You are on page 1of 9

c 

   

    
c  
c 
   
      
c  !"#$%$&'()*+,-

[ 

 

c 
   
    
c 

Sӵ kiӋn HiӋp đӏnh thương mҥi ViӋt- Mӻ đưӧc ký kӃt và phát sinh hi Ӌu lӵc đã ghi mӝt dҩu
mӕc đһc biӋt trong tiӃn trình bình thư ӡng hóa quan hӋ thương mҥi giӳa hai nưӟc, đӗng thӡi
tҥo ra nhӳng cơ sӣ thuұn lӧi đӇ nưӟc ta tiӃn vӳng chҳc hơn trên lӝ trình hӝi nhұp vào nӅn
kinh tӃ thӃ giӟi. Sau thành công này, m ӝt công viӋc tiӃp theo không kém ph ҫn quan trӑng
đưӧc đһt ra cho các nhà kinh doanh Vi Ӌt Nam: đó là phҧi nҳm chҳc các điӅu khoҧn cӫa hiӋp
đӏnh song song v ӟi viӋc phҧi tìm hiӇu kӻ pháp luұt cӫa Hoa KǤ nӃu muӕn tiӃn hành thành
công hoҥt đӝng kinh doanh v ӟi bên đӕi tác Mӻ. Có rҩt nhiӅu quy đӏnh mà các nhà kinh
doanh cӫa ta cҧm thҩy xa lҥ hoһc chưa có thói quen sӱ dөng trưӟc đây thì nay lҥi đưӧc
khuyӃn khích áp dөng trong hiӋp đӏnh, trong sӕ đó có thӇ kӇ đӃn các điӅu khoҧn liên quan
đӃn thӫ tөc giҧi quyӃt tranh chҩp thông qua con đư ӡng trӑng tài.

1. Nhӳng loҥi tranh chҩp trong phҥm vi áp dөng trӑng tài

HiӋp đӏnh thương mҥi ViӋt Mӻ đưa ra hai loҥi tranh chҩp có thӇ áp dөng thӫ tөc giҧi quyӃt
bҵng trӑng tài, đó là tranh ch ҩp thương mҥi và tranh chҩp đҫu tư.

Tranh chҩp thương mҥi theo quy đӏnh tҥi hiӋp đӏnh đưӧc hiӇu là ³các tranh chҩp phát sinh
tӯ các giao dӏch thương mҥi đưӧc ký kӃt giӳa các công dân và công ty c ӫa Cӝng hòa xã hӝi
chӫ nghĩa ViӋt Nam và các công dân và công ty c ӫa Hӧp chӫng quӕc Hoa KǤ´ (Chương I,
ĐiӅu 7 khoҧn 2).

Tranh chҩp đҫu tư là tranh chҩp giӳa mӝt bên và công dân ho һc công ty cӫa bên kia phát
sinh tӯ hoһc có liên quan đӃn mӝt chҩp thuұn đҫu tư, mӝt thӓa thuұn đҫu tư hoһc sӵ vi
phҥm bҩt kǤ quyӅn nào đưӧc quy đӏnh, thiӃt lұp hoһc thӯa nhұn tҥi Chương IV HiӋp đӏnh,
các phө lөc và các thư trao đәi có liên quan đ Ӄn vҩn đӅ đҫu tư (Chương 4 Đi Ӆu 1 khoҧn 10).

Hai loҥi tranh chҩp trên có thӇ sӁ xҧy ra khá phә biӃn khi hai bên cӫa hiӋp đӏnh xúc tiӃn các
hoҥt đӝng thương mҥi và đҫu tư. NӃu như ӣ nhӳng tranh chҩp thương mҥi, các bên tranh
chҩp chӍ là nhӳng công dân và công ty c ӫa hai nưӟc, thì ӣ nhӳng tranh chҩp đҫu tư, mӝt
trong các bên tranh ch ҩp có thӇ là mӝt bên cӫa hiӋp đӏnh, nghĩa là mӝt quӕc gia, do đó tính
chҩt cӫa loҥi tranh chҩp thӭ hai trong mӝt vài trưӡng hӧp sӁ phӭc tҥp hơn rҩt nhiӅu so vӟi
loҥi tranh chҩp thӭ nhҩt. Tuy nhiên, cho dù m ӭc đӝ và tính chҩt cӫa các loҥi tranh chҩp này
có thӇ khác nhau, HiӋp đӏnh vүn khuyӃn cáo các bên tham gia vào quan h Ӌ giao dӏch
thương mҥi cũng như quan h Ӌ đҫu tư nên thӓa thuұn trưӟc vӅ hình thӭc giҧi quyӃt trong
trưӡng hӧp có tranh chҩp phát sinh, đһc biӋt khuyӃn khích các bên thӓa thuұn vӅ viӋc sӱ
dөng trӑng tài giҧi quyӃt tranh chҩp. Quan điӇm này đưӧc thӇ hiӋn rҩt rõ ràng ngay t ӯ
nhӳng phҫn mӣ đҫu cӫa hiӋp đӏnh, điӅu đó phҫn nào chӭng tӓ hình thӭc giҧi quyӃt tranh
chҩp bҵng trӑng tài đưӧc các bên cӫa hiӋp đӏnh rҩt chú trӑng. Vұy hình thӭc này có nhӳng
ưu thӃ vưӧt trӝi ra sao so vӟi các hình thӭc giҧi quyӃt tranh chҩp khác?

2. Giҧi quyӃt tranh chҩp bҵng con đưӡng trӑng tài ± mӝt thӫ tөc có nhiӅu ưu điӇm

Trong thӵc tӃ, đӇ giҧi quyӃt nhӳng tranh chҩp thương mҥi và tranh chҩp đҫu tư, các bên
tranh chҩp có thӇ áp dөng rҩt nhiӅu cách thӭc. Có thӇ liӋt kê ra đây nhӳng hình thӭc giҧi
quyӃt tranh chҩp như: tӵ thương lưӧng, tiӃn hành hòa gi ҧi, yêu cҫu cơ quan tài phán gi ҧi
quyӃt hoһc giҧi quyӃt tranh chҩp thông qua con đư ӡng trӑng tài. Mӛi mӝt cách thӭc đӅu có
nhӳng ưu điӇm và nhưӧc điӇm. Các bên thưӡng sӁ dӵa trên nhӳng ưu và nhưӧc điӇm này
đӇ cân nhҳc và lӵa chӑn cho mình mӝt cơ chӃ giҧi quyӃt tranh chҩp phù hӧp và hiӋu quҧ
nhҩt.

NӃu như đӕi vӟi các nhà kinh doanh nư ӟc ta, viӋc lӵa chӑn trӑng tài đӇ giҧi quyӃt tranh
chҩp chưa đưӧc xem là sӵ lӵa chӑn phә biӃn, đơn giҧn là vì các nhà kinh doanh c ӫa ta
chưa đһt trӑn niӅm tin tưӣng vào các Trӑng tài viên, cũng như chưa hoàn toàn coi tr ӑng
hiӋu quҧ cӫa viӋc giҧi quyӃt tranh chҩp bҵng trӑng tài và hi Ӌu lӵc thi hành cӫa nhӳng quyӃt
đӏnh trӑng tài, nhҩt là trӑng tài trong nư ӟc, thì ngưӧc lҥi, trong thӵc tiӉn hoҥt đӝng giҧi quyӃt
tranh chҩp thương mҥi và đҫu tư trên thӃ giӟi, cơ chӃ trӑng tài lҥi đưӧc áp dөng rҩt thưӡng
xuyên và càng ngày càng có xu hưӟng phát triӇn mҥnh. Thông thư ӡng, khi sӱ dөng trӑng
tài đӇ giҧi quyӃt tranh chҩp, các nhà kinh doanh và nhà đ ҫu tư hay chú ý đӃn nhӳng ưu
điӇm cӫa cơ chӃ này so vӟi thӫ tөc giҧi quyӃt tranh chҩp tҥi tòa án. Nhӳng ưu điӇm lӟn nhҩt
cӫa trӑng tài đã đưӧc công nhұn rӝng rãi trên ph ҥm vi quӕc tӃ và khiӃn ngày càng có nhi Ӆu
nhà kinh doanh và nhà đ ҫu tư đi đӃn quyӃt đӏnh lӵa chӑn hình thӭc này chính là:

Thӭ nhҩt, thông qua con đư ӡng giҧi quyӃt tranh chҩp bҵng trӑng tài, các bên tranh ch ҩp có
thӇ tӵ lӵa chӑn cho mình nhӳng chuyên gia th ӵc sӵ am hiӇu vӅ lĩnh vӵc mà tranh chҩp
phát sinh. Chính đi Ӆu này làm cho các bên tranh ch ҩp rҩt yên tâm vì hӑ có cơ sӣ đӇ tin
tưӣng rҵng các chuyên gia này s Ӂ đҧm bҧo cho hiӋu quҧ cӫa viӋc giҧi quyӃt tranh chҩp đó.

Thӭ hai, quá trình gi ҧi quyӃt tranh chҩp bҵng trӑng tài đưӧc tiӃn hành vӟi thӫ tөc đơn giҧn,
nhanh chóng và thu ұn tiӋn. Khi xem xét thӵc tiӉn hoҥt đӝng cӫa trӑng tài thương mҥi ӣ mӛi
quӕc gia cũng như trên bình di Ӌn quӕc tӃ, các nhà nghiên c ӭu đӅu nhұn xét rҵng quá trình
giҧi quyӃt tranh chҩp bҵng trӑng tài diӉn ra nhanh hơn r ҩt nhiӅu so vӟi thӫ tөc tiӃn hành giҧi
quyӃt tranh chҩp tҥi tòa án1. Mһc dù trong mӝt vài trưӡng hӧp, tính nhanh chóng c ӫa thӫ
tөc trӑng tài có thӇ bӏ hҥn chӃ và thӡi gian giҧi quyӃt tranh chҩp phҧi kéo dài thêm, nh ҩt là
khi tòa án ra quy Ӄt đӏnh hӫy bӓ quyӃt đӏnh cӫa trӑng tài; tuy nhiên các bên tranh ch ҩp vүn
đánh giá cao ưu đi Ӈm này cӫa trӑng tài. Đӕi vӟi các nhà kinh doanh và đ ҫu tư ViӋt Nam khi
tiӃp cұn các nhà kinh doanh M ӻ, trong khi chưa nҳm vӳng hӋ thӕng pháp luұt vӕn phӭc tҥp
và đa dҥng cӫa hӑ, viӋc lӵa chӑn trӑng tài đӇ giҧi quyӃt tranh chҩp vүn là mӝt phương án
dӉ dàng và đҧm bҧo an toàn hơn c ҧ.

Thӭ ba, các nhà đҫu tư hoһc kinh doanh còn có m ӝt lý do nӳa đӇ lӵa chӑn trӑng tài vì chi
phí đӇ trӑng tài giҧi quyӃt tranh chҩp cho hӑ trong đa sӕ các trưӡng hӧp thưӡng thҩp hơn
so vӟi chi phí hӑ phҧi bӓ ra tҥi tòa án.

Thӭ tư là ưu điӇm vӅ tính bҧo mұt cӫa trӑng tài. Trong nhi Ӆu quy tҳc trӑng tài, tính b ҧo mұt
đưӧc thӇ hiӋn ӣ chӛ: quá trình giҧi quyӃt tranh chҩp sӁ đưӧc tә chӭc dưӟi hình thӭc hӑp
kín và quyӃt đӏnh giҧi quyӃt tranh chҩp chӍ đưӧc thông báo công khai khi đư ӧc sӵ đӗng ý
cӫa các bên. Quy đӏnh này làm cho các bên, nh ҩt là bên thua, không c ҧm thҩy lo ngҥi vì kӃt
quҧ giҧi quyӃt tranh chҩp có thӇ có tác đӝng không tӕt đӃn hoҥt đӝng kinh doanh c ӫa hӑ.
Song cũng có vài ngo ҥi lӋ: nӃu quá trình gi ҧi quyӃt tranh chҩp có liên quan đ Ӄn lӧi ích cӫa
bên thӭ ba hoһc lӧi ích công cӝng thì quyӃt đӏnh giҧi quyӃt tranh chҩp cӫa trӑng tài tùy
trưӡng hӧp sӁ đưӧc thông báo đӃn bên thӭ ba hoһc thông báo công khai.

Đһc biӋt, ngoài nhӳng ưu điӇm trên, khi sӱ dөng trӑng tài thương m ҥi quӕc tӃ đӇ giҧi quyӃt
tranh chҩp, các bên còn có thӇ đҥt đưӧc nhiӅu sӵ thuұn lӧi khác. Đӕi vӟi nhӳng tranh chҩp
quӕc tӃ nói chung và các tranh chҩp phát sinh trong khuôn kh ә HiӋp đӏnh thương mҥi ViӋt
Mӻ nói riêng, khi quy Ӄt đӏnh đưa vө viӋc ra giҧi quyӃt tҥi tòa án, mӝt trong các bên tranh
chҩp chҳc chҳn sӁ không tránh khӓi cҧm giác bӏ bҩt lӧi. Cҧm giác này xuҩt phát tӯ viӋc hӑ
không nҳm đưӧc các quy đӏnh vӅ thӫ tөc tӕ tөng tҥi mӝt tòa án nưӟc ngoài, bên c ҥnh đó rào
cҧn vӅ ngôn ngӳ cũng làm cho hӑ cҧm thҩy không mҩy thoҧi mái khi tham gia vào quá trình
tӕ tөng. Thӓa thuұn đӇ trӑng tài giҧi quyӃt tranh chҩp sӁ giúp các bên phҫn nào thoát ra
đưӧc khӓi cҧm giác này. Ӣ thӫ tөc trӑng tài, các bên có cơ h ӝi đӇ lӵa chӑn cho mình mӝt
quy tҳc trӑng tài phù hӧp và như vұy không bên nào cҧm thҩy bҩt lӧi hơn bên nào. Ngoài ra,
vҩn đӅ ngôn ngӳ cũng có thӇ đưӧc khҳc phөc trong mӝt chӯng mӵc nào đó theo quy đӏnh
tҥi quy tҳc trӑng tài hoһc ngay trong quá trình gi ҧi quyӃt tranh chҩp. Cuӕi cùng, sӵ hiӋn diӋn
và vai trò cӫa Công ưӟc Liên hӧp quӕc ngày 10/6/1958 v Ӆ công nhұn và cho thi hành các
quyӃt đӏnh cӫa trӑng tài nưӟc ngoài (gӑi tҳt là Công ưӟc New York 1958), mӝt công ưӟc
đưӧc rҩt đông các nưӟc trên thӃ giӟi phê chuҭn, trong đó có Vi Ӌt Nam và Mӻ, càng giúp
cho viӋc giҧi quyӃt tranh chҩp thông qua con đư ӡng trӑng tài trӣ nên có hiӋu quҧ và đҧm
bҧo đưӧc lӧi ích cӫa các nhà kinh doanh và đ ҫu tư hơn.

Như vұy, có thӇ nói, khi thӓa thuұn lӵa chӑn trӑng tài đӇ giҧi quyӃt tranh chҩp, các bên
tham gia vào các quan h Ӌ thương mҥi và đҫu tư hoàn toàn có lý do đ Ӈ tin tưӣng vào hiӋu
quҧ cӫa quá trình gi ҧi quyӃt đó xuҩt phát tӯ các ưu điӇm đã đưӧc đӅ cұp ӣ trên. Đó cũng là
nguyên nhân d үn đӃn viӋc trӑng tài, kӇ cҧ trӑng tài trong nư ӟc lүn trӑng tài quӕc tӃ, đang
trӣ thành mӝt ngành công nghi Ӌp dӏch vө thӵc sӵ phát triӇn trong xu thӃ hiӋn nay, theo như
đánh giá c ӫa các chuyên gia nghiên c ӭu pháp luұt vӅ trӑng tài thương mҥi trên thӃ giӟi2.

3. Các loҥi trӑng tài có thӇ sӱ dөng đӇ giҧi quyӃt tranh chҩp

Vӟi nhӳng ưu điӇm trên cӫa hình thӭc trӑng tài, viӋc HiӋp đӏnh thương mҥi ViӋt-Mӻ thӇ hiӋn
quan điӇm khuyӃn khích sӱ dөng trӑng tài đӇ giҧi quyӃt tranh chҩp không phҧi là điӅu khó lý
giҧi. Theo tinh thҫn cӫa HiӋp đӏnh, các bên tranh ch ҩp đưӧc quyӅn tӵ do lӵa chӑn bҩt cӭ
hình thӭc trӑng tài nào cũng như lu ұt đưӧc áp dөng trong giҧi quyӃt trӑng tài và các bên c ӫa
hiӋp đӏnh không đưӧc ngăn cҩm các bên tranh chҩp thӵc hiӋn quyӅn này cӫa hӑ (Chương I,
ĐiӅu 7 khoҧn 5). Do đó, các nhà kinh doanh và đ ҫu tư cӫa ViӋt Nam đưӧc quyӅn thӓa thuұn
vӟi bên đӕi tác Mӻ đӇ lӵa chӑn bҩt cӭ hình thӭc trӑng tài trong nư ӟc hay quӕc tӃ nào phù
hӧp. HiӋn tҥi, phía ViӋt Nam có thӇ xem xét lӵa chӑn mӝt trong nhӳng loҥi trӑng tài sau đây:

3.1. Trӑng tài trong nư ӟc:

Đӕi vӟi hình thӭc trӑng tài trong nư ӟc, bên ViӋt Nam có thӇ sӱ dөng trӑng tài cӫa Trung tâm
trӑng tài quӕc tӃ ViӋt Nam hoһc Trӑng tài kinh tӃ đӇ giҧi quyӃt cҧ hai loҥi tranh chҩp thương
mҥi và tranh chҩp đҫu tư nӃu đưӧc sӵ đӗng ý cӫa bên đӕi tác.

Trung tâm trӑng tài quӕc tӃ ViӋt Nam (VIAC) là mӝt tә chӭc trӑng tài phi chính ph ӫ đưӧc
thành lұp bên cҥnh phòng Thương m ҥi Công nghi Ӌp ViӋt Nam theo QuyӃt đӏnh 204/TTg
ngày 28/04/1993. Trung tâm có thҭm quyӅn giҧi quyӃt ³các tranh chҩp phát sinh tӯ các
quan hӋ kinh tӃ quӕc tӃ như các hӧp đӗng mua bán ngo ҥi thương, các hӧp đӗng đҫu tư, du
lӏch, vұn tҧi và bҧo hiӇm quӕc tӃ, chuyӇn giao công ngh Ӌ và tín dөng, thanh toán qu ӕc tӃ
v.v«´ (ĐiӅu 2 QuyӃt đӏnh 204/TTg).

Trӑng tài kinh tӃ cũng là tә chӭc trӑng tài phi chính ph ӫ, đưӧc thành lұp theo Nghӏ đӏnh
116/CP ngày 05/09/1994 và đư ӧc tә chӭc dưӟi hình thӭc các trung tâm trӑng tài kinh tӃ,
chuyên giҧi quyӃt nhӳng ³tranh chҩp vӅ hӧp đӗng kinh tӃ; các tranh chҩp giӳa công ty vӟi
các thành viên công ty, gi ӳa các thành viên công ty v ӟi nhau, liên quan đ Ӄn viӋc thành lұp,
hoҥt đӝng và giҧi thӇ công ty; các tranh chҩp liên quan đ Ӄn viӋc mua bán cә phiӃu, trái
phiӃu´ (ĐiӅu 1 Nghӏ đӏnh 116/CP).

Như vұy, Trung tâm trӑng tài quӕc tӃ ViӋt Nam VIAC sӁ tiӃn hành gi ҧi quyӃt các tranh chҩp
theo quy chӃ trӑng tài do trung tâm xây d ӵng (đưӧc ban hành vào ngày 20/8/1993) trên cơ
sӣ phù hӧp vӟi các quy tҳc trӑng tài quӕc tӃ và quy đӏnh tҥi QuyӃt đӏnh 204/TTg. Còn Trung
tâm trӑng tài kinh tӃ lҥi tә chӭc hoҥt đӝng giҧi quyӃt tranh chҩp theo quy đӏnh tҥi Nghӏ đӏnh
116/CP. Có mӝt sӕ điӇm khác biӋt trong thӫ tөc giҧi quyӃt tranh chҩp cӫa VIAC và Trӑng tài
kinh tӃ, song mӝt thӵc tҥi chung đáng đ Ӆ cұp ӣ đây là hiӋu quҧ giҧi quyӃt các tranh chҩp
liên quan đ Ӄn yӃu tӕ nưӟc ngoài cӫa hai loҥi trӑng tài trên v үn chưa đưӧc khҷng đӏnh trong
thӵc tӃ. Trong Quy chӃ trӑng tài cũng như trong ho ҥt đӝng cӫa mình, các trung tâm tr ӑng tài
trong nưӟc còn bӝc lӝ nhiӅu nhưӧc điӇm, nhiӅu hҥn chӃ liên quan đӃn trình đӝ, năng lӵc
cӫa đӝi ngũ trӑng tài viên, thӫ tөc giҧi quyӃt tranh chҩp, nhҩt là đӃn hiӋu lӵc và vҩn đӅ thi
hành các quyӃt đӏnh cӫa trӑng tài, tӯ đó dүn đӃn uy tín cӫa các trung tâm trӑng tài trong
nưӟc chưa đưӧc cӫng cӕ mӝt cách vӳng chҳc3. Đһc biӋt, mӝt nhưӧc điӇm lӟn nhҩt còn tӗn
tҥi hiӋn nay là, tuy ViӋt Nam đã tham gia phê chu ҭn Công ưӟc New York 1958 và đã ban
hành Pháp l Ӌnh công nhұn và cho thi hành các quy Ӄt đӏnh cӫa trӑng tài nưӟc ngoài tҥi ViӋt
Nam (theo LӋnh sӕ 42-L/CTN ngày7/9/1995), thӃ nhưng lҥi chưa có mӝt cơ chӃ công nhұn
và cho thi hành đ ӕi vӟi các quyӃt đӏnh cӫa trung tâm trӑng tài trong nư ӟc, điӅu này trên thӵc
tӃ đã làm ҧnh hưӣng không nhӓ đӃn hiӋu quҧ cӫa viӋc giҧi quyӃt tranh chҩp tҥi các trung
tâm trӑng tài4.

Trong khi chӡ đӧi các quy đӏnh vӅ trӑng tài trong nư ӟc đưӧc xây dӵng mӝt cách hoàn thi Ӌn
hơn, các nhà kinh doanh và đ ҫu tư ViӋt Nam có thӇ thӓa thuұn vӟi bên đӕi tác Mӻ lӵa chӑn
nhӳng cơ chӃ trӑng tài nưӟc ngoài và quӕc tӃ đӇ tiӃn hành gi ҧi quyӃt có hiӋu quҧ các tranh
chҩp phát sinh trong khuôn kh ә cӫa hiӋp đӏnh.

3.2. Trӑng tài nưӟc ngoài và trӑng tài quӕc tӃ:

HiӋp đӏnh cho phép các bên tranh ch ҩp đưӧc tӵ do lӵa chӑn bҩt cӭ quy tҳc trӑng tài nào đã
đưӧc quӕc tӃ công nhұn, kӇ cҧ các quy tҳc trӑng tài UNCITRAL ngày 15/ 12/1976 và nhӳng
sӱa đәi cӫa quy tҳc này đӇ giҧi quyӃt các tranh chҩp thương mҥi (Chương I, ĐiӅu 7 khoҧn
3), vӟi điӅu kiӋn là phҧi xác đӏnh mӝt cơ quan chӍ đӏnh theo nhӳng quy tҳc nói trên tҥi mӝt
nưӟc thӭ ba, không phҧi là ViӋt Nam hay Mӻ. Tuy nhiên nưӟc thӭ ba này cũng phҧi là mӝt
thành viên c ӫa Công ưӟc New York 1958 vӅ công nhұn và cho thi hành các quy Ӄt đӏnh cӫa
trӑng tài nưӟc ngoài. Quy đӏnh này vӯa mӣ ra mӝt cơ hӝi thuұn tiӋn đӇ các bên thӵc hiӋn
quyӅn sӱ dөng trӑng tài, vӯa đҧm bҧo khҧ năng ³thi hành án´ hiӋu quҧ đӕi vӟi các quyӃt
đӏnh cӫa trӑng tài nưӟc ngoài và trӑng tài quӕc tӃ, tҥo ra sӵ yên tâm trong viӋc thiӃt lұp và
mӣ rӝng quan hӋ hӧp tác kinh doanh gi ӳa các thương nhân c ӫa hai nưӟc.
HiӋn nay có hai trung tâm tr ӑng tài nưӟc ngoài vӕn dĩ đã ít nhiӅu quen thuӝc vӟi các thương
nhân ViӋt Nam là Trung tâm trӑng tài quӕc tӃ Singapore và Trung tâm tr ӑng tài quӕc tӃ
Kuala Lumpur (Malaysia). Hai qu ӕc gia này đӅu là thành viên c ӫa Công ưӟc New York 1958,
đӗng thӡi các trung tâm trӑng tài cӫa hӑ cũng đã áp dөng quy tҳc UNCITRAL đӇ xây dӵng
quy chӃ trӑng tài cho trung tâm mình. Bên c ҥnh đó, các trӑng tài viên cӫa trung tâm còn có
kinh nghiӋm trong viӋc giҧi quyӃt nhӳng tranh chҩp có liên quan đ Ӄn bên ViӋt Nam, điӅu
này tương đӕi thuұn lӧi hơn cho các thương nhân ViӋt Nam nӃu như hӑ thӓa thuұn đưӧc vӅ
viӋc chӑn các trung tâm này gi ҧi quyӃt tranh chҩp.

Ngoài ra, các bên trong nh ӳng giao dӏch thương mҥi cũng có thӇ thӓa thuұn áp dөng các
quy tҳc trӑng tài cӫa các tә chӭc trӑng tài thương mҥi quӕc tӃ có uy tín khác như quy tҳc
cӫa Tòa án trӑng tài quӕc tӃ ICC thuӝc phòng Thương mҥi quӕc tӃ (The International
Chamber of Commerce) hay c ӫa Tòa án trӑng tài quӕc tӃ Luân đôn LCIA«, song nhìn
chung các nhà kinh doanh và đ ҫu tư ViӋt Nam nên thuyӃt phөc bên đӕi tác Mӻ chӑn sӱ
dөng quy tҳc cӫa các trung tâm trӑng tài nào v ӯa đҧm bҧo có uy tín, có hiӋu quҧ, lҥi vӯa
thuұn lӧi hơn cho mình v Ӆ viӋc di chuyӇn và chi phí thҩp.

3.3. Các thӫ tөc trӑng tài ràng bu ӝc áp dөng cho nhӳng tranh chҩp vӅ đҫu tư:

Như ӣ phҫn đҫu đã đӅ cұp, khi có mӝt tranh chҩp đҫu tư phát sinh mà mӝt bên tranh chҩp
là quӕc gia thì quy mô và mӭc đӝ sӁ phӭc tҥp hơn nhiӅu so vӟi nhӳng tranh chҩp thương
mҥi. Chính vì thӃ, bên cҥnh viӋc trao cho các bên cӫa quan hӋ đҫu tư quyӅn tӵ nguyӋn thӓa
thuұn trưӟc trong các hӧp đӗng đҫu tư vӅ cơ chӃ giҧi quyӃt tranh chҩp như đӕi vӟi tranh
chҩp thương mҥi, HiӋp đӏnh còn đһt ra nhӳng thӫ tөc trӑng tài ràng buӝc, áp dөng trong
trưӡng hӧp nӃu sau 90 ngày kӇ tӯ ngày tranh chҩp phát sinh, công dân và công ty c ӫa mӝt
bên hiӋp đӏnh (là mӝt bên tranh chҩp) chưa đưa vө viӋc ra giҧi quyӃt dưӟi bҩt kǤ hình thӭc
nào (Chương IV, Đi Ӆu 4 khoҧn 3A). Có bӕn thӫ tөc trӑng tài ràng bu ӝc mà bên tranh chҩp là
công dân và công ty c ӫa mӝt bên hiӋp đӏnh có thӇ lӵa chӑn:

Mӝt là, giҧi quyӃt tranh chҩp theo Quy chӃ Trӑng tài ICSID. ICSID là tên vi Ӄt tҳt bҵng tiӃng
Anh cӫa ³Trung tâm quӕc tӃ vӅ giҧi quyӃt các tranh chҩp đҫu tư´. Trung tâm này đư ӧc
thành lұp bӣi Công ưӟc Washington 1965, hi Ӌn nay là mӝt trong nhӳng tә chӭc trӵc thuӝc
Ngân hàng th Ӄ giӟi. Đưӧc thành lұp dưӟi dҥng mӝt tә chӭc quӕc tӃ, trung tâm ICSID đã
ban hành mӝt quy chӃ trӑng tài khá hoàn ch Ӎnh không nhӳng vӅ thӫ tөc tӕ tөng mà còn vӅ
cơ chӃ đҧm bҧo thi hành quy Ӄt đӏnh trӑng tài, nhҵm đӇ giҧi quyӃt ³nhӳng tranh chҩp phát
sinh trӵc tiӃp tӯ mӝt hoҥt đӝng đҫu tư giӳa mӝt quӕc gia thành viên công ư ӟc vӟi công dân
cӫa mӝt quӕc gia thành viên khác n Ӄu các bên tranh chҩp có thӓa thuұn bҵng văn bҧn đưa
vө viӋc ra giҧi quyӃt tҥi trung tâm´ (ĐiӅu 25 khoҧn 1 Công ưӟc Washington 1965).

Như vұy, có ba điӅu kiӋn đӇ trung tâm ICSID thө lý vө tranh chҩp và áp dөng quy chӃ trӑng
tài giҧi quyӃt: thӭ nhҩt, tranh chҩp đó phҧi phát sinh trӵc tiӃp tӯ mӝt hoҥt đӝng đҫu tư; thӭ
hai, mӝt bên tranh chҩp phҧi là mӝt quӕc gia thành viên công ư ӟc và bên kia là công dân
cӫa mӝt quӕc gia thành viên khác; th ӭ ba, các bên tranh chҩp phҧi thӇ hiӋn sӵ chҩp thuұn
bҵng văn bҧn vӅ viӋc đưa vө viӋc ra giҧi quyӃt tҥi trung tâm.

HiӋn nay, Mӻ đã là thành viên c ӫa cӫa Công ưӟc Washington 1965, nhưng Vi Ӌt Nam lҥi
chưa phҧi là thành viên công ưӟc này, do vұy nӃu như có tranh chҩp đҫu tư phát sinh trong
khuôn khә hiӋp đӏnh thương mҥi ViӋt- Mӻ, các bên tranh chҩp vүn chưa hӝi đӫ các điӅu kiӋn
đӇ đưa vө viӋc ra giҧi quyӃt theo quy chӃ trӑng tài cӫa trung tâm ICSID. Song như nhi Ӆu
chuyên gia đã thӯa nhұn, riêng trong lĩnh v ӵc giҧi quyӃt các tranh chҩp đҫu tư có liên quan
đӃn mӝt quӕc gia, ICSID đưӧc đánh giá là mӝt trung tâm hoҥt đӝng chuyên biӋt rҩt có uy tín
và hiӋu quҧ5. Vì thӃ sӁ rҩt đáng tiӃc nӃu như bên ViӋt Nam không có cơ hӝi sӱ dөng quy
tҳc trӑng tài cӫa trung tâm đӇ giҧi quyӃt các tranh chҩp đҫu tư. ViӋt Nam nên có kӃ hoҥch
xúc tiӃn viӋc phê chuҭn Công ưӟc Washington 1965 đ Ӈ trӣ thành mӝt thành viên cӫa công
ưӟc, tӯ đó tҥo điӅu kiӋn mӣ rӝng thêm khҧ năng sӱ dөng trӑng tài cho các nhà đҫu tư ViӋt
Nam theo đúng tinh th ҫn cӫa HiӋp đӏnh thương mҥi ViӋt-Mӻ.

Hai là, gi ҧi quyӃt tranh chҩp theo quy tҳc trӑng tài cӫa cơ chӃ phө trӧ ICSID. Cơ chӃ phө trӧ
ICSID ra đӡi vào năm 1978, không n ҵm trong phҥm vi điӅu chӍnh cӫa Công ưӟc
Washington 1965 và viӋc giҧi quyӃt tranh chҩp cũng không áp d өng theo các quy chӃ trӑng
tài và các quy chӃ khác cӫa trung tâm ICSID. Cơ ch Ӄ phө trӧ xây dӵng mӝt quy chӃ trӑng
tài riêng nhҵm giҧi quyӃt nhӳng tranh chҩp không thӓa mãn các điӅu kiӋn vӅ nӝi dung tranh
chҩp và vӅ chӫ thӇ đӇ đưӧc giҧi quyӃt bҵng cơ chӃ trӑng tài ICSID. Do đó, bên Vi Ӌt Nam có
thӇ thӓa thuұn vӟi bên đӕi tác Mӻ sӱ dөng cơ chӃ trӑng tài này. Tuy nhiên, không gi ӕng vӟi
cơ chӃ trӑng tài ICSID lұp ra chӍ đӇ nhҵm giҧi quyӃt tranh chҩp đҫu tư, quy tҳc trӑng tài cӫa
cơ chӃ phө trӧ ICSID đưӧc áp dөng không nhӳng vào viӋc giҧi quyӃt các tranh chҩp đҫu tư
mà còn cҧ đӕi vӟi các tranh chҩp thương mҥi, vì thӃ tính chuyên môn trong ho ҥt đӝng giҧi
quyӃt mӝt loҥi tranh chҩp cө thӇ, trong trưӡng hӧp này là tranh chҩp đҫu tư, không thӇ cao
bҵng cơ chӃ trӑng tài ICSID6.

Ba là, giҧi quyӃt theo quy tҳc trӑng tài UNCITRAL. Quy t ҳc trӑng tài này thưӡng đưӧc các
bên tranh chҩp lӵa chӑn trong trưӡng hӧp hӑ đã quyӃt đӏnh áp dөng hình thӭc trӑng tài vө
viӋc (trӑng tài ad hoc) đӇ giҧi quyӃt các tranh chҩp. Đһc điӇm cӫa hình thӭc trӑng tài ad hoc
là các bên tranh ch ҩp tӵ mình lӵa chӑn các chuyên gia tham gia vào h ӝi đӗng trӑng tài và tӵ
xây dӵng quy tҳc trӑng tài nhҵm phөc vө cho quá trình gi ҧi quyӃt tranh chҩp. Công viӋc này
không phҧi là đơn giҧn, nhҩt là không ph ҧi lúc nào các bên tranh ch ҩp cũng đӅu có khҧ
năng xây dӵng mӝt quy chӃ trӑng tài phù h ӧp và hiӋu quҧ. Do vұy, đӇ khӓi tӕn nhiӅu thӡi
gian, công s ӭc và tiӅn bҥc cho viӋc tiӃn hành công vi Ӌc trên, các bên có th Ӈ sӱ dөng ngay
nhӳng quy tҳc trӑng tài UNCITRAL vì chúng đư ӧc làm ra vӟi mөc đích chӫ yӃu là đӇ áp
dөng cho hình th ӭc trӑng tài ad hoc này.

Bӕn là, đưa ra bҩt kǤ tә chӭc trӑng tài nào khác ho һc giҧi quyӃt theo các quy tҳc trӑng tài
khác nӃu có sӵ đӗng ý cӫa các bên tranh chҩp (thӓa thuұn này đưӧc thӵc hiӋn sau thӡi
điӇm tranh chҩp đҫu tư đã phát sinh).

Lưu ý là ngoҥi trӯ viӋc giҧi quyӃt tranh chҩp bҵng cơ chӃ trӑng tài ICSID sӁ đưӧc tiӃn hành
ngay tҥi trө sӣ chính cӫa trung tâm (đһt tҥi Washington, Hoa K Ǥ), vì trӑng tài ICSID đã có
hҷn mӝt cơ chӃ đҧm bҧo viӋc thi hành quyӃt đӏnh trӑng tài riêng cho mình, nh ӳng thӫ tөc
trӑng tài khác đӅu phҧi đưӧc tiӃn hành tҥi mӝt quӕc gia là thành viên Công ư ӟc New York
1958 vӅ công nhұn và thi hành quy Ӄt đӏnh cӫa trӑng tài nưӟc ngoài. Quy đӏnh này nhҵm
đҧm bҧo hiӋu lӵc và khҧ năng thӵc thi các quyӃt đӏnh trӑng tài, bҧo vӋ đưӧc quyӅn lӧi cӫa
các bên tham gia vào quan h Ӌ đҫu tư.

Trên đây là mӝt sӕ phân tích vӅ cơ chӃ giҧi quyӃt tranh chҩp thông qua con đư ӡng trӑng tài
trong hiӋp đӏnh thương mҥi ViӋt-Mӻ. Thông qua vi Ӌc phân tích này, chúng tôi mong mu ӕn
đem lҥi cho các nhà kinh doanh và nhà đ ҫu tư ViӋt Nam nhӳng hiӇu biӃt rõ ràng hơn v Ӆ thӇ
chӃ trӑng tài đưӧc ghi nhұn trong hi Ӌp đӏnh, tӯ đó có thӇ sӱ dөng chúng mӝt cách có hiӋu
quҧ vào viӋc bҧo vӋ quyӅn lӧi cӫa mình trong nh ӳng hoҥt đӝng kinh doanh mang t ҫm vóc
quӕc tӃ. ·

LÊ THӎ THÚY HƯƠNG


Thҥc sĩ, Giҧng viên khoa Luұt Dân sӵ, Trưӡng Đҥi hӑc Luұt TP. HCM

1 Alan Redfern và Martin Hunter, Lu ұt và thӵc tiӉn áp dөng trӑng tài thương mҥi quӕc tӃ,
Sweet and Maxwell, Luân Đôn, 1999, tr. 45 -48.

2 Pieter Sanders, Sáu mươi năm ho ҥt đӝng trӑng tài, Kluwer Law International, 1999, tr. 9 -
10.

3 Hoàng ThӃ Liên, Giӟi thiӋu chung vӅ các cơ chӃ giҧi quyӃt tranh chҩp ngӑai thương và
đҫu tư nưӟc ngoài chӫ yӃu ӣ ViӋt Nam, trích tӯ cuӕn Giҧi quyӃt tranh chҩp kinh tӃ có yӃu tӕ
nưӟc ngoài tҥi ViӋt Nam, NXB Chính trӏ quӕc gia 2000, tr. 405 -417.

4 Dương Văn Hұu, Trӑng tài thương mҥi ViӋt Nam trong tiӃn trình đәi mӟi, NXB Chính trӏ
quӕc gia, 1999, tr. 184 -187.

5 Moshe Hirsch, Cơ chӃ trӑng tài cӫa Trung tâm qu ӕc tӃ vӅ giҧi quyӃt các tranh chҩp đҫu tư,
Martinus Nijholf 1993.

6 Carolyn B.Lamm và Abby C. Smutney, Trung tâm qu ӕc tӃ vӅ giҧi quyӃt các tranh chҩp đҫu
tư: câu trҧ lӡi cho nhӳng tӗn tҥi và các yêu cҫu thay đәi, Tҥp chí Trӑng tài quӕc tӃ Mealey,
1997. VӅ cơ chӃ giҧi quyӃt tranh chҩp thông qua con đư ӡng...

· !
  


"#$c%&'(c)*+, 10/11/2008 11:25:15 AM -./   


Trӑng tài thương m ҥi là phương thӭc giҧi quyӃt tranh chҩp khá phә biӃn trên thӃ giӟi, nhҩt
là tҥi nhӳng nưӟc có nӅn kinh tӃ thӏ trưӡng phát tri Ӈn. Thӕng kê cho thҩy, kӇ tӯ năm 2001
đӃn nay, trung bình Toà án Tr ӑng tài quӕc tӃ cӫa Phòng Thương m ҥi quӕc tӃ (ICC) đã thө lý
hơn 500 vө viӋc mӛi năm. Các tә chӭc trӑng tài quӕc tӃ khác cũng tiӃp nhұn và giҧi quyӃt
mӝt sӕ lưӧng vө viӋc tương đӕi lӟn.

Tҥi ViӋt Nam, tuy mӟi đưӧc hình thành, nhưng tr ӑng tài cũng đư ӧc khuyӃn khích sӱ dөng
trong mӝt loҥt các luұt như Luұt Thương mҥi, Luұt Đҫu tư, Luұt Doanh nghi Ӌp, Bӝ luұt
Hàng hҧi... HiӋn nay, ViӋt Nam đã có Pháp l Ӌnh Trӑng tài thương m ҥi (ban hành năm 2003)
là văn bҧn quy đӏnh khá chi tiӃt vӅ trӑng tài, trình tӵ giҧi quyӃt tranh chҩp bҵng trӑng tài.

Trӑng tài vӕn phә biӃn và đưӧc sӱ dөng rӝng rãi trong thương m ҥi quӕc tӃ bӣi có nhiӅu tính
ưu viӋt, đáp ӭng đưӧc nhu cҫu cӫa các DN. Lӧi thӃ đҫu tiên khi DN lӵa chӑn hình thӭc giҧi
quyӃt tranh chҩp này là thӫ tөc tӕ tөng linh hoҥt. Đây là mӝt trong nhӳng tiêu chí mà các DN
thưӡng quan tâm khi lӵa chӑn hình thӭc giҧi quyӃt tranh chҩp. Luұt trӑng tài các nưӟc quy
đӏnh thӫ tөc tӕ tөng trӑng tài rҩt đơn giҧn, chӫ yӃu dӵa trên thӓa thuұn cӫa các bên.

c 0// 12  /3

Các bên đưӧc tӵ do thӓa thuұn vӅ toàn bӝ quá trình tӕ tөng và các hӝi đӗng trӑng tài có
nghĩa vө phҧi thӵc hiӋn theo đúng th ӓa thuұn cӫa các bên. Ví dө, các bên có thӇ quyӃt đӏnh
sӕ lưӧng trӑng tài viên cӫa hӝi đӗng trӑng tài, cách thӭc chӍ đӏnh trӑng tài viên, tiêu chu ҭn
trӑng tài viên, th ӡi gian gi ҧi quyӃt vө tranh chҩp, luұt áp dөng, ngôn ngӳ, đӏa điӇm giҧi quyӃt
vө tranh chҩp...

Bên cҥnh đó, tính trung l ұp, vô tư khách quan và chuyên nghi Ӌp cӫa hӝi đӗng trӑng tài cũng
là yӃu tӕ quan trӑng đӇ DN có thӇ tin cҭn lӵa chӑn hình thӭc giҧi quyӃt tranh chҩp này. Vӟi
đһc thù là cơ chӃ giҧi quyӃt tranh chҩp tư, thҭm quyӅn đưӧc hình thành dӵa trên thӓa thuұn
cӫa các bên, trӑng tài luôn nh ҩn mҥnh các tiêu chí vô tư, khách quan và trình đ ӝ cӫa các
trӑng tài viên. Theo Đi Ӆu 13 Pháp lӋnh Trӑng tài thương mҥi, các trӑng tài viên có nghĩa vө
³vô tư, khách quan trong vi Ӌc giҧi quyӃt vө tranh chҩp´.

ĐӇ đҧm bҧo tính trung l ұp và khách quan, mӝt sӕ trung tâm trӑng tài đã đưa ra m ӝt sӕ giӟi
hҥn vӅ tiêu chí quӕc tӏch trӑng tài viên. Theo Quy t ҳc tӕ tөng cӫa ICC, trӑng tài viên duy nhҩt
hoһc Chӫ tӏch hӝi đӗng trӑng tài phҧi là ngưӡi có quӕc tӏch khác vӟi quӕc tӏch cӫa các bên
tranh chҩp (ĐiӅu 9 khoҧn 5).

Các trӑng tài viên thưӡng là ngưӡi có nhiӅu kiӃn thӭc và kinh nghi Ӌm trong mӝt sӕ lĩnh vӵc
cө thӇ, như bҧo hiӇm, tài chính, v ұn tҧi, xây dӵng... Nhӳng tranh chҩp chuyên ngành này
đòi hӓi ngưӡi phân xӱ phҧi có kiӃn thӭc rӝng và am hiӇu trong lĩnh v ӵc đó. Do vұy, viӋc giҧi
quyӃt sӁ đưӧc chính xác và khách quan hơn.

4 #5 6! 78. 6!  

Trong xu thӃ hiӋn đҥi, ngoài các tә chӭc trӑng tài lӟn, có thӇ giҧi quyӃt các tranh chҩp trong
nhiӅu lĩnh vӵc, mӝt sӕ nưӟc đã thành lұp các tә chӭc trӑng tài chuyên ngành. Ví d ө, Ӫy ban
Trӑng tài hàng hҧi Tokyo (the Tokyo Maritime Arbitration Commission - TOMAC) thӵc hiӋn
chӭc năng trӑng tài cӫa Sӣ Giao dӏch thuê tàu Nhұt Bҧn (Japan Shipping Exchange) trong
lĩnh vӵc vұn chuyӇn hàng hoá, đóng tàu, b ҧo hiӇm hàng hҧi, trao đәi, môi giӟi mua bán tàu
và các phương ti Ӌn xa bӡ, tài chính.

HiӋp hӝi Mua bán gҥo và lúa mҥch ӣ London (the Lond on-based Grain and Feed Trade
Association - GAFTA) thӵc hiӋn dӏch vө trӑng tài mӛi năm xӱ khoҧng 250 vө liên quan đӃn
mua bán gҥo. ChӍ riêng tҥi châu Âu, đã có 6 nư ӟc có tә chӭc giám sát tӕ tөng trӑng tài cho
tranh chҩp liên quan t ӟi cà phê. Các tә chӭc này thưӡng không nҵm tҥi thӫ đô các nưӟc: ӣ
BӍ là Phòng trӑng tài cà phê Antwerp, ӣ Italia có Phòng tr ӑng tài cà phê Italia ӣ Genoa và
Phòng trӑng tài Trieste...

"9
 2!  

Mӝt nguyên tҳc giҧi quyӃt tranh chҩp giӳa các DN cӫa trӑng tài là không công khai. Đây
cũng là đһc điӇm khác biӋt so vӟi viӋc giҧi quyӃt tranh chҩp tҥi tòa án và là ưu đi Ӈm cӫa
phương thӭc trӑng tài. Trong quá trình kinh doanh, bí quy Ӄt kinh doanh là y Ӄu tӕ quan trӑng,
nhҩt là trong nhӳng lĩnh v ӵc sӣ hӳu trí tuӋ, công nghӋ cao, nӃu giҧi quyӃt tҥi tòa án sӁ có
nguy cơ bӏ lӝ bí mұt, nhưng khi gi ҧi quyӃt tranh chҩp trӑng tài, thì nӝi dung tranh chҩp sӁ
đưӧc giӳ kín. Pháp lӋnh Trӑng tài thương mҥi ViӋt Nam cũng có quy đӏnh vӅ vҩn đӅ này. Cө
thӇ, mӝt trong nhӳng nghĩa vө cӫa trӑng tài viên là ³gi ӳ bí mұt nӝi dung vө tranh chҩp mà
mình giҧi quyӃt´ (ĐiӅu 13 khoҧn 2.d).

QuyӃt đӏnh trӑng tài là chung th ҭm, ràng buӝc các bên và đưӧc công nhұn quӕc tӃ. Đây là
mӝt trong nhӳng ưu điӇm cơ bҧn cӫa phương thӭc trӑng tài. Nguyên t ҳc chung thҭm hay
xét xӱ mӝt lҫn đưӧc ghi nhұn rӝng rãi trong h Ӌ thӕng pháp luұt trӑng tài quӕc tӃ. Vӟi nguyên
tҳc chung thҭm, thӡi gian gi ҧi quyӃt vө tranh chҩp sӁ đưӧc rút ngҳn.

Thông qua mӝt loҥt công ưӟc quӕc tӃ, đһc biӋt là Công ưӟc New York năm 1958 vӅ công
nhұn và thi hành các quy Ӄt đӏnh trӑng tài nưӟc ngoài, các quyӃt đӏnh trӑng tài sӁ đưӧc công
nhұn và thi hành t ҥi 142 quӕc gia, lãnh thә trên thӃ giӟi. Đây là mӝt ưu thӃ quan trӑng đӕi
vӟi các quyӃt đӏnh trӑng tài có yӃu tӕ nưӟc ngoài.

Cùng vӟi nӅn kinh tӃ thӏ trưӡng và quá trình h ӝi nhұp ngày càng đi vào chi Ӆu sâu, các tranh
chҩp thương mҥi đang phát sinh ngày càng nhi Ӆu vӟi tính chҩt phӭc tҥp ngày càng cao. V ӟi
nhӳng điӇm ưu viӋt như trên, trӑng tài là phương th ӭc giҧi quyӃt tranh chҩp đang đưӧc giӟi
luұt gia quӕc tӃ và trong nưӟc khuyӃn cáo sӱ dөng đӇ tiӃt kiӋm thӡi gian và chi phí cho
doanh nghi Ӌp, đӗng thӡi làm giҧm sӵ quá tҧi vӅ sӕ lưӧng vө viӋc cho hӋ thӕng tòa án.

*
./ [9