto nije u pitanju samo obnova pročelja da je takvo rešenje delovalo dobro. Pri tome se vrednosne orijentacije . uredno post. već je to zgrada u uličnom da li ići na renoviranje zatečenog stanja . Šetajući od zgrade do zgrade Pošto je reč o prostorima baštinjenog gra. Upravo va i odgovornosti prema zajedničkom dobru. otklonjeni osnovni funkcionalni nedostaci. obnovu pročelja učiniti ne samo osvežavajućim prostora u celini. voda . Temerin. žive u njima i među njima. Ispostavlja se međutim da je to samo nisu dovoljni ni samo stručnjaci – specijalis- varijantu. Postaje jasno da za sveukupan zahvat predloženih po projektu. određenog dela grada . pitanju mere stvari. svi vertikalni i horizon- 1962) tora uopšte. trga i bodnijem komentaru to još tada konstatovao. U tom smislu više puta citira- Šta je dakle osnov za pravilan tretman li smo poznatu svojevremenu krilaticu arhitekte uličnog i ne samo uličnog izgleda zgrada u Miloja Miloševića da biti konzervator ne znači našim ulicama i uokolo trgova? Pre svega to biti konzervativan. vo taj dosledan konzervatorsko – restauratorski nog interesa u međusobnoj sprezi i jedinstvu. a i svaki za sebe. vrgnut rigoroznoj rekonstrukciji svih detalja. kvalitetno i temeljno. tabli sa kućnim brojem i imenom ulice Porta je odjednom delovala ambijentalno više ju celine i detalja i ukazati kojim putem treba do bilborda. To ne znači da se zarad celine mogu i 24 | DaNS 50 | jun 2005 . u njih. u prostoru jednog jutra. va kao stare i već zaboravljene radosti. način.

za tri najbolja rada dodeljene su povelje Društva Arhitekata Novog Sada za učešće u DANS-ovom Projektnom Studiju. Nemanja Radusinović DaNS 50 | jun 2005 | 25 .arh. PROJEKTNI STUDIO DANS P o prvi put u istoriji Društva Arhitekata Novog Sada. je za prvonagrađeno konceptualno arhitektonsko rešenje gradske klupe proglasio rad studen- ta Arhitektonskog Fakulteta u Novom Sadu Nenada Miloševa. DANS-ov projektni studio organizo- van je i zamišljen kao progresivno delovan- je profesionalaca na vizuelni identitet našeg grada. posle posete izložbi radova. Tamara Karadžić. idejni doprinos rešavanju estetskih i funkcionalnih celina ili delova našeg grada. tako je orga- nizacioni odbor Društva Arhitekata Novog Sada odlučio da i tema ovog projekta DANS- ovog projektnog studija bude usko povezana sa javnim površinama našeg i ostalih gradova. i mr.arh. Nemanja Radusinović. ing. U nadahnutom ambijentu izložbenog prostora . dipl.ing. uz saradnju sa autori- ma. a i u drugim termin- ima tokom godine. ove godine je u okviru arhitektonske manifestacije Dani Arhitekture Novog Sada organizova- na crtačka radionica . Rad u projektnom studiju DANS-a bi se organizovao i u okviru manifestacije Dani Arhitekture Novog Sada. Trajanje crtačke radionice nametnulo je da radovi sadrže ono sto je najbitnije u našoj profesiji a to je sama ideja koja je naravno podržana znanjem antropoloških mera (u ovom slučaju) a opet. očišćena od tehničkih detalja koji su uvek predmet daljnjih razrada. učesnici su ovog puta dobili zadatak da u relativno kratkom vremenskom roku u trajanju od 30 minuta isprojektuju i daju svoj idejni predlog za arhitektonsko rešenje gradske javne klupe.ing.arh. gde bi arhitekti i studenti arhitekture (kao i svi zainteresovani) mogli da daju svoj dizajnerski. Od skoro dvadeset kvalitetnih i zanimljivih radova arhitekata i studenata Arhitektonskog Fakulteta u Novom Sadu.DANS Projektni Studio. Kako je tema ovogodišnjih dana arhi- tekture bila javni gradski prostori. dipl. materijalizuju u cilju ulepšavanja i kvalita- tivnog napretka našeg grada. ideju mogli da otkupe i da je. dipl. Radovi naših profesionalaca bi bili na raspolaganju zainteresovanim investitori- ma koji bi. Žiri u sastavu Marina Vraneš.. dani arhitekture novog sada 2005.velike sale Galerije Matice Srpske. a treću nas arhi- tekta Vladimir Iličić. drugu nagradu je poneo takođe student Arhitektonskog Fakulteta u Novom Sadu Vladimir Dukic.

i u nedalekoj Železničkoj ulici. U potrazi za originalnim izrazom inspiracija autora objekata se često crpi iz dalekih Međuratna stilova istorizma (koristeći sigurne alate postmoderne). dva su stilski različita ali koncepcijski slična objekta. na drugom uglu iste raskrsnice. Drapšina 51) ili novo stvorenih kvaliteta korišćenjem tradicionalnog jezika oblikovanja (P. nego i u celokupnom veoma lošem stanju. preko Međuratne moderne. ističu se dva na onom delu koji ulicu Petra Limanu (okolina Varadinskog mosta). kao jedno od funkcija društva arhitekata grada. pa i presudnom. kao što je i sam stil grada bila je prednost u odnosu na one brojne novosad. Tranziciona U tranzicijskom periodu u kom se. Od mnoštva objekata koji su nestali ja nasleđenih primera koncentrisanih uglavnom na Malom poslednjih godina. fino složena slika krhotina prošlosti. danja nego one iz perioda akademizma. oba primera.poželjnih primera. pokazati kao izuzetna (tržišna) vrednost koja će im objektima višeporodičnog stanovanja. do detalja sprovedene kvalitetne materijalizacije. Sa stanovišta istorije arhitekture to su jedinstveni primeri uspele arhitekture gradskog stanovanja prve polovine XX veka. sa kasnije otvorenim uru međuratne Moderne isključivo je u domenu oblikovanja mansardnim krovom svojom posebnom finoćom malog fasade. rekao bi Filip Džonson. zbog velikog bro- strukciju baš ove ulice. originalnog je i doslednog stilskog izraza. odnosno njegovog glasila. Ova dva stambena objekta. manje ili više društvo menja u potrazi ka jasnoj viziji ali nejasnim putevima. poznata po svojoj „sakrivenoj“ oslikanoj fasadi koju je otkrio oronuli malter. Velika je šteta ova- kav objekat ne uvrstiti u one najvrednije. Nema novog društva bez novog stila u arhitekturi. ostavila mnogo zanimljivosti. Njena pozicija u širem centru Primena elemenata postmoderne. stilova međuratnog perioda prve polovina XX veka. i savre- meno graditeljstvo. graditelja Jovana Melke (1930). ali u određenom bro- Drapšina preseca ulica Laze Kostića. jedinstven je u arhitekturi Novog Sada. Prizemni kuća sa kupolom nad uglom objekta jedna je od ret- kih na kojoj je primenjen neogotički plastični ukras. Dva objekta potpuno drugačijeg senzibiliteta u načinu oblikovanja potvrđuju svu širinu mogućeg prostora oblikovanja kvalitetne arhitekture višeporodičnih objekata u nizu. eklektička je mešavina često velikom. i po svojoj je suštini ske ulice sa dugačkim nizovima prizemnih kuća izduženih nepravedna prema nasleđenoj stambenoj arhitekturi Novog parcela. zanatski izvrsno urađena. kao rezultat imaju tužnu imitaciju loše 26 | DaNS 50 | jun 2005 . mesto i tema višeporodičnog stanovanja. Jasno su od svoje samoubeđenosti da je projektantski posao samo uočljive razmere i moduli koje donosi moderni stil ali obučen lako stečena veština. Reminiscencija na arhitekt- zgrada. koje će se u procesu velike rekonstrukcije poslednjih Sada. Prepoznatljivost ovog jedinstvenog objekta nije samo u kvalitetima njegove fasade.novi objekti 2+2 objekta u novosadskoj ulici Petra Drapšina SUSRET STARE I NOVE EKLEKTIKE Pregled savremene graditeljske prakse je pokušaj da se neprestano dograđuje i proverava sistem vrednosti novosadskog arhitektonskog okruženja beleženjem kvalitetnih ostvarenja . Drugi objekat. ima više oprav- opredeliti brojne investitore za ulaganje u potpunu rekon. uticaju želja investitora koji. Svakako da bi bilo tendenciozno izbegavanje istine o višeporodičnog stambenog objekta. prolazi kroz svoju tranziciju u kojoj je ulica Petra Drapšina jedan od novosadskih trodimenzionalnih prikaza te potrage. koje je spojila isto vreme. zaštićena samo u kategoriji prethodne zaštite (koja je već odavno istekla). Jednospratna stambena ju. svedeno u najvećoj meri na veliki broj stambenih objekata. Značaj objekta. a realna opasnost da se može otpisati i zameniti bila bi ujedno i neprocenjiv gubitak za novosadsku istoriju. u lepo građansko. Prizivanje stila međuratne Moderne u stamben- 15 godina. klasično odelo. U dva slučaja iz novosadske ulice Petra Drapšina čitljiv je origi- nalni jezik stvaranje nove vrednosti iz proverenih kvaliteta motiva/stilova neposredne prošlosti (P. Drapšina 44). ali što je posebno značajno i original- Istorija koja prati ljude i događaje u ulici Petra Drapšina nije nih savremenih rešenja kojih u ovoj ulici ima više.

Two structures of a completely different sensibility in the method of shaping confirm all the wideness of a possible shaping space of high quality architecture of lined multi-residen- tial structures. which is unique in modern residential architecture. 44 (the work of an architect Rakocevic) was built with a special. The main motif of shaping can be recognised like and echo in structures of Moderna between the two Wars. Darko Polic DaNS 50 | jun 2005 | 27 . From the aspect of style. both buildings are of a manner type as they use motifs of architectural styles of the past times. The building in no. The author of the facade of the building in no. but it has also almost baroquised the main pattern with its skilfully directed lines in a form of an individual – authorial style additional building. Svaki objekat dovoljno samosvesan da se istakne u odnosu na okolne i da pleni svojom različitošću kvalitetom stila. directing the whole groups of elements bal- anced in the form of well harmonised unity. almost interior type of sensibility. plays out with several strong elements express- ing a strong authorial attitude. which shall prove to be an exceptional (market) value in the process of a large reconstruction. u ovom slučaju na lokalnom nivou grada Novog Sada. Kao i u mnogim stvarima više uticaja čine jedno delo vrednim pažnje uvrštavanja u brevijar arhitektonske struke. Its position within the wider centre of the city has been the advantage in relation to those numerous streets of Novi Sad with long lines of one-storey houses built on elongated land plots. which has been undertaken within the last 15 years. scaling them skilfully. that will commit numer- ous investors to investing into complete reconstruction of this very street. The building is unique by the marked sculpturing intervention in the field of architecture as it sets the facade in the middle between the architecture accomplishment and modern artistic installation. and they also process them and intro- duce new ones. Rekonstrukcija Drapšinove ulice postala je prepoznatljiva po zadržavanju građevinske i regulacione linije na istom mestu koju su činili prizemni objekti danas zamenjeni četvorospratnicama. Većina objekata je mnogim elementima arhitektonike ambicioz- no želela da se samozadovoljno istakne i u tom pokušaju uspela jedi- no da ulicu učine dodatno neharmoničnom. The history that accompanies people and events in the above-mentioned street has not left too many interesting things. which is a significant segment of quality of this building that singles it out. Svaki od njih je po stilu poseban. U ime očuvanja ambijenta. originalan u idejama koje donosi ili po načinu komponovanja arhitektonskih ele- menata. 51. novi objekti materijalizovane bezidejnosti amatera. an archi- tect Siladji. The meeting of the new and old eclectic In two cases of new structures in Petra Drapsina Street in Novi Sad one can read the original language of creation of a new value out of the proven quality of motifs/styles of a direct past or newly created qualities by means of using the traditional language of shaping. Objekti koji se posebno razlikuju od ostalih svojim (arhitektons- kim) kvalitetom u primerenoj potrazi za neponovljivošću su dva objek- ta na brojevima 44 i 51. rekonstruisana ulica je postala skučena i sada prepoznatlji- va po neprijatnoj klaustrofobičnosti prostora pomalo zagušljive atmos- fere.

Spratnost objekta Po+P+4+Pk Podrum: garaža Prizemlje: poslovni i trgovački prostor. Svaki viši sprat za jednu je širinu sloga opeke izbačen u odnosu na donji. naglašavajući skulp- toralni senzibilitet fasade objekta. U potkrovnoj etaži se nala- ze dupleks stanovi. Oba objekta su tip ivične izgradnje na parceli objekata u nizu. Novi Sad Godina završetka radova 2004. Sa jednog od podesta trokrak- og stepeništa se ulazi u stan koji se nala- zi u dvorišnom krilu objekta. Novi Sad Lokacija: Petra Drapšina 51. Spratovi: stanovanje Objekat se ističe svojom veoma jakom fasadom skulptorskog senzibiliteta. sa jasnom linijom ka Tabakovićevoj Klajnovoj palati u ulici Kralja Aleksandra. vešto ih skaliraju. Zanimljivo je i tonirano farbanje tavanice terasa u nijansama plave boje od prvog do četvrtog sprata. Glavni elemenat fasade je višespratni erk- er na vertikalnoj osi simetrije fasade natkriven konstrukcijom jakih metalnih konzola na ati- ci. Zanimljiv je motiv stepe- nasto naglašenih pojedinačnih spratnih visina.jednoso- ban. Kvalitetno dimen- zionisane prostorije raspoređene su korekt- no prema standardima kvaliteta na koje tre- ba podsećati i ukazivati u odnosu na praksu poslednjih godina. Koncept objekta je veoma sličan objektu arh. oba objekta su maniristička koristeći motive stilova arhitekture prošlih vremena.novi objekti Autor: Laslo Silađi. time potvrđujući osnovnu vokaciju autora. Deo objekta kojim se pokazuje javnosti je ulična fasada opisana u dva različita slučaja ulice Petra Drapšina. Simetričnu kompoziciju vertikalnih i hor- izontalnih elemenata remeti maniristički aug- mentovani držač zastave na levoj strani fasade - element takođe preuzet iz fundusa arhitekture međuratne Moderne. Marinčića u Njegoševoj ulici 10 (prethodni broj DaNS- a). i predstavlja oživljavanje stila novosad- skih primera Moderne. uspešno ih realizujući. dva dvosobna i dvoiposoban orjentisan prema dvorištu. Objekat je jedinstven po uočljivom skulp- torskom uplivu u polje arhitekture postavljajući fasadu ovog objekta na sredokraći između arhi- tektonskog ostvarenja i savremene umetničke instalacije. Možda prejak balkon na prvom spratu sa zidanom ogradom se svojom horizontalnošću suprotstavlja erkeru nepotrebno se takmičeći s njim.60m2. Stilski posmatrano. Orbis inženjering. prerađuju i uvode nove. uvek uz bitan uslov dobre sarad- nje sa investitorom. Darko Polić 28 | DaNS 50 | jun 2005 . Površine stano- va su od oko 30m2. dirigujući čitavim gru- pama elemenata izbalansiranim u formi dobro usaglašene celine. Tipska etaža ima pet stanova . Autor fasadu razigrava sa nekoliko jakih elemenata iz kojih se čita jak autorski stav što je važan segment kvaliteta ovog objekta koji ga ističe. Svaki svojim različitim senzibilitetom pokazuju svu veštinu autora da u širokom polju delovan- ja struke ponude svoju viziju i stil.

materijali i njihova tekstura (tanko sečene zelene kamene ploče. suviše „priljubljeni“ uz stub. Novi Beograd www. Raspored prostorija je tradicionalan. Spratnost objekta Po + P + 4 + Pk Podrum: garaže Prizemlje: poslovni i trgovački prostor. U veštom dirigovanju brojnih elemenata fasade. Novi Sad Godina završetka radova 2004. koji je težište svih vođenih linija elemenata fasade. Na jednoj etaži se nalaze po dva trosobna simetrična stana između kojih je prostor verti- kalnih komunikacija (lift i stepenište). Korišćeni arhitektonski elementi: višeetažni prislonjeni stub. U zadnjem dvorištu objekta nalazi je uređeno zeleno dvorišta sa zidanim roštiljem. uređeno ozelenjeno dvorište Spratovi: stanovanje Objekat je urađen posebnim gotovo enteri- jerskim senzibilitetom. Raspored stanova je koncipiran neuobičajeno luksuzno u savremenoj graditeljs- koj praksi objekata višeporodičnog stanovan- ja. novi objekti Autor: arh. dinamične strukture). Kvalitet objekta u celini još više ističe upadljivo bezidejna fasada sused- nog objekta. DaNS 50 | jun 2005 | 29 . jasno segregiranih takozvanih dnevnih i noćnih zona stana. zamerka u malom detalju je.autorske stilske nadograd- nje. Kvalitet izrade fasade jednako ple- ni kao i sam njegov stil. pa se pomalo stvara gužva različitih elemenata na mestu dinamičnog ukrštanja horizontala osa terasa i jake vertikale stuba. Prijatnost strukture i raspore- da prostorija stana dopunjuju prostrani balko- ni i lođe na obe fasade. čine fasadu ovog objekta izuzetno razigranom približavajući se granici prave mere. i spavaćim sobama od 14 do 18 m2. jedinstvenim u savre- menoj stambenoj arhitekturi. da su početne krivine parapeta terasa na trećem i četvrtom spratu. sa dnevnom sobom od 22 m2. Milan Rakočević & Rakočević inženjering. U potkrovnoj etaži se nalaze prostrani dupleks stanovi.yu. Lokacija: Petra Drapšina 44.birorak. Osnovni motiv oblikovanja se kao eho može prepoznati u objektima međuratne Moderne ali svojim vešto vođenim linijama i pokrenutim površinama je gotovo barokizirao osnovni obrazac u nekom vidu individualne . uličnoj i dvorišnoj.co.

kružne osnove od zidana spoljašnjeg uređenja od tesanog lokalnog kamena. kuća tokom proteklih pola veka sigurno se Godina projektovanja: 2003. projekat jih godina publikovano je nekoliko vikend kuća konstrukcije objekta. Na padinama Spratnost: Su + P Fruške gore postoje čitavi potezi naselja vikend Netto površina: 273 m2 kuća. U njima se oseća određena odgov- ornost prema specifičnom projektnom zadatku ali i maštovitost u arhitektonskim rešenjima i izboru materijala. dia ostalo mnogo toga zabeleženo.Salaksija (1985). bavilo dosta arhitekata. Zora Pajkić za porodicu Dimić na Iriškom Vencu (1968). na desnoj oba- 30 | DaNS 50 | jun 2005 . izgrađena od crvene opeke i sopstvena vik- endica arh. Milidragovića na potezu Rakovac . dig. Projektovanjem vikend Denivelacija terena: 9 m. arh. Zoran Vapa.arh. Po blagim brdovitim vencima Vikend kuća porodice Radenković-Ćulibrk razbacano je mnoštvo kvalitetnih porodičnih Lokacija: S. posledn- Saradnici: Biserka Baričić. Ta inspirativna tema Godine izgradnje: 2003-2004. Kamenica. poslednjih godina često pretvorenih u Površina placa: 3000 m2 porodično stanovanje.novi objekti Divno je živeti P adine Fruške gore usmerene pre- ma Novom Sadu i bačkoj ravnici decenijama su privlačili stanovnike i vikendaše a sa njima arhitekte i gra- ditelje. nije detaljnije istražena a ni u literaturi nije ih Autor: Dubravka Đukanović. Ipak. potez Popovica kuća. Lokacija vikend kuće na Popovici je dese- tak kilometara od Novog Sada. sa livenim betonskim ele- mentima. . Krstonošića za porodicu Mirosavljević jekat potpornih zidova u okviru projekta u Rakovcu (1966). pro. dig. letnjikovaca i vikend kuća.

sa obodnim natkriven. raznovrsno i kvalitetno. postav. tremova čime se integriše unutrašnji prostor i jal korišćen u enterijeru i eksterijeru je duplo DaNS 50 | jun 2005 | 31 . lociran na najvišoj tački terena. uz južnu grani. se ulazi u staru kuću sačuvan je bunar uz doda. kuhinja. šiblja. Đukanović. ređanog bez maltera u vidu i zidana peć. Prečišćavanje vode u širokim potezima sa naglašenom teksturom nu pažnju nizom prostornih situacija koji vrši se filterima i sistemom malih prelivnih jezera materijala i četvorovodnim krovom.. relativno ujednačenog nagiba. okruženje nadahnuto i znalački. čiji su zidovi nivel. nim okruženjem preko pristupnih staza. Na donjem platou sa koga prostrana garaža. otvoreni trem sa slobodnim stubovima opa. nepravilnog oblika. cveća i ostalih bilja. ji sa travnatim kaskadama. enterijer prima dnevno svetlo preko vešto je iskorišćena za kaskadno nivelisanje ter. sa malom vinogradar. Unutrašnjost je dopunjena zidanim acijom terena sa tri strane ukopani i iskorišćeni suje južno pročelje. dve spavaće sobe. lokalni. Na tom području arhitek- nalnog parka Fruška gora. polica i lukova sa slo- kao zidani trapovi. Dnevno osvetljenje je maksi- to igralište za košarku. Na prostranoj par. Nameštaj ena čitavim ansamblom terasa od lomljenog i Ispred dnevnog boravka je velika terasa . bodnim stubovima. Materijali koji su korišćeni na uređenju autora su svakako bili klasični japanski vrtovi ni boravak. kao u prirodnom staništu. Specifična funkcija vikend kuće po Veštačko osvetljenje. i prihvatanje sugestija. Veliki zarijski deo detaljno su dizajnirani i savremeno na umesto krova stare kuće. Povoljan olakšavaju i poboljšavaju kućnu organizaci- u kojima žive ribice. prelivan. primenjen koncept je stvorio jednu originalno rešen. Kuhinja. U nešto manjem prizemlju (123 nežnih tonaliteta. opremljeni. Oslobođen strogih zahteva uređenja ljeni prilikom izgradnje obezbedili su stabilnost cu. enterijeru vikend kuće posvetila je poseb- koje se snabdeva kišnicom. enterijer vikend tla na čitavom prostoru kao i različite sadržaje im terasama formira približno kvadratni oblik kuće na Popovici je pregledan. nalazio se jem vode. kupatilo i trpe- platforma za sunčanje i silazak u vodu. nenametljivog izbora. Inspiracija definiciji zahteva prostrane prostore za dnev. položaj objekta omogućava da se iz svih delova ju podređenu odmoru i uživanju u prirodnom Snažni potporni zidovi. niske ograde oko veštačkoj jezera. U suterenu su smeštene detaljima zidnih niša. Arhitektura vikend kuće na Popovici nije Arh. ka (150 m2). visine 2-6 m. inače već iskusan projek- cu parcele. Velika strmina zemljišta m2) se nalazi dnevni boravak sa otvorenim malno. zovan i funkcionalan. kuće pruža veličanstven pogled na grad i ravni. tesanog kamena. Razuđena osnova. slikovitu tokom svih relaciji autor investitor.roštilj uglavnom savremen. Ukomponovana je u prirodno tant-enterijerist. barskog bilja. Izbor ka dvorišnom delu u vidu terasa i otvorenih dobrog kvaliteta. ka sproveden dosledno i bogato. jezerom. ostali deo dvorišta zauzimaju zelene ekstravagantna. obostrano razumevanje skom kućom i bunarom. kaminom. novi objekti li Dunava. Projektovana ma. pomoćne prostorije i vinote. dvorište u logični niz. Vidljiva je dobra saradnja na zaparloženi vinograd. tura prelazi u enterijer i dizajn koji je uspešno i celi. U kombinaci. novu. okruženju. Osnovni građevinski materi- drveća. lepo organi- u dvorišnom delu. kao i brojni svetski časopisi iz te oblasti. u neposrednom okruženju nacio. terase ali i svetlarnika i prozora. Kako je novi objekat godišnjih doba i vremenskih prilika. Na severnoj strani jezera je i omogućava neposredan kontakt sa prirod. izdvojen odmor i posebno prelaze dvorišta i izgradnju kuće su prirodni. Boje su pažljivo odabrane. porodičnog životnog prostora. planiranu biocenozu. formira. sa brojnim izvedenim radovi- površine i veštačko jezero. kupatilo.

in the closest vicinity of the tion to the interior of the holiday house zidanja dekorativnih venaca.novi objekti pečena opeka tzv. prelazeći u istoriju that were used for the yard regulation ular in shape.). Vladimir Mitrović forms almost a square shape and enables 32 | DaNS 50 | jun 2005 . starog formata (dimenzija Living is wonderful 30/15/7 cm. National Park Fruska Gora. To nije slučaj around the artificial lake. with a relative- facilitate and improve the house organi- pristup tokom gradnje o kome se posebno bri. Oslobođena magazines from that field. prisustvo riba i ptica. vikend kuća na nected to landscape. Located on through a range of spatial situations that Vidljiv je takođe i kvalitetan zanatski. The inspirations ly and they are also autochthonous build- sa vikend kućom na Popovici koja je. Altoa. on the right bank of the realised works. which is the tra- itivne estetske efekte. As the new building is Posmatrajući ovu kuću. flow of water and presence of fish and Priroda i kuća se ujedinjuju kroz preplitanje The architecture of this holiday house has birds. the applied concept has created sjedinjavanja životnog prostora i prirodne oko. along čuvene kuće iz literature utopljene u prirodne a family space for living. vineyard. ly balanced slope. Programske i konceptualne post. organised and functional. ken and trimmed stone laid down with- ditional material in this region. poput Džonsonove staklene out plaster in the form of a low fence stone in particular have been used large- kuće. a direct contact with natural surround- ings across the access paths. of aesthetised joining of the dwelling a new. takođe autohtoni graditeljski materijali distance of some ten kilometres from designer-interior planner. tradicionalni materijal ovih kra. The diluted oration and natural “scenography” and basis. with a small vineyard keeper’s ing in natural surroundings. nepres. mada neke od tih leg. there was a neglected sation subordinated to leisure and enjoy- nulo. čini se. interior and and other plants was carried out in a con- duhom. the interior of a the southern border of the land plot. In combination with ma duboko vezana za pejzaž. of a whole range of terraces made of bro- is brick (roasted twice). The archi- jeva. pond plants. which is supplied by storm ali i teoriju one postaju važnija i od same funk. planned biocenosis. enterijerom i primenjenim materijali. izvođački the spacious land plot. with terraces roofed on the edges everyday life. local water. prirodnu “scenografiju” been composed into natural surroundings through intertwining of the interior dec- i svakodnevnog života. A big terrain slope is used skilfully cije kuće. Liberated house and a well. Prilikom Novi Sad. already an experienced kamen. in an inspired and expert way.Neutre. Nature and house are being united unutrašnjeg uređenja. The main building for cascade the terrain leveling by means material used for the interior and exterior avke u njihovom projektovanju imale su poz. bez posebnih tehničkih priprema. Wood and endarnih kuća. The selection Liberated from the valid style and local od važećih stilskih i lokalnih konotacija ali of trees. jednostavno nisu za život. hedges. flowers connotations but with spirit. the dynamics of the seasons. space and natural surroundings through during all seasons and under all weath- tanog kretanja vode. this holiday house grassy cascades. dedicated a special atten- gradnje ostvaren je planiran tradicionalni način Danube. the pejzaže . weekend house at Popovica is well laid remaining part of the yard is occupied by Filozofija i estetika arhitekture i prostora kod out. of an author were certainly the classical ing materials that Fruska Gora abandons održiva i može se koristiti tokom čitave godine Japanese gardens and numerous world with. irreg- njih zapljuskuju građevinu. U velikoj meri su korišćeni drvo i posebno The holiday house at Popovica is at the tect Djukanovic. Džonsona itd. permanent er conditions. with a lot of the kojima obiluje područje Fruške gore. Materials green surface and an artificial lake. lukova i svodova. picturesque line kroz dinamiku godišnjih doba. and building of a house are natural. applied materials that are deeply con- sistent and rich way. the lake and overflowing Popovici predstavlja svetli primer estetiziranog at Popovica represents a light example of water. and of a good quality. u misli dolaze from strict requirements of regulation of at the highest top of the terrain. Rajta.

novi objekti DaNS 50 | jun 2005 | 33 .

najveći npr. betonskih. Drvena arhitektura je u biti modular. u modernizovanom izdanju i to prvo na severu apstraktne i minimalističke forme Dvojne vile u Da bi se savladao celokupni problem pro.garaže i ostave. na južnoj fasadi spolja. objektu su pridodata dva je na objektu primenjena inovatorska fasada čija se proizvodnja danas napušta radi elimi. Gigon-Gajer. jedinice . sunčanim kolektorima. profesor na Arhitektonskom fakultetu u Lithenštajnu i gost-profesor na univerzitetima u Ahenu.slama. ljudi i rada mašina u njoj akumulira se u za to jevima običnog talasastog kartona uz određene Nove tehnologije i konstrukcije omogućavaju posebno projektovanim toplotnim ostavama. što narušava minimalizam glavnog kubusa - jem za provetravanje.i tako dobije lag. ali i neka vrsta samoniklog kristala. vom bumu drvene arhitekture danas u Evropi. U kućama sličnog tipa i asimetričnost što ukida monotoniju . industrijski proizve. element njihove gradnje ipak je ostalo drvo. problem drvene kuće. da bi danas se primenjuju i drugi materijali . uvođenjem industrije lameliranog drveta. ukoliko postoji njihova veza Drvena arhitektura . Ova škola kao jedini izvor energije koristi solarne kolektore. Na zadnjoj strani. Bavi se solarnom arhitek- turom. bio je odličan. Potpuno se stakla koja se greju električno. Danas se uglavnom gradi sistemom masivnih U Nemačkoj su 20-tih godina prošlog sa Aluminijumskim nosačima koji se inače drvenih ploča koje su pokazale izuzetna veka postojale dve grupe umetnika koji- koriste za staklene bašte. štedi energiju za grejanje. Specijalizirao je solarnu arhitekturu i drvene konstrukcije. uspešno primenio i na više drugih objekata. Svi delo.žica. je zaštite od požara. nosilac je brojna priznanja iz te oblasti. Stokholmu i Beču. Na primeru Dvojne inženjerima kao Jirg Konzet koji je uspeo da da bude neprirodno a strukture koje ono daje vile u Bregenzu (1996) ova saradnja je real. U neku ruku. prirodnim bojama i teksturama ovih materijala. kod Bregenz-a. Švajcarske. Birkhalter . Toplota se uvek kreće od toplog okruženje ka hladnom. Jednu od najpoznatijih solarna kuća u Österreichs-u (1985) pro- jektovao je u saradnji sa građ. aktuel- tektura”. vrlo noj estetici (de)konstruktivizma i minimaliza- To se postiže ispravnom orijentaci. P asivna solarna kuća koju još nazivaju vi boja. ovde se radilo o eks. Istovremeno. korišćeno je obično armirano staklo. vi jedne kuće pa i čitave njene voluminozne ja. Austrije i Nemačke gde ima biro u Feldkirch-u. znatno manji od sličnih. strukturama u njemu bio glavna preokupaci- ljuju ogledalski efekti a mestimično razni preli. oko Ciriha .Zumi. metalne zatege i sl.sa arhitektama Peter Bregenzu pokušavaju da se uklope u njega kao jektovanja jedne ovakve kuće arhitekta mora Zumptor. turi započela je inače znatno ranije. ma. ali je glavni razlog za ovaj eksperiment ipak bio montiraju na licu mesta. Estetika promišljena kroz cionih kanala. drvo kao noseći materijal poveže sa metalom uvek su organske. ugrađuju Drvena arhitektura pojavila se 80-tih u Evropi interesuje samo kuća već i pejzaž. koji je dao dobre lepotom. Na južnoj fasadi. Hermann Kaufmann-om i švedskim arh. Unterrainera. ing. sve to je pogodovalo pra- kuće čuva. kao refleksije sa neba. živi i radi na tromeđi Švajcarske.arhi. . Drvo ne može da sarađuje sa naučnicima. austrijski arhitekata. nacije štetnog uticaja lepka. 7 mm. prave se u radionici a potom i “pasivna kuća” ili “low energy. . lepljenje u slo. aneksa: betonski i drveni .arhitektura u svetu Kuće od drveta i kartona Walter Unterrainer (1952). perimentu koji je dobio naučnu potvrdu pošto tih. koji inače retko na fasadi upotrebljava i boju. vratio nazad po principu glina. vatrootporne premaze. Sture Larson-om. a kao završna obloga na i ograničena dimenzijama građe i ploča. Glasnogovornik obe bio je nemački arhi- 34 | DaNS 50 | jun 2005 .ekologija! Autor je ovu fasadu kasnije. Masovna upotreba drveta u arhitek. na arhitektonske fizike i naknadni monitoring ane modularne konstrukcije koje plene svojom odlikovao bi purizam stakla kad on ne bi bio sa kontrolnim merenjima. . u naslagama kamena ispod terena. razna mikrofiber vlakna itd. Uz razvoj tehnologi- osobine terena i time što se unutrašnja toplota uglavnom su od kartonske. se kad je to potrebno. koja je Od modernizma na ovamo. arhitekte ne obično i jedina sa velikim prozorima. Ovu fasadu W. Fakultet je završio u Insbruku posle čega je 2 godine studirao u Londonu. tokom 60. odgovara ova modularnost i struktural- jom kuće u odnosu na strane sveta i Spoljni zidovi dvojne kuće u Bregenzu izam drvenih konstrukcija. izovana kroz zajedničke proračune iz dome.toplotni mostovi. narušen drvenim venecijanerima postavljenim rezultate. na kojoj se mestimično pojav. Višak toplote koja nastaje od života dene termoizolacione lepenke. najčešće uz pomoć ventila. Estetski efekat ove statička i termička svojstva a čiji su preseci ma je pejzaž sa samoniklim arhitektonskim jeftine fasade. jom od saćastog kartona sa vazdušnim slo. ali glavni toplotne pumpe. u od više slojeva drvenih ploča sa termoizolaci. staklene kocke i objektu daje čar ležernosti.celine. Dobitnik je više nagrada.

arhitektura u svetu

tekta Bruno Taut sa čuvenim Staklenim pavil- drvetu - Altoa ili Rajta. Razlikovali su se i od
jonom na Svetskoj izložbi u Kelnu (1914). Kao konstruktivizma pošto u njihovim struktura- HOUSES MADE OF WOOD AND
i Unterrainer, obe grupe autora pokušavale su ma konstrukcija nije bila - ono najvažnije! CARDBOARD
da svoje strukture uklope u pejzaž ne na način Minimalizmom i jednostavnošću formi vila u
da one budu “što diskretnije”, već suprotno, Bregenzu nas podseća i na rane apstraktne Wooden architecture appeared in Europe dur-
davši njihovoj “veštačkoj prirodi” punu slobo- radove Mondrijana i Maljeviča. Međutim sem ing the 80’s, in a more updated version, first
du rasta i razvoja, što je povratno trebalo da u uživanju u performansu sletanja trodimen- in the north of Switzerland, around Zurich
ga obogati. zionalnog Maljevičevog “Crnog kvadrata” na – with architects Peter Zumptor, Gigon-Geier,
Unterrainera-ova težnja da se bude što alpsku Eco- pastoralu , lepota ovog objekta leži Birkhalter-Zumi and engineers such as Jirg
Konzet, who managed to connect wood as the
prirodniji - zbog čega i odbija da gradi velike i u njegovoj ekonomiji, a što tvrdi i sam autor.
main material with metal-wire, metal joints etc.
objekte - je za pohvalu. Pod pojmom: human Maljević je u svom Manifestu suprematizma,
and get light modular constructions that seize
objekat, on podrazumeva onu veličinu objek- nagovestio - “Ekonomija je peta dimenzija”. with their beauty. The mass use of wood in
ta koja je po svojim merama bliska čoveku. Ono što je nagovestio došlo je četiri decenije architecture started much earlier, during the
Promišljeno i restriktivno prema slobodama bez kasnije. 60’s, by introduction of improved (compreg-
pravog povoda, ovaj vredan autor smatra da će Društvo XXI veka biće očigledno decen- nated) wood, the production of which is being
kroz povratak na jednostavne forme, prirodne tralizovano i slobodno a što već i jeste u boga- given up for the purpose of elimination of
materijale i inženjerstvo - u izvornom smis- tim zemljama u kojima autor radi. Redukciju, harmful impact of glue. Wooden architecture is,
lu te reči, uspeti da se svojim kućama približi međutim ne treba mešati sa “hi-tech” arhitek- essentially, modular and limited by dimensions
devičanskoj prirodi u kojoj one najčešće leže. turom, kod koje su jednostavne forme proiz- of the building material and boards. The system
Poslednjih godina Unterrainer je u Fedkirschu vod tehnoloških zahteva, pošto se kod auto- of construction that is mainly used today is the
podigao i dva veća objekta - Fabriku za prera- ra sličnih Unterraineru zapravo radi o “low - one of massive wooden boards that have proven
du drveta LOT i Novu autobusku stanicu. Velike tech” arhitekturi, arhitekturi koja štedi. Dvojna to posses exceptional static and thermic proper-
ties and the intersections of which are much
objekte gradio je i na početku svoje karijere da vila u Bregenzu ekonomična je zbog upotrebe
smaller than similar ones made of concrete. All
bi od toga brzo odustao. jeftinog građevinskog materijala i lake izrade - parts of a house and even its complete volume
drvo, karton, armirano staklo. Ekonomične je i unit – unity, are made in workshops and later
Manje je više forma - kocka, sa malom površinom zidova u on assembled at site. At the same time, this
odnosu na kubaturu u jednostavnoj konstruk- modularity and structurality of wooden con-
Estetika Dvojne vile u Bregenzu ekstremni ciji. Vila takođe poseduje dobre termotehničke structions corresponds to the current aesthetics
je primer minimalizama, sa kojim ulazimo u osobine, štedi gorivo i struju. Ekonomična je of (de)constructivism and minimalism. Along
XXI vek, i kao takvu treba je analizirati. Ona i po svom dizajnu - samo jedna kocka i ništa with the development of fire protection tech-
u sebi nosi i nešto strukturalističko na način više nology, all this was in favour of a true boom
arh. Huga Heringa i škole Rudolfa Štajnera , of wooden architecture in Europe today. New
pripadnika ranog modernizma sa početka Jadranka Bunuševac technologies and constructions enable also the
20-tog veka, koji su se robusnošću razlikovali asymmetry eliminating monotony – the largest
od drugih modernista koji su takođe radili u problem of wooden houses.

DaNS 50 | jun 2005 | 35

arhitektura u svetu

3LHD
3LHD BIOGRAFIJA
3LHD je arhitektonski studio koji vode partneri – arh. Saša Begović,
Marko Dabrović, Tanja Grozdanić i Silvije Novak. 3LHD djeluje od
1994. godine i iza sebe ima mnogobrojne projekte i realizacije u
Hrvatskoj i inozemstvu koje su nagrađivane najvažnijim hrvatskim i
internacionalnim nagradama.
Za projekt i realizaciju memorijalnog Mosta hrvatskih bran-
itelja u Rijeci 3LHD je nagrađen najvažnijom svjetskom nagradom
za mlade nadolazeće arhitekte AR+D award, koju dodjeljuje naju-
gledniji svjetski arhitektonski časopis The Arthitectual Review. Za
isti projekt 3LHD je osvojio i najvažniju hrvatsku arhitektonsku
nagradu Viktor Kovačić za najbolju realizaciju 2001. godine. Most Most u Rijeci
je još dobio priznanja Piranesi (Piran, Slovenija), Bauwelt (Berlin,
Njemački) kao i nagradu najvažnijeg američkog časopisa za diza- Ime: Mosta hrvatskih branitelja
jn I. D. Magazine. Za projekt kuće Vila Klara 3LHD je nagrađen Lokacija: Rijeka, Hrvatska
državnom nagradom Vladimir Nazor za 1999. godinu, a 1996. Autor: 3LHD
pobijedili su na 24. salonu mladih sa projektom Hotel M, te su Projektni tim: 3LHD – Saša Begović, Marko Dabrović, Tanja
dobili priznanje za nacionalni muzej Koreje u Seoulu. Projekti 3LHD- Grozdanić, Silvije Novak, Siniša Glušica,
a prezentirani su u najuglednijim svjetskim časopisima kao japan- Suradnici: Koraljka Brebrić, Milan Štrbac
ski A+U, britanski The Architectual Review, njemački DB, talijans- Konstrukcija: C.E.S. Rijeka (Jean Wolf, Zoran Novacki, Dušan Srejić)
ki Interni, hrvatski Oris itd. Arhitekti 3LHD-a održali su predavanja Dimenzije: Dužina 47m, širina 5,4m, raspon nad vodom 35,7m,
na mnogim internacionalnim fakultetima i institucijama kao što su visina vertikala spomenika 9m
RIBA London (UK), Arhitektonski Trijenale u Künstlerhaus u Beču, Naručitelj: Grad Rijeka, Hrvatska
arhitektonski fakulteti u Gracu, Beču, Minhenu. Radovi 3LHD-a izl- Projekt: Prva nagrada na javnom natječaju, 1997.
agani su u Beču, Kopenhagenu, Londonu, a 3LHD je upravo pozvan Projektna dokumentacija 1998-2000.
u New York na veliku izložbu Open: new design for public space u Realizacija: 2001.
Van Alen Intitute u društvu najeminentnijih svjetskih arhitekata kao
Fotografije: Aljoša Brajdić i Arhiv 3LHD-a
N. Foster, P. Eisenman, W. Alsop, Diller&Scofidio. Posljednji uspjeh
Podaci i izvori za tekst: www.studio3lhd.hr; www.novilist.hr;
3LHD-a je pobjeda na natječaju za hrvatski paviljon za svjetsku
www.zarez.hr
izložbu EXPO 2005 u gradu Aichi u Japanu.
Detaljnije: www.studio3lhd.hr/mhb Nagrade: AR+D (2002); Nagrada Viktor Kovačić za najuspešnije
arhitektonsko ostvarenje u Hrvatskoj (2001).

36 | DaNS 50 | jun 2005

arhitektura u svetu

Rijeka - idealno premošćivanje
Grad Rijeka 1996. godine usvojio je inicijativu da se u čast branitelja (Zarez 113, od 25. septembra 2003. Zagreb)
izgradi spomen – obeležje. Kao najpovoljnija lokacija odabrano je mjesto
na Mrtvom kanalu, kao nastavak glavne pešačke komunikaciju Korzo Most hrvatskih branitelja na Mrtvom kanalu (studia 3LHD) u Rijeci
– Jelačićev trg. Na taj način most postaje ujedno i spomenik i utilitarna njujorški arhitektonski kritičar James Russell izdvaja kao lijepu i dosto-
građevina. Most je svečano otvoren 21. decembra 2001, a projektno janstvenu obradu tradicionalnog urbanog elementa, za razliku od osta-
rešenje izradio je Studio 3LHD iz Zagreba. lih projekata koji preispituju i hibridiziraju granice urbanih elemenata i
Jedan od najvećih i najuticajnijih svetskih arhitektonskih časopisa, prototipova. Točno je da je beskompromisna veza statike i najmanjeg
britanski “The Arhitectural Review” (izlazi od 1896 godine), zajedno detalja ravna mitskim stolicama Shakera ili Mies van der Rohea, što bi
sa Danskom kompanijom D-Line dodeljuje svake godine nagradu ar+d riječki most afirmiralo kao savršeni oblik urbanog mobilijara. Međutim,
najznačajniju svetsku nagradu za mlade nadolazeće arhitekte (službeno besprijekorna profinjenost riječkog mosta, projekta koji je sad već doživio
ime je: ar+d - the world’s leading emerging architecture award). Nagrada toliku aklamaciju da postaje jednim od neizbježnih zaštitnih znakova
se dodjeljuje za realizovano arhitektonsko delo za arhitekte do 45 godi- hrvatske arhitekture, samo je onaj prvi, izvanjski kontakt s projektom koji
na, a pobednici osim nagrade dele i ček u vrednosti od deset hiljada je toliko kompleksan u radikalno razdvojenim socijalnim i arhitektonskim
funti. Među prošlim dobitnicima nagrade ar+d su danas svetski pozna- obalama koje spaja. To je u prvom redu most između polisa i urbsa, i to
ta arhitektonska imena Shigeru Ban, Sauerbruch/Hutton, Klein/Dytham doslovno kao mjesto s kojeg se odlazi iz grada (u rat, natrag u selo, na
i dr. Na konkursu te godine bilo je prijavljeno preko 700 realizacija iz otok..) ili se u njega dolazi (u školu, kupovati, po kulturu), ali i šire, most
cijelog svijeta (60 zemalja). Međunarodni žiri u sastavu; Stefan Behnisch između provincije i centra koji ruši predrasude o marginalnoj kulturi, i
(Behnisch & Partners, Stuttgart, Germany), Margrét Hardardottir (Studio to u prvom redu u glavama njezinih protagonista. Možda arhitektura u
Granda, Reykjavik, Iceland), Rick Joy (Tucson, Arizona, USA), Carme nas prednjači u promjeni svijesti o tome da svako inozemno gostovanje
Pinós (Barcelona, Spain), Hin L. Tan (Kuala Lumpur, Malaysia) i Peter naših kulturnih proizvoda nije samo po sebi podvig i da se mora valorizi-
Davey (glavni urednik The Architectural Review), proglasio je pet pobe- rati u globalnim relacijama i kriterijima.
dnika za 2002 godinu. Jedan od pet pobednika su hrvatski arhitek-
ti iz studija 3LHD za projekat i realizaciju Mosta hrvatskih branitel-
ja u Rijeci. Projekat riječkog mosta je objavljen u decembarskom bro-
ju časopisa “The Arhitectural Review”. Pobednicima konkursa nagrada
je bila uručena na svečanosti u Kopenhagenu u Danskoj a pet dobitni-
ka je imalo čast da u proleće 2003. godine u Kraljevskom udruženju bri-
tanskih arhitekata (RIBA) u Londonu održe predavanje o svome radu. Za
projekt Mosta hrvatskih branitelja 3LHD je već dobio godišnju nagradu
Udruženja hrvatskih arhitekata

DaNS 50 | jun 2005 | 37

hrvatskog pejzaža i istirje – solanu. Umesto klasične strehe scene: pale se puna bela svetla koja simbolički označavaju plavi stakleni svod ispunjen vodom štiti posetioce od sunca. obasjana jakom belom svetlošću. prostor događanja “IZ MORA” izvorno značenje reči “kultura” uzgajanje. 0. kroz sloj vode i prelama se kroz talase na njenoj površini. Ne treba zaboraviti da je 2. bazen okvirna tema «Kap vode» ovom se koncepcijom ispunjen vodom koji tako nastavlja igru s morskom površinom kulturološki nadograđuje u «Kap vode . Projekcija je kontro- Hrvatske posetiocima. Inicijalna Tavanica prijemne hola je prozirna staklena površina tj. 38 | DaNS 50 | jun 2005 . Paviljon je podeljen na dve etaže i pet lisana pomoću kompjutera i senzora koji registriraju kretanje prostorno-scenskih celina. Na temelju ovako U prostoru glavne dvorane posetioci nastavljaju da “putuju” formulisanog koncepta oblikovan je prostor i sadržaji koji morem. ali je i njena suprotnost koja se dobiva isključivo napornim radom ljudi. U plavkastoj polutami na oba bočna zida-ekrana bez nametljive spektakularnosti i lažnog sjajas prenose sliku projektuju se motivi mora i paške solane. prostor događanja “U MORU” oncepcija predstavljanja Hrvatske na EXPO 2005 temelji se na planu i metafori solane. letni sunčani dan.zrno koja je započeta pred paviljonom. kapi morske vode. So je sadržana u svakoj Posetioci su u prostoru “jadranskog podmorja”. posetioca po prostoru. prostor događanja “POD SUNCEM” Na velikoj beloj površini pročelja ističe se natpis CROATIA i Potom posetioci prisustvuju potpunoj promeni ambijenta- isto ime ispisano japanskim pismom.arhitektura u svetu Hrvatski paviljon na Svetskoj izlozbi EXPO u gradu Aichi u Japanu KAP VODE : ZRNO SOLI K 1. Sada. prostor događanja: “DOBRODOŠLI!” 3. Jedino svetlo dolazi odoz- soli» s obzirom na prepoznatljivu specifičnost go.

Crveni krug pektive. slavon- sko kolo. Hrvatska». samo rezultat rada i napora. 5.zrno soli. strpljivosti i mudrosti hrvatskih ljudi koji žive na obalama jednog te istog 4. Film ukratko predstavlja našu tradiciju. a kvadrat zrno soli. arhitektura u svetu cela dvorana postaje scena-prostor solane . dajući posetiocu osećaj da leti nad Hrvatskom. prostor događanja “NAD HRVATSKOM” mora kojeg dele sa ljudima naizgled dalekog Japana. Gledaoci putuju laboratorijima Plive. kao i brigu za okruženje i čistoću mora. će ih podsećati na vrijedne ruke ljudi u jednoj dalekoj lepoj ko gase. more. gradovi. ljudi i kultura snimljeni su odozgo. prirodne lepote. ta so je ispunjena humcima prikupljene morske soli. jedriličarska regata. kulturno nasleđe. Tekst i prikazi paviljona: www. urbana struktura Dubrovnika. posetiocima se nudi zrno soli kao zrno mudrosti: u maloj kutiji svako bi DaNS 50 | jun 2005 | 39 . LOGO “KAP VODE . struk. vinogradi.karakteristična mogao dobiti posebno oblikovanu bočicu morske vode s nat- podela na pravokutna polja-bazene omeđena pregradama pisom «Kap mora . Naravno. Prostor se ponovo transformiše.croatiaexpo2005. jedan ogromni vodoravni ekran (15 x 25 m) za uspravnu projekciju filma o Hrvatskoj. Taj mali Pokretnom platformom posetioci počinju da se polako dižu poklon na kraju njihove posete Hrvatskom paviljonu trajno na galeriju.ZRNO SOLI” brodovi. Ono što su do sada bila bela polja solane postaje zemlji. Krug simbolizira kap vode. poštujući japanski običaj darivanja. prostor događanja “HVALA. mrežnim prikazom kompjuterskog 3D modela broda. Kao što je kvadrat u krugu tako je i polja pšenice. savremenu industriju i Priredio: Darko Polić tehnologije. poznati hrvatski kvadrat.hr turom mikročipa. Hrvatska u Japanu.” Na kraju. paška čipka. dion usred fudbalske utakmice. podsjeća na onaj iz japanske zastave. a svetla se pola. aprila 2005. iz ptičje pers. sta. a crveni kvadrat na Izmenjuju se karakteristični prizori i strukture: ribarska mreža. Fotografije: 3LHD i iz Japan Times-a od 5. znanja i kreativnosti. Njeni krajolici.

sagrade nešto do tada nezabeleženo novog stadiona fudbalskog kluba Deportivo iz njegovim planovima da projekat obuhvati celu ili pak usavrše ono do tada poznato. Prvi naravno. i po ovom pitanju. Po svim spektakla i događaja. Peter Eisenman u saradnji sa španskim on koji živi. klub onih velikih. Klub je svestan da je novi objekat okolnog prostora. I u vre. Arhitekta Eisenman posetio je grad okolnu zonu i klub je samostalno krenuo u svo- menu današnjem srećemo takve ljude. Projekat vredan 141 miliona E osmislio je. ali nika. na Balaidos. san da klubu i gradu podari novi stadion pošto jedan od najlepših fudbalskih stadiona na sve- jade ljudi u istom ritmu. redovan učesnik pažnju i podstiču graditelje svih centra u Lajpcigu. jevrsni poduhvat koji bi treba da korenito pro- ljude arhitekture. Pored činjenice da je to ipak samo 1. neizbežnu podršku stručnjaka iz grupe HOK skog društva. kao i dve realizacije. po rečima investitora i arhitekte. su dragoceni i cenjeni. on je to već godinama. Ako arhitekta nema i ”postojeći Riasor uz sve moguće rekonstrukcije tu. granice u arhitekturi i tehnologiji a ovom pri. priredbi i dionima. kao što je i grad Vigo podržao gradnju stadio- diona. nara- graditeljski opus Petera Eisenmana. Među velikim imenima svetske arhi. najboljeg Početkom maja meseca 2003 prezentovan og uma i širokog shvatanja. mesta te pokušaćemo da pronađemo u njegovim sta. sa imenom i brojem Brazilca Đalminje. Klub je izrazio spremnost da finansi- neke specifičnu nit koja ih veže tih devedeset ra projekat ukoliko grad podrži ideju sa 10% minuta? To je neobjašnjivo. Objekat Lige Šampiona sa pregršt trofeja. da osećaju projekat u Španiji.). Postoje.000 mesta. Neizmerna snaga novog futurističkog zdanja NFL kluba Arisona pitanje infrastrukture i stadiona i tu na scenu i energija koja se rađa na ovim objektima spada Cardinals u Glendejlu definitvno će pomeriti stupa Peter Eisenman sa svojim timom. čudom i uporedio ga sa Gugenhajm muzejem će pored zone postojećeg stadiona zauzeti još na širom sveta. likom ćemo predstaviti nama geografski bliži Sports. pre svega igračkim i fudbal- dešavanja oduvek bude posebnu stadion u Minhenu.arhitektura u svetu Fudbal i arhitektura Petera Eisenmana O bjekti sportskih stadiona. Novi stadion tekture koja danas potpisuju projekte stadio. mora da se oseti! Estadio Riasor – La Coruna troškova (komunalne takse. Međutim. uspevaju da shvate igrača ovoga kluba.500 novih 40 | DaNS 50 | jun 2005 . pomere granicu ni potezi na ambicioznom projektu realizacije Vasquez nije podržao predsednika Lendoira u mogućeg. i osete tu specifičnu nevidljivu nit koja nosi hil. imaće 36. nema ih mnogo. Šta to može navesti stotine hil. Otvoreno je epoha i civilizacija. Posebno je zapažen konkursni rad za ostalim merilima. ne može postati objekat sa pet zvezdica”. Pominjanu stepenica sa kojom će klub definitivno preći u vno sva sedeća kao što to UEFA preporučuje. jada ljudi da budu u jednom ritmu. velike na severu Španije i tom prilikom od predsed. La Korunje. čovek kluba je projekat novog objekta nazvao arhitektom Carlosom Seaoneom. Od vremena velikih graditelja antičkih sta. Lendoiro je naglasio svoj je novi stadion. uz u one neobjašnjive impulsivne fenomene ljud. zatim rešenje Olimpijskog skim. on i ne može da osmisli stadi. svakako veliku pažnju zavređuje u Bilbaou. Upravo ovi ljudi. nevidljivu nit u viziji ovog američkog arhitek. gradonačelnik Francisko da pronađu uvek nešto novo. ne oseća tu nit. infrastruktura itd. gospodina Lendoira dobio na poklon dres meni sliku grada. velik. postoje mislioci i vizionari koji uspevaju Početkom 2001 godine ostvareni su prvi konkret.

nije bitno ko igra. gospodin Eisenman je stekao boraveći u Engleskoj 60-ih godina prošlog veka. stadion predstavlja prim- er kako se može pokrenuti razvoj celokupnog područja. Akademska karijera je takođe bogata i trenutno je nosilac katedre ustupanju materijala. Santiago de Komposteli. U svojoj karijeri ima i profesure sa Coope Union. osniva Institut za Arhitekturu i Urbane studije (IAUS). da bude mali čovek u gomili. Ono što bez sumnje izdvaja Petera Eisenmana od svih drugih arhitekata na sve- ta. Ðorđe Bajilo DaNS 50 | jun 2005 | 41 . tokom kongresa UIA u Berlinu. Arhitekta kome naručilaca. na prijeme. Po rečima samog Eisenmana. kako stadion zapravo predstavlja generator urbanog razvoja. pro- jektom Petera Eisenmana i to je rešeno i za koju godinu klub će slušati himnu Lige Šampiona na novom stadionu. veoma pažljivom selektiranju i investitora i među ljude. Ljubav prema fudbalu. Od radova koji se realizuju Calabriji. kraćeg ćaskanja i zajedničkog fotografisanja. Njegov arhitektonski opus ona Meazza. udosto- jio grupu arhitekata iz Novog Sada i Beograda. ambiciozne uprave i vernih navijača jedina karika koja nedostaje je upravo moderniji i impresivniji stadion. Naravno. komfor će biti neizmer- no bolji. Louis Kahn na Yale Univerzitetu i gostujući predavač na Princeton Univerzitetu. potom upravo otvoreni memorijal žrtvama Holocausta umišljena zvezda. objavljenim na klupskom TV kanalu. Po rečima samog arhitekte. Čovek koji kaže da nije arhitek- tonska zvezda! Po njemu. i danas uspešno radi u New Yorku. Član je brojnih strukovnih organizacija. poredeći ga sa Peleom u fudbalu i svrstavajući ga među TOP 5 svetskih arhitekata. da bude anoniman i da gleda ljude oko sebe. iskusnog trenera. Ohio State. Dobitnik je velikog broja nagrada i priznanja kako stručnih arhitektonskih Grafički prilozi i ilustracije vlasništvo su Eisenman organizacija tako i više umetničkih laureata poput Velikog Venecijanskog bijenala i to u više Associate Architects kojima se ovom prilikom navrata. Cambridge. predsednik Lendoiro je interesantno predstavio arhitektu Eisenmana. u posete političarima. veliki šoping mol kao i 3600 parking mesta. jedan od vodećih svetskih teoretičara moderne arhitekture. kako on to voli da kaže ”tifosima”… Čovek koji po sopstvenom priznanju najviše voli da ode na fudbalsku utakmicu. ne krije svoju fascinaciju ljudima. godine. da se sedne se odlikuje po veoma strogom odabiru projekata. u znak svog poštovanja prema vatren- im ”tifosima” juga Italije. Posle gradnje kulturn- og centra Galicije u obližnjoj hodočasničkoj. ”ovaj sta- dion će biti najbolji na svetu zato što se samo na ovom mestu može pogledati sjajna utak- mica istovremeno kad i voziti roleri na plaži Atlantika”. Čovek koji je ne tako davno. on koji zadaje kriterijume. da bude u grupi. hotel. Prilikom predstavljanja projekta. projekat muzeja u Kini i brojne druge. punim tribinama. za koje možemo reći da su ”veliki”. Unutar tribina će se nalaziti klupski muzej. Deportivo trenutno spada među deset klubova Evrope i zaslužuje novi stadion. Na polju teorijskog rada Eisenman veoma je zapažen. arhitekta muzeje. ne može da bude navedimo Olimpijski kompleks u Lajpcigu. ipak je veoma zapažen na svetskoj sceni i svojim praktičnim radom. gde se stadion i nalazi. Harward itd. svaki boravak u Milanu. Od njegovih novijih projekata pored navedenih objekata u La Coruni i Glendejlu izd- je najveća želja da projektuje Autogrill u Reggio vojimo i objekat kulturnog Centra Galicije u Santiago de Komplostela. fitnes centar. Američke Akademije nauka i umetnosti kao i zahvaljujemo na pokazanom razumevanju i Akademije umetnosti i pisma. zvezde idu u Peter Eisenman (1932). Potom je uvek praktikovao da svoje posete Španiji kombinuje sa utakmica- ma Deportiva. grupom. Peter Eisenman je upravo to jeste. ruši standarde i menja stereotipe. Pored sjajnih igrača ovog tima. je jedna prirodnost i otvorenost. restorani. 1967. naime. on mora da bude genije! u Berlinu. koji je osnovao 1980. arhitektura u svetu mesta cilj je ispunjen. Živeo je u Londonu i pra- tio utakmice Tottenham Hotspursa na kultnom Vart Hart Line stadionu. Postojanje ovog parkinga je posebno bitno sa stanovišta rasterećenja saobraćaja u centru grada. Iako se bavi prevashodno edukacijom ne! Peter Eisenman. Sopstveni studio iskoristi da ode na najjeftiniju tribinu stadi. squash centar. i kritikom. počeo je da gleda mečeve sjajnog Deportiva na Riasoru i polako zavoleo i ovaj klub. plivački bazen.

puno skulptoralno. Južno uz i preko Ulice Kolumbus pojačan je izborom miliona dolara izradi podzemna garaža. niza nebodera uz Mičigensku aveniju.cik-cak konstrukcijom od metalnih kim sledećim korakom pesak nagrađuje premašio prvobitnu cifru. kriljuje scenu dovoljno veliku da primi čitav sim. To je 36. zakrivljenih i zatalasanih površina. čiji je autor Anis Kapur (Anish Kapoor) nom zidu Milenijumskog monumenta na Rigli kvaliteta u akustičnom smislu. Osim 110t (!). postajao je sve ambiciozniji i trostruko rešetkom” . umetničkog dela u parku i ujedno je po daro. neki od do sada prvi i jedini most koji je Geri projek- centra grada i Mičigenskog kritičara smatraju da je to manje park. i paviljon. cenu 475 miliona dolara. Gledališni prostor je natkriven “akustičnom ni akustični štit. I most kao i muzički paviljon izgleda pot- toj neodgovarajućim sadržajima kao sto je ativnom pravcu. Rešetka Fascinantno! sume prikupljeno je od donatora . Međutim. To je u srcu Čikaga. a na od proscenijuma pruža se gledalište sa 4000 i veličinom ploča od rostfraja kojima je most nivou ulice park sa koncertnom scenom na fiksnih sedišta i travnjak koji može da primi još obložen.5 svetska izložba! tor od saobraćajne buke koja dolazi sa Ulice ekera (oko 1 ha). Zbog broja pozvanih sceni na otvorenom već se produžava šetnjom (pasulj ili vrsta popularne tvrde bombone pod 42 | DaNS 50 | jun 2005 . kako se projekat raz. spektakularno! Zbog svog bubregolikog oblika skulptura je Park je rangiran među svetski najreprezen. dostigavši konačnu cevi koja potpuno zasvođuje površinu ovalnog novom i drugačijom vizurom parka i okoline. kao koza zmije. Izgled Grent parku (Grant Park)u ukupnoj dužini od Dejli koji je želeo fizičku rekonstrukciju pros. klizalište i restoran i da park bude 7000 potencijalnih gledalaca . Potpuno izveden je lučni prolaz visine 2. Meandarska putanja mosta počinje cama Mičigenska avenija (Michigan Avenue). Sa distance se te ploče presijavaju otvorenom. zadivljujuće.britanski vajar poreklom iz Indije. Imena svih darodavaca koji su uložili kvalitet distribucije zvuka u svim delovima tura “Kapija oblaka” (“Cloud Gate”). ova rešetka je . Inicijator izgradnje parka Lawn) arhitekte Frenka Gerija (Frank Ghery) izdiže iznad nje i završava preko puta ulice u je dugogodišnji gradonačelnik Čikaga Ričard sa pripadajućim pesačkim mostom. Najveći dona.slušalaca kon.arhitektura u svetu Milenijumski park u Čikagu M ilenijumski park u Čikagu nalazi se međunarodno priznatih autora i koncentracije preko BP pešačkog mosta (BP Brige). koja nat. Gerijeva magija se ne završava na muzičkoj odmah u narodu dobila nadimak “The Bean” tativnije urbane prostore. a onda se u luku Rendolf (Randolph). Monro (Monroe) i Pavilion) gledalište Veliki travnjak (Great paralelno Ulici Kolumbus. Oko polovine te travnjaka poput paučinastog svoda. Kolumbus.5m (120 feet) viso. teška po milion ili vise ugravirana su na mermer. a vise tovao sa namerom da zaštiti koncertni pros- jezera na površini od 24. stavlja Prickerov muzički paviljon (Jay Pritzker od Velikog travnjaka uvijajući se jednim delom Kolumbus (Columbus). Utisak džinovske zmije koja gmize Ideja je bila da se sa budžetom od 150 fonijski orkestar i hor od 150 Elanova. I ponovo Gerijeva višeznačnost završen 2000. obzira da li komentari idu u pozitivnom ili neg. davcima nazvan određeni objekat ili prostor.pojedinaca. omogućila sasvim novu vizuelnu percepciju i oblikovana struktura dugačka je 20m (66 feet) tori imali su pravo da izaberu autora pojedinog doživljaj okolnog prostora i istorijski čuvenog i 10m (33 feet) visoka. ima funkciju da o nju bude okačeno oko 200 Zapadno od Velikog travnjaka na SBC trgu bogatih Čikažana ili raznih korporacija i fon. tora na toj atraktivnoj lokaciji do tada zauze. omeđen uli. Najveću atrakciju i žižnu tačku parka pred. a parapet delom prolazio koridor centralne železničke ja. na potezu između sadržaja na relativno malom prostoru. U njenom podnožju. zvučnika kako bi se omogućio ujednačen (SBC Plaza) “lebdi” čudesna reflektujuća skulp- dacija. Elipsasto skveru (Wrigley Square) u parku. već i promenada gde se sva- vijao.75m (9 feet). Pod je izveden od drvenih ogroman neugledan parking prostor i čijim je ka raskošna blještava konstrukcija od rostfra. dasaka i podseca na palubu broda. oko 180m (600 feet) dugog gledališta. godine (otuda i njegov naziv cerata. i bocne strane mosta su od istog rostfraja kao pruge Ilinoisa. i višeslojnost: pešački most nije samo masiv- Milenijumski). Paviljona nikoga ne ostavlja ravnodušnim bez oko 280m (925 feet).

articles by Lynn Becker DaNS 50 | jun 2005 | 43 . da pru. spratne podzemne garaže za 4000 vozila i ceptom i estetikom nesumnjivo postigao da slučajnim uzorkom izabranih građana Čikaga. Za se skulptura tako džinovskih dimenzija i tezine Svako lice se prikazuje po 5 minuta i za to takav zahvat u “podzemnom”svetu bilo je čini laganom. od 1/8 inča (nešto vise od 3mm!)i praktično ca delova za bicikle. pući usne i iznenada iz tako napućenih je sa mnoštvom stubova podupirača. Tako je zaista i bukvalno od oko jednog ara (2. kesona i SBC plaža na kojoj se nalazi skulptu. Očekuje Monro ulice sa Mičigenskom avenijom. July 11. IZVORI onoga što neki nazivaju urbanom fontanom Na samom severoistočnom uglu parka. Tu su i high-tech LED video skrinovi Naime. U dva nivoa ovog objekta smešten je na prava svrha je. od novembra do marta.A no place transformed into a 21. nalazi se grand space. u izobličenoj slici posetilaca oko su vodene pumpe koje ispuštaju vodu sa vrha balo zaboraviti na kraju je odavanje priznan- skulpture. skoro bestežinskom. Njen autor je Huame Plensa (Juame raskrsnici ulica Rendolf i Kolumbus. ka dnu.trga od crnog granita.Taj donji trg je ori.sve sto je potreb- stora.trepće. oblika i mirisa.jedan sa viso- čitave godine. smeši se. voznog sredstva za odlazak i dolazak sa posla. mala transparentna zgrada Biciklističke stan. I ostalih potpornih elemenata i silu druge infra- ra “Kapija oblaka” je zapravo krov restor. po recima autora. U jugoistočnom delu parka ugođaje mogu pomeren četiri godine. isti prostor (Kathryn Gustavson). parka u letnjem periodu mogu uživati u hra. svakih 15 minuta novo džinovsko lice.5 acre) i podeljen je njihov ukus i senzibilitet. opuštanje je dobio pravu riznicu arhitekture. kao i za ljubitelje trcanja i vožnje Kapija zapravo nikuda ne vodi i nje. stvarajući samo skramu vode po kojoj se može no da podrži i ohrabri bicikliste u samom cen- vni i oduševljeni odziv. Observations on architecture. kompjuter- ni i picu u kafeima na otvorenom. i sporiji ritam.”Bazen” je grejani parking za 300 bicikla. Autor je svojim kon.fontane porodice Kraun (Crown Fountain). izveden preciznom denivelacijom u dubini za ostavljanje ličnih stvari. I namera umetnika je naišla na maso. a u zimskim Lurie Garden) čija je autorka Ketrin Gustavson ske tehnologije. su postavljeni uz uze ivice pravougaonog rolšua. kim rastinjem i drugi sa višegodišnjim biljka- U jugozapadnom delu parka. prskati na radost dece. Chicago. šljapkati. tuševi(!) i kasete zi vizuelnu avanturu skulpture od dvodimen. performansa . 2004 Fontanu čine dva naspramno postavljena 15. boja. Čikago jentisan ka Mičigenskoj aveniji gde posetioci potražiti oni koji u parku žele mir. Iako je rok završetka Milenijumskog parka Tribune Plaza and Ice Rink). inženjerstva. July Plensa) konceptualni umetnik iz Barselone. Tornjevi bicikliste. 18. lebdećom. promišljeno i maestralno! mršti. na kojima se prikazuju lica oko 1000 stvarnih. ice (Bike Station) arhitekte Dejvida Stila (David Chicago Suntimes. Chicago. potrebno izgraditi vrstu mostovske konstrukci- Mudro.a i tru grada i podstakne korišćenje ovog pre- doživeti ili posmatrati druge u igri primicanja mnogih odraslih posetilaca. Blair. To je prostor Luri vrta (The pejzažne arhitekture. roznih objekata i sadržaja “gornjeg” sveta. Jako je zabavno lično hodati. veka. u izvitoperenom izgledu uličnih tornjeva i ona se kaskadno sliva niz stranice kula ja grandioznom inženjerskom poduhvatu. arhitektura u svetu nazivom “jellybean” istovetnog oblika). Vrt je zasađen na površini nivoe posetilaca i korisnika parka bez obzira na se pretvara u klizalište. krošnje drveća nabujaju u punoj masi i veličini. vreme se menja njegov izraz . vredelo je čekati. u trenut. frontova sa naherenim neboderima. kafe . usana izbacuje se mlaz vode u bazen-trg. korišćeni stakleni blokovi poput opeka.atrakciju za sve mesecima. iznad željezničkog i autobuskog koridora. “bazena”. onda još i prodavni- zionalne površine do trodimenzionalnog pro. MekKormik Tribjun Plazi i klizalištu (McCormic nom cikom male i one nešto veće dece. čitav park je napravljen na krovu tro- noj boji čikaskog neba. na ukrštanju ma raznih vrsta. umetnosti. na Kamin. ili odmicanja od blještave gledajuće površine Iza fasade od staklenih blokova skrivene Ohrabrujuće i jedinstveno ! Ono sto ne bi tre- “kapije”. omogućena vitalnost i korišćenje parka tokom veštačkim potokom na dva dela . stižemo se da ce puna lepota i vrednost vrta moci da do još jednog izvora uzvanja i atrakcije parka se sagleda za nekoliko godina kada biljke i . onda. strukture neophodne za funkcionisanje glamu- ana izgrađenog na nižem nivou parka na Trg je ispunjen uzdasima iznenađenja i rados. 2004 metarska (50feet) tornja za čiju fasadu su Steele) iz Čikaga. To je doslovno pravi raj za Repeat. Chicago tribune.

godine u dovima. Banja Luci. godine. to Nikola Tesla u Nišu. u Beogradskim preduzećima Kalorija i Neimar. obrazovanjem na Arhitektonskom odseku Od 1929-1935. projektanata u Birou Niš. koju su njeni stotina privatnih i javnih zgrada. godine. projektom muzeja. od stila MODERN do savremenog arhitektonskog izraza u periodu posle Drugog svetskog rata. prikazane u Nišu 1994. Rođen je 1900. Gimnaziju. Godine 1953. ubraja se među naše najznačajnije predstavnike savremenih arhitektonskih kretanja sredine XX veka. 1935. sa dom. više škola. zapažen je u krugovima poznavaoca naše graditeljske baštine. g. 1929. gde je nameravao da Nišu i dr. kolaudacionih i drugih stručnih započne studije arhitekture. Od 1950-1953. ra nad izvođenjem radova i pedagoškog teških dana emigracije u Turskoj i Bugarskoj. godine.pro. pet stručnih predmeta na Arhitektonskom i Stvaralački opus Ing. osniva ovlašćenog arhitekta. mlekare u Nišu i Aleksincu i Soko su njegovih tadašnjih profesora. (Banska Zaječaru. Istoriju arhitekture sa stilovima. Medvedev. kao redovni profe. među palata i Banski dvor). (zgrada Gradskog poglavarstva. (kako je najčešće pot- Životni put i stvaralački opus Projektni biro u Nišu (današnji Niš projekat) i pisivao svoje projekte).Za svoj zapaženi društveni i stručni već ranije pristiglim drugovima. Na tekture Niša. prodiru novi objekti arhitekta u Nišu. do 1950. nadzo- narnih zbivanja. značajnu aktivnost ostvario je i kao član na putu ka Parizu. Iako nedovoljno proučen. arhitekata Srbije (1960. rad proglašen je za zaslužnog člana Društva Upisuje 1924. predstavljaju značajna arhitektonska ostvarenja. kasnije joprivrednih. predaje kim radom.) i Društva inženjera i Tehničkom fakultetu Beogradskog univerziteta. bio je arhi. preduzeća Bikar i Šijački izvodi radove na saobraćajne sekcije i Dom železničara u sačuvani u planoteci AM/. u Beogradu. projektuje sve do penzije 1964. Bašti. Dom Berze rada. projektuje i realizuje nekoliko svoj zahtev 1957. Građevinskom odseku. periodu od 1935-1941. posle vojnih objekata i javnih zgrada u Nišu . koja su trasirala kasniji razvoj naše savremene arhitekture Aleksandar Medvedev u Niškoj Banji T ridesetih godina XX veka. Dom Berze rada u Kruševcu i Bajinoj za stručnog savetnika u Preduzeće za projek- trajno nastanjuje u Nišu i otvara svoj privat. internata tehničara u Nišu (1963. koji se u svom Vakufski dom u Nišu. industrijskih i javnih zgrada i najviše izvedenih objekata u Nišu. i kao šef Arhitektonskog kao stil MODERN. Banji. počinje klasičnim vodi ga kao uspešan direktor do 1957. Aleksandra I. godine. godine iz zdravstvenih razlo- moderne arhitekture. godine. sor Srednje tehničke škole u Nišu. razvojni put njegove arhitekture. U Banji. Gradskog narodnog odbora). jekat Vojne parne pekare u krugu kasarne u rada. Medvedev (1900-1984) svojim brojnim ostvarenjima u Nišu i više drugih gradova. gde nastavlja da ni projektni biro. U vihoru revolucio. paralelno projektujući veći broj višespratnih Tehničkog fakulteta Beogradskog univerziteta. palata sa stanovima i lokalima za rentu. kao gimnazijalac i kadet. još kao student arhitekture. Bosanskoj Krupi i Jajcu. rađeni su po uku- gradilištima u Beogradu. godine kao ovlašćeni administrativnih zgrada u Soko Banji i dr. zadružnih domova itd. radi na projektovanju indus. tekta Aleksandar Medvedev. vila i javnih objekata. Od 1947.istoriografija Arhitekta Aleksandar I. pol- ovog avangardnog arhitektonskog izraza. i prelazi dinamičnom životnom putu.) radeći paralelno. nekoliko vila u Aleksincu i drugim gra. Medvedeva. izgrađenih po njegovim projektima. Po oslobođenju radi na osposobljavanju Osim projektantske delatnosti. Jedan od predstavnika su i značajni javni objekti kao što su Šegrtski odseka predaje Projektovanje stambenih. Veliki broj palata. Arhitektura i stil Studije arhitekture završava blistavim diploms. kao šef grupe revizionih. Melitopolju. domova kulture. godine arh. kružna peć ciglane u Nišu. Upravu Radovi iz studentskog perioda /1924-1929. koji su bili 44 | DaNS 50 | jun 2005 . tovanje Investprojekat u Nišu. Pored brojnih ga. godine studije arhitekture na trijskih zgrada i zgrada društvenog standarda . kao opunomoćeni zastupnik građevinskog stambenih i poslovnih zgrada u Nišu. u Carskoj Rusiji. posebno u periodu 1935-1941. Godine 1960. filijali Projektantskog komisija. godine. hotel i nekoliko stambenih i objekte građanske i klasične arhi. vraća se kao profesor u Tehničku školu protagonisti najčešće označavali vila. više vila i hotela u Niškoj stiče zvanje Pedagoškog savetnika. zavoda NR Srbije. posebno posle retrospektivne izložbe njegovih arhitektonskih ostvarenja. ostaje sa svojim.

bio od strane žirija ocenjen kao poznatljiv stil Modern. eliminisan je iz for. diplomski rad inženjera. Jovana Rankovića. delom sam projekat predstavlja kompletnu promociju tial. (M. Castle). struction of military premises and public build- ings in Nis – the project of the Military Steam Posle izložbe diplomskih radova te generacije nalne građanske arhitekture. neposredno posle modernijem arhitektonskom izrazu. ali se u arhitektonskom After the liberation he was involved in recon- pis u beogradskim arhitektonskim krugovima. 1933. kao ovlašćeni predstavnik 1933-1935. Banja Luka (Ban’s Palace and Ban’s klasičnog usmerenja . Medvedev (1900- 1984) is one of our most significant represen- tatives of contemporary architectural trends by the middle of the 20th century due to a number of his works in Nis and several other towns. je jedan od prvih projekata iz 1933. Labour izrađen je u autorski nadgrađenom stilu aka. MEDVEDEV The architect Aleksandar I. hotel and several residential and administrative buildings in Soko Banja etc.) izrađen u stilu moderno shvaćenog raspoređenim otvorima predstavlja već pre- On his own request based on health reasons he akademizma. je polaganje državnog ispita za ovlašćenog Centre (the building of the Town Magistrate. po projektu arh. in particular after the retrospective exhibition of his architec- tural works that was organised in Nis in 1994. jer je gabarit objekta. Prvog svetskog rata. bljenog i naglašenog ugaonog dela. što je u to vreme. Korunović. tion company Bikar i Sijacki. Bosanska Krupa and Jajce. palaces with apartments 1931. Jovanke private and public buildings. izrađenog na bazi prvonagrađenog konkurs. ali Nis in 1957 and he taught designing of residen- malnih razloga. na ekskluzivnoj specialised subjects at the Architecture and Civil lokaciji u Voždovoj ulici u centru grada.perspektiva. godine prijavlju. (sl. M. Vasilija fotografijama sa gradilišta može se zaključiti Nis (1963). villas and public buildings. he designed and built several hundreds of nog rada arh. A large number of palaces. što se i ostvarilo. Bajalović. Secondary Technical School in Nis he taught five dvore u Banja Luci tuje Vakufski dom u Nišu. the development route of his architecture from the MODERN style up to the modern architectural expression in the period after the World War II was recognised in circles of those who know about our cultural heritage. stavnici klasične arhitekture. From 1929 to 1935. projekat Muzeja iz 1929. zuje opredeljenje mladog A./. industrial and public buildings svečanog stepeništa i prednje fasade bio izašao elemenata. To Engineering Departments. 1931. da tako blistav diplomski projekat arhitekte which was the branch office of the Designers’ Medvedeva nagoveštava njegovu buduću Po osnovu poznanstva i uspostavljenog Institute of the People’s Republic of Serbia.) su pod koga Medvedev overava svojim pečatom ager all until 1957 designing in parallel a large jakim uticajem klasicizma. rešenjem dairy plants in Nis. and business premises for rent. Perspektiva. In the period Nestorović i dr. koji je u to doba bio ovlašćenog civilnog arhitekte. stanovima za izdavanje u Banja Luci već poka. da se njihova arhitektura pomera od tradicio- ja angažman da realizuje izgradnju Banskih nalne arhitekture ka Moderni. constructed according to his designs.Branko Tanazević. Prema the Association of Engineers and Technicians in beogradskog Tehničkog biroa Inž.) Arhitektura ovog buildings in Nis – Transport Section Directorate’s žirija. seli u Banja Luku. 1932. posebno and several villas in Aleksinac and other towns. Vakufski number of multi-storey residential and business “po ukusu” akademski orijentisanih članova dom u Nišu . Bakery within the military barracks in Nis etc. worked at sites in Belgrade. istoriografija PROJECTS AND ARCHITECTURE OF ALEKSANDAR I. a Medvedeva. arh. navodeći Projekat za Vakufski dom u Nišu of the group of designers in the Bureau in Nis. Objekat po ovom projektu nije izgrađen. as the authorised representative of the construc- Banski dvori u Banja Luci . B.02. Bikara i Koste Šijačkog. Aleksinac and Soko Banja. u rešenjima osnova. oblikovanju fasada zadržava prizvuk tradicio. i dr. significant public buildings such as Apprentices’ profesora na fakultetu. Medvedeva ka Market Centre in Kragujevac and Bajina Basta demizma. Although not sufficiently studied. Medvedev dobi. sigurno po banovoj želji. Medvedev. In rec- ognition to his valuable social and expert work po tadašnjim propisima bilo nedopustivo. as a full professor of the Konkurs za Bansku palatu i Banske Medvedev.). was involved in designing of industrial buildings and buildings used for social standard purposes. sa vrlo karakterističnim rešenjem zao. koji su bili izraziti pred. I ako je njegov konkursni projekat.1. agricultural. konkursni projekat. Branka Jovanovića. (sl. godine. Svetislavom Tisom Milosavljevićem. godine. Tanazević objekta. head of the Architecture Department. Ispitni projekat stambene zgrade sa later on of the Town People’s Committee). as the head radu objavljuje i sovjetska štampa. studenata. and history of architecture with styles as the van utvrđene regulacione linije lokacije. In addition to a Diplomski rad . he uspešnu karijeru. Medvedeva. number of villas and hotels in Nis Spa. there were also Sledeći opredeljenje svojih eminentnih Iz Banja Luke. prikaz o njegovom diplomskom In the period from 1947 to 1950. godine lished the Designing Studio in Nis (contempo- rary Nis Project) and lead it as a successful man- atu i Banske dvore u Banja Luci -1930. especially in the period from 1935 to 1941 are significant architectural pieces that have traced the later development of our contemporary architecture.izgled. prijateljstva sa Banom Vrbaske banovine. From 1950 to 1953. tako da se large number of villas. In 1953 he estab- I prvi samostalni radovi (konkurs za Bansku pal. kasnije razvijenog stila Modern arh. arh.projekat muzeja Bončić-Katerinić i Anđelije Pavlović. Za više objekata izvedenih u Vrbaskoj he was proclaimed the merited member of the Zahvaljujući svom poznavanju programa banovini po projektima Medvedeva u periodu Association of Architects of Serbia (1960) and ovih objekata. as the licensed architect in Nis. Vakuf Centre in Nis.konkursni rad. DaNS 50 | jun 2005 | 45 . head-office and Railroad Workers’ Centre. projek. from 1935 to 1941. Banski dvori . Nikola dvora. osnova i čistim fasadama sa proporcionalno Grammar School. returned to the Technical School Nikola Tesla in najbolji od prispelih radova. Labour Market Building. što je Aleksandra I. nema dovoljno podataka. bio opšte prihvaćen ruko.

političar. Šegrtski dom u Nišu . učionicama za teoretsku nas. unoseći u Berze rada u Nišu. “ženske” spaja ekskluzivni glavni lučni ugaoni skluzivnijih zgrada takve funkcije u evropskim tekta. Cvetković. . kao reljefom iznad ulaza. jedna od najek- (1937-1941). Evidentni tragovi intervencija te (Beograd. vat. bila kasnijim projektima i realizacijama Dva posebna bočna krila za”muške” i bi verovatno. koje do Zgrada Šegrtskog doma tog vremena nije imalo svoju namesku zgra- Projekat Berze rada du. ivni karakter novoprojektovane zgrade i na većini njegovih stambenih. primo. onoj lokaciji u centru Niša.verovatno Projektantski biro Nišu (1935-1936). Čista fasadna platna spa.i kancelarije za humana građanske arhitekture.” Po varijantu menjana osnovna moderno koncipi. nove zgrade Gradskog poglavarstva. za to vreme. godine. godine na ekskluzivnoj lokaciji na Nišavskom mnogim kriterijumima. bočnim razmerama. Po ukusu bogatih naručioca voja sistema i funkcija ovih institucija. izvedene Raspored masa objekta. gradi već naredne 1940. može čitati jaju se na akcentovanom ugaonom delu objek. Objekat je bio koncipiran sa vrlo origi- fasada. Po prvobitnom pro. spratu Prvi projekti u Nišu institucija. 1938. obezbeđenje higijenskog i medicinskog U prizemlju objekta bili su predviđeni restoran. Skoplje). predložile da se ona prenameni za potrebe privrednih objekata iz tog perioda. kafana. i Medvedev u obrazloženju rečima: “U arhi- vrste mogu se pratiti po serijama skica. njihovog smeštaja i ishrane. sredinom 1939.osnova prizemlja. u centru Niša. biro . Po vrlo savremenu i izuzetno interesantnu inici. Projekat ambiciozno zamišljenog Šegrtskog vrlo vešto. gradske vlasti Niša su uočile ekskluz- originalan arhitektonski rukopis. Umesto učionica slučajno poslovno poznanstvo sa Dragišom početkom 1939. mladog arhitekte. zadržavaju pojedine tragove obezbeđenja zaposlenja. kancelarije za sve službe i potrebne prateće koje je zapamćeno po anegdotskoj okolnosti veština projektanta da u okviru jedinstvenog. jektu iz te godine (sačuvanom u porodičnoj kabineti za rukovodioce poglavarstva i orga- je zvonika na postojećoj Sabornoj crkvi u Nišu. Po njegovim projektima i nadzorom. što naglašava Modern stila. isprojektovana je svečana sala sa balkonom za Cvetkovićem (1893-1960. pratećim prostorijama. skupštinske potrebe.Dečju ustanovu i Biblioteku građanske kasine. Vrlo luksuzno su rešeni predsednik vlade) povodom potrebe dogradn. Kruševcu i Bajinoj Bašti.. potencijalnih rad. u kratkom vremenu (1936-1938) zgrade centralnim. godine. sa naglašenim ran da prerađuje svoje početno moderno su. zahvaljujući uspostavljen. vi su završeni početkom 1941. takva zgrada Šegrtskog rana arhitektura. prostorije za poslugu rađeni u okviru samostalnog Projektnog biroa u nika i radnica. u kojima je iz varijante u sa prizemljem i dva sprata izgrađena je. tektonskom smislu dobija se lepa perspektiva konačnog projekta. salom za gimnastiku. niz dućana. do i upravu. suženom. godine. U prizemlju je ostao restoran sa kaf- njihovog upoznavanja. već 1947. 1938. posebno u oblikovanju no posredovala Berza rada. ministar i vu Dragiše Cvetkovića. prethodno trospratnog objekta. ekskluzivnim oslobođenju. što je rezultat odnosa preovlađujućeg Arh.sa savremenim komfornim smeštajem u zapadnom krilu. jativu formiranja Berze rada. Prvi projekti manjih individualnih objekata. Medvedev. radovi se nas- 46 | DaNS 50 | jun 2005 . a nim akcentom sa satom uspešnije su rešene od njih detalje. godine. za ono doba. u početnim projektima u Nišu. Medvedeva bilo je njegovo građanske kasine. objedini funkcije Šegrtski anom u centralnom izbačenom delu i dućani uspešan predsednik Niške opštine. tretmana pridošlica sa sela. razvije i realizuje svoj karakterističan i autorski posebno dizajniranim svetiljkama i bronzanim Po predaji projekta. pre Ugaona zgrada Doma Berze rada u Nišu. Medvedev je mogao u potpunosti da ulaz sa dvokrilnim metalnim vratima. kao originalnih stanom upravnika na trećem. pokreće. prostorije. Grubi rado- Kraljevine Jugoslavije. javnih pa čak i ta. tada kao dom . kancelarijama nas. prepoznatljiv stil Modern. za koje je organizova. bez gubljenja njegov- opusa arh. postaje jedan od nosioca raz. tavu.perspektiva. godine. nalno rešenom zakrivljenom osnovom na uga- ukusa investitora i nedovoljne autoritativnosti om poznanstvu. monumentalnih masa i kontura zgrade. dokumentaciji) može se zapaziti neverovatna na. Medvedeva . Arh. keju u stilu čiste Moderne. 1937. društva. započet je ih arhitektonskih vrednosti. prilagodi svoj projekat potrebama Značajni događaj u razvoju stvaralačkog doma sa dečjom ustanovom I bibliotekom potpuno nove funkcije. koji odudaraju od ličnog čistog bio je konsultant i u nekoliko drugih gradova sličnih primera iz tog perioda. Berze rada su bili objekti za prih.istoriografija Berza rada u Nišu . on je. lučno ispupčenim delom i vertikal- arhitektonski koncipirane fasade. tavnika. doma (po današnjoj klasifikaciji Internata). kao zreo i već afirmisan arhi. bife. koji se i danas. Objekat je počeo da se ministar socijalne politike i narodnog zdravlja za 180 šegrta. takođe na inicijati. za arh. Medvedev uspeva da za kratko vreme.

90. tek treba da 24. arhitekt detaljima elemenata. Medvedeva u Nišu). 6) M. Dobrović. koja la u srpskoj arhitekturi. Politika jektanti. do 1944. autorski u potpunosti samostalno izraze. Salon 77. Niš 1994. držač zastave. Sačuvana planoteka. arhitekturi Moderne Aleksandra I. Aleksandra I. Arhitekt 10. bar 2002. Ostaje poruka da se funkciju Gradskog narodnog odbora. Grad Niš mu se odužio nazvavši njegov. metalne ograde. tavljaju i 1948. Niš 1993. izlozi dućana. Mirna horizontal. Osim izuzetnog afinite. 9. (kao i u slučaju početnih iskustava A. prorezi na zaobljenim bal- zastave. 127. Nestručno Aleksandar I. ovl. 3) A. Beograd 2001. 1878. (1930-1940) u Nišu i Niškoj Banji. 19. a u stvari je uvek nov. tako da je svoje bogato iskustvo preneo nizu generacija 7) Graditeljska baština Niša ispisana rukopisom njegova arhitektura stilski čistija od jednog arhitekata. što su davno zaslužili kao i svi drugi privlačnih Mendelsonovih zaobljenih ugaonih lja. Ruski arhitekti u Srbiji. 1938. 60-71. Graditelji Niša. istike stila Modern. 1939. Medvedev. Moderna u Niškoj ukusa jakih investitora. podvlačeći hrabru kompozici. 5) A. izgrađene neimara. u: Leksikon srpskih ta za rešavanje vrlo komplikovanih uzidanih i nog objekta Srednje tehničke škole. kružni. Kadijević. i retko su uspevali da se koja može odrediti pravo mesto arhitekture Banji: vile i hoteli. Niš 1982. Zloković. Medvedev. skog izraza u kome se može pratiti evolucija 2) M. tako da se i danas ima utisak da su oni odu. značajni sačuvani objekti iz perioda Moderne formi. Ing. imao je prednost ni arhitekta.gde su pro. jesu elementi njegovog prepoznatljivog obrada podova. koji su nastavili njegovu graditeljsku arhitekte Medvedeva. Niški vesnik 14. 8) Aleksandar I. februar 1999. koji su stvarali pretežno u Beogradu . a i kao vek tu (zgrada Šegrtskog doma u Nišu. Znameniti arhitekti Niša . sa ta izgrađenih u Nišu i drugim gradovi- 10) M. Andrejević. Berza rada u Kruševcu .perspektiva. 11) Priča o zaslužnom neimaru Rus koji je ulepšao Umeo je sa velikom veštinom da ose. Kojić i drugi . Uništavaju se izvanredno osmišljene karakter. je obeležila naš period socijalističke izgradnje. Pored uspele opšte arhitektonske kom. 2002. Arhitektura i urbanizam 8. Keković.Arh. Beograd 2002. na dobra. koji je proučen no vreme stići na red za proglašenje za kultur- ju osnove i ukupnog volumena sa elementima do perfekcije. istoriografija Šegrtski dom u Nišu . DaNS 50 | jun 2005 | 47 . Nažalost većina njegovih objeka. slobodno autorski izražava. konzole za sat. Medvedev ostavio rukom arh. Kao preda- I. Beograd 1997. skom stvaralaštvu našeg vremena. kružni prozori. Gradski sat. Stil Modern. arhitekta. nepravilnih osnova. polukružni i zaobljeni elementi u osno- pozicije zgrada obiluje posebno dizajniranim vama i na fasadi. Medvedeva. značajnih objekata karakterističnog arhitekton. vrata od gvozdenih profila sa ukrasnim konima. Politika 14. vila posveti više pažnje. je poklonike. Kao pobornik Odabrana bibliografija drugih detalja su smišljeni i razrađeni veštom savremene arhitekture. Medvedeva. i drugim gradovima. opšivi limom na krovu i niz arhitektonskog rukopisa. Živković. kao elementi celine je u Nišu i drugim gradovima Srbije veliki broj 1) B. U arhitekturi Aleksandra Medvedeva zaštita. tako da tragovi ostaju samo Srbiju. Z. bili pod uticajem klasičnog dožive ozbiljnu stručnu ocenu i valorizaciju. 9) Pola veka plodne i raznovrsne projektantske uslova lokacija uspevao da izvuče najelegantni. 4) Retrospektivna izložba: Projekti i arhitektura tima. ja rešenja funkcionalnih i luksuznih stanova. 197. Medvedev. presečena vertikalnim akcentima. Niški zbornik 11. godine zgrada se završava za ti karakteristike prostora i svoje objekte uklopi u sačuvanim projektima.perspektiva. Jedan vek traženja nacionalnog sti- ni arhitektonski izraz toga doba imao je svo. posebno mesto zauzima detalj. pa se stiče utisak da se ponav. Medvedev. i veliki broj izvedenih zgrada. posebno među mlađim arhitek.. Medvedeva. gelenderi stepeništa. itd. dok njegovi značajni objek- izveden objekat (1948) zgrada je zadržala sve Dragiše Cvetkovića i neizgrađeni Banovinski ti u Nišu nisu potpuno nestali. arh. Prema prvobitnom projektu (1939). ji od skica i projekata za preko 150 objeka. profesor i pedagog Medvedev je 2001. rukohvati stepeništa lajsnama. od čega ne karakteristike stila Modern. može da ih zaštiti ni takozvana “prethodna” je asocijativno vezuju za najuspelija ostvaren. Čemerikić. decembar 2003. u kojima je i iz nemogućih po njegovom projektu 1948-1949. Niš novem- za većinu njegovih izvedenih i neizvedenih se dograđuju. 16-22. Medvedeva. im imenom novi bulevar pored i danas moder. mart 2002. a mala je verovatnoća da će u dogled- ja ovog stila. gradskih palata). Ð. Projekti i arhitektura Aleksandra Poslednjih godina pred rat arh. od stila Modern ka savremenoj arhitekturi. godine. 79-84. nost fasada. karakterističnih za stil Modern. kao preovlađujući savreme. Spomenici arhitekture Niša od arhitekture objekta. koja se sasto. nadgrađuju i pregrađuju. modernom arhitekturom (što je karakteristično ma doživljava tužnu sudbinu. Niški vesnik 15. da se. Aleksandra Medvedeva u ukupnom arhitekton. delatnosti Aleksandra Medvedeva. Beograd kao već priznati arhitekta. Arhitektura i urbanizam 8. ta. Medvedev. januar dela slične arhitekture toga doba u Beogradu misiju. akcenti kao Mr Mihailo Medvedev. Kasniji analitičari hotel u Niškoj Banji i dr).

te iz čuvenih evropskih banjskih i turističkih eralnih i termalnih voda za oporavak rimskih istorijskom i graditeljskom nasleđu Srbije. odslikavaju rađanje posebnog pravca funkciji. manje poznatih stilova). ja ostalih potreba većeg broja banjskih gost- materijali pružaju nepobitne dokaze o razvi. sa svim njenim pozitivnim i negativnim kom- za osnivanje i opstanak ljudskih naseobina. Oni su istovremeno i najbrojniji. ugrađeni na nov način i tople vode . Tokom nekoliko decenija. godine. predanjima. spremna da pruži ni najelementarnije uslove za Drugu i najbrojniju.među kojima ima indus- period započinje 1868. arhitek- ja. Iako udruživanja i da je cilj Društva podizanje Banje baština sačuva od zaborava.nastaje tek epohe. tako da je sasvim moguće znali da se pod poklopcem šahta skriva jedan poseduju objekti banjske javne i stambene izvršiti restauraciju njihovog autentičnog izgle- od najznačajnijih i najređih spomenika te vrste arhitekture.najveću vrednost i značaj jim izmenama. smeštaja. vojnosti zauzima istaknuto mesto u kulturno. centara.Vrnjačka Banja vrlo rano postaje pogod- praznik (Sv.ili većih banjskih vila. kome se jasno čita dokumenat jedne epohe. Banje.može periodu dužem od jednog veka. objekti tipa manjih. prilagođeni životu banjske arhitekture i urbanizma. mehane. dužeg boravka i zadovoljavan- jeva u neolitu. nije bila je autentični izgled znatno narušen. obrazovanih i znamenitih ljudi iz Vrnjaca. Najmalobrojnija je grupa građevina na nu od njih.u matskim i balneološkim karakteristikama od važnost u sistemu banja Srbije i Evrope. kao i za prodore novih ide- OSNOVATELNO. u tradicijama narodnog neimarstva. Tipovi građevina odraz umetničkih sklonosti graditelja i eko- zuje i slučajno otkriće starog rimskog izvo.oprem u selu Vrnjcima”.naročito. Trstenika i Kruševca.pod čijim uticajem se kas- čemu svedoče brojne fotografije i razglednice promenljivim ritmom. Rimski izvor je bio u pansioni. dine primere građevina i ambijenata. saznaje iz legendi i predan. na sačuvanim objektima cijom i valorizacijom objekata banjske arhitek. o prošlosti Vrnjačke Banje Baveći se godinama istraživanjem. političkih prvaka. godinu broj posetilaca i bolesnika. uglavnom. odgovarajuće mesto u okviru celine graditeljsk- im političkim i ekonomskim jačanjem nove Za razliku od ruralnih celina na padinama Goča og nasleđa (crkva Rođenja Bogorodice. ili još uvek postoje pojedinačni objek- oživljava ponovo tek u XVIII veku.ne ljenosti. kroz poje. u Srbiji. prilikom radova na kaptaži nog banjskog naselja sa građevinama trajnog odno neimarstvo. mešavina nave- humanost i rodoljublje osnovni i jedini motiv Zavoda na staranju da se prirodna i stvorena denih i drugih. hotelima. Arhitektonski elemen- ra sa bazenom za kupanje (Fons Romanus). uz analogna istraživanja ekonomskim mogućnostima i društvenom kvartirima. ponekad i za prihvatanje gostiju. najin.tesno poveza. sanatorijumi . proteže se čak do lek za svoje bolesti. potcenjivanja. o čemu fondu graditeljskog nasleđa. ja i evropske arhitektonske misli. hoteli. 48 | DaNS 50 | jun 2005 . Većina tih objekata i danas je u parka.o (Osnovatelno-fundatorskog društva) i traje. osnovu obavljenih istraživanja. pa su različite po stilu. nije grade objekti u okolnim. ti i primenjeni materijali.i to u siona za izdavanje. Organizovan. umetnika i imućnih zemljodelaca Karanovca. pradavnih vremena je pružao optimalne uslove Vrnjačka Banja je jedino naselje banjsk. ture Vrnjačke Banje. tektura.što doka. nih sa tipološkim oblicima i stilskim odlikama. mada im rimskog. ili sa man- su samo retki starosedeoci i upućeni stručnjaci primenjuju u praksi. odnosi na korišćenje min. su u okviru studentske prakse vršena terens. sudeći po jstvima vrnjačkih voda povećava iz godine u ju određenih etnografskih vrednosti. zamak i kapela Belimarkovića. a u Nezavisno od nabrojanih grupa. kada grupa Zavoda za zaštitu spomenika kulture.svojstvenog uglavnom merilima iz vremena između dva svetska rata.ali su po svojoj originalnosti.istoriografija ČITANJE PROŠLOSTI VRNJAČKE BANJE Kroz tipološke i stilske odlike arhitekture P rošlost Vrnjačke Banje. ugled i nih vrednosti.dok se gotovo sa nekoliko hronoloških etapa. ma zaslužni za celokupan visoki nivo i značaj Banje u savremenijem smislu te reči započinje nog graditeljstva i tradicije.pa čak i udaljen- iz tog perioda. tilo. između ostalog. Osim u knjigama. koji storu odvijao i u praistoriji. karakteristični za nar- otkopanog 1924. sve do današnjih dana.FUNDATORSKO DRUŠTVO sko i fotografsko snimanje građevina koje pri. Zatim je. kvartiri (stanovi). ti koji se po tipologiji ne mogu svrstati ni u jed- se. Pronađeni i donekle sačuvani Zahvaljujući svom skokovitom načinu razvo. kada . usled preuređenja Sa stanovišta zaštite nepokretnih kulturnih im banjama. i uništenja. neok- u čijem statutu. nomske moći vlasnika. koji traže Banji je sačuvano tek par građevina podignutih odn. prilagođeni stilu dekorativne obrade određene kasnih pedesetih godina. u samoj pisanim i materijalnim podacima. grupu sačinjavaju istorijskom periodu. diteljskog umeća. privremeni boravak. i pojedinačnih kuća u okolnim selima. se mogu svrstati u treću grupu sa namenom sigurnošću konstatuje nastanjenost ovih kra.na osnovu slučajnih zapi. sa samo Vrnjačkoj Banji. pansionima. ambijentalnim i istorijskim vrednosti- sa.veličini. Vrače Kozmu i Damjana) osni. hotela ili sanatorijuma. Zahvaljujući graditeljskog nasleđa – malim i velikim vilama.kao i povremenih tonski razvitak može kontinuirano pratiti u Uporedo sa ovakvim zgradama. vile. tačnije kasnoantičkog doba. Na og tipa u Srbiji čiji se urbanistički i arhitek.pokazuje izvesne karakteristike vezane legionara iz obližnjih kastruma. potiču tek od početka XIX veka.odn. a kao vojnih logora na dunavskom limesu. kojima su primenjeni prostorni sklopovi i tonskim. sa naznakama naseljavanja i u pre. eviden. Banja poseduje specifičan fond graditeljske iju. u Banji su Interesovanje za upotrebu lekovitih voda hronološkom pogledu najmlađi u ukupnom postojali. racionalan i regulisan razvoj stal. kur-salon. prikupljanje građe i arhitekton. trijalaca. lekara.kao i dekorativni elementi narod. građena po ugledu na istovrsne objek- du to se. monumentalne građevine tipa velikih vila.sve do karaktera .kupatila. koncentrisani u središtu Vrnjačke da.kao i udaljenih za tle i podneblje u kome je nastala. piše “da su Time su nastavljena dugogodišnja nastojanja lasicizam.ali su ove akcije imale i još jedan. svojim povoljnim kli.a kojima Banja još zadugo.arhitektonski uobličen prema estetskim nakon obrazovanja neke vrste banjske uprave u banjskoj arhitekturi.ili očuvanosti – svaka od tih banjskih Deo doline Zapadne Morave u kojoj se manje važan cilj – da ukažu i pomognu Banji vila predstavlja skup spomeničkih i ambijental- nalazi Vrnjačka Banja. čak i po nastanku pomenutog društva. a čita se i na terenu. pan- se zaključiti da se ljudski život na ovom pro. Sigurniji podaci. u svom izvornom obliku. kockicu bogatog mozaika. kako da povrati i zadrži svoj položaj. baštine koji zbog svoje raznolikosti i samos. trgovaca. Protok informacija o lekovitim svo. jednostavno zatvoren – i donedavno dobara i po kriterijumima i metodologiji koji se upotrebi. kupa- države. no mesto za iskazivanje projektantskog i gra- va dobrovoljno udruženje sa imenom ka istraživanja. i uglavnom je poznata. “Najčitljiviji” u drugim banjama na području kraljevačkog statusu investitora . tenzivnije sam “čitala” njenu skoriju prošlost zanatlija. Njihova reprezentativna i atraktivna arhi- jenosti i uređenosti života u antičkom perio.a razvoj konstruktivni. koji se neret- LEKOVITE KISELO-VRUĆE VODE U VRNJCIMA. na simboličan tokom tri letnje sezone (1993-1995). Moderna. te im pripada oslobađanjem Srbije od Turaka i postepen. koje ima.podižu se slučajnih nalaza arheološkog materijala. ponentama.hronologiji. ko svode na prolaznu modu (neobarok. secesija. u urbanoj sredini i potrebama banjskih gostiju. građenih za porodični odmor i uživanje. ja. padaju graditeljskom nasleđu Vrnjačke Banje.

izgrađeni u vremenski jasno odvojen- Vila Kula Pansion Balkan im fazama. obrađeni i definisani svi prob- lemi vezani za postojeće objekte. Mon repos. Prirodni ambijent povelikog Čajkinog Brda odlikuje se reljefom. Anđelija. Vile Minjon. Svoj najb- listaviji period današnji prostor Čajkinog Brda doživljava početkom XX veka i u vremenu između dva svetska rata. Mišović.vile Jela. Palas. Đorđe i Živadinović izgrađeni su u periodu 1920-1930. Snežnik. zahvaljujući vlasnic. Desanka. Carić. Moravska kuća ima i njihovim eminentnim gostima. Rivijera. namenjen lečenju i oporavku ranjenika i invali- da iz Prvog svetskog rata). godine. Peć. pansioni Zrak. a odlikuje se brojnim vrednim objek- tima . Gavrić. Gradištanac. vidikovci. koji ovom prilikom nisu nave- deni. Bled.kada se grade privat- ni hoteli i pansioni. Dobrila. između ostalog. Grlica. Agnesa. kao i mnogi drugi objekti. Stražilovo. Druga faza započinje 1900. i traje do svršetka Prvog svetsk- og rata. letnja pozornica). Florida. istoriografija železnička stanica. Posebnošću svoje izuzetne arhitekture izdvaja se kompleks poznat pod imenom “Crveni Krst” (legat Obrena Jankovića. Andromahi. jer ne postoje sasvim sigurni podaci o DaNS 50 | jun 2005 | 49 . Mnoge od velikih i lepo uređenih parcela sačuvane su do danas u gotovo nepromenjenom izgledu. porodične kuće i vile oso- bene arhitekture. česme. česme. Posebno i istaknuto mesto u fondu gra- diteljske baštine Vrnjačke Banje zauzima celi- na. najstariji sačuvani objekti potiču iz zadnje četvrtine XIX veka.neobičnim za ovo podneblje. Dugogodišnja nastojanja kraljevačkog Zavoda u ukazivanju na potrebu izrade odgovarajuće planske dokumentacije rezultirala su izradom Regulacionog plana za Čajkino Brdo kojim su. evidentirani i proučavani tokom poslednjih dvadesetak godina. kompleks Mir-Šumadija. zamak Belimarković. Zlatibor. zatim pansioni i hoteli Luksor. godine. Avala). izvori tople i hladne vode). infrastrukturu itd.kao i raznovrsnom vegetacijom. stepeništa. Atina. Banaćanka I i II. Slavuj. izdvojena na šumovitom uzvišenju koje se izdiže iznad Vrnjačke i Lipovačke reke i koje se u pisanim izvorima s kraja pretprošlog veka pominje kao Đkrš romantične lepoteĐ . izgradnju novih. Periodi gradnje Hronološka analiza pokazuje da su postojeći objekti graditeljskog nasleđa. a od početka nje- gove izgradnje vođena je posebna briga o uređenju slobodnih površina (ulice. u kojima se odvija bogat društveni i kulturni život. otvoreni i zatvoreni pavil- joni. posvećene Rođenju Bogorodice iz 1834. Jadran. Balkan. trgovca iz Kragujevca. pokrivena promenada. Kolo srpskih sestara. Mon plaisir. staze. ali i aktivnost Osnovatelno- fundatorskog društva (Brđovića kvartiri. Zbog svojih spomeničkih vrednosti Čajkino Brdo je proglašeno za kulturno – istorijsku pro- stornu celinu od velikog značaja za Srbiju. što dokazuje važnost. Splendor i sanatorijumi Sv. Kosovo i hoteli Arnovljević i Sotirović. Izuzev crkve. Ohrid. Zdravlje.

kao i u povremenoj upotre- meno i oplemenjivali primesama lokalnih vred. od tradicija narodnog neimarstva. Zoraida. osiromašene. iako je vrlo sve izazove evropskih stilova koji su vladali u neretko i neobarokni elementi. detalji malo takvih objekata sačuvano u izvornom tom periodu i čiji su odblesci. Banja je svojom arhitekturom odgovorila na Odvojeno. Ebert. ili akademizma. oblika i prečnika. deri. terase. očigledne 50 | DaNS 50 | jun 2005 . najzastupljenije. Najteže je prepoznati odlike secesije. Izuzetno su hronološki. juje njihovu vrednost . primenjuju se Kad se već pominje folklorni stil. ralnoj. većini građevina zapažaju se ugaoni. Đorđević. karakteristike “čitljive” čak i na zgradama koje jeva. gradi se naizgled. što po mom mišljenju ne uman. stepenišni gelen. Na ne može pohvaliti. zatim ra i mansardi. kupastim krovovima. ponekad deformisane i opeke oko otvora. usled su obrađeni balkoni. ali i najuočljivije. Izazovi evropskih stilova okviri i parapeti. vrlo daleko graditeljskog nasleđa u Banji je otežano. slučaj i u drugim oblastima naše zemlje. izuzevši folklorni. uosta. bi vidljivog ili lažnog bondruka. plastike. koji se često susreće i kod prizemnih jenih stilova ne može sresti u čistom i jasno nisu retke ni manje kule. a zatim na stilizovanoj flo- dr. kad se posmatraju fasade banjskih objekata. ili primen. tura se može prepoznati u zidanim ili drvenim jer su se uticaji vladajućih evropskih stilova u kim obradama otvora.ako se računa od osnivanja Društva. treba naglasiti da su neke njegove Evrope. tremovima. Miletić. timpanoni. ozidanog kamenom. Petrović. naročito kod obrade prizemnih zona velikih Folklorni i moderni stil do početka Drugog svetskog rata .razvijena prilazna stepeništa i kojih ima u izobilju i u srećnoj simbiozi sa svim drugi konstruktivni dekorativni elementi često drugim stilovima. ali istovre. Moma. Milanka. pansioni i ravni ili kanelirani stubovi. sa kapitelima. kuća. ili kubetima različitog slogom kamena i opeke. tipološki. Tara i njih. Pored činjenice da se nijedan od poznatih. preko Srednje dekorativne plastike u vidu balustrada i medal.vile Vojvodina.ili bez dom i načinom zastakljivanja pokazuje visoke hoteli Radonić. razvijenih atika baroknih formi sa akro.Vrnjačka zgrada. odn. su krajnje stilizovane. ili stolarije. nosti i nadahnuća. prozorski dne plastike i elemenata od kovanog gvožđa. Jugoslavija. očitavaju se na karakterističnim oblicima prozo- Hortenzija. ravne ili složene atike. od 1930. nešto kraćeg od jednog imaju i primesa neorenesanse. ili podeo. tradicionalna arhitek- lom. skromno ili bogato profilisani kordonski i vrednosti secesije. putujući sa zapada i severa na jug. figuralnoj i linearnoj ornamentici fasa- Četvrtaste ugaone zupčaste kulice. LJilja. pa do početka Drugog svetskog rata. pa i stilski.a podruma. četvorovodnim krovovima pod arhitekturi. godine Neoklasicističke stilske karakteristike su. Bane. Švajcarija. kao što je to. Pahuljica. ili u saglasju. Mila. čija stolarija dekorativnom obra- Nada. inače. prodrli dublje na jug. bar kojima se zrela srednjeevropska secesija. Ideal. u kombinaciji sa pseudogots. obliku. krovni venci. U svim fazama razvoja. stolariji sa rešetkama i slogom prečišćavali od kitnjaste nadgradnje. Zosik. stoleća . uglavnom u stilu Moderne . jona. kapije i ograde od kovanog gvožđa. ni pilastri u vidu sloga masivnih tesanika.tako prečišćene poka- Uz nekoliko izuzetaka.istoriografija Zamak Belimarković godini građenja. ili karakterističnim prepoznatljivom obliku. “Čitanje” stilskih odlika na objektima terijama (na pojedinim kalkanima). jer ćeramidom. do naših kra. završene kupolicama. Diskretni dodiri ovog stila Maruška. zuju izvestan stepen otmenosti i elegancije.

because the influences of the rul- masa. iskustva i “čitanja” pokušala da odredim ing European styles in architecture. have penetrated deeper into the obrada drvenih elemenata na strehama. kako spolja. some- Čitajući naglas nazive vila. in the distribution of masses as well as of full koje su korišćena iskustva i inspiracija. vo uklapanje u savremeni koncept prostornog. It has lasted. through the central nije uvek sačuvano). istoriografija READING THE PAST OF VRNJACKA BANJA From the ancient times. previše ambiciozno. imena ptica. the most represented and the poseduju banjske vile iz perioda Moderne.čiji kovanog gvožđa. Modern archi- od ličnih imena i prezimena. sanatorijuma) i godina izgradnje (što nasleđe mora da ima punu i univerzalnu reflections of which. urbanističkog i graditeljskog razvoja Vrnjačke the total fund of architectural heritage. na osnovu celokupnog dosadašnjeg as well. zora. Kako nazvati skladno uobličenu. tivne obrade i suvišnih detalja. brižljivo planirana i održavana nih kulturnih dobara. ili stilu u kome je izgrađen najveći ling from the west and north to the east. velikoj većini objekata – četvorovodni ili složeni objekti i celine. iz tamo. sion because they are utterly stylised. u stoletnom parku. cveća i gradova . uz uslov da se baština al heritage in Banja has been made difficult dvorišta. Balkoni does not reduce their value.stre. Spomenka Milošević DaNS 50 | jun 2005 | 51 . gotovo obavezno. u podnožju Goča. applied styles could be found in a pure and zastupljena u najpunijem i najlepšem značenju Umesto zaključka. društveni i privredni život. akrote- Banje. terase sa punim ogradama. vrtovi i bašte. a da je glava. u svim sasvim skladno i lepo izgleda. Perfect harmony of u roditeljsku zemlju. ime objekta). geografskih polukružnog oblika imaju barokne ograde od tecture in Vrnjacka Banja is represented in pojmova. priznajem da bi bilo clearly recognisable shape. asymmetry maštom i ambicijama okrenuta ka Evropi. facades of the spa structures. okrugli prozori i broj objekata graditeljskog nasleđa Vrnjačke have been purified from the ornate super- simbolično naglašene vertikale (koplja. zatim specifična čipkasta primenu u direktnom uključivanju u savre. An organised. boarding houses. trem i kalkani su čipkasto obrađeni u tam. mainly flat oblastima – od balneologije i ugostiteljstva je baš ta Banja. i nijedna druga. na vrednostima. ali treba videti kako to flat and rounded lines in space. a često i van njih. Jednom reči – to and empty surfaces on facades. which is. in chronological sense the youngest within U okviru uočenih i navedenih stilskih kara. are only some do arhitekture i urbanizma. men kulturni. a iznad složenog krova se izdiže razvije. cionalnost i čvrsta povezanost kuće sa okoli- nom . the highest value and significance is attributed to buildings of the spa public and residential architecture that are concentrated in the centre of Vrnjacka Vila Ðorđević Banja.sačinjena secesije. Sve što je dosada se zove identitet. apartments. travel- adama. pokrivenim limom u obliku krljušti. of the common characteristics of the spa vil- rečeno o banjskoj arhitekturi dokazuje da je las from the Moderna period. dobiju zaslužen društveni značaj ture to all the challenges of the European pogodan način upisano ime (vile. pa čak i neozbiljno ako way. at least when we talk about na atika sa akroterijama. which može se čuti romantična muzika . or Moderna arhitektura u Vrnjačkoj Banji je potpunosti i na metodološki ispravan način. a na uglu je (možda!) kula sa the most complete and beautiful meaning akordi podsećaju da su noge čvrsto usađene kubetom. kao i objekti sa potencijalnim Vrnjacka Banja has replied with its architec- krovovi (pokriveni različitim vrstama crepa). all up to our region. “Reading” of the kanima i tremovima. kal. veliki balkoni i terase u jeste jedan od bitnih ciljeva zaštite nepokret. nom drvetu. It is the most Romantični identitet fnim natpisomĐ na toj istoj građevini . postoje i izvesne Banje od prvorazrednog značaja za tu sredinu. sanatoriums – emerged only after the establishment of the spa manage- ment by the end of the 19th century. apparently. a part of the West Morava valley where Vrnjacka Banja is locat- ed has provided the optimum conditions for the establishment and survival of human settlements thanks to its favourable climatic and balneological properties. Po meni – to roofs and spacious balconies. Savršeni sklad ravnih i zaobljen. rational and regulated development of a permanent spa settlement with buildings of a permanent character – baths. prethodno istraži. villas. They are also the most numerous and severnjačke provenijencije. dokumentuje i valorizuje. additions of local values and inspirations. pansiona. which odlike koje se. From the aspect of protection of immobile cultural properties and accord- ing to the criteria and methodology that are applied in practice. očuvanje arhitektonskih individualnosti i njiho. što south. medaljonima i relje. style properties on structures of architectur- svim nivoima. zajedno sa Zbilja strašno zvuči. a prekrasna stolarija u duhu kasne times deformed and impoverished. all until today. nalaze na Takođe je vrlo važno da pojedini spomenički is somewhat shorter than one century. hotela. the case in other parts of our country ih linija u prostoru. In all stages of development. i odgovarajući kulturni tretman. Europe. difficult to recognise the properties of seces- he. inns. Graditeljsko styles that ruled in that period and the hotela. sa ritmičnim nizom pro. izuzetna funk- na. fasada masivnim pilastrima podeljena na Neo-classicist style characteristics are. hotels. čija je osnova klasicistički postavlje. of the word and style. kteristika.samo su neke od zajedničkih odlika koje više simetričnih polja. u due to the fact that none of the known. pansiona. pretežno ravni krovovi i prostrane ime pravcu. tako i iznutra. veliku structure and simultaneously enriched with rije. with a changeable rhythm. apsolutno odsustvo dekora- građevinu. most visible. kao i punih i praznih površina na fas- rada. asimetrija u rasporedu bih sada. any- reči i stila.

novembra 2004. opštinskih službi i studenti otvorenog mora. predstavili arhitekturu u drvetu. tekstilna industrija itd. Italiju za arhitekte Novog Sada na Italiji su od 1955. impresivno delovalo. imanjem prostora od mora i pretvaranjem u severne Italije – provinciji Veneto. Sa obalom je povezuje železnica i put automobilima kojima se stiže po spratovima cima Alpa se gaje vinogradi. trije. kolege iz pokrajinskog i turističkih lokaliteta u Italiji.8 km a širine tekturu Italije u zadnjih 50 godina što je veoma Italija je zemlja sa oko 57. duvan. su i zimi. a kasnije od paviljonu neobični su bili prikazi objekata sa žito. Deli je na životne prostore. fakulte- javnih preduzeća. te je saobraćaj veoma razvijen i vo uživanje prvog dana da obiđemo Izložbu 12. biblioteke i dr. U Američkom reke Po razvijena je poljoprivreda i proizvodi se koji su prvobitno bili od drveta. Mnoštvo veku. naročito automobilska industrija. Na put Venecijanski zaliv sa svojim draguljem Venecijom oblasti arhitekture i urbanizma. maslin. Venecija budućnosti od jedinica od plastičnog materi- 52 | DaNS 50 | jun 2005 . godine do danas izgrađena Za našu grupu iz Novog Sada bilo je pra- Bienalle di Venezia koji se održao od 27 autoputa. ima šuma i razvijen je turizam.000 stanovnika i još 200. arhitekture u prekrasnom parku Giardini gde je Uz posetu Internacionalnoj izložbi arhitekture 30 zemalja iz celog sveta imalo svoje paviljone “Metamorph” u Veneciji predviđena je bila i Venecija u kojima su predstavljali ili svoju arhitekturu u poseta Paladiju velikom arhitekti Italije iz XVI prošlom periodu ili svoje vizije u budućnosti u veka uz posetu Vićenci.putopis Put u Italiju Bijenale u Veneciji . Finska.U pohode Paladiju N a inicijativu DaNS-a Turistička agen. a na obron.000 stanovni. zatim ogromni stadi- jaci. dva dela kanal Grande dužine 3. sa drugim mostovima građenim tek u XIX i XX do stanova i prodavnica. arhitekti. godine. dobro rešen. Uz dolinu Pravougaone blokove povezuje 350 mostova. sa Novosadskog fakulteta. Danas Venecija izgleda kao u XIII veku oni na krovovima kula. pirinač. zatim stambene zgrade jezera i šuma sa skijaškim centrima atraktivni i predstavlja jedinstven grad u svetu. građevinci. Kanada i Austrija su ka koja se proteze na 301. 30 m do 70 m u koji se ulivaju brojni kanali. predstavlja danas jedan od najznačajnijih urbanistu najviše su ostavili utisak Španski urbanisti. kamena.000 na obali Holandski paviljon je predstavio Pre nego što pređem na opis ovog studi. je primer odlično sačuvanog istorijskog grada cija “Kompas” iz Novog Sada orga. septembra do 7. Svoj položaj na paviljon sa pregledom arhitekture od 20 godi- gradskog Zavoda za zaštitu spomenika kulture. stadioni. rafineri. Naseljavana je od izbeglica iz sused. Za mene kao su krenuli stručnjaci iz Novog Sada. šećerna repa. Na površini od oko 7 km2 sa ti. predstavlja centar provincije Veneto sa burnom višedecenijsko nasipanje obala i zaliva i oduz- jskog putovanja nekoliko reči o ovom delu istorijom. koji spa. ostrvima udaljena je 4 km od kopna i 2 km od na u Španiji i to su objekti stanovanja. U Severnoj Italiji su razvijene indus. brodogradilišta. Italijanski je predstavio arhi- da u ekonomski najrazvijenije delove Evrope. voćnjaci.000 km2. U graditeljstva.348. nih naselja pred najezdom Varvara. i hiljadugodišnjeg perioda istorije umetnosti i nizovala je studijsko putovanje u je. Veroni i Padovi. oko 100.

Takođe je izgradio crkvu u Veneciji i Santa Madiore u romanskom stilu sa stubovima na ostrvu. Živeo je u Vićenci koju je ovekovečio svojim objektima. To je skladna građevina. Sledeći dan je bio posvećen obilasku Venecije. DaNS 50 | jun 2005 | 53 . koje se nižu jedna na drugi u visinu i sl. a postao je najpoznatiji arhi- tekta XVI veka u ovom delu Italije.). U Nemačkom paviljonu su date velike perspektive u dužini kružnog zida sa ubačenim novim objektima na postojećoj periferiji gradova. kroz manja naselja sa izuzetnim vilama u parkovima i dobrim seos- kim putevima. Čuveni Andrea Paladio rođen je u Padovi (1508-1580). Uz put za Vićencu svratili smo u mesto Brassano de Grappa gde smo videli jed- nu ulicu sa spomen-drvoredom gde na svakom drvetu oblikovanom kao zelena polukupola stoji posveta rodoljubima iz Drugog svetskog rata u Italiji. Počeo je kao klesar u kamenu. Prust i dr. uređenim parkom i skulpturama. U svoj stil je ugradio romanski stil i zamenio tako gotski do tada preovlađujući stil. bazilika Paladija i još 11 objekata duž ulice Corso Paladio u centru grada. Objekti u ulicama su od štukature i drveta i jedinstveni su u svetu rađeni u perspektivi. a srednja ulica ima još dve . Pozorište su završili sin Paladija Sila i arhitekta Scamon posle njegove njegove smrti. Gete. U Francuskom paviljonu je data velika make- ta grada budućnosti. Sedeti na najlepšem trgu na svetu – Trgu Svetog Marka u Veneciji i piti kapućino u kafani “Florijan” uz tihu klasičnu muziku gde su dolazili u prošlim vekovima velika imena književnosti i umetnosti Evrope (Bajron. Vila Rotonda. sa imenom i prezimenom ubijen- og. Naslednici plemićke porodice Barbaro i danas žive u jednom delu vile i od ulaznica održavaju ovaj objekat. Prvi objekat Paladija obišli smo kao vilu Barbaro-Maser uz put za Vićencu.znači ukupno pet ulica Tebe. U Vićenci su brojni objekti koje je izgradio Paladio i to su: Teatro Olimpico. Vila Rotonda je posled- nje Paladijevo delo i smatra se najuspešnije. znači novi planirani grad sa svim svojim funkcijama građen na praznom prostoru – “grad budućnosti”. Objekat Teatro Olimpico je veoma neobično pozorište izgrađeno na mestu starog zatvora sa salom po uzoru na rimska pozorišta. Paladio Trećeg dana u Italiji krenuli smo U pohode Paladiju u Vićencu. s tim da je na pozornici izgrađeno tri ulice koje se smanjuju u perspektivi. sa spratnim centralnim delom u prizemnim krilima. U ovom naselju interesantan je i pokriveni most na jednoj rečici. predstavljalo je za mene izuzetan doživljaj. putopis jala. Put prema Vićenci je bio živopisan kroz zatalasane obronke Alpa sa voćnjacima i vinogradima. Dalje prema Vićenci stali smo kod vile koju je projektovao Andrea Paladio Barbaro-Maser. U centralnom delu zgrade su pro- stori za dnevni boravak sa oslikanim zidovima od Paola Veroneza.

U voća i povrća na mestu Foruma Romana. širenje grada je u XIV veku. U Veroni smo obišli trg u centru gra- centru Vićence ima izuzetan izgled sa krovom Dalje smo došli do Palaco della Ragione da Pjaco Bra. Verona je prepuna turista iz celog ture. sa razvijenim turizmom sredini ima kružnu zelenu površinu sa vodom ki grad sa manjim fakultetima. lukovi i dr. Preko leta Rešen saobraćaj sa velikim parkinzima obod- ovim zaslužnim građanima u prošlosti. tu u I veku naše ere. To je industrijski grad i grad turizma i umet. na arhitekturu i uopšte umetnost. Zbog svog povoljnog geografskog položaja priroda. obronci Alpa koji se spuštaju ka Obilazak Padove započeli smo sa kružnim Verona je nazvana: “Vrata Italije”. stanovanja. Sledeći peti dan smo krenuli preko Trsta va Italije. areni. U XIX i XX veku se raz. štampanja i publikacija. Grad eliptičan zid. gde se ljubavne poruke ka. i u IV veku postaje Rimski grad. kao znak poštovanja sveta sa bezbroj muzeja i biblioteka. zone van gradskog područja. ma sa bogatim poljoprivrednim zaleđem i raz- kojem je u Rimsko doba bilo pozorište. Grad je nastao u I veku naše ere na mes. Čuven je balkon Julije gde se sku- vija ekonomski i danas ima 100. bašta u Evropi. mostovi. Poznata je veku. i Portoroža za Beograd.8 ha. Nalazi se na putevima koji Umesto zaključka nameću se zapažanja o izvanrednoj povezanosti istorije. lje. ka i po važnosti je drugi grad iza Venecije u Padova i Verona distriktu Veneto. godine. zatim čuvenu Arenu podignu- koji je u obliku obrnutog krova broda. Poznat je po Reka Adidža prolazi kroz Veronu. U centru grada su bili are. saobraćaja. Padovu je po je. na kulturni centar i poznata je po svojoj arhi. nastao na ta i krovom u vidu obrnutog brodskog korita.. Sa trga se održavaju čuvene opere. To je jedan od najlepših i najstarijih grado. Piazza Erbe trg (pada Rimskog carstva) izgrađen je oko grada su radili slikari Donatelo i Andrea Montenja. U nastavku smo došli do tu Rimskog logora. eliptičnog oblika (200 Vićenca je veoma stari grad. i na dve reke Astico Ova gradska kuća je gorela u više mahova ali susednih brda. amfiteatar. sali za seciranje u vidu amfiteatra i po čuvenim Verona postaje deo države Venecije i sledeća naučnicima koji su završili ovaj Univerzitet kao četiri veka je veliki uticaj Venecijanske vladavine Fotografije: Jasna Milidragovic i autor što su: Kopernik. vijenom industrijom. Gordana Milidragović 54 | DaNS 50 | jun 2005 . Grad je izdeljen ulicama na velike je ponovo rekonstruisana i oslikana. pozorišta. Sva tri grada su na reka- trgom Della Vale na površini od 8. Danje. tradicije i vezuju Italiju sa Srednjom Evropom.). Karakteristični su zid oko grada iz doba blokove pravougaone. Padova se održavaju Međunarodne izložbe mašina. Trg u tekturi i umetnosti. biblioteka. i želje u vidu papirića lepe po zidovima i bal- nosti. Galileo Galilej i mnogi drugi. a posle 476 godine po slikama Ðota i njegovih učenika. Danas ima tradicije su očuvane do danas. zahvaljujući očuvanim vrednostima arhitek- oko koje je smešteno 78 mermernih kipova tar Italije. U trgovini su čuvena trista hiljada stanovnika i razvijen je industrijski Poseban kvalitet ovih gradova je očuvana vina. Turistički cen. Vićenca.putopis Bazilika Paladija na Trgu Piaca dei Siguori u Prva žena završila je fakultet 1679. to je univerzitets. predanju osnovao Antenor. koncerti i drame u no oko očuvanih centara i gradski saobraćaj sa smo obišli čuvenu baziliku Svetog Antona. U XV veku Rimljana iz III veka naše ere. i Verona su postojali još u rimsko doba i te Takođe je značajan kao centar izdavaštva. Danas ima trista hiljada stanovni. poznatih građana Padove. Verona je Jadranskom moru. U XV veku nose usklađenom razvoju celog područja. u XVI XV veku je u Padovi podignuta i prva botanička je prepun muzeja. Izdvojene radne portugalskog sveca. kao najstarijeg u Evropi. izgrađene u XIII veku sa konstrukcijom od drve. crkava i drugih veku to je grad Paladija. Veronu koja vazi za najotmeniji grad Italije. dove odlični autoputevi i saobraćajnice dopri- 1222. skulpture i slikarstva i uopšte kulture. Ima raz- Četvrtog dana studijskog putovanja u Italiju umetnosti sa modernim zahtevima industri- vijenu industriju i poljoprivredni je centar gde posetili smo Padovu i Veronu. voće i mermer što se izvozi u mnoge zem- grad na raskrsnici puteva i centar je regiona. konu. x 180 m.000 stanovni. U popodnevnim časovima smo obišli plja omladina i turisti. građena od cigle i mermera sa obroncima Monte Berico. autobusima na pogon na gas. na ulazima u gra- zgrade Padovskog univerziteta osnovanog na. izbegavši iz Troje. koja je rekonstruisana u XVI i Retrone. spomenika.

Zbog toga i animiranje lokalne zajednice koja se suočava ideje interkulturalnosti. jedan Na mestu današnjeg Suigen Koryukan građevinski radovi. kultura. Zbog toga. decembar 2004. Stoga se ideja o organizovanju radnog starijim od 18 godina sa ciljem međunarodnog volonterskog radnog kampa u kampa javila kao jedno od mogućih rešenja stvaranja kontakata između učesnika mestu Kikući. ali to jedinstven oblik dobrovoljnog. umetnost. načina života i razmišljanja. naročito mladih ljudi. višestruko šteti: šumama.10. septembar . iskustva i veštine. da se steknu nova znanja. ekosistemu i životnoj nterskog rada namenjenog ljudima nih jezika. godine radila lokalna srednja učestvuje u volonterskom radnom kampu je je sve manje. Takođe. usled depop- DaNS 50 | jun 2005 | 55 . Suigen Koryukan Centar i nevladina organizaci. u kome su volonteri živeli tri meseca. Odluka da se ostaju zapuštene i polako gube na kvalitetu jer je sve do 2000. zajedništva i steknu teme kampova mogu biti veoma različite: sa problemom iseljavanja stanovništva u nova znanja i iskustva kroz različite aktivnosti. volo. zanimljivi ljudi. koji bi u škola. ili hendikepiranim osobama i sl. drveta iz drugih zemalja jer je cena niža. putopis JAPAN . da se unapredi znanje stra. da se upoznaju ekonomska politika države propagira uvoz Drugog svetskog rata. života u seoskim regionima. kao i ukaže na lepotu i privlačnost osmišljavanje volonterskog kampa obično su međunarodnom razmenom volontera. šume. ekologija. velike gradske centre. istraživanja. Za ja NICE iz Tokija koja se. na ostrvu Kjušuu u Japanu bili su problema i načina da se stanje u budućnosti iz inostranstva i lokalnog stanovništva. sadašnja cionalne drvene arhitekture u periodu posle na potpuno nesvakidašnji način. rad sa decom od glavnih privrednih potencijala ovog kraja. baš na ovom mestu. Japan 15. odnosno da se šume obnove. prome- doprinosi boljem razumevanju različitih nar. Školski objekti su građeni u stilu tradi- način da se putuje i upozna neka strana zemlja njima radili i o njima brinuli. ni opšte prihvaćeno mišljenje o nepopularnosti oda. Organizatori prvog srednjoročnog sredini. pored ostalog. kampa. godine V olonterski kampovi predstavljaju novi. Centra. arhitektura i renoviranje. Međutim. Volonteri su imali zadužene nevladine organizacije koje uočavaju Glavni motiv za održavanje ovakvog tipa prilike da svakodnevno kontaktiraju i sarađuju neki problem i u dogovoru sa lokalnom zajed. bio je oživljavanje sa lokalnim stanovništvom i tako promovišu nicom rešavaju ga na ovim putem. bavi rada u šumi. čime se lokalna nevladina organizacija Kikuchi Furusato poboljša.Reanimacija napuštene škole Srednjoročni međunarodni volonterski radni kamp Kikući. Kumamoto.

okrečena fasada. od Centra. ali i njihovom maternjem jeziku kroz igre. Lokalna zajednica se trudi da ih mandarina. stranih jezika za decu osnovnoškolskog uzrasta nog povrća. festivali muzike i hrane. zaštiti šuma. Takođe u saradnji sa Kikuchi Furusato Suigen školski objekti ponovo zaživeli i ljudi je ponovo posebno interesantnih lokacija. pa tako nastaje rad sa lokalnim stanovništvom nauče koji su to Glavni zadaci volontera i organizatora su bili Kikuchi Furusato Suigen Koryukan Centar. a u jednoj su i kancelarije NVO. berba povrća i nice. kao što su: pijaca organski proizvede. a jedan učestvovali u nekoj od mnogobrojnih aktivnosti toaleta i sl. košenje trave i napravljena postavka muzejskih eksponata koji kraju koji je naročito poznat po prelepim vodo. obavljaju. volonteri su učestvovali u posećuju. tako Volonteri su učestvovali u svakodnevnim učionica je promenjena namena u skladu sa i za lokalnu zajednicu kao jedan vid turističke aktivnostima žitelja Suigen regije kao što su novim funkcijama. pirinčanom asurom. razumevanja. poljoprivredni poslovi u toku godine i kao se da uspostave vezu sa lokalnim stanovništvom Osnovni cilj osnivanja Centra je održavanje. ovih manjih celina u sveobuhvatnu. ponude koja ne traži puno sredstava . koje „Kodomo-art“ organizuju dečji vikend ili letnji školi je i organizovanje međunarodnih radnih je izuzetno vezano ovo mesto. branje pretvorene su u sale za sastanke lokalne zajed. i edukativne radionice o ekologiji. a sve u cilju inter- briga i popravka objekata koji su se nekada neke stare. Takođe imaju prilike da vide i nauče kroz različite aktivnosti. mrežu. igru i zajednički organizovan ovakav kamp. Namenjeni volonterskih kampova. napuštenom od najinteresantnijih programa je bila škola Centra. i nekim od otkrivaju mnogo toga novog i zanimljivog. delu školske parcele se počelo sa konstrukci. uzgajanje pečurki. animacije i proširenja delatnosti u staroj zatvori. zaboravljene zanate ili da učestvuju kulturalne saradnje. U periodu od septem- školu da propada. atraktivnu. briga o šumama kroz različite poslove: podi- cionalna japanska soba postavljena tatamijem. da bi pogledali muzejsku postavku. pozorišne predstave) ponude. neke učionice padima koji se nalaze na samo 15 min. jen dotrajao krov. Koryukan Centrom. Tako su učini pristupačnim. Svakako još jedan od razloga za razvoj zanje mladih sadnica. najboljih vidika. Pored ovih aktivnosti u Centru se. turistički razgovore i pripremanje tradicionalnih jela iz 56 | DaNS 50 | jun 2005 . Posle ovoga. Volonteri su sarađivali i u poljoprivrednim su korišćeni u nekadašnjoj školi. Tako je napravljena tradi. na ovom mestu. godine po prvi put je nizaciju „Kirari Suigen Mura“ da ovde osnuje način života i da kroz druženje. sl. kao što su žetva pirinča. trasirajući šumske staze do sl. manji centar za ovaj region. ne želi da ostavi kampovi koji se zovu „Ukusno selo“. Ovi programi su interesantni kako za goste koji se upoznaju i drugi narodi i kulture. u sarad. zatim je u dve učionice turističke ponude je predivna priroda u ovom čišćenje tla od starih grana. nego poziva nevladinu orga. uklanjanje starog drveća. hoda poslovima. U toku poslednje u pripremanju hrane na tradicionalni način. lokalno stanovništvo. su deci iz velikih gradova.putopis ulacije regiona. ili zatim postavljanjem urbanog mobilijara. da bi doživeli seoski bra do decembra 2004. jom novog parka. javnih programu „Ukusno selo“ kao osoblje. I kao još jedna od aktivnosti u cilju promo- nije bilo dovoljno učenika i škola je morala da se nji sa drugom nevladinom organizacijom cije. U budućnosti se očekuje povezivanje kom. Takođe u zadnjem. ruralne sredine ka većim gradskim centrima. shvatanja nalazili u okviru srednje škole. odnosno migracije ljudi iz ove organskoj poljoprivredi i sl. razna kul. kao još jednog vida turističke u kojoj su volonteri podučavali decu engles- turna dešavanja (koncerti. međunacionalnih sličnosti i različitosti i želje da 4 godine na glavnoj školskoj zgradi je zamen.

Svetlana Sabolović DaNS 50 | jun 2005 | 57 . lokalnom jeziku. naroda. A sve je počelo od napuštenog školskog objekta. razmeni ideja i mišljenja između stranih volontera i lokalnog stanovništva. ali i promovisanju bogate turističke ponude ovog regiona na kojoj će se zasnivati buduće aktivnosti. zatim o načinu organizovanja i rada nevladinih orga- nizacija. ani- miranju. kulturi. jezika... Objekat građen u stilu tradicionalne drvene arhitekture tako je obnovljen i kroz. putopis pojedinih zemalja. on ponovo živi i ljudi ponovo tu navraćaju. globalnom zelenom pokretu. oživljavanju ruralne sredine. takođe je doprinelo aktiviranju. koji je volonterskim doprinosom lokalne zajednice i promenom funkcije postao Kikuchi Furusato Suigen Koryukan Centar. Kroz radionice volonteri su imali prilike da se upoznaju sa aktuelnim stanjem i razmene mišljenja o stanju životne sredine. Organizovanje međunarodnog volonterskog kampa na ovom mestu. i sami tim upoznavan- ju različitih kultura. zaista mnogobrojne aktivnosti Centra. hrani. običaja. posebno šuma.

centar okupljanja opštine gledalaca. Sa druge strane. Nesumnjivi i likovnih. plakati. Zašto? ulaznica košta 500 $. razvodnice itd. bojim se.sa neba. Nagrada ma iznad crnog mermera. nedostajući foaje. vrednuje i čita samo prosto . A ni ja. poliranom foajeu.publika je svrha svake vizuelne komunikacije skulptora Mrđana Bajića. morao bi da artikuliše životne ovog objekta nema premca u toj svojoj dimen. Za dramsko pozorište. ogromne je visine. 1920-e. enormne visine. otada . čita i na arhitekturi koju emituje.. glamur. Atributi arhitekturu.. i ove godine . povezan hiljadama niti sa mermera. Pitanje je svih pitanja na arhi. scenom je već dugo notorna navika da se Arhitektura U atmosferi te zgrade naprosto ne stanuje . U takvoj klimi Temi i karakteru jednog dramskog pozorišta. Pošto arhitektura jeste neophodno da se u dramskom pozorištu ijum arhitekture. Značenja. a zatim. Raskoš.. se sviđa predstava? Prepuno gledalište. dubinu i širinu. a kojom je savladana denivel. te nema nikakvog govora da se tu neko Razmere i kompleksnost poduhvata ove rekon.. Foaje.. Estetičan – samo (poželjan) atribut. dominanta ekspresivna konstruktivna apoteoza znači podvig. . jer nema govora da iko poželi da na njoj zas. Ova ram. Potreban središtu gracilni ženski akt skulptora Borisa ranom mermeru na podu i zidovima.. brutalno je bi svu snagu da otvori metalna zastakljena vra- požara (1997). Nikolaja Krasnova. (osnovao knez Mihailo Obrenović 1860). u sta- ovom klimatskom području relativizacije svega i arhitektonska artikulacija ove zgrade adekvatna tusu i po dimenzijama. u duhu akademiz. ambijentalnih ima sakralni karakter. skoro ta. talentovanih arhitekata. Podizanje objekta iz li da je važno za pozorište. pa uspešno izbacuje hodočasnike iz pozorišta. Ono poseduje sopstvenu opštinu gledalaca. i to uz Arhitektura četvrtog izdanja zgrade ovenčana je portretima slavnih velikana i prizorima iz velikih dugogodišnji trud. masovnoj upotrebi masivnog menih stvaralaca. dvočasovnog doživljaja. Bajića. ignorancije ikakvih argumenata. a potom da. Nagrada grada Beograda za bukirao nepostojeći foaje. dobnost i nelogičnost ikakav drugi razlog osim ma. te strahovlada ima svoje disidente. Prostor . nezamenljivi sastavni deo ‘duše naro. Longitudinalno na foaje. pis. od svojih likovnih (formalnih) preokupacija. ipak nešto trajnije. osim . recimo . Dramsko Pozorište!! Iza tih vrata. artefakt. evakuiše se niz rampu – foaje film.esencijalni med- u ovom slučaju – Beograda. iz koga se ulazi u bi komplimenti za ovovremsku masovnu arhitek. u zarđalom čeliku. Ali. međutim . Ta opština gledalaca . (u atrijum i zatim u foaje). u čijem skom brzinom. poslednjem zadrži. svaka Simbioza svih mnogobrojnih aspekata arhi. su visine oko pet meta- stradalo je u požaru 1927.. mali organizam.. celom svojom dužinom. 58 | DaNS 50 | jun 2005 .TEMA Arhitekture. a u okviru atr- je dobilo otvoreni atrijum sa fontanom. pali mentalna karta. jer isti ovde opstaju na društvenoj. BPB Trophy SCG 2003 za projekat značaja za publiku u filmskoj bežaniji. koji je zgradu uništio. Posle od inoxa. zaslužuje prvenstvo Kako je to razumela arhitektura JDP-a? sociološkim. i sve ‘oko’ pozorišta: atmosfera sale i zgrade. već odlaze u ‘svo. glamuroznom salom. je visok stepen inteligencije da je namernik sa Kalina. poliranim mermerom i sjaktećim inoxom. Nije moguće videti za tu neu- tu arh.Metropolitena. joj širini i dubini. je teskobne prolaznosti. u njihovim filozofskim. Vaclav Havel bi. Ulazna vrata u atrijum. odani poklonik Taliji. što je podvig Beograda. po prirodi stvari . Prvu nagradu su dobili a potom izve. više nego samo ustanovu: ono je ognjište sa najbližim prijateljima preživljavaju isto što i Pitanje Teme u Arhitekturi smisleno možemo (tačnije: jedno od ognjišta) društvenog života oni. talenat i izvanredni arhitekti koje imamo. Bazen je obogaćen skulpturom Mrđana strukcije su impresivne. njen. Naravno da su najvišim stručnim priznanjima . uz tako mu ima- nije determinanta zbog koje bi žrtvovali išta vrsta zajednice. Jugoslovensko Dramsko Pozorište (1948). za troje. osim ako neko ne reši da Jugoslovensko Dramsko Pozorište. reprezentativnost. Zato smatram da je važno avljen je bazen. Dom. njegove bazne dimenzije. a u oso- ono što bi bila sama . u kojem odigrava večitost i tvrdoća materijala samo oduzima- je. odlikaša u njenoj Izgradnji.. blagajna i blagajnik. koje je zatim pretrpelo tri rekonstrukcije tane sa prijateljem i prosto ga upita: Kako ti ”estetičnosti” u modulaciji fasadne staklene . oseća drugačije nego u holu neke korporacije. ru Saveza Arhitekata Srbije za 2004.pitanje njene Nadgradnje. Friz postera sa tačnije – izvrnuti naopako. Tako je sasvim iščašena komunikaci- genius loci. Drugu rekonstrukciju su izveli arh. bez zasluga prezime – Tema. površine. Na istom mestu je acija između ulaznog portala i sale. od veoma sirotog grada. Zoran Radojičić i Dejan Miljković. sa glomaznom. a preostala površina je krajn- četvrto izdanje pozorišta predstavlja dakle. potrebe. posle podele. i kao jedna arhitektura. u skoro celoj svo. po projek.» U ovom. i misli. već nešto više: određena ma.reagovanja PITANJE TEME U ARHITEKTURI U ovom su društvu svi relevantni li objekat arh. dva i po puta viša od njega . i to za ulaz u Intimu. Njoj – kažu autori objekta. ijuma je plasirana blagajna pozorišta. a maleni bar.. plasiran na zidovi- ovdašnji. mu atmosfere.kao likovni pozorište.foaje je u crnom poli. funkcije. Formiraju ga neminov- da nikne ovde i pismena arhitektura. Ali i takvi ipak rastu u tekturi JDP-a. pozorišne kuće. današnji arhitekti – odavde. dogradnja Pozorište ”Manjež” otvoreno u Beogradu ne postoji u slučaju JDP-a. u kojoj je prvi podatak.” državnoj brizi. da’. njen pravi i verni stanar. tj iz želje vini oba ulaza. ni doživljaj je inače (ne) zaštićen nadstrešnicom strukciju. Ovaj ulaz- je javni arhitektonski konkurs za njenu – rekon. na njegovoj sredini.dvočasovnog ”Atrijum je zapravo estetičan prostor čija je oblasti kulture. upotre- Bobić i slikar Čedomir Vasić (1985-1987). estetskih karakteristika. psihološkim. arhitekata od potencijala. koja znatno premašuje tonsku hiperprodukciju. Ivana Milenković. post- oj funkciji primereni Duh. bila prim- društvenog ambijenta. i omogućene teško mogao da pronađe išta od onoga što mis. samo eventualno. Iluzija . na visini od jedno 20 m iznad prilaznog platoa.promenljivost i prolaznost. i pri tom ostao bez stvari. jeste njena ni ovde „u modi” okrugli stubovi iste visine. rampom u priličnom nagibu. ju jednom dramskom pozorištu od neophodne Minimiziranje banalne funkcionalnosti arhitek. da budu zajedno. bili enterijera. po prirodi Večernjih novosti. Đorđe vno primenjenim dekorativnim „tranzenama” ulice otkrije. Umesto da ovaj atrijum kompenzuje dešava se. savesti i oskudnim sredstvima. u interesu za njeno držanje Teme. svedene na hodničke složenije i dublje nego što je to samo atmosfera širine.. dralskim visinama. Prepunjena kaputima. život u foajeu. nema mesta otuđenoj grandioznosti i kate- razmatrati samo kroz pismenu arhitekturu. na mestu Vojne škole za jahan. savladane od veoma izdanju zgrade JDP-a. na ista takva u foaje. šlingeraji umesto arhitekture. među mladih.Glavna nagrada predstava ovoga pozorišta. Momčila Belobrka. je sasvim nemušto formulisan. u našim životnim okolnostima doživljaja. Ti ljudi zapravo ne odlaze nentne . antropološkim dimenzijama.. uz nju kriterijumi temeljno relativizovani. naspram- je. Tada predstave. ziji. su. definitivno je pre- Delirijum tremens ovoga društva se. ra! Promaja je tako obezbeđena do samog podignuto novo pozorište (1929).. ulaska u salu.Pozorište uvek predstavlja nešto dolaze da se druže sa glumcima na sceni. Ni za najbolje koja nije samo mehanički zbir njegovih stalnih je. svoju nezamenljivu aktuelnu društvenu ulogu. i foajeima. usidrenosti u ovde i sada.pismena erena zgradi neke velike moderne opere.po projektu arh. Ulazni zastakljeni atrijum. Socijalnost prepliva bazen. ime i Monumentalnost ovakve ulazne konstrukcije bi. surogat. od njegove intelektualne misi- ture je ovde odavno opšti trend. Naravno. na ovu ili onu pretstavu. ja između dva ulaza. Bukvalno je ”pojeden” na sve prethodno. pametnica. tako se i dešava tekture: svrhovitosti. i za koju misli. posećuju ga pomalo kao svoj klub. ako bi neko voleo. koliko je i da li je inače . Na enterijeru je radila arh. pripadajućeg mu asketiz- današnje arhitekte funkcionalnost arhitekture ili slučajnih posetilaca. garderoba je boemski akcenat u mermernom. u kojoj se izvodi Vagner. likovnost arhitekture je samo Vaclav Havel (Pisma Olgi) će umesto mene koje je sasvim drugog karaktera. Karakter. Toplinu. foaje.Nagrada za arhitektu. Tema u Arhitekturi velikim organizmom društva. avangardne uloge. XXVI beogradskog Salona Arhitekture.kič. u koje ljudi naslovna korica jedne debele knjige koju čini reći zašto: « . koji ”jede” trećinu njegove Priča. sa maso. izložbe. da taj „umetnički“ žar obesmisli i je’ pozorište pomalo kao u svoj duhovni dom. raspisan naslonjen hodnik sa garderobom i barom.

dobitnik sale izostaju gledaocu . poslovnog objekta dijametralno je drugačiji kreativni stav. bez . kako bi kuća delovala. nedostatak neophodne kohezi. ereno ni izložbenom paviljonu. moguće prirodnim putem.Ili ci 7. prvi Promašaj Teme Dramskog Pozorišta rezul. Šteta. pa da neko i stigne sutradan da tu pazari svetlo na željene površine u objektu. ili je to bila ideja potpuno transpar.ušteda energije.. samo što ne takvi ciljevi mogli biti postavljeni samo kurioz. kada pada kiša. samo najkraće o njoj: za 2003-u. ističe kao okosnicu svoje ideje. bila cilj. svakoga dana. sterilno. Ono što dnevnih osam sati radnog vremena.. preko dana. kao zgrada scena unutrašnjeg događaja samo u Pored maksimalnog iskorišćenja prirodnog i svake druge. nadstrešnice su inače ovde modni krik. „uvlačenja” u tajni. Vasilije Milunović. Ili jesi. u Beogradu. nema te fatamorgane.. otvorenu pre- da je nova godina . što apso. Milunović na komunikacija onih spolja i onih iznutra biće Na žalost.. izvestan način – razvaljena. entne „kuće bez tajni”. enterijer eksterijeru. što nije prim. iz automobila u četvrtoj brzini. m2. se držali teme u naslovu. a da bi Nagradu za Arhitekturu Saveza Arhitekata Srbije mena. po njemu nazva- parter.000 Njujork Tajms. nema značaja. Tvrdi bunker sa puškarnicama Ljiljana Bakić DaNS 50 | jun 2005 | 59 . zapeta u rečniku arhitekture mora da ima svoju koj arhitekturi: „Likovnost” po svaku cenu. te se njeni unutrašnji kon- dom zgrade JDP-a. Naravno. kažem – odlična. To je mali poslovni objekat. balkon. reagovanja Kišobran se mora imati. koja blješti zasenjujuće kao struktivni elementi čitaju kao višeslojnost fasa. visoke okrugle stu. jer su ti (konačno –TEMA!). Arhitekti je bio cilj da novu zgradu. arhitekta visokog svetskog renomea. ne drže se međusobno unutrašnjost. Da li paviljon. Sa tim osobinama arterije Novog Beograda. ona „pogođena” ako poslovni objekat postaje na i danju i noću. 21 slučaj je svesnog ignorisanja Teme. samo se tek nazire. ljena providnim staklom otkriva unutrašnju Mnogi Beograđani su oduševljeni fasa. Providna kuća otkriva svoj To je taj prebogati svet. kojima se šara stak. zahtev klijenta je bio i održavanje je iza staklenog izloga . pa su staklo i inox postali jedini neku lampu. Ali iza nje rade neki ljudi koji nika- Posle uglancanosti ulazne partije ukazuje talentovan i posvećen arh. da bi čovek sačekao Kuća bez tajni preko normalnih prozora duple fasade. te je pitanje osvetljenja. produktivno osvetljena. Milunović jedan od autora zgrade Zepter u uli. pa tako i spolja ulazi unu..svako veče. i da usmeravaju spoljnje vladajućeg glamura. prošle godine isanost u krtičnjaku. što arh. u kome se radi originalnoj fasadi. je 70% prirodnog svetla više nego u drugim građevinski materijal ovde? U svojoj sterilnosti Ako se neko pita otkud u ovako malom objektima ovoga tipa i ušteda energije u pogle- takva fasada ne dozvoljava nikakve naznake na objektu trafostanica.. entnu strukturu i prozirnu fasadu. iako ovdašnja klima dozvoljava skoro cele zgrade 25%. Izronila je u dnog platna. Da li je ova višeslojnost fasade ma spoljašnjem svetu. zbog čega je na znatiželjnim prolaznicima glavne saobraćajne nog. Svet u kome bi se za smisle- nezaobilazne: staklo. U tretmanu fasade ovog likovnosti arhitektonskog artefakta. sav iteta radi. inox. Investitor je zahtevao da zgrada ima transpar- kompoziciju kuće. Svet u kome svaka tat je vladajuće mode u ovdašnjoj i ovovrems. Ako blješti iznutra noću. kao i aktivnosti novinara „vide umre od sreće kada ugleda blještavi brod.” Fasada objekta ima tretman opne.. koji ne poznaje i ne priznaje noću. obavijene staklom kuće.neophodnost klimatizacije cele slikarije scena iz predstava. Pošto je novinska zgrada aktiv- u svetlećim girlandama.originalna fasada arhi. najviše vremena i umeća na projektu posvetio lutno niko na planeti ne radi. Takođe nekoga pred ulazom. „prave vesti”. tajala. Takve ovenčan svim arhitektonskim nagradama. a još više to čine – pola godine bez nje. to su zahtev . ovde zanemarive sitnice. odgovor je jasan: fasad- du grejanja. zašto bi joj uopšte takva ideja pris. tra.. zastak- događaj na sceni.ova je neprekidna. može da se seti ta sa dvostrukom funkcijom: da akumuliraju ma našem nasleđu? Ili je to izraz novovalskog. leni izlog – dezavuišu ga.„cosy” osećaj bliskosti i po rečima arhitekte „kao kuća koja nema svojih najprestižnje Prickerove nagrade za arhitekt- prisnosti sa ukupnim gledalištem. Renco Piano. nost arhitekture tražio jači dokaz od istaknute bove (trebalo na trebalo). ali samo vizuelno. radni prostor poslovne kuće izloži je postojbine na Menhetnu. Najnovije na opna znači . izraz naše iskom. Rezultat lepotu patine. nisi – taj arhitekta. ko ne uspevaju da apstrahuju svoju zabunker- se Sala. vrhunska arhitektura. 2. Izuzetno čista desetka. da samo prodavnice lustera u svetu tako blješte spoljnu temperaturu. kada i koga ona može da animira kao izložbeni željene temperature u objektu što je više tekte Krasnova. lože i galerije).. baš kao i život u NY. Od značaja je pitanje Teme. vizuel- vio u njenoj oronuloj zabiti. na stotinak metara od svo- je nivoa („odlepljeni”su.vazduha. jedini uverljiv dokaz da u kući stanuje dobio je za ovaj projekat. da simbolizuje iskreno- surom Beogradu kao nimfa iz morske pene. uru jeste Arhitekta nove zgrade velike novine. Učešće zgrade u ulici je anonimno. Arhitekta Piano je je stavljanje originalne fasade u izlog. legendarnog Tajms skvera. st i otvorenost novinske kuće prema javnos- Neodoljivo me asocira na Felinijev Amarkord. uz Neodoljivo je podsetiti se da je arhitekta svrhu i opravdanje. Svi smo Gradiska. Ali. prozračni izložbeni paviljon. jedina publika fasadnoj mreži od tankih keramičkih elemena- pleksiranosti zbog strašnog našeg nehata pre.. a zgrada transparentna. kačkete itd. godine. privatnog investitora. Jula u Beogradu. (New York Times) podiže Ogromna visina. uz neprikosnoveni. tj da li je kao na dlanu”.svih osam sati radnog vre- pozorište. Zbog uverljivosti ovog dokaza. da se prostor u kome se kada Gradiska iz svoje pomrčine. koji se iznenada poja. hlađenja i rasvete prostora na nivou sebi da se iza nje događa pozorište. nose se Poslovni objekat MPC u novobeogradskom bloku Fasada kao apstraktna slika.

dok je ritmično prekidaju vertikale kula. Posebno je obraćena pažnja prema kopnenoj. stranu i povezivanje širokim pešačkim potezi- Baviti se Gradskim poljem u našim gradovima ma varoši sa Tvrđavom i rekom. na ušću reke Jezave. imao odbrambenu ulogu u svojoj Sokobanja) zapazio je prostorni i estetski širini i neizgrađenosti. potencijal Gradskog polja u Beogradu osmislivši bila svoju primarnu ulogu razvojem naoružanja veličanstven park koji je do danas zadržao svoj tokom XIX veka i promenila namenu. Izgrađene su od lomljenog kamena u dobrom krečnom malteru. Imperativ tivnim ili rekreativnim sadržajima. dok je ulaz bio sa jugozapadne strane. Veliki grad opasuje devetnaest kula koje su široke oko 11. U Velikom gradu posto- jao je mitropolitski kompleks sa pratećim prostorijama i građevine za stanovništvo. Stoga se tu nala- zi i najviše kula. kada je konačno napuštaju . gradskim sadržajima. Kladovu. izrazito javnog karaktera - mestimično zasađenim kvalitetnim stablima. U Malom gradu nalazi se šest kula. Stara Moldavija-1897. poslednja prestonica srednjevekovne Srbije. sa svih strana okružen vodom. uslovile trougaonu osnovu građevine koja je u prostor- nom smislu podeljena na Mali i Veliki grad. koji sa prekidima traju već pet decenija. Mali grad je posebno utvrđeni vladarski dvor. Neki pristanište za brodove bele flote na krstaren- istraživači oba grada poetski dovode u vezu sa ju Dunavom jer je grad sa svojom tvrđavom Svetim Trojstvom (kao i Konstantinopolj) zbog prvorazredna turistička atrakcija i spomenik trougaonog oblika grada u osnovi. od kojih je na jednoj natpis iz koga se vidi da je grad podigao Ðurađ Branković. Na varoškom bedemu su bile dve kapije. dobija i istorijska činjenica da je Smederevo je rečeno.od 1459. Ostala Gradska u gradu postavši prostorna veza između mon. znači razmišljati o jednom značajnim gradskom prostoru sa velikim razvojnim potencijalima. ovaj gradski prostor bi Izvlačimo paralele Crvenog trga sa sme- oživeo i postao deo svakodnevnih kretanja nje- derevskim poljem. polja u zemlji su zapuštena i neiskorišćena. u umentalnih tvrđava sa kulturno-reprezenta. lako pristupnoj strani.5 m. tako su i turski toponim . polja. koji bi uz male prostorne intervencije. zajedno sa sada zatrpanim Petijevskim potokom. prvi prošlosti ovaj je brisani prostor srpski urbanista (1821. Nišu. Ako bi se obod simboliše ne samo Moskvu. najjednostavni. G radsko polje je. pomeranje stanice u su poslovno trgovački centri grada.Kalemegdan. Pošto su utvrđenja izgu. danas jedan od Gradska polja dobila svoje novo mesto i ulogu najlepših prostora prestonice. paradni plac i Južni zid Tvrđave je paralelan sa regulacionom omiljena slika na suvenirima urezana u skoro linijom blokova centra Smedereva i zajedno svakog stanovnika planete (mada većina nika- stvaraju dugačak. Neka Infrastrukturno i parterno uređenje ovako od najpoznatijih Gradskih polja su Crveni trg oslobođenih površina ne bi trebalo da iziskuje ispred moskovskog Kremlja i Tjenamen ispred mnogo materijalnih i planskih napora. tor između tvrđave i varoši. U Pre 130 godina Emilijan Josimović. Smederevo bi logično trebalo da postane Smedereva koja izlaze na široki pretprostor. najreprezentativniji gradski trg. Smederevu i Šapcu. Debljina zidova dostiže i do 4. Najbolja je kombinacija popločanih pešačkih Crveni trg u Moskvi skoro je potpuno poteza sa velikim travnatim površinama i popločan prostor. kroz dvojni sistem kapija. Kroz Crveni trg se čitav nar- tor. koju polja zatrpao blokovima oko Ringa. već čitavu Rusiju i novonastalog Paradnog trga ojačao jakim slovenski Istok. Zbog Zabranjenog grada u Pekingu. U njegovom centralnom delu nalazi se zidani bunar. nije potrebno Pariz svoja pretvorio u opštepoznata. ali dovoljno širok javni pros- da nije tamo bila). kao funkcije situacije u Smederevu i Šapcu je uklanjanje slobodnog vremena. Radovi na istraživanju i obnovi. još uvek su u toku. Stara tvrđava je veoma dobro očuvana ali je teško postradala u oba svetska rata. lako od urbano materijalizuje u svojoj domovini.dozidane su po jedna poligonalna kula na sva tri ugla tvrđave. a visoke oko 20 m. a ne samo rekreativaca i tur- sak koga stvaraju tvrđavska platna Kremlja i ista. Sec12:60 | DaNS 50 | jun 2005 . Ove reke su. Na značaju kulture od izuzetnog nacionalnog značaja.istrazivanja Gradsko polje: Nedovoljno iskorišćena urbana forma naših gradova Smederevska tvrđava zauzima prostor od oko 11 ha i smeštena je na desnoj obali Dunava. kao i kula na sredini varoškog bedema (1480). on mogao postati manifestacioni. i čitavih četvrti Varoši koja železničkih postrojenja. Tvrđavu je sagradio despot Ðurađ Branković sa namerom da u nju smesti sedište civilne i crkvene vlasti. neizgrađen pros. Jelisejska detaljno pejzažno uređenje zelenih površina. poredimo dramatičan uti- govih stanovnika.prepoznatljiv Mnoge metropole su od svojih Gradskih polja landmark kao (ne) urbanih delova napravili reprezenta- tivne prostore koje prepoznaje čitav svet. Beč je svoja utiska kojeg stvara stabilna silueta tvrđave. U vreme turske vlasti . do 1867. Smederevsko polje .

Stoga raduje akcija čišćenja obale Dunava u zoni Tvrđave. Aleksandar Stanojlović Odabrana literatura: A. izašavši iz putničkog broda ili stanične zgrade. Beograd 1998. Starinar II. slike Smedereva sa novim gradskim pejzažom imaju veliku mogućnost da se nađu na reprezentativnim katalozima i prospekti- ma zvanične propagande Srbije. DaNS 50 | jun 2005 | Sec12:61 . Beograd 2003. Smederevski grad. M. premeštanje teretne luke na lokaciju šest kilometara nizvodno i uklanjan- je dela železničkih šina i pratećih saobraćajnih postrojenja. Popović. informacioni punkt. istrazivanja Stoga bi obodni sadržaji Gradskog polja bili putničko pristanište. Adekvatnim uređenjem tvrđave i okruženja Smederevski grad bi mogao za širi region donjeg Podunavlja i severnog Pomoravlja postati ono što su Hradčani za Češku ili pulski Amfiteatar za Istru .prepoznatljiv landmark. u: Spomeničko nasleđe Srbije. u: Utvrđenja u Srbiji . Akciju vodi Direkcija za izgradn- ju Smedereva a podržava je resorno republičko ministarstvo. Beograd 1951. Zamislite samo utisak na posetioca grada koji bi. Deroko.Dani evropske baštine. Smederevska tvrđava. Ukoliko se akcija uspešno obavi- la. mali etno bazar i početak dugačkog šetališta obalom Dunava na jednom kraju i pomerene železnička i autobuska stanica na drugom kra- ju poteza.simbol kulture . Smederevska tvrđava. ugledao širok pojas Gradskog polja omeđen srednjevekovnom prestonicom sa jedne i savremenim blokovima dinamične varoši Smedereva sa druge strane.

medijateka. dok su njihovi spojevi vara višenamensku urbanu atrakciju . manja sala za pre. koji se redefinišu funkcional- Kampus Univerziteta u Novom Sadu jasno je lo je pažljivo predviđanje sadržaja. dok se druge prepliću nikacije. njihovo no i vizuelno u skladu sa aktuelnom funkcijom. pločama za međuspratne konstrukcije. pros.. iju. lakom i brzom okruženje. šarolikosti sadržaja. objekat teži da prevaziđe standardne forme no-funkcionalnih celina. odnos- Projektovanje objekta ovog tipa i uopšte logika na. sadržaja zahtevala je efikasne i logične komu- promene gradske fizičke strukture i tendenciju no. nativne namene. zidovima. zaokružujući ga kao celinu. je kao polazište za arhitektonske studiju. sa rasponom koji varira tirana za potrebe Fakulteta tehničkih nauka) ktera funkcije. Ove svojevrsne edikule polazište za pristup svim funkcionalnim zona- objekta u postojeću urbanu strukturu kom.trg. Univerzitet u Novom Sadu. zbog njene složenosti i kako bi se jasno identifikovale. Fleksibilnog sadržaja. izdiferencirana gradska zona. skeletnom sistemu. Fakultet tehničkih nauka . Kod temeljenja delova objekta Koncept i prostorna organizacija tori za muzička dešavanja. forme i estetskih afiniteta. odnos. prenamenom pojedinih prostora. Pojedini gradu i kampusu. adap.8 m. godine Obrazloženje teme njegovog postavljanja u date okvire zahteva. Centralni hol u prizemlju predstavlja stvaranja novih urbanih centara. a pristup njemu je sa obe strane objek- pleksna je i izazovna. dia. Njihovo Svi sekundarni komunikacijski traktovi počinju nasprampostavljanje kako u smislu spratnosti. od kojih su za što boljom integracijom i preplitanjem motiv ljudske koncentracije. uprava. Uočena potreba za daljom i sveo. koji potpomažu realizaci- edukacijom. distribuirani su upravo u skla. sa ovog čvorišta i dalje se hijerarhijski razvijaju Lokacija tako i vizuelnog identiteta učinilo je da celok. a opet ostale ta .. Konstrukcija dr. Dispozicija centra na obodu univerzitetskog upna forma dobije na dinamici . predviđanje sadržaja kao što je obrazuje kao grupna forma. Integracija u okvirima jedne iste. ispod suterenske etaže. svojevrsni omnibus društvenih aktivnosti teži ju izbornog fakultetskog programa. između 6.Arhitektura. na uglu Fruškogorske ulice i ulice anu neočekivana vizuelna atrakcija. renska etaža. objektom.03m. omladinske animacije i pruži svojim korisnici. i krstasto-armiranim betonskim omogućuje da centar gravitira jednako ka du s frekventnošću njihovog korišćenja. zavisnosti od perioda dana i od samog kara. ma brojne mogućnosti-niz većih funkcionalno.studentski radovi Arhitektonska studija Studentskog društvenog centra u Novom Sadu Diplomski rad Dragane Konstantinović iz arhitektonskog projektovan- ja. vizuelna buhvatnijom (re)animacijom ovog prostora da prevaziđe nivo kampusa i postane gradska istraživanja. tehnoloških celina (multifunkcionalna sala za temeljima samcima sa temeljnim gredama.oblikovne entitete. umetničkih sredstava izražavanja.40 metara ispod nivoa terena izvodi se 62 | DaNS 50 | jun 2005 . integrisane u celokupnu kompoziciju. no njihovog značaja za veću grupu korisnika i segmenti izvedeni su sa masivnim nosećim cilj studentskih kretanja i središte dešavanja. u a opet čineći neizostavni deo gradskog miljea. kao odgovor na neke disponirane u jasno definisane prostor. Potreba Studentski društveni centar ponudilo bi novi no podeljen u programske celine. izvedeni sa dilatacionim razdelnicama. Ilije Ðuričića. no 3. Program nudi i niz edukativno-istraživačkih ca i jednosmisleno određena svojim sadržajem.iz Fruškogorske ulice i sa platoa u zaleđu. Sadržaj je uslov. dobile su specifični vizuelno-oblikovni tretman ma. slučaju kada ispod objekta nije formirana sute- davanja i promocije. a vizure post- kampusa. Fundiranje je na armirano-betonskim graciju u kampus. umetničku edukaciju i proučavanje izuzetnog socijalnog potencijala poslužila prostorno-socijalna dominanta. promišljeno pozicioniranje i logičnu organizac. izložbeni prostori. omogućuje najcelishodniju i najlogičniju inte. Izdvaja se više konstruktivno-oblikov- Pozicija uz studentske domove sa kojima zat. kugla. definisanih grani. gde se nalazi objekat “TMD” Različiti sadržaji čiji broj korisnika varira u Objekat je izveden u armirano-betonskom (nekadašnja Tvornica mašinskih delova. Mentor: Dr Radivoje Dinulović.) upotpunjen je prostorima alter. Kompleksnost ovakvog cilja uz date Preplitanje sadržaja prateća je okolnost Na nivou grada. Zgrada Studentskog društvenog centra kao radionica-studija. na koti -5. što boljeg opsluživanja. Jun-decembar 2003. i u odnosu na neposredno specifičnosti lokacije uslovila je da se objekat težnje za multifunkcionalnošću. postane urbano stecište. skupove-bioskop/pozorište.

izgrađenoj uporedo sa visokim stepenom kooperativnosti. morfološki i ambi. Ona je odlučila da se bavi temom studentskog društvenog centra. socijalni i estetički kon. Romski ili vojni kul. Kao vertikalne komunikacije predviđaju turni centar. gde ovi sistemi imaju značajnu oblikovnu ulogu i identifikuju poje- dine celine objekta.). Njena sasvim posebna vrednost se na najizrazitiji način ogleda adekvatno odvodnjavanje. Smatram je mladim arhitektom Fasadni zidovi izvedeni su kao sendvič velikog potencijala i gotovo idealnim učesnikom u timskom ili institucionalnom radu. arhitektonske i likovne kulture. stepeništa različitog tipa oslanjanja. tima gde je to funkcionalno zahtevano (tera- tekst sredine i vremena u kojima živimo. Dragana Konstantinović DaNS 50 | jun 2005 | 63 . samokritičnosti kroz objekat uz konstruktivne elemente. i spremnosti za preispitivanje sopstvenih stavova. naporan i zahtevan pro. na velike sale) i kao neprohodan ravan krov tantski senzibilitet povezan sa sposobnošću za kontinuiran.. škola za decu od prodora podzemnih voda. i od opeke sa keramičkom oblogom na aluminijumskoj podkonstrukciji.. sa odgovarajućim padom koji omogućuje fesionalni angažman.). Odvodnjavanje kro- u potpunoj samostalnosti u radu (koja podrazumeva sposobnost i želju za donošenje va rešeno je olučnim vertikalama koje prolaze odluka). savez slepih. kao i ekonomski. terasa balko- Osim visoke lične. muzeji. zidovi od opeke. sa posebnim potrebama. naprimer: zatvor.. Zaštita od prekomerne inso- lacije velikih staklenih površina obezbeđena je primenom reflektujućeg stakla i zasenčenjem istih rešetkom od aluminijumskih profila. niti na uobičajenim temama sa „umetničkim potencijalom“ (pozorišta. ili pokretnim brisolejima. Krov je koji je. uvela u složen prostorni.. kako bi se objekat obezbedio sebi donosi visok stepen dramatičnosti (a kakvi su bili. izveden kao prohodna krovna terasa na mes- jentalni kontekst univerzitetskog kampusa. Dragana poseduje izuzetan projek. sa trećeg sprata. studentski radovi armirano-betonska temeljna ploča i zaštitna Dragana Konstantinović nije odlučila da svoj rad zasnuje na programu koji već sam po betonska ploča. izborom lokacije i programa. domovi za decu ili stare. se armirano-betonska liftovska jezgra i ab galerije. klasične zid zavese sa zidanim parapetima i termoizolacionim panelima zat- Radivoje Dinulović vorenim u aluminijumske profile. zatim. prilazni plato.

Zlatnog oka. kulinarskih specijaliteta. i Tvrđavi preko reke. Sledeća adresa reanimacionog procesa i akcije najavljena je za početak meseca jula u Štrosmajerovoj ulici u podgrađu Petrovaradinske tvrđave. Zmajevih dečijih igara ili Brankovog kola kada je Novi Sad živeo životom kul- ture i umetnosti najvišeg kvaliteta.aktuelnosti REANIMACIJA ULICA NOVOG SADA Grupa CULTART. Uvereni smo da će studenti CULTART grupe sami. Milan Šijakov i Siniša Kuzmanović). naći dokumente i sresti se sa idejama i konceptima svojevremeno čuvenih Igara sa suncem. Cilj je da se muzičkim priredbama i nastupima. od zanatskih. sve ono što je decenijama unazad obeležavalo vreme i život Novosađana i davalo živost njegovim javnim prostorima. kućama. do promenadnih i drugih koncerata. od mažoretkinja sa mimozama. ukazivanjem na „nedostatak svesti o onome šta predstavlja nas i naš grad u drugim sredinama“ kako je to napisala Branka Zeljković u javnom pozivu Grupe svim mladim lju- dima sličnih ideja i želja da im se pridruže u namerama da promene grad. Kada kažemo OPET. Bogdan Mijović. te da će analizirati sva ona iskustva turističkih. svoju prvo planiranu akciju projekta reanimacije novosadskih ulica. meda. Tog 12. S. „ na novi način izmeni gradski prostor“. 12.vina. političkih i svih drugih promotivnih seansi i festivala cveća. od raznih udruženja. 64 | DaNS 50 | jun 2005 . EXIT-a. dvorištima. srednje umetničke škole „Bogdan Šuput. juna. uličnih svirača i zabavljača do sajmova knjiga ili antikviteta. kažemo to. kojima su oživljavane ulice i trgovi Novog Sada. dunavskim obalama. fotografa. opet se nešto se kreće.J. 2005. radom i prisustvom slikara. per- formera i građana pre svega. učitelji ili institucije ne podsete na to. toj galeriji na otvorenom kako smo gov- orili o njemu i za što smo se zalagali da bude decenijama već unazad. da se „stvarajući teme atelje i galeriju pod otvorenim nebom „ pokuša „rešavanje problema identiteta grada i njegovog brenda“. godine. u ulici Laze Telečkog u Novom Sadu. ako ih stariji prijatelji.“ od građana posebno. Milana Šećerov. izvela je. Nešto se dešava. ulica Laze Telečkog je bila zbilja i življa i bogatija i gradskija no obično. revitalizacionih i reanimatorskih akcija sa permanentno. vajara. sa programima Sterijinog pozorja. zanata. trgovačkih i ugostiteljskih rad- nji. maškara. jer je Novi Sad imao tradiciju i bogatu praksu niza javnih manifestacija. Marija Ðurić. turinaca sa kobasicijadama. svetlom i zvukom. juna. mentori. Za poh- valu je i podrška koja je došla od strane brojnih umetničkih ateljea i umetnika. studentske i srednjoškolske omladine svakako je za svaku pohvalu. nastala na inicijativu novosadskih studenata arhitekture i građevine (Vedrana Bošković. od gradske uprave pomaganim realizaci- jama plemenitih zamisli oživljavanja ili kako se to ranije govorilo : humanizacije grada. Javni angažman mladih. Svega onoga što čini i jeste prebogati fond dešavanja i eksponata u Novom Sadu. Ova jednodnevna akcija je uspela.

Rajtom i R. na Fruškoj gori. Nojtrom i ostvario. 2005. (S. Straha od promena 2002. kako bi to Dobrović govorio. Šindleru (1887-1953) otkrivajući ga kao ključnu ličnost Moderne arhitekture iz vremena prve polovine 20. PREDAVANJA Prof. o njegovom radu. veka. O Šindleru koji je sarađivao sa F. saopštenja i diskusije publikovani su u Zborniku radova koji treba nabaviti i pročitati. godine održana je Konferencija Savremena građevinska praksa 2005. Na Iriškom Vencu. 31. godine organizuju Osmi susret urbanista Srbije u traganju za idealnim gradom.J. juna 2005. godine. Skoka iz mesta 2003. i 24. S. Novobečejske povelje 2001.) DaNS 50 | jun 2005 | 65 . FTN. maja 2005. godine u amfiteatru Odseka arhitekture FTN u Novom Sadu i u organizaciji Društva arhitekata Novog Sada održao još jedno zapaženo i značajno javno predavanje. Bombardovanja 1999. i Idem putem i posrćem 2004. pobornička i pionirska dela. kao i ranije. SAVREMENA GRAÐEVINSKA PRAKSA. Oslobađanja od plašta gluposti 1998. Govorio je o arhitekti Rudolfu M. Dušan Krstić je. L. Udvaranja istoriji 2000. za DaNS obećao poseban prilog za jedan od sledećih brojeva. Krstić je. pa shvatiti koliki je značaj i koje su poruke ove izuzetno dobre i korisne Konferencije. Organizatori su bili. prof. 23. delu i mestu u istoriji moderne arhitekture. ovogodišnja tema i nije slučajno odabrana. Posle Traganja za idealnim gradom započetim 1997. godine. Tema je DEDUCTIO AD ABSURDUM. aktuelnosti SUSRET URBANISTA SRBIJE U TRAGANJU ZA IDEALNIM GRADOM Udruženje urbanista Srbije i Vojvođansko udruženje urbanista sa Domom kulture Opštine Novi Bečej. Institut za građevinarstvo i Društvo građevinskih inženjera i tehničara Novi Sad. aprila 2005. 25. marta i 1.J. Brojni referati. Prateće manifestacije su najavljene kao moguće.

godine. U pratećem katalogu Izložbe. zainteresovani su mogli da izložbe slušaju predavanja mr. na srpskom i engleskom jeziku. arhitekte i člana Akademije arhi- tekture Srbije. održani su i prateći programi: mr. bili su i radovi kolega iz Novog Sada i iz drugih mesta u Vojvodini.“ Promovisana je takođe i knjiga mr. Izložbenu postavku. prema potrošnji robe i prema potrošnji znakova kao reklamnih kodova koji posreduju impera- tiv potrošnje. urbanističkog planiranja i realizacija. Milice Kostreš “Trgovi-javni prostori najviše klase“ i mr. Knjigu je izdala izdavačka kuća Agora iz Zrenjanina. domaćih urbanista studenata i gostiju iz drugih zemalja. dr. iz Ljubljane i Zagreba (Lara Badurina. Izložba je praćena katalogom. godine.“ Drugog i trećeg dana Manifestacije. u Željezničkoj ulici u Novom Sadu izložbu pod naslovom „Stanje stvari“. Devića koji je. posebno je intrigantan rad arhitekte Fedora Kritovca.) STANJE STVARI Grupa od četvoro umetnika.U. juna. uz ostalo i akademik Međunarodne Slovenske Akademije nauka. godine. (S. studijskog i publicističkog rada. u Kafe-galeriji Izba. sociologa Svetlane Radović. kustos i istoričar umetnosti iz Zagreba. Saša Kerkoš i Fedor Kritovac) otvorila je. tumačila i promo- visala Rosana Radenković. Nakon otvaranja Salona. 14. gdje se na kraju filma snimatelj sa kamerom u ruci suprotstavlja vatrenom oružju. godine novosads- ki arhitekta Vojislav Dević priredio je samostalnu autorsku. Među izloženim radovima. a Smilja Simeunčević je govorila o svom diplomskom radu “Rekonstrukcija Almaškog kraja u Novom Sadu. Za nas. u Galeriji Kulturnog centra i Art-Kluba.J. Darko Reba je predstavio Školu urbanizma prof. Jelene Atanacković “Javni prostori obala naselja u Vojvodini. u Novom Sadu otvori- la je Vesna Prosenica Gradski arhitekta Novog Sada i Predsednik V. O radovima i dodeljenim nagradama iscrpne podatke pruža prigodni Katalog Salona. a da „Ideja za naslov izložbe potječe iz naslova starog filma Wima Wendersa iz 1982. od 12. u Novom Sadu. kulture i umetnosti u Moskvi. (S. 2005. godine (The State of Things). izlozbe 13. dr. Nađa Kurtović-Folić. iz oblasti planiranja i uređenja prostora. od 8. Ranka Radovića. primene novih tehnologija. Mirjane Vukajlov “Pristupačnost i urbani diza- jn”. Salona urbanizma održanog novembra meseca 2004. Bojana Tepavčevića “Lokalno i internacionalno u budućim gradovi- ma”. Ksenija Petovar i dr. Barbara Blasin. Bojovića. preda- vanjem “Urbanističko projektovanje na novosadskoj školi arhitekture.pod naslovom “Tipovi stanovanja i način života u Novom Sadu“. kao trajna metafora (ne)mogućnosti suprotstavljanja umjetnosti agresiji koja dolazi iz svijeta na koji se referira“.U. u Katoličkoj porti 5. godina udruženja urbani- sta Srbije. U katalogu je navedena Stručna i umetnička biografija Vojislava D. za Uskršnje praznike. u organizaciji Vojvođanskog udruženja urbanista i u saradnji sa Kulturnim centrom Novog Sada. Radenkovićeva objašnjava da je ideja Izložbe zasnovana na „istraživanju mogućih odnosa koje umjetnost uspostav- lja prema imperativima potrošačkog društva. reprizno su postavljeni radovi 13. do 10.“ te da „sintagma Stanje stvari sadrži dvostruko značenje stanja stvari: kao predmeta fizičkog svijeta i stanja stvari kao okolnosti koje utječu na naše postupke“. Promoteri knjige bile su profesorke. sa pohvalnim tekstom Branka B. SALON URBANIZMA U Novom Sadu. upriličenu povodom 50. urbanističko- arhitektonsku izložbu radova i dokumentacije koja prati njegov predlog za podizanje Hrama svehrišćanskog susretanja i pomirenja po projektu koji je izradio i za koji se zalaže još od 1991. godine u Banja Luci.J. jer ilustruje njegovo kontinuirano zanimanje za sve različite manifestacije 66 | DaNS 50 | jun 2005 .) HRAM SVEHRIŠĆANSKOG SUSRETANJA I POMIRENJA U galerijskom prostoru Vojvođanske banke na Trgu slobode 5. do 22. aprila 2005. Radove je odabrala. juna 2005.

Sakupljanjem. (S. godine.J. JUN 2005. Inspirisana susretom sa porodičnim fotografijama iz perioda šezdesetih godina prošlog veka. uspela da nas. u Novom Sadu. Povodom prijema u Udruženje likovnih umetnika primenjenih umet- nosti i dizajnera Vojvodine arh. MAJ . Kuzmanov je izložio više konkursnih radova i izvedenih objekata nastalih samostalno ili u saradnji sa arh. Vojislav Midić“. urbanista. uvećavanjem.) DaNS 50 | jun 2005 | 67 . ovog puta kao jednog staro-novog viđenja direktnih i indirektnih mogućnosti komuniciranja stanovnika svih uzrasta i socijalnih slojeva. teoretičar i praktičar dizajna upozorava na stalnost potreba za komuniciranjem i na permanentnu inovativnost mogućih vidova komunikacija. (S. S. danas već pomalo zabo- ravljenim. kao i poslovni objekat u ulici Kralja Aleksandra i stambene zgrade u ulicama Danila Kiša i Alekse Šantića. izlozbe urbaniteta u javnim prostorima gradskih središta posebno. Šetnje Tisom i posluženje neće izostati. često i bizarnog vida vizuelnih komunikacija. dok realizacije potiču iz prethodnih godine.) čekuje se“redovna i delimično izborna“ Skupština Vojvođanskog udruženja urbanista. Izložbu je otvorio potpredsednik UPIDIV-a. već da stvori i kod posmatrača iluziju stanja promena.M. izvlačeći iz svega i podvlačeći u sve- mu ovome. negde iz drugog plana prostora. radovima koje je izložila. Od samostalnih radova Kuzmanov je prezentovao stambene objekte u ulicama Petra Drapšina i Cara Dušana. te dodela nagrade „Arh.J. u tom ambijentu građanskog stana starog Novog Sada. 24. izložila je u Galeriji Centra za vizuelnu kulturu u ulici Laze Telečkog 3/I. kadriranjem i dopunjavanjem zapisima preko njih. čini nam se. Projekti za konkurse nastali su u periodu 2000-2002. kolažiranjem i istraživanjem svih vido- va pismenih poruka sa tog specifičnog tržišta i njihovim sagledavanjem kao osobenog. Od zajedničkih radova.) IZLOŽBA ARHITEKTONSKI PROJEKTI I REALIZACIJE ARH. ne samo lično osećanje efemernosti predmeta i prostora koje fotografije beleže. Lidija Srebotnjak Prišić je uspela da pokrene. njihovim skeniranjem. Novosadsku banku u Novom Sadu i arhitektonsko-urbanističko rešenje centralnog bloka u Kikindi.J. posle- diplomac Akademije likovnih umetnosti u Ljubljani (1987). Lazar Kuzmanov priredio je svoju pris- tupnu izložbu u matičnoj galeriji. sa alkovnom i balkonom prema Zmaj Jovinoj ulici. akad. Kritovac. slikar i arh. selektiranjem. a nikada ne prevaziđenim mogućnostima sinteze vremena. LAZARA KUZMANOVA GALERIJE UPIDIV-A. (V. seriju foto. Miroslav Šilić.2. o izloženim radovima govorili su Vladimir Mitrović i autor. sa diplomom novosadske Akademije umetnosti (1984). Izložbu je pra- tio i odgovarajući katalog. Radovi ova dva autora uneli su svežinu u savremenu arhitekturu Novog Sada. Lidija Srebotnjak je. Iljom Mikitišinim. IZDALEKA IZBLIZA Slikar. kroz direktnu ponudu i potrošnju roba ili usluga na svekolikom tržištu potreba. izvuče. faktički i simbolički. prostora i arhitekture. u izložbenom prostoru Zlatnog oka. Možda se sve to danas samo nekim drugim imenom zove. na Akademiji u Novom Sadu. na izložbi su prikazani konkursni radovi za Cepter u Banjaluci. sa zvanjem redovnog profesora predmeta Intermedijalna istraživanja. neke u prvi mah nesagledane činjenice. početkom juna meseca ove godine. snagom umetničkog izraza usmeri ka. spontanost i kreativnost gesta koji ovakvu komunikaciju i u funkcionalnom i u likovnom aspektu. odnosno da kombinacijom foto-beležaka sa zapisima. Kao jedan od najaktivnijih pripad- nika mlađe generacije novosadskih arhitekata.zapisa pod naslovom Izdaleka izbliza. kao arhitekta. a pogotovo u urbanološkom i komunikološkom pogledu prati.

čiji spisak je dug preko sto dvadeset naslova. Sa jedne strane proučili su sve SVETOG DIMITRIJA za kulturu. ikonostase. ne uvek tačno pisalo. Ikonostas crkve u Aleksandrovu potiče iz starijeg peri- oda (1766) a njegova atribucija do dana nije razrešena.. U delu. teresovanosti za publikovanje saznanja o arhi- skim radovima obavljenim u XX veku.: 250 ilustr. pionirskog projekta ove vrste na prostorima mice o najranijem razdoblju u klisuri Ovčara i Vojvodine što je i znak njihove zrelosti i zain- Kablara. Srpski i mađarski. od vrhunskih dela srpske baštine prve polovine podrobno se iznose svi važni podaci o svakom XIX veka. kulture. To je vrlo važno. Obimnim konzervatorsko-restaurator. u kome autori pišu bogatstvo istorijsko-umetničkih repertoara već neku vrstu malih monografija o svim crkvama i dugo poznato u stručnoj literaturi kao jedno starinama uopšte u ovčarsko-kablarskoj klisuri. rasprave i druge publikacije koje se VELIKOMUČENIKA tiču ovčarsko-kablarskih manastira.pripada dela na podpoglavlja: Istorija. gostiju i turista koji posećuju Suboticu i oko- Narodni muzej. subotički Međuopštinski zavod za as. klasičnom tipu pravoslavnih hramova nastalim Zidno slikarstvo.: ilustr.) Rezultat je obiman rukopis… U sintetičkom delu autori prate hronološku istoriju ovčarsko. slikarstvo. začudo. Ovakve pub- Sava Ljubičić likacije namenjene su širokom krugu čitalaca.) Pokrajinsko ministarstvo za obrazovanje i kul- turu koje je i ovom prilikom pokazalo da ima … Autori su pristupili izradi rukopisa vrlo SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA razumevanja za praktične projekte institucija nove knjige savesno. Arhitektura. Nikole OVČARSKO-KABLARSKE SVETOG SAVE U MOLU Aleksića i Novaka Radonjića.. nastao tokom IV decenije XIX veka delo je vodećih 68 | DaNS 50 | jun 2005 . Međuopštinski zavod za zaštitu spomenika dela primenjene umetnosti. (40 str. Srpski i mađarski (22 str. Nastavljajući svoju seriju naučno-popularnih kablarskih manastira od srednjeg veka do dan. Njihova arhitektonska struktura . Subotica 2004. .autori se osvrću i na rezultate arheoloških ova izdanja predstavljaju ujedno i nastavak iskopavanja. Sretena Petkovića) pojava u arhitekturi seoskih hramova. nove knjige MANASTIRI SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA slikara toga doba Arsenija Teodorovića.jed- od manastira posebno. Zavisno šta je očuvano nobrodne građevine sa polukružnom apsidom od pojedine manastirske celine. autori tektonskim i slikarskim spomenicima sa severa se bave dosta podrobno. čije je i restauratorima. Posebno je godine objavio je još dve sveske u kojima dragoceno što autori poklanjaju pažnju životu se na kratak i popularan način.: ilustr.) linu. Subotica 2004. tako da tekstovi dvoje stručnjaka arhitektonskih i slikarskih spomenika nastalih ostaju važan putokaz budućim konzervatorima na baroknim i klasicističkim uzorima. Bogata fasadna struktura lepu preglednost u razmatranju… (Iz recenzije molskog hrama jedna je od najzanimljivijih prof. govori o pojedinim spomenicima malo i. jer Vojvodine. poglavlja se i naglašenim pevničkim prostorima . 17 cm. ali stručno manastira kroz XIX i XX vek o čemu se dosta i naučno. pisne knjige i još ređa skulptorska ostvarenja. KLISURE od stručnjaka i lokalnog stanovništva do Delfina Rajić. 17 cm. 24 cm. što unosi na ovim prostorima. kao i retke ruko..sintetičkom pregledu zavoda. svezaka. Ikonostas molske crkve. Ikonostas i Riznica. Štampanje ovih svezaka omogućilo je (303 str. U prvim kulture koji se nalaze pod nadležnošću ovog poglavljima knjige . Ovo delo daje iscrpnu sliku o manastirima zaštitu spomenika kulture krajem prošle u trajanju od nekoliko stoleća. Mada skromne po obimu i veličini. Čačak 2004. Miloš Timotijević Međuopštinski zavod za zaštitu spomenika kulture. koja su otklonili bar neke nedou. (VM) članke. oni su pri terenskim istraživanjima pom. Sava Ljubičić no ispitali arhitekturu. Pravoslavni hramovi u Molu (1808- se uvek ne publikuju valjano obim i karakter 1824) i Aleksandrovu (1818) pripadaju grupi ovih poslova. Sa druge U ALEKSANDROVU strane.

jasno na urbanistički lik Terazija. Dodatak se sastoji iz tri suočavao u trenutku kad je stupao u red društveno-istorijskih. su. Kao što je uobičajeno promene na koje su uticali različiti sociološki. izbor radova izmenama ili devastaciji spomeničkog nasleđa Sa stanovišta izbora teme. koji smo zainteresovani za sudbinu Beograda. predsed. Jurišića. U knjizi porciji i meri. a na osam kolor strana strana. odlikuje se funkcionalnošću i čovekomernošću.: kolor ilustr.hiCAD. dajući omaž Terazijskoj terasi i zaboravljenoj ja predstavlja izuzetan doprinos proučavanju preko 500 odrednica. (Iz Sažetka) U radu Petra Arsića prof. Okosnica ovog i arhitektura paštrovske kuće.¨Terazije. nog krova u oblikovnom smislu.. Graditeljski kuće naše Jadranske obale.. 24 cm) (106 str. prostorno-rurističkih. ostvarili. Prikazujući nastanak arhitek. g.) Od ArchiCAD verzije 4. ¨Arhitektonski okvir Terazija.URBANISTIČKI I OSOBENOSTI PAŠTROVSKE Thomas M. njenog detaljnog primenjenih od enterijera do urbanizama i Terazija¨. B5) Zlatousti. reflektovale su se veoma možemo smatrati za posebni tip primorske nalizovanog Priručnika nalazi se tekst arh. koji su značajno doprineli zaboravu. Beograd 2005. osi pred nas knjigu kojom se obraća ne samo Autor. Ona se kritički osvrće Izvršena je i detaljna analiza arhitektonskog pre svega zahtevnijim korisnicima ArchiCAD. Nepredvidive stihijske transformaci- kutiji. zapravo svima nama Graditelji ove u suštini jednostavne arhitek- nik kompanije Archivista.yu (203 str. posmatrajući sve burne i nepredvidive ma koje ona emituje. Novi Sad 2005.0 Sam Priručnik se sastoji od 16 vežbi mnoge tajne i nepoznanice. stručnoj. (Milan Prosen) DaNS 50 | jun 2005 | 69 . ture vodili su računa o svakom detalju. prilagođavajući se okruženju i pod nazivom: Step by Step je dugo godina bio vaskrsavaju zaboravljeni objekti. 24 cm.na stavove i idejno estetske zablude minulih sklopa i proporcijskih odnosa unutar njega.. U uvodnom delu nacio. kao i analiza detalja unutrašnjeg prostora. od orijentalne varoši do moderne. Keković (264 str. jednostavna u ovakvim izdanjima.ArchiCAD i ArhiTEKTA i tekst arh. nalazimo elemente posebnosti poslednjih decenija XIX. Miloša podsetnik. analizira i vrednuje endemične arhitekture.co. Izdavač je nacionalizova. i dva teksta arh. ¨. prostornih elemenata niza. datuje. ovog nama tako rasčlanjavanjem na segmente. čitalac počinje da gradi realizovanu precizno atribuira. od vanje sa ArchiCAD-om. tekst sadrži preko 1200 ekonomski. Stoga ovu jedinstvenu formu kuće u nizu startne fajlove vežbi. kojoj pripada istog izdavača na našem jeziku. sa rena ili izgubljena znamenja ovog prostora. je poznati američki arhitekta. Arhitektonski vremena. Simmons ARHITEKTONSKI RAZVOJ KUĆE hiCAD. : ilustr. Posle upoznavanja sa osnovnim tonsko-urbanističkog okvira Terazija. knjiga Tijane Borić će vas sigurno razuveriti. autorka kao i javnih sadržaja. kao i analizom koje pažljivog čitaoca uvode u mogućnosti poznatog mesta. kao i načina i uslova dvoetažnu rezidenciju Drukner-Braunštajn od graditeljske domete koje su neimari Terazija pod kojim je ona nastala i opstala. don- 9 Training Guide od Thomasa M. Autorov priručnik kao i za njegovu slikovitu prošlost. projektanta u firmi BDSP YU i svih krupnih problema sa kojima se Beograd kom nasleđu poput geografsko-klimatskih..55 ovo je sedmo izdanje Ako ste mislili da o Terazijama znate sve. do osamdesetih godi- tribuiraju dva CD-a u posebnoj plastičnoj u odnosu na druge kuće Jadranskog primor- na XX veka. priloga: Praktični saveti za ArchiCAD.. ArchiCAD-a. grupacije i sklopa. narodnog neimarstva kod nas. pro- davca ArchiCAD-a u Americi. www. Arhitektonskog fakulteta u korpus Terazija dragoceno je svedočanstvo su detaljno analizirani faktori koji su uticali na Beogradu . U poruka- prvog zida pa sve do štampanja/plotovanja. monografi- uobičajeni engleski izrazi u ArchiCAD-u. razotkrivajući unutrašnjeg i spoljašnjeg prostora. namenjen evropskih metropola¨. prava slikovnica naše skorije arhitektonske prošlosti. Simmonsa. rađanja i stvaranja jednog mladog grada. grupisanje nizova stvaranjem ulica u prostor- formirao se tokom burnih stotinu godina. Beograd 2004 Zadužbina Andrejević. Izbor priloga naših saradnika i korisnika santnih i do sada neobjavljenih fotografija iza ArchiCAD-a. ja. kao jedan od da autorka koja iza sebe ima više publikovanih Priručnika je prevod sa engleskog . osnova kuće u nizu u funkcionalnom smislu i prikaza ekrana koji znatno olakšavaju upozna. . Tijana Borić Mr Aleksandar Ð. dakle. nove knjige VODIČ KROZ ARCHICAD 9 TERAZIJE . Analizom standardni deo ArchiCAD dokumentacije od anegdotski duh koji ih obeležava. (Iz Recenzije) Terazijskoj fontani.Vreme je za sutra. najuspešnijeg pro. Knjiga obiluje napomenama noj verziji priručnika dodao: Rečnik ArchiCAD i korisnom literaturom. prostorno-ambijentalni i kulturno- istorijski činioci. koji sadrže demo verziju ArchiCAD-a i je grada.: ilustr. kolekcionara starih fotografija i razglednica i Priručnik je dobra literatura za učenje i koristan poznavaoca arhitekture Beograda. Ova mla. kao i mnoštvom intere- izraza. evropske prestonice. Naša tradicionalna arhitektura. njihovi vlasnici i materijalu koji im je bio dostupan. Uz Priručnik se dis. istovre- meno riznica velikih arhitektonskih vrednosti i nezamislivih promašaja¨.. . Ivana Jovanovića kojih se često krije predusretljivost strastvenog i Praktični saveti za ArchiCAD od Zsolta Varge. element kosog jednovod- renderinga i animacije. Takođe nas podseća na ne ostva- proučavanja i izvedenih zaključaka. kao stvaranje ovakvog tipa kuće u našem graditeljs- Ivana Jovanovića. radova i učešća na naučnim skupovima. nom smislu. pokušalo se doći do ove tehnikama.ArchiCAD primera narodnog graditeljstva na primorju. projekti urađeni u ArchiCAD-u. već i široj publici. . te njegovim verzije 5.

njegove kuće. 33 cm. Kakve su bile novosadske zime i leta. a potom i sajamski po prvi put kraćim izborom starih razglednica Autorka se odlučila da “ispravi grešku” i da grad. u pozorištu. cama. kao pre. (S. Subotica…. Izbor starih razglednica izvrši detaljno istraživanje navedenih delova rija. istog naslova štampanog na mađarskom jezi. na ulicama. Posebno Sada na mađarskom jeziku u ciklusu o istoriji i kada je u pitanju sadržaj i odabir materijala. o duplom mandatu Svetozara crtane i na kojima ima dodatnih intervencija ali Autorka takođe pravi rekapitulaciju dosadašnjih Miletića na mestu gradonačelnika. O tramvaju i ci. Bloka IV na Bulevaru Oslobođenja. A. jan i studiozan rad ovog kolekcionara.) Zbirka eseja mr. Novi Sad 2004. enadi. kim Mađarima. jala publikovano premijerno. kada je zabeležen građani. Posebno su analizirani javni pros. Anketa sprove. Slavija d. (VM) kulturologa i žene sa senzibilitetom za detalj i može nabaviti u svim novosadskim knjižarama.TIPOVI STANOVANJA ŽIVOT I ISTORIJA U NOVOM VOJVODINA NA STARIM I NAČIN ŽIVOTA SADU RAZGLEDNICAMA Svetlana Radović Agneš Ozer. Nova spratna naselja i deo Salajke i kraja oko ulice meno pročitanih u emisijama Radija Novog Košutićeva knjiga donosi značajne novine Cara Dušana. Beograd) i nastavlja proces socioloških razmatranja i posebno je štampana tačno. Detelinare. su zapažena poglavlja u kojima se donose pro. nove knjige NOVI SAD . i propratnim tekstom.: ilustr. 1998) sa različitim Novog Sada .) (156 str. Limana Popina. kako bi dala prikaz tipova Agneš priča o gradu. Isti autor je već publikovao knjigu Novi izira niz faktora koji presudno utiču na činioce ku 2002. Kako su nastali i kakvi su vizuelnu prezentaciju vojvođanskih gradova.o. o istorijs. ka novom Košutićevom projektu u kome će se tori u stambenim ambijentima.) dok su manja urbanističkoj i sociološkoj literaturi nisu imale Gde su i kakve su nam bile pijace.J. rafinman u odnosima multietničke zajednice (VM) dragoceni. u Novom Sadu koje su zadesile grad tokom bili njegovi kvartovi. varošice i sela. Kikinda. ali sa zapažanjima bogatu kolekciju starih razglednica. Posebnu vrednost predstavlja želja autora meljenim teoretskim karakteristikama putem fijakerima i bezbroj drugih detalja društvenog da prikaže razglednice sa hramovima raznih različitih kriterijuma ocenjivanja. institucije i Knjiga je koncipirana tako da je većim gra- poslednjih desetak godina. dovima posvećeno više pažnje (Novi Sad. svojevre. Velike promene na polju stanovanja nastao i razvijao. aprila meseca 2005.o. predstavljana verovatno odgovarajuću stručno-naučnu valorizaciju. Agneš Ozer. Slavka aspekta.. kako se uzdizao kao trgovačko i kulturno odabran je pažljivo dok je nešto od materi- grada kroz literaturu. lako i svedočenja istoriografska. Foruma. Novi Sad. Košutića ovih dana je ugledala svetlo dana odbranjen na Arhitektonskom odseku FTN u vod kroz knjigu Vojvodina na starim razgledni- Novom Sadu. Sad kroz uspomene starih razglednica u dva vezane za život i rad u tretiranim područjima U pitkom i jezički sjajnom prevodu Vladimira izdanja (Novi Sad 1996. čitaoci sada izašle knjige mogu da izborom razglednica koja je prikazala ozbil- III. Knjiga se razumljivim jezikom. Za odbranu grada pred poplavama i nanosi- ma. o novosads. Deo jedne od najvrednijih kolekcija starih tipologije stanovanja sa prostorno-sociološkog a istoričara po struci objavljena je u izdanju razglednica Novog Sada i Vojvodine g. Slavko Košutić Agora. U šest poglavlja autorka anal. Njeni su prikazi u kome autor sa uspehom promoviše svoju na kraju knjige koja je pisana zanimljivo. puta odlučio za razglednice koje su uglavnom stanovanja i načina života protekle decenije.. Forum. u gde su ih i kako su ih Novosađani provodili. materijalnim ostacima i za pričama o okruženju. provereno i precizno. nisu zanemarene ni tradicionalne razglednice teoretskih napisa o tipologiji stanovanja kod kim događajima. i najveći indeks porasta broja stanovnika. od prostornih i javnog života i običaja Novosađana. Knjiga je solidnog dizana i odlične stanovnika pomenutih naselja) bila je okosnica životu u Novom Sadu izložila faktografski štampe (Publikum. kako mu je i od koga pisana prva isto. istoričar i muzeolog. Zrenjanin. godine. (199 str. 2005.delovi Bistrice.: ilustr. Košutić se ovoga i opširne ankete.) 70 | DaNS 50 | jun 2005 . ali i o zbivanjima na prom. veroispovesti što bi mogao biti i jedan korak do svojinskih. klo prizemnih naselja. kao uživaju u skoro pedesetak tekstova. na kojima su motivi grada dati u foto tehni- nas stvorivši jednu vrstu udžbenika sa ute. Ozer otkriva nam kako je Novi Sad kroz formu kratkih zapisa pokušao da isprati tipova. Ozer je rezultate svog traganja za dokumen. o Dunavu. kako je mesta. Zrenjanin 2004. Budući je istraživač. njegova bogata kolekcija naći u tematskom dena na sistematskom slučajnom uzorku (284 tima. Prateće tekstove pisao je sam autor koji je storno-morfološke karakteristike stambenih Knjiga A. plansku dokumenatciju središte. knjige poput ove uvek su dobrodošle i imaju trajnu vrednost. 24 cm. magistarski je rad Svetlane Radović. životu Novosađana. Savetnika u Muzeju grada Novog Sada. Novi Sad postao banjski. godine. kustosa muzeo- novi časopisi Ova studija sa podnaslovom Kritička valorizacija loga.

nabaviti u sedištu DaN-a (Generala Milojka Tamara Tasić piše o obnovljenoj Pupinovoj kući Lešjanina 52. arhitekturu i urbanizam Srbije obeležen je pri. novi broj donosi Program. tekata će održati krajem avgusta u Galeriji na Ivan Bogdanović autor je iscrpnog izveštaja Andrićevom vencu. dela. Beograd. Niš) ili mejlom: dan-arh@eunet. Izložbe Zoran Čemerikić se pita Da li dovoljno brinemo (Svoju prvu izlagačku manifestaciju Klub arhi- o našem arhitektonskom nasleđu? Arh.Konkursi (Klub arhitekata će se angažovati. Tu su i redovne lje gradnje i nelojalne konkurencije svake vrste. obogati listu klasika srpske arhitekture. U Mitrović (Tabakovićeva nagrada arhitekture) i rešavanju staleških problema Klub će se zala- Dijana Milašinović-Marić (O nagradama za arhi. Arhitekt se može Roganović koji potpisuje Mare Janakova. Kesić ovo- yu. Bojić. Podgorica Novi broj Glasnika DaN-a. pozivnu anketu i više pri- kaza za prostorno-programsku proveru pote- za ulice Jurija Gagarina u Novom Beogradu. rubrike. U rubrici Hronika. Tema će biti Srpska arhi- sa Bijenala u Veneciji dok grupa studenata tektura na međi vekova: ličnosti. Salona urban. tekte i predstavljanju niškog gradskog arhi. nagra- izma u Banjaluci. ovoga puta bogati- jeg dizajna i kvalitetnijeg poveza. Nagrade (Klub arhitekata želi da povremenim godnim tekstom i izborom radova sa istoimene dodeljivanjem nagrade za životno delo proširi i izložbe. Projekat je zasnovan na entuz- nagradama u srpskoj arhitekturi pišu Vladimir ijazmu istraživača i dobroj volji arhitekata). otvara izveštaj Novi broj Arhitekture otvara tekst sa zaključcima sa prošlogodišnjih Dana arhitekture Niša i pri. u Idvoru. Luja Kana (Arhitekta po želji kuća). Mesečnik se može nabaviti isključivo pre- platom na adresu Kluba arhitekata (Nehruova 214. Stanković) piše o heroju Leksikon (U pripremi je treće izdanje Leksikona moderne arhitekture . Glasnik Društva arhitekata Niša Klub arhitekata. bilo kao organizator ili učesnik.Danijelu Libeskindu. da se može dodeliti i posthumno). Uprave Kluba arhitekata u kome se najav- novi časopisi kazom nagrađenih radova. metodi). nove Dalje. U rubrici Istoriografija arh. . Blok novog broja ljuje budući koraci u radu ove organizacije posvećen je i funkciji Glavnog gradskog arhi. Novi Beograd) ili mejlom: klubarh@yubc. samo u zaista tekte Jovana Mandića. ARHITEKTURA 89/ MAJ 2005. (Mladenović. prikazi izložbi (Alvar Alto u Nišu). novi `asopisi ARHITEKT 17/MART 2005. 50 godina Instituta za anketnim i zaista investitorskim konkursima). Redakcija uskoro najavljuje sa doajenom beogradske arhitekture Irenom i svoje elektronsko izdanje. O srpskih neimara. net (VM) DaNS 50 | jun 2005 | 71 . novi broj Arhitekture donosi intervju knjige i časopisi. (VM) ga puta analizira ličnost i delo arh. gati za zaštitu autorskih prava arhitekata. Arh. U stalnoj rubrici Lazar D. Arhitektonski forum. Sledi detaljni prikaz 13. za tekturu). Prilozima iz Berlina i Egipta časopis verifikovanje cenovnika kojim će se adekvatno nastavlja praksu u kojoj arhitekti donose svoje nagraditi njihov trud kao i za sprečavanje div- zapise sa stručnih putovanja.

.

.

smeštenog u preko 1800 poslovnih objekata. DaNS 43 IZLOG GRADA JAVNO PREDUZE]E POSLOVNI PROSTOR 21000 NOVI SAD. Najatraktivniji poslovni objekti nalaze se u centru grada. gde je i ponos preduze}a Poslovni centar APOLO.000 m2 komercijalnog poslovnog prostora. godine. Osnovna delatnost preduze}a je izdavanje poslovnog prostora u zakup. januara 1992. a zvani~no 43 je po~elo sa radom 1. septembar 2003 tema broja: urbana rekonstrukcija . Preduze}e raspolaže sa više od 160. i dizajna godine Odlukom Skupštine Grada Novog Sada. Narodnog fronta 53 zapisi iz tel/fax: 021/489-00-11 arhitekture urbanizma JP POSLOVNI PROSTOR osnovano je 23. decembra 1991.