ΝΙΚΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις
στὰ Μαθηματικὰ
(1999–)

hp://gordongr.blogspot.com

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ
(1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com
8 Ιανουαρίου 2011

2

Περιεχόμενα
I Ἡμερήσια σχολεῖα

11

1

.
.
.
.
.
.
.

13
13
18
23
28
33
37
42

.
.
.
.
.
.
.

47
47
53
59
64
69
75
81

2

Ἄλγεβρα Βʹ ἡμερησίων ἐνιαίων λυκείων
1.1 1999 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.2 2000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.3 2001 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.4 2002 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.5 2003 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.6 2003 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . .
1.7 2004 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
.
.
.
.
.
.

Γεωμετρία Βʹ ἡμερησίων ἐνιαίων λυκείων
2.1 1999 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.2 2000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.3 2001 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.4 2002 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.5 2003 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.6 2003 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . .
2.7 2004 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

3

Μαθηματικὰ θετικῆς καὶ τεχνολογικῆς κατευθύνσεως Βʹ ἡμερησίων
ἐνιαίων λυκείων
87
3.1 1999 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
3.2 2000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
3.3 2001 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
3.4 2002 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104
3.5 2003 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
3.6 2003 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
3.7 2004 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118

4

Μαθηματικὰ γενικῆς παιδείας Γʹ ἡμερησίων ἐνιαίων/γενικῶν λυ123
κείων
4.1 2000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
4.2 2001 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
3

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7
4.8
4.9
4.10
4.11
4.12
4.13
4.14
4.15
4.16
4.17
4.18
4.19
5

2002 . . . . . . . . .
2003 . . . . . . . . .
2003 ἐπαναληπτικὲς
2004 . . . . . . . . .
2004 ἐπαναληπτικὲς
2005 . . . . . . . . .
2005 ἐπαναληπτικὲς
2006 . . . . . . . . .
2006 ἐπαναληπτικὲς
2007 . . . . . . . . .
2007 ἐπαναληπτικὲς
2008 . . . . . . . . .
2008 ἐπαναληπτικὲς
2009 . . . . . . . . .
2009 ἐπαναληπτικὲς
2010 . . . . . . . . .
2010 ἐπαναληπτικὲς

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

134
140
145
150
156
161
166
173
180
185
190
195
200
207
212
218
225

Μαθηματικὰ θετικῆς καὶ τεχνολογικῆς κατευθύνσεως Γʹ ἡμερησίων
ἐνιαίων/γενικῶν λυκείων
231
5.1 2000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231
5.2 2001 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237
5.3 2002 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243
5.4 2002 ὁμογενῶν . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
5.5 2003 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255
5.6 2003 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261
5.7 2003 ὁμογενῶν . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267
5.8 2004 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272
5.9 2004 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279
5.10 2004 ὁμογενῶν . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285
5.11 2005 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292
5.12 2005 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299
5.13 2005 ὁμογενῶν . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306
5.14 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312
5.15 2006 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318
5.16 2006 ὁμογενῶν . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325
5.17 2007 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330
5.18 2007 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336
5.19 2007 ὁμογενῶν . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342
5.20 2008 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348
5.21 2008 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355
5.22 2008 ὁμογενῶν . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363
5.23 2009 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369
4

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

5.24 2009 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376
5.25 2010 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383
5.26 2010 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391
6

II
7

8

9

Μαθηματικὰ ἡμερησίων ΤΕΕ/ΕΠΑΛ
6.1 2000 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.2 2001 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.3 2002 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.4 2003 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.5 2004 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.6 2005 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.7 2006 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.8 2007 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.9 2008 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.10 2009 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.11 2009 ΕΠΑΛ . . . . . . . . . . . .
6.12 2010 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6.13 2010 ΕΠΑΛ . . . . . . . . . . . .

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

Ἑσπερινὰ σχολεῖα

399
399
403
407
411
415
420
424
428
432
436
441
446
450

457

Ἄλγεβρα Γ΄ ἑσπερινῶν ἐνιαίων λυκείων
7.1 2001 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
7.2 2002 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
7.3 2003 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
7.4 2004 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
.
.
.

Γεωμετρία Γʹ ἑσπερινῶν ἐνιαίων λυκείων
8.1 2001 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
8.2 2001 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . . .
8.3 2002 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
8.4 2003 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
8.5 2004 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.

459
459
463
467
471

.
.
.
.
.

477
477
482
486
490
496

Μαθηματικὰ θετικῆς καὶ τεχνολογικῆς κατευθύνσεως Γʹ ἑσπερινῶν
ἐνιαίων λυκείων
503
9.1 2001 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 503
9.2 2002 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507
9.3 2003 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 511
9.4 2004 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 514
5

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

10 Μαθηματικὰ γενικῆς παιδείας Δʹ
κείων
10.1 2001 . . . . . . . . . . . . . . .
10.2 2002 . . . . . . . . . . . . . . .
10.3 2003 . . . . . . . . . . . . . . .
10.4 2003 ἐπαναληπτικὲς . . . . . .
10.5 2004 . . . . . . . . . . . . . . .
10.6 2004 ἐπαναληπτικὲς . . . . . .
10.7 2005 . . . . . . . . . . . . . . .
10.8 2005 ἐπαναληπτικὲς . . . . . .
10.9 2006 . . . . . . . . . . . . . . .
10.10 2007 . . . . . . . . . . . . . . .
10.11 2007 ἐπαναληπτικὲς . . . . . .
10.12 2008 . . . . . . . . . . . . . . .
10.13 2009 . . . . . . . . . . . . . . .
10.14 2010 . . . . . . . . . . . . . . .

ἑσπερινῶν ἐνιαίων/γενικῶν λυ.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

11 Μαθηματικὰ θετικῆς και τεχνολογικῆς
νῶν ἐνιαίων/γενικῶν λυκείων
11.1 2001 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11.2 2003 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11.3 2004 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11.4 2004 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . .
11.5 2005 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11.6 2005 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . .
11.7 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11.8 2007 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11.9 2007 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . .
11.10 2008 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11.11 2009 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11.12 2010 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11.13 2010 ἐπαναληπτικὲς . . . . . . . . . .
12 Μαθηματικὰ ἑσπερινῶν ΤΕΕ/ΕΠΑΛ
12.1 2001 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
12.2 2002 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
12.3 2004 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
12.4 2005 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
12.5 2006 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
12.6 2007 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
12.7 2008 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
12.8 2009 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
12.9 2010 ΤΕΕ . . . . . . . . . . . . .
6

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

521
521
526
530
535
539
545
549
555
559
565
570
576
581
587

κατευθύνσεως Δʹ ἑσπερι.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

593
593
598
603
608
613
617
621
627
632
638
643
648
654

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.

661
661
664
668
673
677
682
686
690
694

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

7

12.10 2010 ΕΠΑΛ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 699
Αʹ Creative Commons 3.0 Ἑλλάδα, ἀναφορά, μὴ ἐμπορικὴ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

705

8

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

Πρόλογος
Στόχος τῶν πανελληνίων ἐξετάσεων εἶναι νὰ ἐλέγξουν ἂν τὰ ὑποψήφια ἄτομα
τῶν ἀνωτάτων σχολῶν ἔχουν ἀφομοιώσει ἐπαρκῶς τὴν ὕλη τῶν μαθημάτων τῆς
μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἀνεξάρτητα ἂν τὸ ἐπιτυγχάνουν ἢ ὄχι, οἱ πανελλήνιες ἐξετάσεις ἀποτελοῦν πολὺ ἐνδιαφέροντα διαγωνίσματα, ποὺ καλύπτουν ὅλο τὸ φάσμα τῆς ἐξεταστέας ὕλης σὲ ἀρκετὰ καλὸ ἐπίπεδο.
Στὸ βιβλίο αὐτὸ παρουσιάζουμε ὅλα τὰ θέματα ἀπὸ τὸ 1999 ὣς σήμερα, ὑποδειγματικῶς λυμένα, γιὰ ὅλες τὶς τάξεις τοῦ ἐνιαίου/γενικοῦ λυκείου καὶ τῶν
ΤΕΕ/ΕΠΑΛ. Στόχος του εἶναι νὰ ἀνανεώνεται ἐτησίως, περιλαμβάνοντας τὰ θέματα κάθε τρέχοντος ἔτους, ὣς ὅτου καταργηθῇ τὸ ἰσχῦον σύστημα.
Ἱκανοποιώντας τὴ φιλοσοφικὴ ἀρχὴ τῆς πολιτικῆς ὀρθότητας, τροποποιήσαμε ὁρισμένες ἐκφωνήσεις ὥστε νὰ ἐξασφαλίζεται ἡ ἴση ἀντιπροσώπευσι γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν.
Γλωσσικά, ἐπιλέξαμε νὰ χρησιμοποιήσουμε τὸ σύστημα ποὺ περιγράφεται
στὸ Κατὰ GordonGR γλωσσικὸ σύστημα.
Τὸ βιβλίο κυκλοφορεῖ ὑπὸ ἄδεια Creative Commons (Ἑλλάδα, ἀναφορά, μὴ
ἐμπορική 3.0).
Γιὰ τὴν κατασκευή του χρησιμοποιήθηκε ἀποκλειστικὰ ἐλεύθερο λογισμικὸ/
λογισμικὸ ἀνοικτοῦ κώδικα: XƎLTEX, Kig, kmplot, Inkscape, ὑπὸ Ubuntu Linux
10.04.
Νίκος Θεοδώρου
http://gordongr.blogspot.com
Ἰανουάριος 2011

9

10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

Μέρος I
Ἡμερήσια σχολεῖα

11

Κεφάλαιο 1
Ἄλγεβρα Βʹ ἡμερησίων ἐνιαίων
λυκείων
1.1

1999

ΘΕΜΑ 1ο: Πολυώνυμα
Α. Ἔστω Ρ(𝑥) ἕνα πολυώνυμο τοῦ 𝑥 καὶ ρ ἕνας πραγματικὸς ἀριθμός. Ἂν π(𝑥)
εἶναι τὸ πηλίκο καὶ υ(𝑥) τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως τοῦ πολυωνύμου Ρ(𝑥) μὲ τὸ
πολυώνυμο (𝑥 − ρ), τότε:
α)

Νὰ γράψετε τὴν ταυτότητα τῆς διαιρέσεως τοῦ Ρ(𝑥) μὲ τὸ 𝑥 − ρ.
[Μονάδες 2,5/100]

Ἀπάντησις. Ἡ ταυτότητα διαιρέσεως εἶναι P(𝑥) = (𝑥−ρ)π(𝑥)+υ(𝑥), ὅπου υ(𝑥) =
0 ἢ deg(υ(𝑥)) < deg(𝑥 − ρ).
β) Τὸ ὑπόλοιπο υ(𝑥) εἶναι:
Α. Πάντοτε πολυώνυμο ἴδιου βαθμοῦ μὲ τὸ Ρ(𝑥).
Β. Πολυώνυμο πρώτου βαθμοῦ.
Γ. Σταθερὸ πολυώνυμο.
∆. Πάντοτε τὸ μηδενικὸ πολυώνυμο.
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ἀπὸ τὴν προηγούμενη ἔχουμε υ(𝑥) = 0 ἢ deg(υ(𝑥)) = 0. Ἑπομένως
τὸ ὑπόλοιπο εἶναι σταθερὸ πολυώνυμο, δηλαδὴ ἀριθμός, ἄρα σωστὴ ἀπάντησι
εἶναι ἡ Γ.
13

14

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

γ) Νὰ δείξετε ὅτι τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως τοῦ πολυωνύμου Ρ(𝑥) μὲ τὸ 𝑥 − ρ
εἶναι ἴσο μὲ τὴν τιμὴ τοῦ πολυωνύμου γιὰ 𝑥 = ρ. Εἶναι δηλαδὴ υ = Ρ(ρ).
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Θέτοντας 𝑥 = ρ στὴν ταυτότητα διαιρέσεως παίρνουμε
P(ρ) = (ρ − ρ)π(ρ) + υ(ρ) = υ(ρ).

Β. Ἔστω τὸ πολυώνυμο Ρ(𝑥) = 𝑘􏷡 𝑥􏷢 − 3𝑘𝑥􏷡 + 𝑘𝑥 + 1, ὅπου 𝑘 πραγματικὸς
ἀριθμός. Γιὰ ποιά ἀπὸ τὶς παρακάτω τιμὲς τοῦ 𝑘 τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως
τοῦ Ρ(𝑥) μὲ τὸ 𝑥 − 1 εἶναι ἴσο μὲ τὸ μηδέν;
A. 𝑘 = 0, B. 𝑘 = −1, Γ. 𝑘 = 1, ∆. 𝑘 = 2, Ε. 𝑘 = −2
[Μονάδες 12,5/100]
Λύσις. Εἶναι
υ=0





P(1) = 0 𝑘􏷡
− 3𝑘 + 𝑘 + 1 = 0 𝑘􏷡
− 2𝑘 + 1 = 0
(𝑘 − 1)􏷡 = 0 𝑘
= 1,

ἄρα σωστὴ ἀπάντησι εἶναι ἡ Γ.

ΘΕΜΑ 2ο: Γεωμετρικὲς πρόοδοι
Ἔστω γεωμετρικὴ πρόοδος τῆς ὁποίας ὁ τρίτος ὅρος εἶναι ἴσος μὲ 16 καὶ ὁ
ἕκτος εἶναι ἴσος μὲ 2.
α) Ὁ πρῶτος ὅρος α􏷠 καὶ ὁ λόγος λ τῆς γεωμετρικῆς προόδου εἶναι:
Α. α􏷠 = 64 καὶ λ = −1/2,
Β. α􏷠 = −64 καὶ λ = −1/2,
Γ. α􏷠 = 64 καὶ λ = 1/2,
∆. α􏷠 = 32 καὶ λ = 1/2.
[Μονάδες 9/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.1. 1999

15

Λύσις. Για τὴ γεωμετρικὴ πρόοδο (α𝑛 ) ἔχουμε α􏷢 = 16 καὶ α􏷥 = 2, ἄρα
α􏷠 λ􏷡 = 16 καὶ α􏷠 λ􏷤 = 2.
Διαιρώντας τις κατὰ μέλη παίρνουμε
λ􏷢 =

1
1
⟺ λ= .
8
2

Ἀντικαθιστώντας στὴν πρώτη παίρνουμε
α􏷠

1
= 16 ⟺ α􏷠 = 64,
4

ἄρα σωστὴ ἀπάντησι εἶναι ἡ Γ.
β) Νὰ βρῆτε τὸν δέκατο ὅρο τῆς γεωμετρικῆς προόδου.
[Μονάδες 9/100]
1
2􏷥 1
Λύσις. Εἶναι α􏷠􏷟 = α􏷠 λ = 64 ⋅ 􏷨 = 􏷨 = .
8
2
2 􏷨

γ)

Νὰ βρῆτε τὸ ἄθροισμα τῶν ἀπείρων ὅρων τῆς γεωμετρικῆς προόδου.
[Μονάδες 7/100]

Λύσις. Ἐπειδὴ λ =

1
< 1, ἔχουμε
2
α􏷠
= ⋯ = 128.
1−λ

S∞ =

ΘΕΜΑ 3ο: Τριγωνομετρία
α)

Νὰ ἀποδείξετε ὅτι sin 6𝑥 + sin 4𝑥 = 2 sin 5𝑥 ⋅ cos 𝑥.
[Μονάδες 10/100]

Λύσις. Εἶναι
sin 6𝑥 + sin 4𝑥 = 2 sin

6𝑥 + 4𝑥
6𝑥 − 4𝑥
cos
= 2 sin 5𝑥 cos 𝑥.
2
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

16

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β) Νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωσι sin 6𝑥 + sin 4𝑥 + 4 sin 5𝑥 = 0.
[Μoνάδες 15/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται
sin 6𝑥 + sin 4𝑥 + 4 sin 5𝑥 = 0
(α)





2 sin 5𝑥 cos 𝑥 + 4 sin 5𝑥 = 0
2 sin 5𝑥(cos 𝑥 + 2) = 0
sin 5𝑥 = 0, γιατὶ cos 𝑥 ≠ −2
5𝑥 = 𝑘π 𝑘 𝑥

= π, γιὰ 𝑘 ∈ ℤ.
5

ΘΕΜΑ 4ο: Ἀριθμητικὲς πρόοδοι
Ἡ τιμὴ ἀγορᾶς ἑνὸς ἠλεκτρονικοῦ ὑπολογιστῆ εἶναι μεγαλύτερη ἀπὸ 620
χιλιάδες δραχμὲς καὶ μικρότερη ἀπὸ 640 χιλιάδες δραχμές. Κατὰ τὴν ἀγορὰ
συμφωνήθηκαν τὰ ἑξῆς:
• Νὰ δοθῇ προκαταβολὴ 120 χιλιάδες δραχμές.
• Ἡ ἐξόφλησι τοῦ ὑπολοίπου ποσοῦ νὰ γίνῃ σὲ 10 μηνιαῖες δόσεις.
• Κάθε δόσι νὰ εἶναι μεγαλύτερη ἀπὸ τὴν προηγούμενη κατὰ ω χιλιάδες
δραχμές, ὅπου ω θετικὸς ἀκέραιος.
• Ἡ τέταρτη δόσι νὰ εἶναι 48 χιλιάδες δραχμές.
α) Νὰ ἐκφράσετε τὸ ποσὸ τῆς πρώτης δόσεως ὡς συνάρτησι τοῦ ω.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὴν περιγραφὴ γίνεται σαφὲς ὅτι οἱ δόσεις ἀκολουθοῦν ἀριθμητικὴ
πρόοδο. Ἔστω (α𝑛 ) ἡ πρόοδος, μὲ πρῶτο ὅρο α􏷠 καὶ διαφορὰ ω.
Ὁ τέταρτος ὅρος εἶναι 48, ἄρα
α􏷣 = α􏷠 + 3ω ⟺ α􏷠 = 48 − 3ω.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.1. 1999

17

β) Νὰ ἐκφράσετε τὴν τιμὴ ἀγορᾶς ὡς συνάρτησι τοῦ ω.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ τιμὴ ἀγορᾶς ἰσοῦται μὲ τὸ ἄθροισμα τῆς προκαταβολῆς καὶ τοῦ συνολικοῦ ποσοῦ τῶν δόσεων, ἄρα
A = 120 + S􏷠􏷟
10
= 120 + (2α􏷠 + 9ω)
2
= 120 + 5(96 + 3ω)
= 600 + 15ω.

γ)

Νὰ βρῆτε τὴν τιμὴ τοῦ ω.
[Μονάδες 5/100]

Λύσις. Εἶναι




620 < A < 640
620 < 600 + 15ω < 640
20 < 15ω < 40
4
8
<ω<
3
3
ω = 2,

γιατὶ ω ∈ ℕ∗ .
δ) Νὰ βρῆτε τὸ ποσὸ τῆς τελευταίας δόσεως.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ὁ δέκατος ὅρος εἶναι α􏷠􏷟 = α􏷠 + 9ω = 48 + 6ω = 48 + 6 ⋅ 2 = 60.
ε) Νὰ βρῆτε τὴν τιμὴ ἀγορᾶς τοῦ ἠλεκτρονικοῦ ὑπολογιστῆ.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ τιμὴ ἀγορᾶς εἶναι Α = 600 + 15 ⋅ 2 = 630 χιλιάδες δραχμές.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

18

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

1.2 2000
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α.1. Νὰ γράψετε τὸν τύπο ποὺ δίνει τὸν 𝑛-οστὸ ὅρο α𝑛 μιᾶς ἀριθμητικῆς προόδου (α𝑛 ) ποὺ ἔχει πρῶτο ὅρο α􏷠 καὶ διαφορὰ ω.
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. α𝑛 = α􏷠 + (𝑛 − 1)ω.
Α.2. Νὰ γράψετε τὴ σχέσι μεταξὺ τῶν πραγματικῶν ἀριθμῶν α, β, γ ἔτσι ὥστε
οἱ ἀριθμοὶ αὐτοί, μὲ τὴ σειρὰ ποὺ σᾶς δίνονται, νὰ εἶναι διαδοχικοὶ ὅροι ἀριθμητικῆς προόδου.
[Μονάδες 3]
Ἀπάντησις. 2β = α + γ.
A.3. Nὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ ἄθροισμα S𝑛 τῶν πρώτων 𝑛 ὅρων μιᾶς γεωμετρικῆς
προόδου (α𝑛 ), ποὺ ἔχει πρῶτο ὅρο α􏷠 καὶ λόγο λ ≠ 1, εἶναι:
S𝑛 = α 􏷠 ⋅

λ𝑛 − 1
.
λ−1
[Μονάδες 6,5/100]

Ἀπόδειξις. Εἶναι
S𝑛 = α􏷠 + α􏷡 + ⋯ + α𝑛
= α􏷠 + α􏷠 λ + ⋯ + α􏷠 λ𝑛−􏷠
= α􏷠 (1 + λ + ⋯ + λ𝑛−􏷠 )
1 − λ𝑛
= α􏷠
1−λ
λ𝑛 − 1
.
= α􏷠
λ−1

Β.1. Στὴ Στήλη Α δίνεται ὁ πρῶτος ὅρος α􏷠 καὶ ἡ διαφορὰ ω τριῶν ἀριθμητικῶν προόδων καὶ στὴ Στήλη Β ὁ 𝑛-οστὸς ὅρος α𝑛 τεσσάρων ἀριθμητικῶν προόδων. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα τῆς Στήλης Α καὶ δίπλα σὲ κάθε
γράμμα τὸν ἀριθμὸ τῆς Στήλης Β ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὸν σωστὸ 𝑛-οστὸ ὅρο.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.2. 2000

19
Στήλη Α
α. α􏷠 = 1, ω = −2
β. α􏷠 = 0, ω = 3
γ. α􏷠 = −1, ω = −1

Στήλη Β
1. α𝑛 = −𝑛
2. α𝑛 = 4𝑛 − 3
3. α𝑛 = 3 − 2𝑛
4. α𝑛 = 3𝑛 − 3
[Μονάδες 6/100]

Λύσις. α-3, β-4, γ-1.
Β.2. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς παρακάτω προτάσεις ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες,
χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Oἱ ἀριθμοὶ −5, 5, 15, μὲ τὴ σειρὰ ποὺ σᾶς δίνονται, εἶναι διαδοχικοὶ ὅροι
ἀριθμητικῆς προόδου.
β. Ὁ εἰκοστὸς ὅρος τῆς ἀριθμητικῆς προόδου 10, 7, 4, … εἶναι ἴσος μὲ 20.
γ. Σὲ κάθε ἀριθμητικὴ πρόοδο (α𝑛 ) γιὰ τοὺς ὅρους της α􏷡 , α􏷣 , α􏷥 ἰσχύει ἡ
σχέσι 2α􏷣 = α􏷡 + α􏷥 .
[Μονάδες 4,5/100]
Λύσις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό.
Β.3. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ
ἀπάντησι: Ἂν σὲ μία γεωμετρικὴ πρόοδο ὁ πρῶτος ὅρος εἶναι ἴσος μὲ 1 καὶ ὁ
λόγος ἴσος μὲ 2, τότε τὸ ἄθροισμα τῶν πρώτων 𝑛 ὅρων της εἶναι ἴσο μὲ
Α.

2𝑛 − 1
,
2

Β. 2𝑛 − 1,
Γ. 2𝑛−􏷠 ,
Δ. 1 − 2𝑛 ,
Ε. Κανένα ἀπὸ τὰ προηγούμενα.
[Μονάδες 2/100]
Λύσις. Β.

ΘΕΜΑ 2ο: Πολυώνυμα
Δίνεται τὸ πολυώνυμο P(𝑥) = α𝑥􏷢 + (β − 1)𝑥􏷡 − 3𝑥 − 2β + 6, ὅπου α, β πραγματικοὶ ἀριθμοί.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

20

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α) Ἂν ὁ ἀριθμὸς 1 εἶναι ρίζα τοῦ πολυωνύμου P(𝑥) καὶ τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως τοῦ P(𝑥) μὲ τὸ 𝑥 + 1 εἶναι ἴσο μὲ 2, τότε νὰ δείξετε ὅτι α = 2 καὶ β = 4.
[Μονάδες 15/100]
Λύσις. Ὁ 1 εἶναι ρίζα τοῦ P(𝑥), ἄρα
(1.1)

P(1) = 0 ⟺ … ⟺ α − β + 2 = 0.
Τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως P(𝑥) ∶ 𝑥 + 1 εἶναι 2, ἄρα

(1.2)

P(−1) = 2 ⟺ … ⟺ −α − β + 6 = 0.

Προσθέτοντας τὶς (1.1), (1.2) κατὰ μέλη βρίσκουμε β = 4 καὶ ἀντικαθιστώντας
στὴν (1.1) βρίσκουμε α = 2.
β) Γιὰ τὶς τιμὲς τῶν α καὶ β τοῦ ἐρωτήματος (α), νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωσι
P(𝑥) = 0.
[Μονάδες 10]
Λύσις. Ἀντικαθιστώντας τὶς τιμὲς τῶν α, β τὸ πολυώνυμο γράφεται
P(𝑥) = 2𝑥􏷢 + 3𝑥􏷡 − 3𝑥 − 2.
Ξέρουμε ὅτι ὁ 𝑥 − 1 εἶναι παράγοντας τοῦ P(𝑥), ὁπότε παραγοντοποιοῦμε μὲ
στόχο νὰ τὸν δημιουργήσουμε:
P(𝑥) =
=
=
=
=

2𝑥􏷢 + 3𝑥􏷡 − 3𝑥 − 2
2𝑥􏷢 − 2 + 3𝑥􏷡 − 3𝑥
2(𝑥􏷢 − 1) + 3𝑥(𝑥 − 1)
2(𝑥 − 1)(𝑥􏷡 + 𝑥 + 1) + 3𝑥(𝑥 − 1)
(𝑥 − 1)(2𝑥􏷡 + 2𝑥 + 1).

Ὁ πρῶτος παράγοντας δίνει τὴν (ἤδη γνωστὴ) ρίζα 𝑥􏷠 = 1. Ὁ δεύτερος ἔχει
−5 ± √17
διακρίνουσα Δ = 25 − 8 = 17 καὶ ρίζες 𝑥􏷡,􏷢 =
.
4

ΘΕΜΑ 3ο: Τριγωνομετρία
Δίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 2 sin 𝑥 cos 𝑥 − 2 sin􏷡 𝑥 − 4 cos􏷡 𝑥, ὅπου 𝑥 πραγματικὸς ἀριθμός.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.2. 2000

21

α) Νὰ μετατρέψετε τὴ συνάρτησι 𝑓 στὴ μορφὴ 𝑓(𝑥) = ρ sin(2𝑥 + φ) + 𝑘, ὅπου
ρ, φ, 𝑘 πραγματικοὶ ἀριθμοὶ καὶ ρ > 0.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἐπειδὴ sin 2𝑥 = 2 sin 𝑥 cos 𝑥, sin􏷡 𝑥 =
ἔχουμε:

1 − cos 2𝑥
1 + cos 2𝑥
, cos􏷡 𝑥 =
,
2
2 𝑓

(𝑥) = sin 2𝑥 − (1 − cos 2𝑥) − 2(1 + cos 𝑥) = sin 2𝑥 − cos 2𝑥 − 3.
Γιὰ τὴν παράστασι sin 2𝑥 − cos 2𝑥 ἔχουμε ρ = 􏽮1􏷡 + (−1)􏷡 = √2, sin φ =

−1
√2

=

1
π
√2
√2
καὶ cos φ =
=
. Ἄρα φ = − , συνεπῶς
2
2
4
√2
sin 2𝑥 − cos 2𝑥 = √2 ⋅ sin 􏿵2𝑥 −

π 􏿸

4

ἄρα 𝑓
(𝑥) = sin 2𝑥 − cos 2𝑥 = √2 ⋅ sin 􏿵2𝑥 −

π 􏿸
− 3.
4

β) Νὰ βρῆτε γιὰ ποιές τιμὲς τοῦ 𝑥 ἡ συνάρτησι 𝑓 παίρνει τὴ μέγιστη τιμὴ καὶ
ποιά εἶναι αὐτή.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ ἔχουμε −1 ⩽ sin 􏿵2𝑥 −

π 􏿸
⩽ 1, ἄρα
4

−√2 − 3 ⩽ 𝑓(𝑥) ⩽ √2 + 3.
Συνεπῶς ἡ μέγιστη τιμὴ τῆς 𝑓 εἶναι √2 + 3 καὶ ἐπιτυγχάνεται γιὰ 𝑓
(𝑥) = √2 + 3




π 􏿸
=1
4
π π
2𝑥 − = + 2𝑘π
4
2

2𝑥 =
+ 2𝑘π
4
3π 𝑥
=
+ 𝑘π,
8

sin 􏿵2𝑥 −

γιὰ 𝑘 ∈ ℤ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

22

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

γ) Νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωση 𝑓(𝑥) − 𝑓􏿵𝑥 +

π 􏿸
= √2 στὸ διάστημα [0, π].
4
[Μονάδες 10]

Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται
π 􏿸
= √2
4
π
π
√2 sin 􏿵2𝑥 − 􏿸 − 3 − √2 sin 􏿵2𝑥 + 􏿸 = √2
4
4
π
π
sin 􏿵2𝑥 − 􏿸 + sin 􏿵2𝑥 + 􏿸 = 1
4
4
π
π
π
π
2𝑥 − − 2𝑥 −
2𝑥 − + 2𝑥 +
4
4 cos
4
4 =1
2 sin
2
2
π
2 sin 􏿵 − 􏿸 cos 2𝑥 = 1
4 𝑓
(𝑥) − 𝑓􏿵𝑥 +










−√2 cos 2𝑥 = 1
√2
cos 2𝑥 = −
2

cos 2𝑥 = cos
4

2𝑥 = ±
+ 2𝑘π, 𝑘 ∈ ℤ
4
5π 𝑥

+ 𝑘π, 𝑘 ∈ ℤ
8

5π 𝑥􏷠
=
, 𝑥􏷡 =
.
8
8

ΘΕΜΑ 4ο: Πρόοδοι
Ἕνας πληθυσμὸς βακτηριδίων τριπλασιάζεται σὲ ἀριθμὸ κάθε μία ὥρα.
A. Ἂν ἀρχικὰ ὑπάρχουν 10 βακτηρίδια, νὰ βρῆτε τὸ πλῆθος τῶν βακτηριδίων
ὕστερα ἀπὸ 6 ὧρες.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ὁ πληθυσμὸς ἀκολουθεῖ γεωμετρικὴ πρόοδο (α𝑛 ) μὲ λόγο λ = 3 καὶ ἀρχικὴ τιμὴ α􏷟 = 10. Ὁ πρῶτος ὅρος εἶναι α􏷠 = 10 ⋅ 3 = 30. Ὁ 𝑛-οστὸς ὅρος εἶναι
α𝑛 = 30 ⋅ 3𝑛−􏷠 .
Μετὰ ἀπὸ ἕξι ὧρες, ὁ πληθυσμὸς εἶναι α􏷥 = 30 ⋅ 3􏷤 .
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.3. 2001

23

B. Στὸ τέλος τῆς ἕκτης ὥρας ὁ πληθυσμὸς τῶν βακτηριδίων ψεκάζεται μὲ μιὰ
οὐσία, ἡ ὁποία σταματᾷ τὸν πολλαπλασιασμό τους καὶ συγχρόνως προκαλεῖ
τὴν καταστροφὴ 3􏷢 ⋅ 10 βακτηριδίων κάθε ὥρα.
B.1. Νὰ βρῆτε τὸ πλῆθος τῶν βακτηριδίων ποὺ ἀπομένουν 20 ὧρες μετὰ τὸν
ψεκασμό.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Στὴ συνέχεια ὁ πληθυσμὸς ἀκολουθεῖ ἀριθμητικὴ πρόοδο (β𝑛 ) μὲ ἀρχικὴ
τιμὴ β􏷟 = α􏷥 = 30 ⋅ 3􏷤 καὶ διαφορὰ ω = −3􏷢 ⋅ 10. Ὁ πρῶτος ὅρος της εἶναι
β􏷠 = 30 ⋅ 3􏷤 − 3􏷢 ⋅ 10 = 3􏷢 ⋅ 10(3􏷡 ⋅ 3 − 1) = 3􏷢 ⋅ 10 ⋅ 26,
ἄρα ὁ 𝑚-οστὸς ὅρος γράφεται
β𝑚 = 3􏷢 ⋅ 10 ⋅ 26 − 3􏷢 ⋅ 10(𝑚 − 1) = 3􏷢 ⋅ 10 ⋅ (27 − 𝑚).
Μετὰ ἀπὸ 20 ὧρες ὁ πληθυσμὸς εἶναι β􏷡􏷟 = 3􏷢 ⋅ 10 ⋅ 7.
B.2. Μετὰ ἀπὸ πόσες ὧρες ἀπὸ τὴ στιγμὴ τοῦ ψεκασμοῦ θὰ καταστραφοῦν
ὅλα τὰ βακτηρίδια;
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι
β𝑚 = 0


3􏷢 ⋅ 10 ⋅ (27 − 𝑚) = 0 𝑚
= 27,

ἑπομένως τὰ βακτήρια θὰ καταστραφοῦν 27 ὧρες μετὰ τὸν ψεκασμό.

1.3

2001

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α.1. Ἔστω ἡ πολυωνυμικὴ ἐξίσωσι
α𝑛 𝑥𝑛 + α𝑛−􏷠 𝑥𝑛−􏷠 + ⋯ + α􏷠 𝑥 + α􏷟 = 0,
μὲ ἀκέραιους συντελεστές. Ἂν ὁ ἀκέραιος ρ ≠ 0 εἶναι ρίζα τῆς ἐξισώσεως, νὰ
ἀποδείξετε ὅτι ὁ ρ εἶναι διαιρέτης τοῦ σταθεροῦ ὅρου α􏷟 .
[Μονάδες 6,5/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

24

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ἀπόδειξις. Ἀφοῦ ὁ ρ εἶναι ρίζα τῆς ἐξισώσεως, τὴν ἐπαληθεύει, ὁπότε
α􏷟 = (−ρ)(α𝑛 ρ𝑛−􏷠 + α𝑛−􏷡 ρ𝑛−􏷡 + ⋯ + α􏷠 ).
Ἄρα ὁ α􏷟 εἶναι ἀκέραιος. Ἐπιπλέον,
ρ|(−ρ)(α𝑛 ρ𝑛−􏷠 + α𝑛−􏷡 ρ𝑛−􏷡 + ⋯ + α􏷠 )
ὁπότε ρ|α􏷟 .
Α.2. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ
ἀπάντησι: Ἔστω πολυώνυμο Ρ(𝑥) καὶ ρ ἕνας πραγματικὸς ἀριθμός. Ἂν τὸ Ρ(𝑥)
ἔχῃ παράγοντα τὸ 𝑥 − ρ καὶ π(𝑥) εἶναι τὸ πηλίκο τῆς διαιρέσεως τοῦ Ρ(𝑥) μὲ τὸ 𝑥
− ρ, τότε:
α. Ρ(𝑥) = (𝑥 − ρ)π(𝑥) + 1·
β. π(𝑥) = (𝑥 − ρ)P(𝑥)·
γ. ὁ βαθμὸς τοῦ ὑπολοίπου τῆς διαιρέσεως τοῦ Ρ(𝑥) μὲ τὸ 𝑥 − ρ εἶναι ἴσος μὲ
μηδέν·
δ. Ρ(ρ) = 0.
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. δ.
Β.1. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς παρακάτω προτάσεις ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες,
χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἡ ἐξίσωσι 3𝑥􏷢 − 5𝑥 + 6 = 0 ἔχει ρίζα τὸ 4.
β. Ἡ ἐξίσωσι 4𝑥􏷣 + 5𝑥􏷡 + 7𝑥 + 4 = 0 ἔχει ρίζα τὸ 2.
γ. Ἡ ἐξίσωσι 6𝑥􏷥 − 3𝑥􏷢 + 2𝑥􏷡 − 𝑥 + 2 = 0 δὲν ἔχει ρίζα τὸ −3.
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) λάθος, γ) σωστό.
Β.2. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ
ἀπάντησι: Τὸ πολυώνυμο
P(𝑥) = (4𝑥 + 5)􏷡􏷟􏷟􏷣 + 𝑥􏷡􏷟􏷟􏷠
ἔχει παράγοντα τό:
α. 𝑥 + 1

β. 𝑥 − 1

5
γ. 𝑥 δ. 𝑥 + .
4
[Μονάδες 6,5/100]

Ἀπάντησις. α.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.3. 2001

25

ΘΕΜΑ 2ο: Τριγωνομετρία
Γιὰ τὴ γωνία α ἰσχύει ὅτι
5 cos 2α − 14 cos α − 7 = 0.
3
α. Νὰ δείξετε ὅτι cos α = − .
5
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἐπειδὴ cos 2α = 2 cos􏷡 α − 1, ἡ ἐξίσωσι γράφεται ἰσοδυνάμως
5 cos 2α − 14 cos α − 7 = 0



5(2 cos􏷡 α − 1) − 14 cos α − 7 = 0
10 cos􏷡 α − 14 cos α − 12 = 0
5 cos􏷡 α − 7 cos α − 6 = 0.

Ἡ παραπάνω εἶναι δευτεροβάθμια ἐξίσωσι ὡς πρὸς cos α ∈ [−1, 1], μὲ διακρίνουσα Δ = 49 + 120 = 169 καὶ ρίζες
(cos α)􏷠,􏷡 =

7 ± 13
2 > 1,
=􏿼
− 􏷢􏷤 ,
10

ἀπορρίπτεται
δεκτὴ

3
Ἄρα cos α = − .
5

β. Ἂν ἐπιπλέον ἰσχύῃ π ⩽ α ⩽
, νὰ ὑπολογίσετε τοὺς τριγωνομετρικοὺς
2
ἀριθμοὺς sin 2α, cos 2α καὶ tan 2α.
[Μονάδες 15/100]
Λύσις. Στὸ διάστημα 􏿯π,

3π 􏿲
τὸ ἡμίτονο εἶναι ἀρνητικό, συνεπῶς
2

3 􏷡
4
sin α = −√1 − cos􏷡 α = − 1 − 􏿵 − 􏿸 = − .
5
5 􏽰

Ἄρα
3
24
4
sin 2α = 2 sin α cos α = 2􏿵 − 􏿸􏿵 − 􏿸 = ,
5
5
25
καὶ
ὁπότε

3 􏷡
7
cos 2α = 2 cos􏷡 α − 1 = 2􏿵 − 􏿸 − 1 = −
5
25 􏷡􏷣

24
sin 2α
= 􏷡􏷤􏷦 = − .
tan 2α =
cos 2α − 􏷡􏷤
7

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

26

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΘΕΜΑ 3ο: Πρόοδοι
Ὁ τρίτος ὅρος μιᾶς ἀριθμητικῆς προόδου (α𝑛 ) εἶναι ἴσος μὲ α􏷢 = log 125 καὶ
ἡ διαφορά της εἶναι ἴση μὲ ω = log 5.
α. Νὰ δείξετε ὅτι ὁ πρῶτος ὅρος α􏷠 τῆς προόδου εἶναι ἴσος μὲ τὴ διαφορὰ ω.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἰσχύει α􏷢 = α􏷠 + 2ω ⟺ α􏷠 = α􏷢 − 2ω ἄρα
α􏷠 = log 125 − 2 log 5 = 3 log 5 − 2 log 5 = log 5 = ω.

β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἄθροισμα Α = α􏷡􏷠 + α􏷡􏷡 + ⋯ + α􏷡􏷨 .
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι
Α = α􏷡􏷠 + α􏷡􏷡 + ⋯ + α􏷡􏷨
= (α􏷠 + α􏷡 + ⋯ + α􏷡􏷨 ) − (α􏷠 + α􏷡 + ⋯ + α􏷡􏷟 )
29
20
=
(2α􏷠 + 28ω) − (2α􏷠 + 19ω)
2
2
= (29 − 20)α􏷠 + (29 ⋅ 14 − 10 ⋅ 19)ω
= 9α􏷠 + 216ω
= (9 + 216) log 5
= 225 log 5.

γ. Ἔστω (β𝑛 ) μία γεωμετρικὴ πρόοδος μὲ β􏷠 = α􏷠 καὶ β􏷡 = α􏷡 , ὅπου α􏷠 καὶ α􏷡
ὁ πρῶτος καὶ ὁ δεύτερος ὅρος τῆς παραπάνω ἀριθμητικῆς προόδου ἀντίστοιχα.
Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἄθροισμα
Β = β􏷠 + β􏷢 + β􏷤 + ⋯ + β􏷠􏷨􏷨􏷨 + β􏷡􏷟􏷟􏷠 .
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ (β𝑛 ) ἔχει πρῶτο ὅρο β􏷠 = α􏷠 = log 5 καὶ λόγο
λ=

β􏷡 α􏷡 α􏷠 + ω 2α􏷠
=
=
=
= 2.
β􏷠 α􏷠
α􏷠
α􏷠

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.3. 2001

27

Ζητεῖται τὸ ἄθροισμα τῶν πρώτων 2001 ὅρων τῆς προόδου, περιττῆς τάξεως.
Δηλαδή, τὸ ἄθροισμα τῶν πρῶτων 1000 ὅρων τῆς ὑποπροόδου τῶν ὅρων τῆς
(β𝑛 ), ποὺ ἔχουν περιττὴ τάξι. Ἂν (γ𝑚 ) αὐτὴ ἡ πρόοδος τότε γ􏷠 = β􏷠 = 2, λ′ =
2λ = 4 καὶ 𝑛 = 2𝑚 + 1.
(Ἀπὸ τὴν τελευταία σχέσι προκύπτει ὁ ἀριθμὸς 1000, γιατὶ 2001 = 2𝑚 +
1 ⟺ 𝑚 = 1000.)
Ἔτσι, ἔχουμε:
S􏷠􏷟􏷟􏷟 = γ􏷠 ⋅

(λ′ )􏷠􏷟􏷟􏷟 − 1
4􏷠􏷟􏷟􏷟 − 1
4􏷠􏷟􏷟􏷟 − 1
=
ln
5

=
ln
5

.
λ′ − 1
4−1
3

ΘΕΜΑ 4ο: Ἐκθετικὴ καὶ λογαριθμικὴ συνάρτησι
Ἔστω Q(𝑡) ἡ τιμὴ ἑνὸς προϊόντος (σὲ ἑκατοντάδες χιλιάδες δραχμές), 𝑡 ἔτη
μετὰ τὴν κυκλοφορία τοῦ προϊόντος στὴν ἀγορά. Ἡ ἀρχικὴ τιμὴ τοῦ προϊόντος
ἦταν 300. 000 δραχμές, ἐνῷ μετὰ ἀπὸ 6 μῆνες ἡ τιμή του εἶχε μειωθῆ στὸ μισὸ
τῆς ἀρχικῆς του τιμῆς. Ἂν εἶναι γνωστὸ ὅτι ἰσχύει
ln Q(𝑡) = α𝑡 + β, 𝑡 ⩾ 0
ὅπου α, β ∈ ℝ, τότε:
α. Νὰ δείξετε ὅτι Q(𝑡) = 3 ⋅ 4−𝑡 , 𝑡 ⩾ 0.
[Μονάδες 10/100]
1
3
Λύσις. Ἀπὸ τὴν περιγραφὴ τῆς ἐκφωνήσεως, ἔχουμε Q(0) = 3 καὶ Q􏿵 􏿸 = .
2
2
Ἀπὸ τὴν πρώτη παίρνουμε ln Q(0) = α ⋅ 0 + β ⟺ β = ln 3 κι ἀπὸ τὴ δεύτερη
1
1
ln Q􏿵 􏿸 = α + β
2
2



α
3
+ ln 3 = ln
2
2
α
+ ln 3 = ln 3 − ln 2
2
α
= − ln 2 ⟺ α = − ln 4.
2

Ἑπομένως,
ln Q(𝑡) = − ln 4 ⋅ 𝑡 + ln 3 ⟺ ln Q(𝑡) = ln(4−𝑡 ⋅ 3) ⟺ Q(𝑡) = 3 ⋅ 4−𝑡 .

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

28

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Νὰ βρῆτε σὲ πόσο χρόνο ἡ τιμὴ τοῦ προϊόντος θὰ γίνῃ ἴση μὲ τὸ 1/16 τῆς
ἀρχικῆς του τιμῆς.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι
Q(𝑡) =

1
Q(0)
16

3 ⋅ 4−𝑡 =


4−𝑡 = 4−􏷡 𝑡
= 2,

3
16

δηλαδὴ δύο ἔτη μετὰ τὴν κυκλοφορία του.
γ. Νὰ βρῆτε τὸν ἐλάχιστο χρόνο γιὰ τὸν ὁποῖο ἡ τιμὴ τοῦ προϊόντος δὲν ὑπερβαίνει τὸ 1/9 τῆς ἀρχικῆς του τιμῆς.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι
1
Q(𝑡) ⩽ Q(0)
9

3 ⋅ 4−𝑡 ⩽

4−𝑡 ⩽





Ἄρα ὁ ἐλάχιστος χρόνος εἶναι

1
3

1
3􏷡

1
3􏷡
−𝑡 ⋅ ln 4 ⩽ − ln 3􏷡
2 ln 3
−𝑡 ⩽ −
2 ln 4
ln 3 𝑡

.
ln 4
ln 4−𝑡 ⩽ ln

ln 3
ἔτη.
ln 4

1.4 2002
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ ὑπόλοιπο υ τῆς διαιρέσεως ἑνὸς πολυωνύμου P(𝑥) μὲ
τὸ 𝑥 − ρ εἶναι ἴσο μὲ τὴν τιμὴ τοῦ πολυωνύμου γιὰ 𝑥 = ρ. Εἶναι δηλαδὴ υ = P(ρ).
[Μονάδες 9/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.4. 2002

29

Ἀπόδειξις. Ἀπὸ τὴν ταυτότητα διαιρέσεως, ὑπάρχουν πολυώνυμα π(𝑥), υ(𝑥) τέτοια ὥστε
P(𝑥) = (𝑥 − ρ) ⋅ π(𝑥) + υ(𝑥),
ὅπου τὸ υ(𝑥) εἶναι τὸ μηδενικὸ πολυώνυμο ἢ deg(υ(𝑥)) < deg(𝑥 − ρ).
Στὴν πρώτη περίπτωσι, ἡ διαίρεσι εἶναι τέλεια ὁπότε P(ρ) = 0 καὶ υ =
υ(ρ) = 0. Ἄρα υ = P(ρ).
Στὴ δεύτερη περίπτωσι, ἔχουμε deg(υ(𝑥)) < 1, ἄρα deg(υ(𝑥)) = 0, δηλαδὴ
τὸ ὑπόλοιπο εἶναι πραγματικὸς ἀριθμός. Θέτοντας 𝑥 = ρ ἔχουμε P(ρ) = (ρ − ρ) ⋅
π(ρ) + υ = υ.
Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς παρακάτω προτάσεις ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. 𝑒𝑥 = θ ⟺ ln θ = 𝑥, θ > 0.
β. Ἂν α > 0 μὲ α ≠ 1, τότε γιὰ ὁποιουσδήποτε θ􏷠 , θ􏷡 > 0 ἰσχύει:
logα (θ􏷠 θ􏷡 ) = logα θ􏷠 ⋅ logα θ􏷡 .
γ. tan 2α =

2 tan α
.
1 + tan 2α

δ. sin 2α =

1 − cos 2α
.
2

ε. tan(α − β) =

tan α + tan β
.
1 − tan α tan β
[Μονάδες 10/100]

Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) λάθος, δ) σωστό, ε) λάθος.
Γ. Πότε μία ἀκολουθία λέγεται:
α. ἀριθμητικὴ πρόοδος;
β. γεωμετρικὴ πρόοδος;
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. Μία ἀκολουθία λέγεται ἀριθμητικὴ πρόοδος, ὅτανν ἡ διαφορὰ κάθε
δύο διαδοχικῶν ὅρων της εἶναι σταθερή, καὶ γεωμετρικὴ πρόοδος, ὅτανν ὁ λόγος
κάθε δύο διαδοχικῶν ὅρων της εἶναι σταθερός.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

30

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΘΕΜΑ 2ο: Πρόοδοι, τριγωνομετρία
∆ίνονται οἱ ἀριθμοὶ α􏷠 = cos 2α, α􏷡 = cos􏷡 α, α􏷢 = 1, ὅπου ἡ γωνία α ἱκανοπ
ποιεῖ τὴ σχέσι 0 < α < .
2
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀριθμοί, μὲ τὴ σειρὰ ποὺ δίνονται, ἀποτελοῦν
διαδοχικοὺς ὅρους ἀριθμητικῆς προόδου.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Γνωρίζουμε ὅτι cos 2α = 2 cos􏷡 α − 1, ἄρα 2α􏷡 = α􏷠 + α􏷢 , συνεπῶς οἱ
α􏷠 , α􏷡 , α􏷢 ἀποτελοῦν ΔΟΑΠ.
β. Νὰ βρῆτε τὴ διαφορὰ ω αὐτῆς τῆς προόδου.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι ω = α􏷢 − α􏷡 = 1 − cos􏷡 α = sin􏷡 α.
γ. Νὰ βρῆτε τὸ ἄθροισμα τῶν πέντε πρώτων ὅρων τῆς προόδου.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι
S􏷤 =
=
=
=
=

5 􏿴
2α􏷠 + (5 − 1)ω􏿷
2
5
(2 cos 2α + 4 sin􏷡 α)
2
5
(4 cos􏷡 α − 1 + 4 sin􏷡 α)
2
5
(4 − 1)
2
15
.
2

ΘΕΜΑ 3ο: Πολυώνυμα
∆ίνεται τὸ πολυώνυμο P(𝑥) = κ𝑥􏷢 − (κ + λ)𝑥􏷡 + λ𝑥 + 1.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.4. 2002

31

1
α. Ἂν P􏿵 − 􏿸 = 7 καὶ P(−1) = 23, νὰ ἀποδείξετε ὅτι κ = −6 καὶ λ = −5.
2
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι
1
P􏿵 − 􏿸 = 7
2


⋅(−􏷧)


1
1
1
− κ − (κ + λ) − λ + 1 = 7
8
4
2
κ − 2(κ + λ) + 4λ + 8 = −56
3κ + 6λ = −48

(1.3)

−κ − (κ + λ) − λ + 1 = 23
−2κ − 2λ + 1 = 23
κ + λ = −11.

(1.4)

καὶ
P(−1) = 23



Πολλαπλασιάζοντας τὴν (1.4) ἐπὶ 3 καὶ ἀφαιρώντας την κατὰ μέλη ἀπὸ τὴν (1.3)
παίρνουμε 3λ = −15 ⟺ λ = −5 καὶ ἀντικαθιστώντας στὴν (1.3) παίρνουμε
κ − 5 = −11 ⟺ κ = −6.
β. Νὰ γίνῃ ἡ διαίρεσι τοῦ P(𝑥), γιὰ 𝑘 = −6 καὶ λ = −5, μὲ τὸ πολυώνυμο 2𝑥 + 1
καὶ νὰ γραφῇ τὸ P(𝑥) μὲ τὴν ταυτότητα τῆς εὐκλείδειας διαιρέσεως.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἀντικαθιστώντας τὶς τιμὲς τῶν κ καὶ λ, τὸ πολυώνυμο γράφεται P(𝑥) =
−6𝑥􏷢 + 11𝑥􏷡 − 5𝑥 + 1. Μὲ χρῆσι τοῦ σχήματος Horner ἔχουμε:
−6 11 −5 1
3 −7 6
−6 14 12 7

− 􏷠􏷡

ἄρα
1
P(𝑥) = 􏿵𝑥 − 􏿸 ⋅ (−6𝑥􏷡 + 14𝑥 − 12) + 7
2
δηλαδὴ
P(𝑥) = (2𝑥 − 1) ⋅ (−3𝑥􏷡 + 7𝑥 − 6) + 7.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

32

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

γ. Νὰ λυθῇ ἡ ἀνίσωσι P(𝑥) > 7 γιὰ κ = −6 καὶ λ = −5.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
1
P(𝑥) > 7 ⟺ (2𝑥 − 1) ⋅ (−3𝑥􏷡 + 7𝑥 − 6) > 0 ⟺ 2𝑥 − 1 < 0 ⟺ 𝑥 < ,
2 􏷡

γιατὶ ἡ διακρίνουσα τοῦ πηλίκου εἶναι Δ = −27 < 0, ἄρα −3𝑥 + 7𝑥 − 6 < 0.
1
Ἄρα ἡ λύσι τῆς ἀνισώσεως εἶναι τὸ διάστημα 􏿵 − ∞, 􏿸.
2

ΘΕΜΑ 4ο: Ἐκθετικὴ καὶ λογαριθμικὴ συνάρτησι
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = ln 𝑒􏷡𝑥

− 1
. 𝑒𝑥
+ 5

α. Νὰ βρῆτε τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται ὅτανν 𝑒􏷡𝑥
− 1
>0 𝑒𝑥
+ 5

⟺ 𝑒􏷡𝑥

− 1 > 0, γιατὶ ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑒𝑥 + 5 > 0

⟺ 𝑒􏷡𝑥

> 1

⟺ 𝑥

􏷡 􏽯
(𝑒 ) > √1 𝑒𝑥
> 𝑒 􏷟 𝑥
> 0.


Ἄρα τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς 𝑓 εἶναι D𝑓 = ℝ∗+ = (0, +∞).
β. Νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = 2 ln 2.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται ἰσοδυνάμως 𝑓
(𝑥) = 2 ln 2

⟺ 𝑒􏷡𝑥

− 1
= ln 4 𝑒𝑥
+ 5 𝑒􏷡𝑥
− 1
=4 𝑒𝑥
+ 5 𝑒􏷡𝑥
− 1 = 4􏿴𝑒𝑥 + 5􏿷



⟺ 𝑒􏷡𝑥

− 4𝑒𝑥 − 21 = 0 𝑒𝑥
= −3 (ἀπορρίπτεται) ∨ 𝑒𝑥 = 7 (δεκτὴ) 𝑥
= ln 7.


ln

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.5. 2003

33

γ. Νὰ λύσετε τὴν ἀνίσωσι 𝑓(𝑥) > 0.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ ἀνίσωσι γράφεται ἰσοδυνάμως 𝑓
(𝑥) < 0









⟺ 𝑒􏷡𝑥

− 1
ln 𝑥
> ln 1 𝑒
+5 𝑒􏷡𝑥
− 1
>1 𝑒𝑥
+ 5 𝑒􏷡𝑥
− 1 > 𝑒𝑥 + 5 𝑒􏷡𝑥
− 𝑒𝑥 − 6 > 0
(𝑒𝑥 )􏷡 − 3𝑒𝑥 + 2𝑒𝑥 − 6 > 0 𝑒𝑥
(𝑒𝑥 − 3) + 2(𝑒𝑥 − 3) > 0
(𝑒𝑥 + 2)(𝑒𝑥 − 3) > 0 𝑒𝑥
< −2 (ἀπορρίπτεται) ∨ 𝑒𝑥 > 3 (δεκτὸ) 𝑥
> ln 3.

Ἄρα ἡ λύσι τῆς ἀνισώσεως εἶναι τὸ διάστημα (ln 3, +∞).

1.5

2003

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ 𝑛-ὸς ὅρος μιᾶς ἀριθμητικῆς προόδου μὲ πρῶτο ὅρο α􏷠
καὶ διαφορὰ ω εἶναι α𝑛 = α􏷠 + (𝑛 − 1)ω.
[Μονάδες 7/100]
Ἀπόδειξις. Θὰ τὸ δείξουμε ἐπαγωγικά:
Βάσις: Γιὰ 𝑛 = 1 γράφεται α􏷠 = α􏷠 καὶ ἰσχύει.
Βῆμα: Ὑποθέτουμε ὅτι ἰσχύει γιὰ τυχαῖο 𝑛 ∈ ℕ, δηλαδὴ ὑποθέτουμε ὅτι
α𝑛 = α􏷠 + (𝑛 − 1)ω.
Θὰ δείξουμε ὅτι ἰσχύει γιὰ 𝑛 + 1, δηλαδὴ ὅτι
α𝑛+􏷠 = α􏷠 + (𝑛 + 1 − 1)ω = α􏷠 + 𝑛ω.
Εἶναι:
α𝑛+􏷠 = α𝑛 + ω = α􏷠 + (𝑛 − 1)ω + ω = α􏷠 + 𝑛ω.
Συνεπῶς, ἡ σχέσι ἰσχύει γιὰ κάθε 𝑛 ∈ ℕ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

34

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Β. Να γράψετε στο τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι.
Ἂν 𝑙𝑜𝑔α θ = 𝑥, τότε: α. αθ = 𝑥, β. 𝑥α = θ, γ. α𝑥 = θ.
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. γ.
Γ. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι.
Ἂν S𝑛 συμβολίζῃ τὸ ἄθροισμα τῶν πρώτων 𝑛 ὅρων μιᾶς γεωμετρικῆς προόδου
(α𝑛 ) μὲ λόγο λ ≠ 1 καὶ πρῶτο ὅρο α􏷠 , τότε εἶναι:
α. S𝑛 = α􏷠

λ−1
,
λ𝑛 − 1

β. S𝑛 = α􏷠

λ𝑛 − 1
1 − λ𝑛
, γ. S𝑛 = α􏷠
.
λ−1
λ−1
[Μονάδες 3/100]

Ἀπάντησις. β.
∆. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι: Ὁ τύπος ποὺ ἐκφράζει τὴν ἐφαπτομένη τῆς γωνίας 2α εἶναι:
2 tan α
2 tan α
tan α
α. tan 2α =
. 􏷡
, β. tan 2α = 􏷡
, γ. tan 2α =
1 − tan α
1 + tan α
1 − tan􏷡 α
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. α.
Ε. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὶς παρακάτω προτάσεις ὀρθὰ συμπληρωμένες:
α. Ὁ βαθμὸς τοῦ γινομένου δύο μὴ μηδενικῶν πολυωνύμων εἶναι ἴσος μὲ τὸ
… τῶν βαθμῶν τῶν πολυωνύμων αὐτῶν.
β. Τρεῖς μὴ μηδενικοὶ ἀριθμοὶ α, β, γ εἶναι διαδοχικοὶ ὅροι … προόδου, ἂν καὶ
μόνο ἂν ἰσχύῃ β􏷡 = αγ.
γ. Ἂν α εἶναι ἕνας θετικὸς ἀριθμὸς καὶ α ≠ 1, τότε ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = α𝑥
ἔχει σύνολο τιμῶν τὸ διάστημα ….
[Μονάδες 9/100]
Ἀπάντησις. α) ἄθροισμα, β) γεωμετρικῆς, γ) (0, +∞).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.5. 2003

35

ΘΕΜΑ 2ο: Τριγωνομετρία
Γιὰ κάθε πραγματικὸ ἀριθμὸ 𝑥 νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
cos 𝑥(sin 2𝑥 + 4 sin 𝑥) = (cos 2𝑥 + 4 cos 𝑥 + 1) sin 𝑥
[Μονάδες 12/100]
καὶ νὰ βρῆτε ἐκείνους τοὺς πραγματικοὺς ἀριθμοὺς 𝑥 γιὰ τοὺς ὁποίους
cos 2𝑥 + 4 cos 𝑥 + 1 = 0.
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Χρήσει τῶν σχέσεων cos 2𝑥 = 2 cos􏷡 𝑥 − 1 καὶ sin 2𝑥 = 2 sin 𝑥 cos 𝑥,
ἔχουμε:
cos 𝑥(sin 2𝑥 + 4 sin 𝑥) =
=
=
=

cos 𝑥(2 sin 𝑥 cos 𝑥 + 4 sin 𝑥)
cos 𝑥(2 cos 𝑥 + 4) sin 𝑥
(2 cos􏷡 𝑥 + 4 cos 𝑥) sin 𝑥
(cos 2𝑥 + 4 cos 𝑥 + 1) sin 𝑥.

Ἡ ἐξίσωσι γράφεται
cos 2𝑥 + 4 cos 𝑥 + 1 = 0





2 cos􏷡 𝑥 + 4 cos 𝑥 = 0
2 cos 𝑥(cos 𝑥 + 2) = 0
cos 𝑥 = 0 ∨ cos 𝑥 = −2
cos 𝑥 = 0
π 𝑥
= 𝑘π + , γιὰ 𝑘 ∈ ℤ.
2

ΘΕΜΑ 3ο: Πρόοδοι, πολυώνυμα
∆ίνεται ἡ ἀκολουθία μὲ γενικὸ ὅρο α𝑛 = −11 + 2𝑛, μὲ πρῶτο ὅρο α􏷠 καθὼς
καὶ τὸ πολυώνυμο
P(𝑥) = 𝑥􏷢 − 3𝑥􏷡 − 𝑥 + 3.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἀκολουθία (α𝑛 ) εἶναι ἀριθμητικὴ πρόοδος καὶ ἔχει πρῶτο
ὅρο α􏷠 = −9 καὶ διαφορὰ ω = 2.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι α𝑛+􏷠 − α𝑛 = −11 + 2(𝑛 + 1) + 11 − 2𝑛 = 2, δηλαδὴ σταθερό. Ἄρα, ἡ
(α𝑛 ) εἶναι άριθμητικὴ πρόοδος μὲ πρῶτο ὅρο α􏷠 = −11 − 2 ⋅ 1 = −9 καὶ διαφορὰ
ω = 2.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

36

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Νὰ βρῆτε τὸ ἄθροισμα S = α􏷠􏷡 + ⋯ + α􏷡􏷠 , ὅπου α􏷠􏷡 , … , α􏷡􏷠 εἶναι διαδοχικοὶ
ὅροι τῆς προόδου α𝑛 .
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι
S = (α􏷠 + ⋯ + α􏷡􏷠 ) − (α􏷠 + ⋯ + α􏷠􏷠 )
21
11
=
⋅ (2α􏷠 + 20ω) −
⋅ (2α􏷠 + 10ω)
2
2
= (21 − 11)α􏷠 + (10 ⋅ 21 − 5 ⋅ 11)ω
= 10(−9) + (210 − 55)2
= 220.

γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι οἱ ρίζες τῆς ἐξίσωσης P(𝑥) = 0 εἶναι διαδοχικοὶ ὅροι τῆς
παραπάνω προόδου α𝑛 .
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Τὸ πολυώνυμο γράφεται
P(𝑥) = (𝑥 − 3)𝑥􏷡 − (𝑥 − 3) = (𝑥 − 3)(𝑥􏷡 − 1) = (𝑥 + 1)(𝑥 − 1)(𝑥 − 3)
ἄρα οἱ ρίζες του εἶναι ρ􏷠 = −1, ρ􏷡 = 1 καὶ ρ􏷢 = 3, καὶ ἀφοῦ
ρ􏷢 − ρ􏷡 = ρ􏷡 − ρ􏷠 = 2
ἀποτελοῦν διαδοχικοὺς ὅρους τῆς προόδου (α𝑛 ).

ΘΕΜΑ 4ο: Λογαριθμικὴ συνάρτησι
∆ίνονται οἱ συναρτήσεις 𝑓(𝑥) = ln(𝑒􏷡𝑥 − 2𝑒𝑥 + 3) καὶ 𝑔(𝑥) = ln 3 + ln(𝑒𝑥 − 1).
α. Νὰ βρῆτε τὰ πεδία ὁρισμοῦ τῶν 𝑓(𝑥) καὶ 𝑔(𝑥).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 ὁρίζεται ὅταν 𝑒􏷡𝑥
−2𝑒𝑥 +3 > 0 ⟺ (𝑒𝑥 −1)(𝑒𝑥 −2) > 0 ⟺ 𝑒𝑥 < 1∨𝑒𝑥 > 2 ⟺ 𝑥 < 0∨𝑥 > ln 2,
ἄρα τὸ πεδίο ὁρισμοῦ της εἶναι D𝑓 = (−∞, 0) ∪ (ln 2, +∞).
Ἡ 𝑔 ὁρίζεται ὅταν 𝑒𝑥
− 1 > 0 ⟺ 𝑒𝑥 > 𝑒􏷟 ⟺ 𝑥 > 0,
ἄρα τὸ πεδίο ὁρισμοῦ της εἶναι D𝑔 = (0, +∞).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

37

β. Νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = 𝑔(𝑥).
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι ἔχει νόημα στὸ D𝑓 ∩ D𝑔 = (ln 2, +∞) καὶ σ’ αὐτὸ γράφεται 𝑓
(𝑥) = 𝑔(𝑥)

ln(𝑒􏷡𝑥 − 2𝑒𝑥 + 3) = ln 3 + ln(𝑒𝑥 − 1)

ln(𝑒􏷡𝑥 − 2𝑒𝑥 + 3) = ln 􏿴3(𝑒𝑥 − 1)􏿷





⟺ 𝑒􏷡𝑥

− 2𝑒𝑥 + 3 = 3𝑒𝑥 − 3 𝑒􏷡𝑥
− 5𝑒𝑥 + 6 = 0 𝑒𝑥
= 2 ∨ 𝑒 𝑥 = 3 𝑥
= ln 2 (ἀπορ.) ∨ 𝑥 = ln 3 (δεκτή.) 𝑥
= ln 3.

γ. Νὰ λύσετε τὴν ἀνίσωσι 𝑓(𝑥) > 2𝑔(𝑥).
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ ἀνίσωσι ἔχει νόημα στὸ D𝑓 ∩ D𝑔 = (ln 2, +∞) καὶ σ’ αὐτὸ γράφεται 𝑓
(𝑥) > 2𝑔(𝑥)

ln(𝑒􏷡𝑥 − 2𝑒𝑥 + 3) > 2 ln 3 + 2 ln(𝑒𝑥 − 1)

ln(𝑒􏷡𝑥 − 2𝑒𝑥 + 3) > ln 􏿴3􏷡 (𝑒𝑥 − 1)􏷡 􏿷



⟺ 𝑒􏷡𝑥

− 2𝑒𝑥 + 3 > 9(𝑒𝑥 − 1)􏷡 𝑒􏷡𝑥
− 2𝑒𝑥 + 3 > 9𝑒􏷡𝑥 − 18𝑒𝑥 + 9
4𝑒􏷡𝑥 − 8𝑒𝑥 + 3 = 0
1
3
< 𝑒𝑥 <
2
2
1
3
ln < 𝑥 < ln .
2
2


4
3
Ὅμως ln < ln = ln 2, ἄρα οἱ λύσεις τῆς ἀνισώσεως εἶναι ἐκτὸς τοῦ ἐπιτρε2
2
πτοῦ διαστήματος (ln 2, +∞) στὸ ὁποῖο ἔχει νόημα ἡ ἀνίσωσι.
Ἄρα ἡ ἀνίσωσι εἶναι ἀδύνατη.

1.6

2003 ἐπαναληπτικὲς

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
1. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τρεῖς μὴ μηδενικοὶ ἀριθμοὶ α, β, γ εἶναι διαδοχικοὶ ὅροι
γεωμετρικῆς προόδου, ἂν καὶ μόνον ἂν ἰσχύῃ β􏷡 = αγ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

38

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
[Μονάδες 9/100]

Ἀπόδειξις. Εἶναι
α, β, γ δογπ



β
γ
=λ∧ =λ
α
β
β γ
=
α β
β􏷡 = αγ.

2. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς παρακάτω ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες: Ἂν α > 0 μὲ
α ≠ 1, γιὰ ὁποιουσδήποτε θ􏷠 , θ􏷡 , θ > 0 καὶ 𝑘 ∈ ℝ, ἰσχύουν:
α. logα (θ􏷠 + θ􏷡 ) = logα θ􏷠 + logα θ􏷡 ,
β. logα

θ􏷠
= logα θ􏷠 − logα θ􏷡 ,
θ􏷡

γ. logα θ𝑘 = α log𝑘 θ.
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) σωστό, γ) λάθος.
3. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸν ἀριθμὸ τῆς ἐρωτήσεως καὶ δίπλα τὸ γράμμα
ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὸν σωστὸ τύπο: Ὁ τύπος ποὺ ἐκφράζει τὸ cos 2α εἶναι:
α. cos 2α = cos􏷡 α − sin􏷡 α,
β. cos 2α = 1 − 2 cos􏷡 α,
γ. cos 2α = 2 sin􏷡 α − 1.
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. α.
4. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὶς παρακάτω προτάσεις ὀρθὰ συμπληρωμένες:
α. Ἂν Ρ(𝑥) = α𝑘 𝑥𝑘 + α𝑘−􏷠 𝑥𝑘−􏷠 + ⋯ + α􏷠 𝑥 + α􏷟 ἕνα πολυώνυμο μὲ α𝑘 ≠ 0, τότε
ὁ ἀριθμὸς 𝑘 λέγεται … τοῦ πολυωνύμου Ρ(𝑥).
β. Ἂν τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως δύο πολυωνύμων εἶναι τὸ μηδενικὸ πολυώνυμο, τότε ἡ διαίρεσι λέγεται ….
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. α) βαθμός, β) τέλεια.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

39

ΘΕΜΑ 2ο: Τριγωνομετρία
Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = (α + 1) cos(βπ𝑥), ὅπου α καὶ β εἶναι πραγματικοὶ
ἀριθμοί.
α. Ἂν ἡ μέγιστη τιμὴ τῆς 𝑓(𝑥) εἶναι 3 καὶ ἡ περίοδός της εἶναι 4, νὰ ἀποδείξετε
1
ὅτι α = 2 καὶ β = .
2
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Ἡ μέγιστη τιμὴ εἶναι 𝑓max = α + 1, ἄρα α + 1 = 3 ⟺ α = 2. Ἡ περίοδος
2π 2
2
1
εἶναι Τ =
= , ἄρα = 4 ⟺ β = .
βπ β
β
2
1
3
β. Γιὰ τὶς τιμὲς α = 2 καὶ β = , νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = .
2
2
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Γιὰ α = 2, β =

1
ἡ συνάρτησι γράφεται
2
π 𝑓
(𝑥) = 3 cos 􏿵 𝑥􏿸
2

ὁπότε ἔχουμε 𝑓
(𝑥) =

3
2





π
3
3 cos 􏿵 𝑥􏿸 =
2
2
π
1
cos 􏿵 𝑥􏿸 =
2
2
π
π
cos 􏿵 𝑥􏿸 = cos
2
3
π
π 𝑥
= ± + 2𝑘π
2
3
2 𝑥
= ± + 4𝑘, γιὰ 𝑘 ∈ ℤ.
3

ΘΕΜΑ 3ο: Πολυώνυμα
Ἔστω Ρ(𝑥) πολυώνυμο τρίτου βαθμοῦ, τὸ ὁποῖο διαιρεῖται μὲ τὸ πολυώνυμο 𝑥
+ 1, ἔχει ρίζα τὸ 0 καὶ τοῦ ὁποίου τὸ ἄθροισμα τῶν συντελεστῶν εἶναι ἴσο μὲ
2. 􏷡

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

40

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι Ρ(𝑥) = 𝑥􏷢 + 𝑥.
[Μονάδες 14/100]
Λύσις. Τὸ πηλίκο τῆς διαιρέσεως P(𝑥) ∶ 𝑥􏷡 +1 ἔχει βαθμὸ 1, ἄρα εἶναι τῆς μορφῆς
π(𝑥) = 𝑎𝑥 + 𝑏, γιὰ κάποιους 𝑎, 𝑏 ∈ ℤ. Τὸ ὑπόλοιπο εἶναι μηδέν, ἄρα
P(𝑥) = (𝑥􏷡 + 1)(𝑎𝑥 + 𝑏) + 0 = 𝑎𝑥􏷢 + 𝑏𝑥􏷡 + 𝑎𝑥 + 𝑏.
Τὸ 0 εἶναι ρίζα, ἑπομένως
P(0) = 0 ⟺ 𝑎 ⋅ 0􏷢 + 𝑏 ⋅ 0􏷡 + 𝑎 ⋅ 0 + 𝑏 ⟺ 𝑏 = 0
καὶ τὸ ἄθροισμα τῶν συντελεστῶν εἶναι 2, ἄρα 𝑎
+ 𝑏 + 𝑎 + 𝑏 = 2 ⟺ 𝑎 = 1.
Συνεπῶς τὸ πολυώνυμο εἶναι
P(𝑥) = 𝑥􏷢 + 𝑥.

β. Νὰ λύσετε τὴν ἀνίσωση 􏷢 􏷡 􏿴

Ρ(𝑥) − 2􏿷 + 􏿴Ρ(𝑥) − 2􏿷 + Ρ(𝑥) > 2.
[Μονάδες 11/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑦 = P(𝑥) − 2 = 𝑥􏷢 + 𝑥 − 2, ἡ ἀνίσωσι γράφεται: 􏷢 􏷡 􏿴

Ρ(𝑥) − 2􏿷 + 􏿴Ρ(𝑥) − 2􏿷 + Ρ(𝑥) > 2








⟺ 𝑦􏷢

+ 𝑦􏷡 + 𝑦 > 0 𝑦
(𝑦􏷡 + 𝑦 + 1) > 0 𝑦
> 0, γιατὶ ∀𝑦 ∈ ℝ, 𝑦􏷡 + 𝑦 + 1 > 0 𝑥􏷢
+ 𝑥 − 2 > 0 𝑥􏷢
− 1 + 𝑥 − 1 > 0
(𝑥 − 1)(𝑥􏷡 + 𝑥 + 1) + 𝑥 − 1 > 0
(𝑥 − 1)(𝑥􏷡 + 𝑥 + 2) > 0 𝑥
− 1 > 0, γιατὶ ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑥􏷡 + 𝑥 + 2 > 0 𝑥
> 1.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

41

ΘΕΜΑ 4ο: Πρόοδοι καὶ λογάριθμοι
1. Γιὰ ποιές τιμὲς τοῦ 𝑥 ∈ ℝ οἱ ἀριθμοὶ
log(3 ⋅ 2𝑥 − 1), log(4 ⋅ 2𝑥 − 1), log(8 ⋅ 2𝑥 − 2)
μὲ τὴ σειρὰ ποὺ δίνονται, εἶναι διαδοχικοὶ ὅροι ἀριθμητικῆς προόδου;
[Μονάδες 13/100]
Λύσις.

log(3 ⋅ 2𝑥 − 1), log(4 ⋅ 2𝑥 − 1), log(8 ⋅ 2𝑥 − 2) ΔΟΑΠ
2 log(4 ⋅ 2𝑥 − 1) = log(3 ⋅ 2𝑥 − 1) + log(8 ⋅ 2𝑥 − 2)

log 􏿴(4 ⋅ 2𝑥 − 1)􏷡 􏿷 = log 􏿴(3 ⋅ 2𝑥 − 1) ⋅ (8 ⋅ 2𝑥 − 2)􏿷



(4 ⋅ 2𝑥 − 1)􏷡 = (3 ⋅ 2𝑥 − 1) ⋅ (8 ⋅ 2𝑥 − 2)
16 ⋅ 2􏷡𝑥 − 8 ⋅ 2𝑥 + 1 = 24 ⋅ 2􏷡𝑥 − 14 ⋅ 2𝑥 + 2
8 ⋅ 2􏷡𝑥 − 6 ⋅ 2𝑥 + 1 = 0
1
1
6±2 1 1
2𝑥 = ∨ 2𝑥 = , γιατὶ Δ = 36 − 32 = 4, (2𝑥 )􏷠,􏷡 =
= ,
2
4
16
2 4
2𝑥 = 2−􏷠 ∨ 2𝑥 = 2−􏷡 𝑥􏷠
= −1, 𝑥􏷡 = −2.



2. Ἐὰν ὁ τέταρτος ὅρος τῆς παραπάνω ἀριθμητικῆς προόδου εἶναι α􏷣 = − log 2,
νὰ βρῆτε τὸν πρῶτο ὅρο τῆς προόδου.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Ἡ διαφορὰ τῆς προόδου εἶναι
ω = log(8 ⋅ 2𝑥 − 2) − log(4 ⋅ 2𝑥 − 1) = log

2(4 ⋅ 2𝑥 − 1)
= log 2.
4 ⋅ 2𝑥 − 1

Γιὰ τὸν πρῶτο ὅρο ἔχουμε α􏷣 = α􏷠 + 3ω ἄρα
α􏷠 = − log 2 − 3 log 2 = −4 log 2.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

42

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

1.7 2004
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Ἂν α > 0 μὲ α ≠ 1, θ > 0 καὶ 𝑘 ∈ ℝ, νὰ δείξετε ὅτι ἰσχύει:
logα θ𝑘 = 𝑘 logα θ.
[Μονάδες 9/100] 𝑘 𝑘

Ἀπόδειξις. Ἔστω logα θ = 𝑥 καὶ logα θ = 𝑦. Τότε α𝑥 = θ καὶ α𝑦 = θ. Ἄρα
(α𝑦 )𝑘 = α𝑥 ∴ α𝑘𝑦 = α𝑥 ∴ 𝑥 = 𝑘𝑦.
Ἄρα logα θ𝑘 = 𝑘 logα θ.
Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες.
α) Γιὰ ὁποιουσδήποτε θετικοὺς ἀριθμοὺς 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ἰσχύει 𝑥􏷠
log 𝑥􏷠
log
=
. 𝑥􏷡
log 𝑥􏷡
β) Τὸ ἄθροισμα τῶν πρώτων 𝑛 ὅρων ἀριθμητικῆς προόδου (α𝑛 ) εἶναι
α􏷠 + α𝑛
S𝑛 = 𝑛
.
2
γ) Ἂν υ(𝑥) εἶναι τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως τοῦ πολυωνύμου ∆(𝑥) διὰ τοῦ
δ(𝑥), ὅπου δ(𝑥) καὶ υ(𝑥) εἶναι μὴ μηδενικὰ πολυώνυμα, τότε ὁ βαθμὸς τοῦ
υ(𝑥) εἶναι μικρότερος ἀπὸ τὸν βαθμὸ τοῦ δ(𝑥).
δ) Ἐὰν α, β, γ εἶναι διαδοχικοὶ ὅροι ὁποιασδήποτε ἀριθμητικῆς προόδου, τότε
ἰσχύει β􏷡 = αγ.
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) σωστό, γ) σωστό, δ) λάθος.
Γ. Νὰ συμπληρώσετε στὸ τετράδιό σας στὶς παρακάτω ἰσότητες, τὰ κενά.
α. √α𝑚 = …
ὅπου α > 0, 𝑚 ἀκέραιος καὶ 𝑛 θετικὸς ἀκέραιος. 𝑛

β. α􏸋􏸎􏸆α θ = …
ὅπου θ > 0 καὶ α > 0 μὲ α ≠ 1.
γ. logα α𝑥 = …
ὅπου α > 0 μὲ α ≠ 1 καὶ 𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 6] 𝑚 𝑛

Ἀπάντησις. α) α , β) θ, γ) 𝑥.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.7. 2004

43

∆. Νὰ μεταφέρετε στὸ τετράδιό σας τὸν παρακάτω πίνακα καὶ νὰ τὸν συμπληρώσετε μὲ τὸ εἶδος τῆς μονοτονίας τῶν συναρτήσεων sin 𝑥 καὶ cos 𝑥. 𝑥

sin 𝑥
cos 𝑥 􏿮

0, π􏷡 􏿱 􏿮

π􏷡 , π􏿱 􏿮

π, 􏷢π 􏿱
􏿮 􏷢π
, 2π􏿱 􏷡 􏷡

[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. Ὁ πίνακας μονοτονίας εἶναι: 𝑥

sin 𝑥
cos 𝑥 􏿮

0, π􏷡 􏿱

↗ 􏿮

π􏷡 , π􏿱

↘ 􏿮

π, 􏷢π 􏿱
􏿮 􏷢π
, 2π􏿱 􏷡 􏷡




ΘΕΜΑ 2ο: Τριγωνομετρία
α. Νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωσι
sin 2𝑥 − √3 cos 𝑥 = 0.
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται:


sin 2𝑥 − √3 cos 𝑥 = 0
2 sin 𝑥 cos 𝑥 − √3 cos 𝑥 = 0
(2 sin 𝑥 − √3) cos 𝑥 = 0

sin 𝑥 =



√3
∨ cos 𝑥 = 0
2
π
sin 𝑥 = sin ∨ cos 𝑥 = cos π
3
π
π 𝑥
= 2𝑘π + ∨ 𝑥 = 2𝑘π + π − ∨ 𝑥 = 2ℓπ ± π, 𝑘, ℓ ∈ ℤ
3
3
π
2π 𝑥
= 2𝑘π + ∨ 𝑥 = 2𝑘π +
∨ 𝑥 = 2ℓπ ± π, 𝑘, ℓ ∈ ℤ.
3
3

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

44

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι
1 − cos 2α
α
= tan
2 sin α + sin 2α
2
γιὰ ὅλες τὶς τιμὲς τοῦ α ποὺ ὁρίζεται ἡ ἰσότητα.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Εἶναι
1 − cos 2α
1 − 1 + 2 sin􏷡 α
=
2 sin α + sin 2α
2 sin α + 2 sin α cos α
2 sin􏷡 α
=
2 sin α(1 + cos α)
sin α
=
1 + cos α
2 sin α􏷡 cos α􏷡
=
2 cos􏷡 α􏷡
sin α􏷡
=
cos α􏷡
α
= tan .
2

ΘΕΜΑ 3ο: Πολυώνυμα
∆ίνεται τὸ πολυώνυμο Ρ(𝑥) = 𝑥􏷣 − 8𝑥􏷢 + (5α − 1)𝑥􏷡 + 8𝑥 − 3α − 6, ὅπου α ∈ ℝ.
α. Νὰ κάνετε τὴ διαίρεσι τοῦ Ρ(𝑥) διὰ τοῦ 𝑥􏷡 − 1 καὶ νὰ γράψετε τὴ σχετικὴ
ταυτότητα.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἐπειδὴ 𝑥􏷡 − 1 = (𝑥 − 1)(𝑥 + 1), θὰ κάνω τὴ διαίρεσι σὲ δύο βήματα,
χρησιμοποιώντας τὸ σχῆμα Horner δύο φορές.
Εἶναι:
1 −8 5α − 1
8
1
−7 5α − 8
1 −7 5α − 8

−3α − 6 1

2α − 6

ἄρα P(𝑥) = (𝑥 − 1)(𝑥􏷢 − 7𝑥􏷡 + (5α − 8)𝑥 + 5α) + 2α − 6. Ἐπίσης
Εἶναι:

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1.7. 2004

45
1

−7
−1
1 −8

5α − 8
8


−5α
0

−1

ἄρα 𝑥􏷢 − 7𝑥􏷡 + (5α − 8)𝑥 + 5α = (𝑥 + 1)(𝑥􏷡 + 8𝑥 + 5α). Ἑπομένως, ἡ ταυτότητα
τῆς ὅλης διαιρέσεως εἶναι
P(𝑥) = (𝑥􏷡 − 1)(𝑥􏷡 + 8𝑥 + 5α) + 2α − 6.

β. Νὰ βρῆτε τὴν τιμὴ τοῦ α, ὥστε ἡ παραπάνω διαίρεσι νὰ εἶναι τέλεια.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Ἡ διαίρεσι εἶναι τέλεια ὅτανν 2α − 6 = 0 ⟺ α = 3.
γ. Γιὰ α = 3, νὰ βρῆτε τὶς ρίζες τῆς ἐξισώσεως Ρ(𝑥) = 0, καθὼς καὶ τὰ διαστήματα στὰ ὁποία ἡ γραφικὴ παράστασι τῆς πολυωνυμικῆς συναρτήσεως Ρ(𝑥)
εἶναι κάτω ἀπὸ τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Γιὰ α = 3 ἡ ταυτότητα τῆς παραπάνω διαιρέσεως εἶναι
P(𝑥) = (𝑥􏷡 − 1)(𝑥􏷡 − 8𝑥 + 15) = (𝑥 − 1)(𝑥 + 1)(𝑥 − 3)(𝑥 − 5).
Συνεπῶς, οἱ ρίζες τῆς ἐξισώσεως εἶναι P(𝑥) = 0 εἶναι −1, 1, 3, 5 καὶ ἔχουμε
P(𝑥) < 0 ⟺ 𝑥 ∈ (−1, 2) ∪ (3, 5).

ΘΕΜΑ 4ο: Ἐκθετικὴ συνάρτησι καὶ πρόοδοι
Α. Νὰ βρῆτε τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς συναρτήσεως 𝑓
(𝑥) =

1 􏷡𝑥
1 𝑥
−2􏿵 􏿸 + 3􏿵 􏿸 − 1.
5
5 􏽰

[Μονάδες 13/100]

Λύσις. Ἡ συνάρτησις ὁρίζεται ὅτανν
1 𝑥
1 􏷡𝑥
−2􏿵 􏿸 + 3􏿵 􏿸 − 1 ⩾ 0,
5
5
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

46

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΛΓΕΒΡΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

δηλαδὴ ὅτανν
−2𝑦􏷡 + 3𝑦 − 1 ⩾ 0
1 𝑥
θέτοντας 𝑦 = 􏿵 􏿸 > 0. Ἡ τελευταία ἔχει διακρίνουσα Δ = 1 καὶ ρίζες 1 καὶ 2,
5
συνεπῶς ἐπαληθεύεται ὅτανν
1⩽𝑦⩽2


1 𝑥
1⩽􏿵 􏿸 ⩽2
5
1
1 ⩾ 5𝑥 ⩾
2

log􏷤 1 ⩾ log􏷤 5𝑥 ⩾ log􏷤

0 ⩾ 𝑥 ⩾ − log􏷤 2.

1
2

Ἄρα τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς 𝑓 εἶναι D𝑓 = [− log􏷤 2, 0].
Β. ∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = 5𝑥 . Νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωσι: 𝑔
(𝑥) + 𝑔(𝑥 + 1) + 𝑔(𝑥 + 2) + ⋯ + 𝑔(𝑥 + 49) =

125(5􏷤􏷟 − 1)
.
4
[Μονάδες 12/100]

Λύσις. Τὸ ἀριστερὸ μέλος τῆς ἐξισώσεως γράφεται 5𝑥 S, ὅπου S εἶναι τὸ ἄθροισμα τῶν πρώτων 50 ὅρων τῆς γεωμετρικῆς προόδου μὲ πρῶτο ὅρο α􏷠 = 1 καὶ
λόγο λ = 5. Συνεπῶς
α􏷠 λ􏷤􏷟 − α􏷠 5􏷤􏷟 − 1
S=
=
.
λ−1
4
Ἄρα, ἡ ἐξίσωσι γράφεται
5􏷤􏷟 − 1 125(5􏷤􏷟 − 1
=
4
4 𝑥

5 = 125
5𝑥 = 5􏷢 𝑥
= 3.
5𝑥 ⋅



Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

Κεφάλαιο 2
Γεωμετρία Βʹ ἡμερησίων ἐνιαίων
λυκείων
2.1

1999

ΘΕΜΑ 1ο: Μετρικὲς σχέσεις
Ï Ἀπὸ τὸ Β φέρ􏾧 ἑνὸς τριγώνου ΑΒΓ.
Α. Ἔστω Α∆ ἡ διχοτόμος τῆς γωνίας A
νουμε τὴν παράλληλη πρὸς τὴν Α∆ καὶ ἔστω Ε τὸ σημεῖο τομῆς της μὲ τὴν εὐθεία
ΑΓ.

Ï γιὰ τὶς παράλληα) Νὰ ἐφαρμόσετε τὸ θεώρημα τοῦ Θαλῆ στὸ τρίγωνο ΓΒΕ,
λες εὐθεῖες Α∆ καὶ ΒΕ.

[Μονάδες 5/100]
Ï δίνει
Λύσις. Τὸ θεώρημα τοῦ Θαλῆ στὸ ΓΒΕ

ΑΓ ΓΔ ΑΔ
=
=
.
ΕΓ
ΒΓ
ΕΒ

Ï εἶναι ἰσοσκελές.
β) Νὰ δείξετε ὅτι τὸ τρίγωνο ΑΒΕ

[Μονάδες 4/100]
47

48

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Λύσις. Ἔχουμε
•􏾨
A􏷠 = 􏾧
B􏷠 ὡς ἐντὸς ἐναλλὰξ τῶν ΑΔ//ΒΕ, 􏾦
=􏾨
• Ε
Α􏷡 ὡς ἐντός, ἐκτός, ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῶν ΑΔ//ΒΕ καὶ
A􏷠 = 􏾨
Α􏷡 γιατὶ ἡ ΑΔ εἶναι διχοτόμος.
•􏾨 􏾦
συνεπῶς τὸ ΒΕΑ εἶναι ἰσοσκελές.
Ἄρα 􏾧
B􏷠 = E,
γ) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι

∆Β ΑΒ
=
.
∆Γ ΑΓ
[Μονάδες 3,5/100]

Λύσις. Ἀπὸ τὸ (Αα) ἔχουμε:
ΑΓ ΓΔ ΑΔ
ΑΓ
ΓΔ
ΑΓ ΓΔ ΑΓ ΓΔ
=
=

=

=

=
.
ΕΓ
ΒΓ
ΕΒ ΕA + AΓ ΒΔ + ΓΔ ΕA ΒΔ AΒ ΒΔ

Ï ἡ Α∆ εἶναι διχοτόμος τῆς γωνίας A. 􏾧
Ἂν
Β. α) Στὸ παρακάτω τρίγωνο ΑΒΓ
Β∆ = 3, ∆Γ = 6 καὶ ΑΓ = 10, τότε ἡ πλευρὰ ΑΒ εἶναι ἴση μέ:

Α. 3, Β. 6,

Γ. 4, ∆. 5, Ε. 7
[Μονάδες 6,5/100]

Λύσις. Ἀπὸ τὸ (Αγ) ἔχουμε
10 6
ΑΓ ΓΔ
=

=
⟺ 𝑥=5
AΒ ΒΔ 𝑥

3
ἄρα σωστὴ ἀπάντησι εἶναι ἡ Δ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.1. 1999

49

Ï ἡ Α∆ εἶναι διχοτόμος τῆς γωνίας A. 􏾧
Ἂν ΑΒ =
β) Στὸ παρακάτω τρίγωνο ΑΒΓ
4, ΒΓ = 6 καὶ ΑΓ = 8, τότε:

Α. ∆Β = 1 καὶ ∆Γ = 5,
Β. ∆Β = 5 καὶ ∆Γ = 1,
Γ. ∆Β = 3 καὶ ∆Γ = 3,
∆. ∆Β = 2 καὶ ∆Γ = 4,
Ε. ∆Β = 4 καὶ ∆Γ = 2.

[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ὅπως πρίν, ἀπὸ τὸ (Αγ) ἔχουμε
ΑΓ ΓΔ
8 ΓΔ
8 + 4 ΒΓ
12 6
=

=

=

=
⟺ 𝑥 = 2.
AΒ ΒΔ
4 ΒΔ
4
ΒΔ
4 𝑥

Ἄρα ΒΔ = 2 καὶ ἡ σωστὴ ἀπάντησι εἶναι ἡ Δ.

ΘΕΜΑ 2ο: Μετρικὲς σχέσεις
Στὸ παρακάτω σχῆμα, τὸ τμῆμα ΡΕ εἶναι ἐφαπτόμενο τοῦ κύκλου καὶ οἱ ΡΒ
καὶ Ρ∆ τέμνουσες αὐτοῦ. Ἂν ΑΒ = 9, ΡΓ = 4 καὶ Γ∆ = 5, τότε:

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

50

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α) Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ΡΑ.
[Μονάδες 15/100]
Λύσις. Οἱ ΑΒ, ΓΔ εἶναι χορδὲς τεμνόμενες στὸ Ρ, συνεπῶς



ΡΑ ⋅ ΡΒ = ΡΓ ⋅ ΡΔ
ΡΑ ⋅ (ΡA + AΒ) = ΡΓ ⋅ (ΡΓ + ΓΔ)
ΡΑ ⋅ (ΡA + 9) = 4(5 + 4)
ΡΑ􏷡 + 9ΡΑ − 36 = 0.

Ἡ παραπάνω ἔχει διακρίνουσα Δ = 81 + 4 ⋅ 36 = 225 καὶ ρίζες
ΡΑ􏷠,􏷡 =

−9 ± 15
−12 < 0, ἀπορρίπτεται
=􏿼
3 > 0, δεκτὴ
2

Ἄρα ΡΑ = 3.
β) Τὸ ΡΕ εἶναι ἴσο μέ:
Α. 9,

Β. 5,

Γ. 4,

∆. 3, Ε. 6.
[Μονάδες 10/100]

Λύσις. Ἡ ΡΕ εἶναι ἐφαπτομένη καὶ ἡ ΓΔ χορδὴ τεμνόμενες στὸ Ρ, ἄρα ΡΕ􏷡 =
ΡΓ ⋅ ΡΔ ἄρα
ΡΕ = 􏽮4(5 + 4) = 6,
καὶ σωστὴ ἀπάντησι εἶναι ἡ Ε.

ΘΕΜΑ 3ο: Ἐμβαδὰ
Στὸ παρακάτω σχῆμα τὰ σημεῖα Κ καὶ Λ εἶναι μέσα τῶν τμημάτων ΑΓ καὶ
ΑΒ ἀντιστοίχως. Νὰ δείξετε ὅτι:

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.1. 1999
α)

51

Ï καὶ ΑΛΓ
Ï εἶναι ἴσος μὲ 1.
Ὁ λόγος τῶν ἐμβαδῶν τῶν τριγώνων ΑΚΒ

[Μονάδες 15/100]
Λύσις. Ἰσχύει
(ΑΚΒ) =

1
1 1
⋅ AK ⋅ AB ⋅ sin A = ⋅ ⋅ AΓ ⋅ AB ⋅ sin A
2
2 2

(ΑΛΓ) =

1
1
1
⋅ AΓ ⋅ AΛ ⋅ sin A = ⋅ AΓ ⋅ AB ⋅ sin A,
2
2
2

καὶ

ὁπότε (ΑΚΒ) = (ΑΛΓ), συνεπῶς ὁ λόγος τους εἶναι 1.
Ï καὶ ΚΓΡ
Ï
β) Ἂν Ρ εἶναι τὸ σημεῖο τομῆς τῶν ΛΓ καὶ ΚΒ, τότε τὰ τρίγωνα ΒΛΡ
ἔχουν ἴσα ἐμβαδά.

[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι (ΑΚΒ) = (ΑΚΡΛ) + (ΛΡΒ) καὶ (ΑΛΓ) = (ΑΚΡΛ) + (ΚΡΓ), ἄρα
ἀπὸ τὸ (α) προκύπτει ὅτι (ΛΡΒ) = (ΚΡΓ).

ΘΕΜΑ 4ο: Ἐμβαδὰ
α) Ἕνας τετραγωνικὸς κῆπος ἔχει πλευρὰ 40√2 μέτρα. Στὶς τέσσερις κορυφές
τῶν γωνιῶν τοῦ κήπου τοποθετοῦνται περιστρεφόμενοι μηχανισμοὶ ποτίσματος
ποὺ ἔχουν τὴ δυνατότητα νὰ ποτίζουν κυκλικὲς περιοχὲς (κυκλικοὺς δίσκους)
ἀκτίνας 25 μέτρων. Νὰ βρῆτε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κήπου ποὺ δὲν ποτίζεται, ὅταν
λειτουργοῦν καὶ οἱ τέσσερις μηχανισμοὶ ταυτόχρονα.

[Μονάδες 8/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

52

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Λύσις. Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τετραγώνου εἶναι
Ε = (ΑΒΓΔ) = ΑΒ􏷡 = (40√2)􏷡 = 3200.
Τὸ ἐμβαδὸν καθενὸς ἀπὸ τοὺς τέσσερεις ἴσους κυκλικοὺς τομεῖς εἶναι
Ε􏷠 =

π ⋅ 25􏷡 625π
=
.
4
4

Ἄρα τὸ ἐμβαδὸν τῆς ἀπότιστης περιοχῆς εἶναι
Ε − 4Ε􏷠 = 3200 − 4

625π
= 3200 − 625π.
4

β) Ἕνας πέμπτος μηχανισμός, ποὺ τοποθετεῖται στὸ κέντρο τοῦ κήπου καὶ ποτίζει μιὰ κυκλικὴ περιοχὴ αὐτοῦ, λειτουργεῖ ταυτόχρονα μὲ τοὺς ἄλλους τέσσερις. Ποιά εἶναι ἡ ἀκτῖνα τῆς μεγαλύτερης κυκλικῆς περιοχῆς ποὺ πρέπει νὰ
ποτίζῃ ὁ κεντρικὸς μηχανισμός ἔτσι, ὥστε καμιὰ περιοχὴ τοῦ κήπου νὰ μὴν ποτίζεται ἀπὸ δύο ἢ περισσότερους μηχανισμούς;
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἔστω (Ο, R) ὁ κύκλος μὲ κέντρο τὸ σημεῖο τομῆς τῶν διαγωνίων τοῦ
τετραγώνου καὶ ἀκτῖνα R τέτοια, ὥστε ὁ κύκλος νὰ ἐφάπτεται στὰ τέσσερα τόξα.
Τότε ΑΓ = 25 + 2R + 25 = 2R + 50 καὶ
ΑΓ = √ΑΒ􏷡 + ΒΓ􏷡 = 􏽯2 ⋅ (40√2)􏷡 = 80.
Ἄρα 2R + 50 = 80 ⟺ R = 15.
γ) Πόσο εἶναι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κήπου ποὺ παραμένει ἀπότιστο στὴν περίπτωσι
(β);
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου (O, R) εἶναι Ε􏷡 = π⋅15􏷡 = 225π. Ἄρα τὸ ἐμβαδὸν
τῆς νέας ἀπότιστης περιοχῆς εἶναι
Ε − 4Ε􏷠 − Ε􏷡 = 3200 − 625π − 225π = 3200 − 400π.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.2. 2000

53

δ) Ποιά εἶναι ἡ ἀκτῖνα τῆς μικρότερης κυκλικῆς περιοχῆς ποὺ πρέπει νὰ ποτίζῃ ὁ κεντρικὸς μηχανισμὸς ἔτσι, ὥστε καμιὰ περιοχὴ τοῦ κήπου νὰ μὴν μένῃ
ἀπότιστη, ὅταν λειτουργοῦν καὶ οἱ πέντε μηχανισμοὶ ταυτόχρονα;
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ ζητούμενη ἀκτῖνα εἶναι ΟΛ, ὅπου Λ τὸ σημεῖο τομῆς ἑνὸς ἐκ τῶν κυκλικῶν τομέων (χπτγ, αὐτοῦ μὲ κέντρο τὸ Δ) καὶ τοῦ τετραγώνου. Ἂν Μ τὸ μέσο
τοῦ ΓΔ, τότε
ΟΛ􏷡 = ΟΜ􏷡 + ΛΜ􏷡 .
α
Ὅμως ΟΜ = = 20√2 καὶ ΑΜ = ΔΜ − ΔΛ = 20√2 − 25, ἄρα
2
ΟΛ􏷡 = (20√2)􏷡 + (20√2 − 25)􏷡
= 􏿴(20√2) − (20√2 − 25)􏿷􏿴(20√2) + (20√2 − 25)􏿷
= 25􏿴40√2 − 25􏿷.
Ἄρα ΟΛ = 5􏽯40√2 − 25.

2.2

2000

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Ï μὲ διάμεσο ΑΜ νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ ἄθροισμα τῶν
Α1. Σὲ κάθε τρίγωνο ΑΒΓ
τετραγώνων δύο πλευρών του ἰσοῦται μὲ τὸ διπλάσιο τοῦ τετραγώνου τῆς διαμέσου ποὺ περιέχεται μεταξὺ τῶν πλευρῶν αὐτῶν, αὐξημένο κατὰ τὸ μισὸ τοῦ
τετραγώνου τῆς τρίτης πλευρᾶς, δηλαδὴ

ΑΒ􏷡 + ΑΓ􏷡 = 2μ􏷡α +

α􏷡
.
2
[Μονάδες 10/100]

Ἀπόδειξις. Ἔστω, χωρὶς περιορισμὸ τῆς γενικότητας, ΑΓ > ΑΒ καὶ ΑΔ ὕψος. 􏾩
< 90° < ΑΜΓ. 􏾩

Τότε τὸ Δ βρίσκεται μεταξὺ τῶν Β καὶ Μ καὶ ΒΜΑ
Ì ἔχουμε ΒΜΑ 􏾩
< 90°, ἄρα ἀπὸ τὴ γενίκευσι τοῦ ΠΘ παίρΣτὸ τρίγωνο ΑΒΜ
νουμε
ΑΒ􏷡 = ΑΜ􏷡 + ΜΒ􏷡 − 2 ⋅ ΑΜ ⋅ ΜΔ.
Ì ἔχουμε ΑΜΓ 􏾩
> 90°, ἄρα ἀπὸ τὴ γενίκευσι τοῦ ΠΘ παίρνουμε
Στὸ τρίγωνο ΑΓΜ
ΑΓ􏷡 = ΑΜ􏷡 + ΜΓ􏷡 + 2 ⋅ ΑΜ ⋅ ΜΔ.
Προσθέτοντας κατὰ μέλη, δεδομένου ὅτι ΜΒ = ΜΓ, παίρνουμε τὴ ζητούμενη.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

54

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ï μὲ ΑΒ < ΑΓ νὰ συμπληρώσετε τὴ σχέσι:
Α2. Σὲ τρίγωνο ΑΒΓ

ΑΓ􏷡 − ΑΒ􏷡 = …
ὥστε νὰ ἐκφράζῃ τὸ δεύτερο θεώρημα τῶν διαμέσων.
[Μονάδες 2,5/100]
Ἀπάντησις. ΑΓ􏷡 − ΑΒ􏷡 = 2 ⋅ α ⋅ ΜΔ.
Β. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι γιὰ καθένα ἀπὸ τὰ ἐρωτήματα Β1 καὶ Β2.
Ï δίνονται β = 8, γ = 6 καὶ μ = 5. Ἡ πλευρὰ α εἶναι ἴση
Β1. Σὲ τρίγωνο ΑΒΓ
α
μέ:

Α. 7 Β. 4 Γ. 10

Δ. 9 Ε. 11
[Μονάδες 6,5/100]

Λύσις. Γ.
Ï δίνονται α = 4, β = 7, γ = 5, ΑΔ τὸ ὕψος καὶ ΑΜ ἡ
Β2. Σὲ τρίγωνο ΑΒΓ
διάμεσος. Ἡ προβολὴ ΔΜ τῆς διαμέσου ΑΜ πάνω στὴν πλευρὰ α εἶναι ἴση μέ:

Α. 4

Β. 8 Γ. 8/3 Δ. 5 Ε. 3
[Μονάδες 6/100]

Λύσις. Ε.

ΘΕΜΑ 2o: Μετρικὲς σχέσεις καὶ ἐμβαδὰ 􏾧
= Δ 􏾧
= 90°,
Δίνεται ὀρθογώνιο τραπέζιο ΑΒΓΔ μὲ ΑΒ//ΓΔ, ΑΒ < ΓΔ, A
ΑΒ = 4, ΑΔ = 3, ΒΓ = 5.
Νὰ ὑπολογίσετε:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.2. 2000
α)

55

Τὴν προβολὴ τῆς ΒΓ πάνω στὴν ΔΓ.
[Μονάδες 9/100]

Λύσις. Ἔστω Κ ἡ προβολὴ τοῦ σημείου Β στὸ ΓΔ. Τότε τὸ ΑΒΚΔ εἶναι ὀρθοÏ ἔχουμε ΒΓ􏷡 =
γώνιο, ἄρα ΒΚ = ΑΔ = 3. Ἔτσι, στὸ ὀρθογώνιο τρίγωνο ΚΓΒ
ΒΚ􏷡 + ΓΚ􏷡 , ἄρα ΓΚ = √5􏷡 − 3􏷡 = 4.

β) Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τραπεζίου ΑΒΓΔ.
[Μονάδες 9]
Λύσις.
(ΑΒΓΔ) =

γ)

ΑΒ + ΓΔ
4+8
⋅ ΑΔ =
⋅ 3 = 18.
2
2

Ï
Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου ΔΒΓ.

[Μονάδες 7/100]
Λύσις.
(ΔΒΓ) = (ΔΒΚ) + (ΒΚΓ) =

ΚΔ ⋅ ΒΚ ΚΓ ⋅ ΒΚ
+
= 12.
2
2

ΘΕΜΑ 3ο: Κανονικὰ πολύγωνα καὶ ἐμβαδὰ
Ï μὲ πλευρὰ ΑΒ =
Σὲ κύκλο (Ο, R) εἶναι ἐγγεγραμμένο ἰσόπλευρο τρίγωνο ΑΒΓ
15. Νὰ ὑπολογίσετε:

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

56

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α) Τὴν ἀκτῖνα R τοῦ κύκλου.
[Μονάδες 6/100]
Ï εἶναι κανονικὸ τρίπλευρο ἐγγεγραμμένο στὸν κύκλο (Ο, R), ἄρα
Λύσις. Τὸ ΑΒΓ
15
= 5√3.
ΑΒ = λ􏷢 = R√3, ἄρα R =
√3

β) Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κυκλικοῦ δίσκου (O, R).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. E(O, R) = πR􏷡 = 75π.
Ï
γ) Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἰσοπλεύρου τριγώνου ΑΒΓ.

[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Τὸ ἀπόστημα προκύπτει ἀπὸ τὸν τύπο α􏷡􏷢 +

α􏷢 = 􏽰

R􏷡 −

λ􏷡􏷢
= R􏷡 ἄρα
4

3R􏷡 R
=
4
2

ἄρα τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου εἶναι
3
R 3√3 ⋅ 75
3
.
(ΑΒΓ) = Ε􏷢 = λ􏷢 α􏷢 = ⋅ R√3 ⋅ =
2
2
2
4

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.2. 2000

57

δ) Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὸν κύκλο καὶ τὸ ἰσόπλευρο
τρίγωνο.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Τὸ ζητούμενο ἐμβαδὸ εἶναι
E = E(O, R) − (ΑΒΓ) = 75π −

3√3 ⋅ 75 75(4 − 3√3)
=
.
4
4

ΘΕΜΑ 4o: Μετρικὲς σχέσεις
Δίνεται κύκλος (O, R) καὶ μία διάμετρός του ΑΒ. Ἀπὸ ἕνα σημεῖο Μ τοῦ
κύκλου, διαφορετικό τῶν Α καὶ Β, φέρουμε κάθετη στὴ διάμετρο ΑΒ, ποὺ τέμνει
τὸν κύκλο στὸ σημεῖο Ζ καὶ τὴ διάμετρο στὸ σημεῖο Δ. Ἐπὶ τῆς ΑΒ θεωροῦμε
τὸ εὐθύγραμμο τμῆμα ΟΓ = ΟΔ καὶ φέρουμε τὴ ΜΓ, ποὺ τέμνει τὸν κύκλο στὸ
σημεῖο Ε. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
α)

ΜΔ􏷡 = ΑΔ ⋅ ΔΒ.
[Μονάδες 6/100]

Λύσις. Οἱ ΜΖ, ΑΒ εἶναι χορδὲς τοῦ κύκλου τεμνόμενες στὸ Δ, ἄρα ΜΔ ⋅ ΔΖ =
ΑΔ ⋅ ΔΒ.
Ì καὶ ΟΖΔ
Ì εἶναι ἴσα ἀπὸ τὸ κριτήριο ΠΓΠ, γιατὶ
Ὅμως, τὰ τρίγωνα ΟΜΔ 􏾩
= ΟΔΖ 􏾩
= 90°, γιατὶ ΜΖ⊥ΑΒ,
• ΟΔΜ
• ΟΜ = ΟΖ = R,
• ΟΔ κοινή.
Ἄρα ΜΔ = ΔΖ, ὁπότε ΜΔ􏷡 = ΑΔ ⋅ ΔΒ.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

58

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β) ΜΓ ⋅ ΓΕ = ΜΔ ⋅ ΔΖ = R􏷡 − ΟΔ􏷡 .
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Οἱ ΜΕ ,ΑΒ εἶναι χορδὲς τεμνόμενες στὸ Γ, ἄρα ΜΓ ⋅ ΓΕ = ΑΓ ⋅ ΓΒ. Ἀλλὰ
ΑΓ ⋅ ΓΒ = (ΑΟ + ΟΓ)(ΟΒ − ΟΓ) = (R + ΟΔ)(R − ΟΔ) = R􏷡 − ΟΔ􏷡 .
Καὶ ἀπὸ τὸ (α) ἕπεται
ΜΔ ⋅ ΔΖ = ΑΔ ⋅ ΔΒ = (ΑΟ − ΟΔ)(ΟΒ + ΟΔ) = R􏷡 − ΟΔ􏷡 .
Ἄρα ΜΓ ⋅ ΓΕ = ΜΔ ⋅ ΔΖ = R􏷡 − ΟΔ􏷡 .
γ) ΜΓ􏷡 + ΜΔ􏷡 = 2(R􏷡 + ΟΔ􏷡 ).
[Μονάδες 5/100]
Ì ἡ ΟΜ εἶναι διάμεσος, ἄρα ἀπὸ τὸ πρῶτο θεώρημα
Λύσις. Στὸ τρίγωνο ΔΜΓ
διαμέσων ἔχουμε

ΓΔ􏷡
ΜΓ + ΜΔ = 2ΜΟ +
= 2(ΜΟ􏷡 + ΟΔ􏷡 ) = 2(R􏷡 + ΟΔ􏷡 ).
2 􏷡

δ) 􏷡 􏷡

ΜΓ ΜΔ
R􏷡 + ΟΔ􏷡
+
=2 􏷡
.
ΓΕ
ΔΖ
R − OΔ􏷡
[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Ἀπὸ τὰ (β) καὶ (γ) ἔχουμε
2

R􏷡 + ΟΔ􏷡 ΜΓ􏷡 + ΜΔ􏷡
ΜΓ􏷡
ΜΔ􏷡
ΜΓ
ΜΔ􏷡
=
=
+
=
+
.
ΜΓ ⋅ ΓΕ
ΜΓ ⋅ ΓΕ ΜΓ ⋅ ΓΕ
ΓΕ ΜΓ ⋅ ΓΕ
R􏷡 − OΔ􏷡

Ὅμως,
ΜΔ􏷡 =
=
=
=
ὁπότε
2

ΑΔ ⋅ ΔΒ, ἀπὸ (α)
(ΑΟ − ΟΔ)(ΟΓ + ΟΔ)
R􏷡 − ΟΔ􏷡
ΜΓ ⋅ ΓΕ, ἀπὸ (β)

ΜΓ ΜΔ
R􏷡 + ΟΔ􏷡 ΜΓ
+1=
+
. 􏷡
= 􏷡

ΓΕ
ΓΕ
ΔΖ
R − OΔ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.3. 2001

2.3

59

2001

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α1. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι, σὲ κάθε ὀρθογώνιο τρίγωνο, τὸ τετράγωνο τοῦ ὕψους
ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴν ὑποτείνουσά του, ἰσοῦται μὲ τὸ γινόμενο τῶν προβολῶν
τῶν καθέτων πλευρῶν στὴν ὑποτείνουσα.
[Μονάδες 6,5/100]
Ï ὀρθογώνιο τρίγωνο μὲ A 􏾧
= 90° καὶ ὕψος ΑΔ. Τότε, γιὰ
Ἀπόδειξις. Ἔστω ΑΒΓ
Ï καὶ ΑΓΔ
Ï ἔχουμε:
τὰ τρίγωνα ΑΒΔ 􏾨􏷠

= Δ 􏾨􏷡
= 90° καὶ
• Δ
Ï καὶ Γ
Ï 􏾨􏷠
= Γ, 􏾨􏷠
= 90° − B 􏾦
γιατὶ Α 􏾦
στὸ ΑΒΔ 􏾦
= 90° − B 􏾦
στὸ ΑΒΓ.
• A
Ï ≈ ΓΑΔ,
Ï ἄρα
Ἑπομένως, ἀπὸ τὸ κριτήριο ΓΓ, ΑΒΔ

AB


=
=
∴ ΑΔ􏷡 = ΒΔ ⋅ ΓΔ.
AΓ AΔ
ΓΔ

Α2. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὰ γράμματα τῆς Στήλης Α καὶ δίπλα σὲ
κάθε γράμμα τὸν ἀριθμὸ τῆς Στήλης Β, ἔτσι ὥστε νὰ προκύπτῃ ἰσότητα: Ἔστω
Ï (A 􏾧
= 90°) καὶ Α∆ τὸ ὕψος ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴν ὑποὀρθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ
τείνουσα.
Στήλη Α
α. ΑΒ􏷡
β. ΑΓ􏷡 􏷫

γ. 􏹒􏹓 􏹒􏸶􏷫

Στήλη Β
1. ΑΒ􏷡 + ΒΓ􏷡
2. 􏹓􏸷 􏸶􏸷 􏸶􏸷

3. 􏹓􏸷
4. ΒΓ ⋅ Β∆
5. ΒΓ􏷡 − ΑΒ􏷡
6. ΑΒ ⋅ ΒΓ
[Μονάδες 6/100]

Ἀπάντησις. α-4, β-5, γ-2.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

60

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Β. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι γιὰ καθένα ἀπὸ τὰ ἐρωτήματα Β1 καὶ Β2: ∆ίνεται ἕνα ὀρθογώνιο τρίγωνο
Ï (A 􏾧
= 90°) μὲ ὕψος Α∆, γιὰ τὸ ὁποῖο ἔχουμε Β∆ = 1 καὶ ΒΓ = 3.
ΑΒΓ
Β1. Τὸ μῆκος τοῦ εὐθυγράμμου τμήματος Α∆ εἶναι:
α. 2 β. √3

γ. √2 δ. 3√2
[Μονάδες 6,5/100]

Ἀπάντησις. γ.
Β2. Τὸ μῆκος τῆς πλευρᾶς ΑΒ εἶναι:
α. 3 β. √3 γ. √2

δ. √5
[Μονάδες 6/100]

Ἀπάντησις. α.

ΘΕΜΑ 2ο: Μετρικὲς σχέσεις
Τὰ μήκη τῶν πλευρῶν ἑνὸς τριγώνου ΑΒΓ εἶναι ΑΒ = 6, ΒΓ = 12 καὶ ΓΑ =
8.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ τρίγωνο αὐτὸ εἶναι ἀμβλυγώνιο.
[Μονάδες 7/100] 􏾧
> 90°.
Λύσις. Εἶναι ΒΓ􏷡 = 144 > 100 = ΑΒ􏷡 + ΑΓ􏷡 , ἄρα Α
β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ μῆκος τῆς διαμέσου ΑΜ.
[Μονάδες 9/100] 􏷡

Ï ἔχουμε β􏷡 + γ􏷡 = 2μ􏷡 + α ,
Λύσις. Ἀπὸ τὸ πρῶτο θεώρημα διαμέσων στὸ ΑΒΓ
α
2
ἄρα

μα =

2β􏷡 + 2γ􏷡 − α􏷡
2 ⋅ 64 + 2 ⋅ 36 − 144
=
= √14.
4
4 􏽰 􏽰

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.3. 2001

61

γ. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ μῆκος τῆς προβολῆς τῆς διαμέσου ΑΜ στὴν πλευρὰ ΒΓ.
[Μονάδες 9/100]
Ï ἔχουμε β􏷡 − γ􏷡 = 2α ⋅ ΜΔ,
Λύσις. Ἀπὸ τὸ δεύτερο θεώρημα διαμέσων στὸ ΑΒΓ
ὅπου ΜΔ ἡ προβολὴ τῆς διαμέσου μα στὴν πλευρὰ ΒΓ. Ὁπότε

ΜΔ =

β􏷡 − γ􏷡 7
= .

6

ΘΕΜΑ 3ο: Ἐμβαδὰ 􏾨
𝑦O𝑧, 􏾨
𝑧O𝑥 􏾨
ἔτσι ὥστε 𝑥O𝑦 􏾨
= 𝑦O𝑧 􏾨
=
Θεωροῦμε τρεῖς διαδοχικὲς γωνίες 𝑥O𝑦,
150°. Στὶς ἡμιευθεῖες O𝑥, O𝑦, O𝑧 παίρνουμε τὰ σημεῖα Α, Β, Γ ἀντίστοιχα ἔτσι
ὥστε ΟΑ = 2, ΟΒ = 4 καὶ ΟΓ = 6.
Ï
α. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸ (ΟΓΑ) τοῦ τριγώνου ΟΓΑ.

[Μονάδες 12/100] 􏾨
= 360° − 𝑥O𝑦 􏾨
− 𝑦O𝑧 􏾨
= 60°, ἄρα
Λύσις. Εἶναι 𝑧O𝑥
(ΟΑΓ) =

1 􏾨
= 1 ⋅ 2 ⋅ 6 ⋅ sin 60° = 3√3.
⋅ ΟΑ ⋅ ΟΓ ⋅ sin 𝑧O𝑥
2
2

β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ λόγο τῶν ἐμβαδῶν

(ΟAΒ)
.
(OBΓ)
[Μονάδες 13/100]

Λύσις. Εἶναι
(ΟΑΒ) =

1 􏾨
= 1 ⋅ 2 ⋅ 4 ⋅ sin 150°
⋅ ΟΑ ⋅ ΟΒ ⋅ sin 𝑥O𝑦
2
2

(ΟΒΓ) =

1 􏾧
= 1 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅ sin 150°
⋅ ΟΒ ⋅ ΟΓ ⋅ sin 𝑦O𝑧
2
2

καὶ
ἄρα

(ΟAΒ) 1
= .
(OBΓ)
3
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

62

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΘΕΜΑ 4ο: Μετρικὲς σχέσεις
∆ίνεται ἡμικύκλιο κέντρου Ο καὶ διαμέτρου ΑΒ = 2R. Στὴν προέκτασι τοῦ
ΑΒ πρὸς τὸ Β, θεωροῦμε ἕνα σημεῖο Γ, τέτοιο ὥστε ΒΓ = 2R. Ἀπὸ τὸ Γ φέρνουμε
τὸ ἐφαπτόμενο τμῆμα ΓΕ τοῦ ἡμικυκλίου. Ἡ ἐφαπτομένη τοῦ ἡμικυκλίου στὸ
σημεῖο Α τέμνει τὴν προέκτασι τοῦ τμήματος ΓΕ στὸ σημείο ∆.

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ΓΕ = 2√2R .
[Μονάδες 5/100]
Ï
Λύσις. Ἡ ΓΕ εἶναι ἐφαπτομένη τοῦ κύκλου ἄρα ΟΕ⊥ΑΓ. Ἄρα τὸ τρίγωνο ΟΓΕ
εἶναι ὀρθογώνιο, ἄρα

ΓΕ􏷡 = ΟΓ􏷡 − ΟΕ􏷡 = (R + 2R)􏷡 − R􏷡 = 8R􏷡
Ἄρα ΓΕ = 2√2R.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.3. 2001

63

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ΓΑ ⋅ ΓΟ = Γ∆ ⋅ ΓΕ.
[Μονάδες 10/100]
Ï εἶναι
Ï καὶ ΟΓΕ
Λύσις. Στὰ τρίγωνα ΑΓΔ 􏾧

=E 􏾦
= 90° καὶ
• A 􏾦
=Γ 􏾦
(κοινή).
• Γ
Ï ἄρα
Ï ≈ ΕΓΟ,
Ἄρα ΑΓΔ

ΑΓ ΓΔ ΑΔ
=
=
, ἑπομένως ΓΑ ⋅ ΓΟ = Γ∆ ⋅ ΓΕ.
ΕΓ
ΓΟ ΕΟ

γ. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ τμῆμα Γ∆ συναρτήσει τοῦ R.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὴ σχέσι τοῦ (β) ἔχουμε
ΓΔ =

ΑΓ ⋅ ΓΟ 4R ⋅ 3R
=
= 3√2R.
ΕΓ
2√2R

δ. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἄθροισμα τῶν ἐμβαδῶν τῶν μικτογράμμων τριγώνων
Ï συναρτήσει τοῦ R.
Ï καὶ Α∆Ε
ΒΓΕ
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἔστω Ε τὸ ζητούμενο ἄθροισμα ἐμβαδῶν καὶ Ε′ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἡμικυκλίου. Τότε
Ε + Ε′ = (ΑΓΔ).
Ἀλλὰ Ε′ =

πR􏷡
καὶ
2
ΑΔ􏷡 = ΓΔ􏷡 − ΑΓ􏷡 = (3√2R)􏷡 − (4R)􏷡 = 2R􏷡 ,

1
⋅ ΑΔ ⋅ ΑΓ = 2√2R􏷡 .
2
πR􏷡 4√2 − π 􏷡
Ἑπομένως, Ε = 2√2R􏷡 −
=
R.
2
2

ἄρα ΑΔ = R√2, συνεπῶς (ΑΓΔ) =

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

64

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

2.4 2002
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α1. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ ἐμβαδὸν τραπεζίου ἰσοῦται μὲ τὸ γινόμενο τοῦ ἡμιαθροίσματος τῶν βάσεών του ἐπὶ τὸ ὕψος του.
[Μονάδες 10/100]
Ἀπόδειξις. Ἔστω ΑΒΓΔ τραπέζιο μὲ παράλληλες πλευρὲς ΑΒ, ΓΔ καὶ ΑΒ > ΓΔ.
Οἱ πλευρὲς ΑΔ, ΒΓ τέμνονται σὲ σημεῖο Ε ἐκτὸς τῆς ταινίας ποὺ ὁρίζουν οἱ δύο
παράλληλες πλευρὲς τοῦ τραπεζίου. Ἔστω ΔK, ΒΓ δύο ὕψη τοῦ τραπεζίου. Τότε:

(ΑΒΓΔ) = (ΑΚΔ) + (ΚΛΓΔ) + (ΒΛΓ)
1
1
=
⋅ ΑΚ ⋅ ΚΔ + ΚΛ ⋅ ΔΚ + ⋅ ΒΛ ⋅ ΓΛ
2
2
1
1
1
=
⋅ ΑΚ ⋅ υ + ⋅ (ΚΛ + ΓΔ) ⋅ υ + ⋅ ΒΛ ⋅ υ
2
2
2
1
=
⋅ (ΑΚ + ΚΛ + ΒΛ + ΓΔ) ⋅ υ
2
1
=
⋅ (ΑΒ + ΓΔ) ⋅ υ.
2

Α2. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Τὸ Ρ εἶναι ἐξωτερικὸ σημεῖο τοῦ κύκλου (Ο, R), ἂν καὶ μόνον ἂν ∆􏹡 (Ο, R) >
0, ὅπου ∆􏹡 (Ο, R) ἡ δύναμι τοῦ σημείου Ρ ὡς πρὸς τὸν κύκλο (Ο, R).
[Μονάδα 1/100]
Ï ἰσχύει ἡ ἰσοδυναμία
β. Σὲ κάθε τρίγωνο ΑΒΓ 􏾧

< 90°.
α􏷡 < β􏷡 + γ􏷡 ⟺ A
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.4. 2002

65
[Μονάδα 1/100]

Ï δίνεται ἀπὸ τὸν τύπο E = 1 αβ sin Β.
γ. Τὸ ἐμβαδὸν Ε κάθε τριγώνου ΑΒΓ
2

[Μονάδα 1/100]
δ. Σὲ κύκλο (Ο, R), τὸ ἐμβαδὸν Ε κυκλικοῦ τομέα μ° δίνεται ἀπὸ τὸν τύπο
πR􏷡 μ
Ε=
.
180
[Μονάδα 1/100]
Ï ἐκφράζεται ἀπὸ
ε. Τὸ πρῶτο θεώρημα τῶν διαμέσων σὲ κάθε τρίγωνο ΑΒΓ
τὸν τύπο:
μ􏷡α 􏷡 􏷡 􏷡

β + γ = 2α + .
2

[Μονάδα 1/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) σωστό, γ) λάθος, δ) λάθος, ε) λάθος.
Β. α. Νὰ ἐγγραφῇ κανονικὸ ἑξάγωνο σὲ κύκλο (Ο, R) καὶ νὰ ἀποδείξετε ὅτι
λ􏷥 = R, ὅπου λ􏷥 ἡ πλευρὰ τοῦ ἑξαγώνου.
[Μονάδες 6/100]

Ἀπόδειξις. Ἔστωσαν Α􏷠 , Α􏷡 , Α􏷢 , Α􏷣 , Α􏷤 , Α􏷥 , A􏷦 σημεῖα τοῦ κύκλου, ἔτσι ὥστε
Α􏷠 Α􏷡 = Α􏷡 Α􏷢 = Α􏷢 Α􏷣 = Α􏷣 Α􏷤 = Α􏷤 Α􏷥 = A􏷥 A􏷦 = R. Τότε, γιὰ καθένα ἀπὸ
OA
τὰ τρίγωνα A 𝑖 𝑖

+􏷠 (𝑖 = 1, … , 6) ἰσχύουν A𝑖 A𝑖+􏷠 = R, ἄρα A𝑖 A𝑖+􏷠 = OA𝑖 = 􏷿

OA𝑖+􏷠 . Συνεπῶς τὰ τρίγωνα εἶναι ἰσόπλευρα, ἄρα A 𝑖
OA𝑖+􏷠 = 60°, ἄρα τὰ τόξα
˚
˙
A𝑖 A𝑖+􏷠 = 60°. Ἕπεται ὅτι τὸ τόξο A􏷠 A􏷦 = 6 ⋅ 60° = 360°, δηλαδὴ τὸ τόξο εἶναι
ὁλόκληρος ὁ κύκλος. Ἄρα A􏷠 ≡ A􏷦 καὶ τὸ ἑξάγωνο Α􏷠 Α􏷡 Α􏷢 Α􏷣 Α􏷤 Α􏷥 ἐγγράφεται
στὸν κύκλο.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

66

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

OA κατασκευάσθηκαν μὲ ἴσες πλευρὲς A A
Τώρα, ἐπειδὴ τὰ τρίγωνα A 𝑖 𝑖

+􏷠 𝑖
𝑖+􏷠
καὶ εἶναι ἰσόπλευρα, εἶναι ἴσα. Ἄρα, ὅλες οἱ γωνίες καὶ ὅλες οἱ πλευρὲς τοῦ ἑξαγώνου εἶναι ἴσες, ἄρα αὐτὸ εἶναι κανονικό.
Τέλος, ὅλες οἱ πλευρὲς κατασκευάσθηκαν ἴσες μὲ τὴν ἀκτῖνα τοῦ κύκλου,
ἑπομένως λ􏷥 = R.

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι α􏷥 =

R√3
, ὅπου α􏷥 τὸ ἁπόστημα τοῦ ἑξαγώνου.
2
[Μονάδες 4/100]

Ἀπόδειξις. Εἶναι α􏷡􏷥 +

λ􏷡􏷥
3R􏷡
R√3
= R􏷡 ἄρα α􏷡􏷥 =
ἄρα α􏷥 =
.
2
4
2

ΘΕΜΑ 2ο: Μετρικὲς σχέσεις
Ï μὲ πλευρὲς α, β, γ καὶ διάμεσο ΑΜ = μ . Ἂν ισχύει ἡ
∆ίνεται τρίγωνο ΑΒΓ
α
σχέσι
α􏷡
2μ􏷡α − βγ =

2

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι α􏷡 = β􏷡 + γ􏷡 − βγ.
[Μονάδες 15/100]

Λύσις. Ἀπὸ τὸ πρῶτο θεώρημα διαμέσων ἔχουμε β􏷡 + γ􏷡 = 2μ􏷡α +
2μ􏷡α = β􏷡 + γ􏷡 −

α􏷡
ἄρα
2

α􏷡
.
2

Ἀπὸ τὴ δοθεῖσα παίρνουμε
μ􏷡α =

α􏷡
+ βγ
2

ἄρα
α􏷡
α􏷡 􏷡 􏷡

+ βγ = β + γ −
∴ α􏷡 = β􏷡 + γ􏷡 − βγ.
2
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.4. 2002

67 􏾧

β. Νὰ ὑπολογιστῇ ἡ γωνία A.
[Μονάδες 10/100] 􏾧
< 90°. Ἔστω ΒΗ ὕψος
Λύσις. Ἀπὸ τὴν προηγούμενη ἔχουμε α􏷡 < β􏷡 + γ􏷡 ἄρα Α
τοῦ τριγώνου. Ἀπὸ τὴν ἐπέκτασι τοῦ Π.Θ. παίρνουμε
α􏷡 = β􏷡 + γ􏷡 − 2β ⋅ ΑΗ.
Σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ προηγούμενου ἐρωτήματος, παίρνουμε 2 ⋅ 􏾧
= 60°.
ΑΗ = ΑΒ. Ἄρα A

ΘΕΜΑ 3ο: Μετρικὲς σχέσεις
Στὸ σχῆμα ποὺ ἀκολουθεῖ, δίνεται κύκλος (Ο, R) διαμέτρου ΒΓ καὶ ἡμιευθεία 􏾨
νὰ εἶναι 30°. Ἔστω ὅτι ἡ Β𝑥 τέμνει τὸν κύκλο στὸ
Β𝑥 τέτοια, ὥστε ἡ γωνία ΓΒ𝑥
σημεῖο Α. Φέρουμε τὴν ἐφαπτομένη τοῦ κύκλου στὸ Γ, ἡ ὁποία τέμνει τὴ Β𝑥 στὸ
σημεῖο Ρ.

Νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
α. ΑΓ = R.
[Μονάδες 5/100]
Ï εἶναι ὀρθογώνιο, γιατὶ ἡ γωνία A 􏾧
εἶναι ἐγγεγραμμένη
Λύσις. Τὸ τρίγωνο ΑΒΓ 􏾦
= 30°, ἄρα ΑΓ = ΒΓ = R.
βαίνουσα σὲ ἡμικύκλιο, ἄρα εἶναι ὀρθή. Ἐπίσης B
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

68
β.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
(PBΓ)
= 4.
(PAΓ)
[Μονάδες 10]

Ï ἔχουμε B
Ï καὶ ΡΑΓ 􏾦
=􏾧
Λύσις. Στὰ ΡΒΓ
Γ􏷡 = 30°, γιατὶ 􏾧
Γ􏷡 = 90 − 􏾧
Γ􏷠 = 90° − (90° −
Ï
Ï
30°) = 30° καὶ 􏾧
Γ􏷠 = 􏾨
Α􏷡 = 90°. Ἄρα ΡΒΓ ≈ ΡΓΑ καὶ ὁ λόγος ὁμοιότητας εἶναι
ΒΓ
(ΡΒΓ)
λ=
= 2. Συνεπῶς ὁ λόγος τῶν ἐμβαδῶν τῶν τριγώνων εἶναι λ =
=
ΓΑ
(ΡΓΑ)
λ􏷡 = 4.

γ. ΡΓ =

2R√3
.
3
[Μονάδες 10/100]

1
Ï εἶναι 􏾧
Λύσις. Στὸ ΡΑΓ
Γ􏷡 = 30°, ἄρα ΑΡ = ΡΓ καὶ ΑΓ = R. Ἄρα
2
1
2R√3
ΡΓ􏷡 = ΑΡ􏷡 + ΑΓ􏷡 ⟺ ΡΓ􏷡 = ΡΓ􏷡 = R􏷡 ⟺ ΡΓ =
.
4
3

ΘΕΜΑ 4ο: Ἐμβαδὰ
Στὸ σχῆμα ποὺ ἀκολουθεῖ, σὲ τετράγωνο ΑΒΓ∆ πλευρᾶς 7 cm, ἐγγράφουμε
τετράγωνο ΕΖΗΘ ἔτσι, ὥστε ΑΕ = ΒΖ = ΓΗ = ∆Θ = 3 cm.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.5. 2003

69

α. Νὰ βρεθῇ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τετραγώνου ΕΖΗΘ.
[Μονάδες 5/100]
Ï εἶναι ὀρθογώνιο μὲ ὀρθὴ γωνία τὴν B, 􏾦
ἄρα ΕΖ = √EB􏷡 + ZB􏷡 =
Λύσις. Τὸ ΕΒΖ
√3􏷡 + 4􏷡 = 5. Ἄρα (ΕΖΗΘ) = ΕΖ􏷡 = 25 𝑐𝑚􏷡 .
Ï καὶ νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ
β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου ΕΒΖ
ἀκτῖνα τοῦ ἐγγεγραμμένου κύκλου (Λ, ρ) στὸ τρίγωνο ΕΒΖ εἶναι ρ = 1 cm.

[Μονάδες 12/100]
1
1
Λύσις. Εἶναι (ΕΒΖ) = ⋅ EB ⋅ EZ = ⋅ 4 ⋅ 3 = 6 𝑐𝑚􏷡 . Ἐπίσης, (ΕΒΖ) = ρτ =
2
2
ΕΒ + ΒΖ + ΖΕ
4+3+5
ρ

= 6ρ. Ἄρα 6ρ = 6 ⟺ ρ = 1 cm.
2
2
γ. Ἐὰν (Κ, R) εἶναι ὁ ἐγγεγραμμένος κύκλος στὸ τετράγωνο ΕΖΗΘ, νὰ ὑπολογίσετε τὸ λόγο τοῦ ἐμβαδοῦ τοῦ κύκλου (Κ, R) πρὸς τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου
(Λ, ρ).
[Μονάδες 8/100]
5
Λύσις. Ἡ ἀκτῖνα R ἰσοῦται μὲ τὸ ἥμισυ τῆς πλευρᾶς τοῦ τετραγώνου, ἄρα R = .
2
Ἄρα ὁ λόγος τῶν ἐμβαδῶν εἶναι
R 􏷡 25
E(K, R)
=􏿵 􏿸 = .
E(Λ, ρ)
ρ
4

2.5

2003

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Ἔστω ἕνας κύκλος (Ο, R).
α. Στὸν κύκλο (Ο, R) νὰ ἐγγράψετε τετράγωνο.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Ἔστω ΑΓ, ΒΔ δύο κάθετες διάμετροι τοῦ κύκλου. Τὸ τετράπλευρο ΑΒΓΔ
ἔχει τὶς κορυφές του ἐπὶ τοῦ κύκλου (ἄρα εἶναι ἐγγεγραμμένο σ’ αὐτὸν) καὶ οἱ
διαγώνιοί του εἶναι κάθετες (ἐκ κατασκευῆς), διχοτομοῦνται (ἀπὸ τὸ κέντρο τοῦ
κύκλου) καὶ εἶναι μεταξύ τους ἴσες (ὡς διάμετροι τοῦ αὐτοῦ κύκλου).
Ἄρα τὸ ΑΒΓΔ εἶναι τετράγωνο ἐγγεγραμμένο στὸν (Ο, R).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

70

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι λ􏷣 = R√2, ὅπου λ􏷣 ἡ πλευρὰ τοῦ τετραγώνου.
[Μονάδες 4/100]
Ì εἶναι ὀρθογώνιο, ἄρα ἀπὸ ΠΘ,
Ἀπόδειξις. Τὸ τρίγωνο ΑΟΒ

ΑΒ􏷡 = ΟΑ􏷡 + ΟΒ􏷡 ⟺ ΑΒ􏷡 = 2R ⟺ ΑΒ = R√2.
Συνεπῶς, λ􏷣 = R√2.
γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι α􏷣 =

R√2
, ὅπου α􏷣 τὸ ἀπόστημα τοῦ τετραγώνου.
2
[Μονάδες 4/100]

Ἀπόδειξις. Εἶναι
R􏷡
R√2
λ􏷡􏷣 􏷡 􏷡 􏷡

+ α 􏷣 = R ⟺ α􏷣 =
⟺ α􏷣 =
.
4
2
2

Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν δύο τρίγωνα εἶναι ὅμοια τότε ὁ λόγος τῶν ἐμβαδῶν τους ἰσοῦται μὲ τὸ
λόγο ὁμοιότητας.
[Μονάδες 2/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.5. 2003

71

β. Τὸ ἐμβαδὸν τραπεζίου ἰσούται μὲ τὸ γινόμενο τοῦ ἡμιαθροίσματος τῶν βάσεών του ἐπὶ τὸ ὕψος του.
[Μονάδες 2/100]
γ. Ἡ δύναμι τοῦ σημείου Ρ ὡς πρὸς τὸν κύκλο (Ο, R) ὁρίζεται μὲ τὸν τύπο:
∆􏹡 (O, R) = R􏷡 + OΡ􏷡 .
[Μονάδες 2/100]
δ. Ἡ διαφορὰ τῶν τετραγώνων δύο πλευρῶν ἑνὸς τριγώνου ἰσοῦται μὲ τὸ
διπλάσιο γινόμενο τῆς τρίτης πλευρᾶς ἐπὶ τὴν προβολὴ τῆς ἀντίστοιχης
διαμέσου πάνω στὴν πλευρὰ αὐτή.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) σωστό, γ) λάθος, δ) σωστό.
Γ. Ποιό πολύγωνο λέγεται κανονικό;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Αὐτὸ τοῦ ὁποίου ὅλες οἱ πλευρὲς εἶναι μεταξύ τους ἴσες καὶ ὅλες οἱ
γωνίες μεταξύ τους ἴσες.

ΘΕΜΑ 2ο: Μετρικὲς σχέσεις καὶ ἐμβαδὰ
Ï μὲ ΑΒ = ΑΓ = 1 καὶ ΒΓ = 3. Νὰ ὑπολο∆ίνεται ἰσοσκελὲς τρίγωνο ΑΒΓ

γίσετε: 􏾧

α. Τὴ γωνία A.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἔστω ΑΔ τὸ ὕψος ποὺ ἄγεται ἀπὸ τὴν κορυφὴ Α, ποὺ εἶναι ταυτοχρόνως
Ï τὸ ΠΘ δίνει 􏾧
Στὸ τρίγωνο ΑΒΔ
διάμεσος τῆς ΒΓ καὶ διχοτόμος τῆς γωνίας A.
ΑΔ􏷡 = ΑΒ􏷡 − ΒΔ􏷡 = 1􏷡 − 􏿵

1
√3 􏷡 1 􏿸
= ∴ ΑΔ = .
2
4
2 􏾩

= 60°, ἄρα Α 􏾧
= 120°.
Ἄρα ΑΒ = 2ΑΔ. Ἄρα ΒΑΔ
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

72

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ï
β. Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου ΑΒΓ.

[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
(ΑΒΓ) =

1
1 √3
1
⋅ ΒΓ ⋅ ΑΔ = ⋅ √3 ⋅ =
.
2
2
2
4

γ. Τὴ διάμεσο ΒΜ = μβ .
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὸ πρῶτο θεώρημα διαμέσων ἔχουμε
ΒΓ􏷡 + ΒΑ􏷡 = 2μ􏷡β +

ΑΓ􏷡
√7
⟺ … ⟺ μ􏷡β =
.
2
2

ΘΕΜΑ 3ο: Μετρικὲς σχέσεις
Ï μὲ πλευρὲς α, β, γ τέτοιες, ὥστε νὰ ἰσχύῃ β􏷡 +γ􏷡 = 3α􏷡 .
∆ίνεται τρίγωνο ΑΒΓ
Ï στὸ Ε:
Ἂν ἡ διάμεσος ΑΜ τέμνῃ τὸν περιγεγραμμένο κύκλο τοῦ τριγώνου ΑΒΓ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.5. 2003

73

α. Νὰ ἐκφράσετε τὴ διάμεσο ΑΜ ὡς συνάρτησι τῆς πλευρᾶς α.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὸ πρῶτο θεώρημα διαμέσων ἔχουμε:
β􏷡 + γ􏷡 = 2ΑΜ􏷡 +

α􏷡
5α􏷡
α√5
⟺ ΑΜ􏷡 =
⟺ ΑΜ =
.
2
4
2

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ΑΜ · ΑΕ =

3α􏷡
.
2
[Μονάδες 13/100]

Λύσις. Ἀπὸ τὸ θεώρημα τεμνουσῶν, γιὰ τὶς ΑΕ καὶ ΒΓ ποὺ τέμνονται στὸ Μ,
ἔχουμε:
ΑΜ ⋅ ΜΕ = ΒΜ ⋅ ΜΓ ⟺

α√5
α α
α√5
⋅ ME = ⋅
⟺ ΜΕ =
.
2
2 2
10

Ἄρα:
ΑΜ ⋅ ΑΕ = ΑΜ(ΑΜ + ΜΕ)
α√5
α√5 α√5
⋅􏿵
⋅+
⋅􏿸
2
2
10
1
α√5 􏷡 􏿸
⋅ 􏿵1 + 􏿸
= 􏿵
2
5 􏷡


.
=
2
=

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

74

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΘΕΜΑ 4ο: Ἐμβαδὰ
Ï πλευρᾶς α. Στὶς πλευρὲς ΑΒ, ΒΓ, ΓΑ παίρ∆ίνεται ἰσόπλευρο τρίγωνο ΑΒΓ,
νουμε ἀντίστοιχα τὰ σημεῖα ∆, Ε, Ζ τέτοια, ὥστε νὰ εἶναι

1
Α∆ = ΒΕ = ΓΖ = ,
3
ὅπως στὸ σχῆμα.

Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν ὡς συνάρτησι τοῦ α:
Ì
α. Τοῦ τριγώνου Α∆Ζ.

[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
1
⋅ ΑΔ ⋅ ΑΖ ⋅ sin A
2
1 α 2α
=
⋅ ⋅
⋅ sin 60
2 3 3
1 α 2α √3
=
⋅ ⋅

2 3 3
2 􏷡

α √3
.
=
18

(ΑΔΖ) =

Ï
β. Τοῦ τριγώνου ∆ΕΖ.

[Μονάδες 7/100]
Ï καὶ ΓΖΕ
Ï εἶναι ἴσα (κριτήριο ΠΓΠ), γιατὶ
Λύσις. Τὰ τρίγωνα Ì
ΑΔΖ, ΒΕΔ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ
• ΑΔ = ΒΕ = ΓΖ =

75

α
·
3 􏾧

=Β 􏾦
=Γ 􏾦
= 60°·
• Α
• ΑΖ = ΒΔ = ΓΕ =


.
3

Ἄρα τὰ ἐμβαδά τους εἶναι ἴσα καὶ ἴσα μὲ
(ΑΒΓ) =

α􏷡 √3
. Ἐπίσης,
18

1
α􏷡 √3
⋅ ΑΒ ⋅ ΑΓ ⋅ sin Α = ⋯ =
.
2
4

Ἑπομένως,
(ΔΕΖ) = (ΑΒΓ) − 3 ⋅ (ΑΔΖ)
α􏷡 √3
α􏷡 √3
−3⋅
4
18 􏷡

α √3
=
.
12
=

Ï
γ. Τοῦ περιγεγραμμένου κύκλου στὸ τρίγωνο ΑΒΓ.

[Μονάδες 9/100]
Ï εἶναι κανονικὸ τρίπλευρο ἐγγεγραμμένο στὸν κύκλο (O, R), ἄρα
Λύσις. Τὸ ΑΒΓ
α√3
λ􏷢 = R√3 ⟺ α = R√3 ⟺ R =
. Ἄρα τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου εἶναι
3

Ε = πR􏷡 = π􏿵

2.6

α√3 􏷡 πα􏷡 􏿸
=
.
3
3

2003 ἐπαναληπτικὲς

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
Α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι σὲ κάθε ὀρθογώνιο τρίγωνο, τὸ τετράγωνο μιᾶς κάθετης
πλευρᾶς του εἶναι ἴσο μὲ τὸ γινόμενο τῆς ὑποτείνουσας ἐπὶ τὴν προβολὴ τῆς
πλευρᾶς αὐτῆς στὴν ὑποτείνουσα.
[Μονάδες 11/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

76

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ï τρίγωνο, A 􏾧
= 90°, καὶ τὸ ὕψος ΑΔ. Συγκρίνουμε τὰ τρίἈπόδειξις. Ἔστω ΑΒΓ
Ï
Ï
γωνα ΑΒΓ καὶ ΑΒΔ: 􏾧
=B 􏾦
= 90°
• A 􏾦

κοινή,
• B
Ï ≈ ΑΒΔ.
Ï Ἄρα,
ἑπομένως ἀπὸ τὸ κριτήριο ΓΓ, ΑΒΓ

ΑΒ
ΒΓ
ΑΓ ΑΒ
ΒΓ
=
=

=
∴ ΑΒ􏷡 = ΒΔ ⋅ ΒΓ.
ΒΔ ΑΒ ΑΔ ΒΔ ΑΒ

Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς παρακάτω προτάσεις ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
Ï ἰσχύει ἡ ἰσοδυναμία:
α. Σὲ κάθε τρίγωνο ΑΒΓ 􏾧

< 1∟.
α􏷡 > β􏷡 + γ􏷡 ⟺ A
[Μονάδες 2/100]
β. Σὲ κάθε ὀρθογώνιο τρίγωνο, τὸ τετράγωνο τοῦ ὕψους του ποὺ ἀντιστοιχεῖ
στὴν ὑποτείνουσα εἶναι ἴσο μὲ τὸ γινόμενο τῶν προβολῶν τῶν καθέτων
πλευρῶν του στὴν ὑποτείνουσα.
[Μονάδες 2/100]
Ï μὲ μήκη πλευρῶν α, β, γ δίνεται ἀπὸ τὸν
γ. Τὸ ἐμβαδὸν ἑνὸς τριγώνου ΑΒΓ
τύπο
αβγ
,
E=

ὅπου ρ ἡ ἀκτῖνα τοῦ ἐγγεγραμμένου κύκλου τοῦ τριγώνου.

[Μονάδες 2/100]
δ. Ἂν δύο τρίγωνα ἔχουν ἴσα ὕψη, τότε ὁ λόγος τῶν ἐμβαδῶν τους ἰσοῦται
μὲ τὸ λόγο τῶν ἀντιστοίχων βάσεων.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπόδειξις. α) λάθος, β) σωστό, γ) λάθος, δ) σωστό.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

77

Γ. Νὰ ἀντιστοιχίσετε τὰ γράμματα τῆς στήλης Ι μὲ τοὺς ἀριθμοὺς τῆς στήλης
ΙΙ.
Στήλη Ι
α. Ἐμβαδὸν κυκλικοῦ δίσκου ἀκτίνας R
β. Ἐμβαδὸν κυκλικοῦ τομέα μ° καὶ ἀκτίνας R
γ. Μῆκος κύκλου ἀκτίνας R

Στήλη ΙΙ
πR􏷡 μ
1.
180
2. 2πR
3. πR􏷡
πR􏷡 μ
4.
.
360
[Μονάδες 6/100]

Ἀπάντησις. α-3, β-4, γ-2.

ΘΕΜΑ 2ο: Μετρικὲς σχέσεις
Ï μὲ ΑΓ = 2 3, ΒΓ = 1 καὶ γωνία Γ 􏾦
= 30°.
∆ίνεται τρίγωνο ΑΒΓ

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ΑΒ = √7.
[Μονάδες 13/100]
Ï ἰσχύει Γ 􏾦
= 30°, ἑπομένως
Λύσις. Φέρουμε τὸ ὕψος ΑΔ. Τότε στὸ τρίγωνο ΑΔΓ
Ï
ΑΓ = 2ΑΔ, ἄρα ΑΔ = √3. Συνεπῶς, στὸ ὀρθογώνιο ΑΔΓ, ἀπὸ τὸ πυθαγόρειο
θεώρημα, ἔχουμε

ΑΓ􏷡 = ΑΔ􏷡 + ΓΔ􏷡 ⟺ ΓΔ = √ΑΓ􏷡 − ΑΔ􏷡 ⟺ ΓΔ = 3.
Ï μὲ Γ 􏾦
< 90° ἔχουμε
Ἔτσι, στὸ τρίγωνο ΑΒΓ

ΑΒ􏷡 = ΑΓ􏷡 + ΒΓ􏷡 − 2 ⋅ ΒΓ ⋅ ΓΔ = 􏿴2√3) + 1􏷡 − 2 ⋅ 1 ⋅ 3 = 7,
ἑπομένως AB = √7.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

78

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Νὰ ὑπολογίσετε τὴ διάμεσο ΓΜ = μγ .
[Μονάδες 12/100]
Ï καὶ ἔχουμε
Λύσις. Ἐφαρμόζουμε τὸ πρῶτο θεώρημα διαμέσων στὸ τρίγωνο ΑΒΓ

ΑΓ􏷡 + ΒΓ􏷡 = 2ΜΔ􏷡 +

12 + 1 = 2ΜΔ􏷡 +

ΜΔ􏷡 =

ΑΒ􏷡
2

7
2

13
7
13
ΜΔ =
. 􏽰
7

ΘΕΜΑ 3ο: Μετρικὲς σχέσεις καὶ ἐμβαδὰ
∆ίνεται κύκλος (Ο, R) καὶ σημεῖο Α, ὥστε OA = R√13. Ἀπὸ τὸ σημεῖο Α
φέρουμε τέμνουσα Α∆Ε τοῦ κύκλου ποὺ τέμνει αὐτὸν στὰ σημεῖα ∆ καὶ Ε. Ἂν
Α∆ = 2∆Ε, νὰ ὑπολογίσετε:
α. Τὴ χορδὴ ∆Ε, ὡς συνάρτησι τοῦ R.
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Τὸ Α βρίσκεται ἐκτὸς τοῦ κύκλου, γιατὶ ἡ δύναμί του 􏷡 􏷡 􏷡 􏷡 􏷡

Δ􏹒
(􏹠,􏹣) = OA − R = 13R − R = 12R

εἶναι μεγαλύτερη τοῦ μηδενός. Συνεπῶς ΑΕ = ΑΔ + ΔΕ.
Ἔστω ΚΛ ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου, στὴν προέκτασι πρὸς τὸ Κ τῆς ὁποίας
βρίσκεται τὸ Α. Τότε οἱ χορδὲς ΑΚ καὶ ΔΕ τέμνονται στὸ Α, ὁπότε ἀπὸ τὸ θεώρημα τεμνουσῶν ἔχουμε:

ΑΚ ⋅ ΑΛ = ΑΔ ⋅ ΔΕ
(ΟΑ − ΟΚ)(ΟΑ + ΟΛ) = 2ΔΕ􏷡

⟺ 􏿴

R√13 − R􏿷􏿴R√13 + R􏿷 = 2ΔΕ􏷡

⟺ 􏿴

R√13)􏷡 − R􏷡 = 2ΔΕ􏷡


12R􏷡 = 2ΔΕ􏷡
ΔΕ = R√6.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

β. Τὸ λόγο τῶν ἐμβαδῶν

79

(OΑ∆)
.
(ΟΕ∆)
[Μονάδες 12/100]

Ì καὶ
Λύσις. Ἔστω ΟΚ⊥ΕΔ. Τὸ τμῆμα ΟΚ ἀποτελεῖ ὕψος τῶν τριγώνων ΟΑΔ
Ï τῶν πλευρῶν ΟΔ καὶ ΕΔ ἀντιστοίχως. Ἑπομένως:
ΟΕΔ,

(OΑ∆)
=
(ΟΕ∆) 􏷠 􏷡 􏷠 􏷡

⋅ ΑΔ ⋅ OK ΑΔ
=
= 2.
ΕΔ
⋅ ΕΔ ⋅ OK

ΘΕΜΑ 4ο: Μετρικὲς σχέσεις καὶ ἐμβαδὰ
∆ίνεται κύκλος (Ο, R) καὶ μία διάμετρός του ΑΓ. Ἡ μεσοκάθετος τῆς ἀκτίνας
ΟΑ τέμνει τὸν κύκλο στὰ σημεῖα Β, ∆, ὅπως στὸ παρακάτω σχῆμα.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

80

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι Β∆ = R√3.
[Μονάδες 8/100]
R
Ì εἶναι ὀρθο. Τὸ τρίγωνο ΟΜΒ
2 􏷡 􏾩

= 90°, ἄρα ἰσχύει ΟΒ􏷡 = ΟΜ􏷡 +ΜΒ􏷡 , ἄρα MB = R􏷡 − 􏿵 R 􏿸 =
γώνιο μὲ ΟΜΒ
2 􏽰

√3R
.
2
Ì βρίσκουμε MΔ = √3R . Ἔτσι
Ὁμοίως ἀπὸ τὸ τρίγωνο ΟΜΔ
2
Λύσις. Ἔστω Μ μέσο ΟΑ. Τότε ΑΜ = ΜΟ =

ΒΔ = MB + ΜΔ = √3R.

β. Νὰ ὑπολογίσετε, ὡς συνάρτησι τοῦ R, τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τετραπλεύρου ΑΒΓ∆.
[Μονάδες 8/100]
Ì μὲ AMB 􏾩
= 90° ἔχουμε ΑΒ􏷡 = ΑΜ􏷡 +
Λύσις. Στὸ ὀρθογώνιο τρίγωνο ΑΒΜ 􏷡 􏷡

R 3R
Ï μὲ ΒMΓ 􏾩
= 90°
ΜΒ􏷡 =
+
= R􏷡 ἄρα ΑΒ = R. Στὸ ὀρθογώνιο τρίγωνο ΓΒΜ
4
4
9R􏷡 3R􏷡
ἔχουμε ΒΓ􏷡 = ΓΜ􏷡 + ΜΒ􏷡 =
+
= 3R􏷡 ἄρα ΒΓ = R√3.
4
4
Ï εἶναι ὀρθογώνιο, ὁπότε 􏾦
βαίνει σὲ ἡμικύκλιο, ἄρα τὸ τρίγωνο ΑΒΓ
Ἡ γωνία Γ

(ΑΒΓ) =

1
1
R􏷡 √3
⋅ ΑΒ ⋅ ΒΓ = ⋅ R ⋅ R√3 =
.
2
2
2

Ì ΓΜΔ
Ì βρίσκουμε ΑΔ = R, ΓΔ = R 3 καὶ (ΑΔΓ) =
Ὁμοίως, στὰ τρίγωνα ΑΜΔ,

R 􏷡 √3
. Ἄρα
2
(ΑΒΓΔ) = (ΑΒΓ) + (ΑΔΓ) = R􏷡 √3.

γ. Νὰ ὑπολογίσετε, ὡς συνάρτησι τοῦ R, τὸ ἐμβαδὸν τοῦ γραμμοσκιασμένου
κυκλικοῦ τμήματος.
[Μονάδες 9/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.7. 2004

81

Ì ἔχουμε AM = R/2 = 1 , ἄρα ΑΒΜ 􏾩
= 30°, ἄρα
Λύσις. Στὸ τρίγωνο ΑΜΒ
AB
R
2
ˆ Ἄρα, 􏾩
= 60°. Ὅμως ἡ ΜΑΒ 􏾩
εἶναι ἐγγεγραμμένη καὶ βαίνουσα στὸ τόξο ΒΓ.
ΜΑΒ 􏾨
ποὺ εἶναι ἐπίκεντρη καὶ βαίνουσα στὸ ἴδιο τόξο, εἶναι ΒΟΓ 􏾨
= 120°. Ἄρα
ἡ ΒΟΓ,
ˆ εἶναι
τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κυκλικοῦ τομέα κέντρου Ο καὶ τόξου ΒΓ

Ε􏷠 =

πR􏷡 ⋅ 120° πR􏷡
=
.
360°
3

Ï ἀντιστοιχοῦν στὴν πλευρὰ ΟΓ = R,
Tὸ τμῆμα ΒΜ εἶναι ὕψος τοῦ τριγώνου ΒΟΓ,
ἄρα

(ΒΟΓ) =

1
1
R√3 √3R􏷡
⋅ ΟΓ ⋅ ΒΜ = ⋅ R ⋅
=
.
2
2
2
4

Ἄρα τὸ ζητούμενο ἐμβαδὸ εἶναι
πR􏷡 √3R􏷡
π √3 􏿸
.
Ε􏷡 = Ε􏷠 − (ΒΟΓ) =

= R􏷡 􏿵 −
3
4
3
4

2.7

2004

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Nὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ ἐμβαδὸν ἑνὸς ὀρθογωνίου παραλληλογράμμου ἰσοῦται μὲ τὸ γινόμενο τῶν πλευρῶν του.
[Μονάδες 11/100]
Ἀπόδειξις. Ἔστω ὀρθογώνιο παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ μὲ πλευρὲς ΑΒ = ΔΓ =
α καὶ ΒΓ = ΑΔ = β. Φέροντας τὴ διαγώνιο ΑΓ, τὸ ὀρθογώνιο χωρίζεται στὰ
Ï καὶ ΑΔΓ,
Ï γιὰ τὰ ὁποῖα ἰσχύουν ΑΒ = ΓΔ, ΒΓ = ΑΔ καὶ ΑΓ κοινή.
τρίγωνα ΑΒΓ
Ï = ΑΔΓ,
Ï συνεπῶς (ΑΒΓ) = (ΑΔΓ).
Ἄρα ΑΒΓ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

82

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Συνεπῶς,
(ΑΒΓΔ) = (ΑΒΓ) + (ΑΔΓ)
1
1
=
⋅ ΑΒ ⋅ ΒΓ + ⋅ ΓΔ ⋅ ΑΔ
2
2
1
= 2 ⋅ αβ
2
= βγ.

Β. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὰ γράμματα τῆς Στήλης Ι καὶ δίπλα σὲ κάθε
γράμμα τὸν ἀριθμὸ τῆς Στήλης ΙΙ ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὸν σωστὸ τύπο.
Στήλη Ι
α. Ἐμβαδὸν τραπεζίου
β. Ἐμβαδὸν τριγώνου
γ. Ἐμβαδὸν κανονικοῦ πολυγώνου

Στήλη ΙΙ
1. Ε = τρ 􏷫

μ
2. Ε = π􏹣 􏷢􏷥􏷟

3. Ε = (􏹓+β)υ 􏷡

4. Ε = 􏷠􏷡 P𝑛 α𝑛
5. E = αυα .

Στὴ Στήλη ΙΙ περισσεύουν δύο τύποι.
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. α-3, β-1, γ-4.
Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
Ï ἰσχύει ἡ σχέσι
α. Σὲ κάθε τρίγωνο ΑΒΓ

α􏷡 = β􏷡 + γ􏷡 − 2βγ.
β. Σὲ κάθε κανονικὸ 𝑛-γωνο ἀκτίνας R μὲ πλευρὰ λ𝑛 καὶ ἀπόστημα α𝑛 ἰσχύει
ἡ σχέσι:
λ􏷡
α􏷡𝑛 + 𝑛 = R􏷡 .
2
γ. Σὲ κάθε ὀρθογώνιο τρίγωνο, τὸ τετράγωνο τοῦ ὕψους του ποὺ ἀντιστοιχεῖ
στὴν ὑποτείνουσα εἶναι ἴσο μὲ τὸ γινόμενο τῶν προβολῶν τῶν καθέτων
πλευρών του στὴν ὑποτείνουσα.
δ. Τὸ ἄθροισμα τῶν τετραγώνων δύο πλευρῶν ἑνὸς τριγώνου ἰσοῦται μὲ τὸ
διπλάσιο τοῦ τετραγώνου τῆς διαμέσου ποὺ περιέχεται μεταξὺ τῶν πλευρῶν αὐτῶν, αὐξημένο κατὰ τὸ μισὸ τοῦ τετραγώνου τῆς τρίτης πλευρᾶς.
[Μονάδες 8/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) λάθος, γ) σωστό, δ) σωστό.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.7. 2004

83

ΘΕΜΑ 2ο: Κανονικὰ πολύγωνα
∆ίνεται κανονικὸ πολύγωνο Α􏷠 Α􏷡 … Α𝑛 ἐγγεγραμμένο σὲ κύκλο μὲ κέντρο Ο
καὶ ἀκτῖνα R. Ἂν ἡ γωνία τοῦ πολυγώνου εἶναι􏾨
φ𝑛 = 150°, νὰ βρῆτε:
α. Τὸν ἀριθμὸ τῶν πλευρῶν τοῦ πολυγώνου.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι􏾨
φ𝑛 = 180° −

360°
, ἄρα 𝑛

150° − 180° = −

360°
⟺ 𝑛 = 12. 𝑛

Ἄρα πρόκειται γιὰ κανονικὸ δωδεκάγωνο.
β. Τὴν κεντρικὴ γωνία τοῦ πολυγώνου ω𝑛 .
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι􏾨
ω𝑛 =

360°
, ἄρα 𝑛 􏾨

ω􏷠􏷡 =

360°
= 30°.
12

γ. Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ πολυγώνου συναρτήσει τῆς ἀκτίνας R.
[Μονάδες 7/100]
1
1
Λύσις. Εἶναι E𝑛 = P𝑛 α𝑛 = 𝑛 ⋅ λ𝑛 ⋅ α𝑛 , ἄρα
2
2
Ε􏷠􏷡 =

1
1
⋅ 12 ⋅ R ⋅ R = 3R􏷡 .
2
2

ΘΕΜΑ 3ο: Τρίγωνα, ἐμβαδὰ
Ï μὲ μήκη πλευρῶν γ = 2, β = 1 + 2 καὶ
∆ίνεται ὀξυγώνιο τρίγωνο ΑΒΓ

βγ√2
ἐμβαδὸν (ΑΒΓ) =
.
4

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

84

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ μῆκος τῆς τρίτης πλευρᾶς εἶναι α = √3.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἔστω ΒΕ ὕψος τοῦ τριγώνου. Τότε

α􏷡 = β􏷡 + γ􏷡 − 2β ⋅ ΑΕ ⟺ ΑΕ =
Ἀκόμη, (ΑΒΓ) =

−α􏷡 + 7 + 2√2
2 + √2

.

βγ√2 (1 + √2)√2
=
, ἄρα
4
2

1
(1 + √2)√2 1
(ΑΒΓ) = β ⋅ ΒΕ ⟺
= β ⋅ ΒΕ ⟺ ΒΕ = √2.
2
2
2
Ï εἶναι ὀρθογώνιο, ἄρα
Ὅμως τὸ ΑΒΕ

ΑΕ􏷡 + ΒΕ􏷡 = γ􏷡 ⟺ 􏿵

−α􏷡 + 7 + 2√2
2 + √2 􏷡 􏿸

+ 2 = 4 ⟺ … ⟺ α = √3.

β. Νὰ ὑπολογίσετε τὴν ἀκτῖνα R τοῦ περιγεγραμμένου κύκλου τοῦ τριγώνου
Ï
ΑΒΓ.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἂν R ἡ ζητούμενη ἀκτῖνα, εἶναι
(ΑΒΓ) =

αβγ
√6
⟺ … ⟺ E=
.
4R
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

2.7. 2004

85

γ. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ μῆκος τῆς προβολῆς τῆς πλευρᾶς ΑΒ πάνω στὴν πλευρὰ
ΒΓ.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἔστω ΑΖ ὕψος. Τότε
β􏷡 = α􏷡 + γ􏷡 − 2α ⋅ ΒΖ ⟺ … ⟺

(2 − √2)√3
.
3

ΘΕΜΑ 4ο: Ὀρθογώνια τρίγωνα
Ï (A 􏾧
= 90°) μὲ μήκη πλευρῶν ΑΒ = R καὶ
∆ίνεται ὀρθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ
ΑΓ = R√3. Γράφουμε τοὺς κύκλους (Β, R) καὶ (Γ, R√3).

Nὰ ὑπολογίσετε:
α. Τὸ μῆκος τῆς πλευρᾶς ΒΓ συναρτήσει τοῦ R.
[Μονάδες 4/100]
Ï εἶναι ὀρθογώνιο, ἄρα ΒΓ􏷡 = ΑΒ􏷡 + ΑΓ􏷡 = R􏷡 + 3R􏷡 = 4R􏷡 ἄρα
Λύσις. Τὸ ΑΒΓ
ΒΓ = 2R.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

86

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 􏾦

καὶ Γ. 􏾦

β. Τὶς γωνίες B
[Μονάδες 4/100]
Ï εἶναι ΒΓ = 2ΑΒ, ἄρα Γ 􏾦
= 30° καὶ Β 􏾦
= 60°.
Λύσις. Στὸ τρίγωνο ΑΒΓ

γ. Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τετραπλεύρου ΑΒ∆Γ συναρτήσει τοῦ R.
[Μονάδες 8/100]
Ï καὶ ΔΒΓ
Ï ἰσχύουν: ΑΒ = ΔΒ = R, ΑΓ = ΔΓ = R 3
Λύσις. Στὰ τρίγωνα ΑΒΓ

Ï
Ï
καὶ ἡ ΒΓ εἶναι κοινή. Συνεπῶς, ΑΒΓ = ΔΒΓ, ἄρα (ΑΒΓ) = (ΔΒΓ).
Ἑπομένως,

(ΑΒΓΔ) = (ΑΒΓ) + (ΔΒΓ) = 2 ⋅ (ΑΒΓ) = ΑΒ ⋅ ΑΓ = R ⋅ R√3 = R􏷡 √3.

δ. Τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κοινοῦ μέρους τῶν δύο κύκλων συναρτήσει τοῦ R.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἔστω Ε τὸ ζητούμενο ἐμβαδό, Ε􏷠 τὸ ἐμβαδὸ τοῦ κυκλικοῦ τομέα (Β, ΑΔ)
¯ Εἶναι
καὶ Ε􏷡 τὸ ἐμβαδὸ τοῦ κυκλικοῦ τομέα (Γ, ΑΔ).
Ε􏷠 =

πR􏷡 ⋅ 120° πR􏷡
=
360°
3

καὶ

π(R√3)􏷡 ⋅ 60° πR􏷡
=
.
360°
2
Ἄρα, τὸ ζητούμενο ἐμβαδὸ εἶναι
Ε􏷡 =

E = E􏷡 − (ΑΔΓ) + Ε􏷠 − (ΑΒΔ)
= Ε􏷠 + Ε􏷡 − (ΑΒΓΔ)
πR􏷡 πR􏷡
+
− R􏷡 √3
=
3
2 􏷡

= R􏿵
− √3􏿸.
6

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

Κεφάλαιο 3
Μαθηματικὰ θετικῆς καὶ
τεχνολογικῆς κατευθύνσεως Βʹ
ἡμερησίων ἐνιαίων λυκείων
3.1

1999

ΘΕΜΑ 1ο: Διανύσματα
⃗ = (𝑥􏷠 , 𝑦􏷠 ) καὶ ⃗
Α. Ἔστω α
β = (𝑥􏷡 , 𝑦􏷡 ) δύο διανύσματα τοῦ καρτεσιανοῦ ἐπιπέδου 𝑥O𝑦.


α) Νὰ ἑκφράσετε (χωρὶς ἀπόδειξι) τὸ ἐσωτερικὸ γινόμενο τῶν διανυσμάτων α
καὶ ⃗
β συναρτήσει τῶν συντεταγμένων τους.
[Μονάδες 3/100]
⃗⋅⃗
Ἀπάντησις. α
β = 𝑥􏷠 𝑥􏷡 + 𝑦􏷠 𝑦􏷡 .

⃗, ⃗
β) Ἂν τὰ διανύσματα α
β δὲν εἶναι παράλληλα πρὸς τὸν ἄξονα 𝑦𝑦′ καὶ λ􏷠 , λ􏷡
⃗, ⃗
εἶναι οἱ συντελεστὲς διευθύνσεως τῶν α
β ἀντιστοίχως, νὰ ἀποδείξετε ὅτι
⃗⊥⃗
α
β ⟺ λ􏷠 λ􏷡 = −1.
[Μονάδες 5,5/100]
87

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
88
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 𝑦 𝑦

Ἀπόδειξις. Δεδομένου ὅτι λ􏷠 = 􏷠 , λ􏷡 = 􏷡 , εἶναι 𝑥􏷠 𝑥􏷡

⃗⊥⃗
α
β





⃗⋅⃗
α
β=0 𝑥
􏷠 𝑥􏷡 + 𝑦􏷠 𝑦􏷡 = 0 𝑦􏷠
𝑦􏷡
= −1 𝑥􏷠
𝑥􏷡 𝑦􏷠
𝑦􏷡

= −1 𝑥􏷠
𝑥􏷡
λ􏷠 λ􏷡 = −1.

⃗, ⃗
⃗ καὶ ⃗
γ) Ἂν τὰ διανύσματα α
β εἶναι μὴ μηδενικὰ καὶ θ εἶναι ἡ γωνία τῶν α
β,
νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑥􏷠
𝑥􏷡 + 𝑦􏷠 𝑦􏷡
cos θ =
. 􏷡 􏷡

⋅ 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 𝑥

+ 𝑦 􏷠

􏽮 􏷡 􏷡 􏽮

􏷠
[Μονάδες 4/100]
Ἀπόδειξις. Εἶναι
⃗⋅⃗
α
β = |⃗
α| ⋅ |⃗
β| ⋅ cos θ ⟺ cos θ =

⃗⋅⃗
α
β
.
|⃗
α| ⋅ |⃗
β|

⃗⋅⃗
Ὅμως |⃗
α| = 􏽮𝑥􏷡􏷠 + 𝑦􏷡􏷠 , |⃗
β| = 􏽮𝑥􏷡􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 καὶ α
β = 𝑥􏷠 𝑥􏷡 + 𝑦􏷠 𝑦􏷡 . Ἄρα 𝑥􏷠
𝑥􏷡 + 𝑦􏷠 𝑦􏷡
cos θ =
. 􏷡 􏷡

⋅ 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 𝑥

+ 𝑦 􏷡 􏷠 􏷠

􏽮 􏷡 􏽮

⃗ = (λ, λ − 1), καὶ ⃗
Β. α) ∆ίνονται τὰ διανύσματα α
β = (4, λ) μὲ λ ≠ 0. Γιὰ ποιά
⃗ καὶ ⃗
ἀπὸ τὶς παρακάτω τιμὲς τοῦ λ τὰ διανύσματα α
β εἶναι κάθετα;
Α. λ = 1,
Β. λ = 3,
Γ. λ = 2,
∆. λ = −2,
Ε. λ = −3.
Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι.
[Μονάδες 6,5/100]
⃗⊥⃗
⃗⋅⃗
Λύσις. Εἶναι α
β ⟺ α
β = 0 ⟺ 4λ + λ(λ − 1) = 0 ⟺ λ(λ + 3) =
0 ⟺ λ = −3, ἄρα σωστὴ ἀπάντησι εἶναι ἡ Ε.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.1. 1999

89

⃗ = (√3, 1). Νὰ
β) ∆ίνονται τὰ διανύσματα ⃗ 𝑢
= (1, −3), ⃗ 𝑣
= (2, 2√3), καὶ 𝑤
ἀντιστοιχίσετε κάθε γωνία ποὺ βρίσκεται στὴ στήλη Α μὲ τὸ μέτρο της ποὺ βρίσκεται στὴ στήλη Β.
ΣΤΗΛΗ Αʹ
1. γωνία τῶν ⃗ 𝑢
καὶ ⃗ 𝑣


2. γωνία τῶν ⃗ 𝑢
καὶ 𝑤

3. γωνία τῶν ⃗ 𝑣
καὶ 𝑤

ΣΤΗΛΗ Βʹ
Α. π/2
Β. π/6
Γ. π/4
∆. 2π/3
Ε. 3π/4
Ϝ. π/3

Νὰ γράψετε στὸ τετραδιό σας τὸν ἀριθμὸ τῆς στήλης Α καὶ δίπλα τὸ γράμμα
τῆς στήλης Β ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι.
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. 1-Δ, 2-Α, 3-Β.

ΘΕΜΑ 2ο: Ἀριθμητικὴ
∆ίνoνται οἱ ἀριθμοὶ α = 2κ + 2 καὶ β = 6κ + 7, ὅπου κ ἀκέραιος ἀριθμός. Νὰ
ἀποδείξετε ὅτι:
α)

Οἱ ἀριθμοὶ 3α καὶ β εἶναι πρῶτοι μεταξύ τους.
[Μονάδες 9/100]

Λύσις. Εἶναι: 𝑑
= (3α, β)




⟺ 𝑑

|3α ∧ 𝑑|β 𝑑
|6κ + 6 ∧ 𝑑|6κ + 7 𝑑
|1 𝑑
= 1.

Συνεπῶς, οἱ 3α καὶ β εἶναι πρῶτοι μεταξύ τους.
β) Τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως τοῦ ἀριθμοῦ 2β − α μὲ τὸ 10 εἶναι 2.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἔχουμε 2β − α = 12κ + 14 − 2κ − 2 = 10κ + 12 = 10(κ + 1) + 2, ἄρα τὸ
ὑπόλοιπο εἶναι 2.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

90

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

γ) Ἂν ὁ ἀριθμὸς κ εἶναι πολλαπλάσιο τοῦ 7, τότε ὁ ἀριθμὸς α + β − 2 εἶναι
πολλαπλάσιο τοῦ 7.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἔστω κ = 7λ, γιὰ λ ∈ ℤ. Τότε
α + β − 2 = 8κ + 7 = 7(8λ + 1) = πολ7.

ΘΕΜΑ 3ο: Εὐθεῖες
∆ίνονται τὰ σημεῖα Α(8, 0) καὶ Β(0, 4) τοῦ καρτεσιανοῦ ἐπιπέδου 𝑥Ο𝑦.
α) Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς εὐθείας ποὺ ὁρίζεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων
Ο καὶ τὸ μέσο ∆ τοῦ τμήματος ΑΒ.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Τὸ μέσο Δ τοῦ ΑΒ ἔχει συντεταγμένες Δ􏿵
Ἔτσι, ὁ συντελεστὴς διευθύνσεως τῆς ΟΔ εἶναι
λ􏹠􏸷 = 𝑥􏹒

+ 𝑥􏹓 𝑦􏹒 + 𝑦􏹓 􏿸
= Δ(4, 2).
,
2
2 𝑦􏹠

− 𝑦􏸷 1
= 𝑥􏹠
− 𝑥􏸷 2

καὶ ἡ εὐθεία διέρχεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων, ἄρα ἡ ἐξίσωσί της εἶναι ΑΒ ∶
1 𝑦
= 𝑥.
2
β) Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς εὐθείας ε ποὺ διέρχεται ἀπὸ τὸ σημεῖο ∆ καὶ εἶναι
κάθετη στὴν εὐθεία Ο∆.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἔστω ε ∶ 𝑦 = λε 𝑥 + α ἡ ζητούμενη εὐθεία. Τότε λε = −
Δ ∈ ε ⟺ 2 = −2 + 4α ⟺ α = 10.
Ἄρα ε ∶ 𝑦 = −2𝑥 + 10.

1
= −2 καὶ
λ􏹠􏸷

γ) Ἔστω Μ τυχαῖο σημεῖο τῆς παραπάνω εὐθείας ε. Νὰ δείξετε ὅτι ἰσχύει ἡ
σχέσι 􏷡 􏷡 􏷡 􏹏

. 􏹏
+ MB 􏹏
= 2OM
MA
[Μονάδες 7/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.1. 1999

91

Λύσις. Ἂν Μ(μ, −2μ + 10), τότε 􏷡 􏹏

+ MB 􏹏

MA 􏷡

= (𝑥􏹒 − 𝑥􏹞 )􏷡 + (𝑦􏹒 − 𝑦􏹞 )􏷡 + (𝑥􏹓 − 𝑥􏹞 )􏷡 + (𝑦􏹓 − 𝑦􏹞 )􏷡
= (8 − μ)􏷡 + (2μ − 10)􏷡 + μ􏷡 + (2μ − 6)􏷡
= 10μ􏷡 − 80μ + 200
= 2􏿴μ􏷡 + (4μ􏷡 − 40μ + 100)􏿷
= 2􏿴μ􏷡 + (2μ − 10)􏷡 􏿷 􏷡 􏹏

.
= 2OM

ΘΕΜΑ 4ο: Κύκλος
Θεωροῦμε ἕναν πληθυσμὸ ἀπὸ 1999 μυρμήγκια. Κάθε μυρμῆγκι χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἕναν ἀριθμὸ 𝑛 = 1, 2, 3, … , 1999 καὶ κινεῖται ἐπάνω στὸ καρτεσιανὸ
ἐπίπεδο 𝑥Ο𝑦 διαγράφοντας μιὰ τροχιὰ μὲ ἐξίσωσι:
(𝑥 − 1)􏷡 + 𝑦􏷡 = 2𝑛(𝑥 + 𝑦 − 1).
Νὰ δείξετε ὅτι:
α) Ἡ τροχιὰ κάθε μυρμηγκιοῦ εἶναι κύκλος καὶ νὰ βρεθοῦν οἱ συντεταγμένες
τοῦ κέντρου του.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται 𝑐 ∶ 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 − (1 + 2𝑛)𝑥 − 2𝑛𝑦 + 1 − 2𝑛 = 0 καὶ εἶναι
τῆς μορφῆς 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + Α𝑥 + Β𝑦 + Γ = 0 γιὰ Α = −(1 + 2𝑛), Β = −2𝑛 καὶ Γ = 1 − 2𝑛.
Παρατηροῦμε ὅτι
Α􏷡 + Β􏷡 − 4Γ = (1 + 2𝑛)􏷡 + (2𝑛)􏷡 − 4(1 − 2𝑛) = 8𝑛􏷡 + 12𝑛 − 3 ⩾ 17 > 0
ἀφοῦ 𝑛 ⩾ 1.
Συνεπῶς, ἡ ἐξίσωσι παριστᾷ κύκλο, κέντρου Κ𝑛 􏿵
ρ=

1 + 2𝑛
, 𝑛􏿸 καὶ ἀκτίνας
2

√8𝑛􏷡 + 12𝑛 − 3
, γιὰ κάθε 𝑛.
2

β) Κατὰ τὴν κίνησί τους ὅλα τὰ μυρμήγκια διέρχονται ἀπὸ ἕνα σταθερὸ σημεῖο
Α (ποὺ εἶναι ἡ φωλιά τους). Ποιές εἶναι οἱ συντεταγμένες τοῦ σημείου Α;
[Μονάδες 8/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

92

Λύσις. Τὸ ζητούμενο σταθερὸ σημεῖο θὰ εἶναι ἡ λύσι τοῦ συστήματος 􏿼

(𝑥 − 1)􏷡 + 𝑦􏷡 = 0
, 𝑥
+𝑦−1=0

ἐφ’ ὅσον ὑπάρχῃ. Ἀντικαθιστώντας τὴ δεύτερη στὴν πρώτη παίρνουμε 2𝑦􏹒 =
0 ⟺ 𝑦􏹒 = 0 καὶ ἀντικαθιστώντας πάλι στὴ δεύτερη παίρνουμε 𝑥􏹒 = 1. Ἄρα
τὸ σημεῖο εἶναι Α(1, 0).
γ) Οἱ τροχιὲς ὅλων τῶν μυρμηγκιῶν ἐφάπτονται τῆς εὐθείας 𝑥 + 𝑦 − 1 = 0 στὸ
σημεῖο Α.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἀρκεῖ νὰ ἀποδείξουμε ὅτι τὸ σύστημα εὐθείας καὶ κύκλου ἔχει μοναδικὴ
λύσι τὸ σημεῖο Α. Τὸ σύστημα γράφεται
(𝑥 − 1)􏷡 + 𝑦􏷡 = 2𝑛(𝑥 + 𝑦 − 1) 􏿼 𝑥

+𝑦−1=0

⟺ 􏿼

(𝑥 − 1)􏷡 + 𝑦􏷡 = 0 𝑥
+𝑦−1=0

δηλαδὴ εἶναι ἀκριβῶς τὸ σύστημα τοῦ ἐρωτήματος (β), γιὰ τὸ ὁποῖο ἤδη βρήκαμε
ὅτι ἔχει μοναδικὴ λύσι τὸ σημεῖο Α.

3.2 2000
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
Α.1. Νὰ γράψετε τὴν ἐξίσωσι τοῦ κύκλου ποὺ ἔχει κέντρο Κ(𝑥􏷟 , 𝑦􏷟 ) καὶ ἀκτῖνα
ρ.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. (𝑥 − 𝑥􏷟 )􏷡 + (𝑦 − 𝑦􏷟 )􏷡 = ρ􏷡 .
Α.2. Πότε ἡ ἐξίσωσι 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + A𝑥 + B𝑦 + Γ = 0 παριστάνει κύκλο; Ποιό εἶναι
τὸ κέντρο του καὶ ποιά ἡ ἀκτῖνα του;
[Μονάδες 4,5/100]
Ἀπάντησις. Ἡ ἐξίσωσι 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + A𝑥 + B𝑦 + Γ = 0 παριστάνει κύκλο, ὅτανν
A B
Α􏷡 + Β􏷡 − 4Γ > 0. Τὸ κέντρο τοῦ κύκλου εἶναι A􏿵 − , − 􏿸 καὶ ἡ ἀκτῖνα του
2 2 􏷡 􏷡

√Α + Β − 4Γ
ρ=
.
2
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.2. 2000

93

Α.3. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐφαπτομένη ε τοῦ κύκλου C ∶ 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 = ρ σὲ ἕνα
σημεῖο του Α(𝑥􏷠 , 𝑦􏷠 ) ἔχει ἐξίσωσι 𝑥𝑥􏷠
+ 𝑦𝑦􏷠 = ρ.
[Μονάδες 6/100]
Ἀπόδειξις. Ἔστω ε ∶ 𝑦 = α𝑥 + β ἡ ζητούμενη ἐφαπτομένη. Τότε
(3.1)

Α ∈ ε ⟺ 𝑦􏷠 = α𝑥􏷠 + β ⟺ β = 𝑦􏷠 − α𝑥􏷠 .
Τὸ σύστημα C ∩ ε εὐθείας καὶ κύκλου εἶναι 𝑥􏷡
+ (α𝑥 + β)􏷡 = ρ􏷡 ⟺ (α􏷡 + 1)𝑥􏷡 + 2αβ𝑥 + β􏷡 − ρ􏷡 = 0.

(3.2)

Ἡ ἐξίσωσι (3.2) ἔχει μοναδικὴ λύσι, ἀφοῦ ὑπάρχει ἕνα μόνο σημεῖο ἐπαφῆς.
Ἄρα ἡ διακρίνουσά της εἶναι μηδέν, δηλαδὴ
Δ=0


4α􏷡 β􏷡 − 4(α􏷡 + 1)(β􏷡 − ρ􏷡 ) = 0
α􏷡 β􏷡 − α􏷡 β􏷡 + α􏷡 ρ􏷡 − β􏷡 + ρ􏷡 = 0


(􏷢.􏷠)

α􏷡 ρ􏷡 − (𝑦􏷠 − α𝑥􏷠 )􏷡 + ρ􏷡 = 0
α􏷡 (ρ􏷡􏷠 − 𝑥􏷡􏷠 ) + 2𝑥􏷠 𝑦􏷠 α + ρ􏷡 − 𝑦􏷡􏷠

⟺ 􏹒

∈􏹔

α􏷡 𝑦􏷡􏷠 + 2𝑥􏷠 𝑦􏷠 α + 𝑥􏷡􏷠

(𝑥􏷠 + α𝑦􏷠 )􏷡 = 0 𝑥􏷠

α=− . 𝑦􏷠

Ἀντικαθιστώντας στὴν (3.1) παίρνουμε
β= 𝑥􏷡􏷠

+ 𝑦􏷡􏷠 􏹒∈􏹔 ρ􏷡
=
. 𝑦􏷠 𝑦􏷠

Ἄρα ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης γράφεται 𝑥􏷠

ρ􏷡 𝑦
= α𝑥 + β ⟺ 𝑦 = − 𝑥 +
⟺ 𝑥𝑥􏷠 + 𝑦𝑦􏷠 = ρ􏷡 . 𝑦􏷠 𝑦􏷠

Β.1. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ
ἀπάντησι: Δίνεται κύκλος 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 = 10 καὶ τὸ σημεῖο του Μ(1, −3). Ἡ ἐφαπτομένη τοῦ κύκλου στὸ σημεῖο Μ ἔχει εξίσωσι:
A. 𝑥 + 3𝑦 = 10, B. 5𝑥 − 𝑦 = 8,

Γ. 𝑥 − 3𝑦 = 10,

1
E. 𝑥 + 𝑦 = 5.
2
[Μονάδες 4/100]

Δ. 3𝑥 + 2𝑦 = 3,

Ἀπάντησις. Γ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

94

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

B.2. Στὴ Στήλη Α δίνονται οἱ εξισώσεις ποὺ παριστάνουν κύκλους καὶ στὴ
Στήλη Β τὰ κέντρα τῶν κύκλων καὶ οἱ ἀκτῖνες τους. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό
σας τὸ γράμμα τῆς Στήλης Α καὶ δίπλα σὲ κάθε γράμμα τὸν ἀριθμὸ τῆς Στήλης
Β ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἐξίσωσι τοῦ κύκλου.
Στήλη Αʹ
α. 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 − 6𝑥 + 4𝑦 − 3 = 0
β. 𝑥􏷡 + (𝑦 + 1)􏷡 = 4

Στήλη Βʹ
1. Κ(0, −1), ρ = 2
2. Κ(3, −2), ρ = 1
3. Κ(3, −2), ρ = 4
[Μονάδες 4/100]

Ἀπάντησις. α-3, β-1.
Β.3. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Τὸ σημεῖο (1, −1) ἀνήκει στὸν κύκλο 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 = 2.
β. Ὁ κύκλος 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 = 4 καὶ ἡ εὐθεία 𝑦 = 2𝑥 ἐφάπτονται.
γ. Ἡ ἐξίσωσι 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + λ􏷡 = 0, ὅπου λ πραγματικὸς ἀριθμός, εἶναι ἐξίσωσι
κύκλου.
[Μονάδες 4,5/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) λάθος.

ΘΕΜΑ 2ο: Ἀριθμητικὴ
Θεωροῦμε τοὺς ἀκεραίους τῆς μορφῆς α = 6𝑘+υ μὲ 0 ⩽ υ < 6 καὶ 𝑘 ἀκέραιο.
Νὰ δείξετε ὅτι:
α) Οἱ παραπάνω ἀκέραιοι α ποὺ δὲν εἶναι πολλαπλάσια τοῦ 2 ἢ τοῦ 3 παίρνουν τὴ μορφὴ α = 6𝑘 + 1 ἢ τὴ μορφὴ α = 6𝑘 + 5, ὅπου 𝑘 ἀκέραιος.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἀναλόγως τὴν τιμὴ τοῦ ὑπολοίπου υ τῆς διαιρέσεως α ∶ 𝑘, ἔχουμε τὶς
περιπτώσεις:
(i) Ἂν υ = 0, τότε α = 6𝑘, πολλαπλάσιο τοῦ 2 καὶ τοῦ 3, ἀπορρίπτεται.
(ii) Ἂν υ = 1, τότε α = 6𝑘 + 1 καὶ εἶναι στὴ ζητούμενη μορφή.
(iii) Ἂν υ = 2, τότε α = 6𝑘 + 2 = 2(3𝑘 + 1), πολλαπλάσιο τοῦ 2, ἀπορρίπτεται.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.2. 2000

95

(iv) Ἂν υ = 3, τότε α = 6𝑘 + 3 = 3(2𝑘 + 1), πολλαπλάσιο τοῦ 3, ἀπορρίπτεται.
(v) Ἂν υ = 4, τότε α = 6𝑘 + 4 = 2(3𝑘 + 2), πολλαπλάσιο τοῦ 2, ἀπορρίπτεται.
(vi) Ἂν υ = 5, τότε α = 6𝑘 + 5 καὶ εἶναι στὴ ζητούμενη μορφή.

β) Τὸ τετράγωνο κάθε ἀκεραίου ἀριθμοῦ τῆς μορφῆς τοῦ ἐρωτήματος (α) μπορεῖ νὰ πάρῃ τὴ μορφή: α􏷡 = 3μ + 1, ὅπου μ ἀκέραιος.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὴν ἀνάλυσι τοῦ ἐρωτήματος (α) κρατᾶμε μόνο τὶς περιπτώσεις ποὺ
μᾶς ἐνδιαφέρουν καὶ ἔχουμε:
(ii) Ἂν υ = 1, τότε α = 6𝑘 + 1 ὁπότε
α􏷡 = (6𝑘 + 1)􏷡 = 3(12𝑘􏷡 + 4𝑘) + 1 = 3μ + 1
γιὰ μ = 12𝑘􏷡 + 4𝑘 ∈ ℤ.
(vi) Ἂν υ = 5, τότε α = 6𝑘 + 5 ὁπότε
α􏷡 = (6𝑘 + 5)􏷡 = 3(12𝑘􏷡 + 20𝑘 + 8) + 1 = 3μ + 1
γιὰ μ = 12𝑘􏷡 + 20𝑘 + 8 ∈ ℤ.

γ) Ἡ διαφορὰ τῶν τετραγώνων δύο ἀκεραίων τοῦ ἐρωτήματος (α) εἶναι πολλαπλάσιο τοῦ 3.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἂν α, β εἶναι δύο ἀκέραιοι τοῦ ἐρωτήματος (α) τότε, ἀνεξάρτητα ἂν εἶναι
τῆς μορφῆς (ii) ἢ (vi), τὰ τετράγωνά τους γράφονται στὴ μορφὴ α􏷡 = 3μ + 1 καὶ
β􏷡 = 3λ + 1, γιὰ μ, λ ∈ ℤ, ὁπότε ἔχουμε
α􏷡 − β􏷡 = 3(μ − λ) = 3ξ,
γιὰ ξ = μ − λ ∈ ℤ.

ΘΕΜΑ 3ο: Διανύσματα
⃗, ⃗
⃗ − 3⃗
Γιὰ τὰ διανύσματα α
β ἰσχύουν οἱ σχέσεις 2⃗
α + 3⃗
β = (4, −2) καὶ α
β=
(−7, 8).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

96

⃗ = (−1, 2) καὶ ⃗
α) Νὰ δείξετε ὅτι α
β = (2, −2).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Προσθέτοντας κατὰ μέλη τὶς ὁριστικὲς σχέσεις τῶν δύο διανυσμάτων
παίρνουμε
⃗ = (−1, 2)
3⃗
α = (−3, 6) ⟺ α
καὶ ἀντικαθιστώντας στὴ δεύτερη
(−1, 2) − 3⃗
β = (−7, 8) ⟺ ⃗
β = (2, −2).

β) Νὰ βρεθῇ ὁ πραγματικὸς ἀριθμὸς 𝑘, ὥστε τὰ διανύσματα 𝑘⃗
α+⃗
β καὶ 2⃗
α + 3⃗
β
νὰ εἶναι κάθετα.
[Μονάδες 8/100]
⃗⋅⃗
Λύσις. Ὑπολογίζουμε |⃗
α| = (−1)􏷡 + 2􏷡 = 5, |⃗
β| = 2􏷡 + (−2)􏷡 = 8 καὶ α
β =
−1 ⋅ 2 + 2(−2) = −6.
Ὁπότε ἔχουμε 𝑘

α+⃗
β⊥2⃗
α + 3⃗
β




(𝑘⃗
α+⃗
β)(2⃗
α + 3⃗
β) = 0 􏷡 􏷡

2𝑘|⃗
α| + 3|⃗
β| + (2 + 3𝑘)⃗
α⋅⃗
β=0
10𝑘 + 24 − 6(2 + 3𝑘) − 0
3 𝑘
= .
4

⃗ = (3, 1) σὲ δύο κάθετες συνιστῶσες, ἀπὸ τὶς
γ) Νὰ ἀναλυθῇ τὸ διάνυσμα γ
⃗.
ὁποῖες ἡ μία νὰ εἶναι παράλληλη στὸ διάνυσμα α
[Μονάδες 10/100]
⃗=⃗
Λύσις. Ἔστω γ 𝑥
+⃗ 𝑦
μὲ ⃗ 𝑥
//⃗
α καὶ ⃗ 𝑥
⊥⃗ 𝑦
.
Εἶναι ⃗ 𝑥
= (−λ, 2λ), γιὰ κάποιο λ ∈ ℝ. Ἐπίσης, ἂν ⃗ 𝑦
= (𝑦􏷠 , 𝑦􏷡 ) ἰσχύει
⃗ 𝑥
⋅⃗ 𝑦
= 0 ⟺ −λ𝑦􏷠 + 2λ𝑦􏷡 = 0 ⟺ 𝑦􏷠 = 2𝑦􏷡 .
Ὁπότε
−λ + 2𝑦􏷡 = 3
⃗=⃗
γ 𝑥
+⃗ 𝑦
⟺ (3, 1) = (−λ + 2𝑦􏷡 , 2λ + 𝑦􏷡 ) ⟺ 􏿼
.
2λ + 𝑦􏷡 = 1 �
1
7
Λύνοντας τὸ παραπάνω σύστημα παίρνουμε λ = − καὶ 𝑦􏷡 = , ἑπομένως
5
5
14
1 2
14 7 𝑦􏷠
= . Ὁπότε ⃗ 𝑥
= 􏿵 , − 􏿸 καὶ ⃗ 𝑦
= 􏿵 , 􏿸.
5
5 5
5 5
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.2. 2000

97

ΘΕΜΑ 4ο: Εὐθεῖες
Σὲ καρτεσιανὸ σύστημα συντεταγμένων Ο𝑥𝑦, ἡ ἐξίσωσι εὐθείας (λ − 1)𝑥 +
(λ+1)𝑦−λ−3 = 0, ὅπου λ πραγματικὸς ἀριθμός, περιγράφει τὴ φωτεινὴ ἀκτῖνα
ποὺ ἐκπέμπει ἕνας περιστρεφόμενος φάρος Φ.
α)

Νὰ βρῆτε τὶς συντεταγμένες τοῦ φάρου Φ.
[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Τὸ σημεῖο Φ θὰ εἶναι τὸ σταθερὸ σημεῖο (τὸ κέντρο) τῆς δέσμης εὐθειῶν
ποὺ παρίσταται ἀπὸ τὴν ἐξίσωσι
ελ ∶ λ(𝑥 + 𝑦 − 1) + (−𝑥 + 𝑦 − 3) = 0, λ ∈ ℝ,
δηλαδὴ ἡ λύσι τοῦ συστήματος 𝑥
+ 𝑦 − 1 = 0 ∧ −𝑥 + 𝑦 − 3 = 0,
ἄρα Φ(−1, 2).
β) Τρία πλοῖα βρίσκονται στὰ σημεῖα Κ(2, 2), Λ(−1, 5) καὶ Μ(1, 3). Νὰ βρῆτε
τὶς ἐξισώσεις τῶν φωτεινῶν ἀκτίνων ποὺ διέρχονται ἀπὸ τὰ πλοῖα Κ, Λ καὶ Μ.
[Μονάδες 4,5/100]
Λύσις. Ἔχουμε:
Κ(2, 2) ∈ ελ􏷪 ⟺ (λ􏷠 − 1) ⋅ 2 + (λ􏷠 + 1) ⋅ 2 − λ􏷠 − 3 = 0 ⟺ λ􏷠 = 1,
ἄρα ε􏹜 ∶ 𝑦 = 2.
Λ(−1, 5) ∈ ελ􏷫 ⟺ (λ􏷡 − 1) ⋅ (−1) + (λ􏷡 + 1) ⋅ 5 − λ􏷡 − 3 = 0 ⟺ λ􏷡 = −1,
ἄρα ε􏸹 ∶ 𝑥 = 1.
1
Μ(1, 3) ∈ ελ􏷬 ⟺ (λ􏷢 − 1) ⋅ 1 + (λ􏷢 + 1) ⋅ 3 − λ􏷢 − 3 = 0 ⟺ λ􏷢 = ,
3
ἄρα ε􏹞 ∶ −𝑥 + 2𝑦 − 5 = 0.
γ) Νὰ ὑπολογίσετε ποιό ἀπὸ τὰ πλοῖα Κ καὶ Λ βρίσκεται πλησιέστερα στὴ
φωτεινὴ ἀκτῖνα ποὺ διέρχεται ἀπὸ τὸ πλοῖο Μ.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ὑπολογίζουμε
| − 2 + 2 ⋅ 2 − 5|

=

3

καὶ 𝑑(Λ, ε􏹞 ) =

| − (−1) + 2 ⋅ 5 − 5|

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

=

6

, 􏷡 􏷡 􏷡 􏷡

5
5
(−1)
+
2
(−1)
+
2

√ 􏽮 􏽮

συνεπῶς 𝑑(K, ε􏹞 ) < 𝑑(Λ, ε􏹞 ). Ἄρα τὸ σημεῖο Κ βρίσκεται κοντύτερα στὴν εὐθεία ε􏹞 ἀπὸ τὸ τὸ Λ. 𝑑
(K, ε􏹞 ) =

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

98

δ) Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν τῆς θαλάσσιας περιοχῆς ποὺ ὁρίζεται ἀπὸ τὸ
φάρο Φ καὶ τὰ πλοῖα Λ καὶ Μ.
[Μονάδες 6,5/100]
Λύσις. Εἶναι
−1 2 1 􏿙
−1 2 1 􏿙
1􏿙
1
1􏿙
0 −3
(ΦΛΜ) = | −1 5 1 | = | 0 −3 0 | = |􏿙 􏿙
| = 3.
2􏿙
2􏿙
2 −2 −1 􏿙 􏿙

1 3 1
−2 −1 0

3.3 2001
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
Α.1. Ἔστω α, β, γ ἀκέραιοι ἀριθμοί. Νὰ δείξετε ὅτι ἰσχύουν οἱ ἑπόμενες ἰδιότητες:
α. Ἂν α|β, τότε α|λβ γιὰ κάθε ἀκέραιο λ.
[Μονάδες 4/100]
β. Ἂν α|β καὶ α|γ, τότε α|(β + γ).
[Μονάδες 4/100]
Ἀπόδειξις. α) Εἶναι
α|β ⟹ (∃𝑛 ∈ ℤ)[α𝑛 = β]
⟹ (∃𝑛λ ∈ ℤ)[α(𝑛λ) = λβ]
⟹ α|λβ.
β) καὶ
α|β ∧ α|γ ⟹ (∃𝑛 ∈ ℤ)[α𝑛 = β] ∧ (∃𝑚 ∈ ℤ)[α𝑚 = γ]
⟹ (∃𝑛 + 𝑚 ∈ ℤ)[α(𝑛 + 𝑚) = β + γ]
⟹ α|β + γ.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.3. 2001

99

Α.2. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ
ἀπάντησι: Ἔστω α, β φυσικοὶ ἀριθμοὶ καὶ υ τὸ ὑπόλοιπο τῆς εὐκλείδειας διαιρέσεως τοῦ α μὲ τὸν β ≠ 0. Τότε:
α. (α, β) < (β, υ)
β. (α, β) = (β, υ)
γ. (α, β) > (β, υ)
δ. (α, β) = (β, υ) + 1
ὅπου (α, β) εἶναι ὁ ΜΚΔ τῶν φυσικῶν ἀριθμῶν α, β.
[Μονάδες 4,5/100]
Ἀπάντησις. β.
Β.1. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστή
απάντησι: Ἂν 7|(α + 5) καὶ 7|(40 − β) τότε:
α. 7|(α + β),
β. 7|(α + β + 1),
γ. 7|(α + β + 2),
δ. 7|(α + β − 3).
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. α.
Β.2. Νὰ προσδιορίσετε τὸν ΜΚΔ τῶν ἀκεραίων 72 καὶ 112.
[Μονάδες 4,5/100]
Λύσις. Ἐφαρμόζουμε τὴ μέθοδο τῶν διαδοχικῶν διαιρέσεων (ἀλγόριθμο τοῦ Εὐκλείδη):
112
72
40
32

=
=
=
=

1 ⋅ 72 + 40,
1 ⋅ 40 + 32,
1 ⋅ 32 + 8,
4 ⋅ 8 + 0.

Ἄρα, (112, 72) = (72, 40) = (40, 32) = 8 ⋅ (5, 4) = 8.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

100

Β.3. Νὰ ἐκφράσετε τὸν ΜΚΔ τῶν ἀκεραίων 72 και 112 ὡς γραμμικὸ συνδυασμὸ
τῶν ἀκεραίων 72 καὶ 112.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὴ διαδικασία τοῦ προηγούμενου ἐρωτήματος ἔχουμε:
8 =
=
=
=

40 − 32
40 − (72 − 40) = −72 + 2 ⋅ 40
−72 + 2(112 − 72)
−3 ⋅ 72 + 2 ⋅ 112.

ΘΕΜΑ 2ο: Διανύσματα
⃗, ⃗
Γιὰ τὰ διανύσματα α
β δίνεται ὅτι |⃗
α| = 1, |⃗
β| = 2 καὶ ∠􏿴⃗
α, ⃗
β􏿷 =
⃗ − 2⃗
διανύσματα ⃗ 𝑢
= 2⃗
α + 3⃗
β, ⃗ 𝑣

β. Νὰ ὑπολογίσετε:

π
. Ἔστω τὰ
3

⃗⋅⃗
α. Τὸ ἐσωτερικὸ γινόμενο α
β.
[Μονάδες 5/100]
π
1
⃗⋅⃗
Λύσις. Εἶναι α
β = |⃗
α| ⋅ |⃗
β| ⋅ cos ∠􏿴⃗
α, ⃗
β􏿷 = 1 ⋅ 2 ⋅ cos = 1 ⋅ 2 ⋅ = 1.
3
2
β. Τὰ μέτρα |⃗ 𝑢
|, |⃗ 𝑣
| τῶν διανυσμάτων ⃗ 𝑢
καὶ ⃗ 𝑣
.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι
|⃗ 𝑢
| = |2⃗
α + 3⃗
β|
= 􏽯|2⃗
α + 3⃗
β|􏷡
= 􏽯4|⃗
α|􏷡 + 12⃗
α⋅⃗
β + 9|⃗
β|􏷡
= √4 + 12 + 36
= 2√13
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.3. 2001

101

καὶ
|⃗ 𝑣
| = |⃗
α − 2⃗
β|
= 􏽯|⃗
α − 2⃗
β|􏷡
= 􏽯|⃗
α|􏷡 − 4⃗
α⋅⃗
β + 4|⃗
β|􏷡
= √1 + 16 − 4
= √13.

γ. Τὸ ἐσωτερικὸ γινόμενο ⃗ 𝑢
⋅⃗ 𝑣
.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι
⃗ 𝑢
⋅⃗ 𝑣
= (2⃗
α + 3⃗
β) ⋅ (⃗
α − 2⃗
β|) 􏷡

⃗⋅⃗
= 2|⃗
α| − α
β − 6|⃗
β|􏷡
= 2 − 1 − 24
= −23.

δ. Τὸ συνημίτονο τῆς γωνίας τῶν διανυσμάτων ⃗ 𝑢
καὶ ⃗ 𝑣
.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἂν ω = ∠􏿴⃗ 𝑢
, ⃗ 𝑣􏿷
τότε
⃗ 𝑢
⋅⃗ 𝑣
= |⃗ 𝑢
| ⋅ |⃗ 𝑣
| ⋅ cos ω = 2√13√13 cos ω = 26 cos ω.
Ἄρα cos ω = −

23
.
26

ΘΕΜΑ 3ο: Εὐθεῖες
∆ίνεται ἡ ἐξίσωσι 𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 6𝑥 + 9 = 0.
α. Νὰ δείξετε ὅτι ἡ παραπάνω ἐξίσωσι παριστάνει δύο εὐθεῖες ε􏷠 καὶ ε􏷡 .
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται
(𝑥 + 3)􏷡 − 𝑦􏷡 = 0 ⟺ (𝑥 + 3 − 𝑦)(𝑥 + 3 + 𝑦) = 0 ⟺ 𝑦 = 𝑥 + 3 ∨ 𝑦 = −(𝑥 + 3)
ἄρα παριστᾷ τὶς δύο εὐθεῖες ε􏷠 ∶ 𝑦 = 𝑥 + 3 καὶ ε􏷡 ∶ 𝑦 = −(𝑥 + 3).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

102

β. Νὰ δείξετε ὅτι οἱ εὐθεῖες ε􏷠 καὶ ε􏷡 εἶναι κάθετες.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Οἱ συντελεστὲς διευθύνσεως τῶν δύο εὐθειῶν, ἀντιστοίχως, εἶναι λε􏷪 = 1
καὶ λε􏷫 = −1 καὶ τὸ γινόμενό τους ἰσοῦται μὲ −1, ἄρα οἱ εὐθεῖες εἶναι κάθετες.

γ. Νὰ βρῆτε ἕνα σημεῖο Μ(κ, λ) μὲ κ > 0 καὶ λ > 0 τέτοιο, ὥστε τὸ διάνυσμα
⃗ = (3, κ) νὰ εἶναι παράλληλο πρὸς τὴ μία ἀπὸ τὶς δύο εὐθεῖες ε􏷠 καὶ ε􏷡 καὶ τὸ
α
διάνυσμα ⃗
β = (−16, 4λ) νὰ εἶναι παράλληλο πρὸς τὴν ἄλλη εὐθεία.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ὑπάρχουν δύο περιπτώσεις:
κ
⃗ ∥ ε􏷠 καὶ ⃗
Ἂν α
β ∥ ε􏷡 τότε λα⃗ = 1 ⟺
= 1 ⟺ κ = 3 καὶ λ⃗β = −1 ⟺
3

= −1 ⟺ λ = 4. Ἄρα Μ(3, 4).
−16
κ
⃗ ∥ ε􏷡 καὶ ⃗
= −1 ⟺ κ = −3 καὶ
Ἂν α
β ∥ ε􏷠 τότε λα⃗ = −1 ⟺
3

λ⃗β = 1 ⟺
= 1 ⟺ λ = −4. Ἄρα Μ(−3, −4) ποὺ ἀπορρίπτεται, γιατὶ οἱ
−16
συντεταγμένες τοῦ Μ ὑποτέθηκαν θετικές.
δ. Νὰ γράψετε τὴν ἐξίσωσι τῆς παραβολῆς ποὺ ἔχει κορυφὴ τὴν ἀρχὴ τῶν
ἀξόνων Ο, ἄξονα συμμετρίας τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥 καὶ διέρχεται ἀπὸ τὸ σημεῖο Μ.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ παραβολὴ θὰ ἔχῃ ἐξίσωσι τῆς μορφῆς 𝑦􏷡 = 2𝑝𝑥 γιὰ ζητούμενο 𝑝 > 0.
Τὸ Μ βρίσκεται στὴν παραβολή, ἄρα
8
4􏷡 = 2𝑝 ⋅ 3 ⟺ 𝑝 = .
3
Ἄρα 𝑦􏷡 =

16 𝑥
.
3

ΘΕΜΑ 4ο: Κύκλος
Α. ∆ίνεται ἡ ἐξίσωσι 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + 6μ𝑥 + 8λ𝑦 = 0, ὅπου μ, λ πραγματικοὶ ἀριθμοὶ διάφοροι τοῦ μηδενός. Νὰ δείξετε ὅτι, γιὰ κάθε τιμὴ τῶν μ, λ ἡ παραπάνω
ἐξίσωσι παριστάνει κύκλο ποὺ διέρχεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων Ο.
[Moνάδες 7/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.3. 2001

103

Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι εἶναι τῆς μορφῆς 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + Α𝑥 + Β𝑦 + Γ = 0, γιὰ Α = 6μ,
Β = 8λ καὶ Γ = 0. Ἰσχύει
Α􏷡 + Β􏷡 − 4Γ = 36μ􏷡 + 64λ􏷡 > 0,
ἄρα ἡ ἐξίσωσι παριστάνει κύκλο 𝑐 κέντρου Κ(−3μ, −4λ) καὶ ἀκτίνας
ρ = 3μ􏷡 + 16λ􏷡 . 􏽯

Ὁ κύκλος περνᾷ ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων γιὰ ὅλα τὰ μ, λ, ἀφοῦ οἱ τιμὲς 𝑥
= 0, 𝑦 = 0 ἐπαληθεύουν τὴν ἐξίσωσί του.
Β. Ἔστω ὅτι γιὰ τοὺς πραγματικοὺς ἀριθμοὺς μ, λ ἰσχύει ἡ σχέσι 3μ + 2λ = 0.
α. Νὰ δείξετε ὅτι, ὅλοι οἱ κύκλοι ποὺ ὁρίζονται ἀπὸ τὴν ἐξίσωσι 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + 6μ𝑥 +
8λ𝑦 = 0 γιὰ τὶς διάφορες τιμὲς τῶν μ καὶ λ, ἔχουν τὰ κέντρα τους σὲ εὐθεία ποὺ
διέρχεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Οἱ συντεταγμένες τῶν κέντρων τῶν κύκλων εἶναι 𝑥􏹜 = −3μ καὶ 𝑦􏹜 =
−4λ, ὁπότε ἀπὸ τὴ δοθεῖσα σχέσι προκύπτει 𝑥􏹜 + 2𝑦􏹜 = 0. Ἄρα τὰ κέντρα
βρίσκονται στὴν εὐθεία 𝑥 + 2𝑦 = 0, ποὺ περνᾷ ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων γιατὶ
οἱ τιμὲς 𝑥 = 𝑦 = 0 τὴν ἱκανοποιοῦν.
β. Νὰ βρῆτε τὰ μ, λ ἔτσι ὥστε, ἂν Α, Β εἶναι τὰ σημεῖα τομῆς τοῦ ἀντίστοιχου 􏹏
⋅ OB 􏹏
= 0.
κύκλου μὲ τὴν εὐθεία 𝑥 + 𝑦 + 2 = 0, νὰ ἰσχύῃ OA
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Συνδυάζοντας τὶς ἐξισώσεις εὐθείας καὶ κύκλου ἔχουμε:

⟺ 𝑥􏷡

+ 6μ𝑥 + 𝑦􏷡 + 8λ𝑦 = 0 𝑥􏷡
+ 6μ𝑥 + (𝑥 + 2)􏷡 + 8λ(−𝑥 − 2) = 0 𝑥􏷡
+ (3μ − 4λ + 2)𝑥 + 2 − 8λ = 0

(3.3)

Τὸ ἄθροισμα καὶ τὸ γινόμενο τῶν ριζῶν τῆς τελευταίας —τῶν τετμημένων τῶν
σημείων Α καὶ Β— εἶναι 𝑥􏹒
+ 𝑥􏹓 = −(3μ − 4λ + 2) καὶ 𝑥􏹒 𝑥􏹓 = 2 − 8λ.
Ἔτσι, ἔχουμε: 􏹏
⋅ OB 􏹏
=0
OA






⟺ 𝑥

􏹒 𝑥􏹓 + 𝑦􏹒 𝑦􏹓 = 0 𝑥􏹒
𝑥􏹓 + (−𝑥􏹒 − 2)(−𝑥􏹓 − 2) = 0
2𝑥􏹒 𝑥􏹓 + 2(𝑥􏹒 + 𝑥􏹓 ) + 4 = 0
−16λ + 4 − 2(3μ − 4λ + 2) + 4 = 0
−2(3μ + 4λ − 2) = 0
3μ + 4λ − 2 = 0.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

104

Ἀπὸ τὴν τελευταία καὶ τὴν 3μ + 2λ = 0 τῆς ἐκφωνήσεως βρίσκουμε λ = 1 καὶ
2
μ=− .
3
γ. Γιὰ τὶς τιμὲς τῶν μ, λ ποὺ βρήκατε στὸ ἐρώτημα (β) νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμÌ
βαδὸν τοῦ τριγώνου ΑΟΒ.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἀντικαθιστώντας τὶς τιμὲς τῶν μ, λ, ἡ (3.3) γίνεται 𝑥􏷡 − 4𝑥 − 6 = 0. Ἡ
διακρίνουσά της εἶναι Δ = 16 + 24 = 40 καὶ οἱ ρίζες της εἶναι 𝑥􏹒
,􏹓 =

4 ± 2√10
= 2 ± √10.
2

Ì εἶναι
Ἄρα 𝑦􏹒,􏹓 = −4 ∓ √10. Ἄρα τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου ΟΑΒ

0
0
1 􏿙

1􏿙
(OAB) =
| 2 + √10 −4 − √10 1 |
2􏿙 􏿙

2 − √10 −4 + √10 1
1 2 + √10 −4 − √10
|􏵶 􏵶
|
2 2 − √10 −4 + √10
1
= 􏿖􏿴
2 + √10􏿷􏿴 − 4 + √10􏿷 − 􏿴2 − √10􏿷􏿴 − 4 − √10􏿷
2
= 2√10.

=

3.4 2002
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
⃗, ⃗
Α. Τί ὀνομάζουμε ἐσωτερικὸ γινόμενο δύο διανυσμάτων α
β;
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Ἐσωτερικὸ γινόμενο δύο διανυσμάτων ὀνομάζεται τὸ γινόμενο τῶν
μέτρων τους ἐπὶ τὸ συνημίτονο τῆς γωνίας τους.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.4. 2002

105

Β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ ἐσωτερικὸ γινόμενο δύο διανυσμάτων εἶναι ἴσο μὲ τὸ
ἄθροισμα τῶν γινομένων τῶν ὁμωνύμων συντεταγμένων τους.
[Μονάδες 9/100]
⃗ = (𝑥􏷠 , 𝑦􏷠 ), ⃗
Ἀπόδειξις. Ἔστω τὰ διανύσματα α
β = (𝑥􏷡 , 𝑦􏷡 ) καὶ ω ἡ γωνία τους.
Ì ὅπου Ο(0, 0) ἡ ἀρχὴ τῶν ἀξόνων καὶ Α(𝑥 , 𝑦 ),
Θεωροῦμε τὸ τρίγωνο OAB, 􏷠
􏷠 􏹏 􏹏


⃗, OΒ = β. Ἐφαρμόζοντας τὸ νόμο τῶν συνημιτόνων,
B(𝑥􏷡 , 𝑦􏷡 ), ὥστε OA = α
ἔχουμε 􏹏
􏷡 + |OA| 􏹏
􏷡 − 2|OA| 􏹏
􏷡 ⋅ |OΒ| 􏹏
􏷡 ⋅ cos ω. 􏹏
􏷡 = |OA|
|AΒ|
Ὅμως, 􏹏
􏷡 = (𝑥􏷠 − 𝑥􏷡 )􏷡 + (𝑦 − 𝑦 )􏷡 = 𝑥􏷡􏷠 + 𝑥􏷡􏷡 − 2𝑥􏷠 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + 𝑦􏷡 − 2𝑥𝑦 𝑦 ,
|AΒ| 􏷡 􏷠

􏷡 􏷠 􏷠 􏷡 􏹏

􏷡 = 𝑥􏷡􏷠 + 𝑦􏷡 , |OΒ| 􏹏
􏷡 = 𝑥􏷡􏷡 + 𝑦􏷡 . Ἄρα
καὶ |OA| 􏷠 􏷡 𝑥􏷡􏷠

+ 𝑥􏷡􏷡 − 2𝑥􏷠 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡􏷠 + 𝑦􏷡􏷡 − 2𝑥𝑦􏷠 𝑦􏷡 = 𝑥􏷡􏷠 + 𝑦􏷡􏷠 + 𝑥􏷡􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 − 2|⃗
α|􏷡 ⋅ |⃗
β|􏷡 ⋅ cos ω
∴ |⃗
α|􏷡 ⋅ |⃗
β|􏷡 ⋅ cos ω = 𝑥􏷠 𝑥􏷡 + 𝑦􏷠 𝑦􏷡
⃗⋅⃗
∴ α
β = 𝑥􏷠 𝑥􏷡 + 𝑦 𝑦 . 􏷠
􏷡

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἕνα διάνυσμα καὶ μία εὐθεία, ἂν ἔχουν τὸν ἴδιο συντελεστὴ διευθύνσεως
εἶναι παράλληλα.
⃗, ⃗
β. Ἂν det(⃗
α, ⃗
β) εἶναι ἡ ὁρίζουσα τῶν διανυσμάτων α
β, τότε ἰσχύει ἡ ἰσοδυναμία
α//β ⇔ 𝑑𝑒𝑡(⃗
α, ⃗
β) = 1.
γ. Ἂν α, β εἶναι θετικοὶ ἀκέραιοι, τότε πάντα ἰσχύει α ⋅ β ⋅ [α, β] = (α, β)
ὅπου [α, β] εἶναι τὸ ἐλάχιστο κοινὸ πολλαπλάσιο τῶν α, β καὶ (α, β) εἶναι
ὁ μέγιστος κοινὸς διαιρέτης τῶν α, β.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

106

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

δ. Ἡ ἐξίσωσι 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + A𝑥 + B𝑦 + Γ = 0 μὲ Α􏷡 + Β􏷡 − 4Γ > 0 παριστάνει κύκλο
A B
μὲ κέντρο K􏿵 − , − 􏿸.
2 2
[Μονάδες 8/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) σωστό.
∆. Στὴ Στήλη Αʹ δίνονται ἐξισώσεις κωνικῶν τομῶν καὶ στὴ Στήλη Βʹ ἐξισώσεις ἐφαπτομένων κωνικῶν τομῶν στὸ σημεῖο ἐπαφῆς (𝑥􏷠 , 𝑦􏷠 ). Νὰ γράψετε στὸ
τετράδιό σας τὸ γράμμα τῆς Στήλης Αʹ καὶ δίπλα σὲ κάθε γράμμα, τὸν ἀριθμὸ
τῆς Στήλης Βʹ ποὺ ἀντιστοιχεῖ πάντα στὴ σωστὴ ἐξίσωσι ἐφαπτομένης.
Στήλη Αʹ
α) 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 = ρ􏷡 􏷫 􏷫

β) α𝑥 􏷫 + β𝑦􏷫 = 1
γ) 𝑦􏷡 = 2𝑝𝑥
δ) 𝑥􏷫

α􏷫

− 𝑦􏷫

β􏷫

=1

Στήλη Βʹ
1. 𝑦𝑦􏷠 = 𝑝(𝑥 + 𝑥􏷠 )
2. 𝑥𝑥􏷠 + 𝑦𝑦􏷠 = ρ􏷡 𝑦𝑦 𝑥𝑥􏷪

+ β􏷫􏷪 = 1
α􏷫
4. 𝑥𝑥􏷠 + 𝑦𝑦􏷠 = 1 𝑦𝑦 􏷪

5. 𝑥𝑥
− β􏷫􏷪 = ρ􏷡
α􏷫 𝑦𝑦 􏷪

6. 𝑥𝑥
− β􏷫􏷪 = 1.
α􏷫
[Μονάδες 4/100]

Ἀπάντησις. α-2, β-3, γ-1, δ-5.

ΘΕΜΑ 2ο: Ἀριθμητικὴ
Α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ γινόμενο δύο περιττῶν ἀκεραίων ἀριθμῶν εἶναι περιττὸς ἀκέραιος ἀριθμός.
[Μονάδες 5/100]
Ἀπόδειξις. Ἔστωσαν οἱ περιττοὶ α = 2κ + 1, β = 2λ + 1, γιὰ κ, λ ∈ ℤ. Τότε
αβ = (2κ + 1)(2λ + 1) = 4κλ + 2κ + 2λ + 1 = 2(2κλ + κ + λ) + 1 = 2μ + 1
γιὰ μ = 2κλ + κ + λ ∈ ℤ. Ἄρα ὁ αβ εἶναι περιττός.
Β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἂν ὁ α εἶναι ἀκέραιος, τότε και ὁ
ραιος.

α(α􏷡 + 1)
εἶναι ἀκέ2
[Μονάδες 10/100]

α(α􏷡 + 1)
α
∈ ℤ, ἄρα
∈ ℤ.
2
2
Ἂν ὁ α εἶναι περιττός, τότε ἀπὸ τὸ (Α) καὶ ὁ α􏷡 εἶναι περιττός, ἄρα ὁ α􏷡 + 1
α􏷡 + 1
α(α􏷡 + 1)
εἶναι ἄρτιος. Ἄρα
∈ ℤ, ἄρα
∈ ℤ.
2
2

Λύσις. Ἂν ὁ α εἶναι ἄρτιος, τότε

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.4. 2002

107

Γ. Ἂν ὁ α εἶναι περιττὸς ἀκέραιος, νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ
περιττὸς ἀκέραιος.

α(α􏷡 + 1)
εἶναι ἐπίσης
2
[Μονάδες 10/100]

Λύσις. Ἂν α = 2κ + 1 γιὰ κ ∈ ℤ, τότε:
α(α􏷡 + 1) (2κ + 1)(4κ􏷡 + 4κ + 2)
=
= (2κ + 1) ⋅ [2(κ􏷡 + κ) + 1]
2
2
καὶ εἶναι περιττὸς ὡς γινόμενο περιττῶν.

ΘΕΜΑ 3ο: Κωνικὲς τομὲς
∆ίνεται ἡ παραβολὴ 𝑦􏷡 = 4𝑥. Νὰ βρῆτε:
Α. Τὴν ἑστία καὶ τὴ διευθετοῦσα τῆς παραβολῆς.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι τῆς παραβολῆς γράφεται στὴ μορφὴ 𝑦􏷡 = 2𝑝𝑥 μὲ παράμετρο 𝑝
= 2. Ἄρα ἡ ἑστία της εἶναι Ε(1, 0) καὶ ἡ διευθετοῦσα δ ∶ 𝑥 = −1.
Β. Τὶς εὐθεῖες ποὺ διέρχονται ἀπὸ τὴν ἑστία τῆς παραβολῆς καὶ ἀπέχουν ἀπὸ
√2
τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων ἀπόστασι ἴση μὲ
.
2
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἔστω ε ∶ α𝑥 + β𝑦 = γ οἱ ζητούμενες εὐθεῖες, μὲ α, β ὄχι ταυτοχρόνως
μηδέν. Τότε
Ε∈ε ⟺ α⋅1+β⋅0=γ ⟺ α=γ
καὶ 𝑑
(O, ε) =

√2
2


α=γ



|α ⋅ 0 + β ⋅ 0 + γ|
α􏷡 + β􏷡 􏽯

α
√2
=
2
α􏷡 + β􏷡 􏽯

α􏷡 = β 􏷡
α = ±β.

=

√2
2

Ἂν α = β τότε α = β = γ ≠ 0 ἄρα παίρνουμε τὴν εὐθεία ε􏷠 ∶ 𝑥 + 𝑦 + 1 = 0.
Ἂν α = −β τότε α = −β = γ ≠ 0 ἄρα παίρνουμε τὴν εὐθεία ε􏷡 ∶ 𝑥−𝑦+1 = 0.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

108

Γ. Τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς παραβολῆς ποὺ εἶναι παράλληλη στὴν
εὐθεία 𝑦 = 𝑥 − 1.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἂν (𝑥􏷟 , 𝑦􏷟 ) εἶναι τὸ σημεῖο ἐπαφῆς, τότε ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐν λόγῳ ἐφαπτομένης εἶναι 𝑦𝑦􏷟 = 2(𝑥 + 𝑥􏷟 ) ⟺ 2𝑥 − 𝑦􏷟 𝑦 + 2𝑥􏷟 = 0, ἄρα ὁ συντελεστὴς
2
διευθύνσεώς της εἶναι λ􏷠 = . Ἡ 𝑦 = 𝑥 − 1 ἔχει συντελεστὴ διευθύνσεως 1, ἄρα 𝑦􏷟

2
= 1 ⟺ 𝑦􏷟 = 2. 𝑦􏷟

Ἐπίσης, τὸ σημεῖο ἐπαφῆς βρίσκεται στὴν παραβολή, ἄρα 𝑦􏷡􏷟
= 4𝑥􏷟 ⟺ 4 = 4𝑥􏷟 ⟺ 𝑥􏷟 = 1.
Ἄρα τὸ σημεῖο ἐπαφῆς εἶναι (1, 2) καὶ ἡ ἐφαπτομένη 𝑥 − 𝑦 + 1 = 0.

ΘΕΜΑ 4ο: Κύκλος
∆ίνεται ἡ ἐξίσωσι 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 − 2𝑥 cos θ − 2𝑦 sin θ − 1 = 0, 0 ⩽ θ < 2π.
Α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι γιὰ κάθε θ ἡ ἐξίσωσι αὐτὴ παριστάνει κύκλο, τοῦ ὁποίου
νὰ προσδιορίσετε τὸ κέντρο καὶ τὴν ἀκτῖνα.
[Moνάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι εἶναι τῆς μορφῆς 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + Α𝑥 + Β𝑦 + Γ = 0, γιὰ Α = −2 cos θ,
Β = −2 sin θ, Γ = −1. Ἰσχύει
Α􏷡 + Β􏷡 − 4Γ = 4 cos􏷡 θ + 4 sin􏷡 θ + 4 = 4 + 4 = 8 > 0,
ἄρα ἡ ἐξίσωσι παριστᾷ κύκλο κέντρου Kθ 􏿵 −
νας R =

A B
, − 􏿸 = (cos θ, sin θ) καὶ ἀκτί2 2

√Α􏷡 + Β􏷡 − 4Γ √8
=
= √2.
2
2

π
Β. Ἂν θ = , νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τοῦ κύκλου στὸ σημεῖο
2
Μ(1, 2).
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι, γιὰ θ =
ἡ ἐφαπτομένη της θὰ εἶναι

π
, γράφεται 𝑥􏷡 + (𝑦 − 1)􏷡 = 2, ἄρα στὸ σημεῖο Μ(1, 2)
2

1 ⋅ 𝑥 + (2 − 1)(𝑦 − 1) = 2 ⟺ 𝑦 = −𝑥 + 3.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.5. 2003

109

Γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι γιὰ τὶς διάφορες τιμὲς τοῦ θ τὰ κέντρα τῶν παραπάνω
κύκλων βρίσκονται σὲ κύκλο μὲ κέντρο Ο(0, 0) καὶ ἀκτῖνα ρ = 1.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Γιὰ τὰ κέντρα Κθ (𝑥θ , 𝑦θ ) ἔχουμε 𝑥􏷡θ + 𝑦􏷡θ = cos􏷡 θ + sin􏷡 θ = 1. Συνεπῶς
ὁ γεωμετρικὸς τόπος τους εἶναι πράγματι κύκλος κέντρου Ο(0, 0) καὶ ἀκτίνας
ρ = 1.

3.5

2003

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
⃗, ⃗
⃗≠⃗
Α. Ἂν α 𝑣
εἶναι δύο διανύσματα τοῦ ἐπιπέδου μὲ α
0 καὶ ἡ προβολὴ τοῦ ⃗ 𝑣

⃗ συμβολίζεται μὲ προβα⃗⃗ 𝑣
, τότε νὰ ἀποδείξετε ὅτι
στὸ α
⃗⋅⃗
⃗ ⋅ προβα⃗⃗
α 𝑣
=α 𝑣
.
[Μονάδες 7/100]
Ἀπόδειξις. Ἂν ⃗ 𝑥
=⃗ 𝑣
− προβα⃗ , τότε ⃗ 𝑥
⊥⃗
α, καὶ ἔχουμε:
⃗⋅⃗
α 𝑣
=
=
=
=

⃗ ⋅ (προβα⃗ + ⃗
α 𝑥
)
⃗ ⋅ προβα⃗ + α
⃗⃗
α 𝑥

⃗ ⋅ προβα⃗ + 0, γιατὶ α
⃗⊥⃗
α 𝑥

⃗ ⋅ προβα⃗ .
α

Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
⃗ ↑↓ ⃗
⃗ καὶ ⃗
⃗ ⋅⃗
α. Ἂν α
β (δηλαδὴ τὰ α
β ἔχουν ἀντίθετη κατεύθυνσι) τότε α
β = −⃗
α ⋅⃗
β
καὶ ἀντιστρόφως.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἡ ἐφαπτομένη τοῦ κύκλου 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 = ρ􏷡 στὸ σημεῖο του Α(𝑥􏷠 , 𝑦􏷠 ) ἔχει
ἐξίσωσι 𝑥𝑦 + 𝑥􏷠 𝑦􏷠 = ρ􏷡 .
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

110

[Μονάδες 2/100]
γ. Ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐλλείψεως μὲ ἑστίες τὰ σημεῖα Ε′ (−γ, 0), Ε(γ, 0) καὶ σταθερὸ ἄθροισμα 2α εἶναι 𝑥􏷡
𝑦􏷡
=1
+
α􏷡 β􏷡
ὅπου β􏷡 = α􏷡 − γ􏷡 .
[Μονάδες 2/100] 􏹏

δ. Ἂν Ο εἶναι ἕνα σημεῖο ἀναφορᾶς, τότε γιὰ ὁποιοδήποτε διάνυσμα AB
ἔχουμε 􏹏
− OB. 􏹏 􏹏

= OA
AB
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) λάθος.
Γ.
α. Ἂν α, β εἶναι δύο ἀκέραιοι μὲ β ≠ 0, πότε θὰ λέμε ὅτι ὁ β διαιρεῖ τὸν α;
[Μονάδες 5/100]
β. ∆ίνονται μιὰ εὐθεία δ καὶ ἕνα σημεῖο Ε ἐκτὸς τῆς δ. Τί ὀνομάζεται παραβολὴ μὲ ἑστία τὸ σημεῖο Ε καὶ διευθετοῦσα τὴν εὐθεία δ;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις.

α. Ἰσχύει β|α ⟺ (∃𝑘 ∈ ℤ)[β = 𝑘α].

β. Ὀνομάζεται παραβολὴ μὲ ἑστία τὸ σημεῖο Ε καὶ διευθετοῦσα τὴν εὐθεία δ
ὁ γεωμετρικὸς τόπος τῶν σημείων τοῦ ἐπιπέδου ποὺ ἰσαπέχουν ἀπὸ τὰ Ε
καὶ δ.

ΘΕΜΑ 2ο: Ἀριθμητικὴ
Ἔστω α ∈ Ζ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.5. 2003

111

Α. Ὁ ἀριθμὸς α􏷢 παίρνει τὴ μορφὴ α􏷢 = 8𝑘 ὅπου 𝑘 ∈ Ζ ἢ α􏷢 = 2𝑘 + 1 ὅπου 𝑘
∈ Ζ.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Ἂν ὁ α εἶναι τῆς μορφῆς α = 2𝑥, δηλαδὴ ἄρτιος, τότε
α􏷢 = (2𝑥)􏷢 = 8𝑥􏷢 = 8𝑘
γιὰ 𝑘 = 𝑥􏷢 .
Ἂν ὁ α εἶναι τῆς μορφῆς α = 2𝑥 + 1, δηλαδὴ περιττός, τότε
α􏷢 = (2𝑥 + 1)􏷢 = 8𝑥􏷢 + 12𝑥􏷡 + 6𝑥 + 1 = 2𝑘 + 1
γιὰ 𝑘 = 4𝑥􏷢 + 6𝑥􏷡 + 3𝑥.
Β. Ὁ ἀριθμὸς α(α􏷡 + 1) εἶναι ἄρτιος.
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Ἂν ὁ α εἶναι τῆς μορφῆς α = 2𝑥, δηλαδὴ ἄρτιος, τότε
α(α􏷡 + 1) = 2𝑥(4𝑥􏷡 + 1) = 2ℓ,
δηλαδὴ ἄρτιος, γιὰ ℓ = 𝑥(4𝑥􏷡 + 1).
Ἂν ὁ α εἶναι τῆς μορφῆς α = 2𝑥 + 1, δηλαδὴ περιττός, τότε
α(α􏷡 + 1) = (2𝑥 + 1)(4𝑥􏷡 + 4𝑥 + 2) = 2ℓ
γιὰ ℓ = (2𝑥 + 1)(2𝑥􏷢 + 2𝑥 + 1).

ΘΕΜΑ 3ο: Εὐθεία, κύκλος
∆ίνεται ἕνα τρίγωνο μὲ κορυφὲς Α(2λ − 1, 3λ + 2), Β(1, 2) καὶ Γ(2, 3) ὅπου
λ ∈ ℝ μὲ λ ≠ −2.
Α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ σημεῖο Α κινεῖται σὲ εὐθεία, καθὼς τὸ λ μεταβάλλεται
στὸ ℝ.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑥􏹒
= 2λ − 1 ∧ 𝑦􏹒 = 3λ + 2



⟺ 𝑦

−2 𝑥􏹒
+ 1
∧λ= 􏹒
2
3 𝑥􏹒
+ 1 𝑦􏹒 − 2
=
2
3
7
3 𝑦􏹒
= 𝑥􏹒 + .
2
2
λ=

3
7
Ἄρα τὸ Α κινεῖται στὴν εὐθεία 𝑦 = 𝑥 + .
2
2
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

112

Β. Ἐὰν λ = 1, νὰ βρῆτε:
Ï
α. τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου ΑΒΓ·

[Μονάδες 8/100]
β. τὴν ἐξίσωσι τοῦ κύκλου, ποὺ ἔχει κέντρο τὴν κορυφὴ Α(1, 5) καὶ ἐφάπτεται
στὴν εὐθεία ΒΓ.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. α) Γιὰ λ = 1 εἶναι Α(1, 5), ἄρα

(ΑΒΓ) =

1 5 1 􏿙
1 5 1 􏿙
1 􏿙
1
1 􏿙
3
0 3
⋅ | 1 2 1 | = ⋅ | 0 3 0 | = ⋅ |􏿙 􏿙
| = .
−1 2
2 􏿙
2 􏿙
2
2
2 3 1 􏿙
−1 2 0 􏿙

β) Ἡ εὐθεία ΒΓ ἔχει ἐξίσωσι 􏿙
𝑥 𝑦 1 􏿙 𝑥
−1 𝑦−2
| 1 2 1 = 0 ⟺ |􏿙 􏿙
= 0 ⟺ … ⟺ 𝑥 − 𝑦 + 1 = 0. 𝑥
−2 𝑦−3 􏿙
2 3 1 􏿙
Ὁ κύκλος ἔχει κέντρο Α(1, 5) καὶ ἀκτῖνα 𝑑
(A, ΒΓ) =

|1 − 5 + 1|
√1􏷡 + 1􏷡

=

3
√2

9
ἄρα ἡ ἐξίσωσί του εἶναι (𝑥 − 1)􏷡 + (𝑦 − 5)􏷡 = .
2

ΘΕΜΑ 4ο: Κωνικὲς τομὲς
∆ίνονται δύο κωνικὲς τομές: ἡ παραβολὴ 𝑦􏷡 = 2𝑝𝑥 καὶ ἡ ἔλλειψι 4𝑥􏷡 + 2𝑦􏷡 =
3𝑝􏷡 , 𝑝 > 0.
Α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι οἱ ἑστίες Ε καὶ Ε′ τῆς ἐλλείψεως εἶναι τὰ σημεῖα Ε􏿵0,
καὶ Ε′ 􏿵0, − 𝑝

√3 􏿸

2 𝑝

√3 􏿸
.
2
[Μονάδες 8/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.5. 2003

113

Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐλλείψεως εἶναι 𝑥􏷡 􏷢𝑝􏷫 􏷣

+ 𝑦􏷡 􏷢𝑝􏷫 􏷡

=1

3𝑝􏷡
3𝑝􏷡
καὶ β􏷡 =
. Παρατηροῦμε
4
2
3𝑝􏷡
√3𝑝
ὅτι α < β, ἄρα γ􏷡 = β􏷡 − α􏷡 =
, ἄρα γ =
. Συνεπῶς, οἱ ἑστίες τῆς
4
2 𝑝
√3 𝑝
√3 􏿸
καὶ Ε′ 􏿵0, − 􏿸
.
ἐλλείψεως βρίσκονται στὸν ἄξονα 𝑦𝑦′ καὶ εἶναι Ε􏿵0,
2
2
δηλαδὴ γράφεται στὴν τυπικὴ μορφὴ γιὰ α􏷡 =

Β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὰ σημεῖα τομῆς Κ καὶ Λ τῶν δύο κωνικῶν τομῶν εἶναι 𝑝 𝑝

τὰ σημεῖα K􏿵 , 𝑝􏿸 καὶ Λ􏿵 , −𝑝􏿸.
2
2
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Λύνουμε τὸ σύστημα τῶν δύο ἐξισώσεων. Ἀπὸ τὴν πρώτη παίρνουμε 𝑥
= 𝑦􏷡

2𝑝

καὶ ἀντικαθιστώντας στὴ δεύτερη
4􏿵 𝑦􏷡 􏿸

+ 2𝑦􏷡 = 3𝑝􏷡 ⟺ … ⟺ (𝑦􏷡 )􏷡 + 2𝑝􏷡 𝑦􏷡 − 3𝑝􏷣 .
2𝑝

Ἡ τελευταία εἶναι δευτεροβάθμια ἐξίσωσι ὡς πρὸς 𝑦􏷡 μὲ διακρίνουσα Δ = 4𝑝􏷣 −
4(−3𝑝􏷣 ) = 16𝑝􏷣 καὶ ρίζες
(𝑦􏷡 )􏷠,􏷡 =

−2𝑝􏷡 ± 4𝑝􏷡
−3𝑝􏷡 < 0, ἀπορρίπτεται
= −𝑝􏷡 ± 2𝑝􏷡 = 􏿼 𝑝􏷡
> 0, δεκτή.
2 𝑝 𝑝

Ἄρα 𝑦􏷡 = 𝑝􏷡 ⟺ 𝑦􏷠,􏷡 = ±𝑝 καὶ 𝑥 = , συνεπῶς τὰ σημεῖα τομῆς εἶναι K􏿵 , 𝑝􏿸
2
2 𝑝

καὶ Λ􏿵 , −𝑝􏿸.
2 𝑝

Γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι οἱ ἐφαπτόμενες τῶν δύο κωνικῶν τομῶν στὸ σημεῖο K􏿵 , 𝑝􏿸
2
εἶναι κάθετες.
[Μονάδες 9/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

114

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Λύσις. Ἡ ἐφαπτομένη τῆς παραβολῆς στὸ Κ εἶναι 𝑝 𝑝 𝑝𝑦

= 𝑝􏿵 + 𝑥􏿸 ⟺ 𝑥 − 𝑦 + = 0
2
2
καὶ ἔχει συντελεστὴ διευθύνσεως λ􏷠 = 1. Ἡ ἐφαπτομένη τῆς ἐλλείψεως στὸ Κ
εἶναι 𝑝

3
4𝑥 ⋅ + 2𝑦 ⋅ 𝑝 = 3𝑝 ⟺ 𝑥 + 𝑦 − = 0
2
2
καὶ ἔχει συντελεστὴ διευθύνσεως λ􏷡 = −1.
Παρατηροῦμε ὅτι λ􏷠 λ􏷡 = −1, ἄρα οἱ εὐθεῖες εἶναι κάθετες.

3.6 2003 ἐπαναληπτικὲς
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
⃗ = (𝑥􏷟 , 𝑦􏷟 ) τοῦ καρτεσιανοῦ ἐπιπέδου. Νὰ ἀποδείξετε
Α. ∆ίνεται τὸ διάνυσμα α
ὅτι
|⃗
α| = 𝑥􏷡􏷟 + 𝑦􏷡􏷟 . 􏽯

[Μονάδες 9/100] 􏹏

⃗. Ἔστω ε ἡ
Ἀπόδειξις. Ἔστω Α καὶ Β τὰ ἄκρα τοῦ διαστήματος, ὥστε ΑΒ
εὐθεία ποὺ διέρχεται ἀπὸ τὸ σημεῖο Α καὶ εἶναι παράλληλη στὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥 καὶ
δ ἡ εὐθεία ποὺ διέρχεται ἀπὸ τὸ σημεῖο Β καὶ εἶναι παράλληλη στὸν ἄξονα 𝑦𝑦′ .
Ἂν Κ τὸ σημεῖο τομῆς τῶν εὐθεῖῶν, τότε ΑΚ = 𝑥􏷟 καὶ ΒΚ = 𝑦􏷟 . Ἐφαρμόζοντας
Ï ἔχουμε
τὸ πυθαγόρειο θεώρημα στὸ ὀρθογώνιο τρίγωνο ΑΚΒ,
ΑΒ􏷡 = ΑΚ􏷡 + ΚΒ􏷡 ∴|⃗
α|􏷡 = 𝑥􏷡􏷟 + 𝑦􏷡􏷟 .

Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
⃗ καὶ ⃗
⃗⋅⃗
α. Ἂν τὰ α
β ειναι κάθετα μεταξύ τους (⃗
α⊥⃗
β), τότε α
β = 0.
[Μονάδες 2/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

115

β. Ἔστω α, β μὴ μηδενικοὶ ἀκέραιοι. Ἂν α|β καὶ β|α, τότε ἰσχύει πάντα ὅτι
α = β.
[Μονάδες 2/100]
γ. Ἡ εὐθεία μὲ ἐξίσωσι Α𝑥 + B𝑦 + Γ = 0 εἶναι παράλληλη στὸ διάνυσμα

δ = (Β, −Α).
[Μονάδες 2/100] 𝑝 𝑝

δ. Ἡ ἐξίσωσι τῆς παραβολῆς μὲ ἑστία Ε􏿵 , 0􏿸 καὶ διευθετοῦσα δ ∶ 𝑥 = −
2
2
εἶναι 𝑥􏷡 = 2𝑝𝑦.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) λάθος.
Γ. Στὴ στήλη Α δίνονται ἐξισώσεις κωνικῶν τομῶν καὶ στὴ στήλη Β ὀνομασίες
γραμμῶν τοῦ ἐπιπέδου. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα τῆς στήλης Α
καὶ δίπλα σὲ κάθε γράμμα τὸν ἀριθμὸ τῆς στήλης Β ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ
ἀπάντησι.
Στήλη Αʹ 𝑥􏷡
𝑦􏷡
α. 􏷡 + 􏷡 = 1, α > β > 0
α
β 􏷡 𝑥 𝑦􏷡

β. 􏷡 − 􏷡 = 1, α > 0, β > 0
α
β
γ. 𝑦􏷡 = 2𝑝𝑥, 𝑝 > 0
δ. 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 = ρ􏷡 , ρ > 0

Στήλη Βʹ
1. Κύκλος
2. Εὐθεία
3. Ὑπερβολὴ
4. Παραβολὴ
5. Ἔλλειψι.
[Μονάδες 8/100]

Ἀπάντησις. α-5, β-3, γ-4, δ-1.

ΘΕΜΑ 2ο: Εὐθεῖες
∆ίνονται τὰ σημεῖα Α(14, 5) καὶ Β(2, −1).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

116

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι τῆς εὐθείας ε ποὺ διέρχεται ἀπὸ τὰ σημεῖα Α
καὶ Β εἶναι 𝑥 − 2𝑦 − 4 = 0.
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι τῆς ΑΒ εἶναι 𝑦 = λ􏹒􏹓 𝑥 + κ, ὅπου
λ􏹒􏹓 =
καὶ
Β ∈ ε ⟺ −1 = 𝑦􏹒

− 𝑦􏹓 1
= 𝑥􏹒
− 𝑥􏹓 2
1
⋅ 2 + κ ⟺ κ = −2.
2

1
Ἄρα 𝑦 = 𝑥 − 2 ⟺ 𝑥 − 2𝑦 − 4 = 0.
2
β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ εὐθεία ε τέμνει τοὺς ἄξονες 𝑥′ 𝑥, 𝑦𝑦′ στὰ σημεῖα Κ(4, 0)
καὶ Λ(0, −2) ἀντιστοίχως.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Γιὰ τὴν τομὴ ε ∩ 𝑥′ 𝑥 ἔχουμε 𝑦􏹜 = 0 ⟺ 𝑥􏹜 = 4 ἄρα Κ(4, 0). Γιὰ τὴν
1
τομὴ ε ∩ 𝑦𝑦′ ἔχουμε 𝑥􏹜 = 0 ἄρα 𝑦􏹜 = ⋅ 0 − 2 = −2 ἄρα Λ(0, −2).
2

ΘΕΜΑ 3ο: Ἀριθμητικὴ
Ἂν τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως τῶν ἀκεραίων ἀριθμῶν α καὶ β μὲ τὸ 5 εἶναι
2, τότε:
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ ἀριθμὸς α􏷡 + β􏷡 − 2003 εἶναι πολλαπλάσιο τοῦ 5.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Ὑπάρχουν κ, λ ∈ ℤ ὥστε α = 5κ + 2 καὶ β = 5λ + 2. Τότε
α􏷡 + β􏷡 − 2003 =
=
=
=
=

(5κ + 2)􏷡 + (β = 5λ + 2)􏷡 − 2003
25(κ􏷡 + λ􏷡 ) + 20(κ + λ) + 8 − 2003
25(κ􏷡 + λ􏷡 ) + 20(κ + λ) − 1995
5􏿴5(κ􏷡 + λ􏷡 ) + 4(κ + λ) − 399􏿷
πολ5.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

117

β. Νὰ βρῆτε τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως τοῦ ἀριθμοῦ 8α + 9β μὲ τὸ 5.
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Εἶναι
8α + 9β =
=
=
=

8(5κ + 2) + 9(5λ + 2)
5(8κ + 9λ) + 34
5(8κ + 9λ) + 30 + 4
5(8κ + 9λ + 6) + 4,

ἄρα τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως εἶναι 4.

ΘΕΜΑ 4ο: Κύκλος
∆ίνεται ἡ ἐξίσωσι 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 − 4𝑥 + 2𝑦 + 3 = 0 καὶ τὸ σημεῖο Μ(2, 1).
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι αὐτὴ παριστάνει κύκλο μὲ κέντρο τὸ σημεῖο
Κ(2, −1) καὶ ἀκτῖνα ρ = √2.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται 𝑥􏷡
− 4𝑥 + 4 + 𝑦􏷡 + 2𝑦 + 1 + 3 − 5 = 0 ⟺ (𝑥 − 2)􏷡 + (𝑦 + 1)􏷡 = 2
ἄρα παριστᾷ κύκλο 𝑐 κέντρου Κ(2, −1) καὶ ἀκτίνας ρ = √2.
β. Νὰ βρῆτε τὶς ἐξισώσεις τῶν ἐφαπτομένων τοῦ κύκλου ποὺ διέρχονται ἀπὸ
τὸ σημεῖο Μ(2, 1).
[Μονάδες 10/100] 􏷡 􏷡

Λύσις. Παρατηροῦμε ἀρχικὰ ὅτι (2 − 2) + (1 + 1) = 4 ≠ 0, ἄρα τὸ Μ δὲν
βρίσκεται στὸν κύκλο. Ἂν (𝑥􏷟 , 𝑦􏷟 ) ∈ 𝑐 τότε ἡ ἐφαπτομένη ποὺ διέρχεται ἀπὸ
αὐτὸ εἶναι
ε ∶ (𝑥􏷟 − 2)(𝑥 − 2) + (𝑦􏷟 + 1)(𝑦 + 1) = 2.
Ἔχουμε
M ∈ ε ⟺ (𝑥􏷟 − 2)(2 − 2) + (𝑦􏷟 + 1)(1 + 1) = 2 ⟺ 𝑦􏷟 = 0
καὶ
(𝑥􏷟 , 𝑦􏷟 ) ∈ ε


(𝑥􏷟 − 2)􏷡 + (0 − 1)􏷡 = 2 ⟺ (𝑥􏷟 − 2)􏷡 = 1 ⟺ 𝑥􏷟 − 2 = ±1 𝑥􏷟
= 1 ∨ 𝑥􏷟 = 3.

Γιὰ 𝑥􏷟 = 1 τὸ σημεῖο ἐπαφῆς εἶναι Α(1, 0) καὶ ἡ ἐφαπτομένη ε􏹒 ∶ −(𝑥 − 2) + 𝑦
+ 1 = 2 ⟺ −𝑥 + 𝑦 + 1 = 0.
Γιὰ 𝑥􏷟 = 3 τὸ σημεῖο ἐπαφῆς εἶναι B(3, 0) καὶ ἡ ἐφαπτομένη ε􏹓 ∶ 𝑥−2+𝑦+1 =
0 ⟺ 𝑥 + 𝑦 − 3 = 0.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

118

γ. Ἂν Α, Β εἶναι τὰ σημεῖα ἐπαφῆς τῶν παραπάνω ἐφαπτομένων μὲ τὸν κύκλο,
Ì
νὰ βρῆτε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου ΜΑΒ.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
2 1 1 􏿙
1
1􏿙
1
1 1
(MAB) = | 1 0 1 | = | − 􏿙 􏿙
| = ⋅ 2 = 1.
3 1
2􏿙
2
2
3 0 1 􏿙

3.7 2004
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
⃗ καὶ ⃗
Α. ∆ίνονται τὰ διανύσματα α
β, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι παράλληλα πρὸς τὸν

ἄξονα 𝑦𝑦 καὶ ἔχουν συντελεστὲς διευθύνσεως λ􏷠 καὶ λ􏷡 ἀντίστοιχα. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
⃗⊥⃗
α
β ⇔ λ􏷠 λ􏷡 = −1.
[Μονάδες 10/100]
⃗ = (𝑥􏷠 , 𝑦􏷠 ) καὶ ⃗
Ἀπόδειξις. Ἔστω α
β = (𝑥􏷡 , 𝑦􏷡 ). Ἀφοῦ τὰ διανύσματα δὲν εἶναι

παράλληλα στὸν ἄξονα 𝑦𝑦 , ἰσχύει 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ≠ 0, ἑπομένως οἱ συντελεστὲς διευ𝑦 𝑦

θύνσεως λ􏷠 = 􏷠 καὶ λ􏷡 = 􏷡 ὁρίζονται. 𝑥􏷠 𝑥􏷠

Ἑπομένως,
⃗⊥⃗
α
β




⃗⋅⃗
α
β=0 𝑥
􏷠 𝑥􏷡 + 𝑦􏷠 𝑦􏷡 = 0 𝑦􏷠
𝑦􏷡

= −1 𝑥􏷠
𝑥􏷡
λ􏷠 λ􏷡 = −1.

Β. Ἔστω δύο σημεῖα Ε καὶ Ε′ ἑνὸς ἐπιπέδου. Τί ὀνομάζεται ὑπερβολὴ μὲ ἑστίες
τὰ σημεῖα Ε καὶ Ε στὸ συγκεκριμένο ἐπίπεδο;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ὀνομάζουμε ὑπερβολὴ μὲ ἑστίες τὰ σημεῖα Ε καὶ Ε′ τὸν γεωμετρικὸ
τόπο τῶν σημείων τοῦ ἐπιπέδου, τῶν ὁποίων ἡ ἀπόλυτη τιμὴ τῆς διαφορᾶς τῶν
ἀποστάσεών τους ἀπὸ τὰ Ε, Ε′ εἶναι σταθερὴ καὶ μικρότερη τῆς ἀποστάσεως
τῶν Ε, Ε′ .
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.7. 2004

119

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν Α ≠ 0 ἢ Β ≠ 0, ἡ ἐξίσωσι Α𝑥 + Β𝑦 + Γ = 0 παριστάνει εὐθεία.
[Μονάδες 2/100] 𝑝

β. Στὴν παραβολὴ 𝑦􏷡 = 2𝑝𝑥, ἡ ἐξίσωσι τῆς διευθετούσας εἶναι 𝑥 = .
2
[Μονάδες 2/100]
γ. ∆ίνονται οἱ ἀκέραιοι ἀριθμοὶ α, β, γ, κ, λ μὲ α ≠ 0. Ἂν α|β καὶ α|γ, τότε
α|(κβ + λγ).
[Μονάδες 2/100]
Ï τότε τὸ ἐμβαδόν του εἶναι:
δ. Ἂν Α, Β, Γ εἶναι κορυφὲς τοῦ τριγώνου ΑΒΓ,

(ABΓ) =

1 􏹏
AΓ)􏿖. 􏹏

⋅ 􏿖 det(AB,
2
[Μονάδες 2/100]

ε. Ἡ ἐκκεντρότητα ε τῆς ἐλλείψεως εἶναι μεγαλύτερη τῆς μονάδας.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) σωστό, ε) λάθος.

ΘΕΜΑ 2ο: Διανύσματα
⃗ = (1, 2) καὶ ⃗
∆ίνονται τὰ διανύσματα α
β = (2, 3).
⃗ = 5⃗
Α. Νὰ βρῆτε τὸ μέτρο τοῦ διανύσματος γ
α − 3⃗
β.
[Μονάδες 8/100]
⃗ = 5⃗
Λύσις. Εἶναι γ
α − 3⃗
β = 5(1, 2) − 3(2, 3) = (−1, 1). Ἄρα,
|⃗
γ| = 􏽯(−1)􏷡 + 1􏷡 = √2.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

120

⃗ μὲ τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥.
Β. Νὰ βρῆτε τὴ γωνία ποὺ σχηματίζει τὸ γ
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἂν ω 􏾧
εἶναι ἡ ζητούμενη γωνία, τότε
tan ω =

−1


= −1 ⟺ ω 􏾧
=
∨ω 􏾧
=
.
1
4
4

⃗ βρίσκεται στὸ δεύτερο τεταρτημόριο, ἄρα ω
Ὅμως τὸ γ 􏾧
=


.
4

Γ. Νὰ βρῆτε τὸν ἀριθμὸ 𝑘 ∈ ℝ, ὥστε τὸ διάνυσμα ⃗ 𝑣
= (𝑘􏷡 −𝑘, 𝑘) νὰ εἶναι κάθετο
⃗.
στὸ α
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
⃗⊥⃗
⃗⋅⃗
α 𝑣
⟺ α 𝑣
= 0 ⟺ 𝑘􏷡 − 𝑘 + 2𝑘 = 0 ⟺ 𝑘􏷡 + 𝑘 = 0 ⟺ 𝑘 = 0 ∨ 𝑘 = 1.

ΘΕΜΑ 3ο: Ἀριθμητικὴ
∆ίνεται ὁ ἀκέραιος ἀριθμὸς α = 12𝑘 − 5, ὅπου 𝑘 ∈ Ζ.
Α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ α εἶναι περιττὸς ἀριθμός.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι α = 2(6𝑘−3)+1 = 2ℓ+1, γιὰ ℓ = 6𝑘−3, ἄρα ὁ α εἶναι περιττός.
Β. Νὰ βρῆτε τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως τοῦ α διὰ τοῦ 4.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι α = 4 ⋅ 3𝑘 − 8 + 3 = 4(3𝑘 − 2) + 3 = 4𝑚 + 3, γιὰ 𝑚 = 3𝑘 − 2. Ἄρα,
τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαιρέσεως εἶναι 3.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

3.7. 2004

121

Γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ ἀριθμὸς Α = (α􏷡 + 15)(α􏷡 − 1) εἶναι πολλαπλάσιο τοῦ
64.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι
A =
=
=
=
=
=

(α􏷡 + 15)(α􏷡 − 1)
(144𝑘􏷡 − 120𝑘 + 25 + 15)(144𝑘􏷡 − 120𝑘 + 25 − 1)
(144𝑘􏷡 − 120𝑘 + 40)(144𝑘􏷡 − 120𝑘 + 24)
8 ⋅ (18𝑘􏷡 − 15𝑘 + 5) ⋅ 8 ⋅ (18𝑘􏷡 − 15𝑘 + 3)
64 ⋅ (18𝑘􏷡 − 15𝑘 + 5)(18𝑘􏷡 − 15𝑘 + 3)
πολ64.

ΘΕΜΑ 4ο: Εὐθεῖες
∆ίνονται οἱ παράλληλες εὐθεῖες ε􏷠 ∶ 3𝑥+4𝑦+6 = 0 καὶ ε􏷡 ∶ 3𝑥+4𝑦+16 = 0.
Α. Νὰ βρῆτε τὴν ἀπόστασι τῶν παραλλήλων εὐθειῶν ε􏷠 καὶ ε􏷡 .
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Οἱ εὐθεῖες εἶναι παράλληλες, γιατὶ ἔχουν τὸν ἴδιο συντελεστὴ διευθύν3
σεως − . Τὸ σημεῖο Α(−2, 0) βρίσκεται στὴν ε􏷠 ἀλλὰ ὄχι στὴν ε􏷡 , ἄρα ἡ ἀπό4
στασί του ἀπὸ τὴν ε􏷡 ἰσοῦται μὲ τὴ ἀπόστασι τῶν εὐθειῶν. Ἄρα, 𝑑
(ε􏷠 , ε􏷡 ) = 𝑑(Α, ε􏷡 ) =

|3 ⋅ (−2) + 4 ⋅ 0 + 16|
√3􏷡 + 4􏷡

=

10
= 2.
5

Β. Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς μεσοπαράλληλης εὐθείας τῶν ε􏷠 καὶ ε􏷡 .
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ ζητούμενη εὐθεία ε θὰ εἶναι παράλληλη στὶς ε􏷠 , ε􏷡 , ἄρα θὰ ἔχῃ συν3
τελεστὴ διευθύνσεως − , ἄρα ἐξίσωσι τῆς μορφῆς ε ∶ 3𝑥 + 4𝑦 + 𝑘 = 0, 𝑘 ∈ ℝ.
4 𝑘

Τὸ σημεῖο Β􏿴 − 􏿸 βρίσκεται στὴν ε καὶ ἰσαπέχει ἀπὸ τὶς ε􏷠 , ε􏷡 , ἄρα
3 𝑑
(B, ε􏷠 ) = 𝑑(B, ε􏷡 )




|3 ⋅ (− 􏷢𝑘 ) + 4 ⋅ 0 + 6|

=
√3􏷡 + 4􏷡
| − 𝑘 + 6| = | − 𝑘 + 16|
−𝑘 + 6 = 𝑘 − 16 𝑘
= 11.

|3 ⋅ (− 􏷢𝑘 ) + 4 ⋅ 0 + 16|
√3􏷡 + 4􏷡

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

122

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Βʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ἄρα ἡ μεσοπαράλληλος τῶν ε􏷠 , ε􏷡 εἶναι ε ∶ 3𝑥 + 4𝑦 + 11 = 0.
Γ. Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τοῦ κύκλου ποὺ ἔχει κέντρο τὸ σημεῖο τομῆς τῆς
εὐθείας ε􏷠 μὲ τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥 καὶ ἀποκόπτει ἀπὸ τὴν εὐθεία ε􏷡 χορδὴ μήκους 𝑑
= 4√3.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἔστω Γ τὸ σημεῖο τομῆς τῶν ε􏷠 καὶ 𝑥′ 𝑥. Τότε 𝑦􏸶 = 0 καὶ 3𝑥􏸶 +4𝑦􏸶 +6 = 0,
ἄρα 𝑥􏸶 = −2 καὶ 𝑦􏸶 = 0. Ἄρα Γ = (−2, 0).
Ἔστω Κ, Λ τὰ ἄκρα τῆς χορδῆς καὶ Μ τὸ μέσον της. Τότε τὸ τρίγωνο ΚΜΓ 𝑑

εἶναι ὀρθογώνιο μὲ ὑποτείνουσα ΚΓ, ἐνῷ ἰσχύουν ΓΚ = R, ΚΜ = = 2√3 καὶ
2
ΓΜ = 𝑑(Γ, ε􏷡 ) =

|3 ⋅ (−2) + 4 ⋅ 0 + 16|
√3􏷡 + 4􏷡

= 2.

Ἄρα,
ΓΚ􏷡 = ΚΜ􏷡 + ΓΜ􏷡 ⟺ R􏷡 = (2√3)􏷡 + 2􏷡 ⟺ R = 4.
Ἄρα ὁ ζητούμενος κύκλος ἔχει ἐξίσωσι
(𝑥 + 2)􏷡 + 𝑦􏷡 = 16.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

Κεφάλαιο 4
Μαθηματικὰ γενικῆς παιδείας Γʹ
ἡμερησίων ἐνιαίων/γενικῶν
λυκείων
4.1

2000

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. α) ∆ίνεται ἡ συνάρτησι F(𝑥) = 𝑓(𝑥) + 𝑔(𝑥). Ἂν οἱ συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 εἶναι
παραγωγίσιμες, νὰ ἀποδείξετε ὅτι
F′ (𝑥) = 𝑓 ′ (𝑥) + 𝑔′ (𝑥).
[Μονάδες 8/100]
Ἀπόδειξις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς F στὸ 𝑥 ∈ DF εἶναι
λ(ℎ) =

F(𝑥 + ℎ) − F(𝑥) 𝑓(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) 𝑔(𝑥 + ℎ) − 𝑔(𝑥)
=
+
.


Τὸ ὅριο τοῦ δεξιοῦ μέλους ὑπάρχει, ἀφοῦ οἱ 𝑓, 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμες, ἄρα καὶ τὸ
ὅριο τοῦ ἀριστεροῦ μέλους ὑπάρχει. Συνεπῶς ἡ F εἶναι παραγωγίσιμη καὶ ἰσχύει
F′ (𝑥) = lim λ(ℎ) = lim
ℎ→􏷟

ℎ→􏷟 𝑔

(𝑥 + ℎ) − 𝑔(𝑥) 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥)
+ lim
= 𝑓 ′ (𝑥) + 𝑔′ (𝑥).
ℎ→􏷟

A. β) Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὶς παραγώγους τῶν παρακάτω συναρ𝑓(𝑥)
, μὲ 𝑔(𝑥) ≠ 0, ὅπου 𝑐 πραγματικὴ σταθερά.
τήσεων: 𝑐𝑓(𝑥), 𝑓(𝑥)𝑔(𝑥), 𝑔
(𝑥)
[Μoνάδες 4,5/100]
123

124

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ἀπάντησις. Οἱ παράγωγοι εἶναι

= 𝑐𝑓 ′ (𝑥), 𝑐 ∈ ℝ

= 𝑓 ′ (𝑥)𝑔(𝑥) + 𝑓(𝑥)𝑔′ (𝑥), 􏿴𝑐𝑓

(𝑥)􏿷 􏿴𝑓
(𝑥)𝑔(𝑥)􏿷 𝑓

(𝑥) ′ 𝑓
′ (𝑥)𝑔(𝑥) − 𝑓(𝑥)𝑔′ (𝑥) 􏿵 􏿸

=
. 𝑔
(𝑥) 𝑔
(𝑥)􏷡

Β. α) Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὰ γράμματα τῆς στήλης Α καὶ δίπλα τὸν
ἀριθμὸ τῆς στήλης Β ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι.
Στήλη Α (συνάρτησι)
α. 𝑥􏷡 +
β. 𝑥 + cos 𝑥
γ. 𝑥 sin 𝑥
δ. 𝑥􏷢 − 4𝑥􏷡

Στήλη Β (πρώτη παράγωγος)
1. 1 − sin 𝑥
2. 3𝑥􏷡 − 8𝑥
3. 2𝑥 + 3
4. sin 𝑥 − 𝑥 cos 𝑥
5. 2𝑥
6. 3𝑥􏷡 − 4𝑥
7. sin 𝑥 + 𝑥 cos 𝑥
[Μονάδες 8/100]

Ἀπάντησις. α-5, β-1, γ-7, δ-6.
B. β)

Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ 𝑒𝑥

ἀπάντησι: Ἡ πρώτη παράγωγος τῆς συναρτήσεως 𝑓(𝑥) = , 𝑥 ≠ 0 εἶναι: 𝑥 𝑒𝑥

+ 𝑥𝑒𝑥 𝑒𝑥
− 𝑥𝑒𝑥
,
Γ:
A. 𝑒𝑥 ,
B. 𝑥􏷡 𝑥􏷡 𝑥𝑒𝑥

− 𝑒𝑥 𝑥𝑒𝑥
− 𝑒𝑥
Δ.
, E. 𝑥􏷡 𝑥

[Μονάδες 4,5/100]
Ἀπάντησις. Δ.

ΘΕΜΑ 2ο: Στατιστικὴ
A. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸν πίνακα τῶν τιμῶν τῆς μεταβλητῆς Χ
σωστὰ συμπληρωμένο.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.1. 2000

125 𝑥𝑖

ν𝑖
1
10
2
3
ἄθροισμα 50 𝑓𝑖 𝑓𝑖

% N𝑖 𝑥𝑖

ν𝑖
10

35
1

100

— 𝑥􏷡𝑖

1
4
9
— 𝑥􏷡𝑖

ν𝑖
10

[Μονάδες 16/100]
Λύσις. Ὑπολογίζουμε τὶς συχνότητες καὶ σχετικὲς συχνότητες:
• ν􏷠 = 10, ἄρα Ν􏷠 = 1 καὶ ν􏷡 = Ν􏷡 − ν􏷠 = 35 − 10 = 25.
• 𝑓􏷠 =

10
= 0, 2 ἄρα 𝑓􏷠 % = 20%.
50

• 𝑓􏷡 =

25
= 0, 5 ἄρα 𝑓􏷡 % = 50%.
50

• 𝑓􏷢 = 1 − 0, 2 − 0, 5 = 0, 3 ἄρα 𝑓􏷠 % = 30%.
• ν􏷢 = 0, 3 ⋅ 50 = 15, N􏷢 = 𝑛 = 50.
Ὑπολογίζουμε τὰ γινόμενα:
• 𝑥􏷡 ν􏷡 = 2 ⋅ 25 = 50, 𝑥􏷢 ν􏷢 = 3 ⋅ 15 = 45,
• 𝑥􏷡􏷡 ν􏷡 = 4 ⋅ 25 = 100, 𝑥􏷡􏷢 ν􏷢 = 9 ⋅ 15 = 135,
• ∑ 𝑥𝑖 ν𝑖 = 105, ∑ 𝑥􏷡𝑖 ν𝑖 = 245.
Ἔτσι, ὁ πίνακας γίνεται: 𝑥𝑖

1
2
3
ἄθροισμα

ν𝑖
10
25
15
50 𝑓𝑖

𝑓𝑖 % N𝑖
0,2 20 10
0,5 50 35
0,3 30 50
1 100 — 𝑥𝑖

ν𝑖
10
50
45 𝑥􏷡𝑖

1
4
9
— 𝑥􏷡𝑖

ν𝑖
10
100
135

B. Νὰ ὑπολογίσετε τὴ μέση τιμὴ καὶ τὴ διάμεσο.
[Μονάδες 4/100]
∑ 𝑥𝑖 ν𝑖
105
=
= 2, 1. Ἡ διάμεσος εἶναι τὸ ἡμιάΛύσις. Ἡ μέση τιμὴ εἶναι 𝑥̄ = 𝑛

50
θροισμα τῆς 25ης καὶ τῆς 26ης παρατηρήσεως, ποὺ ἀντιστοιχοῦν ἀμφότερες στὸ
2+2
Ν􏷡 = 35, ἄρα δ =
= 2.
2
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

126

Γ. Νὰ δείξετε ὅτι ἡ διακύμανσι εἶναι 𝑠􏷡 = 0, 49. ∆ίνεται ὅτι: 􏷡 􏿴

∑𝑘𝑖=􏷠 𝑥𝑖 ν𝑖 􏿷
1 𝑘 􏷡 𝑠
= 􏿯 􏾜 𝑥𝑖 ν𝑖 − 􏿲
. 𝑛
𝑖=􏷠 𝑛 􏷡

[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἀντικαθιστοῦμε στὸν τύπο: 􏷡 􏿴

∑𝑘𝑖=􏷠 𝑥𝑖 ν𝑖 􏿷
1
1 𝑘 􏷡
105􏷡 􏿸
= 0, 494. 𝑠
= 􏿯 􏾜 𝑥𝑖 ν𝑖 − 􏿲
= 􏿵245 − 𝑛
𝑖=􏷠 𝑛

50
50 􏷡

ΘΕΜΑ 3ο: Πιθανότητες
Ἀπὸ 120 μαθητὲς καὶ μαθήτριες ἑνὸς Λυκείου, 24 μαθητὲς συμμετέχουν στὸ
διαγωνισμὸ τῆς Ἑλληνικῆς Μαθηματικῆς Ἑταιρείας, 20 μαθητὲς συμμετέχουν
στὸ διαγωνισμὸ τῆς Ἑνώσεως Ἑλλήνων Φυσικών καὶ 12 μαθητὲς συμμετέχουν
καὶ στοὺς δύο διαγωνισμούς.
Ἐπιλέγουμε τυχαῖα ἕναν μαθητὴ ἢ μία μαθήτρια. Ποιά εἶναι ἡ πιθανότητα ὁ
μαθητὴς ἢ ἡ μαθήτρια:
Α. Νὰ συμμετέχῃ σ’ ἕναν τουλάχιστον ἀπὸ τοὺς δύο διαγωνισμούς;
[Mονάδες 8/100]
Λύσις. Ἔστω τὰ ἐνδεχόμενα:
Α: «ὁ μαθητὴς ἢ ἡ μαθήτρια συμμετέχει στὸ διαγωνισμὸ τῆς ΕΜΕ.»
Β: «ὁ μαθητὴς ἢ ἡ μαθήτρια συμμετέχει στὸ διαγωνισμὸ τῆς ΕΕΦ.»
Τότε ἔχουμε P(A) =
Ἄρα

24
1
20
1
12
1
= , P(B) =
= καὶ P(A ∩ B) =
=
.
120
5
120
6
120
10

P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B) =

1 1 1
4
+ −
= .
5 6 10 15

Β. Νὰ συμμετέχῃ μόνο σ’ ἕναν ἀπὸ τοὺς δύο διαγωνισμούς;
[Mονάδες 8/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.1. 2000

127

1
1
1
Λύσις. Εἶναι P(A − B) = P(A) − P(A ∩ B) = −
=
καὶ P(Β − Α) =
5 10
10
1 1
1
P(Β) − P(A ∩ B) = −
= . Ἄρα
6 10 15
P􏿴(A − B) ∪ (Β − Α)􏿷 = P(A − B) + P(Β − Α) =

1
1
1
+
= .
10 15 6

Γ. Νὰ μὴν συμμετέχῃ σὲ κανέναν ἀπὸ τοὺς δύο διαγωνισμούς;
[Mονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι P(A′ ∩ B′ ) = P􏿴(A ∪ B)′ 􏿷 = 1 − P(A ∪ B) = 1 −

4
11
= .
15 15

ΘΕΜΑ 4ο: Στατιστικὴ
Στὰ σχολεῖα ἑνὸς δήμου ὑπηρετοῦν συνολικὰ 100 ἐκπαιδευτικοί. Ὁ συνολικὸς χρόνος ὑπηρεσίας τῶν ἐκπαιδευτικῶν δίνεται ἀπὸ τὸν παρακάτω πίνακα:
Χρόνια ὑπηρεσίας Σχετικὴ συχνότητα
[−) 𝑓𝑖
%
0 − −5
10
5 − −10
15
10 − −15
12
15 − −20
15
20 − −25
18
25 − −30
18
30 − −35
12
Α. Πόσοι/-ες ἐκπαιδευτικοὶ ἔχουν τουλάχιστον 15 χρόνια ὑπηρεσίας;
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Κατ’ ἀρχάς, ἐπειδὴ 𝑛 = 100, ἔχουμε ὅτι ν𝑖 = 𝑓𝑖 %, γιὰ κάθε 𝑖.
Τουλάχιστον 15 χρόνια ὑπηρεσίας ἔχουν ν􏷣 +ν􏷤 +ν􏷥 +ν􏷦 = 63 ἐκπαιδευτικοί.

Β. Μὲ τὴν προϋπόθεσι ὅτι κάθε ἐκπαιδευτικὸς θὰ συνταξιοδοτηθῇ ὅταν συμπληρώσῃ 35 χρόνια:
α) Πόσοι/-ες ἐκπαιδευτικοὶ θὰ συνταξιοδοτηθοῦν μέσα στὰ ἑπόμενα 12, 5 χρόνια; Νὰ δικαιολογήσετε τὴν ἀπάντησί σας.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

128

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
[Mονάδες 10/100]

β) Πόσοι/-ες συνολικὰ ἐκπαιδευτικοὶ πρέπει νὰ προσληφθοῦν μέσα στὰ ἑπόμενα πέντε χρόνια, ὥστε ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκπαιδευτικῶν ποὺ ὑπηρετοῦν στὰ
σχολεῖα τοῦ δήμου νὰ παραμένῃ ὁ ἴδιος; Νὰ δικαιολογήσετε τὴν ἀπάντησί
σας.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. α) Στὰ ἑπόμενα 12, 5 χρόνια θὰ συνταξιοδοτηθοῦν ὅσοι/-ες ἐκπαιδευτικοὶ ἔχουν ὑπηρεσία τουλάχιστον 22, 5 χρόνια, δηλαδὴ ν􏷡􏷮 + ν􏷥 + ν􏷦 = 39 ἐκπαιδευτικοί.
β) Ὁμοίως μὲ πρίν, στὰ ἑπόμενα πέντε χρόνια θὰ συνταξιοδοτηθοῦν ὅσοι/-ες
ἐκπαιδευτικοὶ ἔχουν ὑπηρεσία τουλάχιστον 30 χρόνια, δηλαδὴ ν􏷦 = 12 ἐκπαιδευτικοί. Ἄρα τόσοι/-ες θὰ πρέπει νὰ προσληφθοῦν.

4.2 2001
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α.1. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι γιὰ δύο ἐνδεχόμενα Α καὶ Β ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω
ἰσχύει ὅτι:
Ρ(Α − Β) = Ρ(Α) − Ρ(Α ∩ Β).
[Μονάδες 8,5/100]
Ἀπόδειξις. Εἶναι Α−Β = A∩B′ , (A∩B)∪(A∩B′ ) = A καὶ (A∩B)∩(A∩B′ ) = ∅.
Ἀπὸ τὸν προσθετικὸ νόμο ἔχουμε
P(A ∩ B) + P(A ∩ B′ ) = P(A)∴P(A − B) = P(A) − P(A ∩ B).

Α.2. Νὰ μεταφέρετε στὸ τετράδιό σας τὶς παρακάτω σχέσεις καὶ νὰ συμπληρώσετε καθεμιὰ ἀπὸ αὐτὲς μὲ τὸ κατάλληλο σύμβολο, (=,⩽,⩾) ἔτσι ὥστε νὰ εἶναι
ἀληθεῖς:
α. Ρ(Α′ ) … 1 − Ρ(Α),
[Μονάδες 2/100]
β. ἂν Α ⊆ Β τότε Ρ(Β) … Ρ(Α).
[Μονάδες 2/100]
Ἀπόδειξις. α) =, β) ⩾.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.2. 2001

129

Β.1. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι: Τὰ Α καὶ Β εἶναι ἐνδεχόμενα τοῦ ἴδιου δειγματικοῦ χώρου Ω καὶ Α′ τὸ ἀντίθετο τοῦ ἐνδεχομένου Α.
α. Ἂν Α′ ⊆ Β τότε Ρ(Α) + Ρ(Β) < 1.
β. Ἂν Ρ(Α) = Ρ(Α′ ) τότε 2Ρ(Α) = Ρ(Ω).
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) σωστό.
Β.2. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ
5
1
ἀπάντησι: Ἂν Α ⊆ Β, Ρ(Α) =
καὶ Ρ(Β) =
τότε ἡ Ρ(Α ∪ Β) εἶναι ἴση
4
12
μὲ
α.

1
4

β.

5
12

γ.

2
3

1
δ. .
6
[Μονάδες 2,5/100]

Ἀπόδειξις. β.
Β.3. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὰ γράμματα τῆ Στήλης Α καὶ δίπλα σὲ
κάθε γράμμα τὸν ἀριθμὸ τῆς Στήλης Β, ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι: Τὰ
Α καὶ Β εἶναι ἐνδεχόμενα τοῦ ἴδιου δειγματικοῦ χώρου Ω καὶ ἰσχύει ὅτι Ρ(Α) =
1
1
1
, P(B) = καὶ Ρ(Α ∩ Β) = .
3
4
5
Στήλη Α
α) P(A − B)
β) P􏿴(B − A)′ 􏿷
γ) P􏿴(A ∩ B)′ 􏿷

Στήλη Β
1. 􏷡􏷟􏷠
2. 􏷠􏷤􏷡
3. 􏷣􏷤
4. 􏷠􏷡􏷠
5. 􏷠􏷨 􏷡􏷟

[Μονάδες 6/100]

Ἀπόδειξις. α-2, β-5, γ-3.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = cos 𝑥 + sin 𝑥.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

130

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

A. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓(𝑥) + 𝑓 ″ (𝑥) = 0.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι δύο φορὲς παραγωγίσιμη, μὲ πρώτη καὶ δεύτερη παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = − sin 𝑥 + cos 𝑥, 𝑓 ″ (𝑥) = − cos 𝑥 − sin 𝑥. Ἄρα
∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓(𝑥) + 𝑓 ″ (𝑥) = 0.

Β. Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓
στὸ σημεῖο Α(0, 1).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓(0) = 1 καὶ 𝑓 ′ (0) = 1 ἄρα ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης στὸ Α εἶναι 𝑦
= 1 + 𝑥.
Γ. Νὰ βρῆτε τὴν τιμὴ λ ∈ ℝ γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει ἡ σχέσι:
π
π
λ𝑓 ′ 􏿵 􏿸 − 2𝑓􏿵 􏿸 = 2.
2
2
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται
π
π
λ𝑓 ′ 􏿵 􏿸 − 2𝑓􏿵 􏿸 = 2 ⟺ λ(−1) + 2 ⋅ 1 = 2 ⟺ λ = −4.
2
2

ΘΕΜΑ 3ο: Στατιστική, πιθανότητες
Στὸν παρακάτω πίνακα δίνεται ἡ κατανομὴ τῶν ἀθροιστικῶν σχετικῶν συχνοτήτων τοῦ βάρους 80 μαθητῶν καὶ μαθητριῶν τῆς Γ’ τάξεως ἑνὸς Λυκείου.
Τὰ δεδομένα ἔχουν ὁμαδοποιηθῆ σὲ τέσσερεις κλάσεις.
Βάρος (κιλὰ) ἀθρ.σχ. συχνότητα F𝑖
[45, 55)
0, 2
[55, 65)
0, 5
[65, 75)
[75, 85)
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.2. 2001

131

Α. Ἂν γνωρίζετε ὅτι ἡ σχετικὴ συχνότητα τῆς τρίτης κλάσεως εἶναι διπλάσια
τῆς σχετικῆς συχνότητας τῆς πρώτης κλάσεως, νὰ βρῆτε τὶς τιμὲς τῆς ἀθροιστικῆς σχετικῆς συχνότητας ποὺ ἀντιστοιχοῦν στὴν τρίτη καὶ τέταρτη κλάσι.
[Μονάδες 8]
Λύσις. Εἶναι F􏷠 = 0, 2 ἄρα 𝑓􏷠 = 0, 2 καὶ F􏷡 = F􏷠 + 𝑓􏷡 ⟺ 0, 5 = 0, 2 + 𝑓􏷡 ⟺ 𝑓􏷡
= 0, 3. Ἄρα, 𝑓􏷢 = 2 ⋅ 0, 2 = 0, 4, ἄρα 𝑓􏷣 = 1 − (0, 2 + 0, 3 + 0, 4) = 0, 1.
Συνεπῶς, F􏷢 = F􏷡 + 𝑓􏷢 = 0, 5 + 0, 4 = 0, 9 καὶ βέβαια F􏷣 = 1.
Β. Νὰ ὑπολογίσετε τὴ μέση τιμὴ τῶν παραπάνω δεδομένων.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Τὰ κέντρα τῶν κλάσεων εἶναι 𝑥􏷠 = 50, 𝑥􏷡 = 60, 𝑥􏷢 = 70 καὶ 𝑥􏷣 = 80.
Ἑπομένως 𝑥
̄ = 𝑥􏷠 𝑓􏷠 + 𝑥􏷡 𝑓􏷡 + 𝑥􏷢 𝑓􏷢 + 𝑥􏷣 𝑓􏷣 = ⋯ = 64.

Γ. Ἐπιλέγουμε τυχαῖα ἀπὸ τὸ δεῖγμα τῶν 80 μαθητῶν καὶ μαθητριῶν, ἕνα ἄτομο.
α. Νὰ βρῆτε τὴν πιθανότητα νὰ ἔχῃ βάρος μικρότερο ἀπὸ 65 κιλά.
[Μονάδες 4/100]
β. Νὰ βρῆτε τὴν πιθανότητα νὰ ἔχῃ βάρος μεγαλύτερο ἢ ἴσο τῶν 55 κιλῶν
καὶ μικρότερο τῶν 75 κιλῶν.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Στὸ ἐρώτημα αὐτὸ χρειαζόμαστε τὶς ἀπόλυτες συχνότητες, ὁπότε τὶς
ὑπολογίζουμε ἀπὸ τὸν τύπο ν𝑖 = 𝑓𝑖 ⋅ 𝑛: ν􏷠 = 16, ν􏷡 = 24, ν􏷢 = 32, ν􏷣 = 8.
Ἂν Α, Β τὰ ἀντίστοιχα ἐνδεχόμενα τῶν ἐρωτημάτων (α) καὶ (β), τότε |Ω| = 80,
|Α| = ν􏷠 + ν􏷡 = 40 καὶ |Β| = ν􏷡 + ν􏷢 = 76. Ἄρα, ἀπὸ τὸν κλασικὸ ὁρισμὸ ἔχουμε
P(A) =

|A| 40
=
= 0, 5
|Ω| 80

P(B) =

|B|
56
=
= 0, 7.
|Ω| 80

καὶ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

132

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΘΕΜΑ 4ο: Στατιστικὴ
Σὲ ἔρευνα ποὺ ἔγινε στοὺς μαθητὲς καὶ στὶς μαθήτριες μιᾶς πόλεως, γιὰ
τὸν χρόνο ποὺ κάνουν νὰ πᾶνε ἀπὸ τὸ σπίτι στὸ σχολεῖο, διαπιστώθηκε ὅτι τὸ
50% περίπου αὐτῶν χρειάζεται περισσότερο ἀπὸ 12 λεπτά, ἐνῷ τὸ 16% περίπου
χρειάζεται λιγότερο ἀπὸ 10 λεπτά. Ὑποθέτουμε ὅτι ἡ κατανομὴ τοῦ χρόνου τῆς
διαδρομῆς εἶναι κατὰ προσέγγισι κανονική.

Α. Νὰ βρῆτε τὸν μέσο χρόνο διαδρομῆς τῶν μαθητῶν καὶ τῶν μαθητριῶν καὶ
τὴν τυπικὴ ἀπόκλισι τοῦ χρόνου διαδρομῆς τους.

[Μονάδες 6/100]

Λύσις. Ἐπειδὴ ἡ κατανομὴ εἶναι σχεδὸν κανονική, ἀπὸ τὰ δεδομένα τῆς ἐκφωνήσεως ἔχουμε 𝑥̄ = 12 καὶ 𝑥̄ − 𝑠 = 10, ἄρα 𝑠 = 2.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.2. 2001

133

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

134

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Β. Νὰ ἐξετάσετε ἂν τὸ δεῖγμα εἶναι ὁμοιογενές.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς τοῦ δείγματος εἶναι
CV = 𝑠

1
1
= > . 𝑥
̄
6 10

Ἄρα τὸ δεῖγμα δὲν εἶναι ὁμοιογενές.
Γ. Ἂν οἱ μαθητὲς καὶ οἱ μαθήτριες τῆς πόλεως εἶναι 4. 000, πόσοι/-ες θὰ κάνουν
χρόνο διαδρομῆς ἀπὸ 14 ἕως 16 λεπτά;
[Μονάδες 6/100]
99, 7 − 95
̄
̄
Λύσις. Στὸ διάστημα [14, 16] = [𝑥+2𝑠, 𝑥
+3𝑠]
ἀντιστοιχεῖ τὸ
= 2, 35%
2
2, 35
τῶν μαθητῶν, δηλαδὴ σὲ πλῆθος
⋅ 4000 = 47 μαθητὲς καὶ μαθήτριες.
100
∆. Μιὰ μέρα, λόγῳ ἔργων στὸν κεντρικὸ δρόμο τῆς πόλεως, κάθε μαθητὴς καὶ
μαθήτρια καθυστέρησε κατὰ πέντε λεπτά. Νὰ βρῆτε πόσο μεταβάλλεται ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς CV.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Γιὰ 𝑥′𝑖 = 𝑥𝑖 + 5, 𝑖 = 1, … , 4000 ἔχουμε 𝑥̄ ′ = 𝑥̄ + 5 = 17 καὶ 𝑠′ = 𝑠 = 2. 𝑠

2
Ἄρα ὁ νέος συντελεστὴς μεταβολῆς εἶναι CV′ = ′ =
ποὺ διαφέρει ἀπὸ τὸν 𝑥
̄
17
προηγούμενο κατὰ
2 1
5
ΔCV =
− =
.
17 6 6 ⋅ 17

4.3 2002
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Ἂς ὑποθέσουμε ὅτι 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 , … , 𝑥𝑘 εἶναι οἱ τιμὲς μιᾶς μεταβλητῆς Χ, ποὺ ἀφορᾷ
τὰ ἄτομα ἑνὸς δείγματος μεγέθους 𝑛, ὅπου 𝑘, 𝑛 μὴ μηδενικοὶ φυσικοὶ ἀριθμοὶ μὲ 𝑘
⩽ 𝑛.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.3. 2002

135

α. Τί ὀνομάζεται ἀπόλυτη συχνότητα ν𝑖 , ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴν τιμὴ 𝑥𝑖 , 𝑖 =
1, 2, … , 𝑘;
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Ἀπόλυτη συχνότητα ν𝑖 τῆς τιμῆς 𝑥𝑖 ὀνομάζουμε τὸν ἀριθμὸ ἐμφανίσεων τῆς 𝑥𝑖 στὴν Χ.
β. Τί ὀνομάζεται σχετικὴ συχνότητα 𝑓𝑖 τῆς τιμῆς 𝑥𝑖 , 𝑖 = 1, 2, … , 𝑘;
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Ὀνομάζουμε σχετικὴ συχνότητα 𝑓𝑖 τῆς τιμῆς 𝑥𝑖 τὸ λόγο τῆς ἀπόλυν𝑖
της συχνότητας ν𝑖 πρὸς τὸ μέγεθος 𝑛 τοῦ δείγματος, δηλαδὴ 𝑓𝑖 = . 𝑛

γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
i) 0 ⩽ 𝑓𝑖 ⩽ 1, γιὰ 𝑖 = 1, 2, … , 𝑘.
ii) 𝑓􏷠 + 𝑓􏷡 + ⋯ + 𝑓𝑘 = 1.
[Μονάδες 4/100]
Ἀπόδειξις. Εἶναι 𝑓𝑖 =

ν𝑖
ν𝑖 𝑛
> 0 γιατὶ ν𝑖 , 𝑛 > 0 καὶ 𝑓𝑖 = ⩽ = 1. Ἐπίσης, 𝑛 𝑛 𝑛 𝑓􏷠

+ ⋯ + 𝑓𝑘 =

ν􏷠
ν𝑘 ν􏷠 + ⋯ + ν𝑘 𝑛
+⋯+
=
= = 1. 𝑛 𝑛 𝑛 𝑛

Β.1. Γιὰ ὁποιαδήποτε ἀσυμβίβαστα μεταξύ τους ἐνδεχόμενα Α, Β ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω νὰ ἀποδείξετε ὅτι
Ρ(Α ∪ Β) = Ρ(Α) + Ρ(Β).
[Μονάδες 8/100]
Ἀπόδειξις. Ἀφοῦ Α, Β ἀσυμβίβαστα, ἔχουμε |A ∪ B| = |A| + |B|. Ἄρα
P(A ∪ B) =

|A ∪ B| |A| + |B| |A| |B|
=
=
+
= P(A) + P(B).
|Ω|
|Ω|
|Ω| |Ω|

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

136

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Β.2. α. Νὰ δώσετε τὸν κλασικὸ ὁρισμὸ τῆς πιθανότητας ἑνὸς ἐνδεχομένου Α
κάποιου δειγματικοῦ χώρου Ω.
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. P(A) =

|A|
.
|Ω|

Β.2.β. Νὰ δώσετε τὶς ἀριθμητικὲς τιμὲς τῶν παρακάτω πιθανοτήτων: i) P(Ω),
ii) Ρ(∅).
[Μονάδες 2/100]
Ἀπόδειξις. Εἶναι P(Ω) =

|Ω|
|∅|
0
= 1 καὶ P(∅) =
=
= 0.
|Ω|
|Ω| |Ω|

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) =

2𝑥
. 𝑥
+1

α. Νὰ βρῆτε τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται ὅταν 𝑥+1 ≠ 0 ⟺ 𝑥 ≠ −1. Ἄρα τὸ πεδίο ὁρισμοῦ
της εἶναι
D𝑓 = ℝ − {−1} = (−∞ − 1) ∪ (−1, +∞).

β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὅριο lim𝑥→􏷢 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχής, ἄρα lim𝑥→􏷢 𝑓(𝑥) = 𝑓(3) =

6 3
2⋅3
= = .
3+1 4 2

γ. Νὰ βρεθῇ ἡ πρώτη παράγωγος τῆς 𝑓.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη ὡς ρητὴ μὲ παράγωγο 𝑓
(𝑥) = 􏿵

2𝑥 ′ (2𝑥)′ (𝑥 + 1) − 2𝑥(𝑥 + 1)′
2 􏿸
=
=
. 􏷡 𝑥

+1
(𝑥 + 1)
(𝑥 + 1)􏷡

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.3. 2002

137

δ. Νὰ βρεθοῦν οἱ ἐφαπτόμενες τῆς καμπύλης τῆς συνάρτησης 𝑓 ποὺ εἶναι παράλληλες στὴν εὐθεία 𝑦 = 2𝑥 + 5.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἂν (𝑥􏷟 , 𝑦􏷟 ) τὸ σημεῖο ἐπαφῆς, τότε ὁ συντελεστὴς διευθύνσεως τῆς ἐφα2
πτομένης εἶναι 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) =
.
(𝑥􏷟 + 1)􏷡
Ὁ συντελεστὴς διευθύνσεως τῆς 𝑦 = 2𝑥 + 5 εἶναι 2, ἄρα
2 􏷡 􏷡

= 2 ⟺ (𝑥􏷟 + 1) = 1 ⟺ 𝑥􏷟 = −2 ∨ 𝑥􏷟 = 0.
(𝑥􏷟 + 1)
Ἂν 𝑥􏷟 = −2 ∈ D𝑓 τότε 𝑦􏷟 = 𝑓(−2) = 4 ἄρα ἡ ἐφαπτομένη εἶναι ε􏷠 ∶ 𝑦 = 2𝑥 + 8.
Ἂν 𝑥􏷟 = 0 ∈ D𝑓 τότε 𝑦􏷟 = 𝑓(0) = 0 ἄρα ἡ ἐφαπτομένη εἶναι ε􏷠 ∶ 𝑦 = 2𝑥.

ΘΕΜΑ 3ο: Στατιστικὴ
Ἕνα προϊὸν πωλεῖται σὲ 10 διαφορετικὰ καταστήματα στὶς παρακάτω τιμές,
σὲ εὐρώ:
8, 10, 13, 13, 15, 16, 18, 14, 14, 9.
α. Νὰ ὑπολογίσετε τὴ μέση τιμή, τὴ διάμεσο καὶ τὴν ἐπικρατοῦσα τιμή.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ εἶναι 𝑥
̄ =

8 + 10 + 13 + 13 + 15 + 16 + 18 + 14 + 14 + 9
= 13.
10

Γιὰ νὰ βροῦμε τὴ διάμεσο, διατάσσουμε τὶς παρατηρήσεις κατ’ αὔξουσα σειρὰ
8, 9, 10, 13, 13, 14, 14, 15, 16, 18,
13 + 14
= 13, 5.
2
Ὑπάρχουν δύο ἐπικρατοῦσες τιμές, 13 καὶ 14, μὲ συχνότητα 2.

ὁπότε δ =

β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ εὖρος, τὴν τυπικὴ ἀπόκλισι καὶ τὸν συντελεστὴ μεταβολῆς.
[Μονάδες 6/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

138

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Λύσις. Τὸ εὖρος εἶναι R = 18 − 8 = 10. Ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι εἶναι 𝑠
=

(8 − 13)􏷡 + (10 − 13)􏷡 + ⋯ + (9 − 13)􏷡
= 3.
10 􏽰

Ὁ συντελεστὴς μεταβλητῆς εἶναι
CV = 𝑠

3
= . 𝑥
̄
13

γ. Ἂν οἱ τιμὲς τοῦ προϊόντος σὲ ὅλα τὰ καταστήματα ὑποστοῦν ἔκπτωσι 10%,
νὰ ἐξετάσετε ἂν θὰ μεταβληθῇ ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς.
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑥′𝑖 = 0, 9𝑥𝑖 , 𝑖 = 1, … , 10 ἔχουμε 𝑥̄ ′ = 0, 9𝑥̄ καὶ 𝑠′􏹩 = 0, 9𝑠􏹩 .
Ἑπομένως
0, 9𝑠􏹩 𝑠􏹩 𝑠

=
= CV
CV′ = 􏹩′ = 𝑥
̄
0, 9𝑥̄ 𝑥
̄
δηλαδὴ ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς δὲν μεταβάλλεται.

ΘΕΜΑ 4ο: Πιθανότητες καὶ συναρτήσεις
Ἔστω Α, Β δύο ἐνδεχόμενα ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω μὲ
Ρ(Α) + Ρ(Β) ≠ 2Ρ(Α ∩ Β). 􏷢 􏷢

∆ίνεται ἀκόμη ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 􏿴𝑥 − P(A ∪ B)􏿷 − 􏿴𝑥 − P(A ∩ B)􏿷 , 𝑥 ∈ ℝ.
α. Νὰ δείξετε ὅτι P(A ∩ B) ≠ P(A ∪ B).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)
≠ 2P(A ∩ B) − P(A ∩ B)
= P(A ∩ B).

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.3. 2002

139
P(A) + P(B)
.
2
[Μονάδες 13/100]

β. Νὰ δείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) παρουσιάζει μέγιστο στὸ σημεῖο

Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς πολυωνυμική, μὲ παράγωγο 􏷡 􏷡 𝑓

′ (𝑥) = 3􏿴𝑥 − P(A ∪ B)􏿷 − 3􏿴𝑥 − P(A ∩ B)􏿷 .
Ἰσχύει 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 􏷡 􏷡

⟺ 􏿴𝑥

− P(A ∪ B)􏿷 − 􏿴𝑥 − P(A ∩ B)􏿷 ⩾ 0

⟺ 􏿴𝑥

− P(A ∪ B) − 𝑥 + P(A ∩ B)􏿷 ⋅ 􏿴𝑥 − P(A ∪ B) + 𝑥 − P(A ∩ B)􏿷 ⩾ 0

−􏿴P(A ∪ B) − P(A ∩ B)􏿷 ⋅ 􏿴2𝑥 − P(A ∪ B) − P(A ∩ B)􏿷 ⩾ 0


P(A ∪ B) + P(A ∩ B)
, γιατὶ P(A ∩ B) ⩽ P(A ∪ B)
2
P(A) + P(B) 𝑥

.
2 𝑥

Συνεπῶς, ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ διάστημα 􏿵 − ∞,
νέχειας στὸ 􏿵 − ∞,

P(A) + P(B) 􏿲
·
2

• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ διάστημα 􏿵
νέχειας στὸ 􏿯

P(A) + P(B)
, +∞􏿲·
2

• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο γιὰ 𝑥􏷟 =

P(A) + P(B) 􏿸
, ἄρα λόγῳ συ2

P(A) + P(B)
, +∞􏿸, ἄρα λόγῳ συ2

P(A) + P(B)
.
2

γ. Ἐὰν τὰ ἐνδεχόμενα Α, Β εἶναι ἀσυμβίβαστα, νὰ δείξετε ὅτι 𝑓(P(A)) = 𝑓(P(B)).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἀφοῦ τὰ Α, Β εἶναι ἀσυμβίβαστα, ἔχουμε P(A ∩ B) = 0 καὶ P(A ∪ B) =
P(A) + P(B), ὁπότε 􏷢 􏷢 𝑓

(P(A)) = 􏿴P(A) − P(A ∪ B)􏿷 + 􏿴P(A) − 0􏿷 = −P(B)􏷢 + P(A)􏷢
καὶ 􏷢 􏷢 𝑓

(P(Β)) = 􏿴P(B) − P(A ∪ B)􏿷 + 􏿴P(B) − 0􏿷 = −P(A)􏷢 + P(B)􏷢 .
Εἶναι προφανὲς ὅτι οἱ παραπάνω δύο ἀριθμοὶ γενικὰ δὲν ἰσοῦνται. Εἶναι ἴσοι
μόνον ὅταν P(A) = P(B), πρᾶγμα ποὺ οὔτε δίνεται, οὔτε προκύπτει. Συνεπῶς
ὑπάρχει λάθος στὴν ἐκφώνησι :-)
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

140

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

4.4 2003
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ παράγωγος τῆς συναρτήσεως 𝑓(𝑥) = 𝑥 εἶναι 𝑓 ′ (𝑥) = 1.
[Μονάδες 8/100]
Ἀπόδειξις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς ταυτοτικῆς συναρτήσεως στὸ τυχαῖο 𝑥 ∈ ℝ
εἶναι 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) 𝑥 + ℎ − 𝑥
λ(ℎ) =
=
= 1.


Τὸ ὅριο τοῦ δεξιοῦ μέλους γιὰ ℎ → 0 ὑπάρχει καὶ εἶναι πραγματικὸς ἀριθμός,
ἄρα καὶ τοῦ ἀριστεροῦ. Συνεπῶς ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = lim λ(ℎ) = lim 1 = 1.
ℎ→􏷟

ℎ→􏷟

Β. Πότε μία συνάρτησι 𝑓 σὲ ἕνα διάστημα ∆ τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της λέγεται
γνησίως αὔξουσα καὶ πότε γνησίως φθίνουσα;
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. Ἡ 𝑓 λέγεται γνησίως αὔξουσα στὸ Δ ⊆ D𝑓, ἂνν γιὰ ὅλα 𝑥, 𝑦 ∈ Δ, 𝑥
< 𝑦 ⟹ 𝑓(𝑥) < 𝑓(𝑦)
καὶ γνησίως φθίνουσα στὸ Δ ⊆ D𝑓, ἂνν γιὰ ὅλα 𝑥, 𝑦 ∈ Δ, 𝑥
< 𝑦 ⟹ 𝑓(𝑥) > 𝑓(𝑦).

Γ. Νὰ δώσετε τὸν ὁρισμὸ τῆς διαμέσου δ ἑνὸς δείγματος 𝑛 παρατηρήσεων.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Διάμεσος ἑνὸς δείγματος 𝑛 παρατηρήσεων διατεταγμένων κατ’ αὔξουσα
σειρὰ ὀνομάζεται ἡ μεσαία παρατήρησι, ὅταν ὁ 𝑛 εἶναι ἄρτιος, ἢ τὸ ἡμιάθροισμα
τῶν δύο μεσαίων παρατηρήσεων, ὅταν ὁ 𝑛 εἶναι περιττός.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.4. 2003

141

∆. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Τὸ εὖρος εἶναι μέτρο θέσεως.
β. Ἡ διακύμανσι ἐκφράζεται μὲ τὶς ἴδιες μονάδες μὲ τὶς ὁποῖες ἐκφράζονται
οἱ παρατηρήσεις.
γ. Ἰσχύει (𝑓(𝑔(𝑥)))′ = 𝑓 ′ (𝑔(𝑥)) ⋅ 𝑔′ (𝑥) ὅπου 𝑓, 𝑔 παραγωγίσιμες συναρτήσεις.
δ. ∆ύο ἐνδεχόμενα Α καὶ Β τοῦ ἴδιου δειγματικοῦ χώρου Ω λέγονται ἀσυμβίβαστα, ὅταν Α ∩ Β = ∅.
ε. Τὸ κυκλικὸ διάγραμμα χρησιμοποιεῖται μόνο γιὰ τὴ γραφικὴ παράστασι
τῶν ποσοτικῶν μεταβλητῶν.
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) λάθος, γ) σωστό, δ) σωστό, ε) λάθος.

ΘΕΜΑ 2ο: Πιθανότητες
Στὸ σύλλογο καθηγητῶν/-τριῶν ἑνὸς λυκείου, τὸ 55% εἶναι γυναῖκες, τὸ 40%
τῶν καθηγητῶν/-τριῶν εἶναι φιλόλογοι καὶ τὸ 30% εἶναι γυναῖκες φιλόλογοι.
Ἐπιλέγουμε τυχαῖα ἕνα μέλος τοῦ συλλόγου γιὰ νὰ τὸν ἐκπροσωπήσῃ σὲ κάποια
ἐπιτροπή. Νὰ ὑπολογίσετε τὶς πιθανότητες τὸ ἐπιλεγὲν μέλος τοῦ συλλόγου νὰ
εἶναι:
α. Γυναῖκα ἢ φιλόλογος.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Θεωροῦμε τὰ ἐνδεχόμενα Α: «Ἐπιλέγεται γυναῖκα» καὶ Β: «Ἐπιλέγεται
φιλόλογος». Τότε ἀπὸ τὴν ἐκφώνησι ἔχουμε P(A) = 0, 55, P(B) = 0, 4 καὶ
P(A ∩ B) = 0, 3.
Εἶναι P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B) = 0, 55 + 0, 4 − 0, 3 = 0, 65.
β. Γυναῖκα καὶ ὄχι φιλόλογος.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι A − B = A ∩ B′ , (A ∩ B) ∪ (A ∩ B′ ) = A καὶ (A ∩ B) ∩ (A ∩ B′ ) = ∅,
ἄρα
P(A − B) = P(A) − P(A ∩ B) = 0, 55 − 0, 3 = 0, 25.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

142

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

γ. Ἄνδρας καὶ φιλόλογος.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι B − A = A′ ∩ B, (A ∩ B) ∪ (A′ ∩ B) = B καὶ (A ∩ B) ∩ (A′ ∩ B) = ∅,
ἄρα
P(B − A) = P(B) − P(A ∩ B) = 0, 4 − 0, 3 = 0, 1.

δ. Ἄνδρας ἢ φιλόλογος.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι
P(A′ ∪ B) = P􏿴(A ∩ B′ )′ 􏿷 = 1 − P(A ∩ B′ ) = 1 − 0, 25 = 0, 75.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 𝑥

.
−1

Α. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι: Τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς συναρτήσεως εἶναι τὸ σύνολο:
α. ℝ β. (−1, 1) γ. ℝ − {−1, 1} δ. (1, +∞).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται ὅταν 𝑥􏷡 − 1 ≠ 0
ἀπάντησι εἶναι ἡ (γ).

⟺ 𝑥

≠ ±1. Ἄρα σωστὴ

Β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓 ′ (𝑥) < 0 γιὰ κάθε 𝑥 τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = − 𝑥􏷡

+ 1
< 0, ∀𝑥 ∈ D𝑓.
(𝑥􏷡 − 1)􏷡

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.4. 2003

143

Γ. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ lim𝑥→−􏷠 [(𝑥 + 1) ⋅ 𝑓(𝑥)]
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι
(𝑥 + 1)𝑓(𝑥) = (𝑥 + 1) 𝑥 𝑥

=
.
(𝑥 − 1)(𝑥 + 1) 𝑥 − 1

Ἄρα τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ εἶναι
lim [(𝑥 + 1) ⋅ 𝑓(𝑥)] = lim 𝑥

→−􏷠 𝑥

→􏷠 𝑥

1
= . 𝑥
−1 2

∆. Νὰ βρῆτε τὴ γωνία ποὺ σχηματίζει ἡ ἐφαπτομένη τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓 στὸ σημεῖο (0, 𝑓(0)) μὲ τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ὁ συντελεστὴς διευθύνσεως τῆς ἐφαπτομένης τῆς C𝑓 στὸ (0, −1) εἶναι
0􏷡 + 1 𝑓
′ (0) = − 􏷡
= −1. Ἂν ἡ γωνία εἶναι ω τότε 0 ⩽ ω < π καὶ
(0 − 1)􏷡
tan ω = −1 ⟺ tan ω = tan



⟺ ω=
.
4
4

ΘΕΜΑ 4ο: Στατιστικὴ
Στὸν πίνακα ποὺ ἀκολουθεῖ παρουσιάζεται ἡ χρηματικὴ παροχὴ ἀπὸ τοὺς/τὶς
γονεῖς, σὲ εὐρώ, δείγματος ἕξι μαθητῶν καὶ μαθητριῶν τῆς πρώτης τάξεως (ὁμάδα
Αʹ) καὶ ἕξι μαθητῶν καὶ μαθητριῶν τῆς δεύτερης τάξεως (ὁμάδα Βʹ) ἑνὸς Γυμνασίου.
Ὁμάδα Αʹ Ὁμάδα Βʹ
1
7
8
14
9
6
5
4
3
12
4
5
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

144

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α. Νὰ ὑπολογίσετε τὴ μέση τιμὴ καὶ τὴ διάμεσο τῶν παρατηρήσεων κάθε ὁμάδας.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ τῆς ὁμάδας Αʹ εἶναι 𝑥
̄ 􏹒 =

1+8+9+5+3+4
=5
6

καὶ τῆς ὁμάδας Βʹ εἶναι 𝑥
̄ 􏹓 =

7 + 14 + 6 + 4 + 12 + 5
= 8.
5

Οἱ παρατηρήσεις τῆς ὁμάδας Αʹ, κατ’ αὔξουσα σειρά, εἶναι 1, 3, 4, 5, 8, 9 ἄρα
4+5
= 4, 5.
ἡ διάμεσός τους εἶναι
2
Οἱ παρατηρήσεις τῆς ὁμάδας Βʹ, κατ’ αὔξουσα σειρά, εἶναι 4, 5, 6, 7, 12, 14
6+7
ἄρα ἡ διάμεσός τους εἶναι
= 6, 5.
2
β. Νὰ συγκρίνετε μεταξύ τους ὡς πρὸς τὴν ὁμοιογένεια τὶς δύο ὁμάδες.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι τῆς ὁμάδας Αʹ εἶναι
(1 − 5)􏷡 + (8 − 5)􏷡 + (3 − 5)􏷡 + (5 − 5)􏷡 + (3 − 5)􏷡 + (4 − 5)􏷡
23 𝑠􏹒
=
=
6 􏽰 􏽰

3
καὶ τῆς ὁμάδας Βʹ
(7 − 8)􏷡 + (14 − 8)􏷡 + (6 − 8)􏷡 + (4 − 8)􏷡 + (12 − 8)􏷡 + (5 − 8)􏷡
41 𝑠􏹓
=
=
.
6 􏽰 􏽰

3 𝑠􏹒

Ἄρα, οἱ συντελεστὲς μεταβλητότητας τῶν δύο ὁμάδων εἶναι CV􏹒 =
= 𝑥
̄ 􏹒 𝑠􏹓

√41
√23
=
= 0, 554 καὶ CV􏹓 =
= 0, 462. 𝑥
̄ 􏹓 8√3
5√3
Εἶναι CV􏹒 < CV􏹓 ἄρα ἡ ὁμάδα Αʹ εἶναι πιὸ ὁμοιογενὴς ἀπὸ τὴν Βʹ.
γ. Ἂν σὲ κάθε παρατήρησι τῆς ὁμάδας Αʹ γίνῃ αὔξησι 20% καὶ οἱ παρατηρήσεις τῆς ὁμάδας Βʹ αὐξηθοῦν κατὰ 5 εὐρὼ ἡ κάθε μία, πῶς διαμορφώνονται οἱ
νέες μέσες τιμὲς τῶν δύο ὁμάδων;
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Γιὰ 𝑥′􏹒,𝑖 = 1, 2𝑥􏹒,𝑖 ἔχουμε 𝑥̄ ′􏹒 = 1, 2𝑥̄ 􏹒 = 1, 2 ⋅ 5 = 6.
Γιὰ 𝑥′􏹓,𝑖 = 𝑥􏹓,𝑖 + 5 ἔχουμε 𝑥̄ ′􏹓 = 𝑥̄ 􏹓 + 5 = 13.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.5. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

145

δ. Νὰ συγκρίνετε μεταξύ τους ὡς πρὸς τὴν ὁμοιογένεια τὶς δύο ὁμάδες μὲ τὰ
νέα δεδομένα.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Γιὰ
= 1, 2𝑥􏹒,𝑖 ἔχουμε 𝑥􏹓
,𝑖 + 5 ἔχουμε 𝑠′􏹓 = 𝑠􏹓 = 0, 462. 𝑥
′􏹒,𝑖 𝑠

′􏹒

= 1, 2𝑠􏹒 = 1, 2 ⋅ 0, 554 = 0, 665. Γιὰ 𝑥′􏹓,𝑖 =

Ἔτσι, οἱ συντελεστὲς μεταβλητότητας γίνονται CV􏹒 =

0, 665 𝑠
′􏹒
=
= 0, 11
′̄ 𝑥􏹒

6 𝑠

′􏹓
0, 462
=
= 0, 03. Τότε CV􏹒 > CV􏹓 , ἄρα ἡ ὁμάδα Βʹ εἶναι τώρα
′̄ 𝑥􏹓

13
πιὸ ὁμοιογενὴς ἀπὸ τὴν ὁμάδα Αʹ.

καὶ CV􏹓 =

4.5

2003 ἐπαναληπτικὲς

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Γιὰ δύο συμπληρωματικὰ ἐνδεχόμενα Α καὶ Α′ ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω,
νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἰσχύει:
Ρ(Α′ ) = 1 − Ρ(Α).
[Μονάδες 9/100]
Ἀπόδειξις. Γιὰ τὰ Α καὶ Α′ ἰσχύουν Α ∪ A′ = Ω καὶ Α ∩ A′ = ∅, ἄρα ἀπὸ τὸν
προσθετικὸ νόμο
P(A) + P(A′ ) = P(Ω) ∴ P(A′ ) = 1 − P(A).

Β. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι: Μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σὲ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟 τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ
της, ἂν ὑπάρχῃ τὸ 𝑓
(𝑥􏷟 + ℎ) − 𝑓(ℎ)
α. limℎ→􏷟
μὲ ℎ ∈ ℝ, ℎ ≠ 0 καὶ τὸ ὅριο αὐτὸ εἶναι πραγματιℎ
κὸς ἀριθμός.
β. limℎ→􏷟 𝑓

(𝑥􏷟 − ℎ) − 𝑓(𝑥􏷟 )
, μὲ ℎ ∈ ℝ, ℎ ≠ 0.
ℎ 𝑓

(𝑥􏷟 + ℎ) − 𝑓(𝑥􏷟 )
γ. limℎ→􏷟
, μὲ ℎ ∈ ℝ, ℎ ≠ 0 καὶ τὸ ὅριο αὐτὸ εἶναι πραγμαℎ
τικὸς ἀριθμός.
δ. limℎ→􏷟 𝑓

(𝑥􏷟 + ℎ) + 𝑓(ℎ)
, μὲ ℎ ∈ ℝ, ℎ ≠ 0.

[Μονάδες 5/100]

Ἀπάντησις. γ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

146

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Γ. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι: Μέτρο θέσεως ἑνὸς συνόλου δεδομένων εἶναι
α. τὸ εὖρος,
β. ἡ διάμεσος,
γ. ἡ διακύμανσι,
δ. ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι.
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. β.
∆. Νὰ ὁρίσετε τὸ συντελεστὴ μεταβολῆς ἐνὸς συνόλου παρατηρήσεων.
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. Ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς εἶναι ὁ λόγος τῆς τυπικῆς ἀποκλίσεως
πρὸς τὴν ἀπόλυτη τιμὴ τῆς μέσης τιμῆς, δηλαδὴ 𝑠


, 𝑥̄ > 0 𝑠

CV = = ⎨ 𝑠𝑥̄ 𝑥
̄ ⎪ − , 𝑥̄ < 0
⎩ −𝑥̄

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = √𝑥􏷡 − 1.
α. Νὰ βρεθῇ τὸ πεδίο ὁρισμοῦ της.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται ὅταν 𝑥􏷡
− 1 ⩾ 0 ⟺ 𝑥􏷡 ⩾ 1 ⟺ |𝑥| ⩾ 1 ⟺ 𝑥 ⩽ −1 ∨ 𝑥 ⩾ 1.
Ἄρα τὸ πεδίο ὁρισμοῦ εἶναι D𝑓 = (−∞, −1] ∪ [1, +∞).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.5. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

147

β. Νὰ δείξετε ὅτι ὁ ρυθμὸς μεταβολῆς τῆς 𝑓, ὅταν 𝑥 = 3, ἰσοῦται μὲ

3√2
.
4

[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι τῶν παραγωγισίμων 𝑥 ↦ √𝑥 καὶ 𝑥 ↦ 𝑥􏷡 − 1, μὲ παράγωγο
′ 𝑓

(𝑥) =

(𝑥􏷡 − 1)′
2√𝑥􏷡 − 1

= 𝑥

√𝑥􏷡 − 1

.

Ἄρα, ὁ ρυθμὸς μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ 3 εἶναι 𝑓
′ (3) =

γ. Ἂν ℎ(𝑥) =

3
√3􏷡 − 1

=

3
√8

=

3
2√2

=

3√2 3√2
=
.
2⋅2
4 𝑓

(𝑥) − √3
, γιὰ 𝑥 ≠ 2, νὰ ὑπολογίσετε τὸ lim𝑥→􏷡 ℎ(𝑥). 𝑥
−2
[Μονάδες 10/100]

Λύσις. Εἶναι 𝑓(2) = √3, ἄρα ἡ ℎ(𝑥) ταυτίζεται μὲ τὸ λόγο μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ
3. Συνεπῶς
lim ℎ(𝑥) = 𝑓 ′ (2) = 𝑥
→􏷡

2
√2􏷡 − 1

=

2
√3

=

2√3
.
3

ΘΕΜΑ 3ο: Πιθανότητες
Ἔχουμε 30 σφαῖρες μέσα σ’ ἕνα δοχεῖο, ἀριθμημένες ἀπὸ τὸ 1 ἕως τὸ 30. Ἐπιλέγουμε στὴν τύχη μία σφαῖρα. Ἔστω Α τὸ ἐνδεχόμενο ὁ ἀριθμὸς τῆς σφαίρας
νὰ εἶναι ἄρτιος καὶ Β τὸ ἐνδεχόμενο ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς νὰ εἶναι πολλαπλάσιο τοῦ
5.
Ἂν Α′ , Β′ εἶναι τὰ συμπληρωματικὰ ἐνδεχόμενα τῶν Α καὶ Β ἀντιστοίχως,
νὰ ὑπολογίσετε τὶς πιθανότητες
α. Ρ(Α), P(B)
[Μονάδες 6/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

148

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Λύσις. Ἂν ὁ δειγματικὸς χῶρος εἶναι Ω = {1, 2, … , 30} τότε A = {2, 4, … , 30} καὶ
B = {5, 10, 15, 20, 25, 30}.
Ἄρα, ἀπὸ τὸν κλασικὸ ὁρισμὸ τῆς πιθανότητας,
P(A) =

|A| 15
=
= 0, 5
|Ω| 30

P(B) =

6
|B|
=
= 0, 2.
|Ω| 30

καὶ

β. Ρ(Α ∪ Β)
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι A ∩ B = {10, 20, 30} ἄρα P(A ∩ B) =
Συνεπῶς ἀπὸ τὸν κλασικὸ ὁρισμὸ

3
1
= .
30 3

P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B) = 0, 5 + 0, 2 − 0, 1 = 0, 6.

γ. Ρ(Α ∪ Β′ )
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι (A ∩ B) ∪ (A ∩ B′ ) = Α καὶ (A ∩ B) ∩ (A ∩ B′ ) = ∅, ἄρα P(A ∩ B′ ) =
P(A) − P(A ∩ B) = 0, 5 − 0, 1 = 0, 4, ὁπότε
P(A∪B′ ) = P(A)+P(B′ )−P(A∩B′ ) = P(A)+1−P(B)−P(A∩B′ ) = 0, 5+1−0, 2−0, 4 = 0, 9.

δ. P􏿴(A′ ∩ Β) ∪ (Α ∩ Β′ )􏿷
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ὁμοίως μὲ πρὶν P(A′ ∩ B) = P(Β) − P(A ∩ B) = 0, 2 − 0, 1 = 0, 1 καὶ
(A′ ∩ B) ∩ (A ∩ B′ ) = ∅, ἄρα
P􏿴(A′ ∩ Β) ∪ (Α ∩ Β′ )􏿷 = P(A′ ∩ B) + P(A ∩ B′ ) = 0, 1 + 0, 4 = 0, 5.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.5. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

149

ΘΕΜΑ 4ο: Στατιστικὴ
Τὸ βάρος ἑνὸς δείγματος μαθητῶν καὶ μαθητριῶν λυκείου ἀκολουθεῖ κανονικὴ ἢ περίπου κανονικὴ κατανομή. Τὸ 50% τῶν μαθητῶν τοῦ δείγματος ἔχουν
βάρος τὸ πολὺ 65 Kg, ἐνῷ περίπου τὸ 47, 5% αὐτῶν ἔχουν βάρος ἀπὸ 65 Kg ἕως
75 Kg.
α. Νὰ ὑπολογίσετε τὴ μέση τιμή, τὴ διάμεσο καὶ τὴν τυπικὴ ἀπόκλισι τοῦ βάρους τῶν μαθητῶν τοῦ δείγματος.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὰ δεδομένα τῆς ἐκφωνήσεως παίρνουμε 𝑥̄ = 65 καὶ 𝑥̄ + 2𝑠 = 75,
ἄρα 𝑠 = 5.
Ἀκόμη δ = 𝑥̄ = 65.
β. Νὰ ἐξετάσετε ἂν τὸ δεῖγμα εἶναι ὁμοιογενές.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας εἶναι
CV = 𝑠

5
1
1
=
=
< 𝑥
̄
65 13 10

ἄρα τὸ δεῖγμα εἶναι ὁμοιογενές.
γ. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ποσοστὸ τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν τοῦ δείγματος,
ποὺ ἔχουν βάρος ἀπὸ 55 Kg ἕως 70 Kg.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Τὸ διάστημα [55, 70] = [𝑥̄ − 2𝑠, 𝑥̄ + 𝑠] = [𝑥̄ − 2𝑠, 𝑥]̄ ∪ [𝑥,̄ 𝑥̄ + 𝑠] ἀντιστοιχεῖ
στὸ ποσοστὸ 47, 5 + 34% = 81, 5% τῶν μαθητῶν.
δ. Ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν τοῦ δείγματος ποὺ ἔχουν βάρος ἀπὸ
55 Kg ἕως 60 Kg εἶναι 27. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ σύνολο τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν
τοῦ δείγματος.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Τὸ διάστημα [𝑥̄ − 2𝑥, 𝑥̄ − 𝑠] ἀντιστοιχεῖ στὸ ποσοστὸ 13, 5%. Ἂν 𝑛 τὸ
μέγεθος τοῦ δείγματος, τότε
27 ⋅ 100
13, 5 𝑛
= 27 ⟺ 𝑛 =
⟺ 𝑛 = 200.
100
13, 5
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

150

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

4.6 2004
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ παράγωγος τῆς σταθερῆς συναρτήσεως 𝑓(𝑥) = 𝑐 εἶναι
ἴση μὲ 0.
[Μονάδες 8/100] 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) 𝑐
−𝑐
=
= 0.


Τὸ ὅριό του γιὰ ℎ → 0 ὑπάρχει, ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη, μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = limℎ→􏷟 λ(ℎ) = 0, γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
Ἀπόδειξις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 εἶναι λ(ℎ) =

Β. Νὰ δώσετε τὸν ὁρισμὸ τῆς συνέχειας μιᾶς συνάρτησης 𝑓 στὸ σημεῖο 𝑥􏷟 τοῦ
πεδίου ὁρισμοῦ της.
[Μονάδες 5/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.6. 2004

151

Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 ∈ D𝑓, ὅτανν τὸ ὅριό της στὸ 𝑥􏷟 ὑπάρχῃ, εἶναι
πραγματικὸς ἀριθμὸς καὶ ἰσοῦται μὲ τὴν τιμή της σ’ αὐτό, δηλαδὴ ὅτανν
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ). 𝑥

→𝑥􏷩

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἡ συχνότητα τῆς τιμῆς 𝑥𝑖 μιᾶς μεταβλητῆς Χ εἶναι ἀρνητικὸς ἀριθμός.
β. Στὴν κανονικὴ κατανομὴ τὸ 95% τῶν παρατηρήσεων βρίσκεται στὸ διάστημα (𝑥̄ − 𝑠, 𝑥̄ + 𝑠), ὅπου 𝑥̄ εἶναι ἡ μέση τιμὴ τῶν παρατηρήσεων καὶ 𝑠 ἡ
τυπική τους ἀπόκλισι.
γ. Ἂν διαιρέσουμε τὴ συχνότητα ν𝑖 μιᾶς μεταβλητῆς Χ μὲ τὸ μέγεθος 𝑛 τοῦ
δείγματος, προκύπτει ἡ σχετικὴ συχνότητα 𝑓𝑖 τῆς τιμῆς 𝑥𝑖 .
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) λάθος, γ) σωστό.
∆. Στὸν παρακάτω πίνακα τὰ Α καὶ Β συμβολίζουν ἐνδεχόμενα ἑνὸς πειράματος τύχης. Στὴ Στήλη Ι ἀναγράφονται διάφορες σχέσεις γιὰ τὰ Α καὶ Β διατυπωμένες στὴν κοινὴ γλῶσσα καὶ στὴ Στήλη ΙΙ σχέσεις διατυπωμένες στὴ γλῶσσα
τῶν συνόλων. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὰ γράμματα τῆς Στήλης Ι καὶ
δίπλα σὲ κάθε γράμμα τὸν ἀριθμὸ τῆς Στήλης ΙΙ ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴν ἴδια διατύπωσι.
Στήλη Ι
α) πραγματοποιεῖται ἕνα τουλάχιστον ἀπὸ τὰ Α, Β
β) πραγματοποιεῖται τὸ Α ἀλλὰ ὄχι τὸ Β
γ) πραγματοποιοῦνται συγχρόνως τὰ Α καὶ Β

Στήλη ΙΙ
1) Α ∩ Β
2) Α − Β
3) (Α ∪ Β)′
4) Α ∪ Β

Στὴ Στήλη ΙΙ περισσεύει μία σχέσι.
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. α-4, β-2, γ-1.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο 𝑓
(𝑥) = 𝑥􏷡

− 4𝑥 + 3
√𝑥 − √3

.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

152

Α. Νὰ βρῆτε τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς 𝑓.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται ὅταν
[𝑥 ⩾ 0 ∧ √𝑥 − √3 ≠ 0] ⟺ 𝑥 ⩾ 0 ∧ 𝑥 ≠ 3,
ἄρα τὸ πεδίο ὁρισμοῦ της εἶναι D𝑓 = [0, 3) ∪ (3, +∞).
B. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ 𝑙𝑖𝑚𝑥→􏷢 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 15/100]
Λύσις. Γιὰ κάθε 𝑥 ∈ D𝑓, εἶναι 𝑓
(𝑥) =

(𝑥􏷡 − 4𝑥 + 3)􏿴√𝑥 + √3􏿷

= 􏿴

√𝑥 − √3􏿷􏿴√𝑥 + √3􏿷

(𝑥 − 1)(𝑥 − 3)􏿴√𝑥 + √3􏿷 𝑥
−3

= (𝑥 − 1)􏿴√𝑥 + √3􏿷

ἄρα
lim 𝑓(𝑥) = lim(𝑥 − 1) ⋅ lim 􏿴√𝑥 + √3􏿷 = 4√3. 𝑥
→􏷢 𝑥

→􏷢 𝑥

→􏷢

ΘΕΜΑ 3ο: Στατιστικὴ
Στὴν Ἀττικὴ Ὁδὸ ἐξυπηρετοῦνται καθημερινὰ 200 χιλιάδες ὀχήματα, τὰ ὁποῖα
διανύουν ἀπὸ 5 ἕως 45 χιλιόμετρα. Ἡ διανυόμενη ἀπόστασι σὲ χιλιόμετρα ἀπὸ
τὰ ὀχήματα αὐτὰ παρουσιάζεται στὴν πρώτη στήλη τοῦ πίνακα:

Κλάσεις (χλμ.) Κέντρο
κλάσεως
[α𝑖 , β𝑖 )
[5, 15)
[15, 25)
[25, 35)
[35, 45)
Ἄθροισμα

(𝑥𝑖 )

Συχνότητα Σχετικὴ
(χλμ.)
συχνότητα
ν𝑖
(𝑓𝑖 %)
60

Ἀθρ. συχνότητα
(χλμ.)
(Ν𝑖 )

Ἀθρ. σχετ.
συχνότητα
(F𝑖 %)
68

180
200

100

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.6. 2004

153

Α. Νὰ μεταφέρετε στὸ τετράδιό σας τὸν παραπάνω πίνακα καὶ νὰ συμπληρώσετε τὶς τιμὲς τῶν ἀντιστοίχων μεγεθῶν.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἀρχικά: 𝑥􏷠 = 10, 𝑥􏷡 = 20, 𝑥􏷢 = 30 καὶ 𝑥􏷣 = 40.
Γιὰ τὶς διάφορες συχνότητες ἔχουμε:
• 𝑛 = 200, ἄρα N􏷣 = 200, ἄρα ν􏷣 = 20, ἄρα 𝑓􏷣 % = 10. Ἐπίσης F􏷣 = 100.
• 𝑓􏷠 % = 60 􏷠􏷟􏷟
= 30, Ν􏷠 = ν􏷠 = 60, F􏷠 % = 𝑓􏷠 % = 30. 􏷡􏷟􏷟

• 𝑓􏷡 % = F􏷡 % − F􏷠 % = 68 − 30 = 38, ν􏷡 = 38 􏷡􏷟􏷟
= 76, N􏷡 = N􏷠 + 𝑛􏷡 = 􏷠􏷟􏷟

60 + 76 = 136.
• ν􏷢 = Ν􏷢 − Ν􏷡 = 180 − 136 = 44 ἄρα 𝑓􏷢 % = 44 􏷠􏷟􏷟
= 22 ἄρα F􏷢 % = 􏷡􏷟􏷟

F􏷡 % + 𝑓􏷢 % = 68 + 22 = 90.
Ἄρα, ὁ πίνακας γράφεται:

Κλάσεις (χλμ.) Κέντρο κλάσεως Συχνότητα (χλμ.) Σχετικὴ συχνότητα Ἀθρ. συχνότητα (χλμ.) Ἀ
[α𝑖 , β𝑖 )
(𝑥𝑖 )
ν𝑖
(𝑓𝑖 %)
(Ν𝑖 )
Κλάσεις
(𝑥𝑖 )
ν𝑖
(𝑓𝑖 %)
(Ν𝑖 )
[5, 15)
10
60
30
60
[15, 25)
20
76
38
136
[25, 35)
30
44
22
180
[35, 45)
40
20
10
200
Ἄθροισμα

200
100

Β. Νὰ σχεδιάσετε τὸ ἱστόγραμμα (𝑥𝑖 , 𝑓𝑖 %) καὶ τὸ πολύγωνο σχετικῶν συχνοτήτων.
[Μονάδες 5/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

154

Λύσις.

Γ. Νὰ βρῆτε τὴ μέση τιμὴ 𝑥.̄
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ εἶναι 𝑥
̄ =

∑ 𝑥𝑖 ν𝑖 10 ⋅ 60 + 20 ⋅ 76 + 30 ⋅ 44 + 40 ⋅ 20
=
= 21, 7. 𝑛

200

∆. Νὰ βρῆτε τὸ πλῆθος τῶν ὀχημάτων ποὺ διανύουν ἀπόστασι τουλάχιστον
25 χιλιομέτρων.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Τὰ ὀχήματα ποὺ διανύουν τουλάχιστον 25 χιλιόμετρα εἶναι ν􏷢 + ν􏷣 =
44 + 20 = 64, δηλαδὴ 64. 000.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις καὶ πιθανότητες
5
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 2𝑥􏷢 − 𝑥􏷡 + 𝑥 + 10. Οἱ πιθανότητες
2
P(A) καὶ P(B) δύο ἐνδεχομένων Α καὶ Β ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω εἶναι ἴσες
μὲ τὶς τιμὲς τοῦ 𝑥, στὶς ὁποίες ἡ 𝑓 ἔχει ἀντίστοιχα τοπικὸ ἐλάχιστο καὶ τοπικὸ
μέγιστο.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.6. 2004

155

Α. Νὰ δείξετε ὅτι P(A) =

1
1
καὶ P(Β) = .
2
3
[Μονάδες 9/100]

Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ παράγωγο 𝑓 ′ (𝑥) = 6𝑥􏷡 − 5𝑥 + 1. Ἡ 𝑓 ′ ,
1
1
ὡς τριώνυμο, ἔχει διακρίνουσα Δ = 25 − 24 = 1 καὶ ρίζες 𝑥􏷠 = , 𝑥􏷡 = . Ἰσχύει
3
2 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽

1
1
∨𝑥⩾
3
2

συνεπῶς ἡ 𝑓:
1
1
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὰ 􏿵 − ∞, 􏿸 καὶ 􏿵 , +∞􏿸, ἄρα λόγῳ συνέχειας,
3
2
1
1
στὰ 􏿵 − ∞, 􏿲 καὶ 􏿯 , +∞􏿸·
3
2
1 1
1 1
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ 􏿵 , 􏿸, ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ 􏿯 , 􏿲·
3 2
3 2
1
1
547
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ , τὸ 𝑓􏿵 􏿸 =
·
3
3
54
1
1
83
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ , τὸ 𝑓􏿵 􏿸 = .
2
2
8
Ἄρα P(A) =

1
1
καὶ P(B) = .
2
3

2
Β. Γιὰ τὶς παραπάνω τιμὲς τῶν P(A), P(B) καθὼς καὶ γιὰ P(A ∪ B) = , νὰ
3
βρῆτε τὶς πιθανότητες:
i. P(A ∩ B)
ii. P(A − B)
iii. P[(A ∩ B)′ ]
iv. P[(A − B) ∪ (Β − Α)].
[Μονάδες 16/100]
Λύσις. (i) Εἶναι P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B), ἄρα
P(A ∩ B) = P(A) + P(B) − P(A ∪ B) =

1 1 2 1
+ − = .
2 3 3 6

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

156

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

(ii) Ἰσχύουν A−B = A∩B′ , (A∩B)∪(A∩B′ ) = A καὶ (A∩B)∩(A∩B′ ) = ∅.
Ἄρα ἀπὸ τὸν προσθετικὸ νόμο
P(A ∩ B) + P(A ∩ B′ ) = P(A)
1 1 1
ἄρα P(A − B) = P(A ∩ B′ ) = P(A) − P(A ∩ B) = − = .
2 6 3
1 5

(iii) Εἶναι P((A ∩ B) ) = 1 − P(A ∩ B) = 1 − = .
6 6
1 1 1
(iv) Ὁμοίως πρὸς τὸ (ii), βρίσκουμε P(B − A) = P(B) − P(A ∩ B) = − = .
3 6 6
Ἐπίσης, (A − B) ∩ (B − A) = ∅, ἄρα
P􏿴(A − B) ∩ (B − A)􏿷 = P(A − B) + P(B − A) =

1 1 1
+ = .
6 6 2

4.7 2004 ἐπαναληπτικὲς
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Ἂν Α καὶ Β εἶναι δύο ἐνδεχόμενα ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω μὲ Α ⊆ Β, τότε
νὰ ἀποδείξετε ὅτι Ρ(Α) ⩽ Ρ(Β).
[Μονάδες 7/100]
Ἀπάντησις. Ἀφοῦ A ⊆ B, ὑπάρχει Χ τ.ὥ.
A ∪ X = B ∧ A ∩ X = ∅,
συγκεκριμένα τὸ X = B − A.
Τότε P(A) + P(X) = P(B) ὁπότε P(A) ⩽ P(B).
Β.
α. Πότε ἕνα πείραμα ὀνομάζεται πείραμα τύχης;
β. Νὰ δώσετε τὸν ὁρισμὸ τοῦ δειγματικοῦ χώρου ἑνὸς πειράματος τύχης.
[Μονάδες 6/100]
Ἀπάντησις. α) Πείραμα τύχης ὀνομάζεται ἕνα πείραμα τοῦ ὁποίου τὸ ἀποτέλεσμα δὲν μποροῦμε νὰ προβλέψουμε, παρ’ ὅτι ἐπαναλαμβάνεται ὑπὸ τὶς ἴδιες συνθῆκες.
β) Δειγματικὸς χῶρος ὀνομάζεται τὸ σύνολο ὅλων τῶν δυνατῶν ἀποτελεσμάτων ἑνὸς πειράματος τύχης.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.7. 2004 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

157

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν, ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) = ℓ􏷠 καὶ lim𝑥→𝑥􏷩 𝑔(𝑥) = ℓ􏷡 , τότε lim𝑥→𝑥􏷩 􏿴(𝑓(𝑥) ⋅ 𝑔(𝑥)􏿷 =
ℓ􏷠 ℓ􏷡 .
β. Μία συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμοῦ Α λέμε ὅτι παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 𝑥􏷠 ∈ A, ὅταν 𝑓(𝑥) ⩽ 𝑓(𝑥􏷠 ) γιὰ κάθε 𝑥 σὲ μιὰ περιοχὴ τοῦ 𝑥􏷠 .

γ. Ἰσχύει 􏿴𝑓(𝑥)⋅𝑔(𝑥)􏿷 = 𝑓 ′ (𝑥)⋅𝑔(𝑥)+𝑔′ (𝑥)⋅𝑓(𝑥), ὅπου 𝑓 καὶ 𝑔 παραγωγίσιμες
συναρτήσεις.

δ. Ἰσχύει 􏿴√𝑥􏿷 =

1
μὲ 𝑥 > 0.
√𝑥

ε. Γιὰ δύο συμπληρωματικὰ ἐνδεχόμενα Α καὶ Α′ ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω
ἰσχύει Ρ(Α′ ) = 1 + Ρ(Α).
ϝ. Τὸ μέτρο διασπορᾶς «εὖρος» ἰσοῦται μὲ τὴ διαφορὰ τῆς ἐλάχιστης παρατηρήσεως ἀπὸ τὴ μέγιστη παρατήρησι.
[Μονάδες 12/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) λάθος, ε) λάθος, ϝ) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 𝑥

+2
. 𝑒𝑥

α. Νὰ βρῆτε τὴ μονοτονία καὶ τὰ ἀκρότατα τῆς συνάρτησης.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ, μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 𝑒𝑥

− (𝑥 + 2)𝑒𝑥 𝑥
+1
.
=
− 􏷡 𝑒𝑥

(𝑒𝑥 )

Εἶναι 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽ −1. Ἄρα ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (−∞, −1), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ (−∞, −1]·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (−1, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [−1, +∞)·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ −1, τὸ 𝑓(−1) = 𝑒.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
1
β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓(𝑥) + 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑥 . 𝑒

158

[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓(𝑥) + 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑥

+2 𝑥+1
1

=
, γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ. 𝑒𝑥 𝑒𝑥 𝑒𝑥

γ. Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικής παραστάσεως τῆς 𝑓
στὸ σημεῖο Α(0, 𝑓(0)).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι εἶναι 𝑦 − 𝑓(0) = 𝑓 ′ (0) ⋅ (𝑥 − 0) ∴ 𝑦 = −𝑥 + 2.

ΘΕΜΑ 3ο: Στατιστικὴ
Ἡ μέση τιμὴ τῶν βαθμῶν ποὺ πῆραν οἱ 25 μαθητὲς καὶ μαθήτριεςτῆς Γʹ τάξεως ἑνὸς Λυκείου στὰ Μαθηματικὰ εἶναι 14, ἐνῷ ἡ μέση τιμὴ τῶν βαθμῶν τῶν
10 μαθητῶν καὶ μαθητριῶν ποὺ παρουσίασαν τὴ μικρότερη βαθμολογία εἶναι
11.
α. Νὰ βρῆτε τὴ μέση τιμὴ τῆς βαθμολογίας τῶν 15 ὑπόλοιπων μαθητῶν καὶ
μαθητριῶν.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Ἔστω 𝑡􏷠 , … , 𝑡􏷡􏷤 οἱ βαθμοὶ τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν κατ’ αὔξουσα σειρά.
Τότε γνωρίζουμε ὅτι 𝑡􏷠
+ ⋯ + 𝑡􏷠􏷟 = 11 ⋅ 10 = 110
καὶ 𝑥̄ = 14. Ἑπομένως: 𝑥
̄ = 14 ∴



∴ 𝑡􏷠

+ ⋯ + 𝑡􏷠􏷟 + 𝑡􏷠􏷠 + ⋯ + 𝑡􏷡􏷤
= 14
25 𝑡􏷠
+ ⋯ + 𝑡􏷠􏷟 + 𝑡􏷠􏷠 + ⋯ + 𝑡􏷡􏷤 = 14 ⋅ 25
110 + 𝑡􏷠􏷠 + ⋯ + 𝑡􏷡􏷤 = 350 𝑡􏷠􏷠
+ ⋯ + 𝑡􏷡􏷤 = 240 𝑡􏷠􏷠
+ ⋯ + 𝑡􏷡􏷤 240
=
= 16.
15
15

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.7. 2004 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

159

β. Ἂν τὸ ἄθροισμα τῶν τετραγώνων τῶν βαθμῶν τῶν 25 αὐτῶν μαθητῶν καὶ
μαθητριῶν εἶναι 5000, νὰ βρῆτε τὸ συντελεστὴ μεταβολῆς (CV).
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Ἔχουμε 𝑥̄ = 14 καὶ 𝑥􏷡􏷠 + ⋯ + 𝑥􏷡􏷡􏷤 = 5000. Ἔτσι 𝑠􏷡
=
=
=
=
=
=

(𝑥̄ − 𝑥􏷠 )􏷡 + ⋯ + (𝑥̄ − 𝑥􏷡􏷤 )􏷡 𝑛 􏷡 􏷡

̄ 􏷠 + ⋯ + 𝑥􏷡􏷤 )
25𝑥̄ + (𝑥􏷠 + ⋯ + 𝑥􏷡􏷡􏷤 ) − 2𝑥(𝑥
25 􏷡 􏷡 𝑥

+

+ 𝑥 􏷡􏷤 𝑥

̄ 􏷡 + 􏷠
− 2𝑥̄ 􏷡
25 𝑥􏷡
+ ⋯ + 𝑥􏷡􏷡􏷤
−𝑥̄ 􏷡 + 􏷠
25
5000
−14􏷡 +
25
4.

Ἄρα 𝑠 = 2 καὶ ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς εἶναι
CV = 𝑠

2
1
=
= . 𝑥
̄
14 7

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις καὶ πιθανότητες
Ἔστω Ω = {1, 2, 3, 4, 5, 6} ὁ δειγματικὸς χῶρος τῆς ρίψεως ἑνὸς ἀμερόληπτου ζαριοῦ καὶ ἡ συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ μὲ τύπο 𝑓
(𝑥) = 𝑥􏷢 − 𝑘𝑥􏷡 + 4𝑥 + 2, ὅπου 𝑘 ∈ Ω.
Ἂν P(1) = P(3) = P(5) = 2P(2) = 4P(4) = 2P(6), τότε νὰ βρῆτε:
α. Τὶς πιθανότητες τῶν ἁπλῶν ἐνδεχομένων P(1), P(2), P(3), P(4), P(5), P(6).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Θέτοντας
P(1) = P(3) = P(5) = 2P(2) = 4P(4) = 2P(6) = λ
ἔχουμε
P(1) = λ, P(2) =

λ
λ
λ
, P(3) = λ, P(4) = , P(5) = λ, P(6) = .
2
4
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

160
Ὁπότε



P(1) + P(2) + P(3) + P(4) + P(5) + P(6) = 1
λ
λ
λ
λ+ +λ+ +λ+ =1
2
4
2
17λ
=1
4
4
λ= .
17

Ὁπότε
P(1) =

2
4
1
4
2
4
, P(2) = , P(3) = , P(4) = , P(5) = , P(6) = .
17
17
17
17
17
17

β. Τὶς πιθανότητες τῶν ἐνδεχομένων Α καὶ Β, ὅπου
• Α: «Ἡ ἔνδειξι τοῦ ζαριοῦ εἶναι ἄρτιος ἀριθμός.»
• Β: «Ἡ ἔνδειξι τοῦ ζαριοῦ εἶναι περιττὸς ἀριθμός.»
[Μονάδες 8/100]
• Εἶναι A = {2, 4, 6} ἄρα P(A) = P(2)+P(4)+P(6) =

Λύσις.
5
.
17

• Εἶναι B = {1, 3, 5} ἄρα P(B) = P(1) + P(3) + P(5) =

2
1
2
+ +
=
17 17 17

4
4
4
12
+
+
= .
17 17 17 17

γ. Τὴν πιθανότητα τοῦ ἐνδεχομένου Γ, ὅπου
Γ: «Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ ℝ.»
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς πολυωνυμική, μὲ παράγωγο 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑥􏷡 − 2𝑘𝑥 + 4. Ἡ διακρίνουσα τῆς παραγώγου, ὡς τριωνύμου, εἶναι
Δ = 4𝑘􏷡 − 16 = 4(𝑘 − 2)(𝑘 + 2).
Ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ ℝ ὅτανν ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) 0, δηλαδὴ ὅταν
Δ < 0 ⟺ 𝑘 − 2 < 0 ⟺ 𝑘 < 2 ⟺ 𝑘 = 1.
Ἄρα Γ = {1}, συνεπῶς P(Γ) = P(1) =

4
.
17

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.8. 2005

4.8

161

2005

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι γιὰ δύο ἐνδεχόμενα Α καὶ Β ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω
ἰσχύει:
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B).
[Μονάδες 10/100]
Ἀπάντησις. Ἀπὸ τὸν κλασικὸ ὁρισμὸ τῆς πιθανότητας, ἔχουμε
|A ∪ B|
|Ω|
|A| |B| |A ∩ B|
=
+

|Ω| |Ω|
|Ω|
= P(A) + P(B) − P(A ∩ B).

P(A ∪ B) =

Β.
α. Ποιές μεταβλητὲς λέγονται ποσοτικές;
[Μονάδες 3/100]
β. Πότε μία ποσοτικὴ μεταβλητὴ ὀνομάζεται διακριτὴ καὶ πότε συνεχής;
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. α) Ποσοτικὲς εἶναι οἱ μεταβλητὲς τῶν ὁποίων οἱ τιμὲς εἶναι ἀριθμοί.
β) Διακριτὲς εἶναι οἱ μεταβλητὲς ποὺ παίρνουν μόνο μεμονωμένες τιμές. Συνεχεῖς εἶναι οἱ μεταβλητὲς ποὺ μποροῦν νὰ πάρουν ὁποιαδήποτε τιμὴ ἑνὸς διαστήματος πραγματικῶν ἀριθμῶν (α, β).
Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν, ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ ἰσχύῃ 𝑓
′ (𝑥) > 0 γιὰ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο τοῦ ∆, τότε ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ ∆.
[Μονάδες 2/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

162

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β) Ἰσχύει 𝑓

′ 𝑓
′ (𝑥) ⋅ 𝑔(𝑥) + 𝑓(𝑥) ⋅ 𝑔′ (𝑥) 􏿵
􏿸 (𝑥) =
, 𝑔 𝑔

(𝑥)􏷡

ὅπου 𝑓, 𝑔 παραγωγίσιμες συναρτήσεις.
[Μονάδες 2/100]
γ) Ἡ διακύμανσι εἶναι μέτρο θέσεως.
[Μονάδες 2/100]
δ. Ἂν Α ⊆ Β τότε P(A) > P(B).
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) λάθος, δ) λάθος.

ΘΕΜΑ 2ο: Στατιστικὴ
Σὲ ἕνα διαγώνισμα Βιολογίας ἡ βαθμολογία τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν
δίνεται ἀπὸ τὸ παρακάτω ἱστόγραμμα συχνοτήτων:

α. Νὰ μεταφέρετε στὸ τετράδιό σας καὶ νὰ συμπληρώσετε τὸν παρακάτω πίνακα:
Κλάσεις 𝑥𝑖
[4, 8)
[8, 12)
[12, 16)
[16, 20]
Ἄθροισμα

ν𝑖 𝑓𝑖

N𝑖

F𝑖

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.8. 2005

163
[Μονάδες 11/100]

Λύσις. Ἀπὸ τὸ ἱστόγραμμα παίρνουμε:
• ν􏷠 = 5, ν􏷡 = 10, ν􏷢 = 25, ν􏷣 = 10·
• N􏷠 = 5, N􏷡 = 15, N􏷢 = 40, N􏷣 = 50· συνεπῶς 𝑛 = 50·
• 𝑓􏷠 =

5
10
25
10
= 0, 1, 𝑓􏷡 =
= 0, 2, 𝑓􏷢 =
= 0, 5, 𝑓􏷣 =
= 0, 2·
50
50
50
50

• F􏷠 = 0, 1, F􏷡 = 0, 3, F􏷢 = 0, 8, F􏷣 = 1.
καὶ τέλος τὰ κέντρα τῶν κλάσεων εἶναι 𝑥􏷠 = 6, 𝑥􏷡 = 10, 𝑥􏷢 = 14, 𝑥􏷣 = 18.
Ἄρα, ὁ πίνακας γράφεται:
Κλάσεις 𝑥𝑖 ν𝑖
[4, 8)
6 5
[8, 12)
10 10
[12, 16)
14 25
[16, 20]
18 10
Ἄθροισμα — 50 𝑓𝑖

0, 1
0, 2
0, 5
0, 2
1

N𝑖
5
15
40
50

F𝑖
0, 1
0, 3
0, 8
1

β. Νὰ βρῆτε τὴ μέση τιμὴ τῶν βαθμῶν.
Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ εἶναι 𝑥
̄ =

∑ 𝑥𝑖 ν𝑖 6 ⋅ 5 + 10 ⋅ 10 + 14 ⋅ 25 + 18 ⋅ 10
=
= 13, 2. 𝑛

50

γ. Πόσοι/-ες μαθητὲς καὶ μαθήτριες ἔχουν βαθμὸ μέχρι καὶ 10;
Λύσις. Μέχρι καὶ 10 ἔχουν ν􏷠 +

ν􏷡
= 5 + 5 = 10.
2

ΘΕΜΑ 3ο: Πιθανότητες, συναρτήσεις
Ἔστω Α, Β ἐνδεχόμενα ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω, ὥστε νὰ ἰσχύουν:
(i) Ἡ πιθανότητα νὰ πραγματοποιηθῇ ἕνα τουλάχιστον ἀπὸ τὰ ἐνδεχόμενα
7
Α, Β εἶναι .
8
(ii) Οἱ πιθανότητες P(B), P(A ∩ B) δὲν εἶναι ἴσες καὶ ἀνήκουν στὸ σύνολο
1 5
3𝑥 − 15
X = 􏿻𝑘, , �, ὅπου 𝑘 = lim𝑥→􏷤 􏷡
.
2 4 𝑥
− 6𝑥 + 5
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

164

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α. Νὰ βρεθῇ τὸ 𝑘.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Γιὰ 𝑥 ≠ 1, 5 ἔχουμε
3𝑥 − 15
3(𝑥 − 5)
3
=
=
− 6𝑥 + 5 (𝑥 − 1)(𝑥 − 5) 𝑥 − 1 𝑥􏷡

ἄρα τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ 𝑘
= lim

3𝑥 − 15
3
3
= lim
= .
− 6𝑥 + 5 𝑥→􏷤 𝑥 − 1 4 𝑘

→􏷤 𝑥􏷡

β. Νὰ βρεθοῦν τὰ P(B), P(A ∩ B) καὶ νὰ αἰτιολογήσετε τὴν ἀπάντησί σας.
[Μονάδες 8/100]
5
> 1 ἄρα δὲν μπορεῖ νὰ ἀποτελῇ πιθανότητα ἐνδεχομέ4
1 3
νου. Ἀκόμη A ∩ B ∴ P(A) < P(B) καὶ < .
2 4
1
3
Συνεπῶς: P(B) = , P(A ∩ B) = .
4
2
Λύσις. Παρατηρῶ ὅτι

γ. Νὰ βρεθοῦν οἱ πιθανότητες:
1. Νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ ἐνδεχόμενο Α.
[Μονάδες 6/100]
2. Νὰ πραγματοποιηθῇ μόνο τὸ ἐνδεχόμενο Α.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B) ἄρα
P(A) = P(A ∪ B) − P(B) + P(A ∩ B) =

7 3 1 5
− + = .
8 4 2 8

Ἀκόμη, (A ∩ B′ ) ∪ (A ∩ B′ ) = A καὶ (A ∩ B′ ) ∩ (A ∩ B′ ) = ∅, συνεπῶς ἀπὸ
τὸν προσθετικὸ νόμο
1
P(A ∩ B′ ) + P(A ∩ B′ ) = P(A) ⟺ P(A ∩ B′ ) = .
8

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.8. 2005

165

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις, στατιστικὴ
1
∆ίνεται ἡ συνάρτησις 𝑓 μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = , 𝑥 ∈ (0, +∞). 𝑥

α. Νὰ βρεθῇ ἡ ἐξίσωσις τῆς ἐφαπτομένης τῆς 𝑓 στὸ σημεῖο Λ(1, 1).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο 𝑓 ′ (𝑥) = −
ζητούμενη ἐφαπτομένη εἶναι

1
, 𝑥 ∈ (0, +∞). Ἄρα, ἡ 𝑥􏷡 𝑦

− 𝑓(1) = 𝑓 ′ (1) ⋅ (𝑥 − 1) ∴ 𝑦 = −𝑥 + 2.

β. Ἀπὸ τυχαῖο σημεῖο Μ(𝑥, 𝑦) τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς 𝑓 φέρνουμε παράλληλες εὐθεῖες πρὸς τοὺς ἄξονες 𝑥′ 𝑥 καὶ 𝑦𝑦′ , οἱ ὁποῖες σχηματίζουν μὲ τοὺς
ἡμιάξονες Ο𝑥, O𝑦 ὀρθογώνιο παραλληλόγραμμο.
Νὰ βρεθοῦν οἱ συντεταγμένες τοῦ σημείου Μ, ὥστε ἡ περίμετρος τοῦ ὀρθογωνίου παραλληλογράμμου νὰ εἶναι ἐλάχιστη.
[Μονάδες 10/100]
1
Λύσις. Ἔστω M􏿵𝑥, 􏿸 τὸ ζητούμενο σημεῖο. Ἡ περίμετρος τοῦ ὀρθογωνίου θὰ 𝑥

1
δίνεται ἀπὸ τὴ συνάρτησι Π(𝑥) = 2􏿵𝑥 + 􏿸, 𝑥 > 0. 𝑥

Ἡ συνάρτησι εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο
Π′ (𝑥) = 2􏿵1 −

1 􏿸
. 𝑥􏷡

Ἔχουμε ὅτι
⎧ 1

Π′ (𝑥) ⩾ 0
⩽1 􏿼
𝑥 > 0 � ⟺ ⎨ 𝑥􏷡
⎪ 𝑥>0


⎪ 𝑥􏷡
⩾ 1

⎬ 􏿼
𝑥 > 0 � ⟺ 𝑥 ⩾ 1.

Ἑπομένως, ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (1, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ [1, +∞)·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (0, 1), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ (0, 1]·
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 𝑥􏷟 = 1, τὸ Π(1) = 4.
Ἄρα τὸ σημεῖο εἶναι Μ(1, 4).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

166

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

γ. Οἱ τετμημένες πέντε διαφορετικῶν σημείων τῆς ἐφαπτομένης τοῦ ἐρωτήματος (α) ἔχουν μέση τιμὴ 𝑥̄ = 5 καὶ τυπικὴ ἀπόκλισι 𝑠𝑥 = 2. Να βρεθεί η μέση τιμή 𝑦
̄ καὶ ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι 𝑠𝑦 τῶν τεταγμένων τῶν σημείων αὐτῶν.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Θεωροῦμε τὴν κατανομὴ Y μὲ 𝑦𝑖 = −𝑥𝑖 + 2, ∀𝑖 = 1, 2, 3, 4, 5. Ἡ μέση τιμὴ
εἶναι 𝑦̄ = −𝑥̄ + 2 = −5 + 2 = −3 καὶ ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι εἶναι 𝑠𝑦 = 𝑠𝑥 = 2.

4.9 2005 ἐπαναληπτικὲς
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
A.1. ∆ίνονται οἱ συναρτήσεις F(𝑥), 𝑓(𝑥) καὶ 𝑔(𝑥) μὲ F(𝑥) = 𝑓(𝑥) + 𝑔(𝑥). Ἂν οἱ
συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμες, νὰ ἀποδείξετε ὅτι
F′ (𝑥) = 𝑓 ′ (𝑥) + 𝑔′ (𝑥).
[Μονάδες 9/100]
Ἀπόδειξις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς F εἶναι
F(𝑥 + ℎ) − F(𝑥)
ℎ 𝑓
(𝑥 + ℎ) + 𝑔(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) − 𝑔(𝑥)
=
ℎ 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) 𝑔(𝑥 + ℎ) − 𝑔(𝑥)
=
+
.


Τὸ ὅριο τοῦ δεξιοῦ μέλους ὑπάρχει ὅταν ℎ → 0, ἄρα καὶ τοῦ ἀριστεροῦ, συνεπῶς
ἡ F εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο
λ(ℎ) =

F′ (𝑥) = lim λ(ℎ) = lim
ℎ→􏷟

ℎ→􏷟 𝑓

(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) 𝑔
(𝑥 + ℎ) − 𝑔(𝑥)
+ lim
= 𝑓 ′ (𝑥) + 𝑔′ (𝑥).
ℎ→􏷟

A.2. Πῶς ὁρίζεται ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς ἢ συντελεστὴς μεταβλητότητας
μιᾶς μεταβλητῆς X, ἂν 𝑥̄ > 0 καὶ πῶς, ἂν 𝑥̄ < 0;
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας ὁρίζεται
CV = 􏿼
δηλαδὴ ὁρίζεται ὡς
CV = 𝑠

, 𝑥
̄ 𝑠

,
−𝑥̄ 𝑥

̄ > 0
, 𝑥
̄ < 0 𝑠

, ∀𝑥̄ ≠ 0.
|𝑥|̄

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.9. 2005 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

167

Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Οἱ ποιοτικὲς μεταβλητὲς διακρίνονται σὲ διακριτὲς καὶ συνεχεῖς.
[Μονάδες 2/100]
1
β. Ἂν 𝑥 > 0, τότε (ln 𝑥)′ = . 𝑥

[Μονάδες 2/100]
γ. Στὴν περίπτωσι τῶν ποσοτικῶν μεταβλητῶν, ἐκτὸς ἀπὸ τὶς συχνότητες 𝑓𝑖
καὶ 𝑣𝑖 , χρησιμοποιοῦνται καὶ οἱ λεγόμενες ἀθροιστικὲς συχνότητες F𝑖 , N𝑖 .
[Μονάδες 2/100]
δ. Τὰ σπουδαιότερα μέτρα διασπορᾶς μιᾶς μεταβλητῆς εἶναι ἡ μέση τιμὴ καὶ
ἡ διάμεσος αὐτῆς.
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἂν γιὰ τὰ ἐνδεχόμενα Α, Β τοῦ ἴδιου δειγματικοῦ χώρου Ω μὲ ἰσοπίθανα
ἁπλᾶ ἐνδεχόμενα ἰσχύῃ Ρ(Α) = Ρ(Β), τότε εἶναι πάντοτε |Α| = |Β|.
[Μονάδες 2/100]
ϝ. Ἡ ἔννοια τῆς συνέχειας μιᾶς συνάρτησης ἀναφέρεται μόνο σὲ σημεῖα τοῦ
πεδίου ὁρισμοῦ της.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) σωστό, γ) σωστό, δ) λάθος, ε) σωστό, ϝ) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησις 𝑓(𝑥) = α ln 𝑥 − β𝑥􏷡 , μὲ α, β ∈ ℝ.
α. Νὰ βρῆτε τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς 𝑓.
[Μονάδες 3/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται ὅταν 𝑥 > 0, δηλαδὴ στὸ D𝑓 = (0, +∞).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

168

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Νὰ βρῆτε τὴν παράγωγο τῆς 𝑓 γιὰ κάθε 𝑥 στὸ πεδίο ὁρισμοῦ της.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) =

α
− 2β𝑥. 𝑥

γ. Νὰ βρῆτε τὰ α καὶ β, ὥστε ἡ ἐφαπτομένη στὸ σημεῖο Α(1, 1) τῆς γραφικῆς
παράστασης τῆς 𝑓 νὰ εἶναι 𝑦 = 3𝑥 − 2.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓(1) = 1 ⟺ α ln 1 − β ⋅ 1􏷡 = 1 ⟺ β = −1
α
καὶ 𝑓 ′ (1) = − 2(−1)1 = α + 2. Ἄρα ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης στὸ Α εἶναι
1 𝑦
= 𝑓(1) + 𝑓 ′ (1) ⋅ (𝑥 − 1) ∴ 𝑦 = (α + 2)𝑥 − α − 1.
Ἄρα α + 2 = 3 ⟺ α = 1.
δ. Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→􏷡 (𝑓 ′ (𝑥) · 𝑥􏷢 ).
[Μονάδες 7/100]
1
Λύσις. Εἶναι 𝑓 ′ (𝑥) · 𝑥􏷢 = 􏿵 + 2𝑥􏿸𝑥􏷢 = 𝑥􏷡 + 2𝑥􏷣 , ἄρα τὸ ζητούμενο ὅριο ὑπάρχει 𝑥

καὶ εἶναι
lim(𝑓 ′ (𝑥) · 𝑥􏷢 ) = lim(𝑥􏷡 + 2𝑥􏷣 ) = 4 + 32 = 36. 𝑥
→􏷡 𝑥

→􏷟

ΘΕΜΑ 3o: Στατιστική, συναρτήσεις
Σὲ μία κανονικὴ ἢ περίπου κανονικὴ κατανομὴ τὸ 50% τῶν παρατηρήσεων
ἔχουν τιμὴ μεγαλύτερη τοῦ 20. Τὸ 81, 5% τῶν παρατηρήσεων βρίσκεται στὸ διάστημα (16, 22), μὲ ἄκρα τοῦ διαστήματος χαρακτηριστικὲς τιμὲς τῆς κανονικῆς
κατανομῆς: 𝑥̄ ± 3𝑠, 𝑥̄ ± 2𝑠, 𝑥̄ ± 𝑠, 𝑥.̄
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.9. 2005 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

169

α. Νὰ δείξετε ὅτι 𝑥̄ = 20 καὶ 𝑠 = 2.

[Μονάδες 10/100]

Λύσις. Τὸ 50% τῶν παρατηρήσεων βρίσκονται στὸ διάστημα (−∞, 𝑥)̄ ἢ στὸ (𝑥,̄ +∞).
Συνεπῶς, 𝑥̄ = 20.
Τὸ 81, 5% τῶν παρατηρήσεων βρίσκονται στὸ διάστημα (𝑥̄ − 2𝑠, 𝑥̄ + 𝑠), ἑπομένως 𝑠 = 2.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

170

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.9. 2005 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

171

β. Νὰ βρῆτε τὸ α ∈ Ν∗ , ἂν εἶναι γνωστὸ ὅτι στὸ διάστημα (𝑥̄ − α ⋅ 𝑠, 𝑥̄ + α ⋅ 𝑠)
ἀνήκει τὸ 95% περίπου τῶν παρατηρήσεων.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Τὸ 95% τῶν παρατηρήσεων βρίσκεται στὸ διάστημα (𝑥̄ − 2𝑠, 𝑥̄ + 2𝑠). Ἄρα
α = 2.
γ. Ἂν R εἶναι τὸ εὖρος τῆς κατανομῆς, νὰ βρῆτε τὴν ελάχιστη τιμὴ τῆς συναρR
τήσεως 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 − (𝑥̄ + 4)𝑥 + 9𝑠.
2
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Τὸ εὖρος ἰσοῦται μὲ R = 6𝑠 = 12. Ἄρα ἡ συνάρτησι γράφεται 𝑓
(𝑥) = 6𝑥􏷡 − 24𝑥 + 18.
Εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς πολυωνυμικὴ μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 12𝑥 − 24.
Ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ 𝑥 ⩾ 2, ἄρα ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (−∞, 2), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ (−∞, 2]·
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (2, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ [2, +∞)·
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 2, τὸ 𝑓(2) = −6.

ΘΕΜΑ 4ο: Πιθανότητες
Ἔστω ὁ δειγματικὸς χῶρος Ω = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10} μὲ ἰσοπίθανα ἁπλᾶ
ἐνδεχόμενα. Γιὰ τὰ ἐνδεχόμενα Α, Β, Γ τοῦ Ω εἶναι A ∪ B = {1, 2, 3, 4, 5, 6}, 𝑥
+1
⩾ 2�.
A ∩ B = {1, 3, 4}, A − B = {2, 6} καὶ Γ = 􏿻𝑥 ∈ Ω ∶ 𝑥
−1
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

172

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α. Νὰ ὑπολογίσετε τὶς πιθανότητες Ρ(Α), Ρ(Β), Ρ(Γ).
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἔχουμε
|A ∪ B|
6
=
= 0, 6
|Ω|
10
|A ∩ B|
3
P(A ∩ B) =
=
= 0, 3
|Ω|
10
|A − B|
2
P(A − B) =
=
= 0, 2.
|Ω|
10
P(A ∪ B) =

Εἶναι A − B = A ∩ B′ καὶ (A ∩ B) ∪ (A ∩ B′ ) = A, (A ∩ B) ∩ (A ∩ B′ ) = ∅,
ἄρα
P(A) = P(A ∩ B) + P(A ∩ B′ ) = 0, 5.
Ἐπίσης,
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B) ∴ P(B) = 0, 4.
Γιὰ τὸ Γ ἔχουμε 𝑥
∈Γ



ἄρα |Γ| = 3, ἄρα P(Γ) = 𝑥

+1
⩾2 𝑥
−1 𝑥
∈Ω ∧ 𝑥⩽3 𝑥
∈ {1, 2, 3} 𝑥
∈Ω ∧

|Γ|
= 0, 3.
|Ω|

β. Νὰ βρῆτε τὴν πιθανότητα, ὥστε νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ Β καὶ ὄχι τὸ Γ.
[Μονάδες 3/100]
Λύσις. Ἐπειδὴ |Α| = 5, |Β| = 4, A ∪ B = {1, 2, 3, 4, 5, 6} καὶ A ∩ B = {1, 3, 4},
ἔχουμε
A = {1, 2, 3, 4, 6} καὶ Β = {1, 3, 4, 𝑎}
γιὰ κάποιο 𝑎 ∈ {5, 7, 8, 9, 10}. Ἄρα,
B ∩ Γ = {1, 3}.
Τώρα, ἰσχύουν (Β ∩ Γ′ ) ∪ (Β ∩ Γ) = Β καὶ (Β ∩ Γ′ ) ∩ (Β ∩ Γ) = ∅. Ἑπομένως
P(Β ∩ Γ′ ) + P(Β ∩ Γ) = P(Β) ∴ P(Β ∩ Γ′ ) = 0, 2.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.10. 2006

173

γ. Νὰ βρῆτε τὴν πιθανότητα, ὥστε νὰ πραγματοποιηθῇ μόνο ἕνα ἀπὸ τὰ Β καὶ
Γ.
[Μονάδες 3/100]
Λύσις. Ὁμοίως μὲ πρίν, P(Β′ ∩ Γ) + P(Β ∩ Γ) = P(Γ) ∴ P(Β′ ∩ Γ) = 0, 2. Ἄρα, ἡ
ζητούμενη πιθανότητα εἶναι
P􏿴(Β′ ∩ Γ) ∪ (Β ∩ Γ)) = P(Β′ ∩ Γ) + P(Β ∩ Γ) = 0, 2 + 0, 2 = 0, 4.

δ. Ἂν 𝑠􏷡 εἶναι ἡ διακύμανσι τῶν τιμῶν λ, 3λ, 5λ, ὅπου λ ∈ Ω, νὰ βρῆτε τὴν
πιθανότητα τοῦ ἐνδεχομένου ∆ = {λ ∈ Ω ∶ 𝑠􏷡 > 24}.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ τῶν τριῶν παρατηρήσεων εἶναι
λ + 3λ + 5λ
= 3λ.
3
Ἡ διακύμανσί τους εἶναι
(λ − 3λ)􏷡 + (3λ − 3λ)􏷡 + (5λ − 3λ)􏷡 8 􏷡
= λ,
3
3
συνεπῶς
λ∈Δ ⟺
Ἄρα, P(Δ) =

4.10

8 􏷡
λ > 24 ⟺ λ􏷡 > 9 ⟺ λ > 3 ⟺ λ ∈ {4, 5, 6, 7, 8, 9, 10}.
3
|Δ|
7
=
= 0, 7.
|Ω| 10

2006

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Ἡ συνάρτησις 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ καὶ ἔστω 𝑐 πραγματικὴ σταθερά. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι
(𝑐 · 𝑓(𝑥)) = 𝑐 · 𝑓(𝑥), 𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 10/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

174

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ἀπόδειξις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς συνάρτησης 𝑐𝑓 εἶναι
λ(ℎ) =

(𝑐𝑓)(𝑥 + ℎ) − (𝑐𝑓)(𝑥) 𝑐𝑓(𝑥 + ℎ) − 𝑐𝑓(𝑥) 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥)
=
=𝑐⋅
.


Τὸ ὅριο τοῦ δεύτερου μέρους (γιὰ ℎ → 0) ὑπάρχει, ἄρα καὶ τοῦ πρώτου, ὁπότε ἡ 𝑐𝑓
εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο
(𝑐𝑓)(𝑥) = lim λ(ℎ) = 𝑐 ⋅ lim
ℎ→􏷟

ℎ→􏷟 𝑓

(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥)
= 𝑐 ⋅ 𝑓(𝑥).

B.α. Πότε δύο ἐνδεχόμενα Α, Β ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω λέγονται ἀσυμβίβαστα;
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Τὰ ἐνδεχόμενα Α, Β ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω λέγονται ἀσυμβίβαστα ὅταν A ∩ B = ∅.
Β. β. Πότε μιὰ συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμοῦ Α λέγεται συνεχής;
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμοῦ Α λέγεται συνεχής, ὅταν εἶναι συνεχὴς σὲ κάθε σημεῖο τοῦ Α, δηλαδὴ ὅταν γιὰ κάθε 𝑥􏷟 ∈ A τὸ ὅριο τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟
ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ τὴν τιμὴ τῆς συνάρτησης σ΄ αὐτό, δηλαδὴ
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ). 𝑥

→𝑥􏷩

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὠς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Μία συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμοῦ τὸ Α, λέμε ὅτι παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ 𝑥􏷟 ∈ A, ὅταν 𝑓(𝑥) ⩽ 𝑓(𝑥􏷟 ) γιὰ κάθε 𝑥 σὲ μιὰ περιοχὴ τοῦ 𝑥􏷟 .
[Μονάδες 2/100]
β. Ἂν τὸ ἐνδεχόμενο Α, συμπληρωματικὸ τοῦ ἐνδεχομένου Α, πραγματοποιεῖται, τότε δὲν πραγματοποιεῖται τὸ Α.
[Μονάδες 2/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.10. 2006

175

γ. Γιὰ κάθε 𝑥 ≠ 0 ἰσχύει
1
1 􏿵
􏿸 = 􏷡. 𝑥 𝑥

[Μονάδες 2/100]
δ. Τὸ κυκλικὸ διάγραμμα χρησιμοποιεῖται γιὰ τὴ γραφικὴ παράστασι μόνο
ποσοτικῶν δεδομένων.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) σωστό, γ) λάθος, δ) λάθος.

ΘΕΜΑ 2ο: Στατιστικὴ
Κατὰ τὴν ἀρχὴ τῆς σχολικῆς χρονιᾶς, οἱ 50 μαθητὲς καὶ μαθήτριες τῆς τρίτης τάξεως ἑνὸς Λυκείου ρωτήθηκαν σχετικὰ μὲ τὸν ἀριθμὸ τῶν βιβλίων ποὺ
διάβασαν τὴν περίοδο τῶν θερινῶν διακοπῶν. Σύμφωνα μὲ τὶς ἀπαντήσεις ποὺ
δόθηκαν, συντάχθηκε ὁ παρακάτω πίνακας:
ἀριθμὸς βιβλίων (𝑥𝑖 ) ἀριθμὸς μαθητῶν/-τριῶν (ν𝑖 )
0
α+4
1
5α + 8
2

3
α−1
4

Ἄθροισμα
50
α. Νὰ ὑπολογίσετε τὴν τιμὴ τοῦ α.
[Μονάδες 3/100]
Λύσις. Εἶναι
ν􏷠 + ⋯ + ν􏷤 = 50 ⟺ 13α + 11 = 50 ⟺ α = 3.

β. Στὴ συνέχεια νὰ βρῆτε: Τὴ μέση τιμὴ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βιβλίων ποὺ διάβασαν
οἱ μαθητὲς καὶ οἱ μαθήτριες.
[Μονάδες 7/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

176

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ εἶναι 𝑥􏷠
ν􏷠 + ⋯ + 𝑥􏷤 ν􏷤
5
0(α + 4) + 1(5α + 8) + 2(4α) + 3(α − 1) + 4(2α)
=
5
24α + 5
=
5
77
=
= 1, 44.
50 𝑥

̄ =

γ. Τὴ διάμεσο τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βιβλίων ποὺ διάβασαν οἱ μαθητὲς καὶ οἱ μαθήτριες.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ξαναγράφουμε τὸν πίνακα, μὲ ἀντικατεστημένες τὶς τιμὲς τῶν συχνοτήτων καὶ ἐπιπλέον τὴ στήλη τῶν ἀθροιστικῶν συχνοτήτων.
(𝑥𝑖 )
(ν𝑖 ) N𝑖
0
7
7
1
23 30
2
12 42
3
2 44
4
6 50
Ἄθροισμα 50
Ἡ διάμεσος θὰ ἰσοῦται μὲ τὸ ἡμιάθροισμα τῆς 25ης καὶ τῆς 26ης παρατηρήσεως, δηλαδὴ
1+1
δ=
= 1.
2

δ. Τὴν πιθανότητα ἕνας μαθητὴς ἢ μία μαθήτρια νὰ ἔχῃ διαβάσει τουλάχιστον
3 βιβλία.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Θεωρώντας τὸ ἐνδεχόμενο Α: «ὁ μαθητὴς ἢ ἡ μαθήτρια ἔχει διαβάσει
τουλάχιστον 3 βιβλία», ἔχουμε |Α| = 2 + 6 = 8 καὶ |Ω| = 50, ἄρα
P(A) =

8
= 0, 16.
50

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.10. 2006

177

ΘΕΜΑ 3o: Πιθανότητες, συναρτήσεις
Σὲ ἕναν χορευτικὸ ὅμιλο συμμετέχουν 𝑥 ἀγόρια καὶ (𝑥 + 4)􏷡 κορίτσια.
α. Ἐπιλέγουμε τυχαῖα ἕνα ἄτομο, γιὰ νὰ ἐκπροσωπήσῃ τὸν ὅμιλο σὲ μία ἐκδήλωσι. Νὰ ἐκφράσετε ὡς συνάρτησι τοῦ 𝑥 τὴν πιθανότητα νὰ ἐπιλεγῇ ἀγόρι.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Συνολικὰ συμμετέχουν 𝑥 + (𝑥􏷡 + 4) = 𝑥􏷡 + 9𝑥 + 16 ἄτομα. Τὰ ἀγόρια εἶναι 𝑥
, συνεπῶς ἡ ζητούμενη πιθανότητα δίνεται ἀπὸ τὴ συνάρτησι 𝑓
(𝑥) = 𝑥􏷡 𝑥

.
+ 9𝑥 + 16

Γιὰ τὸν παρονομαστὴ ἔχουμε Δ = 81 − 67 = 17, ἄρα οἱ ρίζες του εἶναι 𝑥􏷠
,􏷡 =

−9 ± √17
2

Ἐπίσης, πρέπει 𝑥 > 0, ἀφοῦ τὸ 𝑥 παριστᾷ ἄτομα. Ἄρα τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς
συνάρτησης εἶναι
D𝑓 = ℝ+ − 􏿻

−9 ± √17
−9 + √17
−9 − √17 􏿸
∪􏿵
, +∞􏿸.
� = 􏿵0,
2
2
2

1
β. Ἂν ἡ πιθανότητα νὰ ἐπιλεγῇ ἀγόρι εἶναι ἴση μὲ
καὶ ὁ ὅμιλος περιλαμβάνῃ
19
λιγότερα ἀπὸ 100 μέλη, νὰ βρῆτε τὸν ἀριθμὸ τῶν μελῶν τοῦ ὁμίλου, καθὼς καὶ
τὴν πιθανότητα νὰ ἐπιλεγῇ κορίτσι.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑥􏷡

1 𝑥

=
⟺ 𝑥􏷡 − 10𝑥 + 16 = 0 ⟺ 𝑥 = 2 ∨ 𝑥 = 8.
+ 9𝑥 + 6 19

Ἂν 𝑥 = 8 τότε τὰ μέλη τοῦ ὁμίλου εἶναι 8 + (8 + 4)􏷡 = 152 > 100, ἄτοπο.
Ἄρα 𝑥 = 2 (ἀριθμὸς ἀγοριῶν), (𝑥 + 4)􏷡 = 36 (ἀριθμὸς κοριτσιῶν), συνεπῶς
συνολικὰ ὑπάρχουν 38 μέλη.
36
9
Ἡ πιθανότητα νὰ ἐπιλεγῇ κορίτσι εἶναι
= .
38 12
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

178

γ. Ποιός πρέπει νὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγοριῶν τοῦ ὁμίλου, ὥστε νὰ μεγιστοποιῆται ἡ πιθανότητα νὰ ἐπιλεγῇ ἀγόρι, καὶ ποιά εἶναι ἡ τιμὴ τῆς πιθανότητας
αὐτῆς;
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ D𝑓 ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων μὲ παράγωγο 𝑓
(𝑥) =

−𝑥􏷡 + 16 𝑥􏷡
+ 9𝑥 + 16 − 𝑥(2𝑥 + 9)
=
.
(𝑥􏷡 + 9𝑥 + 16)􏷡
(𝑥􏷡 + 9𝑥 + 16)􏷡

Εἶναι 𝑓
(𝑥) ⩾ 0 ⟺ [−𝑥􏷡 + 16 ⩾ 0 ∧ 𝑥 ∈ D𝑓] ⟺ 0 ⩽ 𝑥 ⩽ 2.
Ἑπομένως, ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (0, 2), καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ (0, 2]·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (2, +∞), καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ [2, +𝑖𝑛𝑓𝑡𝑦)·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ 2, τὸ 𝑓(2) =

1
.
19

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις, στατιστικὴ
Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = −2𝑥􏷡 + 𝑘𝑥 + 4√𝑥 + 10, 𝑥 ⩾ 0.
α. Ἂν ἡ ἐφαπτομένη τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς συνάρτησης στὸ σημεῖο
Α(1, 𝑓(1)) εἶναι παράλληλη στὸν ἄξονα 𝑥𝑥, νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑘 = 2 καὶ νὰ βρῆτε
τὴν ἐξίσωσί της.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι εἶναι συνεχὴς στὸ [0, +∞) καὶ παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞),
μὲ παράγωγο
2 𝑓
(𝑥) = −4𝑥 + 𝑘 +
.
√𝑥
Ὁ συντελεστὴς διευθύνσεως τῆς ἐφαπτομένης στὸ Α εἶναι 𝑓(1) = −2 + 𝑘. Ἄρα
−2 + 𝑘 = 0 ⟺ 𝑘 = 2.
Ἑπομένως
2 𝑓
(𝑥) = 2𝑥􏷡 + 2𝑥 + 4√𝑥 + 10 καὶ 𝑓(𝑥) = −4𝑥 + 2 +
√𝑥
.
Ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης εἶναι 𝑦
= 𝑓(1) + 𝑓(1) ⋅ (𝑥 − 1) ∴ 𝑦 = 14.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.10. 2006

179

β. Μία τυχαία μεταβλητὴ Χ ἀκολουθεῖ τὴν κανονικὴ κατανομὴ μὲ μέση τιμὴ 𝑓
(4) 𝑥
̄ = 𝑓(1) καὶ τυπικὴ ἀπόκλισι 𝑠 = −
. Τρεῖς παρατηρήσεις, ἀντιπροσωπευ13
τικοῦ δείγματος μεγέθους 𝑛, εἶναι μικρότερες ἢ ἴσες τοῦ 8.
(i) Νὰ βρῆτε τὸν ἀριθμὸ τῶν παρατηρήσεων ποὺ βρίσκονται στὸ διάστημα
(10, 16).
[Μονάδες 10/100]
(ii) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ δεῖγμα τῶν παρατηρήσεων ποὺ ἔχει ληφθῆ δὲν εἶναι
ὁμοιογενές. Νὰ βρῆτε τὴ μικρότερη τιμὴ τῆς παραμέτρου α > 0 ποὺ πρέπει
νὰ προστεθῇ σὲ κάθε μία ἀπὸ τὶς προηγούμενες παρατηρήσεις, ὥστε τὸ
δεῖγμα τῶν νέων παρατηρήσεων νὰ εἶναι ὁμοιογενές.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ εἶναι 𝑥̄ = 14 καὶ ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι 𝑠 = 2.
Ἔχουμε τρεῖς παρατηρήσεις στὸ [0, 8], δηλαδὴ στὸ [0, 𝑥̄ − 3𝑠]. Ἄρα
1 3
1
⋅ =
(100 − 99, 7) ⟺ 𝑛 = 2000.
2 𝑛 100
Στὸ διάστημα [10, 16] = [𝑥̄ − 2𝑠, 𝑥̄ + 𝑠] = [𝑥̄ − 2𝑥, 𝑥]̄ ∪ [𝑥,̄ 𝑥̄ + 𝑠] βρίσκεται τὸ
1
1
⋅ 95% + ⋅ 99, 7% τῶν παρατηρήσεων, δηλαδὴ
2
2
1 𝑛

(95 + 99, 7)
= 1630
2
100
ἄτομα.
Ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας εἶναι
CV = 𝑠

1
1
= > 𝑥
̄
7 20

ἄρα τὸ δεῖγμα δὲν εἶναι ὁμοιογενές. Προσθέτοντας τὴ παράμετρο α στὶς παρᾱ
τηρήσεις, ἡ μέση τιμὴ γίνεται 𝑥̄ = 𝑥+α
= 14+α καὶ ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι 𝑠 = 𝑠 = 2.
2
καὶ ἔχουμε
Ἔτσι, ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας γίνεται CV =
14 + α
2
1

⟺ α ⩽ 6.
14 + α 10

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

180

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

4.11 2006 ἐπαναληπτικὲς
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
A. Γιὰ δύο συμπληρωματικὰ ἐνδεχόμενα Α καὶ Α′ ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω,
νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἰσχύει:
P(Α′ ) = 1 − Ρ(Α).
[Μονάδες 9/100]
Ἀπόδειξις. Εἶναι A ∪ A′ = Ω καὶ A ∩ A′ = ∅ ἄρα ἀπὸ τὸν προσθετικὸ νόμο
ἕπεται
P(A) + P(A′ ) = 1 ∴ P(A′ ) = 1 − P(A).

Β.1 Πότε μία συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμοῦ τὸ Α λέμε ὅτι παρουσιάζει τοπικὸ
ἐλάχιστο στὸ 𝑥􏷟 ∈ A;
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμοῦ τὸ Α παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο
στὸ 𝑥􏷟 ∈ A ὅτανν ∀𝑥 ∈ A, 𝑓(𝑥) ⩾ 𝑓(𝑥􏷟 ).
Β.2 Πότε μία συνάρτησι 𝑓 λέγεται γνησίως μονότονη στὸ διάστημα ∆;
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 λέγεται γνησίως μονότονη στὸ διάστημα ∆ ὅτανν
εἶναι γνησίως αὔξουσα ἢ γνησίως φθίνουσα σ’ αὐτό.
Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Τὸ ἐνδεχόμενο Α ∪ Β πραγματοποιεῖται, ὅταν πραγματοποιῆται τὸ πολὺ
ἕνα ἀπὸ τὰ ἐνδεχόμενα Α καὶ Β.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἰσχύει (cos 𝑥)′ = sin 𝑥, γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 2/100]
γ. Ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας (CV) εἶναι ἀνεξάρτητος ἀπὸ τὶς μονάδες
μέτρησης τῶν δεδομένων.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.11. 2006 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

181
[Μονάδες 2/100]

δ. Ἡ διάμεσος δ εἶναι μέτρο διασπορᾶς.
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἔστω Α, Β ἐνδεχόμενα ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω. Τότε ἰσχύει
P(∅) ⩽ P(A ∪ B) ⩽ P(Ω).
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) λάθος, γ) σωστό, δ) λάθος, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 𝑒𝑥 (α𝑥􏷡 + β𝑥 + 9) μὲ α, β ∈ ℝ. Ἂν ἡ ἐφαπτομένη
τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς συνάρτησης 𝑓 στὸ σημεῖο τῆς Α(2, 𝑒􏷡 ) εἶναι 𝑦 =
−𝑒􏷡 𝑥 + 3𝑒􏷡 , τότε:
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι α = 1 καὶ β = −6.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Ἰσχύει 𝑓(2) = 𝑒􏷡 (4α + 2β + 9). Ἐπίσης, ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 𝑒𝑥 (α𝑥􏷡 + β𝑥 + 9) + 𝑒𝑥 (2α𝑥 + β) = 𝑒𝑥 􏿴α𝑥􏷡 + (2α + β)𝑥 + 9 + β􏿷.
Ἑπομένως, ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης στὸ Α εἶναι 𝑦
= 𝑓 ′ (2) ⋅ (𝑥 − 2) + 𝑓(2) ∴ 𝑦 = 𝑓 ′ (2)𝑥 + 􏿴𝑓(2) − 2𝑓 ′ (2)􏿷
ἄρα 𝑦
= 𝑒􏷡 (8α + 3β + 9)𝑥 + 𝑒􏷡 (−12α − 4β − 9).
Ὅμως ἡ ἐξίσωσι δόθηκε 𝑦 = −𝑒􏷡 𝑥 + 3𝑒􏷡 , ἄρα
8α + 3β + 9 = −1 ∧ −12α − 4β − 9 = 3.
Ἡ λύσι τοῦ συστήματος εἶναι α = 1, β = −6.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

182

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Νὰ βρῆτε τὰ ἀκρότατα τῆς συνάρτησης 𝑓.
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Ἀντικαθιστώντας τὶς τιμὲς τῶν α καὶ β ἔχουμε 𝑓
(𝑥) = 𝑒𝑥 (𝑥􏷡 − 6𝑥 + 9) καὶ 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑒𝑥 (𝑥􏷡 − 4𝑥 + 3).
Ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑥􏷡 − 4𝑥 + 3 ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽ 1 ∨ 𝑥 ⩾ 3, ἑπομένως ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὰ (−∞, 1) καὶ (3, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὰ
(−∞, 1] καὶ [3, +∞)·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (1, 3), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [1, 3]·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στο 1, τὸ 𝑓(1) = 4𝑒·
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 3, τὸ 𝑓(3) = 0.

ΘΕΜΑ 3o: Πιθανότητες
Μία τράπεζα χορηγεῖ διαφόρων τύπων δάνεια στοὺς πελάτες καὶ στὶς πελάτιδές της. Ἂν ἐπιλεγῇ τυχαῖα κάποιος πελάτης ἢ κάποια πελάτις ἡ πιθανότητα
νὰ ἔχῃ πάρει μόνο στεγαστικὸ ἢ μόνο καταναλωτικὸ δάνειο εἶναι 0, 7 ἐνῷ ἡ πιθανότητα νὰ μὴν ἔχῃ πάρει κανένα ἀπὸ τὰ δύο προηγούμενα δάνεια εἶναι 0, 1.
α. Νὰ βρῆτε τὴν πιθανότητα ἕνας πελάτης ἢ μία πελάτις νὰ ἔχῃ πάρει καὶ τὰ
δύο δάνεια. Νὰ ἐξετάσετε ἂν τὰ ἐνδεχόμενα «ἔχει πάρει στεγαστικὸ» καὶ «ἔχει
πάρει καταναλωτικὸ» εἶναι ἀσυμβίβαστα.
[Μονάδες 15/100]
Λύσις. Ὀνομάζω Α καὶ Β τὰ δύο ἐνδεχόμενα, ἀντιστοίχως. Ἀπὸ τὴν ἐκφώνησι
ἔχουμε P(A ∪ B − A ∩ B) = 0, 7 καὶ P(A′ ∩ B′ ) = 0, 1.
Εἶναι
P(A ∪ B) = 1 − P(A′ ∩ B′ ) = 1 − 0, 1 = 0, 9
καὶ
P(A ∪ B − A ∩ B) = 0, 7 ⟺ P(A ∪ B) − P(A ∩ B) = 0, 7 ⟺ P(A ∩ B) = 0, 2.
Ἄρα τὰ Α καὶ Β δὲν εἶναι ἀσυμβίβαστα.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.11. 2006 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

183

β. Ἂν ἐπιπλέον ἡ πιθανότητα νὰ ἔχῃ πάρει μόνο στεγαστικό εἶναι 0, 6 νὰ βρῆτε
τὶς πιθανότητες τῶν ἐνδεχομένων:
i. «ἔχει πάρει καταναλωτικό»,
ii. «ἔχει πάρει μόνο καταναλωτικό».
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι (A ∩ B) ∪ (A ∩ B′ ) = A καὶ (A ∩ B) ∩ (A ∩ B′ ) = ∅, ἄρα ἀπὸ τὸν
προσθετικὸ νόμο ἕπεται
P(A) = P(A ∩ B) + P(A ∩ B′ ) = 0, 2 + 0, 6 = 0, 8.
Ἐπίσης,
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)∴0, 9 = 0, 8 + P(B) − 0, 2∴P(B) = 0, 3.
Τέλος, ἔχουμε (A ∩ B) ∪ (A′ ∩ B) = B καὶ (A ∩ B) ∩ (A′ ∩ B) = ∅, ἄρα ἀπὸ τὸν
προσθετικὸ νόμο ἕπεται
P(B) = P(A ∩ B) + P(A′ ∩ B)∴P(A′ ∩ B) = 0, 3 − 0, 2 − 0, 1.

ΘΕΜΑ 4ο: Στατιστικὴ
Οἱ ἀπουσίες τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν τῆς Γʹ́ τάξης ἑνὸς ἐνιαίου λυκείου
κατὰ τοὺς μῆνες Ἰανουάριο–Ἀπρίλιο τοῦ ἔτους 2006 ἔχουν ὁμαδοποιηθῆ σὲ τέσσερις κλάσεις ἴσου πλάτους καὶ ἐμφανίζονται στὸν παρακάτω πίνακα σχετικῶν
συχνοτήτων:
Ἀπουσίες Κέντρο κλάσης (𝑥𝑖 ) Σχετικὴ συχνότητα (𝑓𝑖 )
[… , …)

0, 1
[… , …)


[… , …)

0, 3
[… , …)
10

Ἄθροισμα
1
Ἂν ἐπιπλέον δίνεται ὅτι ἡ σχετικὴ συχνότητα τῆς τέταρτης κλάσεως 𝑓􏷣 εἶναι
διπλάσια τῆς σχετικῆς συχνότητας τῆς δεύτερης κλάσεως 𝑓􏷡 , τότε:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

184

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ πλάτος 𝑐 τῶν κλάσεων ἰσοῦται μὲ 2.
[Μονάδες 10/100] 𝑐

= 10 − 7∴𝑐 = 2, ὁπότε, δοθέντος τοῦ κέντρου τῆς τετάρτης
2
κλάσεως, ἔχουμε ὅτι οἱ κλάσεις εἶναι
Λύσις. Εἶναι 𝑐 +

[3, 5), [5, 7), [7, 9), [9, 11)
καὶ τὰ κέντρα τους εἶναι 4, 6, 8, 10.
β. Νὰ μεταφέρετε τὸν παραπάνω πίνακα σχετικῶν συχνοτήτων στὸ τετράδιό
σας καὶ νὰ συμπληρώσετε τὰ κενά, ἀφοῦ ὑπολογίσετε τὶς ἀντίστοιχες τιμές.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἔχουμε 𝑓􏷠
+ 𝑓􏷡 + 𝑓􏷢 + 𝑓􏷣 = 1∴0, 1 + 𝑓􏷡 + 0, 3 + 2𝑓􏷡 = 1∴𝑓􏷡 = 0, 2∴𝑓􏷣 = 0, 4,
ὁπότε ὁ πίνακας γράφεται
Ἀπουσίες Κέντρα (𝑥𝑖 ) Σχ. συχνότητα (𝑓𝑖 )
[3, 5)
4
0, 1
[5, 7)
6
0, 2
[7, 9)
8
0, 3
[9, 11)
10
0, 4
Ἄθροισμα
1

γ.
i. Νὰ βρῆτε τὴ μέση τιμὴ 𝑥.̄
[Μονάδες 4/100]
ii. Νὰ βρῆτε τὴν τυπικὴ ἀπόκλισι 𝑠.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ εἶναι 𝑥
̄ = 􏾜 𝑥𝑖 𝑓𝑖 = 4 ⋅ 0, 1 + 6 ⋅ 0, 2 + 8 ⋅ 0, 3 + 10 ⋅ 0, 4 = 8.
Ἡ διασπορὰ εἶναι 𝑠
= 􏾜(𝑥𝑖 − 𝑥)̄ 􏷡 𝑓𝑖 = (4 − 8)􏷡 ⋅ 0, 1 + (6 − 8)􏷡 ⋅ 0, 2 + (8 − 8)􏷡 ⋅ 0, 3 + (10 − 8)􏷡 ⋅ 0, 4 = 4
ἄρα ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι εἶναι 𝑠 = 2.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.12. 2007

4.12

185

2007

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι γιὰ δύο ἐνδεχόμενα Α καὶ Β ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω
ἰσχύει Ρ(Α − Β) = Ρ(Α) − Ρ(Α ∩ Β).
[Μονάδες 8/100]
Ἀπάντησις. Εἶναι (A − B) ∪ (A ∩ B) = A καὶ (A − B) ∩ (A ∩ B) = ∅, ἄρα ἀπὸ τὸν
προσθετικὸ νόμο προκύπτει τὸ ζητούμενο.
B.α. Πότε μιὰ συνάρτησι 𝑓 λέμε ὅτι εἶναι παραγωγίσιμη στὸ σημεῖο 𝑥􏷟 τοῦ
πεδίου ὁρισμοῦ της;
[Μονάδες 4]
Ἀπάντησις. Ὅταν τὸ ὅριο lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓

(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
ὑπάρχῃ στὸ ℝ. 𝑥
− 𝑥􏷟

β. Νὰ δώσετε τὸν ὁρισμὸ τῆς διαμέσου (δ) ἑνὸς δείγματος 𝑛 παρατηρήσεων,
ὅταν ὁ 𝑛 εἶναι ἄρτιος ἀριθμός.
[Μονάδες 3]
Ἀπάντησις. Εἶναι ἐκεῖνος ὁ ἀριθμὸς ποὺ εἶναι μικρότερος ἀπὸ τὸ πολὺ τὸ 50%
τῶν παρατηρήσεων καὶ μεγαλύτερος ἀπὸ τὸ πολὺ τὸ 50% τῶν παρατηρήσεων.

Γ1. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Στὴν περίπτωσι τῶν ποσοτικῶν μεταβλητῶν, οἱ ἀθροιστικὲς σχετικὲς συχνότητες F𝑖 ἐκφράζουν τὸ ποσοστὸ τῶν παρατηρήσεων ποὺ εἶναι μικρότερες ἢ ἴσες τῆς τιμῆς 𝑥𝑖 .
[Μονάδες 2/100]
β. Ἂν 𝑓, 𝑔 εἶναι δύο παραγωγίσιμες συναρτήσεις, τότε γιὰ τὴν παράγωγο τῆς
σύνθετης συνάρτησης ἰσχύει:
(𝑓(𝑔(𝑥)))′ = 𝑓 ′ (𝑔(𝑥)) ⋅ 𝑔′ (𝑥).
[Μονάδες 2/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

186

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

γ. Ἂν γιὰ μία συνάρτηση 𝑓 ἰσχύουν 𝑓(𝑥􏷟 ) = 0 γιὰ 𝑥􏷟 ∈ (α, β), 𝑓(𝑥) > 0 στὸ
(α, 𝑥􏷟 ) καὶ 𝑓(𝑥) < 0 στὸ (𝑥􏷟 , β), τότε ἡ 𝑓 παρουσιάζει στὸ διάστημα (α, β)
γιὰ 𝑥 = 𝑥􏷟 ἐλάχιστο.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) σωστό, γ) λάθος.
Γ2. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὶς παραγώγους τῶν παρακάτω συναρτήσεων: 𝑓􏷠
(𝑥) = 𝑥𝑛
, ὅπου 𝑛 φυσικός, 𝑓􏷡
(𝑥) = ln 𝑥
, ὅπου 𝑥 > 0, 𝑓􏷢
(𝑥) = √𝑥
, ὅπου 𝑥 > 0, 𝑓􏷣
(𝑥) = cos 𝑥 , ὅπου 𝑥 πραγματικός.
[Μονάδες 4/100]
1
1
Ἀπάντησις. 𝑓􏷠′ (𝑥) = 𝑛𝑥𝑛−􏷠 , 𝑓􏷡′ (𝑥) = , 𝑓􏷢′ (𝑥) =
, 𝑓􏷣′ (𝑥) = − sin 𝑥. 𝑥

2√𝑥

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησις μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 𝑥𝑒𝑥 + 3, ὅπου 𝑥 πραγματικὸς ἀριθμός.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑓(𝑥) + 𝑒𝑥 − 3.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 𝑒𝑥 + 𝑥𝑒𝑥 = 𝑒𝑥 + 𝑓(𝑥) − 3.
β. Νὰ βρεθῇ τὸ ὅριο lim𝑥→􏷟 𝑓

′ (𝑥) − 𝑒𝑥
. 𝑥􏷡
− 𝑥
[Μονάδες 15/100]

Λύσις. Ἔχουμε 𝑥𝑒𝑥 𝑒𝑥 𝑓

′ (𝑥) − 𝑒𝑥
=
=
, 𝑥􏷡
− 𝑥 𝑥
(𝑥 − 1) 𝑥 − 1

γιὰ κάθε 𝑥 ≠ 0, 1. Ἄρα τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ
lim 𝑥
→􏷟 𝑒􏷟 𝑒𝑥 𝑓

′ (𝑥) − 𝑒𝑥
=
lim
=
= −1. 𝑥
→􏷟 𝑥 − 1 𝑥􏷡
− 𝑥
0−1

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.12. 2007

187

ΘΕΜΑ 3o: Πιθανότητες
Ἔστω ὁ δειγματικὸς χῶρος Ω = {−1, 0, 1, 2, 3, 4, 5} γιὰ τὸν ὁποῖο ἰσχύει
Ρ(−1) = Ρ(0) = Ρ(1) = Ρ(2) = 2Ρ(3) = 2Ρ(4) = 2Ρ(5).
Ὁρίζουμε τὰ ἐνδεχόμενα τοῦ Ω:
A = {1, 3, 𝑥􏷡 − 𝑥 − 3}, B = {2, 𝑥 + 1, 2𝑥􏷡 + 𝑥 − 2, −2𝑥 + 1}
ὅπου 𝑥 ἕνας πραγματικὸς ἀριθμός.
α. Νὰ βρεθοῦν οἱ πιθανότητες τῶν ἁπλῶν ἐνδεχομένων τοῦ Ω, δηλαδὴ οἱ Ρ(−1),
Ρ(0), Ρ(1), Ρ(2), Ρ(3), Ρ(4), Ρ(5).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Θέτοντας Ρ(−1) = Ρ(0) = Ρ(1) = Ρ(2) = 2Ρ(3) = 2Ρ(4) = 2Ρ(5) = λ,
ἔχουμε
P(Ω) = P(−1) + P(0) + P(1) + P(2) + P(3) + P(4) + P(5) ⟺ … ⟺ λ =

1
11

ἄρα
Ρ(−1) = Ρ(0) = Ρ(1) = Ρ(2) =

2
1
καὶ Ρ(3) = Ρ(4) = Ρ(5) = .
11
11

β. Νὰ βρεθῇ ἡ μοναδικὴ τιμὴ τοῦ 𝑥 γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει A ∩ B = {−1, 3}.
Λύσις. Ἀφοῦ A ∩ B = {−1, 3} ἔχουμε −1 ∈ A καὶ −1, 3 ∈ B.
Ἀπὸ τὸ πρῶτο ἔχουμε 𝑥􏷡 −𝑥−3 = −1 ⟺ 𝑥􏷡 −𝑥−2 = 0 ⟺ 𝑥 = 2∨𝑥 = −1.
̸
Ἂν 𝑥 = 2, τότε 𝑥+1 = 3, 2𝑥􏷡 +𝑥−2 = 6, −2𝑥+1 = −3, ἄρα B = {3, 6, −3}∋−1.
Ἄρα ἡ λύσι ἀπορρίπτεται.
Ἂν 𝑥 = −1, τότε 𝑥 + 1 = 0, 2𝑥􏷡 + 𝑥 − 2 = −1, −2𝑥 + 1 = 3, ἄρα B = {0, −1, 3}.
Ἄρα ἡ λύσι εἶναι δεκτή.
5
7
3
γ. Γιὰ 𝑥 = −1 νὰ δειχθῇ ὅτι: P(A) =
, P(B) =
, P(A ∩ B) =
καὶ στὴ
11
11
11
συνέχεια νὰ ὑπολογιστοῦν οἱ πιθανότητες Ρ(Α − Β) καὶ Ρ(Α ∪ Β).
[Μονάδες 10/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

188

Λύσις. Ἀρχικὰ ἔχουμε
2+1+2
5
= ,
11
11
2+2+2+1
7
P(B) = P􏿴{2, 0, −1, 3}􏿷 = P(2) + P(0) + P(−1) + P(3) =
= ,
11
11
3
2+1
= .
P(A ∩ B) = P􏿴{−1, 3}􏿷 = P(−1) + P(3) =
11
11
P(A) = P􏿴{1, −1, 3}􏿷 = P(1) + P(−1) + P(3) =

Ἀκόμη,
P(A − B) = P(A ∩ B′ ) = P(A) − P(A ∩ B) =

5
3
2

=
11 11 11

καὶ
P(A ∪ B′ ) = P(A) + P(B′ ) − P(A ∩ B′ ) = P(A) + 1 − P(B) − P(A ∩ B′ ) = ⋯ =

7
.
11

ΘΕΜΑ 4ο: Στατιστικὴ
Θεωροῦμε δύο δείγματα Α καὶ Β μὲ παρατηρήσεις:
∆εῖγμα Α: 12, 18, 𝑡􏷢 , 𝑡􏷣 , … , 𝑡􏷡􏷤
∆εῖγμα B: 16, 14, 𝑡􏷢 , 𝑡􏷣 , … , 𝑡􏷡􏷤 .
∆ίνεται ὅτι 𝑡􏷢 + 𝑡􏷣 + ⋯ + 𝑡􏷡􏷤 = 345.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι οἱ μέσες τιμὲς 𝑥̄ 􏹒 καὶ 𝑥̄ 􏹓 τῶν δύο δειγμάτων Α καὶ Β ἀντίστοιχα εἶναι 𝑥̄ 􏹒 = 𝑥̄ 􏹓 = 15.
[Μονάδες 7]
Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ τοῦ δείγματος Α εἶναι 𝑥
̄ 􏹒 =

12 + 18 + 𝑡􏷢 + 𝑡􏷣 + ⋯ + 𝑡􏷡􏷤 30 + 345 375
=
=
= 15
25
25
25

καὶ τοῦ Β εἶναι 𝑥
̄ 􏹓 =

16 + 14 + 𝑡􏷢 + 𝑡􏷣 + ⋯ + 𝑡􏷡􏷤 30 + 345 375
=
=
= 15.
25
25
25

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.12. 2007

189

β. Ἂν 𝑠􏷡􏹒 εἶναι ἡ διακύμανσι τοῦ δείγματος Α καὶ 𝑠􏷡􏹓 εἶναι ἡ διακύμανσι τοῦ
16
δείγματος Β, νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑠􏷡􏹒 − 𝑠􏷡􏹓 = .
25
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ διακύμανσι τοῦ δείγματος Α εἶναι
(12 − 15)􏷡 + (18 − 15)􏷡 + (𝑡􏷢 − 16)􏷡 + ⋯ + (𝑡􏷡􏷤 − 16)􏷡
25
18 (𝑡􏷢 − 16)􏷡 + ⋯ + (𝑡􏷡􏷤 − 16)􏷡
=
+
25
25 𝑠􏷡􏹒

=

καὶ τοῦ δείγματος Β εἶναι
(16 − 15)􏷡 + (14 − 15)􏷡 + (𝑡􏷢 − 16)􏷡 + ⋯ + (𝑡􏷡􏷤 − 16)􏷡
25 􏷡

2
(𝑡􏷢 − 16) + ⋯ + (𝑡􏷡􏷤 − 16)􏷡
=
+
.
25
25 𝑠􏷡􏹓

=

Ἄρα ἡ διαφορὰ τῶν διακυμάνσεων εἶναι 𝑠􏷡􏹒
− S􏷡􏹓 =

16
.
25

1
γ. Ἂν ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς τοῦ δείγματος Α εἶναι ἴσος μὲ CV􏹒 =
, νὰ
15
βρῆτε τὸν συντελεστὴ μεταβολῆς CV􏹓 τοῦ δείγματος Β.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἔχουμε:
CV􏹒 =

1
15



16 𝑠􏹒

1
=
⟺ 𝑠􏹒 = 1 ⟺ 𝑠􏷡􏹒 = 1 ⟺ 𝑠􏷡􏹓 = 1 − 𝑥
̄ 􏹒 15
25 􏷢

9
3 𝑠􏹓 𝑠􏷡􏹓

=
= 􏷤
⟺ 𝑠􏹓 =
⟺ 𝑥
̄ 􏹓 15
25
5
1
CV􏹓 = .
3

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

190

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

4.13 2007 ἐπαναληπτικὲς
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
A. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ παράγωγος τῆς συνάρτησης 𝑓(𝑥) = 𝑥 εἶναι 𝑓(𝑥) = 1.
[Μονάδες 8/100] 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) 𝑥
+ℎ−𝑥
=
= 1. Τὸ ὅριό

ℎ 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥)
= 1.

Ἀπάντησις. Ὁ λόγος μεταβολῆς εἶναι
του ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ limℎ→􏷟

Β. α. Νὰ δώσετε τὸν κλασικὸ ὁρισμὸ τῆς πιθανότητας ἑνὸς ἐνδεχομένου Α
κάποιου δειγματικοῦ χώρου Ω.
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Ἡ πιθανότητα τοῦ τυχαίου ἐνδεχομένου A ⊆ Ω ὁρίζεται ὡς ὁ λόγος
|A|
P(A) =
τῆς πληθικότητας τοῦ Α πρὸς τὴν πληθικότητα τοῦ Ω.
|Ω|
β. Νὰ δώσετε τὶς ἀριθμητικὲς τιμὲς τῶν παρακάτω πιθανοτήτων: i) Ρ(Ω), ii)
Ρ(∅).
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Εἶναι Ρ(Ω) =

|Ω|
|∅|
= 1 καὶ Ρ(∅) =
= 0.
|Ω|
|Ω|

Γ1. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἔστω δεῖγμα μεγέθους 𝑛 καὶ 𝑓𝑖 , 𝑖 = 1, 2, … , 𝑘 οἱ ἀντίστοιχες σχετικὲς
συχνότητες τῶν τιμῶν 𝑥𝑖 . Ἂν α𝑖 εἶναι τὸ ἀντίστοιχο τόξο ἑνὸς κυκλικοῦ
τμήματος στὸ κυκλικὸ διάγραμμα συχνοτήτων, τότε α𝑖 = 360 ⋅ 𝑓𝑖 , γιὰ 𝑖
= 1, 2, … , 𝑘.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἂν 𝑓, 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμες συναρτήσεις μὲ 𝑔(𝑥) ≠ 0, τότε ἰσχύει 􏿵 𝑓

(𝑥) ′ 𝑓 ′ (𝑥) ⋅ 𝑔(𝑥) − 𝑓(𝑥) ⋅ 𝑔′ (𝑥) 􏿸
=
. 𝑔
(𝑥)
(𝑔(𝑥))􏷡
[Μονάδες 2/100]

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.13. 2007 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

191

γ. Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ ἰσχύῃ 𝑓
(𝑥) > 0 γιὰ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο τοῦ ∆, τότε ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα
στὸ ∆.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) Σωστό, β) σωστό, γ) σωστό.
Γ2. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὶς παραγώγους τῶν παρακάτω συναρτήσεων: 𝑓􏷠
(𝑥) = 𝑒𝑥 ,
ὅπου 𝑥 πραγματικός,
1 𝑓􏷡
(𝑥) = ,
ὅπου 𝑥 ≠ 0, 𝑥 𝑓􏷢

(𝑥) = sin 𝑥, ὅπου 𝑥 πραγματικός, 𝑓􏷣
(𝑥) = 𝑐,
ὅπου 𝑥 πραγματικὸς καὶ 𝑐 σταθερά.
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Εἶναι 𝑓􏷠′ (𝑥) = 𝑒𝑥 , 𝑓􏷡′ (𝑥) = −

1 ′
, 𝑓 (𝑥) = sin 𝑥, 𝑓􏷣′ (𝑥) = 0. 𝑥􏷡
􏷢

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 𝑥

. 𝑥􏷡
− 𝑥 + 1

α. Νὰ βρεθῇ τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς συνάρτησης 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 5/100]
1 1 3
1 􏷡 3
Λύσις. Παρατηροῦμε ὅτι 𝑥􏷡 − 𝑥 + 1 = 𝑥􏷡 − 2𝑥 + + = 􏿵𝑥 − 􏿸 + γιὰ κάθε
2 4 4
2
4 𝑥
∈ ℝ. Ἄρα τὸ πεδίο ὁρισμοῦ εἶναι ὁλόκληρο τὸ D𝑓 = ℝ.
β. Νὰ βρεθῇ τὸ ὅριο lim𝑥→−􏷠 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς ὡς σύνθεσι συνεχῶν, ἄρα
1
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(−1) = − . 𝑥
→−􏷠
3

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

192

γ. Νὰ ἐξετασθῇ ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) ὡς πρὸς τὴ μονοτονία καὶ νὰ βρεθοῦν τὰ
ἀκρότατά της.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο
−𝑥􏷡 + 1
. 𝑓
(𝑥) = 􏷡
(𝑥 − 𝑥 + 1)􏷡

Ἰσχύει 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ −𝑥􏷡 + 1 ⩾ 0 ⟺ −1 ⩽ 𝑥 ⩽ 1,
ἑπομένως ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (−1, 1) καί, λόγῳ συνέχειας, στὸ [−1, 1]·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὰ (−∞, −1), (1, +∞) καί, λόγῳ συνέχειας, στὰ
(−∞, −1], [1, +∞)·
1
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 𝑥􏷠 = −1, τὸ 𝑓(−1) = − ·
3
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ 𝑥􏷡 = 1, τὸ 𝑓(1) = 1.

ΘΕΜΑ 3o: Συναρτήσεις
Ἔστω ὁ δειγματικὸς χῶρος Ω = {1, 2, 3, 4, 5}. Θεωροῦμε τὰ ἐνδεχόμενα Α, Β
τοῦ Ω τὰ ὁποῖα ὁρίζονται ὡς ἑξῆς:
Α = {𝑥 ∈ Ω ∶ 0 ⩽ ln(𝑥 − 1) < ln 3}, B = {𝑥 ∈ Ω ∶ (𝑥􏷡 − 5𝑥)(𝑥 − 1) = −6(𝑥 − 1)}.
α. Νὰ βρεθοῦν οἱ πιθανότητες Ρ(Α − Β) καὶ Ρ(Β ∪ Α).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑥
∈A



ln 1 ⩽ ln(𝑥 − 1) < ln 3
1⩽𝑥−1<3
2 ⩽ 𝑥 < 4.

ἄρα Α = {2, 3} καὶ 𝑥
∈ B ⟺ (𝑥􏷡 − 5𝑥 + 6)(𝑥 − 1) = 0 ⟺ 𝑥 = 1 ∨ 𝑥 = 2 ∨ 𝑥 = 3
ἄρα B = {1, 2, 3}.
Εἶναι A − B = ∅∴P(A − B) = 0 καὶ B ∪ A′ = Ω∴P(B ∪ A′ ) = 1.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.13. 2007 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

193

1
β. Ἂν Ρ(Α) = , νὰ ὑπολογιστῇ ἡ πιθανότητα Ρ(Α ∪ Β).
4
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι
P(A′ ∪ B′ ) = P􏿴(A ∩ B)′ 􏿷
= 1 − P(A ∩ B)
= 1 − P({2, 3})
= 1 − P(A)
3
=
.
4

1
1
καὶ Ρ(Β−Α) = , νὰ βρεθῇ ἡ μικρότερη καὶ ἡ μεγαλύτερη τιμὴ
4
8
τῆς πιθανότητας Ρ(X), ὅπου Χ εἶναι ἐνδεχόμενο τοῦ Ω τέτοιο ὥστε Α ∪ Χ = Β.
γ. Ἂν Ρ(Α) =

[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ὑπάρχουν τέσσερα πιθανὰ ἐνδεχόμενα, τὰ
X􏷠 = {1}, X􏷡 = {1, 2}, X􏷢 = {1, 3}, X􏷣 = {1, 2, 3}
μὲ πιθανότητες
1
P(X􏷠 ) = P(1) = ,
8
1
+ P(2),
8
1
P(X􏷢 ) = P({1, 3}) = + P(3),
8
1
3
P(X􏷣 ) = P({1, 2, 3}) = + P(2) + P(3) = .
8
8

P(X􏷡 ) = P({1, 2}) =

Συνεπῶς, ἡ μικρότερη τιμὴ τῆς P(X) εἶναι

3
1
καὶ ἡ μεγαλύτερη .
8
8

ΘΕΜΑ 4ο: Στατιστικὴ
Ἔστω 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 , … , 𝑥􏷠􏷠 ἕνα δεῖγμα μὲ παρατηρήσεις
7, 5, α, 2, 5, β, 8, 6, γ, 5, 3,
ὅπου α, β, γ φυσικοὶ ἀριθμοὶ μὲ α < β < γ. ∆ίνεται ὅτι ἡ μέση τιμή, ἡ διάμεσος
καὶ τὸ εὖρος τῶν παρατηρήσεων εἶναι 𝑥̄ = 6, δ = 6 καὶ R = 8 ἀντίστοιχα.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

194

α. Νὰ βρεθοῦν οἱ τιμὲς τῶν α, β, γ, ἔτσι ὥστε νὰ ἰσχύει α􏷡 + β􏷡 + γ􏷡 = 217.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Πρῶτα ἀξιοποιοῦμε τὴ διάμεσο: Ἀφοῦ 𝑛 = 11, ἡ διάμεσος θὰ εἶναι ἡ ἕκτη
τιμή. Οἱ παρατηρήσεις ποὺ βρίσκονται κάτω τῆς διαμέσου εἶναι, κατ’ αὔξουσα
σειρά,
2, 3, 5, 5, 5
καὶ αὐτὲς ποὺ βρίσκονται πάνω ἀπὸ τὴ διάμεσο εἶναι, σὲ τυχαία σειρά,
7, 8, α, β, γ.
Ἡ μεγαλύτερη τιμή, λοιπόν, θὰ εἶναι 8 ἢ γ. Ἡ μικρότερη ὅμως εἶναι 2 καὶ τὸ
εὖρος εἶναι 8, ἄρα ἡ μεγαλύτερη τιμὴ εἶναι γ = 10.
Ἀπὸ τὴ μέση τιμή, ἔχουμε 11 ⋅ 6 = 7 + 5 + α + 2 + 5 + β + 8 + 6 + γ + 5 + 3 ⟺
α + β + γ = 25 ⟺ α + β = 15 ⟺ α = 15 − β. Ἀντικαθιστώντας στὴ δοθεῖσα
ἔχουμε
α􏷡 + (15 − α)􏷡 + 100 = 217 ⟺ α􏷡 − 15α + 54 = 0 ⟺ α = 9 ∨ α = 6.
Ἂν α = 9 τότε β = 6 ἄρα 9 < 6, ἄτοπο.
Ἄρα α = 6, β = 15 − 6 = 9, γ = 10.
β. Γιὰ τὶς τιμὲς τῶν α, β, γ ποὺ βρέθηκαν στὸ προηγούμενο ἐρώτημα, νὰ δειχθῇ 𝑠􏹩
58
ὅτι ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι τοῦ δείγματος εἶναι ἴση μὲ
καὶ νὰ ἐξετασθῇ ἂν τὸ
= 11
δεῖγμα εἶναι ὁμοιογενές.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Οἱ παρατηρήσεις εἶναι
2, 3, 5, 5, 5, 6, 6, 7, 8, 9, 10
ἄρα ἡ διακύμανσι εἶναι 𝑠􏷡􏹩
=

1
58
[(2−6)􏷡 +(3−6)􏷡 +3⋅(5−6)􏷡 +2⋅(6−6)􏷡 +(7−6)􏷡 +(8−6)􏷡 +(9−6)􏷡 +(10−6)􏷡 ] =
11
11

ἄρα ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι 𝑠􏹩
=

58 􏽰
11

καὶ ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας
CV􏹩 = 𝑠􏹩

2, 296
=
= 0, 382 > 0, 1 𝑥
̄
6

ἄρα τὸ δεῖγμα δὲν εἶναι ὁμοιογενές.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.14. 2008

195

γ. Ἔστω 𝑦􏷠 , 𝑦􏷡 , … , 𝑦􏷠􏷠 οἱ παρατηρήσεις ποὺ προκύπτουν ἂν πολλαπλασιάσουμε τὶς 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 , … , 𝑥􏷠􏷠 ἐπὶ μιὰ θετικὴ σταθερὰ 𝑐􏷠 καὶ στὴ συνέχεια προσθέσουμε
μιὰ σταθερὰ 𝑐􏷡 . Ἂν 𝑦̄ = 9 καὶ 𝑠􏹪 = 2𝑠􏹩 , νὰ βρεθοῦν οἱ τιμὲς τῶν σταθερῶν 𝑐􏷠 καὶ 𝑐􏷡
.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἔχουμε 𝑦𝑖 = 𝑐􏷠 𝑥𝑖 + 𝑐􏷡 , γιὰ 𝑐􏷠 > 0, 𝑐􏷡 ∈ ℝ, γιὰ ὅλα 𝑖 = 1, … , 11. Ἀπὸ τὴ
θεωρία παίρνουμε 𝑦̄ = 𝑐􏷠 𝑥̄ + 𝑐􏷡 καὶ 𝑠􏹪 = 𝑐􏷠 𝑠􏹩 . Ἄρα 𝑐􏷠 = καὶ ἀντικαθιστώντας
στὴν προηγούμενη 𝑐􏷡 = −3.

4.14

2008

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ παράγωγος τῆς σταθερῆς συνάρτησης 𝑓(𝑥) = 𝑐 (ὅπου 𝑥
πραγματικὸς ἀριθμὸς) εἶναι ἴση μὲ 0, δηλαδή (𝑐) = 0.
[Μονάδες 8/100]
Ἀπάντησις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓(𝑥) = 𝑐 εἶναι
λ(ℎ) = 𝑓

(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) 𝑐 − 𝑐
=
= 0.

Τὸ ὅριό του γιὰ ℎ → 0 ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ μηδέν. Ἄρα 𝑓
′ (𝑥) = lim λ(ℎ) = 0.
ℎ→􏷟

B. Πῶς ὁρίζεται ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς ἢ συντελεστὴς μεταβλητότητας
μιᾶς μεταβλητῆς X, ἂν 𝑥̄ > 0 καὶ πῶς, ἂν 𝑥̄ < 0;
[Μονάδες 7/100] 𝑠 𝑠

Ἀπάντησις. Ἂν 𝑥̄ > 0 τότε CV = . Ἂν 𝑥̄ < 0 τότε CV =
. 𝑥
̄
−𝑥̄ 𝑠

Σὲ κάθε περίπτωσι, ἰσχύει CV = .
|𝑥|̄
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

196

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν Α, Β εἶναι δύο ἐνδεχόμενα ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω, τότε ὁ τύπος
Ρ(Α ∪ Β) = Ρ(Α) + Ρ(Β) − Ρ(Α ∩ Β)
ἰσχύει μόνον ὅταν τὰ ἁπλὰ ἐνδεχόμενα τοῦ δειγματικοῦ χώρου Ω εἶναι
ἰσοπίθανα.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἡ διάμεσος δ ἑνὸς δείγματος 𝑛 παρατηρήσεων 𝑡􏷠 , 𝑡􏷡 , … , 𝑡𝑛 εἶναι πάντοτε
μία ἀπὸ τὶς παρατηρήσεις αὐτές.
[Μονάδες 2/100]
γ. Ἂν 𝑥 > 0, τότε (𝑥)′ =

1
2√𝑥

.
[Μονάδες 2/100]

δ. Ἂν 𝑥􏷟 εἶναι ἕνας πραγματικὸς ἀριθμὸς τότε
lim sin 𝑥 = sin 𝑥􏷟 . 𝑥

→𝑥􏷩

[Μονάδες 2/100]
ε. Στὸ ἱστόγραμμα συχνοτήτων ὁμαδοποιημένων δεδομένων, τὸ ἐμβαδὸν τοῦ
χωρίου ποὺ ὁρίζεται ἀπὸ τὸ πολύγωνο συχνοτήτων καὶ τὸν ὁριζόντιο ἄξονα
εἶναι ἴσο μὲ τὸ μέγεθος τοῦ δείγματος.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπόδειξις. α) Λάθος, β) λάθος, γ) σωστό, δ) σωστό, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἠ συνάρτησις μὲ τύπο 𝑓
(𝑥) = 𝑥

−1 𝑒𝑥

ὅπου 𝑥 πραγματικός αριθμός.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.14. 2008

197

α. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὅριο lim𝑥→􏷠 𝑒𝑥

𝑓(𝑥)
. 𝑥􏷡
− 1
[Μονάδες 7/100]

Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται στὸ ℝ, δηλαδὴ D𝑓 = ℝ. Εἶναι 𝑒𝑥
𝑓(𝑥) 𝑒𝑥
(𝑥 − 1) 𝑥
−1
1
= 𝑥 􏷡
=
= 􏷡 𝑥

− 1 𝑒 (𝑥 − 1) (𝑥 − 1)(𝑥 + 1) 𝑥 + 1
ἄρα τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ
lim 𝑥
→􏷠 𝑒𝑥

𝑓(𝑥)
1
1
= lim
= . 􏷡 𝑥

− 1 𝑥→􏷠 𝑥 + 1 2

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑒𝑥 𝑓 ′ (𝑥) = 2 − 𝑥.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ ℝ ὡς σύνθεσι συνεχῶν. Ἐπίσης, εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων μὲ παράγωγο

′ 𝑓

(𝑥) =

′ 􏿴𝑥

− 1􏿷 𝑒𝑥 − (𝑥 − 1)􏿴𝑒𝑥 􏿷
(𝑒𝑥 )􏷡

= 𝑒𝑥

− 𝑥𝑒𝑥 + 𝑒𝑥 2 − 𝑥
= 𝑥 𝑒

(𝑒𝑥 )􏷡

ἄρα 𝑒𝑥 𝑓 ′ (𝑥) = 2 − 𝑥.
γ. Νὰ βρῆτε τὰ ἀκρότατα τῆς συνάρτησης 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἔχουμε 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺

2−𝑥
⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽ 2. 𝑒𝑥

Συνεπῶς ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (−∞, 2) καί, λόγῳ συνέχειας, στὸ (−∞, 2]·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (2, +∞) καί, λόγῳ συνέχειας, στὸ [2, −∞)·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ 2, τὸ 𝑓(2) =

1
. 𝑒􏷡

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

198

ΘΕΜΑ 3o: Στατιστικὴ
Γιὰ δύο τύπους μπαταριῶν Α καὶ Β ἐπιλέχθηκαν δύο δείγματα μεγέθους 5 τὸ
καθένα. Οἱ χρόνοι ζωῆς τῶν μπαταριῶν γιὰ τὸ κάθε δεῖγμα (σὲ χιλιάδες ὧρες)
δίνονται στὸν ἑπόμενο πίνακα:
Α ∶ 20 26 24 22 18
Β ∶ 26 32 19 20 23
α. Νὰ βρῆτε τὴ μέση διάρκεια ζωῆς μιᾶς μπαταρίας τύπου Α καὶ μιᾶς μπαταρίας τύπου Β.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ τοῦ δείγματος Α εἶναι 𝑥
̄ 􏹒 =

20 + 26 + 24 + 22 + 18 110
=
= 22
5
5

καὶ τοῦ δείγματος Β 𝑥
̄ 􏹓 =

26 + 32 + 19 + 20 + 23 120
=
= 24.
5
5

β. Ἂν μία μπαταρία τύπου Α στοιχίζῃ 38 εὐρὼ καὶ μία μπαταρία τύπου Β στοιχίζῃ 40 εὐρώ, ποιόν τύπο μπαταρίας συμφέρει νὰ ἀγοράσετε; (Νὰ αἰτιολογήσετε
τὴν ἀπάντησί σας).
[Μονάδες 5/100]
38
Λύσις. Ὁ λόγος τιμῆς πρὸς μέσο χρόνο ζωῆς μπαταριῶν τοῦ εἴδους Α εἶναι
=
22
40
1, 73, ἐνῷ τοῦ εἴδους Β εἶναι
= 1, 67. Ἄρα συμφέρει περισσότερο ἡ μπαταρία
24
τύπου Β.
γ. Νὰ βρῆτε τὶς τυπικὲς ἀποκλίσεις 𝑠􏹒 καὶ 𝑠􏹓 τῆς διάρκειας ζωῆς τῶν δύο τύπων μπαταριῶν.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Γιὰ τὸ δεῖγμα Α εἶναι
(20 − 22)􏷡 + (26 − 22)􏷡 + (24 − 22)􏷡 + (22 − 22)􏷡 + (18 − 22)􏷡
5 􏽰

4 + 16 + 4 + 0 + 16
=
5 􏽰 𝑠􏹒

=

= √8 = 2√2
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.14. 2008

199

ἐνῷ γιὰ τὸ Β 𝑠􏹓

(26 − 24)􏷡 + (32 − 24)􏷡 + (19 − 24)􏷡 + (20 − 24)􏷡 + (23 − 24)􏷡
=
5 􏽰

4 + 64 + 25 + 16 + 1
=
5 􏽰

= √22.

δ. Νὰ βρῆτε ποιός ἀπὸ τοὺς δύο τύπους μπαταριῶν Α καὶ Β παρουσιάζει τὴ
μεγαλύτερη ὁμοιογένεια ὡς πρὸς τὴ διάρκεια ζωῆς του. ∆ίνεται ὅτι √11 ≅ 3, 3.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Οἱ συντελεστὲς μεταβλητότητας τῶν Α καὶ Β εἶναι
CV􏹒 = 𝑠􏹒

2√2 𝑠􏹓

√22
=
= 1, 42, CV􏹓 =
=
= 0, 2. 𝑥
̄ 􏹒
22 𝑥
̄ 􏹓
24

Παρατηρῶ ὅτι CV􏹓 < CV􏹒 , συνεπῶς τὸ δεῖγμα Β εἶναι πιὸ ὁμοιογενὲς τοῦ δείγματος Α.

ΘΕΜΑ 4ο: Πιθανότητες
Τὸ 50% τῶν κατοίκων μιᾶς πόλεως διαβάζουν τὴν ἐφημερίδα α, ἐνῷ τὸ 30%
τῶν κατοίκων διαβάζουν τὴν ἐφημερίδα α καὶ δὲν διαβάζουν τὴν ἐφημερίδα β.
α. Ποιά εἶναι ἡ πιθανότητα ἕνας/μία κάτοικος τῆς πόλεως, ποὺ ἐπιλέγεται τυχαῖα, νὰ μὴν διαβάζῃ τὴν ἐφημερίδα α ἢ νὰ διαβάζῃ τὴν ἐφημερίδα β;
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Θεωρώντας τὰ ἐνδεχόμενα:
A. «Ὁ/ἡ κάτοικος διαβάζει τὴν ἐφημερίδα α.»
Β. «Ὁ/ἡ κάτοικος διαβάζει τὴν ἐφημερίδα β.»
ἔχουμε ὡς δεδομένα P(A) = 0, 5 καὶ P(A ∩ B′ ) = 0, 3.
Ἡ ζητούμενη πιθανότητα εἶναι
P(A′ ∪ B) = P􏿴(A ∩ B′ )′ 􏿷 = 1 − P(A ∩ B′ ) = 1 − 0, 3 = 0, 7.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

200

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Ὁρίζουμε τὸ ἐνδεχόμενο
Β: «Ἕνας/μία κάτοικος τῆς πόλεως ποὺ ἐπιλέγεται τυχαῖα, διαβάζει τὴν ἐφημερίδα β».
Νὰ ἀποδείξετε ὅτι

1
1
⩽ P(B) ⩽ .
5
10
[Μονάδες 9/100]

Λύσις. Εἶναι
A ∩ B ⊆ B ⊆ A ∪ B ∴ P(A ∩ B) ⩽ P(B) ⩽ P(A ∪ B) ∴ 0, 2 ⩽ P(B) ⩽ 0, 7.

γ. Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι μὲ τύπο
1 𝑓
(𝑥) = 𝑥􏷢 − 𝑥􏷡 + P(B)𝑥
2
ὅπου 𝑥 πραγματικὸς ἀριθμὸς καὶ Β τὸ ἐνδεχόμενο ποὺ ὁρίστηκε στὸ προηγούμενο
ἐρώτημα. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) δὲν ἔχει ἀκρότατα.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 ὁρίζεται, εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς πολυωνυμική,
μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 3𝑥􏷡 − 𝑥 + P(B).
Ἡ διακρίνουσα τοῦ τριωνύμου εἶναι
Δ = 1 − 12P(B) ⩽ 1 − 12 ⋅ 0, 2 = −1, 4 < 0.
Ἄρα τὸ τριώνυμο —ἡ παράγωγος τῆς 𝑓— εἶναι παντοῦ ὁμόσημο τοῦ συντελεστῆ
τοῦ μεγιστοβάθμιου ὅρου, ἑπομένως ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) > 0. Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως
αὔξουσα παντοῦ, χωρὶς ἀκρότατα.

4.15 2008 ἐπαναληπτικὲς
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Ἔστω 𝑓, 𝑔 δύο παραγωγίσιμες συναρτήσεις στὸ σύνολο τῶν πραγματικῶν
ἀριθμῶν. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι
(𝑓(𝑥) + 𝑔(𝑥))′ = 𝑓 ′ (𝑥) + 𝑔′ (𝑥).
[Μονάδες 9/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.15. 2008 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

201

Ἀπόδειξις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 + 𝑔 εἶναι
(𝑓 + 𝑔)(𝑥 + ℎ) − (𝑓 + 𝑔)(𝑥)
ℎ 𝑓
(𝑥 + ℎ) + 𝑔(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) − 𝑔(𝑥)
=
ℎ 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) 𝑔(𝑥 + ℎ) − 𝑔(𝑥)
=
+
.


Ὅμως οἱ 𝑓, 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμες, ἄρα τὰ ὅρια τῶν λόγων μεταβολῆς τους
ὑπάρχουν. Ἄρα καὶ τὸ ὅριο τοῦ λόγου μεταβολῆς τῆς 𝑓 + 𝑔 ὑπάρχει, ἄρα ἡ 𝑓 + 𝑔
εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο
(𝑓 + 𝑔)(𝑥 + ℎ) − (𝑓 + 𝑔)(𝑥)
ℎ→􏷟
ℎ 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥) 𝑔
(𝑥 + ℎ) − 𝑔(𝑥)
= lim
+ lim 𝑥
→􏷟
ℎ→􏷟


= 𝑓 ′ (𝑥) + 𝑔′ (𝑥).

(𝑓 + 𝑔)′ (𝑥) = lim

B. α. Νὰ δώσετε τὸν ὁρισμὸ τῆς διακυμάνσεως τῶν παρατηρήσεων 𝑡􏷠 , 𝑡􏷡 , … , 𝑡𝑛
μιᾶς μεταβλητῆς X.
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Εἶναι ἡ ποσότητα
(𝑡􏷠 − 𝑥)̄ 􏷡 + ⋯ + (𝑡𝑛 − 𝑥)̄ 􏷡 𝑠
=
. 𝑛 􏷡

β. Πότε δύο ἐνδεχόμενα Α καὶ Β λέγονται ἀσυμβίβαστα;
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Τὰ γεγονότα Α καὶ Β λέγονται ἀσυμβίβαστα ὅταν δὲν ἱκανοποιοῦνται ταυτόχρονα, δηλαδὴ A ∩ B = ∅.
Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν, ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Γενικὰ δεχόμαστε ὅτι ἕνα δεῖγμα τιμῶν μιᾶς μεταβλητῆς εἶναι ὁμοιογενές,
ἐὰν ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς τοῦ δείγματος δὲν ξεπερνᾷ τὸ 10%.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

202

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
[Μονάδες 2/100]

β. Χαρακτηριστικὸ γνώρισμα μιᾶς συνεχοῦς συνάρτησης σὲ ἕνα κλειστὸ διάστημα εἶναι ὅτι ἡ γραφική της παράστασι εἶναι μιὰ συνεχὴς καμπύλη.
[Μονάδες 2/100]
γ. Ἂν ἡ συνάρτησι 𝑓 ἔχῃ στὸ 𝑥􏷟 ὅριο ἕναν πραγματικὸ ἀριθμὸ ℓ, δηλαδὴ ἂν
lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) = ℓ, τότε lim𝑥→𝑥􏷩 (𝑓(𝑥))𝑛 = ℓ𝑛 , ὅπου 𝑛 θετικὸς ἀκέραιος.
[Μονάδες 2/100]
δ. Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ ἰσχύῃ 𝑓
′ (𝑥) < 0 γιὰ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο τοῦ ∆, τότε ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ ∆.
[Μονάδες 2/100]
ε. Τὸ διάγραμμα συχνοτήτων χρησιμοποιεῖται γιὰ τὴ γραφικὴ παράστασι
τῶν τιμῶν μιᾶς ποιοτικῆς μεταβλητῆς.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) Σωστό, β) σωστό, γ) σωστό, δ) λάθος, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Στατιστικὴ
Ἡ μέση βαθμολογία τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν μιᾶς τάξεως σὲ ἕνα τὲστ
εἶναι 70. Χωρίζουμε τὴ βαθμολογία σὲ τέσσερις κλάσεις ἴσου πλάτους, ὅπως
φαίνεται στὸν παρακάτω πίνακα:

Κλάσεις
Κέντρα κλάσεων (𝑥𝑖 ) Συχνότητες (ν𝑖 )
[20, 40)
[40, 60)
[60, 80)
[80, 100]
Ἀθροίσματα:

Σχετικὲς συχνότητες (𝑓𝑖 )

∆ίνεται ἐπιπλέον ὅτι τὸ ποσοστὸ τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν ποὺ ἔχουν βαθμὸ
ἀπὸ 20 ὣς 40 εἶναι ἴσο μὲ τὸ ποσοστὸ τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν ποὺ ἔχουν
βαθμὸ ἀπὸ 40 ὣς 60, ἐνῷ στὸ κυκλικὸ διάγραμμα τῶν δεδομένων, ἡ γωνία τοῦ
κυκλικοῦ τομέα γιὰ τὴν ἐπίδοσι ἀπὸ 80 ὣς 100 εἶναι 108°.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.15. 2008 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ
α)

Νὰ δείξετε ὅτι 𝑓􏷠 = 𝑓􏷡 =

203
1
5
3
, 𝑓􏷢 =
καὶ 𝑓􏷣 = .
10
10
10
[Μονάδες 10]

Λύσις. Ἀπὸ τὴν ἐκφώνησι παίρνουμε 𝑓􏷠 = 𝑓􏷡 , 𝑥̄ = 70, ω􏷣 = 108𝑜 . Ἐπίσης βρίσκουμε ὅτι τὰ κέντρα τῶν κλάσεων εἶναι 𝑥􏷠 = 30, 𝑥􏷡 = 50, 𝑥􏷢 = 70, 𝑥􏷣 = 90.
ω􏷣
108°
Εἶναι: ω􏷣 = 𝑓𝑖 ⋅ 360𝑜 ἄρα 𝑓􏷣 =
=
= 0, 3.
360° 360°
Ἔχουμε: 𝑓􏷠
+ 𝑓􏷡 + 𝑓􏷢 + 𝑓􏷣 = 1 ⟺ 2𝑓􏷠 + 𝑓􏷢 + 0, 3 = 1
καὶ



⟺ 𝑥

̄ = 𝑓􏷠 𝑥􏷠 + 𝑓􏷡 𝑥􏷡 + 𝑓􏷢 𝑥􏷢 + 𝑓􏷣 𝑥􏷣
70 = 30𝑓􏷠 + 50𝑓􏷡 + 70𝑓􏷢 + 90𝑓􏷣
70 = 80𝑓􏷠 + 70𝑓􏷢 + 27
80𝑓􏷠 + 70𝑓􏷢 = 43.

Λύνοντας τὸ σύστημα τῶν δύο παραπάνω, παίρνουμε 𝑓􏷠 = 𝑓􏷡 = 0, 1 καὶ 𝑓􏷢 =
0, 5.
β. Ἂν ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν τῆς τάξεως εἶναι 50, τότε:
i. Νὰ μεταφέρετε στὸ τετράδιό σας τὸν πίνακα συχνοτήτων καὶ νὰ συμπληρώσετε ὅλα τὰ στοιχεῖα του.
[Μονάδες 5/100]
ii. Νὰ βρῆτε τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν ποὺ ἔχουν βαθμολογία
τουλάχιστον 60.
[Μονάδες 5/100]
iii. Νὰ βρῆτε τὸ ποσοστὸ τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν ποὺ ἔχουν βαθμολογία
ἀπὸ 50 ὣς 70.
[Μονάδες 5/100]
ν𝑖
ἄρα ν􏷠 = ν􏷡 = 5, ν􏷢 = 25, ν􏷣 = 15. 𝑛

Ἄρα, ὁ πίνακας γράφεται:

Λύσις. Εἶναι 𝑓𝑖 =

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

204

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Κλάσεις
Κέντρα κλάσεων (𝑥𝑖 ) Συχνότητες (ν𝑖 )
[20, 40)
30
5
[40, 60)
50
5
[60, 80)
70
25
[80, 100]
90
15
Ἀθροίσματα:

50

Σχετικὲς συχνότητες (𝑓𝑖 )
0, 1
0, 1
0, 5
0, 3
1

Βαθμολογία τουλάχιστον 60 ἔχουν ν􏷢 + ν􏷣 = 25 + 15 = 40 μαθητὲς καὶ
μαθήτριες.
1
1
1
Βαθμολογία ἀπὸ 50 ὣς 70 ἔχουν 𝑓􏷡 + 𝑓􏷢 = ⋅ 0, 6 = 0, 3, δηλαδὴ τὸ 30%
2
2
2
τῶν μαθητριῶν καὶ μαθητῶν.

ΘΕΜΑ 3o: Πιθανότητες
Ἔστω Α καὶ Β δύο ἐνδεχόμενα ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω καὶ 𝑝 ἕνας πραγματικὸς ἀριθμὸς μὲ 0 < 𝑝 < 1. ∆ίνεται ὅτι οἱ πιθανότητες Ρ(Α), Ρ(Α ∪ Β) καὶ
Ρ(Α ∩ Β) εἶναι ἀνὰ δύο διαφορετικὲς μεταξύ τους καὶ ἀποτελοῦν στοιχεῖα τοῦ
συνόλου
{𝑝 − 1, 𝑝, 𝑝 + 1, 𝑝􏷡 , 𝑝􏷢 }.
α. Νὰ δείξετε ὅτι Ρ(Α) = 𝑝􏷡 , Ρ(Α ∪ Β) = 𝑝 καὶ Ρ(Α ∩ Β) = 𝑝􏷢 .
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Γνωρίζουμε ὅτι
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)
καὶ
P(A ∩ B) ⩽ P(A) ⩽ P(A ∪ B).
Ἐπειδὴ 0 < 𝑝 < 1, ἔχουμε ὅτι 𝑝
− 1 < 𝑝 < 𝑝 + 1 καὶ 𝑝􏷢 < 𝑝􏷡 < 𝑝.
Ἄρα, ἡ τριάδα P(A∩B), P(A), P(A∪B) εἶναι μιὰ ἀπὸ τὶς δύο παραπάνω τριάδες.
Πρὸς ἄτοπο, ἂς ὑποθέσουμε ὅτι εἶναι ἡ πρώτη τριάδα, δηλαδὴ
P(A ∩ B) = 𝑝 − 1, P(A) = 𝑝, P(A ∪ B) = 𝑝 + 1.
Τότε ὁ προσθετικὸς νόμος γράφεται 𝑝+1 = 𝑝+P(B)−(𝑝−1) ∴ P(B) = 𝑝, δηλαδὴ
P(B) = P(A) ποὺ εἶναι ἄτοπο.
Ἄρα
P(A ∩ B) = 𝑝􏷢 , P(A) = 𝑝􏷡 , P(A ∪ B) = 𝑝.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.15. 2008 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

205

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι Ρ(Β) = 𝑝􏷢 − 𝑝􏷡 + 𝑝.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἀντικαθιστώντας τὶς παραπάνω τιμὲς στὸν προσθετικὸ νόμο.
γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι Ρ(Β − Α) > Ρ(Α − Β).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἔχουμε
(A′ ∩ B) ∪ (A ∩ B) = B καὶ (A′ ∩ B) ∩ (A ∩ B) = ∅
ἄρα
P(A′ ∩ B) + P(A ∩ B) = P(B) ∴ P(A′ ∩ B) = P(B) − P(A ∩ B) = −𝑝􏷡 + 𝑝.
Ὁμοίως
(A ∩ B′ ) ∪ (A ∩ B) = A καὶ (A ∩ B′ ) ∩ (A ∩ B) = ∅
ἄρα
P(A ∩ B′ ) + P(A ∩ B) = P(A) ∴ P(A ∩ B′ ) = P(A) − P(A ∩ B) = 𝑝􏷡 − 𝑝.
Ὅμως 0 < 𝑝 < 1 ∴ 𝑝􏷡 < 𝑝 ∴ 𝑝􏷡 = 𝑝 < 0 ἄρα
P(B − A) − P(A − B) = P(A′ ∩ B) − P(A ∩ B′ ) = −2(𝑝􏷡 − 𝑝) > 0.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Ἔχουμε περιφράξει μὲ συρματόπλεγμα μήκους 200 m μιὰ ὀρθογώνια περιοχὴ
ἀπὸ τὶς τρεῖς πλευρές της. Ἡ τέταρτη πλευρὰ εἶναι τοῖχος. Ἔστω ὅτι τὸ μῆκος
τοῦ τοίχου ποὺ θὰ χρησιμοποιηθῇ εἶναι 𝑥.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ ἐμβαδὸν τῆς περιοχῆς ποὺ περιφράξαμε δίνεται ἀπὸ
τὸν τύπο
1 𝑓
(𝑥) = 100𝑥 − 𝑥􏷡
2
.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἂν ἡ δεύτερη διάστασι εἶναι 𝑦, τότε 0 < 𝑥, 𝑦 < 200 καὶ 𝑥 𝑥

+ 2𝑦 = 200 ⟺ 𝑦 = 100 − .
2
Συνεπῶς τὸ ἐμδαδὸν εἶναι 𝑥􏷡 𝑥 𝑓

(𝑥) = 𝑥𝑦 = 𝑥􏿵100 − 􏿸 = 100𝑥 − .
2
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

206

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Νὰ βρῆτε τὴ μεγαλύτερη δυνατὴ ἐπιφάνεια ποὺ θὰ μπορούσαμε νὰ περιφράξουμε μὲ τὸ συρματόπλεγμα τῶν 200 m.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται, εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ (0, 200) ὡς
πολυωνυμική. Ἡ παράγωγός της εἶναι 𝑓 ′ (𝑥) = 100 − 𝑥 καὶ ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ − ⟺ 𝑥
⩽ 100.
Ἄρα, ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ διάστημα (0, 100) καί, λόγῳ συνέχειας, στὸ
(0, 100]·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ διάστημα (100, 200) καί, λόγῳ συνέχειας, στὸ
[100, 200)·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ 100, τὸ 𝑓(100) = 5000.
Ἄρα, ἡ μεγαλύτερη δυνατὴ ἐπιφάνεια ποὺ μπορεῖ νὰ περιφραχθῇ εἶναι 5000 𝑚􏷡 .

γ. Νὰ βρῆτε τὴ μέση τιμὴ τῶν ἀριθμῶν 𝑓 ′ (100), 𝑓 ′ (101), 𝑓 ′ (102), 𝑓 ′ (103) και 𝑓
′ (104).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Οἱ πέντε ἀριθμοὶ (κατ’ αὔξουσα σειρὰ) εἶναι: 𝑥􏷠 𝑥􏷡 𝑥􏷢 𝑥􏷣 𝑥􏷤

καὶ ἡ μέση τιμή τους 𝑥̄ =

=
=
=
=
= 𝑓

′ (104) = −4 𝑓
′ (103) = −3 𝑓
′ (102) = −2 𝑓
′ (101) = −1 𝑓
′ (100) = 0

−4 − 3 − 2 − 1 + 0
= −2.
5

δ. Ἔστω CV ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς τῶν ἀριθμῶν 𝑓 ′ (100), 𝑓 ′ (101), 𝑓 ′ (102), 𝑓
′ (103) καὶ 𝑓 ′ (104) καὶ CV′ ὁ συντελεστὴς μεταβολῆς ποὺ προκύπτει ὅταν αὐξήσουμε καθέναν ἀπὸ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς κατὰ 𝑐, ὅπου 𝑐 ≠ 2. Νὰ ὑπολογίσετε
τὸ 𝑐, ἔτσι ὥστε νὰ ἰσχύῃ CV′ = 2CV.
[Μονάδες 7]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.16. 2009

207

Λύσις. Αὐξάνοντας κατὰ 𝑐, παίρνουμε τὴ μεταβλητὴ X′ μὲ 𝑥′𝑖 = 𝑥𝑖 +𝑐, 𝑖 = 1, … , 5.
Ἰσχύουν 𝑥̄ ′ = 𝑥̄ + 𝑐 καὶ 𝑠𝑥′ = 𝑠𝑥 . Τότε:
CV′ = 2 ⋅ CV




4.16 𝑠𝑦 𝑠𝑥

=2 𝑥
̄ + 𝑐 𝑥
̄
2(𝑥̄ + 𝑐) = 𝑥̄
2(−2 + 𝑐) = −2 𝑐
= 1.

2009

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι γιὰ ὁποιαδήποτε ἀσυμβίβαστα μεταξύ τους ἐνδεχόμενα
Α καὶ Β ἰσχύει ὅτι
Ρ(Α ∪ Β) = Ρ(Α) + Ρ(Β).
[Μονάδες 10/100]
Ἀπάντησις. Ὁ προσθετικὸς νόμος τῶν πιθανοτήτων δίνει P(A ∪ B) = P(A) +
P(B) − P(A ∩ B). Ὅμως, τὰ Α καὶ Β εἶναι ἀσυμβίβαστα, ἄρα A ∩ B = ∅, συνεπῶς
P(A ∩ B) = 0.
B. Ἂν 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 , … , 𝑥𝑘 εἶναι οἱ τιμὲς μιᾶς μεταβλητῆς X ποὺ ἀφορᾷ τὰ ἄτομα ἑνὸς
δείγματος μεγέθους 𝑛 (𝑘 ⩽ 𝑛), νὰ ὁρίσετε τὴ σχετικὴ συχνότητα 𝑓𝑖 τῆς τιμής 𝑥𝑖
(𝑖 = 1, 2, . . . , 𝑘).
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ἡ σχετικὴ συχνότητα 𝑓𝑖 τῆς τιμῆς 𝑥𝑖 ἰσοῦται μὲ τὸ λόγο τῆς συχνόν𝑖
τητας ν𝑖 πρὸς τὸ μέγεθος 𝑛 τοῦ δείγματος, δηλαδὴ 𝑓𝑖 = . 𝑛

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Γιὰ τὸ γινόμενο δύο παραγωγίσιμων συναρτήσεων 𝑓, 𝑔 ἰσχύει ὅτι
′ 􏿴𝑓

(𝑥)𝑔(𝑥)􏿷 = 𝑓 ′ (𝑥)𝑔′ (𝑥) + 𝑓(𝑥)𝑔(𝑥).
[Μονάδες 2/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

208

β. Ἂν Α, Β εἶναι δύο ἐνδεχόμενα ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω, τότε ἰσχύει ὅτι
A − B = A ∩ B′ .
[Μονάδες 2/100]
γ. Γιὰ τὴ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = sin 𝑥 ἰσχύει ὅτι (sin 𝑥)′ = − cos 𝑥.
[Μονάδες 2/100]
δ. Τὸ ραβδόγραμμα χρησιμοποιεῖται γιὰ τὴ γραφικὴ παράστασι τῶν τιμῶν
μιᾶς ποιοτικῆς μεταβλητῆς.
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἡ μέση τιμὴ ἑνὸς συνόλου 𝑛 παρατηρήσεων εἶναι ἕνα μέτρο θέσεως.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) σωστό, γ) σωστό, δ) σωστό, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Στατιστικὴ
Στὸν ἑπόμενο πίνακα δίνονται οἱ τιμὲς 𝑥𝑖 , 𝑖 = 1, 2, 3, 4 μιᾶς μεταβλητῆς Χ μὲ
ἀντίστοιχες συχνότητες ν𝑖 , 𝑖 = 1, 2, 3, 4. Ἡ συχνότητα ν􏷡 ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴν
τιμὴ 𝑥􏷡 = 3 εἶναι ἄγνωστη. ∆ίνεται ὅτι ἡ μέση τιμὴ τῶν παρατηρήσεων εἶναι ἴση
μὲ 𝑥̄ = 4. 𝑥𝑖

2
3
5
8

ν𝑖
6
3
4

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ν􏷡 = 7.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι: 𝑥
̄ = 𝑥􏷠

ν􏷠 + 𝑥􏷡 ν􏷡 + 𝑥􏷢 ν􏷢 + 𝑥􏷣 ν􏷣
ν􏷠 + ν􏷡 + ν􏷢 + ν􏷣

4(13 + ν􏷡 ) = 12 + 3ν􏷡 + 15 + 32

… ⟺ ν􏷡 = 7.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.16. 2009

209

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ διακύμανσι τῶν παρατηρήσεων εἶναι ἴση μὲ 4, 9.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Προσθέτουμε στὸν πίνακα τὶς στῆλες (𝑥𝑖 − 𝑥)̄ 􏷡 καὶ (𝑥𝑖 − 𝑥)̄ 􏷡 ⋅ ν𝑖 : 𝑥𝑖

ν𝑖 (𝑥𝑖 − 𝑥)̄ 􏷡
2
6
4
3
7
1
5
3
1
8
4
16
Ἀθροίσματα 20

Ἡ διακύμανσι εἶναι 𝑠􏷡 =

(𝑥𝑖 − 𝑥)̄ 􏷡 ⋅ ν𝑖
24
7
3
64
98

∑􏷣𝑖=􏷠 (𝑥𝑖 − 𝑥)̄ 􏷡 98
=
= 4, 9. 𝑛

20

γ. Νὰ ἐξετάσετε ἂν τὸ δεῖγμα τῶν τιμῶν τῆς μεταβλητῆς X εἶναι ὁμοιογενές.
∆ίνεται ὅτι √4, 9 ≈ 2, 2.
[Μονάδες 7/100]
.
Λύσις. Ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας εἶναι: 𝑠

√4, 9
CV = 100% =
100% = ⋯ = 50, 1% > 10%. 𝑥
̄
4
Ἄρα, τὸ δεῖγμα εἶναι μὴ ὁμοιογενές.

ΘΕΜΑ 3o: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷢 − 6𝑥􏷡 + α𝑥 − 7, ὅπου α πραγματικὸς ἀριθμός,
γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει
2𝑓 ″ (𝑥) + 𝑓 ′ (𝑥) + 15 = 3𝑥􏷡 , 𝑥 ∈ ℝ.
α. Νὰ δείξετε ὅτι α = 9.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι δύο φορὲς παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς πολυωνυμική, μὲ παραγώγους 𝑓 ′ (𝑥) = 3𝑥􏷡 − 12𝑥 + α καὶ 𝑓 ″ (𝑥) = 6𝑥 − 12.
Ἔτσι, ἡ δοθεῖσα γράφεται:
2(6𝑥 − 12) + (3𝑥􏷡 − 12𝑥 + α) + 15 = 3𝑥􏷡 ⟺ α = 9.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
′ 𝑓
(𝑥)
β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὅριο lim𝑥→􏷠 􏷡
. 𝑥
−1
210

[Μονάδες 8/100] 𝑓
′ (𝑥)
Λύσις. Ἀναζητᾶμε τὸ ὅριο τῆς συναρτήσεως 𝑔(𝑥) = 􏷡
στὸ 1. Ἔχουμε: 𝑥
−1 𝑔
(𝑥) =

3𝑥􏷡 − 12𝑥 + 9 3(𝑥 − 1)(𝑥 − 3) 3(𝑥 − 3)
=
=
. 𝑥􏷡
− 1
(𝑥 − 1)(𝑥 + 1) 𝑥
+1

Ἄρα, τὸ ζητούμενο ὅριο ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ
lim 𝑔(𝑥) = lim 𝑥
→􏷠 𝑥

→􏷠

3(𝑥 − 3)
= −3. 𝑥
+1

γ. Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς 𝑓,
ἡ ὁποία εἶναι παράλληλη στὴν εὐθεία 𝑦 = −3𝑥.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἔστω A = (𝑥􏷟 , 𝑓(𝑥􏷟 )) τὸ σημεῖο τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς 𝑓 στὸ
ὁποῖο ζητᾶμε τὴν ἐφαπτομένη. Ἡ ἐφαπτομένη θὰ εἶναι παράλληλη στὴν εὐθεία 𝑦
= −3𝑥, ἄρα 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) = −3𝑥. Δηλαδὴ
3𝑥􏷡􏷟 − 12𝑥􏷟 + 9 = −3 ⟺ … ⟺ 𝑥􏷟 = 2
καὶ 𝑓(2) = 8 − 24 + 9 − 7 = −14.
Ἄρα τὸ σημεῖο ἐπαφῆς εἶναι Α(2, −14). Ἄρα ἡ ἐφαπτομένη εἶναι 𝑦
= 𝑓(𝑥􏷟 ) + 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) ⋅ (𝑥 − 𝑥􏷟 )∴𝑦 = −3𝑥 − 8.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις, πιθανότητες 𝑥

∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = ln 𝑥 − + λ􏷡 − 6λ + 2, 𝑥 > 0 ὅπου λ ἕνας
2
πραγματικὸς ἀριθμός.
Α.
α. Νὰ προσδιοριστῇ τὸ διάστημα στὸ ὁποῖο ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα καὶ
τὸ διάστημα στὸ ὁποῖο ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα.
[Μονάδες 6/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.16. 2009

211

β. Νὰ μελετηθῇ ἡ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὰ ἀκρότατα.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 ὁρίζεται γιὰ 𝑥 > 0, δηλαδὴ στὸ ℝ∗+ . Εἶναι συνεχὴς ὡς σύνθεσι συνεχῶν καὶ παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) =

1 1 2−𝑥
− =
. 𝑥
2
2𝑥

Ἰσχύει 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 2 − 𝑥 ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽ 2.
Συνεπῶς, ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (0, 2) καί, λόγῳ συνέχειας, στὸ (0, 2]·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (2, +∞) καί, λόγῳ συνέχειας, στὸ [2, +∞)·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὴ θέσι 𝑥􏷟 = 2, τὸ 𝑓
(2) = ln 2 − 1 + λ􏷡 − 6λ + 2.

Β. Θεωροῦμε ὅτι οἱ τιμὲς τῆς συνάρτησης 𝑓(2), 𝑓(4), 𝑓(8), 𝑓(3) καὶ 𝑓(5) εἶναι
παρατηρήσεις μιᾶς μεταβλητῆς Χ.
α. Ἂν R εἶναι τὸ εὖρος καὶ δ ἡ διάμεσος τῶν παρατηρήσεων, νὰ δειχθῇ ὅτι
1
R = 3 + ln καὶ δ = ln 4 + λ􏷡 − 6λ.
4
[Μονάδες 7/100]
β. Ἔστω ὁ δειγματικὸς χῶρος Ω = {1, 2, 3, … , 100} ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἀπὸ
ἁπλὰ ἰσοπίθανα ἐνδεχόμενα. Ἂν τὸ λ παίρνῃ τιμὲς στὸν δειγματικὸ χῶρο
Ω, νὰ ὑπολογίσετε τὴν πιθανότητα τοῦ ἐνδεχομένου
Α = {λ ∈ Ω | R + δ < −2}.
[Μονάδες 6/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

212

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Λύσις. Οἱ παρατηρήσεις κατ’ αὔξουσα σειρὰ εἶναι: 𝑥􏷠
= 𝑓(8) = 3 ln 2 − 2 + λ􏷡 − 6λ
1 𝑥􏷡
= 𝑓(5) = ln 5 − + λ􏷡 − 6λ
2 𝑥􏷢
= 𝑓(4) = 2 ln 2 + λ􏷡 − 6λ
1 𝑥􏷣
= 𝑓(3) = ln 3 + + λ􏷡 − 6λ
2 𝑥􏷤
= 𝑓(2) = ln 2 + 1 + λ􏷡 − 6λ.
α) Τὸ εὖρος εἶναι
R = 𝑥􏷤 − 𝑥􏷠 = ln 2 + 1 − 3 ln 2 + 2
= −2 ln 2 + 3
= ln 1 − ln 2􏷡 + 3
1
= ln + 3.
4
Ἡ διάμεσος ἰσοῦται μὲ τὴν τρίτη παρατήρησι, δηλαδὴ
δ = 𝑥􏷢 = ln 4 + λ􏷡 − 6λ.
β) Ἔχουμε:
λ∈A





λ ∈ Ω ∧ R + δ < −2
λ ∈ Ω ∧ λ􏷡 − 6λ + 3 < −2
λ ∈ Ω ∧ λ􏷡 − 6λ + 5 < 0
λ∈Ω ∧ 1<λ<5
λ ∈ {2, 3}.

Ἄρα A = {2, 3}.
Συνεπῶς, P(A) =

2
|A|
=
= 0, 02.
|Ω| 100

4.17 2009 ἐπαναληπτικὲς
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Νὰ δείξετε ὅτι γιὰ δύο συμπληρωματικὰ ἐνδεχόμενα Α καὶ Α′ ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου, ἰσχύει Ρ(Α′ ) = 1 − Ρ(Α).
[Μονάδες 9/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.17. 2009 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

213

Ἀπάντησις. Γιὰ τὰ A, A′ ἔχουμε A∪A′ = Ω καὶ A∩A′ = ∅. Ἀπὸ τὸν προσθετικὸ
νόμο ἕπεται
P(A) + P(A′ ) = P(Ω) ∴ P(A) + P(A′ ) = 1.

B.
α. Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμοῦ τὸ Α. Πότε λέμε ὅτι ἡ 𝑓 παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ 𝑥􏷠 ∈ A;
[Μονάδες 3/100]
β. Ἂν 𝑡􏷠 , 𝑡􏷡 , … , 𝑡𝑛 εἶναι οἱ παρατηρήσεις μιᾶς μεταβλητῆς X σὲ δεῖγμα μεγέθους 𝑛, νὰ ὁρίσετε τὴ μέση τιμὴ 𝑥̄ τῶν παρατηρήσεων.
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. α) Ὅταν στὸ 𝑥􏷠 ∈ A ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ γύρῳ του ἀλλάζῃ τὸ
εἶδος μονοτονίας τῆς 𝑓.
β) Ἡ μέση τιμὴ ὁρίζεται ὡς τὸ ἄθροισμα τῶν παρατηρήσεων διῃρεμένο μὲ τὸ
πλῆθος τους, ἤτοι 𝑡􏷠
+ ⋯ + 𝑡 𝑛 𝑥
̄ =
. 𝑛

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν ἡ συνάρτησι 𝑓 ἔχῃ στὸ 𝑥􏷟 ὅριο ἕναν πραγματικὸ ἀριθμό, δηλαδὴ ἂν
lim𝑥→𝑥􏷟 𝑓(𝑥) = ℓ, τότε γιὰ κάθε φυσικὸ ἀριθμὸ 𝑛 μεγαλύτερο τοῦ 1, θὰ
ἰσχύῃ lim𝑥→𝑥􏷟 𝑓(𝑥)𝑛 = 𝑛ℓ𝑛−􏷠 .
[Μονάδες 2/100]
β. Γιὰ τὴ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 𝑒𝑥 , 𝑥 ∈ ℝ, ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑒𝑥 .
[Μονάδες 2/100]
γ. Ἡ διάμεσος ἑνὸς δείγματος παρατηρήσεων εἶναι ἡ τιμὴ γιὰ τὴν ὁποία τὸ
πολὺ 50% τῶν παρατηρήσεων εἶναι μικρότερες ἀπὸ αὐτὴν καὶ τὸ πολὺ 50%
τῶν παρατηρήσεων εἶναι μεγαλύτερες ἀπὸ τὴν τιμὴ αὐτήν.
[Μονάδες 2/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

214

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

δ. Ἂν ἡ καμπύλη συχνοτήτων γιὰ ἕνα χαρακτηριστικὸ εἶναι κανονικὴ ἢ περίπου κανονικὴ μὲ τυπικὴ ἀπόκλισι 𝑠 καὶ εὖρος R, τότε ἰσχύει 𝑠 ≈ 6R.
[Μονάδες 2/100]
ε. Ὁ δειγματικὸς χῶρος Ω ἑνὸς πειράματος τύχης λέγεται βέβαιο ἐνδεχόμενο.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) σωστό, γ) σωστό, δ) σωστό, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = α𝑥􏷢 − 8, ὅπου α ἕνας πραγματικὸς ἀριθμός.
α. Ἂν lim𝑥→􏷠 𝑓(𝑥) = −7, νὰ βρεθῇ ἡ τιμὴ τοῦ α.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 ὁρίζεται στὸ ℝ ὡς πολυωνυμική. Τὸ ὅριό της στὸ 1 εἶναι lim𝑥→􏷠 𝑓(𝑥) =
α − 8. Ὅμως δίνεται lim𝑥→􏷠 𝑓(𝑥) = −7, ἄρα α − 8 = −7 ⟺ α = 1.
β. Ἔστω α = 1.
i. Νὰ βρεθῇ τὸ ὅριο lim𝑥→􏷡 𝑓

(𝑥)
. 𝑥
−2
[Μονάδες 10/100]

ii. Νὰ βρεθῇ ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικῆ παράστασης τῆς 𝑓 στὸ
σημεῖο μὲ τετμημένη 𝑥􏷟 = 2.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. (i) Ἡ συνάρτησι γράφεται 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷢 − 8. Ἔχουμε: 𝑥􏷢
− 8 𝑓
(𝑥)
=
= 𝑥􏷡 + 2𝑥 + 4 𝑥
−2 𝑥
−2
ἄρα τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ
lim 𝑥
→􏷡 𝑓

(𝑥)
= lim(𝑥􏷡 + 2𝑥 + 4) = 12. 𝑥
− 2 𝑥→􏷡

(ii) Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ παράγωγο 𝑓 ′ (𝑥) = 3𝑥􏷡 . Ἰσχύουν 𝑓(2) =
0 καὶ 𝑓 ′ (2) = 12. Τότε ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης στὸ 2 θὰ εἶναι 𝑦
− 𝑓(2) = 𝑓 ′ (2) ⋅ (𝑥 − 2) ∴ 𝑦 = 12(𝑥 − 2).

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.17. 2009 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

215

ΘΕΜΑ 3o: Στατιστικὴ
Ἔστω 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 , 𝑥􏷢 , 𝑥􏷣 οἱ τιμὲς μιᾶς μεταβλητῆς Χ ἑνὸς δείγματος μεγέθους 𝑛 =
72 μὲ ἀντίστοιχες (ἀπόλυτες) συχνότητες ν􏷠 , ν􏷡 , ν􏷢 , ν􏷣 , ὅπου ν􏷣 = 3ν􏷢 . ∆ίνεται
ἐπίσης ὅτι τὰ τόξα τοῦ κυκλικοῦ διαγράμματος συχνοτήτων ποὺ ἀντιστοιχοῦν
στὶς τιμὲς 𝑥􏷠 καὶ 𝑥􏷡 εἶναι ἀντίστοιχα 50° καὶ 30°.
α. Νὰ βρεθοῦν οἱ συχνότητες ν𝑖 , 𝑖 = 1, 2, 3, 4.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι
ω􏷠 =

ν􏷠
50
⋅ 360° ⟺ ν􏷠 =
⋅ 72 ⟺ ν􏷠 = 10 𝑛

360°

ω􏷡 =

30
ν􏷡
⋅ 360° ⟺ ν􏷡 =
⋅ 72 ⟺ ν􏷡 = 6. 𝑛

360°

καὶ
Ἄρα 𝑛

= ν􏷠 + ν􏷡 + ν􏷢 + ν􏷣 ⟺ 72 = 10 + 6 + ν􏷢 + 3ν􏷢 ⟺ ν􏷢 = 14
καὶ
ν􏷣 = 3ν􏷢 ⟺ ν􏷣 = 42.

β. Νὰ βρεθοῦν τὰ τόξα ποὺ ἀντιστοιχοῦν στὶς τιμὲς 𝑥􏷢 καὶ 𝑥􏷣 .
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἔχουμε:
ν􏷢
⋅ 360° = 𝑛

ν􏷣
=
⋅ 360° = 𝑛

ω􏷢 =
ω􏷣

14
⋅ 360° = 70°
72
42
⋅ 360° = 210°.
72

γ. ∆ίνονται 𝑥􏷠 < −7, 𝑥􏷡 = −7, 𝑥􏷢 = 3 καὶ 𝑥􏷣 > 3. Νὰ δειχθῇ ὅτι 10R+72𝑥̄ = 52δ
ὅπου R, 𝑥,̄ δ εἶναι ἀντίστοιχα τὸ εὖρος, ἡ μέση τιμὴ καὶ ἡ διάμεσος τῶν παρατηρήσεων.
[Μονάδες 7/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

216

Λύσις. Ἡ διάμεσος ἰσοῦται μὲ τὸ ἡμιάθροισμα 36ης καὶ 37ης τιμῆς, δηλαδὴ 𝑥􏷣
+ 𝑥􏷣
δ=
= 𝑥􏷣 .
2
Ἡ μέση τιμὴ ἰσοῦται μὲ
10𝑥􏷠 + 6𝑥􏷡 + 14𝑥􏷢 + 42𝑥􏷣 10𝑥􏷠 − 42 + 42 + 42𝑥􏷣 10𝑥􏷠 + 42𝑥􏷣 𝑥
̄ =
=
=
.
72
72
72
Τὸ εὖρος εἶναι R = 𝑥􏷣 − 𝑥􏷠 .
Ὁπότε,
10R + 72𝑥̄ = 10𝑥􏷣 − 10𝑥􏷠 + 10𝑥􏷠 + 42𝑥􏷣 = 52𝑥􏷣 = 52δ.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις, πιθανότητες
4
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = ν􏷢 𝑥 + 􏷡 , 𝑥 ∈ (0, 1), ὅπου ν ἀκέραιος ἀριθμὸς μὲ 𝑥

ν > 2.
A.
α. Νὰ προσδιοριστῇ τὸ διάστημα στὸ ὁποῖο ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα καὶ
τὸ διάστημα στὸ ὁποῖο ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα.
[Μονάδες 8/100]
β. Νὰ μελετηθῇ ἡ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὰ ἀκρότατα καὶ νὰ δειχθῇ ὅτι 𝑓(𝑥) ⩾
3ν􏷡 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ (0, 1).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 ὁρίζεται στὸ (0, 1] καὶ εἶναι συνεχὴς σ’ αὐτό. Ἀκόμη εἶναι παραγω8
γίσιμη μὲ 𝑓 ′ (𝑥) = ν􏷢 − 􏷢 . 𝑥

Ἔχουμε 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺

2
2
8
2 􏷢 􏷢 􏿵 􏿸

⩽ ν􏷢 ⟺

ν

⩽ν ⟺ 𝑥⩾ , 􏷢 𝑥 𝑥 𝑥

ν

ἑπομένως:
2
2
• Ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ 􏿵 , 1􏿸 καὶ λόγῳ συνέχειας στὸ 􏿯 , 1􏿲·
ν
ν
2
2
• ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ 􏿵0, 􏿸 καὶ λόγῳ συνέχειας στὸ 􏿯0, 􏿲·
ν
ν
2
2
• ἡ 𝑓 παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο γιὰ 𝑥􏷟 = , τὸ 𝑓􏿵 􏿸 = ⋯ = 3ν􏷡 .
ν
ν 􏷡

Ἄρα, ∀𝑥 ∈ (0, 1], 𝑓(𝑥) ⩾ 3ν .
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.17. 2009 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

217

B. Θεωροῦμε τὸν δειγματικὸ χῶρο Ω = {1, 2, … , ν} μὲ ἰσοπίθανα ἁπλὰ ἐνδεχόμενα καὶ τὸ ἐνδεχόμενό του, Α γιὰ τὸ ὁποῖο ἰσχύει
ν􏷢 P(A) +

4 􏷡 􏷡

= 3ν
P(A)

καὶ |Α| = ν􏷡 − 9ν − 8 ὅπου Ρ(Α) εἶναι ἡ πιθανότητα τοῦ Α καὶ |Α| τὸ πλῆθος τῶν
στοιχείων τοῦ Α.
1
α. Νὰ δείξετε ὅτι Ρ(Α) = .
5
[Μονάδες 7/100]
β. Ἂν ἐπιπλέον Β εἶναι ἕνα ἐνδεχόμενο τοῦ δειγματικοῦ χώρου Ω μὲ Ρ(Α ∩
1
Β) = , νὰ ὑπολογιστῇ ἡ πιθανότητα τοῦ ἐνδεχομένου Α′ ∪ Β.
6
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. α) Ἔχουμε:
ν􏷢 P(A) +

4 􏷡 􏷡

= 3ν
P(A)

⟺ 𝑓

(P(A)) = 𝑓(𝑥􏷟 )

P(A) = 𝑥􏷟 , γιατὶ εἶναι θέσι ἀκροτάτου
2
P(A) = .
ν


Ὅμως
P(A) =

|A| ν􏷡 − 9ν − 8
=
|Ω|
ν

ἄρα
ν􏷡 − 9ν − 8 2 ν≠􏷟 􏷡
=
⟺ ν − 9ν − 8 = 2 ⟺ ν􏷡 − 9ν − 10 = 0.
ν
ν
Ἡ παραπάνω ἔχει διακρίνουσα Δ = 121 καὶ λύσεις
ν􏷠,􏷡

Ἄρα, P(A) =

⎧ 20
9 ± 11 ⎪
= 10, δεκτὴ
=⎨ 2
=
2
⎪ −1 < 2, ἀπορρίπτεται.

2
1
= .
10 5

β) Εἶναι A′ ∪ B = Ω − A ∩ B′ καὶ
A = (A ∩ B′ ) ∪ (A ∩ B), ∅ = (A ∩ B′ ) ∩ (A ∩ B).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

218

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ἀπὸ αὐτὲς ἕπεται:
P(A) = P(A ∩ B′ ) + P(A ∩ B)



1
1
= P(A ∩ B′ ) +
5
6
1 1
P(A ∩ B′ ) = −
5 6
1
P(A ∩ B′ ) = .
30

Ἄρα
P(A′ ∪ B) = 1 − P(A ∩ B′ ) = 1 −

1
29
= .
30 30

4.18 2010
ΘΕΜΑ Α΄: Θεωρία
Α1. Ἔστω 𝑡􏷠 , 𝑡􏷡 , … , 𝑡ν οἱ παρατηρήσεις μιᾶς ποσοτικῆς μεταβλητῆς X ἑνὸς δείγματος μεγέθους ν, ποὺ ἔχουν μέση τιμὴ 𝑥.̄ Σχηματίζουμε τὶς διαφορὲς 𝑡􏷠 − 𝑥,̄ 𝑡􏷡 − 𝑥
,̄ … , 𝑡ν − 𝑥.̄ Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ ἀριθμητικὸς μέσος τῶν διαφορῶν αὐτῶν εἶναι
ἴσος μὲ μηδέν.
[Μονάδες 7/100]
Ἀπόδειξις. Ὁ ζητούμενος ἀριθμητικὸς μέσος εἶναι
(𝑡􏷠 − 𝑥)̄ + ⋯ + (𝑡ν − 𝑥)̄
(𝑡􏷠 + ⋯ + 𝑡ν ) − ν𝑥̄
ν𝑥̄ − ν𝑥̄
=
=
= 0.
ν
ν
ν

Α2. Ἂν 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 , … , 𝑥ν εἶναι οἱ παρατηρήσεις μιᾶς ποσοτικῆς μεταβλητῆς X ἑνὸς
δείγματος μεγέθους ν καὶ 𝑤􏷠 , 𝑤􏷡 , … , 𝑤ν εἶναι οἱ ἀντίστοιχοι συντελεστὲς σταθμίσεως (βαρύτητας), νὰ ὁρίσετε τὸν σταθμικὸ μέσο τῆς μεταβλητῆς Χ.
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Ὁ σταθμικὸς μέσος ὁρίζεται ὡς ἡ ποσότητα 𝑥
̄ =

∑ν𝑖=􏷠 𝑥𝑖 𝑤𝑖 𝑥􏷠 𝑤􏷠 + ⋯ + 𝑥ν 𝑤ν
=
.
∑ν𝑖=􏷠 𝑤𝑖 𝑤􏷠
+ ⋯ + 𝑤 ν

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.18. 2010

219

Α3. Ἔστω Ω ὁ δειγματικὸς χῶρος ἑνὸς πειράματος τύχης. Νὰ δώσετε τοὺς
ὁρισμοὺς τοῦ βέβαιου ἐνδεχομένου καὶ τοῦ ἀδύνατου ἐνδεχομένου.
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Τὸ βέβαιο ἐνδεχόμενο εἶναι ὁ ἴδιος ὁ δειγματικὸς χῶρος Ω καὶ τὸ
ἀδύνατο τὸ κενὸ ἐνδεχόμενο ∅.
Α4. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α) Ἂν οἱ συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 ἔχουν στὸ 𝑥􏷟 ὅρια πραγματικοὺς ἀριθμούς, τότε
lim𝑥→𝑥􏷩 􏿴𝑓(𝑥) ⋅ 𝑔(𝑥)􏿷 = lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) ⋅ lim𝑥→𝑥􏷩 𝑔(𝑥).
β) Γιὰ κάθε 𝑥 > 0 ἰσχύει (√𝑥)′ =

1
.
√𝑥

γ) Ἡ ταχύτητα ἑνὸς κινητοῦ ποὺ κινεῖται εὐθύγραμμα καὶ ἡ θέσι του στὸν
ἄξονα κινήσεώς του ἐκφράζεται ἀπὸ τὴ συνάρτησι 𝑥 = 𝑓(𝑡), τὴ χρονικὴ
στιγμὴ 𝑡􏷟 εἶναι 𝑣(𝑡􏷟 ) = 𝑓 ′ (𝑡􏷟 ).
δ) Μία συνάρτησι 𝑓 λέγεται γνησίως φθίνουσα σὲ ἕνα διάστημα ∆ τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της, ὅταν γιὰ ὁποιαδήποτε σημεῖα 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ∈ ∆ μὲ 𝑥􏷠 < 𝑥􏷡 ἰσχύῃ 𝑓
(𝑥􏷠 ) < 𝑓(𝑥􏷡 ).
ε) Ἡ διάμεσος εἶναι ἕνα μέτρο θέσεως, τὸ ὁποῖο ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὶς ἀκραῖες
παρατηρήσεις.
[Μονάδες 10/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) λάθος, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ B΄: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 2√𝑥􏷡 − 𝑥 + 1 − 1, 𝑥 ∈ ℝ.
Β1. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ 𝑙𝑖𝑚𝑥→􏷠 𝑓

(𝑥) − 𝑓(1)
. 𝑥
−1
[Μονάδες 10/100]

Ἀπόδειξις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται ὅταν 𝑥􏷡 − 𝑥 + 1 > 0, ποὺ ἰσχύει γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ,
γιατὶ
1 3
1 􏷡 3
1 𝑥􏷡
− 𝑥 + 1 = 𝑥􏷡 − 2 ⋅ 𝑥 + + = 􏿵𝑥 − 􏿸 + > 0.
2
4 4
2
4
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

220

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων μὲ παράγωγο
′ 𝑓

′ (𝑥) = 􏿴2√𝑥􏷡 − 𝑥 + 1 − 1􏿷 = 2 ⋅

(𝑥􏷡 − 𝑥 + 1)′
2√𝑥􏷡 − 𝑥 + 1

−0=

2𝑥 − 1
√𝑥􏷡 − 𝑥 + 1

.

Τότε ἰσχύει 𝑙𝑖𝑚𝑥
→􏷠 𝑓

(𝑥) − 𝑓(1)
2⋅1−1
= 𝑓 ′ (1) =
= 1. 𝑥
−1
√1􏷡 − 1 + 1

Β2. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ συντελεστὴ διευθύνσεως τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς συναρτήσεως 𝑓 στὸ σημεῖο της μὲ τετμημένη 𝑥􏷟 = 0.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ὁ συντελεστὴς διευθύνσεως τῆς ἐφαπτομένης τῆς 𝑐𝑓 στὸ A(0, 𝑓(0)) εἶναι
2⋅0−1
= −1. 𝑓
′ (0) =
√0􏷡 − 0 + 1
B3. Νὰ ὑπολογίσετε τὴ γωνία ποὺ σχηματίζει ἡ παραπάνω ἐφαπτομένη μὲ τὸν
ἄξονα 𝑥′ 𝑥.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Γιὰ τὴ ζητούμενη γωνία ω ἰσχύει
tan ω = −1 ⟺ tan ω = tan

π
π

⟺ ω= ∨ω=
.
4
4
4

ΘΕΜΑ Γ΄: Στατιστικὴ
Οἱ τιμὲς τῆς ἀπώλειας βάρους, σὲ κιλά, 160 ἀτόμων, τὰ ὁποῖα ἀκολούθησαν
ἕνα πρόγραμμα ἀδυνατίσματος, ἔχουν ὁμαδοποιηθῆ σὲ πέντε κλάσεις ἴσου πλάτους, ὅπως ἐμφανίζονται στὸν παρακάτω πίνακα:
κλάσεις ([α𝑖 , β𝑖 )) κέντρα (𝑥𝑖 ) συχνότητες (ν𝑖 )
[0, … )

20
[… , … )
6
40
[… , … )

45
[… , … )

30
[… , … ]

25
Ἀθροίσματα

160
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.18. 2010

221

Γ1. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ πλάτος 𝑐 κάθε κλάσεως εἶναι ἴσο μὲ 4.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἀφοῦ τὸ κέντρο τῆς δεύτερης κλάσεως ἰσοῦται μὲ 6, ἔχουμε 𝑐
+ 𝑐

= 6 ⟺ 𝑐 = 4.
2

Γ2. Ἀφοῦ μεταφέρετε στὸ τετράδιό σας τὸν παραπάνω πίνακα σωστὰ συμπληρωμένο, νὰ ὑπολογίσετε τὴ μέση τιμὴ 𝑥̄ καὶ τὴν τυπικὴ ἀπόκλισι 𝑠.
[Μονάδες 8/100] 𝑐

Λύσις. Γνωρίζοντας τὸ πλάτος κλάσεως ἔχουμε 𝑥􏷠 = , 𝑥𝑖+􏷠 = 𝑥􏷠 + 𝑐.
2
Γιὰ τὰ ἄκρα τῶν κλάσεων ἔχουμε α􏷠 = 0, β􏷠 = 𝑐, α𝑖+􏷠 = β𝑖 , β𝑖+􏷠 = β𝑖 + 𝑐.
Ὁπότε, ὁ πίνακας γίνεται:
κλάσεις ([α𝑖 , β𝑖 )) κέντρα (𝑥𝑖 ) συχνότητες (ν𝑖 )
[0, 4)
2
20
[4, 8)
6
40
[8, 12)
10
45
[12, 16)
14
30
[16, 20]
18
25
Ἀθροίσματα

160
Συμπληρώνοντας τὴ στήλη 𝑥𝑖 ν𝑖 , ὁ πίνακας γίνεται:
κλάσεις ([α𝑖 , β𝑖 )) κέντρα (𝑥𝑖 ) συχνότητες (ν𝑖 ) 𝑥𝑖 ν𝑖
[0, 4)
2
20
40
[4, 8)
6
40
240
[8, 12)
10
45
450
[12, 16)
14
30
420
[16, 20]
18
25
450
Ἀθροίσματα

160
1600
∑􏷤𝑖=􏷠 𝑥𝑖 ν𝑖 1600
καὶ ἔχουμε 𝑥̄ =
=
= 10. 𝑛

160
Συμπληρώνοντας στὸν πίνακα τὴ στήλη (𝑥𝑖 − 𝑥)̄ 􏷡 ν𝑖 , αὐτὸς γίνεται:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

222

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
(𝑥 − 𝑥)̄ 􏷡 ν𝑖
1280
640
0
480
1600
4000

κλάσεις ([α𝑖 , β𝑖 )) κέντρα (𝑥𝑖 ) συχνότητες (ν𝑖 ) 𝑥𝑖 ν𝑖
[0, 4)
2
20
40
[4, 8)
6
40
240
[8, 12)
10
45
450
[12, 16)
14
30
420
[16, 20]
18
25
420
Ἀθροίσματα

160
1600
καὶ ἔχουμε 𝑠 =

∑􏷤𝑖=􏷠 (𝑥𝑖 − 𝑥)̄ 􏷡 ν𝑖
4000
=
= 5. 𝑛 􏽰 􏽰

160

Γ3. Νὰ ἐξετάσετε ἂν τὸ δεῖγμα εἶναι ὁμοιογενές.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας εἶναι 𝑠

5
CV = ⋅ 100% =
⋅ 100% = 50% 𝑥
̄
10
καὶ μεγαλύτερος ἀπὸ 10%, ἄρα τὸ δεῖγμα εἶναι μὴ ὁμοιογενές.
Γ4. Ἂν κάθε ἄτομο ἔχῃ τὴν ἴδια πιθανότητα νὰ ἐπιλεγῇ, νὰ ὑπολογίσετε τὴν πιθανότητα τοῦ ἐνδεχομένου Α: «Ἡ ἀπώλεια βάρους ἑνὸς ἀτόμου ποὺ ἐπιλέχθηκε
τυχαῖα εἶναι ἀπὸ 7 μέχρι καὶ 14 κιλά».
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ζητᾶμε τὴν πιθανότητα ἡ ἀπώλεια βάρους ἑνὸς ἀτόμου νὰ βρίσκεται στὸ
διάστημα [7, 14], ἂς τὸ συμβολίσουμε P􏿴[7, 14]􏿷. Γνωρίζουμε ὅτι
[7, 14] = [7, 8) ∪ [8, 12) ∪ [12, 14]
ἐνῷ τὰ διαστήματα [7, 8), [8, 12) καὶ [12, 14] εἶναι ἀνὰ δύο ξένα μεταξύ τους.
Ἀπὸ τὸν προσθετικὸ νόμο ἕπεται
P􏿴[7, 14]􏿷 = P􏿴[7, 8)􏿷 + P􏿴[8, 12)􏿷 + P􏿴[12, 14]􏿷.
Ὅμως ἔχουμε:
1 40
10
1
⋅ P􏿴[4, 8)􏿷 = ⋅
=
,
4
4 160 160
45
• P􏿴[8, 12)􏿷 =
,
160
2
2 30
15
• P􏿴[12, 14]􏿷 = ⋅ P􏿴[12, 16)􏿷 = ⋅
=
.
4
4 160 160
Ἄρα,
10
45
15
7
P(A) = P􏿴[7, 14]􏿷 =
+
+
= .
160 160 160 16
• P􏿴[7, 8)􏿷 =

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.18. 2010

223

ΘΕΜΑ ∆΄: Πιθανότητες, συναρτήσεις
Ἔστω Α, Β δύο ἐνδεχόμενα ἑνὸς δειγματικοῦ χώρου Ω μὲ ἀντίστοιχες πιθανότητες Ρ(Α), Ρ(Β) καὶ ἡ συνάρτησι
1 𝑓
(𝑥) = ln(𝑥 − P(A)) − (𝑥 − P(A))􏷡 + P(B), 𝑥 > P(Α).
2
∆1.

Νὰ μελετήσετε τὴ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὴ μονοτονία καὶ τὰ ἀκρότατα.
[Μονάδες 13/100]

Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται στὸ (P(A), +∞) καὶ εἶναι παραγωγίγιμη σ’ αὐτό,
ὡς ἕνωσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο 􏷡

1 − 􏿴𝑥 − P(A)􏿷
1 𝑓
′ (𝑥) =
− (𝑥 − P(A)) =
. 𝑥
− P(A) 𝑥
− P(A)
Ἰσχύει 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 􏷡

1 − 􏿴𝑥 − P(A)􏿷 ⩾ 0, γιατὶ 𝑥 > P(A)

⟺ 􏿴𝑥

− P(A)􏿷 ⩽ 1


−1 ⩽ 𝑥 − P(A) ⩽ 1
P(A) − 1 ⩽ 𝑥 ⩽ P(A) + 1. 􏷡

Συνεπῶς, ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ 􏿴P(A), P(A) + 1􏿷, καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ 􏿴
P(A), P(A) + 1􏿱·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ 􏿴P(A) + 1, +∞􏿷, καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ 􏿮
P(A) + 1, +∞􏿷.
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο γιὰ 𝑥􏷟 = P(A) + 1, τὸ 𝑓􏿴
P(A) + 1􏿷 = ln 1 −

1 􏷡
1
⋅ 1 + P(B) = − + P(B).
2
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
5
∆2. Ἂν ἡ συνάρτησι 𝑓 παρουσιάζῃ ἀκρότατο στὸ σημεῖο 𝑥􏷟 = μὲ τιμὴ 𝑓(𝑥􏷟 ) =
3
2
1
0, νὰ ἀποδείξετε ὅτι P(A) = καὶ P(B) = .
3
2
224

[Μονάδες 2/100]
Λύσις. Λύνουμε τὸ σύστημα

⎪ P(A) + 1 = 5

3
⎨ 1
⎪ − + P(B) = 0
⎪ 2




⎪ P(A) = 2


3
⎬ ⟺ ⎨

⎪ P(B) = 1


2







5
Δ΄3. Λαμβάνοντας ὑπ’ ὄψι τὸ ἐρώτημα ∆2 καὶ ἐπιπλέον ὅτι P(A ∪ B) = νὰ
6
βρῆτε τὴν πιθανότητα νὰ μὴν πραγματοποιηθοῦν ταυτόχρονα τὰ ἐνδεχόμενα
Α, Β.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὸν προσθετικὸ νόμο τῶν πιθανοτήτων
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)
ἔχουμε
P(A ∩ B) = P(A) + P(B) − P(A ∪ B) =

3 1 5 1
+ − = .
5 2 6 3

5
Δ3. Λαμβάνοντας ὑπ’ ὄψι τὸ ἐρώτημα ∆2 καὶ ἐπιπλέον ὅτι P(A ∪ B) = νὰ
6
βρῆτε τὴν πιθανότητα νὰ πραγματοποιηθῇ μόνο ἕνα ἀπὸ τὰ ἐνδεχόμενα Α, Β.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι
P􏿴(A ∪ B) − (A ∩ B)􏿷 = P􏿴(A ∩ B′ ) ∪ (A′ ∩ B)􏿷 = P(A ∩ B′ ) + P(A′ ∩ B)
γιατὶ (A ∩ B′ ) ∩ (A′ ∩ B) = ∅. Ὅμως
P(A) = P(􏿴A ∩ B′ ) ∪ (A ∩ B)􏿷 = P(A ∩ B′ ) + P(A ∩ B)
ἄρα
P(A ∩ B′ ) = P(A) − P(A ∩ B) =

2 1 1
− = .
3 3 3

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.19. 2010 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

225

Καὶ
P(B) = P(􏿴A′ ∩ B) ∪ (A ∩ B)􏿷 = P(A′ ∩ B) + P(A ∩ B)
ἄρα
P(A′ ∩ B) = P(B) − P(A ∩ B) =
Συνεπῶς, P􏿴(A ∪ B) − (A ∩ B)􏿷 =

4.19

1 1 1
− = .
2 3 6

1 1 1
+ = .
3 6 2

2010 ἐπαναληπτικὲς

ΘΕΜΑ Α΄: Θεωρία
Α1. Ἂν ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ 𝑐 ∈ ℝ, νὰ
ἀποδείξετε ὅτι (𝑐𝑓(𝑥))′ = 𝑐𝑓 ′ (𝑥), 𝑥 ∈ ∆.
[Μονάδες 9/100]
Ἀπόδειξις. Ὁ λόγος μεταβολῆς μεταβολῆς τῆς 𝑐𝑓 στὸ 𝑥􏷟 εἶναι
λ(𝑥) = 𝑓

(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
(𝑐𝑓)(𝑥) − (𝑐𝑓)(𝑥􏷟 )
=𝑐⋅
. 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑥
− 𝑥􏷟

Τὸ ὅριο τοῦ δεξιοῦ μέλους ὑπάρχει στὸ 𝑥􏷟 , ἄρα καὶ τοῦ πρώτου, συνεπῶς ἡ 𝑔
εἶναι παραγαγωγίσιμη μὲ παράγωγο
(𝑐𝑓)′ (𝑥) = lim λ(𝑥) = 𝑐 ⋅ lim 𝑥
→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩 𝑓

(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
= 𝑐𝑓 ′ (𝑥􏷟 ). 𝑥
− 𝑥􏷟

Α2. Πότε μία συνάρτησι 𝑓 λέγεται γνησίως φθίνουσα σὲ ἕνα διάστημα ∆ τοῦ
πεδίου ὁρισμοῦ της;
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 λέγεται γνησίως φθίνουσα σὲ ἕνα διάστημα ∆ τοῦ
πεδίου ὁρισμοῦ της, ὅτανν για ὅλα 𝑥, 𝑦 ∈ Δ ἰσχύῃ 𝑥
< 𝑦 ⟹ 𝑓(𝑥) > 𝑓(𝑦).

Α3. Πῶς ὁρίζεται ὁ δειγματικὸς χῶρος ἑνὸς πειράματος τύχης;
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Ὁ δειγματικὸς χῶρος ἑνὸς πειράματος τύχης ὁρίζεται ὡς τὸ σύνολο
ὅλων τῶν δυνατῶν ἐνδεχομένων/ ἀποτελεσμάτων τοῦ πειράματος.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

226

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Α4. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α) Ἂν οἱ συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 ἔχουν κοινὸ πεδίο ὁρισμοῦ τὸ Α, τότε ἡ συνάρτησι 𝑓

ἔχει πάντα πεδίο ὁρισμοῦ τὸ Α. 𝑔

β) Ἰσχύει lim𝑥→𝑥􏷩 cos 𝑥 = cos 𝑥􏷟 .
γ) Σὲ μιὰ ὁμαδοποιημένη κατανομὴ μὲ κλάσεις ἴσου πλάτους οἱ διαδοχικὲς
κεντρικὲς τιμὲς τῶν κλάσεων διαφέρουν μεταξύ τους ὅσο καὶ τὸ πλάτος
κάθε κλάσεως.
δ) Σὲ μιὰ ὁμαδοποιημένη κατανομὴ μὲ κλάσεις ἴσου πλάτους, τὸ ἐμβαδὸν τοῦ
χωρίου ποὺ ὁρίζεται ἀπὸ τὸ πολύγωνο σχετικῶν συχνοτήτων καὶ τὸν ὁριζόντιο ἄξονα εἶναι ἴσο μὲ τὸ μέγεθος 𝑛 τοῦ δείγματος.
ε) Ἂν Ρ(Α) εἶναι ἡ πιθανότητα ἑνὸς ἐνδεχομένου Α = {α􏷠 , α􏷡 , … , α𝑘 } ≠ ∅,
τότε
Ρ(Α) = Ρ(α􏷠 ) + Ρ(α􏷡 ) + ⋯ + Ρ(α𝑘 ).
[Μονάδες 10/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) σωστό, γ) σωστό, δ) σωστό, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ B΄: Στατιστικὴ
Οἱ βαθμοὶ 60 μαθητῶν καὶ μαθητριῶν σὲ ἕνα διαγώνισμα Μαθηματικῶν κυμαίνονται ἀπὸ 10 ἕως 20 καὶ ἔχουν ὁμαδοποιηθῆ σὲ πέντε κλάσεις ἴσου πλάτους.
Ἄν:
• Ἡ γωνία τοῦ κυκλικοῦ τομέα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴν κλάσι [14, 16) τοῦ κυκλικοῦ διαγράμματος εἶναι 144°.
• Οἱ σχετικὲς συχνότητες τῶν δύο πρώτων κλάσεων εἶναι ἴσες.
• 48 μαθητὲς/-τριες πῆραν βαθμὸ ἕως 16 καὶ
• 6 μαθητὲς/-τριες πῆραν βαθμό τουλάχιστον 18, τότε:
Β1. Νὰ μεταφέρετε στὸ τετράδιό σας τὸν παρακάτω πίνακα σωστὰ συμπληρωμένο.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.19. 2010 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ
[… , …)

227
(𝑥𝑖 )

(ν𝑖 )

(𝑓𝑖 ) (𝑓𝑖 %)

Ἄθροισμα:
Λύσις. Εἶναι α􏷢 = 144° ⟺ 360°𝑓􏷢 = 144° ⟺ 𝑓􏷢 = 0, 4 ⟺ ν􏷢 = 24 ⟺ 𝑓􏷢
% = 40%.
6
Ἀκόμη, ν􏷤 = 6 ⟺ 𝑓􏷤 =
= 0, 1 ⟺ 𝑓􏷤 % = 10%.
60
Ἐπίσης, ν􏷠 + ν􏷡 + ν􏷢 = 48 ⟺ 2ν􏷠 + 24 = 48 ⟺ ν􏷠 = ν􏷡 = 12 ⟺ 𝑓􏷠 = 𝑓􏷡
= 0, 2 ἢ 20%.
Τέλος, ν􏷠 + ν􏷡 + ν􏷢 + ν􏷣 + ν􏷤 = 60 ⟺ ν􏷣 = 6 ⟺ 𝑓􏷣 = 0, 1 ἢ 10%.
Συνεπῶς, ὁ πίνακας γίνεται:
Κλάσεις (𝑥𝑖 )
[10, 12)
11
[12, 14)
13
[14, 16)
15
[16, 18)
17
[18, 20]
19
Ἄθροισμα: —

(ν𝑖 )
12
12
24
6
6
60

(𝑓𝑖 ) (𝑓𝑖 %)
0, 2
20
0, 2
20
0, 4
40
0, 1
10
0, 1
10
1
100

Β2. Νὰ βρῆτε τὴ μέση τιμὴ 𝑥̄ τῆς βαθμολογίας τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑥
̄ =

11 ⋅ 12 + 13 ⋅ 12 + 15 ⋅ 24 + 17 ⋅ 6 + 19 ⋅ 6 864
=
= 14, 4.
60
60

B3. Νὰ βρῆτε πόσοι/-ες μαθητὲς/-τριες πῆραν βαθμολογία ἀπὸ 10 ἕως 14.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Στὸ [10, 14) βρίσκονται ν􏷠 + ν􏷡 = 24 μαθητές.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

228

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Β4. Νὰ βρῆτε τὸ ποσοστὸ τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν ποὺ πῆραν βαθμολογία
τουλάχιστον 17.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Στὸ [17, 20] βρίσκεται 􏿵 𝑓􏷣

+ 𝑓􏷤 􏿸% = 15% τῶν μαθητῶν/-τριῶν.
2

ΘΕΜΑ Γ΄: Πιθανότητες
Ἔστω Ω = {ω􏷠 , ω􏷡 , ω􏷢 , ω􏷣 } ὁ δειγματικὸς χῶρος ἑνὸς πειράματος τύχης καὶ 𝑛
+1
τὰ ἐνδεχόμενά του Α = {ω􏷠 , ω􏷢 } καὶ Β = {ω􏷡 , ω􏷣 }. Ἂν εἶναι Ρ(Α − Β) = 𝑛
+4 𝑛
−1
καὶ Ρ(Β − Α) =
ὅπου 𝑛 θετικὸς ἀκέραιος, τότε:
2𝑛
Γ1. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι Ρ(Α − Β) = Ρ(Α) καὶ Ρ(Β − Α) = Ρ(Β).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι Α − Β = Α καὶ Β − Α = Β, ἄρα Ρ(Α − Β) = Ρ(Α) καὶ Ρ(Β − Α) =
Ρ(Β).
Γ2. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑛 = 4.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι Α ∪ Β = Ω καὶ Α ∩ Β = ∅, ἑπομένως:
P(A) + P(B) = 1



⟺ 𝑛

+1 𝑛−1
+
=1 𝑛
+4
2𝑛 𝑛􏷡
− 3𝑛 − 4 = 0 𝑛
= −1 (ἀπορρίπτεται) ∨ 𝑛 = 4 (δεκτή).

Γ3. Νὰ ὑπολογίσετε τὶς πιθανότητες τῶν ἐνδεχομένων Α καὶ Β.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Εἶναι P(A) = 𝑛

+1 5 𝑛
−1 3
= καὶ P(B) =
= . 𝑛
+4 8
2𝑛
8

Γ΄4. Νὰ ὑπολογίσετε τὴν πιθανότητα τοῦ ἐνδεχομένου A′ ∪ B′ .
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι P(A′ ∪ B′ ) = P􏿴(A ∩ B)′ 􏿷 = 1 − P(A ∩ B) = 1.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

4.19. 2010 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

229

ΘΕΜΑ ∆΄: Στατιστικὴ καὶ συναρτήσεις
Ἔστω 𝑡􏷠 , 𝑡􏷡 , … , 𝑡𝑛 οἱ παρατηρήσεις μιᾶς ποσοτικῆς μεταβλητῆς Χ ἑνὸς δείγματος μεγέθους 𝑛, ποὺ ἔχουν μέση τιμὴ 𝑥̄ καὶ τυπικὴ ἀπόκλισι 𝑠. Θεωροῦμε ἐπίσης τὴ συνάρτησι 𝑓
(𝑡) =
∆1. 􏷢

1
⋅ 􏿴𝑡 − 𝑥􏿷̄ , 𝑡 ∈ ℝ, 𝑠 ≠ 0. 􏷡

300𝑠

Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα.
[Μονάδες 5/100]

Λύσις. Τὰ 𝑥,̄ 𝑠 εἶναι σταθερὰ ὡς πρὸς 𝑡. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη
στὸ ℝ μὲ παράγωγο 􏷡

′ 𝑓

(𝑡) =

3􏿴𝑡 − 𝑥􏿷̄
300𝑠􏷡

= 􏿴𝑡

− 𝑥􏿷̄
100𝑠􏷡 􏷡

⩾ 0, ∀𝑡 ∈ ℝ.

Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ ℝ.
∆2. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ ρυθμὸς μεταβολῆς τῆς συνάρτησης 𝑓 γίνεται ἐλάχιστος γιὰ 𝑡 = 𝑥̄ καὶ νὰ βρῆτε τὴν ἐλάχιστη τιμή του.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓 ′ (𝑡) = 0 ⟺ 𝑡 = 𝑥,̄ ἄρα τὸ 𝑥̄ ἀποτελεῖ στάσιμο σημεῖο. Ἡ δεύτερη
καὶ ἡ τρίτη παράγωγος τῆς 𝑓 εἶναι 𝑓
″ (𝑡) = 𝑡

− 𝑥̄
1
καὶ 𝑓 ‴ (𝑡) = 􏷡

50𝑠
50𝑠􏷡

1
> 0.
50𝑠􏷡
Συνεπῶς, ἡ τιμὴ 𝑥̄ εἶναι θέσι τοπικοῦ ἐλαχίστου, καὶ λόγῳ μονοτονίας ὁλικοῦ.
Ἡ ἐλάχιστη τιμὴ εἶναι 𝑓(𝑥)̄ = 0.

καὶ ἔχουμε 𝑓 ″ (𝑥)̄ = 0, 𝑓 ‴ (𝑥)̄ =

∆3. Ἂν 𝑓 ′ (0) = 1, νὰ ὑπολογίσετε τὸ συντελεστὴ μεταβολῆς CV τῶν παραπάνω παρατηρήσεων καὶ νὰ ἐξετάσετε ἂν τὸ δεῖγμα εἶναι ὁμοιογενές.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓
′ (0) = 1 ⟺
ἄρα CV =

(𝑥)̄ 􏷡
= 1 ⟺ 𝑥̄ = ±10𝑠
100𝑠􏷡 𝑠 𝑠

1
=
=
ἄρα τὸ δεῖγμα εἶναι ὁμοιογενές. 𝑥
̄
10𝑠 10
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

230

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

∆4. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ μέση τιμὴ τῶν ἀριθμῶν 𝑓 ′ (𝑡􏷠 ), 𝑓 ′ (𝑡􏷡 ), … , 𝑓 ′ (𝑡𝑛 ) εἶναι
1
ἴση μὲ
.
100
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ μέση τιμὴ εἶναι
(𝑡􏷠 − 𝑥)̄ 􏷡 + ⋯ + (𝑡𝑛 − 𝑥)̄ 􏷡
1 𝑓
′ (𝑡􏷠 ) + 𝑓 ′ (𝑡􏷡 ) + ⋯ + 𝑓 ′ (𝑡𝑛 )
1 𝑠􏷡


=
=
=
. 􏷡 􏷡 𝑛

100𝑠 𝑛

100𝑠
100

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

Κεφάλαιο 5
Μαθηματικὰ θετικῆς καὶ
τεχνολογικῆς κατευθύνσεως Γʹ
ἡμερησίων ἐνιαίων/γενικῶν
λυκείων
5.1

2000

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A1. Ἂν ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σ’ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟 τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ
της, νὰ γραφῇ ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓
στὸ σημεῖο Α(𝑥􏷟 , 𝑓(𝑥􏷟 )).
[Mονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. 𝑦 = 𝑓(𝑥􏷟 ) + 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) ⋅ (𝑥 − 𝑥􏷟 ).
Α2. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι, ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σ’ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟
τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της, τότε εἶναι καὶ συνεχὴς στὸ σημεῖο αὐτό.
[Μονάδες 8,5/100]
Ἀπόδειξις. Γιὰ τὸ λόγο μεταβολῆς λ(𝑥) = 𝑥􏷟
∈ D𝑓 ἔχουμε 𝑓

(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
τῆς συναρτήσεως 𝑓 στὸ 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑓

(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + λ(𝑥) ⋅ (𝑥 − 𝑥􏷟 ).
Ὅμως ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 , ἄρα τὸ ὅριο τοῦ λόγου μεταβολῆς ὑπάρχει
καὶ ἰσοῦται μὲ τὴν τιμὴ τῆς παραγώγου στὸ 𝑥􏷟 . Ἄρα τὸ ὅριο τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 ὑπάρχει
231

232

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

καὶ
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + lim λ(𝑥) ⋅ lim (𝑥 − 𝑥􏷟 ) 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩
′ 𝑥

→𝑥􏷩

= 𝑓(𝑥􏷟 ) + 𝑓 (𝑥􏷟 ) ⋅ 0
= 𝑓(𝑥􏷟 ).
Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 .
Β1. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 , τότε ἡ 𝑓 ′ εἶναι πάντοτε συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟
.
β. Ἂν ἡ 𝑓 δὲν εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 , τότε ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 .
γ. Ἂν ἡ 𝑓 ἔχῃ δεύτερη παράγωγο στὸ 𝑥􏷟 , τότε ἡ 𝑓 ′ εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 .
[Μονάδες 4,5/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) λάθος, γ) σωστό.
Β2. Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα τῆς στήλης Α καὶ δίπλα τὸν
ἀριθμὸ τῆς στήλης Β ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴν ἐφαπτομένη κάθε συναρτήσεως στὸ
σημεῖο 𝑥􏷟 .
Στήλη Α (συναρτήσεις)
α. 𝑓(𝑥) = 3𝑥􏷢 , 𝑥􏷟 = 1
β. 𝑓(𝑥) = sin 2𝑥, 𝑥􏷟 = π􏷡
γ. 𝑓(𝑥) = 3|𝑥|, 𝑥􏷟 = 0
δ. 𝑓(𝑥) = √𝑥, 𝑥􏷟 = 4

Στήλη Β (ἐφαπτόμενες)
1. 𝑦 = −2𝑥 + π
2. 𝑦 = (1/4)𝑥 + 1
3. 𝑦 = 9𝑥 − 6
4. 𝑦 = −9𝑥 + 5
5. δὲν ὑπάρχει
[Μονάδες 8/100]

Ἀπάντησις. α-3, β-1, γ-5, δ-2.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
Δίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑧) = 𝑧
.

2𝑧 + 𝑖
, 𝑧 ∈ ℂ μὲ 𝑧 ≠ −2𝑖, ὅπου 𝑧̄ ὁ συζυγὴς τοῦ 𝑧
̄ − 2𝑖

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.1. 2000

233

α. Νὰ βρῆτε τὴν τριγωνομετρικὴ μορφὴ τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν
• 𝑤􏷠 = 𝑓(9 − 5𝑖),
[Μονάδες 6/100]
• 𝑤􏷡 = 􏿯 􏷡􏷟􏷟􏷣

√2
⋅ 𝑓(9 − 5𝑖)􏿲
3

[Moνάδες 6/100]
Λύσις. Γιὰ τὸν 𝑤􏷠 ἔχουμε: 𝑤􏷠
= 𝑓(9 − 5𝑖)
2(9 − 5𝑖) + 𝑖
=
9 + 5𝑖 − 2𝑖
2−𝑖
= 3
3+𝑖
(2 − 𝑖)(3 − 𝑖)
= 3
(3 + 𝑖)(3 − 𝑖)
3
=
(1 − 𝑖).
2
3
3√2
Τὸ μέτρο τοῦ 𝑤􏷠 εἶναι |𝑤􏷠 | = 􏽮1􏷡 + (−1)􏷡 =
καὶ γιὰ τὸ ὅρισμά του ἰσχύουν
2
2
cos Arg𝑤􏷠 =
ἄρα Arg𝑤􏷠 = 􏷢 􏷡 􏷢

√􏷡 􏷡

=

−􏷢
√2
√2
καὶ sin Arg𝑤􏷠 = 􏷡 = − 􏷢
√􏷡
2
2 􏷡

3π π 7π
+ =
. Συνεπῶς
2
4
4

1
3√2


3√2 √2
1
√2 􏿵
cos 􏿸
= 􏿵

+ 𝑖 sin
− 𝑖 􏿸 = 3􏿵 − 𝑖 􏿸.
2
4
4
2
2
2
2
2
Γιὰ τὸν 𝑤􏷡 ἔχουμε: 𝑤􏷠
= 􏷡􏷟􏷟􏷣

√2
⋅ 𝑓(9 − 5𝑖)􏿲
3
√2 􏷡􏷟􏷟􏷣 􏷡􏷟􏷟􏷣
= 􏿵 􏿸
⋅ 𝑤􏷠
3
1
1
√2 􏷡􏷟􏷟􏷣 􏷡􏷟􏷟􏷣
= 􏿵 􏿸
⋅ 3 􏿵2004 − 2004𝑖 􏿸
3
2
2 𝑤􏷡

= 􏿯 􏷡􏷟􏷟􏷣

= 􏿴√2􏿷

(1002 − 1002𝑖)

= 2􏷠􏷟􏷟􏷡 (1002 − 1002𝑖).

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

234

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

0
√2 |𝑤􏷠 | 􏿰
0 −|𝑤 | 􏿳 ὅπου |𝑤􏷠 | τὸ μέτρο τοῦ μιγα3 􏷠

δικοῦ ἀριθμοῦ 𝑤􏷠 τοῦ ἐρωτήματος (α).
Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸ γράμμα ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ πρότασι: Ὁ γραμμικὸς μετασχηματισμὸς Τ μὲ πίνακα Μ εἶναι:
β. Θεωροῦμε τὸν πίνακα M =

Α. στροφὴ μὲ κέντρο τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων Ο καὶ γωνία θ =

π
·
4

Β. συμμετρία ὡς πρὸς τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥·
Γ. συμμετρία ὡς πρὸς τὸν ἄξονα 𝑦𝑦′ ·
Δ. συμμετρία ὡς πρὸς τὴν εὐθεία 𝑦 = 𝑥·
Ε. ὁμοιοθεσία μὲ κέντρο τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων Ο καὶ λόγο λ =

√2
.
3

[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ὁ πίνακας γράφεται
M=

3√2 1 0
0 ⎤ √2 3√2 1 0
0
√2 |𝑤􏷠 |
√2 ⎡ 􏷢√􏷡 􏷡
=
⋅ 􏿰
0 −|𝑤 | 􏿳 = 􏿰
0 −1 􏿳 = 􏿰
0 −1 􏿳

⎢ 􏷢 􏷡


3
3
3 2
2 􏷠

⎣ 0 − 􏷡 ⎦

καὶ ἀντιστοιχεῖ στὸν μετασχηματισμὸ T ∶ ℝ􏷡 → ℝ, T(𝑥, 𝑦) = (𝑥, −𝑦), ποὺ εἶναι
συμμετρία ὡς πρὸς τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥. Ἄρα σωστὴ ἀπάντησι εἶναι ἡ Β.
γ. Ἂν Μ ὁ πίνακας τοῦ ἐρωτήματος (β), τότε νὰ βρεθῇ ὁ πίνακας Χ ὥστε νὰ
ἰσχύῃ ΜΧ = Κ, ὅπου Κ εἶναι ὁ πίνακας ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὸν γραμμικὸ μεταπ
σχηματισμὸ στροφῆς μὲ κέντρο τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων Ο καὶ γωνία θ = .
2
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ὁ πίνακας ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ στροφὴ εἶναι
Κ=􏿰

cos π􏷡 − sin π􏷡
0 −1
.
π
π 􏿳 = 􏿰
sin 􏷡 cos 􏷡
1 0 􏿳

Ἐπίσης, παρατηροῦμε ὅτι
1 0
1 0
1 0
M􏷡 = 􏿰
⋅􏿰
=􏿰
= I􏷡 , 􏿳 􏿳

0 −1
0 −1
0 1 􏿳
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.1. 2000

235

ἑπομένως ὁ Μ εἶναι ἀντιστρέψιμος μὲ ἀντίστροφο Μ−􏷠 = Μ. Ἔτσι, ἡ δοθεῖσα
σχέσι γράφεται
MX = K




M􏷡 X = MK
X = MK
1 0
0 −1
X=􏿰
⋅􏿰 􏿳

0 −1
1 0 􏿳
X=􏿰

0 −1
.
−1 0 􏿳

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ κλειστὸ διάστημα [0, 1] καὶ ἰσχύει 𝑓
′ (𝑥) > 0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ (0, 1). Ἂν 𝑓(0) = 2 καὶ 𝑓(1) = 4, νὰ δείξετε ὅτι:
α. Ἡ εὐθεία 𝑦 = 3 τέμνει τὴ γραφικὴ παράστασι τῆς 𝑓 σ’ ἕνα ἀκριβῶς σημεῖο
μὲ τετμημένη 𝑥􏷟 ∈ (0, 1)·
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = 𝑓(𝑥) − 3 εἶναι συνεχὴς στὸ [0, 1] καὶ 𝑔
(0) ⋅ 𝑔(1) = (𝑓(0) − 3)(𝑓(1) − 3) = (2 − 3)(4 − 3) <, 0
ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα Bolzano ὑπάρχει 𝑥􏷟 ∈ (0, 1) ὥστε 𝑔(𝑥􏷟 ) = 0, ἄρα 𝑓(𝑥􏷟 ) =
3.
β. Ὑπάρχει 𝑥􏷠 ∈ (0, 1), τέτοιο ὥστε 𝑓
(𝑥􏷠 ) = 𝑓

(1/5) + 𝑓(2/5) + 𝑓(3/5) + 𝑓(4/5)
.
4
[Μονάδες 12/100]

Λύσις. Ἡ 𝑓 ′ εἶναι θετικὴ στὸ [0, 1], ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ [0, 1].
Συνεπῶς
∀𝑖 = 1, … , 4, 0 < 𝑖 𝑖

< 1 ∴ ∀𝑖 = 1, … , 4, 𝑓(0) < 𝑓􏿵 􏿸 < 𝑓(1)
5
5
1
2
3
4
∴ 4𝑓(0) < 𝑓􏿵 􏿸 + 𝑓􏿵 􏿸 + 𝑓􏿵 􏿸 + 𝑓􏿵 􏿸 < 4𝑓(1)
5
5
5
5
1
2
3
4 𝑓􏿵
􏿸 + 𝑓􏿵 􏿸 + 𝑓􏿵 􏿸 + 𝑓􏿵 􏿸
5
5
5
5 < 𝑓(1).
∴ 𝑓(0) <
4

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

236

Ὅμως ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ [0, 1], ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα ἐνδιαμέσων τιμῶν ὑπάρχει 𝑥􏷠 ∈ (0, 1) ὥστε
1
2
3
4 𝑓􏿵
􏿸 + 𝑓􏿵 􏿸 + 𝑓􏿵 􏿸 + 𝑓􏿵 􏿸
5
5
5
5 . 𝑓
(𝑥􏷠 ) =
4

γ. Ὑπάρχει 𝑥􏷡 ∈ (0, 1), ὥστε ἡ ἐφαπτομένη τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓
στὸ σημεῖο Μ(𝑥􏷡 , 𝑓(𝑥􏷡 )) νὰ εἶναι παράλληλη στὴν εὐθεία 𝑦 = 2𝑥 + 2000.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ℎ(𝑥) = 𝑓(𝑥) − 2𝑥 εἶναι συνεχὴς στὸ [0, 1] καὶ παραγωγίσιμη
στὸ (0, 1), μὲ παράγωγο ℎ′ (𝑥) = 𝑓 ′ (𝑥) − 2. Ἐπίσης ἰσχύουν
ℎ(0) = 𝑓(0) − 2 ⋅ 0 = 2 καὶ ℎ(1) = 𝑓(1) − 2 = 2
ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα Rolle ὑπάρχει 𝑥􏷡 ∈ (0, 1) ὥστε ℎ′ (𝑥􏷡 ) = 0, δηλαδὴ 𝑓 ′ (𝑥􏷡 ) =
2. Ἄρα στὸ σημεῖο Μ ἡ ἐφαπτομένη τῆς C𝑓 ἔχει συντελεστὴ διευθύνσεως 2, ἴσο
μὲ τὸ συντελεστὴ διευθύνσεως τῆς 𝑦 = 2𝑥 + 2000, συνεπῶς οἱ εὐθεῖες εἶναι
παράλληλες.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Τὴ χρονικὴ στιγμὴ 𝑡 = 0 χορηγεῖται σ’ ἕναν ἀσθενῆ ἕνα φάρμακο. Ἡ συγκέντρωσι τοῦ φαρμάκου στὸ αἷμα τοῦ ἀσθενοῦς δίνεται ἀπὸ τὴ συνάρτησι 𝑓(𝑡) =
α𝑡
, 𝑡 ⩾ 0, ὅπου α καὶ β εἶναι σταθεροὶ θετικοὶ πραγματικοὶ ἀριθμοὶ καὶ ὁ
1 + ( β𝑡 )􏷡
χρόνος 𝑡 μετρᾶται σὲ ὧρες. Ἡ μέγιστη τιμὴ τῆς συγκεντρώσεως εἶναι ἴση μὲ 15
μονάδες καὶ ἐπιτυγχάνεται 6 ὧρες μετὰ τὴ χορήγησι τοῦ φαρμάκου.
α. Νὰ βρῆτε τὶς τιμὲς τῶν σταθερῶν α καὶ β.
[Μονάδες 15/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 γράφεται 𝑓(𝑡) =
ℝ+ . Ἡ παράγωγός της εἶναι

αβ􏷡 𝑡
καὶ εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ 𝑡􏷡
+ β 􏷡 𝑓

′ (𝑡) = −αβ􏷡 𝑡􏷡

− β 􏷡
(𝑡􏷡 + β􏷡 )􏷡

καὶ παρατηροῦμε ὅτι 𝑓
′ (𝑡) ⩾ 0 ⟺ 𝑡􏷡 ⩽ β􏷡 ⟺ 𝑡 ⩽ β.
Συνεπῶς, ἡ 𝑓:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.2. 2001

237

• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (0, β), καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ [0, β]·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (β, +∞), καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ [β, +∞)·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ β.
Συνεπῶς, β = 6 καὶ 𝑓
(1) = 15 ⟺ … ⟺ α = 5.

β. Μὲ δεδομένο ὅτι ἡ δρᾶσι τοῦ φαρμάκου εἶναι ἀποτελεσματικὸ ὅταν ἡ τιμὴ
τῆς συγκεντρώσεως εἶναι τουλάχιστον ἴση μὲ 12 μονάδες, νὰ βρῆτε τὸ χρονικὸ
διάστημα ποὺ τὸ φάρμακο δρᾷ ἀποτελεσματικά.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἔχουμε 𝑓
(𝑡) ⩾ 12 ⟺ … ⟺ 𝑡􏷡 − 15𝑡 + 36 ⩽ 0.
Ἡ τελευταία εἶναι δευτεροβάθμια ἀνίσωσι μὲ διακρίνουσα Δ = 81 καὶ ρίζες 12
καὶ 3. Συνεπῶς οἱ λύσεις τῆς ἀνισώσεως εἶναι
3 ⩽ 𝑡 ⩽ 12.

5.2

2001

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A.1. ∆ίνονται οἱ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 . Νὰ ἀποδείξετε ὅτι |𝑧􏷠 ⋅ 𝑧􏷡 | = |𝑧􏷠 | ⋅ |𝑧􏷡 |.
[Μονάδες 7,5/100]
Ἀπόδειξις. Θέτοντας 𝑧􏷠 = 𝑥􏷠 + 𝑦􏷠 𝑖 καὶ 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 𝑖 γιὰ 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 , 𝑦􏷠 , 𝑦􏷡 ∈ ℝ, ἔχουμε
|𝑧􏷠 ⋅ 𝑧􏷡 | = |(𝑥􏷠 + 𝑦􏷠 𝑖) ⋅ (𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 )|
= |(𝑥􏷠 𝑥􏷡 − 𝑦􏷠 𝑦􏷡 ) + (𝑥􏷠 𝑦􏷡 + 𝑥􏷡 𝑦􏷠 )𝑖|
=

(𝑥 𝑥 − 𝑦􏷠 𝑦􏷡 )􏷡 + (𝑥􏷠 𝑦􏷡 + 𝑥􏷡 𝑦􏷠 )􏷡 􏽯
􏷠 􏷡

= 𝑥􏷡

𝑥􏷡 − 2𝑥􏷠 𝑥􏷡 𝑦􏷠 𝑦􏷡 + 𝑦􏷡􏷠 𝑦􏷡􏷡 + 𝑥􏷡􏷠 𝑦􏷡􏷡 + 2𝑥􏷠 𝑥􏷡 𝑦􏷠 𝑦􏷡 + 𝑥􏷡􏷡 𝑦􏷡􏷠 􏽯
􏷠 􏷡

= 𝑥􏷡

(𝑥􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 ) + 𝑦􏷡􏷠 (𝑥􏷡􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 ) 􏽯
􏷠 􏷡 𝑥􏷡

+ 𝑦􏷡􏷠 ⋅ 𝑥􏷡􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 􏽯
􏷠 􏽯

= |𝑧􏷠 | ⋅ |𝑧􏷡 |.

=

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

238

Α.2. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθσμένες, χωρὶς ἀπόδειξι: Γιὰ κάθε μιγαδικὸ ἀριθμὸ 𝑧 ἰσχύει:
α. |𝑧|􏷡 = 𝑧𝑧,̄
β. |𝑧|􏷡 = 𝑧􏷡 ,
γ. |𝑧| = −|𝑧|,̄
δ. |𝑧| = |𝑧|,̄
ε. |𝑖𝑧|̄ = |𝑧|.
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) λάθος, δ) σωστό, ε) σωστό.
Β.1. Ἂν 𝑧􏷠 = 3 + 4𝑖 καὶ 𝑧􏷡 = 1 − 3𝑖, νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τοὺς ἀριθμοὺς
τῆς Στήλης Α καὶ δίπλα σὲ κάθε ἀριθμὸ τὸ γράμμα τῆς Στήλης Β ἔτσι ὥστε νὰ
προκύπτῃ ἰσότητα.
Στήλη Α
1. |𝑧􏷠 ⋅ 𝑧􏷡 |
2. |𝑧􏷡􏷠 |
3. |𝑧􏷡 |􏷡
4. −|𝑧̄ 􏷠 |
5. |𝑖𝑧􏷡 |

Στήλη Β
α. 4
β. 2
γ. 25
δ. −5
ε. −2
ϝ. 5
ζ. 10
[Μονάδες 7,5/100]

Ἀπάντησις. 1-ζ, 2-γ, 3-α, 4-δ, 5-β.
1
Β.2. Ἂν γιὰ τὸν μιγαδικὸ ἀριθμὸ 𝑧 ἰσχύει |𝑧| = 1, νὰ δείξετε ὅτι 𝑧̄ = . 𝑧

[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι
1
|𝑧| = 1 ⇒ |𝑧|􏷡 = 1 ⇒ 𝑧𝑧̄ = 1 ⇒ 𝑧̄ = . 𝑧

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.2. 2001

239

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
Ἔστω 𝑓 μία πραγματικὴ συνάρτησι μὲ τύπο
⎧ α𝑥􏷡 , 𝑥
⩽3
⎪ 𝑓
(𝑥) = ⎨ 1 − 𝑒𝑥−􏷢
, 𝑥 > 3.

⎩ 𝑥−3
α. Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι συνεχής, νὰ ἀποδείξετε ὅτι α = −1/9.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἂν 𝑥 ⩽ 3 τότε 𝑓(𝑥) = α𝑥􏷡 , ὁπότε lim𝑥→􏷢− 𝑓(𝑥) = 9α.
1 − 𝑒𝑥−􏷢
Ἂν 𝑥 > 3 τότε 𝑓(𝑥) =
καὶ ἰσχύει lim𝑥→􏷢+ 􏿴1−𝑒𝑥−􏷢 􏿷 = lim𝑥→􏷢+ (𝑥−3) = 𝑥
−3
0, συνεπῶς ἀπὸ τὸ θεώρημα DLH ἔχουμε
′ 􏿴

1 − 𝑒𝑥−􏷢 􏿷
1 − 𝑒𝑥−􏷢 𝑥
−􏷢
lim+
= lim+
⋅ (𝑥 − 3)′ 􏿷 = lim+ 􏿴 − 𝑒𝑥−􏷢 􏿷 = −1.
′ = lim+ 􏿴 − 𝑒 𝑥
→􏷢 𝑥
→􏷢 𝑥
→􏷢 𝑥
→􏷢 𝑥
−3
(𝑥 − 3)
Ἐπειδὴ ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς ἔχουμε
1
lim− 𝑓(𝑥) = lim− 𝑓(𝑥) = 𝑓(3) ⟺ 9α = −1 ⟺ α = − . 𝑥
→􏷢 𝑥
→􏷢
9

β. Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικῆς παραστάσεως C𝑓 τῆς
συναρτήσεως 𝑓 στὸ σημεῖο Α(4, 𝑓(4)).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Στὸ διάστημα (3, +∞) ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο

′ 𝑓

(𝑥) = 􏿴

1 − 𝑒𝑥−􏷢 􏿷 (𝑥 − 3) + 􏿴1 − 𝑒𝑥−􏷢 􏿷(𝑥 − 3)′
(𝑥 − 3)􏷡

=

−𝑒𝑥−􏷢 (𝑥 − 3) + 1 − 𝑒𝑥−􏷢 −𝑒𝑥−􏷢 (𝑥 − 2) + 1
=
.
(𝑥 − 3)􏷡
(𝑥 − 3)􏷡

Στὸ 4 ἔχουμε 𝑓(4) = 1 − 𝑒 καὶ 𝑓 ′ (4) = −2𝑒 + 1, ἄρα ἡ ζητουμένη ἐφαπτομένη
εἶναι 𝑦
= (1 − 𝑒) + (−2𝑒 + 1)(𝑥 − 4) ⟺ 𝑦 = (−2𝑒 + 1)𝑥 + 7𝑒 − 3.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

240

γ. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὴ γραφικὴ
παράστασι τῆς συναρτήσεως 𝑓, τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥 καὶ τὶς εὐθεῖες 𝑥 = 1 καὶ 𝑥 = 2.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι 􏷡 􏷠 􏷡

7
1
1 􏷡
1 􏷢 􏾙

|𝑓(𝑥)|𝑑𝑥 = 􏾙 􏿗 − 𝑥􏷡 􏿗𝑑𝑥 = 􏾙 𝑥􏷡 𝑑𝑥 = 􏿯𝑥
􏿲 = .
9
9 􏷠
3⋅9
27 􏷟 􏷠 􏷠

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
Γιὰ μία συνάρτηση 𝑓, ποὺ εἶναι παραγωγίσιμη στὸ σύνολο τῶν πραγματικῶν
ἀριθμῶν ℝ, ἰσχύει ὅτι: 𝑓
􏷢 (𝑥) + β𝑓 􏷡 (𝑥) + γ𝑓(𝑥) = 𝑥􏷢 − 2𝑥􏷡 + 6𝑥 − 1
γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ, ὅπου β, γ πραγματικοὶ ἀριθμοὶ μὲ β􏷡 < 3γ.
α. Νὰ δείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 δὲν ἔχει ἀκρότατα.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Παραγωγίζοντας τὴ δοθεῖσα ἔχουμε
3𝑓 􏷡 (𝑥)𝑓 ′ (𝑥) + 2β𝑓(𝑥)𝑓 ′ (𝑥) + γ𝑓 ′ (𝑥) = 3𝑥􏷡 − 4𝑥 + 6,
ἄρα 􏿴
3𝑓 􏷡 (𝑥) + 2β𝑓(𝑥) + γ􏿷𝑓 ′ (𝑥) = 3𝑥􏷡 − 4𝑥 + 6.

(5.1)

Γιὰ τὸ τριώνυμο 3𝑥􏷡 −4𝑥+6 ἔχουμε Δ = −4⋅14 < 0, ἄρα ∀𝑥 ∈ ℝ, 3𝑥􏷡 −4𝑥+6 ≠ 0.
Ὁμοίως, γιὰ τὸ τριώνυμο 3𝑓 􏷡 (𝑥) + 2β𝑓(𝑥) + γ (ὡς πρὸς 𝑓(𝑥)) ἔχουμε Δ = 4β􏷡 −
12γ = 4(β􏷡 − 3γ) < 0, ἄρα ∀𝑥 ∈ ℝ, 3𝑓 􏷡 (𝑥) + 2β𝑓(𝑥) + γ ≠ 0.
Συνεπῶς, ἀπὸ τὴν (5.1) ἕπεται ὅτι ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) ≠ 0. Ἄρα ἀπὸ τὴν ἄρνησι
τοῦ θεωρήματος Fermat δὲν ὑπάρχουν ἀκρότατα.
β. Νὰ δείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Γιὰ τοὺς λόγους ποὺ ἀναπτύχθηκαν στὸ προηγούμενο ἐρώτημα, ἔχουμε
ὅτι 3𝑥􏷡 − 4𝑥 + 6 > 0 καὶ 3𝑓 􏷡 (𝑥) + 2β𝑓(𝑥) + γ > 0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ. Ἄρα ἀπὸ τὴν
(5.1) ἕπεται ὅτι ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) > 0. Συνεπῶς ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.2. 2001

241

γ. Νὰ δείξετε ὅτι ὑπάρχει μοναδικὴ ρίζα τῆς ἐξισώσεως 𝑓(𝑥) = 0 στὸ ἀνοικτὸ
διάστημα (0, 1).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = 𝑥􏷢 − 2𝑥􏷡 + 6𝑥 − 1. Ἡ 𝑔 εἶναι ὁρισμένη καὶ
συνεχὴς στὸ ℝ, ἄρα καὶ στὸ [0, 1], καὶ ἰσχύει 𝑔(0) ⋅ 𝑔(1) = −4 < 0. Ἄρα ἀπὸ τὸ
θεώρημα Bolzano ὑπάρχει 𝑥􏷟 ∈ (0, 1) ὥστε 𝑔(𝑥􏷟 ) = 0.
Ἄρα, ἀπὸ τὴ δοθεῖσα σχέσι ἔχουμε 𝑓
􏷢 (𝑥􏷟 ) + β𝑓 􏷡 (𝑥􏷟 ) + γ𝑓(𝑥􏷟 ) = 𝑔(𝑥􏷟 ) = 0,
ἄρα 􏿴𝑓
􏷡 (𝑥􏷟 ) + β𝑓(𝑥􏷟 ) + γ􏿷 ⋅ 𝑓(𝑥􏷟 ) = 0.

(5.2)

Ἀλλὰ τὸ τριώνυμο (ὡς πρὸς 𝑓(𝑥􏷟 )) 𝑓 􏷡 (𝑥􏷟 ) + β𝑓(𝑥􏷟 ) + γ ἔχει διακρίνουσα
1
Δ = β􏷡 − 4γ < 3γ − 4γ = −γ < − β􏷡 < 0.
3
Συνεπῶς, ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 􏷡 (𝑥􏷟 )+β𝑓(𝑥􏷟 )+γ > 0. Ἄρα ἀπὸ τὴν (5.2) ἕπεται ὅτι 𝑓(𝑥􏷟 ) = 0.
Αὐτὴ ἡ ρίζα, τώρα, εἶναι μοναδική, λόγῳ μονοτονίας τῆς 𝑓.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
Ἔστω μία πραγματικὴ συνάρτησι 𝑓, συνεχὴς στὸ σύνολο τῶν πραγματικῶν
ἀριθμῶν ℝ, γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύoυν οἱ σχέσεις:
i) 𝑓(𝑥) ≠ 0, γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ 􏷠

ii) 𝑓(𝑥) = 1 − 2𝑥 ∫􏷟 𝑡𝑓 􏷡 (𝑥𝑡)𝑑𝑡, γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
Ἔστω ἀκόμη 𝑔 ἡ συνάρτησι ποὺ ὁρίζεται ἀπὸ τὸν τύπο 𝑔(𝑥) =
κάθε 𝑥 ∈ ℝ.

1
− 𝑥􏷡 , γιὰ 𝑓
(𝑥)

α. Νὰ δείξετε ὅτι ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) = −2𝑥𝑓 􏷡 (𝑥).
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑦 = 𝑥𝑡 ἔχουμε 𝑑𝑦 = 𝑥𝑑𝑡, 𝑡 = 0 ⇒ 𝑦 = 0 καὶ 𝑥 = 1 ⇒ 𝑦 = 𝑥.
Ἄρα 􏷠 𝑥

𝑦 𝑑𝑦

1 𝑥 􏷡 􏷡 􏷡 𝑓

(𝑦)
= 𝑡𝑓

(𝑥𝑡)𝑑𝑡
= 􏾙
𝑦𝑓 (𝑦)𝑑𝑦, 􏾙 􏾙 𝑥 𝑥􏷡

􏷟 􏷟 􏷟

𝑥
ὁπότε ἡ σχέσι (ii) τῆς ἐκφωνήσεως γράφεται 𝑥 𝑓

(𝑥) = 1 − 2 􏾙 𝑦𝑓 􏷡 (𝑦)𝑑𝑦. 􏷟

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

(5.3)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

242 𝑥

Ὅμως ἡ 𝑓 εἶναι συνεχής, ἄρα ἡ 𝑥 ↦ ∫􏷟 𝑦𝑓 􏷡 (𝑦)𝑑𝑦 εἶναι παραγωγίσιμη, ἑπομένως
ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη, καὶ ἡ παράγωγός της εἶναι 𝑓
′ (𝑥) = −2𝑥𝑓 􏷡 (𝑥).

β. Νὰ δείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑔 εἶναι σταθερή.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Ἡ 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο 𝑔
′ (𝑥) = −

−2𝑥𝑓 􏷡 (𝑥) 𝑓
′ (𝑥)

2𝑥
=

− 2𝑥 = 0, ∀𝑥 ∈ ℝ 𝑓
􏷡 (𝑥) 𝑓
􏷡 (𝑥)

ἄρα ἡ 𝑔 εἶναι σταθερά.
γ. Νὰ δείξετε ὅτι ὁ τύπος τῆς συναρτήσεως 𝑓 εἶναι 𝑓(𝑥) =

1
.
1 + 𝑥􏷡
[Μονάδες 4/100]

Λύσις. Ἔστω 𝑔(𝑥) = 𝑐, ὁπότε
1
1
− 𝑥􏷡 = 𝑐 ⟺ 𝑓(𝑥) =
. 𝑓
(𝑥) 𝑐
+ 𝑥􏷡
Ὅμως γιὰ 𝑥 = 0 ἡ (5.3) δίνει 𝑓(0) = 1 − 2 ⋅ 0 = 1 ἄρα
0=
Συνεπῶς, 𝑓(𝑥) =

1
⟺ 𝑐 = 1. 𝑐
+ 0􏷡

1
.
1 + 𝑥􏷡

δ. Νὰ βρῆτε τὸ ὅριο lim𝑥→+∞ 􏿴𝑥𝑓(𝑥) sin 2𝑥􏿷.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ εἶναι 􏿖𝑥𝑓
(𝑥) sin 2𝑥􏿖 = 􏿗
καὶ lim𝑥→+∞ 𝑥

|𝑥| 𝑥

sin 2𝑥􏿖 = 􏿗 􏿗
⋅ | sin 2𝑥| ⩽ 􏷡 􏷡

1+𝑥
1+𝑥
1 + 𝑥􏷡

|𝑥|
= 0, ἄρα lim𝑥→+∞ 􏿴𝑥𝑓(𝑥) sin 2𝑥􏿷 = 0.
1 + 𝑥􏷡

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.3. 2002

5.3

243

2002

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Ἔστω 𝑓 μία συνεχὴς συνάρτησι σ’ ἕνα διάστημα [α, β]. Ἂν G εἶναι μία παράγουσα τῆς 𝑓 στὸ [α, β], τότε νὰ δείξετε ὅτι
β 􏾙

𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = G(β) − G(α).
α

[Μονάδες 12/100] 𝑥

Ἀπόδειξις. Οἱ συναρτήσεις 𝑥 ↦ ∫α 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 καὶ G εἶναι παράγουσες τῆς 𝑓. Συνεπῶς, ὑπάρχει 𝑐 ∈ ℝ ὥστε 𝑥

(5.4)

∀𝑥 ∈ [α, β], 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = G(𝑥) + 𝑐.
α

Θέτοντας στὴν 5.4 𝑥 = α παίρνουμε 0 = G(α) + 𝑐, ἄρα G(α) = −𝑐. Συνεπῶς,
θέτοντας στὴν 5.4 𝑥 = β παίρνουμε
β 􏾙

𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = G(β) + 𝑐 = G(β) − G(α).
α

Β.1. Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = sin 𝑥. Νὰ δείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη
στὸ ℝ καὶ ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) = cos 𝑥.
[Μονάδες 8/100]
Ἀπόδειξις. Γνωρίζουμε ὅτι sin(𝑎±𝑏) = sin 𝑎 cos 𝑏±sin 𝑏 cos 𝑎. Ἀφαιρώντας αὐτὲς 𝑥
+ 𝑥􏷟 𝑥
− 𝑥􏷟
τὶς δύο κατὰ μέλη καὶ θέτοντας 𝑎 =
καὶ 𝑏 =
παίρνουμε
2
2 𝑥
+ 𝑥􏷟 𝑥
− 𝑥􏷟
sin 𝑥 − sin 𝑥􏷟 = 2 cos
sin
.
2
2
Ἔτσι, ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ τυχαῖο 𝑥􏷟 ∈ ℝ εἶναι
sin 𝑥 − sin 𝑥􏷟 𝑥
− 𝑥􏷟 􏷩 􏷩

2 cos 𝑥+𝑥
sin 𝑥−𝑥 􏷡 􏷡

= 𝑥
− 𝑥􏷟 􏷩 𝑥

+ 𝑥􏷟 sin 𝑥−𝑥
= cos
⋅ 𝑥−𝑥􏷩􏷡 .
2 􏷡

λ(𝑥) =

Τὸ ὅριο τοῦ δεξιοῦ μέλους γιὰ 𝑥 → 𝑥􏷟 ὑπάρχει στὸ ℝ, ἄρα καὶ τοῦ ἀριστεροῦ.
Ἄρα ἡ συνάρτησι εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο 􏷩

sin 𝑥−𝑥 𝑥
+ 𝑥􏷟 􏷡 𝑓

(𝑥􏷟 ) = cos lim
⋅ 𝑥−𝑥lim
= cos 𝑥􏷟 ⋅ 1 = cos 𝑥􏷟 . 𝑥
−𝑥 􏷩 𝑥

→𝑥􏷩 􏷩
→􏷟
2 􏷡 􏷫

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

244

Β.2. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν, ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι ὁρισμένη στὸ [α, β] καὶ συνεχὴς στὸ (α, β], τότε ἡ
f παίρνει πάντοτε στὸ [α, β] μία μέγιστη τιμή.
[Μονάδα 1/100]
β. Κάθε συνάρτησι, ποὺ εἶναι 1–1 στὸ πεδίο ὁρισμοῦ της, εἶναι γνησίως μονότονη.
[Μονάδα 1/100]
γ. Ἂν ὑπάρχῃ τὸ ὅριο τῆς συναρτήσεως 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 καὶ lim𝑥→𝑥􏷩 |𝑓(𝑥)| = 0, τότε
lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) = 0.
[Μονάδα 1/100]
δ. Ἂν ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ, τότε
′ 􏾙
𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = 𝑥𝑓(𝑥) − 􏾙 𝑥𝑓 (𝑥)𝑑𝑥.

[Μονάδα 1/100]
ε. Ἂν lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) > 0, τότε 𝑓(𝑥) > 0 κοντὰ στὸ 𝑥􏷟 .
[Μονάδα 1/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) λάθος, λάθος, δ) σωστό, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
Ἔστω 𝑧 ἕνας μιγαδικὸς ἀριθμὸς καὶ 𝑓(𝑛) = 𝑖𝑛 𝑧, 𝑛 ∈ ℕ∗ .
α. Νὰ δείξετε ὅτι 𝑓(3) + 𝑓(8) + 𝑓(13) + 𝑓(18) = 0.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓
(3) 𝑓
(8) 𝑓
(13) 𝑓
(18)

=
=
=
= 𝑖􏷢

𝑧 = 𝑖 ⋅ 𝑖􏷡 𝑧 = −𝑖𝑧, 𝑖􏷧
𝑧 = (𝑖􏷡 )􏷣 𝑧 = (−1)􏷣 𝑧 = 𝑧, 𝑖􏷠􏷢
𝑧 = (𝑖􏷡 )􏷥 𝑖𝑧 = (−1)􏷥 𝑖𝑧 = 𝑖𝑧, 𝑖􏷠􏷧
𝑧 = (𝑖􏷡 )􏷨 𝑧 = (−1)􏷨 𝑧 = −𝑧.

Ἑπομένως 𝑓(3) + 𝑓(8) + 𝑓(13) + 𝑓(18) = 0.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.3. 2002

245

β. Ἂν |𝑧| = ρ καὶ Arg(𝑧) = θ, νὰ δείξετε ὅτι 𝑓
(13) = ρ􏿯 sin 􏿵

π
π
+ θ􏿸 + 𝑖 cos 􏿵 + θ􏿸􏿲.
2
2
[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Εἶναι 𝑓
(13) = 𝑖𝑧
= 𝑖ρ(cos θ + 𝑖 sin θ)
= ρ(− sin θ + 𝑖 cos θ)
π
π
= ρ􏿯 sin 􏿵 + θ􏿸 + 𝑖 cos 􏿵 + θ􏿸􏿲.
2
2

π
, νὰ βρεθῇ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου μὲ κορυφὲς
3
τὰ σημεῖα τοῦ μιγαδικοῦ ἐπιπέδου ποὺ εἶναι εἰκόνες τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν 0, 𝑧
καὶ 𝑓(13).
γ. Ἂν |𝑧| = 2 καὶ Arg(𝑧) =

[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑧
= 2􏿵 cos

π
π
1
√3
+ 𝑖 sin 􏿸 = 2􏿵
+ 𝑖 􏿸 = √3 + 𝑖,
3
3
2
2 𝑓

(13) = 𝑖𝑧 = 𝑖(√3 + 𝑖) = −1 + 𝑖√3 καὶ βεβαίως 0 = 0 + 0𝑖.
Ἄρα οἱ εἰκόνες τῶν τριῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν εἶναι ἀντιστοίχως τὰ σημεῖα
A(√3, 1), B(−1, √3) καὶ Ο(0, 0). Συνεπῶς τὸ ζητούμενο ἐμβαδὸ εἶναι
0
0 1
1􏿙
(OAB) =
| √3 1 1
2􏿙
−1 √3 1
0
0
1􏿙
| −√3 −1
=
2􏿙
1
−√3 􏿙 􏿙

|
1 􏿙

0 | 􏿙

0

1 −√3 −1
|􏵶 􏵶
|
2
1
−√3
1
|3 + 1|
=
2
= 2.
=

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

246

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
Ἔστωσαν οἱ συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 μὲ πεδίο ὁρισμοῦ τὸ ℝ. ∆ίνεται ὅτι ἡ συνάρτησι τῆς συνθέσεως 𝑓 ∘ 𝑔 εἶναι 1–1.
α. Νὰ δείξετε ὅτι ἡ 𝑔 εἶναι 1–1.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Γιὰ τυχαῖα 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ εἶναι: 𝑔
(𝑥) = 𝑔(𝑦) ⟹ 𝑓(𝑔(𝑥)) = 𝑓(𝑔(𝑦)) ⟹ (𝑓 ∘ 𝑔)(𝑥) = (𝑓 ∘ 𝑔)(𝑦) ⟹ 𝑥 = 𝑦,
γιατὶ ἡ 𝑔 εἶναι 1–1.
β. Νὰ δείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑔
(𝑓(𝑥) + 𝑥􏷢 − 𝑥) = 𝑔(𝑓(𝑥) + 2𝑥 − 1)
ἔχει ἀκριβῶς δύο θετικὲς καὶ μία ἀρνητικὴ ρίζα.
[Μονάδες 18/100]
Λύσις. Ἐπειδὴ ἡ 𝑔 εἶναι 1–1, ἡ ἐξίσωσι γράφεται 𝑔
(𝑓(𝑥) + 𝑥􏷢 − 𝑥) = 𝑔(𝑓(𝑥) + 2𝑥 − 1)


⟺ 𝑓

(𝑥) + 𝑥􏷢 − 𝑥 = 𝑓(𝑥) + 2𝑥 − 1 𝑥􏷢
− 3𝑥 + 1 = 0.

Θέτοντας ℎ(𝑥) = 𝑥􏷢 − 3𝑥 + 1, ἀναζητᾶμε τὶς ρίζες τῆς ἐξισώσεως ℎ(𝑥) = 0.
Ἡ συνάρτησι ℎ εἶναι πολυωνυμική, ἄρα ὁρίζεται, εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ παράγωγο ℎ′ (𝑥) = 3𝑥􏷡 − 3 καὶ ἰσχύει
ℎ′ (𝑥) ⩾ 𝑥􏷡 ⩾ 1 ⟺ |𝑥| ⩾ 1 ⟺ 𝑥 ⩽ −1 ∨ 𝑥 ⩾ 1.
Συνεπῶς ἔχουμε τὴν ἑξῆς ἀνάλυσι:
Στὸ διάστημα (−∞, −1) ἡ ℎ εἶναι γνησίως αὔξουσα. Ἄρα ℎ(𝑥) < ℎ(−1), ἄρα
ℎ(𝑥) ∈ (−∞, 3). Τὸ 0 βρίσκεται σ’ αὐτὸ τὸ διάστημα, συνεπῶς ὑπάρχει ρ􏷠 ∈
(−∞, −1) ὥστε ℎ(ρ􏷠 ) = 0 καὶ εἶναι μοναδικὸ λόγῳ μονοτονίας.
Στὸ διάστημα (−1, 0) ἡ ℎ εἶναι γνησίως φθίνουσα. Ἄρα ℎ(0) < ℎ(𝑥) < ℎ(−1),
ἄρα 1 < ℎ(𝑥) < 3, δηλαδὴ ℎ(𝑥) ∈ (1, 3). Τὸ 0 δὲν βρίσκεται σ’ αὐτὸ τὸ διάστημα,
ἄρα δὲν ὑπάρχει ρίζα τῆς ℎ στὸ (−1, 0).
Στὸ διάστημα (0, 1) ἡ ℎ εἶναι γνησίως φθίνουσα. Ἄρα ℎ(1) < ℎ(𝑥) < ℎ(0), ἄρα
ℎ(𝑥) ∈ (−1, 1). Τὸ 0 βρίσκεται σ’ αὐτὸ τὸ διάστημα, συνεπῶς ὑπάρχει ρ􏷡 ∈ (0, 1)
ὥστε ℎ(ρ􏷡 ) = 0 καὶ εἶναι μοναδικὸ λόγῳ μονοτονίας.
Στὸ διάστημα (1, +∞) ἡ ℎ εἶναι γνησίως αὔξουσα. Ἄρα ℎ(𝑥) > ℎ(1), ἄρα
ℎ(𝑥) ∈ (−1, +∞). Τὸ 0 βρίσκεται σ’ αὐτὸ τὸ διάστημα, συνεπῶς ὑπάρχει ρ􏷢 ∈
(1, +∞) ὥστε ℎ(ρ􏷢 ) = 0 καὶ εἶναι μοναδικὸ λόγῳ μονοτονίας.
Ἄρα βρήκαμε ἀκριβῶς τρεῖς ρίζες ρ􏷠 , ρ􏷡 , ρ􏷢 , ἐκ τῶν ὁποίων ἡ πρώτη εἶναι
ἀρνητικὴ καὶ οἱ δύο ἑπόμενες θετικές.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.3. 2002

247

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
α. Ἔστω δύο συναρτήσεις ℎ, 𝑔 συνεχεῖς στὸ [α, β]. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἂν ℎ(𝑥) > 𝑔
(𝑥) γιὰ κάθε 𝑥 ∈ [α, β], τότε
β

β 􏾙

ℎ(𝑥)𝑑𝑥 > 􏾙 𝑔(𝑥)𝑑𝑥.
α

α

[Μονάδες 2/100]
Λύσις. Θεωροῦμε τὶς παράγουσες H, G τῶν ℎ, 𝑔 ἀντιστοίχως καὶ τὴ συνάρτησι
A(𝑥) = H(𝑥) − G(𝑥), ὁρισμένες στὸ [α, β]. Ἡ Α εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη
καὶ ἰσχύει
Α′ (𝑥) = H′ (𝑥) − G′ (𝑥) = ℎ(𝑥) − 𝑔(𝑥) < 0, ∀𝑥 ∈ [α, β].
Ἄρα ἡ Α εἶναι γνησίως φθίνουσα, ἄρα Α(α) > Α(β).
Εἶναι
β

β

β

β

′ 􏾙
ℎ(𝑥)𝑑𝑥 − 􏾙 𝑔(𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙 􏿴ℎ(𝑥) − 𝑔(𝑥)􏿷𝑑𝑥 = 􏾙 A (𝑥) = A(β) − Α(α) < 0.
α

α

α

α

β. i) ∆ίνεται ἡ παραγωγίσιμη στὸ ℝ συνάρτησι 𝑓, ποὺ ἱκανοποιεῖ τὶς σχέσεις 𝑓
′ (𝑥) − 𝑒−𝑓(𝑥) = 𝑥 − 1, 𝑥 ∈ ℝ καὶ 𝑓(0) = 0. Νὰ ἐκφραστῇ ἡ 𝑓 ′ ὡς συνάρτησι τῆς 𝑓
.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Παραγωγίζοντας τὴ δοθεῖσα, ἔχουμε: 𝑓
′ (𝑥) − 𝑒−𝑓(𝑥) ⋅ 𝑓 ′ (𝑥) = 1 ∴ 𝑓 ′ (𝑥) ⋅ 􏿴1 + 𝑒𝑓(𝑥) 􏿷 = 1 ∴ 𝑓 ′ (𝑥) =

β. ii) Νὰ δείξετε ὅτι

1
.
1 + 𝑒𝑓(𝑥) 𝑥

< 𝑓(𝑥) < 𝑥𝑓 ′ (𝑥), γιὰ κάθε 𝑥 > 0.
2
[Μονάδες 12/100] 𝑥

< 𝑓(𝑥):
2
Ἀπὸ τὸ προηγούμενο ἐρώτημα ἔχουμε ὅτι 𝑓 ′ (𝑥) > 0, ∀𝑥 ∈ ℝ. Ἄρα, ἡ 𝑓 εἶναι
γνησίως αὔξουσα. Ἔχουμε 𝑥 > 0 ἀπὸ τὴν ἐκφώνησι, ἄρα 𝑓(𝑥) > 𝑓(0), ἄρα
1 𝑓
(𝑥) > 0, ἄρα 𝑒𝑓(𝑥) > 𝑒􏷟 = 1. Ἄρα 𝑓(𝑥) > .
2
Λύσις. ΘΑΟ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
248
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 𝑥

Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι Α(𝑥) = < 𝑓(𝑥). Ἡ Α ὁρίζεται, εἶναι συνεχὴς καὶ
2
1
παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ παράγωγο Α′ (𝑥) = − 𝑓 ′ (𝑥) < 0, ∀𝑥 ∈ ℝ. Ἄρα ἡ Α
2 𝑥

εἶναι γνησίως φθίνουσα, ἄρα A(𝑥) < A(0) ἄρα < 𝑓(𝑥).
2
ΘΑΟ 𝑓(𝑥) < 𝑥𝑓 ′ (𝑥):
Ἀρχικὰ δείχνουμε ὅτι ἡ 𝑓 ἔχει δεύτερη παράγωγο. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 ′
στὸ τυχαῖο 𝑥􏷟 ∈ ℝ εἶναι: 𝑓
′ (𝑥) − 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) 𝑥
− 𝑥􏷟 􏷠

− 􏷠+𝑒􏷠𝑓(𝑥􏷩 ) 􏷠
+𝑒𝑓(𝑥)
= 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑓
(𝑥) 𝑒
− 𝑒𝑓(𝑥􏷩 )
= −
⋅ 𝑥
− 𝑥􏷟

λ(𝑥) =

β. iii) Ἂν Ε εἶναι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου Ω ποὺ ὁρίζεται ἀπὸ τὴ γραφικὴ παράστασι τῆς 𝑓, τὶς εὐθεῖες 𝑥 = 0, 𝑥 = 1 καὶ τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥, νὰ δείξετε ὅτι
1 𝑓
(1)
<E<
.
4
2
[Μονάδες 6/100] 􏷠

Λύσις. Τὸ ἀναφερόμενο ἐμβαδὸ εἶναι E = ∫􏷟 𝑓(𝑥)𝑑𝑥. Κατ’ ἐφαρμογὴ τοῦ (α) καὶ
μὲ χρῆσι τῆς τριμελοῦς ἀνισότητας τοῦ (β), ἔχουμε 􏷠 􏾙 􏷟 􏷠 𝑥 𝑑𝑥

< E < 􏾙 𝑥𝑓 ′ (𝑥)𝑑𝑥.
2 􏷟

Ὅμως, 􏷠 􏾙 􏷟 𝑥 𝑥􏷡

􏷠 1 𝑑𝑥
= 􏿯 􏿲 =
2
4 􏷟 4

καὶ 􏷠 􏷠 􏷠 􏷠


′ 􏾙
𝑥𝑓 (𝑥)𝑑𝑥 = 􏿯𝑥𝑓(𝑥)􏿲 − 􏾙 (𝑥) 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = 𝑓(1) − 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = 𝑓(1) − E. 􏷟 􏷟 􏷟 􏷟

Ἄρα
1
< E < 𝑓(1) − E
4
ἀπὸ τὴν ὁποῖα ἕπονται

1 𝑓
(1)
< E καὶ Ε < 𝑓(1) − E∴E <
.
4
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.4. 2002 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

5.4

249

2002 ὁμογενῶν

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. α) Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σὲ ἕνα σημείο 𝑥􏷟 , νὰ ἀποδείξετε
ὅτι εἶναι καὶ συνεχὴς στὸ σημεῖο αὐτό.
[Μονάδες 8,5/100]
Ἀπόδειξις. Γιὰ τὸ λόγο μεταβολῆς λ(𝑥) τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 ∈ D𝑓, ἰσχύει 𝑓
(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + λ(𝑥) ⋅ (𝑥 − 𝑥􏷟 ).
Ὅμως τὸ ὅριο τοῦ δεξιοῦ μέλους στὸ 𝑥􏷟 ὑπάρχει, λόγῳ παραγωγισιμότητας. Ἄρα
ὑπάρχει τὸ ὅριο τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 καὶ εἶναι
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + lim λ(𝑥) ⋅ lim (𝑥 − 𝑥􏷟 ) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) ⋅ 0 = 𝑓(𝑥􏷟 ). 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩

β) Νὰ γράψετε τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικῆς παραστάσεως μιᾶς
παραγωγίσιμης συναρτήσεως 𝑓 στὸ σημεῖο Α(𝑥􏷟 , 𝑓(𝑥􏷟 )).
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. 𝑦 − 𝑓(𝑥􏷟 ) = 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) ⋅ (𝑥 − 𝑥􏷟 ).
B. α) Ἂν 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖 ≠ 0, |𝑧| = ρ καὶ θ ἕνα ὅρισμα τοῦ 𝑧, νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ 𝑧
παίρνει τὴ μορφὴ 𝑧
= ρ(cos θ + 𝑖 sin θ).
[Μονάδες 8,5/100]
Ἀπόδειξις. Ἔστω Α(𝑥, 𝑦) ἡ εἰκόνα τοῦ μιγαδικοῦ ἀριθμοῦ 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖 στὸ μιγαδικὸ
ἐπίπεδο. Ἂν Ο(0, 0) ἡ ἀρχὴ τῶν ἀξόνων καὶ Β, Γ οἱ προβολὲς τοῦ Α στοὺς ἄξονες 𝑥
′ 𝑥, 𝑦𝑦′ ἀντίστοιχα, τότε
ΟΑ = ρ = |𝑧|, cos θ =

OB 𝑥

AB
ΟΓ 𝑦

= , sin θ =
=
= .
OA |𝑧|
OA OA |𝑧| 𝑦 𝑥

Ἔτσι: 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖 = ρ􏿵 + 𝑖 􏿸 = ρ(cos θ + 𝑖 sin θ).
ρ
ρ

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

250

β) Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸν ἀριθμὸ ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ σωστὴ ἀπάντησι: Ἂν 𝑧􏷠 = ρ􏷠 (cos θ􏷠 + 𝑖 sin θ􏷠 ), 𝑧􏷡 = ρ􏷡 (cos θ􏷡 + 𝑖 sin θ􏷡 ) εἶναι ἡ τριγωνομετρικὴ μορφὴ τῶν μιγαδικῶν 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 καὶ 𝑧􏷠 = 𝑧􏷡 , τότε
1) ρ􏷠 = ρ􏷡 καὶ θ􏷠 + θ􏷡 = 0.
2) ρ􏷠 + ρ􏷡 = 0 καὶ θ􏷠 = θ􏷡 + 2𝑘π, 𝑘 ∈ ℤ.
3) ρ􏷠 = ρ􏷡 καὶ θ􏷠 − θ􏷡 = 2𝑘π, 𝑘 ∈ ℤ.
4) ρ􏷠 − ρ􏷡 = 0 καὶ θ􏷠 + θ􏷡 = 2𝑘π, 𝑘 ∈ ℤ.
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. 3.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
∆ίνονται οἱ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧􏷠 = 1 − 2𝑖 καὶ 𝑧􏷡 = 3 + 4𝑖.
α) Ἂν 𝑧􏷡

= 𝑥 + 𝑦𝑖, 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑥 = −1 καὶ 𝑦 = 2. 𝑧􏷠

[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Εἶναι 𝑧􏷡
3 + 4𝑖 (3 + 4𝑖)(1 + 2𝑖) −5 + 10𝑖
=
=
=
= −1 + 2𝑖. 𝑧􏷠
1 − 2𝑖 (1 − 2𝑖)(1 + 2𝑖)
5
Ἄρα 𝑥 + 𝑦𝑖 = −1 + 2𝑖 ⟺ 𝑥 = −1 ∧ 𝑦 = 2. 𝑧􏷡

εἶναι μία ρίζα τῆς ἐξισώσεως 𝑥􏷡 + β𝑥 + 2γ = 0, ὅπου β, γ ∈ ℝ, νὰ 𝑧􏷠

βρῆτε τὶς τιμὲς τῶν β καὶ γ.

β) Ἂν

[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Γιὰ 𝑧􏷡

= −1 + 2𝑖 ἡ ἐξίσωσι ἱκανοποιεῖται, ἄρα 𝑧􏷠

(−1 + 2𝑖)􏷡 + β(−1 + 2𝑖) + 2γ = 0




−3 + 4𝑖 − β + 2β𝑖 + 2γ = 0
(−3 − β + 2γ) + (4 + 2β)𝑖 = 0
−3 − β + 2γ = 0 ∧ 4 + 2β = 0
1
β = −2 ∧ γ = .
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.4. 2002 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

251

γ) Νὰ βρῆτε τὸν γεωμετρικὸ τόπο τῶν εἰκόνων τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν 𝑧 γιὰ
τοὺς ὁποίους ἰσχύει
|𝑧 − 2𝑧􏷠 | = |𝑧􏷡 |.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑧 = 𝑎 + 𝑏𝑖, γιὰ 𝑎, 𝑏 ∈ ℝ, ἡ ἰσότητα γράφεται
|𝑧 − 2𝑧􏷠 | = |𝑧􏷡 |

|(𝑎 + 𝑏𝑖) − 2(1 − 2𝑖)| = 􏽮3􏷡 + 4􏷡


|(𝑎 − 2) + (𝑏 − 4)𝑖| = 􏽮3􏷡 + 4􏷡
(𝑎 − 2)􏷡 + (𝑏 − 4)􏷡 = 5􏷡 .

Συνεπῶς ἡ ἐξίσωσι παριστᾷ κύκλο κέντρου (2, 4) καὶ ἀκτίνας 5.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 2𝑥 + 4 +

1
.
2𝑥 + 4

α) Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓
στὸ σημεῖο ποὺ τέμνει τὸν ἄξονα 𝑦𝑦′ .
[Μονάδες 7/100]
1
Λύσις. Γιὰ τὴν τομὴ C𝑓 ∩ 𝑦𝑦′ ἔχουμε 𝑥􏷟 = 0 καὶ 𝑦􏷟 = 𝑓(0) = 2 ⋅ 0 + 4 +
=
2⋅0+4
1 17
17
4 + = . Συνεπῶς, τὸ σημεῖο τομῆς εἶναι A􏿵0, 􏿸.
4
4
4
Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο
(2𝑥 + 4)′
2
2
′ 𝑓
(𝑥) = 2 −
. 􏷡
= 2− 􏷡
= 2−
(2𝑥 + 4)
(2𝑥 + 4)
2(𝑥 + 2)􏷡
Ἔχουμε 𝑓(0) =
εἶναι

17 ′
15
, 𝑓 (0) =
, ἄρα ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς C𝑓 στὸ Α
4
8
ε∶ 𝑦−

15
17
17 15
= (𝑥 − 0) ⟺ 𝑦 = 𝑥 + .
4
8
8
4

β) Νὰ βρῆτε τὶς ἀσύμπτωτες τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς συναρτήσεως 𝑓
.
[Μονάδες 9/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

252

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Λύσις. Κατακόρυφες ἀσύμπτωτοι: Ὑπολογίζουμε
lim 𝑓(𝑥) = −∞, lim+ 𝑓(𝑥) = +∞, 𝑥

→−􏷡− 𝑥

→−􏷡

ἄρα ἡ εὐθεία 𝑥 = −2 ἀποτελεῖ κατακόρυφη ἀσύμπτωτο τῆς C𝑓 .
Ὁριζόντιες ἀσύμπτωτοι: Ὑπολογίζουμε
lim 𝑓(𝑥) = −∞, lim 𝑓(𝑥) = +∞, 𝑥

→−∞ 𝑥

→+∞

ἄρα δὲν ὑπάρχουν ὁριζόντιες ἀσύμπτωτοι τῆς C𝑓 .
Πλάγιες ἀσύμπτωτοι: Ὑπολογίζουμε
lim 􏿴𝑓(𝑥) − (2𝑥 − 4)􏿷 = 0, lim 􏿴𝑓(𝑥) − (2𝑥 + 4)􏿷 = 0, 𝑥

→−∞ 𝑥

→+∞

ἄρα ἡ εὐθεία 𝑦 = 2𝑥 + 4 ἀποτελεῖ πλαγία ἀσύμπτωτο τῆς C𝑓 στὰ ±∞.
Οἱ ἀσύμπτωτοι φαίνονται καθαρὰ στὴν παρακάτω γραφικὴ παράστασι:

γ) Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὴ γραφικὴ
παράστασι τῆς συναρτήσεως 𝑓, τὸν ἄξονα τῶν 𝑥 καὶ τὶς εὐθεῖες 𝑥 = 0, 𝑥 = 1.
[Μονάδες 9/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.4. 2002 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

253

Λύσις. 􏷠

E = 􏾙 |𝑓(𝑥) − 0|𝑑𝑥 􏷟 􏷠

1 􏿸𝑑𝑥

2𝑥 + 4 􏷟 􏷠

1 􏷠 (2𝑥 + 4)′ 􏿸𝑑𝑥

2𝑥
+
4𝑑𝑥
+ 􏾙 􏾙

2 􏷟 2𝑥 + 4 􏷟 􏷠 􏷠

1 􏷡 􏿯𝑥

+ 4𝑥􏿲 𝑑𝑥 + 􏿯 ln(2𝑥 + 4)􏿲
2 􏷟 􏷟

1
5 − 􏿴 ln 6 − ln 4􏿷
2
1 3
5 − ln .
2 2

= 􏾙 􏿵2𝑥 + 4 +
=
=
=
=

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Ἔστω ἡ παραγωγίσιμη συνάρτησι 𝑓 ∶ (0, +∞) → ℝ γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύουν 𝑓
(1) = 0 καὶ 𝑥𝑓
′ (𝑥) − 2𝑓(𝑥) = 𝑥, ∀𝑥 ∈ (0, +∞).
α)

Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι ℎ(𝑥) =

(0, +∞). 𝑓

(𝑥)
εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ 𝑥􏷡

[Μονάδες 7/100]

Λύσις. Ἡ ℎ εἶναι παραγωγίσιμη ὡς πηλίκο παραγωγισίμων συναρτήσεων, μὲ
παράγωγο
ℎ′ (𝑥) = 􏿵

1 𝑓
(𝑥) ′ 𝑓 ′ (𝑥) ⋅ 𝑥􏷡 − 𝑓(𝑥) ⋅ 2𝑥 𝑥𝑓 ′ (𝑥) − 2𝑓(𝑥) 􏿸

=
=
.
= 􏷡 𝑥􏷡 𝑥􏷢 𝑥􏷡

(𝑥􏷡 )

Παρατηροῦμε ὅτι ℎ′ (𝑥) > 0, ∀𝑥 ∈ (0, +∞), ἄρα ἡ ℎ εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ
(0, +∞), χωρὶς ἀκρότατα.
β) Νὰ βρῆτε τὸν τύπο τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 8/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

254

Λύσις. Ἔχουμε
ℎ′ (𝑥) =

1
1 ′ 􏿵 􏿸

=
− 𝑥􏷡 𝑥



1
ℎ(𝑥) = − + 𝑐 𝑥

1 𝑓
(𝑥)
=− +𝑐 􏷡 𝑥 𝑥 𝑓

(𝑥) = 𝑐𝑥􏷡 − 𝑥, γιὰ κάποιο 𝑐 ∈ ℝ.

Ὅμως 𝑓(0) = 1 ⟺ 𝑐 − 1 = 0 ⟺ 𝑐 = 1, ἄρα 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 − 𝑥.
γ) Νὰ βρῆτε τὸ 𝑥

lim

∫􏷠 𝑓(𝑡)𝑑𝑡
(ln 𝑥)􏷡 𝑥

→􏷠

.
[Μονάδες 10/100] 𝑥

Λύσις. Οἱ συναρτήσεις 𝑥 ↦ ∫􏷠 𝑓(𝑡)𝑑𝑡, 𝑥 ↦ (ln 𝑥)􏷡 εἶναι παραγωγίσιμες καὶ 𝑥

ἰσχύουν lim𝑥→􏷠 ∫􏷠 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = lim 𝑥 → 1(ln 𝑥)􏷡 = 0, ἄρα ἀπὸ τὸν κανόνα de l’Hôpital
ἔχουμε

lim 𝑥
→􏷠

∫􏷠 𝑓(𝑡)𝑑𝑡
(ln 𝑥)

′ 𝑥 𝑥 􏷡

DLH 􏿵

∫􏷠 𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸

=

lim

=

lim 𝑓

(𝑥)
2 ln 𝑥 ⋅

=

lim 𝑥􏷡

− 𝑥
2 ln 𝑥 ⋅ 𝑥􏷠

=

lim 􏿵

=
DLH

=
=

=

′ 􏿴

(ln 𝑥)􏷡 􏿷 𝑥

→􏷠 𝑥

→􏷠 𝑥

→􏷠 􏷠 𝑥 𝑥􏷡

𝑥 − 1 􏿸

⋅ 𝑥
→􏷠 2
ln 𝑥
1 𝑥
−1 􏿸

⋅ lim 􏿵
2 𝑥→􏷠 ln 𝑥
1
(𝑥 − 1)′ 􏿸
, γιατὶ lim(𝑥 − 1) = lim ln 𝑥 = 0
⋅ lim 􏿵 𝑥
→􏷠 𝑥
→􏷠
2 𝑥→􏷠 (𝑙𝑛𝑥)′
1
⋅ lim 𝑥
2 𝑥→􏷠
1
.
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.5. 2003

5.5

255

2003

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σ’ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟
, τότε εἶναι καὶ συνεχὴς στὸ σημεῖο αὐτό.
[Μονάδες 8/100]
Ἀπόδειξις. Ἔστω λ(𝑥) =
D𝑓. Τότε ἰσχύει 𝑓

(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ σημεῖο 𝑥􏷟 ∈ 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑓
(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + λ(𝑥) ⋅ (𝑥 − 𝑥􏷟 ).

Ἐπειδὴ ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 , τὸ ὅριο τοῦ δεξιοῦ μέλους ὑπάρχει στὸ 𝑥􏷟
, ἄρα καὶ τοῦ ἀριστεροῦ καὶ ἔχουμε
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + lim λ(𝑥) ⋅ lim (𝑥 − 𝑥􏷟 ) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) ⋅ 0 = 𝑓(𝑥􏷟 ). 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩

Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 .
Β. Τί σημαίνει γεωμετρικὰ τὸ Θεώρημα Μέσης Τιμῆς τοῦ ∆ιαφορικού Λογισμοῦ;
[Μονάδες 7/100]
Ἀπάντησις. Τὸ ΘΜΤ διατυπώνεται ὡς ἑξῆς: Ἂν 𝑓 ὁρισμένη καὶ συνεχὴς στὸ 𝑓
(α) − 𝑓(β)
[α, β] καὶ παραγωγίσιμη στὸ (α, β), τότε ὑπάρχει ξ ∈ (α, β) ὥστε 𝑓 ′ (ξ) =
.
α−β
Γεωμετρικὰ αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὑπάρχει σημεῖο Ξ(ξ, 𝑓(ξ)) στὸ τόξο ΑΒ ὥστε
ἡ ἐφαπτομένη τῆς C𝑓 στὸ Ξ νὰ εἶναι παράλληλη στὴν εὐθεία ΑΒ.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

256

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν 𝑧 ἕνας μιγαδικὸς ἀριθμὸς καὶ 𝑧 ὁ συζυγής του, τότε ἰσχύει |𝑧| = |𝑧|̄ =
| − 𝑧|.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 συνεχὴς σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ δύο φορὲς παραγωγίσιμη στὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ∆. Ἂν 𝑓 ″ (𝑥) > 0 γιὰ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο 𝑥
τοῦ ∆, τότε ἡ 𝑓 εἶναι κυρτὴ στὸ ∆.
[Μονάδες 2/100]
γ. Γιὰ κάθε συνάρτησι 𝑓 παραγωγίσιμη σὲ ἕνα διάστημα ∆, ἰσχύει
′ 􏾙
𝑓 (𝑥)𝑑𝑥 = 𝑓(𝑥) + 𝑐, 𝑐 ∈ ℝ.

[Μονάδες 2/100]
δ. Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι κυρτὴ σὲ ἕνα διάστημα ∆, τότε ἡ ἐφαπτομένη
τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓 σὲ κάθε σημεῖο τοῦ ∆ βρίσκεται «πάνω»
ἀπὸ τη γραφική της παράστασι.
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 ὁρισμένη σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ 𝑥􏷟 ἕνα ἐσωτερικὸ
σημεῖο τοῦ ∆. Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 καὶ 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) = 0, τότε ἡ 𝑓
παρουσιάζει ὑποχρεωτικὰ τοπικὸ ἀκρότατο στὸ 𝑥􏷟 .
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) σωστό, γ) σωστό, δ) λάθος, ε) λάθος.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ
∆ίνονται οἱ μιγαδικοὶ αριθμοί 𝑧 = α + β𝑖, ὅπου α, β ∈ ℝ καὶ 𝑤 = 3𝑧 − 𝑖𝑧̄ + 4,
ὅπου 𝑧̄ εἶναι ὁ συζυγὴς τοῦ 𝑧.̄
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.5. 2003

257

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ℜ(𝑤) = 3α − β + 4 καὶ ℑ(𝑤) = 3β − α.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑤
= 3(α + β𝑖) − 𝑖(α − β𝑖) + 4
= 3α + 3β𝑖 − α𝑖 − β + 4
= 3α + β + 4 + (−α + 3β)𝑖.
Ἄρα ℜ(𝑤) = 3α − β + 4 καὶ ℑ(𝑤) = 3β − α.
β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἂν οἱ εἰκόνες τοῦ 𝑤 στὸ μιγαδικὸ ἐπίπεδο κινοῦνται στὴν
εὐθεία μὲ ἐξίσωσι 𝑦 = 𝑥 − 12, τότε οἱ εἰκόνες τοῦ 𝑧 κινοῦνται στὴν εὐθεία μὲ
ἐξίσωσι 𝑦 = 𝑥 − 2.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
ℑ(𝑤) = ℜ(𝑤) − 12


−α + 3β = 3α − β + 4 − 12
β = α − 2.

Ἄρα οἱ εἰκόνες τῶν 𝑧 βρίσκονται στὴν εὐθεία 𝑦 = 𝑥 − 2.
γ. Νὰ βρῆτε ποιός ἀπὸ τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς 𝑧, οἱ εἰκόνες τῶν ὁποίων κινοῦνται στὴν εὐθεία μὲ ἐξίσωσι 𝑦 = 𝑥 − 2, ἔχει τὸ ἐλάχιστο μέτρο.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Τὸ μέτρο τοῦ τυχόντος 𝑧 τῆς ἐκφωνήσεως εἶναι
|𝑧| = 􏽯

α􏷡 + β􏷡

= 􏽯α􏷡 + (α − 2)􏷡
= 􏽯2(α − 1)􏷡 + 1
⩾ √2 ⋅ 0 + 1
= √2.
Ἡ ἐλάχιστη τιμὴ πραγματοποιεῖται γιὰ α = 1 καὶ β = 1 − 2 = −1. Ἑπομένως ὁ
μιγαδικὸς 𝑧 ἐλαχίστου μέτρου εἶναι 𝑧􏷟 = 1 − 𝑖.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷤 + 𝑥􏷢 + 𝑥.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

258

α. Νὰ μελετήσετε τὴν 𝑓 ὡς πρὸς τὴν μονοτονία καὶ τὰ κοῖλα καὶ νὰ ἀποδείξετε
ὅτι ἡ 𝑓 ἔχει ἀντίστροφη συνάρτησι.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι ὁρισμένη, συνεχὴς καὶ δύο φορὲς παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς πολυωνυμικὴ μὲ πρώτη καὶ δεύτερη παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 5𝑥􏷣 + 3𝑥􏷡 + 1 καὶ 𝑓 ″ (𝑥) = 20𝑥􏷢 + 6𝑥.
Ἡ 𝑓 ′ (𝑥), ὡς τριώνυμο, ἔχει διακρίνουσα Δ = −18 < 0, ἄρα
∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) > 0.
Ἀκόμη 𝑓
″ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 20𝑥􏷤 + 6𝑥 ⩾ 0 ⟺ 2𝑥(10𝑥􏷡 + 3) ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩾ 0.
Συνεπῶς, ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ ℝ·
• κοίλη στὸ (−∞, 0), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ (−∞, 0]·
• κυρτὴ στὸ (0, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [0, +∞)·
• παρουσιάζει σημεῖο καμπῆς στὸ 0, τὸ (0, 0).
Ἐπίσης, ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα, ἄρα 1–1, ἄρα ἀντιστρέψιμη.
β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓(𝑒𝑥 ) ⩾ 𝑓(1 + 𝑥) γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = 𝑒𝑥 − 𝑥 − 1. Ἡ 𝑔 εἶναι ὁρισμένη, συνεχὴς
καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ παράγωγο 𝑔′ (𝑥) = 𝑒𝑥 − 1. Ἰσχύει 𝑔
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑒𝑥 ⩾ 𝑒􏷟 ⟺ 𝑥 ⩾ 0.
Ἄρα, ἡ 𝑔:
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (−∞, 0), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ (−∞, 0]·
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (0, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [0, +∞)·
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 0.
Συνεπῶς ἔχουμε 𝑔
(𝑥) ⩾ 𝑔(0) ∴ 𝑒𝑥 − 𝑥 − 1 ⩾ 0
∴ 𝑒𝑥 ⩾ 𝑥 + 1
∴ 𝑓(𝑒𝑥 ) ⩾ 𝑓(𝑥 + 1).

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.5. 2003

259

γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐφαπτομένη τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓 στὸ
σημεῖο (0, 0) εἶναι ὁ ἄξονας συμμετρίας τῶν γραφικῶν παραστάσεων τῆς 𝑓 καὶ
τῆς 𝑓 −􏷠 .
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ ἐφαπτομένη τῆς C𝑓 στὸ 0 ἔχει συντελεστὴ διευθύνσεως 𝑓 ′ (0) = 1 καὶ
ἰσχύει 𝑓(0) = 0. Ἄρα ἡ ἐφαπτομένη σ’ αὐτὸ τὸ σημεῖο εἶναι 𝑦 − 0 = 1(𝑥 − 0) ⟺ 𝑦
= 𝑥, πράγματι ὁ ἄξονας συμμετρίας τῶν C𝑓 καὶ C𝑓 −􏷪 .
δ. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὴ γραφικὴ
παράστασι τῆς 𝑓 −􏷠 , τὸν ἄξονα τῶν 𝑥 καὶ τὴν εὐθεία μὲ ἐξίσωσι 𝑥 = 3.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Τὸ ζητούμενο ἐμβαδὸν δίνεται ἀπὸ τὸ ὁλοκλήρωμα 𝑓
(􏷢)

E=􏾙 𝑓

−􏷠 (𝑦)𝑑𝑦. 􏷟

Θέτοντας 𝑦 = 𝑓(𝑥), ἔχουμε:
• 𝑦 = 0 ⟺ 𝑓(𝑥) = 0 ⟺ 𝑥(𝑥􏷣 + 𝑥􏷡 + 1) = 0 ⟺ 𝑥 = 0, γιατὶ
∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑥􏷣 + 𝑥􏷠 + 1 > 0·
• 𝑦 = 𝑓(3) ⟺ 𝑓(𝑥) = 𝑓(3) ⟺ 𝑥 = 3, ἀφοῦ 𝑓 1–1·
• 𝑓 −􏷠 (𝑦) = 𝑓 −􏷠 (𝑓(𝑥)) = 𝑥·
• 𝑑𝑦 = 𝑓 ′ (𝑥)𝑑𝑥.
Ἑπομένως, τὸ ὁλοκλήρωμα γίνεται 𝑓
(􏷢)

E = 􏾙 𝑓

−􏷠 (𝑦)𝑑𝑦 􏷟 􏷢

= 􏾙 𝑥𝑓 ′ (𝑥)𝑑𝑥 􏷟 􏷢 􏷢

= 􏿯𝑥𝑓(𝑥)􏿲 − 􏾙 (𝑥)′ 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 􏷟 􏷟 􏷢

= 3𝑓(3) − 􏾙 (𝑥􏷤 + 𝑥􏷢 + 𝑥)𝑑𝑥 􏷟 𝑥􏷥

𝑥􏷣 𝑥􏷡 􏷢
+ 􏿲
= 3𝑓(3) − 􏿯 +
6
4
2 􏷟 􏷥

3􏷣 3􏷡
3


= 3(3􏷤 + 3􏷢 + 3) −
6
4
2
25
= ⋯= .
12

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

260

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 συνεχὴς σ’ ἕνα διάστημα [α, β], ποὺ ἔχει συνεχῆ δεύτερη παράγωγο στὸ (α, β). Ἂν ἰσχύῃ 𝑓(α) = 𝑓(β) = 0 καὶ ὑπάρχουν ἀριθμοὶ
γ ∈ (α, β), δ ∈ (α, β) ἔτσι ὥστε 𝑓(γ) · 𝑓(δ) < 0, νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
α. Ὑπάρχει μία τουλάχιστον ρίζα τῆς ἐξισώσεως 𝑓(𝑥) = 0 στὸ διάστημα (α, β).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ [γ, δ] ⊆ [α, β] καὶ 𝑓(γ) · 𝑓(δ) < 0. ἄρα ἀπὸ τὸ
θεώρημα Bolzano ὑπάρχει ρ ρίζα τῆς ἐξισώσεως στὸ (γ, δ), ἄρα στὸ (α, β).
β. Ὑπάρχουν σημεῖα ξ􏷠 , ξ􏷡 ∈ (α, β) τέτοια ὥστε 𝑓 ″ (ξ􏷠 ) < 0 καὶ 𝑓 ″ (ξ􏷡 ) > 0.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἔστω 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ∈ (α, β) ὥστε γιὰ κάθε 𝑥 ∈ (α, β), 𝑓
(𝑥􏷠 ) ⩽ 𝑓(𝑥) ⩽ 𝑓(𝑥􏷡 ).
Τὰ 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 εἶναι θέσεις τοπικῶν ἀκροτάτων, ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα Fermat, ἰσχύουν 𝑓
′ (𝑥􏷠 ) = 𝑓 ′ (𝑥􏷡 ) = 0.
Τώρα, ἡ 𝑓 δὲν εἶναι σταθερὴ ἀφοῦ ὑπάρχουν οἱ ἑτερόσημες τιμὲς 𝑓(γ), 𝑓(δ).
Ἄρα ὑπάρχει 𝑥􏷟 ∈ (𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ) ὥστε 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) ≠ 0. Χωρὶς περιορισμὸ τῆς γενικότητας,
ὑποθέτουμε ὅτι 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) > 0.
Ἐφαρμόζουμε τὸ θεώρημα μέσης τιμῆς στὸ [𝑥􏷠 , 𝑥􏷟 ]: Ἡ 𝑓 ′ εἶναι συνεχὴς στὸ
[𝑥􏷠 , 𝑥􏷟 ] καὶ παραγωγίσιμη στὸ (𝑥􏷠 , 𝑥􏷟 ). Ἄρα, ὑπάρχει ξ􏷠 ∈ (𝑥􏷠 , 𝑥􏷟 ) ὥστε 𝑓
′ (𝑥􏷠 ) − 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) −𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) 𝑓
(ξ􏷠 ) =
=
< 0. 𝑥􏷠
− 𝑥 􏷟 𝑥􏷠
− 𝑥􏷟

Ἐφαρμόζουμε τὸ θεώρημα μέσης τιμῆς στὸ [𝑥􏷟 , 𝑥􏷡 ]: Ἡ 𝑓 ′ εἶναι συνεχὴς στὸ
[𝑥􏷟 , 𝑥􏷡 ] καὶ παραγωγίσιμη στὸ (𝑥􏷟 , 𝑥􏷡 ). Ἄρα, ὑπάρχει ξ􏷡 ∈ (𝑥􏷟 , 𝑥􏷡 ) ὥστε 𝑓
′ (𝑥􏷟 ) − 𝑓 ′ (𝑥􏷡 ) 𝑓
′ (𝑥􏷟 ) 𝑓
(ξ􏷡 ) =
=
> 0. 𝑥􏷟
− 𝑥􏷡 𝑥􏷟
− 𝑥􏷡

γ. Ὑπάρχει ἕνα τουλάχιστον σημεῖο καμπῆς τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓
.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 ″ εἶναι συνεχὴς στὸ [ξ􏷠 , ξ􏷡 ] καὶ 𝑓 ″ (ξ􏷠 ) ⋅ 𝑓 ″ (ξ􏷡 ) < 0. Ἀπὸ τὸ θεώρημα
Bolzano, ὑπάρχει σ ∈ (ξ􏷠 , ξ􏷡 ) ὥστε 𝑓 ″ (σ) = 0. ἄρα, τὸ (σ, 𝑓(σ)) εἶναι σημεῖο
καμπῆς.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

5.6

261

2003 ἐπαναληπτικὲς

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Ἔστω 𝑓 μία συνάρτησι ὁρισμένη σὲ ἕνα διάστημα ∆. Ἂν F εἶναι μία παράγουσα τῆς 𝑓 στὸ ∆, νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
α. ὅλες οἱ συναρτήσεις τῆς μορφῆς G(𝑥) = F(𝑥) + 𝑐, γιὰ 𝑐 ∈ ℝ εἶναι παράγουσες τῆς 𝑓 στὸ ∆ καὶ
β. κάθε ἄλλη παράγουσα G τῆς 𝑓 στὸ ∆ παίρνει τὴ μορφὴ G(𝑥) = F(𝑥) + 𝑐,
γιὰ 𝑐 ∈ ℝ.
[Μονάδες 10/100]
Ἀπόδειξις. α) Γιὰ κάθε 𝑥 ∈ Δ ἔχουμε

G′ (𝑥) = 􏿴F(𝑥) + 𝑐􏿷 = F′ (𝑥) + (𝑐)′ = F′ (𝑥).
β) Ἂν G εἶναι ἄλλη παράγουσα τῆς 𝑓, τότε
∀𝑥 ∈ Δ, F′ (𝑥) = G′ (𝑥)

⟺ 􏾙

F (𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙 G (𝑥)𝑑𝑥

F(𝑥) = G(𝑥) + 𝑐, γιὰ κάποιο 𝑐 ∈ ℝ.

Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένη, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 εἶναι μιγαδικοὶ ἀριθμοί, τότε ἰσχύει 􏿖
|𝑧􏷠 | − |𝑧􏷡 |􏿖 ⩽ |𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 | ⩽ |𝑧􏷠 | + |𝑧􏷡 |.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 παραγωγίσιμη σ’ ἕνα διάστημα (α, β), μὲ ἐξαίρεσι
ἴσως ἕνα σημεῖο του 𝑥􏷟 , στὸ ὁποῖο ὅμως ἡ 𝑓 εἶναι συνεχής. Ἂν 𝑓 ′ (𝑥) > 0
στὸ (α, 𝑥􏷟 ) καὶ 𝑓 ′ (𝑥) < 0 στὸ (𝑥􏷟 , β), τότε τὸ 𝑓(𝑥􏷟 ) εἶναι τοπικὸ ἐλάχιστο
τῆς 𝑓.
[Μονάδες 2/100]
γ. Μία συνάρτησι 𝑓 ∶ Α → ℝ εἶναι συνάρτησι 1–1, ἂν καὶ μόνο ἂν γιὰ
ὁποιαδήποτε 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ∈ A ἰσχύῃ ἡ συνεπαγωγή 𝑥􏷠
= 𝑥􏷡 ⟹ 𝑓(𝑥􏷠 ) = 𝑓(𝑥􏷡 ).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

262

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
[Μονάδες 2/100]

δ. Ἂν 𝑓, 𝑔 εἶναι δύο συναρτήσεις μὲ συνεχῆ πρώτη παράγωγο, τότε ἰσχύει
′ 􏾙
𝑓(𝑥) ⋅ 𝑔′ (𝑥)𝑑𝑥 = 𝑓(𝑥) ⋅ 𝑔(𝑥) − 􏾙 𝑓 (𝑥) ⋅ 𝑔(𝑥)𝑑𝑥.

[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) λάθος, δ) σωστό.
Γ. Πότε μία εὐθεία 𝑥 = 𝑥􏷟 λέγεται κατακόρυφη ἀσύμπτωτος τῆς γραφικῆς
παραστάσεως μιᾶς συναρτήσεως 𝑓;
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ εὐθεία 𝑥 = 𝑥􏷟 λέγεται κατακόρυφη ἀσύμπτωτος τῆς C𝑓 , ὅτανν lim𝑥→𝑥􏷩 =
+∞ ἢ lim𝑥→𝑥􏷩 = −∞.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
α. Νὰ περιγράψετε γεωμετρικὰ τὸ σύνολο Σ τῶν εἰκόνων τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν 𝑧 ποὺ ἱκανοποιοῦν τὶς σχέσεις |𝑧| = 2 καὶ ℑ(𝑧) ⩾ 0.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖, γιὰ 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, ἔχουμε
(𝑥, 𝑦) ∈ Σ


⟺ 􏷡 􏷡 􏽮𝑥

+ 𝑦 = 2 ∧ 𝑦 ⩾ 0 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡 = 4 ∧ 𝑦 ⩾ 0.

Συνεπῶς τὸ Σ εἶναι τὸ ἡμικύκλιο κέντρου Ο(0, 0) καὶ ἀκτίνας 2 ποὺ βρίσκεται
πάνω ἀπὸ τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥, συμπεριλαμβανομένων τῶν σημείων Α(−2, 0), Β(2, 0)
ποὺ βρίσκονται ἐπὶ τοῦ ἄξονα 𝑥′ 𝑥.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

263

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι, ἂν ἡ εἰκόνα τοῦ μιγαδικοῦ ἀριθμοῦ 𝑧 κινῆται στὸ σύνολο
1
4
Σ, τότε ἡ εἰκόνα τοῦ μιγαδικοῦ ἀριθμοῦ 𝑤 = 􏿵𝑧 + 􏿸 κινεῖται σὲ εὐθύγραμμο
2 𝑧

τμῆμα τὸ ὁποῖο βρίσκεται στὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥.
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑤 = 𝑎 + 𝑏𝑖, γιὰ 𝑎, 𝑏 ∈ ℝ, ἔχουμε:
1
4 𝑤
= 􏿵𝑧 + 􏿸
2 𝑧

2𝑧𝑤 = 𝑧􏷡 + 4

2(𝑥 + 𝑦𝑖)(𝑎 + 𝑏𝑖) = (𝑥 + 𝑦𝑖)􏷡 + 4
2(𝑎𝑥 − 𝑏𝑦) + 2(𝑎𝑦 + 𝑏𝑥)𝑖 = 𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 4 + 2𝑥𝑦𝑖 𝑥􏷡
𝑦􏷡
⟺ (𝑎𝑥 − 𝑏𝑦) + (𝑎𝑦 + 𝑏𝑥)𝑖 =

+ 2 + 𝑥𝑦𝑖
2
2
⎧ 𝑥􏷡
𝑦􏷡
⎪ 𝑥𝑎 − 𝑦𝑏 =

+2
⟺ ⎨
2
2
⎪ 𝑦𝑎 + 𝑥𝑏 = 𝑥𝑦

Λύνουμε τὸ σύστημα ὡς πρὸς 𝑎, 𝑏 μὲ τὴ μέθοδο τῶν ὁριζουσῶν. Εἶναι:

D=􏿙 𝑥

−𝑦 􏿙
= 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 = 4, 𝑦
𝑥

καὶ 𝑥􏷡
𝑦􏷡 𝑥􏷢
𝑥𝑦􏷡 𝑥 𝑥

D𝑎 = 􏵵 2 − 2 + 2 −𝑦 􏵵 =

+ 2𝑥 + 𝑥𝑦􏷡 = (𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 + 4) = ⋅ 8 = 4𝑥,
2
2
2
2 𝑥𝑦 𝑥

καὶ 𝑥􏷡
𝑦􏷡 􏷡 􏷢


+ 2 = 𝑥􏷡 𝑦 − 𝑥 𝑦 + 𝑦 − 2𝑦 = 𝑦 (𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 − 4) = 𝑦 ⋅ 0 = 0.
D𝑏 = 􏵵 􏵵

2
2
2
2
2
2 𝑦
𝑥𝑦 𝑥

Συνεπῶς ἡ μοναδικὴ λύσι τοῦ συστήματος εἶναι 𝑎
=

D𝑏
D𝑎
= 𝑥 καὶ 𝑏 =
= 0.
D
D

Ὅμως, 𝑥􏷡
⩽ 𝑥 􏷡 + 𝑦 􏷡

⟺ 𝑥􏷡

⩽ 4



√𝑥􏷡 ⩽ √4
|𝑥| ⩽ 2
−2 ⩽ 𝑥 ⩽ 2.

Συνεπῶς ἔχουμε −2 ⩽ 𝑎 ⩽ 2 καὶ 𝑏 = 0. Ἄρα τὸ σύνολο τῶν εἰκόνων τῶν 𝑤 εἶναι
τὸ εὐθύγραμμο τμῆμα μὲ ἄκρα τὰ σημεῖα Α(−2, 0), Β(2, 0).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

264

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = √𝑥􏷡 + 1 − 𝑥.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι lim𝑥→+∞ 𝑓(𝑥) = 0.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἀφοῦ 𝑥 → +∞, μποροῦμε νὰ ὑποθέσουμε ὅτι 𝑥 > 0. Τότε 𝑥 = |𝑥| = √𝑥􏷡 ,
ἄρα 𝑓
(𝑥) = √𝑥􏷡 + 1 − √𝑥􏷡
= 􏿴

√𝑥􏷡 + 1 − √𝑥􏷡 􏿷􏿴√𝑥􏷡 + 1 + √𝑥􏷡 􏿷
√𝑥􏷡 + 1 + √𝑥􏷡

= √𝑥􏷡 + 1 − √𝑥􏷡 𝑥􏷡
+ 1 − 𝑥 􏷡
=
√𝑥􏷡 + 1 + √𝑥􏷡
1
.
=
√𝑥􏷡 + 1 + √𝑥􏷡
Ἄρα τὸ ὅριο τῆς 𝑓 στὸ +∞ ὑπάρχει καὶ εἶναι
lim 𝑓(𝑥) = 𝑥

→+∞

1
√lim𝑥→+∞ 𝑥􏷡 + 1 + √lim𝑥→+∞ 𝑥􏷡

= 0.

β. Νὰ βρῆτε τὴν πλάγια ἀσύμπτωτη τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓, ὅταν
τὸ 𝑥 τείνῃ στὸ −∞.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Παρατηροῦμε ὅτι 𝑓(𝑥) + 2𝑥 = √𝑥􏷡 + 1 + 𝑥 =
Συνεπῶς
lim 􏿴𝑓(𝑥) − (−2𝑥)􏿷 = lim 𝑥

→−∞ 𝑥

→−∞

1
√𝑥􏷡 + 1 − 𝑥

1
√𝑥􏷡 + 1 − 𝑥

, γιὰ κάθε 𝑥.

= 0,

ἄρα ἡ εὐθεία 𝑦 = −2𝑥 ἀποτελεῖ πλαγία ἀσύμπτωτο τῆς C𝑓 .
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.6. 2003 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

265

γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓 ′ (𝑥) ⋅ √𝑥􏷡 + 1 + 𝑓(𝑥) = 0.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων,
μὲ παράγωγο

′ 𝑓

(𝑥) = 􏿴𝑥􏷡

+ 1􏿷

2√𝑥􏷡 + 1

−1=

2𝑥
2√𝑥􏷡 + 1

−1= 𝑥

− √𝑥􏷡 + 1
√𝑥􏷡 + 1

=− 𝑓

(𝑥)
√𝑥􏷡 + 1

.

Ἄρα 𝑓 ′ (𝑥) ⋅ √𝑥􏷡 + 1 + 𝑓(𝑥) = 0.
δ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 􏷠 􏾙 􏷟 𝑥􏷡

1 𝑑𝑥
= ln(√2 + 1).
+1
[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Ἀπὸ τὴ σχέσι τοῦ (γ) παίρνουμε
γράφεται

1 𝑓
′ (𝑥)
=
, συνεπῶς τὸ ὁλοκλήρωμα 𝑥􏷡
+ 1 𝑓
(𝑥) 􏷠

𝑓 ′ (𝑥)
1 𝑑𝑥

= 𝑑𝑥 􏾙

􏷡 􏾙 􏷟

𝑥 +1 􏷟
𝑓(𝑥) 􏷠 􏷠

= − 􏾙 􏿴 ln 𝑓(𝑥)􏿷 𝑑𝑥 􏷟 􏷠

= −􏿯 ln 𝑓(𝑥)􏿲 􏷟

= − ln 𝑓(1) + ln 𝑓(0)
= − ln(√2 − 1) + ln 1
1
= ln
+0
√2 − 1
√2 + 1
= ln 􏿴
√2 − 1􏿷􏿴√2 + 1􏿷
√2 + 1
2−1
= ln 􏿴√2 + 1􏿷.
= ln

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

266

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
∆ίνεται μία συνάρτησι 𝑓 ὁρισμένη στὸ ℝ μὲ συνεχῆ πρώτη παράγωγο, γιὰ
τὴν ὁποία ἰσχύουν οἱ σχέσεις 𝑓(𝑥) = −𝑓(2 − 𝑥) καὶ 𝑓 ′ (𝑥) ≠ 0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως μονότονη.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 ′ διατηρεῖ πρόσημο στὸ ℝ, γιατὶ ἂν δὲν διατηροῦσε (ἂν ἦταν ἄλλοτε
θετικὴ κι ἄλλοτε ἀρνητική), τότε θὰ μηδενιζόταν κάπου λόγῳ συνέχειας, ἄτοπο
ἀπὸ τὴν ἐκφώνησι.
Συνεπῶς, εἴτε ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) > 0, εἴτε ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) < 0. Ἑπομένως, ἡ 𝑓
εἶναι εἴτε γνησίως αὔξουσα εἴτε γνησίως φθίνουσα. Ἑπομένως εἶναι γνησίως
μονότονη. Ἄρα εἶναι 1–1.
β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = 0 ἔχει μοναδικὴ ρίζα.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Γιὰ 𝑥 = 0 ἡ δοθεῖσα δίνει 𝑓(0) = −𝑓(2), ἄρα 𝑓(0) ⋅ 𝑓(2) = −𝑓(2)􏷡 < 0.
Ἐπίσης ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ [0, 2]. Ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα Bolzano, ἡ 𝑓 ἔχει
μία τουλάχιστον ρίζα ρ στὸ [0, 2]. Ἡ ρίζα αὐτὴ εἶναι μοναδικὴ γιατὶ ἡ 𝑓 εἶναι
1–1. 𝑓
(𝑥)
. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐφαπτομένη τῆς γρα𝑓 ′ (𝑥)
φικῆς παραστάσεως τῆς 𝑔 στὸ σημεῖο στὸ ὁποῖο αὐτὴ τέμνει τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥, σχηματίζει μὲ αὐτὸν γωνία 45°.
γ. Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑔(𝑥) =

[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑔 στὸ ρ εἶναι
λ(𝑥) =
= 𝑔

(𝑥) − 𝑔(ρ) 𝑥
−ρ 𝑓
(𝑥) 𝑓
′ (𝑥)

− 𝑓

(ρ) 𝑓
′ (ρ) 𝑥

−ρ
1 𝑓
(𝑥)
⋅ ′ , γιατὶ 𝑓(ρ) = 0
= 𝑥
− ρ 𝑓 (𝑥) 𝑓
(𝑥) − 𝑓(ρ)
1
=
⋅ ′ , γιατὶ 𝑓(ρ) = 0. 𝑥
−ρ 𝑓
(𝑥)

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.7. 2003 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

267

Τὸ ὅριο τοῦ δεξιοῦ μέλους ὑπάρχει γιὰ 𝑥 → ρ, ἄρα καὶ τοῦ ἀριστεροῦ. Συνεπῶς,
ἡ 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ρ μὲ 𝑔
′ (ρ) = lim λ(𝑥) = lim 𝑥
→ρ 𝑥

→ρ

1 𝑓
(𝑥) − 𝑓(ρ)
1
⋅ lim ′
= 𝑓 ′ (ρ) ⋅ ′
= 1. 𝑥
→ρ 𝑥
−ρ 𝑓
(𝑥) 𝑓
(ρ)

Τώρα, ἂν ἡ γωνία τῆς ἐφαπτομένης τῆς C𝑔 στὸ (ρ, 0) καὶ τοῦ ἄξονα 𝑥′ 𝑥 εἶναι
ω, ἔχουμε ὅτι 𝑔′ (ρ) = tan ω καὶ 0 ⩽ ω < π. Ἄρα tan ω = 1 ⟺ tan ω =
π
π
tan
⟺ ω= .
4
4

5.7

2003 ὁμογενῶν

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
α) Ἔστω Α ἕνα ὑποσύνολο τοῦ ℝ καὶ μία συνάρτησι 𝑓 ∶ A → ℝ, μὲ πεδίο
ὁρισμοῦ τὸ Α. Πότε ἡ 𝑓 λέγεται συνάρτησι 1–1;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 ∶ A → ℝ ὀνομάζεται 1–1, ὅτανν γιὰ ὅλα τὰ 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, 𝑥
≠ 𝑦 ⟹ 𝑓(𝑥) ≠ 𝑓(𝑦).

β) Ἔστω μιὰ συνάρτησι 𝑓 ὁρισμένη σὲ ἕνα διάστημα ∆. Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς
στὸ ∆ καὶ 𝑓 ′ (𝑥) = 0 γιὰ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο x τοῦ ∆, τότε νὰ ἀποδείξετε ὅτι
ἡ 𝑓 εἶναι σταθερὴ σὲ ὅλο τὸ διάστημα ∆.
[Μονάδες 12/100]
Ἀπάντησις. Ἔστωσαν σταθερὸ 𝑥􏷟 ∈ Δ καὶ τυχαῖο, 𝑥, 𝑥􏷟 ∈ Δ, διαφορετικὰ μεταξύ
τους. Τότε τὸ 𝑥 βρίσκεται σὲ μιὰ περιοχὴ τοῦ 𝑥􏷟 , συγκεκριμένα τὴν περιοχὴ (𝑥􏷟 −
ε, 𝑥􏷟 + ε), ὅπου ε = |𝑥 − 𝑥􏷟 |, ὁπότε 𝑓
′ (𝑥􏷟 ) = 0∴ lim 𝑥

→𝑥􏷩 𝑓

(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
= 0∴𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ). 𝑥
− 𝑥􏷟

Ἔτσι, ∀𝑥 ∈ Δ, 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ). Δηλαδὴ ἡ 𝑓 παίρνει τὴν ἴδια τιμὴ σὲ κάθε ὅρισμά
της τοῦ Δ, ἄρα εἶναι σταθερὴ στὸ Δ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

268

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

γ) Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς παρακάτω προτάσεις ὡς σωστὲς ἢ λάθος, χωρὶς
ἀπόδειξι.
1. 𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 = 𝑧̄ 􏷠 + 𝑧􏷡̄ ,
2. 𝑧􏷠 ⋅ 𝑧􏷡 = 𝑧̄ 􏷠 ⋅ 𝑧􏷡̄ ,
3. |𝑧􏷠 · 𝑧􏷡 | > |𝑧􏷠 | · |𝑧􏷡 |,
4. |𝑧􏷠 |􏷡 = 𝑧􏷠 · 𝑧̄ 􏷠 .
ὅπου 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 ∈ ℂ.
[Μονάδες 8/100]
Ἀπάντησις. 1. σωστό, 2. σωστό, 3. λάθος, 4. σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓
(𝑥) = 􏿼

−𝑥 − 3, 𝑥 ⩽ − 􏷣􏷢
2𝑥 + 1 𝑥 > − 􏷣􏷢

4
α) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 = − .
3
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Τὰ πλευρικὰ ὅρια τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 εἶναι
4
5
lim − 𝑓(𝑥) = −􏿵 − 􏿸 − 3 = − , 𝑥
→−􏷣/􏷢
3
3

4
5
lim + 𝑓(𝑥) = 2􏿵 − 􏿸 + 1 = − , 𝑥
→−􏷣/􏷢
3
3

συνεπῶς τὸ ὅριο τῆς 𝑓 στὸ −4/3 ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ τὴν τιμή της σ’ αὐτό.
Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ −4/3.
4
β) Νὰ ἐξετάσετε ἂν ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 = − .
3
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἀναζητᾶμε τὰ πλευρικὰ ὅρια τοῦ λόγου μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 . Ὅταν
4 𝑥
< − , ὁ λόγος μεταβολῆς εἶναι
3
4
5
4 𝑓
(𝑥) − 𝑓􏿵 − 􏿸 −𝑥 − 3 +
−𝑥 −
3 =
3 =
3 = −1,
λ(𝑥) =
4
4
4 𝑥
−􏿵− 􏿸 𝑥
+ 𝑥
+
3
3
3
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.7. 2003 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

269

4
καὶ ὅταν 𝑥 > − εἶναι
3
4
5
8 𝑓
(𝑥) − 𝑓􏿵 − 􏿸 2𝑥 + 1 +
2𝑥 +
3 =
3 =
3 = 2.
λ(𝑥) =
4
4
4 𝑥
−􏿵− 􏿸 𝑥
+ 𝑥
+
3
3
3
4
Συνεπῶς τὰ πλευρικὰ ὅρια τοῦ λόγου μεταβολῆς στὸ − ὑπάρχουν, ἀλλὰ εἶναι
3
διαφορετικὰ μεταξύ τους. Ἄρα ὁ λόγος μεταβολῆς δὲν ἔχει ὅριο καὶ ἡ συνάρτησι
4
δὲν ἔχει παράγωγο στὸ − .
3
γ)

4
Γιὰ 𝑥 ≠ − , νὰ βρῆτε τὴν 𝑓 ′ (𝑥) καὶ νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωσι
3
1 𝑓
(𝑥) + 𝑓 ′ (𝑥) = .
2
[Μονάδες 10/100]

4
Λύσις. Γιὰ 𝑥 ≠ − ἡ συνάρτησι εἶναι παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμική, μὲ παρά3
γωγο
−1, 𝑥 < − 􏷣􏷢 𝑓
′ (𝑥) = 􏿼
2, 𝑥 > − 􏷣􏷢
ὁπότε ἡ ἐξίσωσι γράφεται:

1 𝑓
(𝑥) + 𝑓 (𝑥) =
2














1
−𝑥 − 3 − 1 = , 𝑥 < − 􏷣􏷢
2
1
2𝑥 + 1 + 2 = , 𝑥 > − 􏷣􏷢
2
9 𝑥
= − , 𝑥 < − 􏷣􏷢
2
5 𝑥
= − , 𝑥 > − 􏷣􏷢
2

καὶ ἀμφότερες οἱ λύσεις εἶναι δεκτές.

ΘΕΜΑ 3ο: Μιγαδικοὶ
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ 𝑓(𝑧) = 𝑧

+𝑖
, 𝑧 ∈ ℂ∗ . 𝑧

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

270

̄ νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ 𝑧 εἶναι πραγματικὸς ἀριθμός.
α) Ἂν |𝑓(𝑧)| = |𝑓(𝑧)|,
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι
̄
|𝑓(𝑧)| = |𝑓(𝑧)|










⟺ 𝑧

̄ + 𝑖 𝑧
+𝑖 􏿗
=􏿗 􏿗 𝑧 𝑧

̄
|𝑧 + 𝑖| |𝑧̄ + 𝑖|
=
|𝑧|
|𝑧|̄ 􏿖𝑧
|̄ ⋅ |𝑧 + 𝑖| = |𝑧| ⋅ |𝑧̄ + 𝑖|
|𝑧 + 𝑖| = |𝑧̄ + 𝑖|, γιατὶ |𝑧| = |𝑧|̄ ≠ 0
|𝑥 + (𝑦 + 1)𝑖| = |𝑥 + (−𝑦 + 1)𝑖|, θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖 ∈ ℂ∗
|𝑥 + (𝑦 + 1)𝑖|􏷡 = |𝑥 + (−𝑦 + 1)𝑖|􏷡 𝑥􏷡
+ (𝑦 + 1)􏷡 = 𝑥􏷡 + (−𝑦 + 1)􏷡 𝑦􏷡
+ 2𝑦 + 1 = 𝑦􏷡 − 2𝑦 + 1 𝑦
=0 𝑧
= 𝑥 ∈ ℝ. 􏿗

β) Ἂν |𝑓(𝑧)| = 1, νὰ βρεθῇ ὁ γεωμετρικὸς τόπος τῶν εἰκόνων τοῦ 𝑧 στὸ μιγαδικὸ
ἐπίπεδο.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
|𝑓(𝑧)| = 1






⟺ 𝑧

+𝑖 􏿗
=1 𝑧

|𝑧 + 𝑖| = |𝑧|
|𝑥 + (𝑦 + 1)𝑖| = |𝑥 + 𝑦𝑖|, θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖 ∈ ℂ∗ 𝑥􏷡
+ (𝑦 + 1)􏷡 = 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡
(𝑦 + 1)􏷡 = 𝑦􏷡
1 𝑦
=− .
2 􏿗

1
Ἄρα ὁ ζητούμενος γεωμετρικὸς τόπος εἶναι ἡ εὐθεία ℑ(𝑧) = − .
2
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.7. 2003 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

271

γ) Ἂν ℜ(𝑓(𝑧)) = 2, νὰ ἀποδείξετε ὅτι οἱ εἰκόνες τοῦ μιγαδικοῦ ἀριθμοῦ 𝑧, βρίσκονται σὲ κύκλο τοῦ ὁποίου νὰ προσδιορίσετε τὸ κέντρο καὶ τὴν ἀκτῖνα.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖 μὲ 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ ὄχι ταυτοχρόνως μηδενικούς, ἔχουμε 𝑓
(𝑧) = 𝑥

+ (𝑦 + 1)𝑖 􏿴𝑥 + (𝑦 + 1)𝑖􏿷 ⋅ (𝑥 − 𝑦𝑖) 𝑥􏷡 + 𝑦(𝑦 + 1) 𝑥(𝑦 + 1) − 𝑥𝑦
+ 𝑖
.
=
= 𝑥
+ 𝑦𝑖
(𝑥 + 𝑦𝑖)(𝑥 − 𝑦𝑖) 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡

Ἄρα
ℜ(𝑓(𝑧)) = 2





⟺ 𝑥􏷡

+ 𝑦(𝑦 + 1)
=2 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡 𝑥􏷡
+ 𝑦(𝑦 + 1) = 2𝑥􏷡 + 2𝑦􏷡 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡 − 𝑦 = 0
1
1 1 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡 − 2 ⋅ 𝑦 + =
2
4 4 􏷡

1
1 𝑥􏷡
+ 􏿵𝑦 − 􏿸 = .
2
4

1
Ἄρα ὁ γεωμετρικὸς τόπος τῶν εἰκόνων τοῦ 𝑧 εἶναι κύκλος κέντρου 􏿵0, − 􏿸 καὶ
2
1
ἀκτίνας .
2

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 δύο φορὲς παραγωγίσιμη στὸ ℝ, γιὰ τὴν ὁποία ὑποθέτουμε ὅτι ἰσχύει 𝑓(0) = 0 καὶ ὅτι ἡ 𝑓 ′ εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ διάστημα
(0, +∞).
α) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι γιὰ κάθε 𝑥 > 0 ὑπάρχει ξ ∈ (0, 𝑥) τέτοιος ὥστε 𝑓(𝑥) = 𝑥
⋅ 𝑓 ′ (ξ).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι ὁρισμένη καὶ συνεχὴς στὸ [0, 𝑥] καὶ παραγωγίσιμη στὸ (0, 𝑥).
Ἄρα ἀπὸ τὸ ΘΜΤ ὑπάρχει ξ ∈ (0, 𝑥) ὥστε 𝑓
′ (ξ) = 𝑓

(𝑥) 𝑓
(𝑥) − 𝑓(0)
∴𝑓 ′ (ξ) =
∴𝑓(𝑥) = 𝑥 ⋅ 𝑓 ′ (ξ). 𝑥
−0 𝑥

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

272

β) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι
ℎ(𝑥) = 𝑓

(𝑥)
+ 𝑒𝑥 , 𝑥 > 0 𝑥

εἶναι συνάρτησι 1–1 στὸ διάστημα (0, +∞).
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ ℎ ὁρίζεται, εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞) μὲ παράγωγο
ℎ′ (𝑥) = 􏿵

′ 𝑓
(𝑥) ′
(α) 􏿸
+ (𝑒𝑥 )′ = 􏿴𝑓 ′ (ξ)􏿷 + (𝑒𝑥 )′ = 0 + 𝑒𝑥 = 𝑒𝑥 𝑥

καὶ ∀𝑥 ∈ (0, +∞), ℎ′ (𝑥) > 0. Ἄρα ἡ ℎ εἶναι γνησίως αὔξουσα, ἑπομένως 1–1 στὸ
(0, +∞). 𝑒
−􏷠

γ) Ἂν ℎ(𝑥) = 𝑒𝑥 + 𝑥􏷤 + 𝑥, νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὁλοκλήρωμα I = ∫􏷠 𝑓

(𝑥 + 1)𝑑𝑥.

[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
ℎ(𝑥) = 𝑓

(𝑥) 𝑓
(𝑥)
+ 𝑒𝑥 ⟺ 𝑒 𝑥 + 𝑥 􏷤 + 𝑥 =
+ 𝑒𝑥 ⟺ 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷥 + 𝑥􏷡 . 𝑥 𝑥

Ἄρα τὸ ὁλοκλήρωμα γράφεται 𝑒
−􏷠

I = 􏾙 􏿴

(𝑥 + 1)􏷥 + (𝑥 + 1)􏷡 􏿷𝑑𝑥

= 􏾙

(𝑥 + 1)􏷥 (𝑥 + 1)′ 𝑑𝑥 + 􏾙 􏷠 𝑒

−􏷠 􏷠

1)􏷦 𝑒−􏷠

(𝑥 +
(𝑥 + 􏿲
+􏿯
7
3 􏷠 􏷦 􏷢 􏷦 􏷢

2 𝑒

2 𝑒


+ − .
=
7
7
3
3
= 􏿯 𝑒

−􏷠

(𝑥 + 1)􏷡 (𝑥 + 1)′ 𝑑𝑥 􏷠 􏷢

𝑒−􏷠
1) 􏿲 􏷠

5.8 2004
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Ἔστω μιὰ συνάρτησι 𝑓 ὁρισμένη σ’ ἕνα διάστημα ∆ καὶ 𝑥􏷟 ἕνα ἐσωτερικὸ
σημεῖο τοῦ ∆. Ἂν ἡ 𝑓 παρουσιάζῃ τοπικὸ ἀκρότατο στὸ 𝑥􏷟 καὶ εἶναι παραγωγίσιμη στὸ σημεῖο αὐτό, νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) = 0.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.8. 2004

273
[Μονάδες 10/100]

Ἀπόδειξις. Χωρὶς περιορισμὸ τῆς γενικότητας, ἔστω 𝑥􏷟 θέσις τοπικοῦ ἐλαχίστου, 𝑓
(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
ἑπομένως ∀𝑥 ∈ Δ, 𝑓(𝑥) ⩾ 𝑓(𝑥􏷟 ). Γιὰ τὸ λόγο μεταβολῆς λ(𝑥) =
τῆς 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑓
στὸ 𝑥􏷟 ἔχουμε 𝑥
> 𝑥􏷟 ⇒ λ(𝑥) ⩾ 0, ἄρα lim+ λ(𝑥) ⩾ 0 𝑥
→𝑥􏷩

καὶ 𝑥
< 𝑥􏷟 ⇒ λ(𝑥) ⩽ 0, ἄρα lim− λ(𝑥) ⩽ 0. 𝑥
→𝑥􏷩

Ὅμως ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη, ἄρα τὸ ὅριο τοῦ λόγου μεταβολῆς ὑπάρχει, δηλαδὴ
0 ⩾ lim− λ(𝑥) = lim+ λ(𝑥) ⩾ 0. 𝑥
→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩

Ἄρα 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) = 0.
Β. Πότε μία συνάρτησι 𝑓 λέμε ὅτι εἶναι παραγωγίσιμη σὲ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟 τοῦ
πεδίου ὁρισμοῦ της;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σὲ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟 ∈ D𝑓, ὅτανν 𝑓
(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
τὸ ὅριο τοῦ λόγου μεταβολῆς λ(𝑥) =
ὑπάρχῃ στὸ ℝ. 𝑥
− 𝑥􏷟
Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἡ διανυσματικὴ ἀκτῖνα τοῦ ἀθροίσματος μιγαδικῶν ἀριθμῶν εἶναι τὸ ἄθροισμα τῶν δύο διανυσματικῶν ἀκτίνων τους.
[Μονάδες 2/100]
β.
lim 𝑓(𝑥) = ℓ ⟺ lim+ 𝑓(𝑥) = lim− 𝑓(𝑥) = ℓ. 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩

[Μονάδες 2/100]
γ. Ἂν οἱ συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμες στὸ 𝑥􏷟 , τότε ἡ συνάρτησι 𝑓 ⋅ 𝑔
εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 καὶ ἰσχύει:
(𝑓 ⋅ 𝑔)′ (𝑥􏷟 ) = 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) ⋅ 𝑔′ (𝑥􏷟 ).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

274

[Μονάδες 2/100]
δ. Ἔστω μιὰ συνάρτησι 𝑓, ἡ ὁποία εἶναι συνεχὴς σὲ ἕνα διάστημα ∆. Ἂν 𝑓
′ (𝑥) > 0 σὲ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο 𝑥 τοῦ ∆, τότε ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα σὲ ὅλο τὸ ∆.
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἔστω 𝑓 μιὰ συνεχὴς συνάρτησι σ’ ἕνα διάστημα [α, β]. Ἂν G εἶναι μιὰ
παράγουσα τῆς 𝑓 στὸ [α, β], τότε
β 􏾙

𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = G(β) − G(α).
α

[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) σωστό, γ) λάθος, δ) λάθος, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 ln 𝑥.
α. Νὰ βρῆτε τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς συνάρτησης 𝑓, νὰ μελετήσετε τὴ μονοτονία
της καὶ νὰ βρῆτε τὰ ἀκρότατα.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται ὅτανν 𝑥 > 0, δηλαδὴ στὸ D𝑓 = (0, +∞). Εἶναι
συνεχὴς καὶ δύο φορὲς παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 𝑥(2 ln 𝑥 + 1).
Εἶναι 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0

[𝑥 ⩾ 0 ∧ 2 ln 𝑥 + 1 ⩾ 0] ∨ [𝑥 ⩽ 0 ∧ 2 ln 𝑥 + 1 ⩽ 0]
1
1 􏿯𝑥
⩾ 0 ∧ ln 𝑥 ⩾ − 􏿲 ∨ 􏿯𝑥 ⩽ 0 ∧ ln 𝑥 ⩽ − 􏿲
2
2
− 􏷪􏷫
− 􏷪􏷫
[𝑥 ⩾ 0 ∧ 𝑥 ⩾ 𝑒 ] ∨ [𝑥 ⩽ 0 ∧ 𝑥 ⩽ 𝑒 ]

⟺ 𝑥

⩾ 0 ∧ 𝑥 ⩾ 𝑒− 􏷫 , γιατὶ ἡ δεύτερη περίπτωσι ἀπορρίπτεται.

⟺ 𝑥

⩾ 𝑒− 􏷫 .

⟺ 􏷪 􏷪

Συνεπῶς, ἡ 𝑓: 􏷪 􏷪

• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (0, 𝑒− 􏷫 ), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ (0, 𝑒− 􏷫 ]·
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.8. 2004

275 􏷪 􏷪

• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (𝑒− 􏷫 , +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ [𝑒− 􏷫 , +∞)· 􏷪

• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 𝑒− 􏷫 , τὸ 􏷪 𝑓

(𝑒− 􏷫 ) = −

1
.
2𝑒

β. Νὰ μελετήσετε τὴν 𝑓 ὡς πρὸς τὴν κυρτότητα καὶ νὰ βρῆτε τὰ σημεῖα καμπῆς.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ δεύτερη παράγωγος τῆς 𝑓 εἶναι 𝑓 ″ (𝑥) = 2 ln 𝑥 + 3. Εἶναι 􏷬 𝑓

″ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 2 ln 𝑥 ⩾ −3 ⟺ 𝑥 ⩾ 𝑒− 􏷫 .
Συνεπῶς, ἡ 𝑓: 􏷬 􏷬

• εἶναι κοίλη στὸ (0, 𝑒− 􏷫 ), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ (0, 𝑒− 􏷫 ]· 􏷬 􏷬

• εἶναι κυρτὴ στὸ (𝑒− 􏷫 , +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [𝑒− 􏷫 , +∞)· 􏷬

• παρουσιάζει σημεῖο καμπῆς στὸ 𝑒− 􏷫 , τὸ 􏷬 𝑓

(𝑒− 􏷫 ) = −

3
.
2𝑒􏷢

γ. Νὰ βρῆτε τὸ σύνολο τιμῶν τῆς 𝑓.
[Μονάδες 7]
Λύσις. Ἀπὸ τὴ μελέτη τῶν ἀκροτάτων προκύπτει ὅτι ∀𝑥 ∈ D𝑓, 𝑓(𝑥) ⩾ −
τὸ πεδίο τιμῶν εἶναι
R𝑓 = 􏿯 −

1
. Ἄρα
2𝑒

1
, +∞􏿸.
2𝑒

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = 𝑒𝑥 𝑓(𝑥), ὅπου 𝑓 παραγωγίσιμη συνάρτησι στὸ ℝ
3
καὶ 𝑓(0) = 𝑓􏿵 􏿸 = 0.
2
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
276
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
3
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὑπάρχει ἕνα τουλάχιστον ξ ∈ 􏿵0, 􏿸 τέτοιο ὥστε
2 𝑓

′ (ξ) = −𝑓(ξ).

[Μονάδες 8/100]

3
3
Λύσις. Ἡ 𝑔 εἶναι συνεχὴς στὸ 􏿯0, 􏿲 καὶ παραγωγίσιμη στὸ 􏿵0, 􏿸 μὲ παράγωγο
2
2 𝑔

′ (𝑥) = 𝑒𝑥 􏿮𝑓(𝑥) + 𝑓 ′ (𝑥)􏿱.

3 􏷬
3 􏷬

Ἰσχύουν 𝑔(0) = 𝑒􏷟 𝑓(0) = 𝑓(0) = 0 καὶ 𝑔􏿵 􏿸 = 𝑒 􏷫 􏿵 􏿸 = 𝑒 􏷫 ⋅ 0 = 0. Ἄρα
2
2
3 𝑔
(0) = 𝑔􏿵 􏿸.
2
3
Ἀπὸ τὸ θεώρημα Rolle ἕπεται ἡ ὕπαρξι ξ ∈ 􏿵0, 􏿸 τέτοιου ὥστε 𝑔′ (ξ) =
2
0 ∴ 𝑓 ′ (ξ) = −𝑓(ξ).

β. Ἐὰν 𝑓(𝑥) = 2𝑥􏷡 − 3𝑥, νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὁλοκλήρωμα 􏷟

I(α) = 􏾙 𝑔(𝑥)𝑑𝑥, α ∈ ℝ.
α

[Μονάδες 8/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.8. 2004

277

Λύσις. Εἶναι 􏷟

I(α) = 􏾙 𝑔(𝑥)𝑑𝑥
α 􏷟

= 􏾙 𝑒𝑥 (2𝑥􏷡 − 3𝑥)𝑑𝑥
α 􏷟

= 􏾙 (𝑒𝑥 )′ (2𝑥􏷡 − 3𝑥)𝑑𝑥
α 􏷟 􏷟

= 􏿮𝑒𝑥 (2𝑥􏷡 − 3𝑥)􏿱 − 􏾙 𝑒𝑥 (2𝑥􏷡 − 3𝑥)′ 𝑑𝑥
α

α 􏷟

= −𝑒α (2α􏷡 − 3α) − 􏾙 𝑒𝑥 (4𝑥 − 3)𝑑𝑥
α 􏷟

= −𝑒α (2α􏷡 − 3α) − 􏾙 (𝑒𝑥 )′ (4𝑥 − 3)𝑑𝑥
α 􏷟 􏷟

= −𝑒α (2α􏷡 − 3α) − 􏿮𝑒𝑥 (4𝑥 − 3)􏿱 + 􏾙 𝑒𝑥 (4𝑥 − 3)′ 𝑑𝑥
α
α 􏷟

= −𝑒α (2α􏷡 − 3α) − 3 + 𝑒α (4α − 3) + 4 􏾙 𝑒𝑥 𝑑𝑥
α 􏷟

= −𝑒α (2α􏷡 − 3α) − 3 + 𝑒α (4α − 3) + 4􏿮𝑒𝑥 􏿱 𝑑𝑥
α

α 􏷡

α

= −𝑒 (2α − 3α) − 3 + 𝑒 (4α − 3) + 4(1 − 𝑒α )
= −𝑒α (2α􏷡 − 7α + 1) + 1.

γ. Νὰ βρῆτε τὸ ὅριο limα→−∞ I(α).
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Παρατηρῶ ὅτι limα→−∞ (2α􏷡 − 7α + 1) = +∞ καὶ limα→−∞ (𝑒α ) = 0, ἄρα
1
limα→−∞ α = +∞ καὶ ὅλες οἱ συναρτήσεις εἶναι παραγωγίσιμες. Συνεπῶς, κατ’ 𝑒

ἐφαρμογὴ τοῦ κανόνα de l’Hôpital, ἔχουμε:
lim I(α)

α→−∞

=
DLH

=
=

DLH

=

=
=

2α􏷡 − 7α + 1
+1
α→−∞ 𝑒
α
(2α􏷡 − 7α + 1)′
lim
+1
α→−∞
(𝑒α )′
4α − 7
+1
lim
α→−∞ 𝑒
α
(4α − 7)′
lim
+1
α→−∞
(𝑒α )′
4
lim α + 1
α→−∞ 𝑒
1.
lim

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

278

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις καὶ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
Ἔστω ἡ συνεχὴς συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ τέτοια ὥστε 𝑓(1) = 1. Ἂν γιὰ κάθε 𝑥
∈ ℝ ἰσχύῃ 𝑥􏷬

1 𝑔
(𝑥) = 􏾙 |𝑧|𝑓(𝑡)𝑑𝑡 − 3􏿗𝑧 + 􏿗(𝑥 − 1) ⩾ 0, 𝑧 􏷠

ὅπου 𝑧 = α + β𝑖 ∈ ℂ, μὲ α, β ∈ ℝ∗ , τότε:
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ καὶ νὰ βρῆτε
τὴν 𝑔′ .
[Μονάδες 5/100] 𝑥

Λύσις. Οἱ συναρτήσεις 𝑥 ↦ 𝑥􏷢 , 𝑥 ↦ ∫􏷠 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 καὶ 𝑥 ↦ 𝑥 − 1 εἶναι παραγωγίσιμες. Ἄρα, ἡ 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμη, ὡς σύνθεσί τους, μὲ παράγωγο
1
1 𝑔
′ (𝑥) = |𝑧|𝑓(𝑥􏷢 ) ⋅ 3𝑥􏷡 − 3􏿗𝑧 + 􏿗 ⋅ 1 = 3|𝑧|𝑥􏷡 𝑓(𝑥􏷢 ) − 3􏿗𝑧 + 􏿗. 𝑧 𝑧

1
β. Nὰ ἀποδείξετε ὅτι |𝑧| = 􏿗𝑧 + 􏿗. 𝑧

[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑔(1) = 0 καὶ ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑔(𝑥) ⩾ 0, ἄρα ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑔(𝑥) ⩾ 𝑔(1). Συνεπῶς
τὸ 1 εἶναι θέσις τοπικοῦ ἐλαχίστου, ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα Fermat, 𝑔′ (1) = 0. Ἄρα,
1
1
3|𝑧| ⋅ 1𝑓(1) − 3􏿗𝑧 + 􏿗 = 0 ∴ |𝑧| = 􏿗𝑧 + 􏿗. 𝑧 𝑧

1
γ. Μὲ δεδομένη τὴ σχέσι τοῦ ἐρωτήματος (β) νὰ ἀποδείξετε ὅτι ℜ(𝑧􏷡 ) = − .
2
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ δοθεῖσα δίνει
1
|𝑧􏷡 + 1|
|𝑧| = 􏿗𝑧 + 􏿗 ∴ |𝑧| =
∴ |𝑧|􏷡 = |𝑧􏷡 + 1|, 𝑧

|𝑧|
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.9. 2004 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

279

καὶ ἀντικαθιστώντας 𝑧 = α + β𝑖,
|𝑧|􏷡 = |𝑧􏷡 + 1| ∴ |α + β𝑖|􏷡 = |(α􏷡 − β􏷡 + 1) + 2αβ𝑖|
∴ α􏷡 + β􏷡 = 􏽯

(α􏷡 − β􏷡 + 1)􏷡 + 4α􏷡 β􏷡 􏷡

∴ (α􏷡 + β􏷡 )􏷡 = 􏿵 (α􏷡 − β􏷡 + 1)􏷡 + 4α􏷡 β􏷡 􏿸 􏽯 􏷣 􏷣 􏷡

􏷡
∴ α + β + 2α β = α􏷣 + β􏷣 + 1 − 2α􏷡 β􏷡 + 2α􏷡 − 2β􏷡 + 4α􏷡 β􏷡
∴ 2α􏷡 − 2β􏷡 = −1
1
∴ α􏷡 − β􏷡 = − .
2
1
Ἄρα ℜ(𝑧􏷡 ) = α􏷡 − β􏷡 = − .
2
δ. Ἂν ἐπιπλέον 𝑓(2) = α > 0, 𝑓(3) = β καὶ α > β, νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὑπάρχει 𝑥􏷟
∈ (2, 3) τέτοιο ὥστε 𝑓(𝑥􏷟 ) = 0.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἐρωτήματος (γ), ἔχουμε ὅτι α􏷡 − β􏷡 < 0, ἄρα
(α − β)(α + β) < 0. Ὅμως ἀπὸ τὴν ἐκφώνησι α − β > 0, ἄρα α + β < 0, ἄρα
β < −α < 0.
Συνεπῶς, ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ [2, 3] καὶ 𝑓(2) ⋅ 𝑓(3) = αβ < 0. Ἄρα ἀπὸ τὸ
θεώρημα Bolzano, ὑπάρχει 𝑥􏷟 ∈ (2, 3) τέτοιο ὥστε 𝑓(𝑥􏷟 ) = 0.

5.9

2004 ἐπαναληπτικὲς

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Ἔστω μιὰ συνάρτησι 𝑓 ὁρισμένη σὲ ἕνα διάστημα ∆. Ἂν
• ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ ∆ καὶ
• 𝑓 ′ (𝑥) = 0 γιὰ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο 𝑥 τοῦ ∆,
τότε νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι σταθερὴ σὲ ὅλο τὸ διάστημα ∆.
[Μονάδες 9/100]
Ἀπόδειξις. Ἔστωσαν 𝑥, 𝑦 ∈ Δ, 𝑥 ≠ 𝑦 καὶ ε = |𝑥 − 𝑦|. Τότε τὸ 𝑦 ἀνήκει σὲ μιὰ
περιοχὴ τοῦ 𝑥, συγκεκριμένα στὴν (𝑥 − ε, 𝑥 + ε). Ἔτσι ἔχουμε 𝑓
′ (𝑥) = 0 ∴ lim 𝑦
→𝑥 𝑓

(𝑦) − 𝑓(𝑥)
= 0 ∴ 𝑓(𝑦) = 𝑓(𝑥). 𝑦
−𝑥

ἄρα ἡ 𝑓 παίρνει τὴν ἴδια τιμὴ σὲ κάθε ὅρισμα, δηλαδὴ εἶναι σταθερή.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

280

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχὴς σ’ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟 τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ
της, τότε εἶναι καὶ παραγωγίσιμη στὸ σημεῖο αὐτό.
[Μονάδες 2/100]
β. Τὸ μέτρο τῆς διαφορᾶς δύο μιγαδικῶν εἶναι ἴσο μὲ τὴν ἀπόστασι τῶν εἰκόνων τους.
[Μονάδες 2/100]
γ. Ἂν 𝑓, 𝑔 εἶναι δύο συναρτήσεις μὲ πεδίο ὁρισμοῦ ℝ καὶ ὁρίζωνται οἱ συνθέσεις 𝑓 ∘ 𝑔 καὶ 𝑔 ∘ 𝑓, τότε αὐτὲς οἱ συνθέσεις εἶναι ὑποχρεωτικὰ ἴσες.
[Μονάδες 2/100]
δ. Οἱ γραφικὲς παραστάσεις C καὶ C′ τῶν συναρτήσεων 𝑓 καὶ 𝑓 −􏷠 εἶναι συμ′ O𝑦′ . 􏾨
καὶ 𝑥􏾩
μετρικὲς ὡς πρὸς τὴν εὐθεία 𝑦 = 𝑥 ποὺ διχοτομεῖ τὶς γωνίες 𝑥O𝑦
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἂν ὑπάρχῃ τὸ ὅριο τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 , τότε 𝑘

lim 􏽮 𝑓
(𝑥) = 𝑥

→𝑥􏷩 𝑘

lim 𝑓(𝑥), 􏽯𝑥
→𝑥􏷩

ἐφ’ ὅσον 𝑓(𝑥) ⩾ 0 κοντὰ στὸ 𝑥􏷟 , μὲ 𝑘 ∈ Ν καὶ 𝑘 ⩾ 2.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) λάθος, γ) λάθος, δ) σωστό, ε) σωστό.
Γ. Νὰ ὁρίσετε πότε λέμε ὅτι μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχὴς σὲ ἕνα ἀνοικτὸ
διάστημα (α, β) καὶ πότε σὲ ἕνα κλειστὸ διάστημα [α, β].
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 λέγεται συνεχὴς στὸ (α, β), ὅταν γιὰ κάθε 𝑥 ∈ (α, β) τὸ ὅριο lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥)
ὑπάρχῃ καὶ ἰσοῦται μὲ 𝑓(𝑥), δηλαδὴ lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ).
Ἡ 𝑓 λέγεται συνεχὴς στὸ [α, β], ὅταν εἶναι συνεχὴς στὸ (α, β) καὶ ἐπιπλέον
ὑπάρχουν τὰ πλευρικὰ ὅρια τῆς 𝑓 στὸ α ἐκ δεξιῶν καὶ στὸ β ἐξ ἀριστερῶν καὶ
ἰσοῦνται μὲ τὶς τιμὲς τῆς συναρτήσεως στὰ ἀντίστοιχα σημεῖα, δηλαδὴ
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(α) καὶ lim− 𝑓(𝑥) = 𝑓(β). 𝑥

→α+ 𝑥

→β

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.9. 2004 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

281

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ μὲ 𝑓(𝑥) = 2𝑥 + 𝑚𝑥 − 4𝑥 − 5𝑥 , ὅπου 𝑚 ∈ ℝ, 𝑚
> 0.
α. Νὰ βρῆτε τὸν 𝑚 ὥστε 𝑓(𝑥) ⩾ 0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 13/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ
παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 2𝑥 ln 2 + 𝑚𝑥 ln 𝑚 − 4𝑥 ln 4 − 5𝑥 ln 5.
Ἀκόμη ἰσχύει ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓(𝑥) ⩾ 𝑓(0), ἄρα τὸ 0 εἶναι θέσις τοπικοῦ ἐλαχίστου. Ἀπὸ
τὸ θεώρημα Fermat ἕπεται 𝑓
′ (0) = 0





2􏷟 ln 2 + 𝑚􏷟 ln 𝑚 − 4􏷟 ln 4 − 5􏷟 ln 5 = 0
ln 2 + ln 𝑚 − 2 ln 2 − ln 5 = 0
ln 𝑚 = ln 2 + ln 5 = 0
ln 𝑚 = ln 10 𝑚
= 10.

β. Ἂν 𝑚 = 10, νὰ ὑπολογισθῇ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὴ
γραφικὴ παράστασι τῆς 𝑓, τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥 καὶ τὶς εὐθεῖες 𝑥 = 0 καὶ 𝑥 = 1.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Εἶναι 􏷠

E = 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 􏷟 􏷠

= 􏾙 (2𝑥 + 10𝑥 − 4𝑥 − 5𝑥 )𝑑𝑥 􏷟

10𝑥
4𝑥
5𝑥 􏷠
2𝑥
+

− 􏿲

ln 2 ln 10 ln 4 ln 5 􏷟
1
9
3
4
=
+


ln 2 ln 10 ln 4 ln 5
9
3
4
1
+


=
ln 2 ln 10 2 ln 2 ln 5
1
9
4
= −
+

.
2 ln 2 ln 10 ln 5
= 􏿯

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

282

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις καὶ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
∆ίνεται μία συνάρτησι 𝑓 ∶ [α, β] → ℝ συνεχὴς στὸ διάστημα [α, β] μὲ 𝑓(𝑥) ≠
0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ [α, β] καὶ μιγαδικὸς ἀριθμὸς 𝑧 μὲ ℜ(𝑧) ≠ 0, ℑ(𝑧) ≠ 0 καὶ |ℜ(𝑧)| >
|ℑ(𝑧)|.
1
1
Ἂν 𝑧 + = 𝑓(α) καὶ 𝑧􏷡 + 􏷡 = 𝑓 􏷡 (β), νὰ ἀποδείξετε ὅτι: 𝑧 𝑧

α. |𝑧| = 1.
[Μονάδες 11/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖, ἔχουμε 𝑧
+

Ὅμως 𝑧 +

1 𝑧􏷡
+ 1
= 𝑧 𝑧

(𝑥 + 𝑦𝑖)􏷡 + 1
= 𝑥
+ 𝑦𝑖 􏷡

[(𝑥 + 𝑦􏷡 + 1) + 2𝑥𝑦𝑖](𝑥 − 𝑦𝑖)
=
(𝑥 + 𝑦𝑖)(𝑥 − 𝑦𝑖)
[𝑥(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1) + 2𝑥𝑦􏷡 ] + [2𝑥􏷡 𝑦 − 𝑦(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1)]𝑖
=
. 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡

1
= 𝑓(α) ∈ ℝ∗ , ἑπομένως 𝑧

1
ℑ􏿵𝑧 + 􏿸 = 0 𝑧

2𝑥􏷡 𝑦 − 𝑦(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1) = 0



(𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 − 1)𝑦 = 0 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡 = 1, γιατὶ 𝑦 = ℑ(𝑧) ≠ 0
|𝑧| = 1.

β. 𝑓 􏷡 (β) < 𝑓 􏷡 (α).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι
1 􏷡
1 1 𝑓
(α)􏷡 = 􏿵𝑧 + 􏿸 = 𝑧􏷡 + 2𝑧 + 􏷡 = 𝑓(β)􏷡 − 2, 𝑧 𝑧

𝑧
ἄρα 𝑓 􏷡 (β) < 𝑓 􏷡 (α).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.9. 2004 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

283

γ. Ἡ ἐξίσωσι 𝑥􏷢 𝑓(α)+𝑓(β) = 0 ἔχει τουλάχιστον μία ρίζα στὸ διάστημα (−1, 1).
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησις 𝑔(𝑥) = 𝑥􏷢 𝑓(α) + 𝑓(β) εἶναι συνεχὴς στὸ [−1, 1] καὶ ἰσχύει 𝑔
(−1) ⋅ 𝑔(1) = 􏿴 − 𝑓(α) + 𝑓(β)􏿷 ⋅ 􏿴𝑓(α) + 𝑓(β)􏿷 = −𝑓(α)􏷡 + 𝑓(β)􏷡 < 0,
λόγῳ τοῦ (β). Συνεπῶς, ἀπὸ τὸ θεώρημα Bolzano ὑπάρχει ξ ∈ (−1, 1) ὥστε
ξ􏷢 𝑓(α) + 𝑓(β) = 0.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
Ἔστω συνάρτησι 𝑓 συνεχὴς στὸ [0, +∞) → ℝ τέτοια, ὥστε 􏷪 𝑓

(𝑥) = 􏷫 𝑥􏷡

+ 􏾙 2𝑥𝑓(2𝑥𝑡)𝑑𝑡.
2 􏷟

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἔστω F παράγουσα τῆς 𝑓. Τότε 􏷪 􏷫 􏷪 􏷫

′ 􏾙
2𝑥𝑓(2𝑥𝑡)𝑑𝑡 = 􏾙 𝑓(2𝑥𝑡) ⋅ (2𝑥𝑦) 𝑑𝑡 􏷟 􏷟 􏷪 􏷫

= 􏾙 􏿴F(2𝑥𝑡)􏿷 𝑑𝑡 􏷟 􏷪

= 􏿯F(2𝑥𝑡)􏿱 􏷫 􏷟

= F(𝑥) − F(0).
Ἔτσι, ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ σημεῖο 𝑥 ∈ [0, +∞) εἶναι 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥)
ℎ 􏷫

(𝑥+ℎ)􏷫
− 𝑥􏷡
F(𝑥 + ℎ) − F(𝑥) 􏷡

=
+

ℎ 􏷡

2𝑥ℎ + ℎ
F(𝑥 + ℎ) − F(𝑥)
=
+
2ℎ

ℎ F(𝑥 + ℎ) − F(𝑥)
= 𝑥+ +
.
2

Τὸ δεξιὸ μέλος ἔχει ὅριο γιὰ ℎ → 0, ἄρα καὶ τὸ ἀριστερό. Συνεπῶς, ἡ 𝑓 εἶναι
παραγωγίσιμη στὸ [0, +∞) μὲ παράγωγο
λ(ℎ) =


F(𝑥 + ℎ) − F(𝑥)
= 𝑥 + 𝑓(𝑥). 𝑓
′ (𝑥) = lim λ(ℎ) = lim 􏿵𝑥 + 􏿸 + lim
ℎ→􏷟
ℎ→􏷟
ℎ→􏷟
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

284

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓(𝑥) = 𝑒𝑥 − (𝑥 + 1).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓
′ (𝑥) − 𝑓(𝑥) = 𝑥 ∴ 𝑓 ′ (𝑥) ⋅ 𝑒𝑥 − 𝑓(𝑥) ⋅ (𝑒𝑥 )′ = 𝑥𝑒𝑥 𝑓
′ (𝑥) ⋅ 𝑒𝑥 − 𝑓(𝑥) ⋅ (𝑒𝑥 )′

= 𝑥𝑒−𝑥 𝑥 𝑒 𝑓

(𝑥)
∴ 􏿵 𝑥 􏿸 = 𝑥𝑒−𝑥 𝑒 𝑓

(𝑥)

= 􏾙 𝑥𝑒−𝑥 𝑑𝑥. 𝑒𝑥

Ὅμως,
′ 􏾙

𝑥𝑒−𝑥 𝑑𝑥 = − 􏾙 𝑥􏿴𝑒−𝑥 􏿷 𝑑𝑥
= −𝑥𝑒−𝑥 + 􏾙(𝑥)′ 𝑒−𝑥 𝑑𝑥
= −𝑥𝑒−𝑥 + 􏾙 𝑒−𝑥 𝑑𝑥

= −𝑥𝑒−𝑥 − 􏾙 􏿴𝑒−𝑥 􏿷 𝑑𝑥
= −𝑥𝑒−𝑥 − 𝑒−𝑥 + 𝑐, γιὰ 𝑐 ∈ ℝ
= −𝑒−𝑥 (𝑥 + 1 − 𝑐𝑒𝑥 ).
Ἄρα, 𝑓(𝑥) = −(𝑥 + 1 − 𝑐𝑒𝑥 ). Ὅμως, 𝑓(0) = 0 ∴ 𝑐 = 1, συνεπῶς 𝑓
(𝑥) = 𝑒𝑥 − (𝑥 + 1).

γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓(𝑥) ἔχει μοναδικὴ ρίζα στὸ [0, +∞).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ παράγωγος τῆς 𝑓 εἶναι 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑒𝑥 − 1 καὶ ∀𝑥 ∈ [0, +∞), 𝑓 ′ (𝑥) > 0. Ἄρα
ἡ 𝑓 εἶναι αὔξουσα. Ἄρα ἡ μοναδική της ρίζα εἶναι ἡ 𝑥􏷟 = 0.
δ. Νὰ βρῆτε τὰ ὅρια lim𝑥→+∞ 𝑓(𝑥) καὶ lim𝑥→∞ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 ὁρίζεται στὸ [0, +∞), ἄρα τὸ ὅριό της στὸ −∞ δὲν ὑπάρχει.
Ἐπίσης, ἡ 𝑓 εἶναι αὔξουσα, ἄρα lim𝑥→+∞ 𝑓(𝑥) = +∞.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.10. 2004 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

5.10

285

2004 ὁμογενῶν

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α. Ἔστω 𝑓 μία συνάρτησι ὁρισμένη σὲ ἕνα διάστημα ∆. Ἂν F εἶναι μία παράγουσα τῆς 𝑓 στὸ ∆, τότε νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
• Ὅλες οἱ συναρτήσεις τῆς μορφῆς G(𝑥) = F(𝑥)+𝑐, 𝑐 ∈ ℝ, εἶναι παράγουσες
τῆς 𝑓 στὸ ∆.
• Κάθε ἄλλη παράγουσα G τῆς 𝑓 στὸ ∆ παίρνει τὴ μορφὴ
G(𝑥) = F(𝑥) + 𝑐, 𝑐 ∈ ℝ.
[Μονάδες 10/100]
Ἀπόδειξις. Ἂν ἡ F εἶναι παράγουσα τῆς 𝑓, τότε ἡ G μὲ G(𝑥) = F(𝑥) + 𝑐 εἶναι
παραγωγίσιμη ὡς ἄθροισμα παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο
G′ (𝑥) = F′ (𝑥) + (𝑐)′ = 𝑓(𝑥),
ἄρα ἡ G εἶναι παράγουσα τῆς 𝑓.
Ἂν τώρα οἱ F, G εἶναι παράγουσες τῆς 𝑓 ἔχουμε, γιὰ κάθε 𝑥 ∈ Δ:
F′ (𝑥) = G′ (𝑥) = 𝑓(𝑥)

∴ 􏿴G(𝑥) − F(𝑥)􏿷 = 0
∴ G(𝑥) − F(𝑥) = 𝑐, γιὰ κάποιο 𝑐 ∈ ℝ
∴ G(𝑥) = F(𝑥) + 𝑐, γιὰ κάποιο 𝑐 ∈ ℝ.

B. Ἔστω Α ἕνα ὑποσύνολο τοῦ ℝ, 𝑓 μία συνάρτησι μὲ πεδίο ὁρισμοῦ τὸ Α καὶ 𝑥􏷟
∈ A. Πότε θὰ λέμε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 παρουσιάζει στὸ 𝑥􏷟 (ὁλικὸ) μέγιστο, τὸ 𝑓
(𝑥􏷟 );
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 παρουσιάζει στὸ 𝑥􏷟 (ὁλικὸ) μέγιστο τὸ 𝑓(𝑥􏷟 ), ὅτανν
∀𝑥 ∈ Δ, 𝑓(𝑥) ⩽ 𝑓(𝑥􏷟 ).

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

286

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὴν παρακάτω πρότασι ὡς σωστὴ ἢ λανθασμένη: Τὸ μέτρο τῆς διαφορᾶς δύο μιγαδικῶν ἀριθμῶν εἶναι ἴσο μὲ τὴν ἀπόστασι τῶν εἰκόνων
τους στὸ μιγαδικὸ ἐπίπεδο.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. Σωστή.
Δ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὴν παρακάτω πρότασι ὡς σωστὴ ἢ λανθασμένη: Ἂν
μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σ’ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟 τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της,
τότε εἶναι καὶ συνεχὴς στὸ σημεῖο αὐτό.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. Σωστό.
Ε. Νὰ χαρακτηρίσετε τὴν παρακάτω πρότασι ὡς σωστὴ ἢ λανθασμένη:Ἰσχύει
ὁ τύπος ∫ sin 𝑥𝑑𝑥 = cos 𝑥 + 𝑐.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. Λάθος.
Ϝ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὴν παρακάτω πρότασι ὡς σωστὴ ἢ λανθασμένη: Ἔστω
μία συνάρτησι 𝑓 συνεχὴς σ’ ἕνα διάστημα ∆ καὶ παραγωγίσιμη στὸ ἐσωτερικὸ
τοῦ ∆. Θὰ λέμε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 στρέφει τὰ κοῖλα πρὸς τὰ ἄνω ἢ εἶναι κυρτὴ
στὸ ∆, ἂν ἡ 𝑓 ′ εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ∆.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. Λάθος.
Ζ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὴν παρακάτω πρότασι ὡς σωστὴ ἢ λανθασμένη: Ἔστω
μία 1–1 συνάρτησι 𝑓 καὶ C, C′ οἱ γραφικὲς παραστάσεις τῶν 𝑓 καὶ 𝑓 −􏷠 στὸ ἴδιο
σύστημα ἀξόνων. Τότε οἱ γραφικὲς παραστάσεις C καὶ C′ τῶν συναρτήσεων 𝑓
καὶ 𝑓 −􏷠 εἶναι συμμετρικὲς ὡς πρὸς τὴν εὐθεία 𝑦 = 𝑥.
[Μονάδες 2/100]
Λύσις. Σωστό.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.10. 2004 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

287

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι

−𝑥􏷡 , 𝑥
⩽0
⎪ 𝑓
(𝑥) = ⎨ α𝑥 + β, 0 < 𝑥 < 1
⎪ 1 + 𝑥 ln 𝑥, 𝑥
⩾1

ὅπου α, β ∈ ℝ.
α)

Νὰ βρῆτε τὰ α καὶ β ἔτσι ὥστε ἡ 𝑓 νὰ εἶναι συνεχὴς στὸ πεδίο ὁρισμοῦ της.
[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Τὰ πλευρικὰ ὅρια τῆς 𝑓 στὰ 0 καὶ 1 εἶναι
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(0) = 0, lim+ 𝑓(𝑥) = β 𝑥

→􏷟− 𝑥

→􏷟

καὶ
lim 𝑓(𝑥) = α + β, lim+ 𝑓(𝑥) = 𝑓(1) = 1. 𝑥

→􏷠− 𝑥

→􏷠

Ἀπὸ τὴ συνέχεια τῆς 𝑓 στὰ 0 καὶ 1 ἔχουμε
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(0) = lim+ 𝑓(𝑥) ⟺ β = 0 𝑥

→􏷟− 𝑥

→􏷟

καὶ
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑓(𝑥) = 𝑓(1) ⟺ α + β = 1 ⟺ α = 1. 𝑥

→􏷠− 𝑥

→􏷠

β) Ἂν γιὰ τοὺς πραγματικοὺς ἀριθμοὺς α καὶ β, ἰσχύῃ α = 1 καὶ β = 0, τότε:
i)

Νὰ ὑπολογίσετε τὸ lim𝑥→+∞ 𝑓

(𝑥)
. 𝑥􏷡

[Μονάδες 9/100]

Λύσις. Ἀφοῦ 𝑥 → +∞, μποροῦμε νὰ θεωρήσουμε ὅτι 𝑥 > 1, ἄρα
1 ln 𝑥 𝑓
(𝑥) 1 + 𝑥 ln 𝑥
=
= 􏷡+
. 􏷡 􏷡 𝑥 𝑥 𝑥 𝑥

Ἰσχύει
1
=0 𝑥
→+∞ 𝑥􏷡
lim

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

288

καὶ lim𝑥→+∞ 𝑥 = lim𝑥→+∞ ln 𝑥 = +∞ καὶ οἱ συναρτήσεις εἶναι παραγωγίσιμες,
ἄρα ἀπὸ τὸν κανόνα de l’Hôpital ἔχουμε
ln 𝑥
(ln 𝑥)′
1
= lim
= lim = 0.
′ 𝑥
→+∞ 𝑥 𝑥
→+∞ (𝑥) 𝑥
→+∞ 𝑥
lim

Συνεπῶς τὸ ζητούμενο ὅριο ὑπάρχει καὶ εἶναι
lim 𝑥

→+∞ 𝑓

(𝑥)
1
ln 𝑥
= lim + lim 􏷡 = 0 + 0 = 0. 􏷡 𝑥

→+∞ 𝑥
→+∞ 𝑥 𝑥 𝑥

ii) Νὰ ὑπολογίσετε τὰ ὅρια
lim+ 𝑥

→􏷠 𝑓

(𝑥) − 𝑓(1) 𝑓
(𝑥) − 𝑓(1)
, lim−
. 𝑥
→􏷠 𝑥
−1 𝑥
−1
[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Ἂν 𝑥 → 1+ , τότε δεχόμαστε ὅτι 𝑥 > 1, ἄρα 𝑓(𝑥) = 1 + 𝑥 ln 𝑥, ἄρα 𝑓
(𝑥) − 𝑓(1) 1 + 𝑥 ln 𝑥 − 1 𝑥 ln 𝑥
=
=
. 𝑥
−1 𝑥
−1 𝑥
−1
Ἰσχύει lim𝑥→􏷠+ (𝑥 ln 𝑥) = lim𝑥→􏷠+ (𝑥 − 1) = 0 καὶ οἱ συναρτήσεις εἶναι παραγωγίσιμες, ἄρα καὶ πάλι ἀπὸ DLH ἔχουμε
lim+ 𝑥

→􏷠 𝑥

ln 𝑥
(𝑥 ln 𝑥)′ 𝑓
(𝑥) − 𝑓(1)
= lim+
= lim+
′ = lim+ (ln 𝑥 + 1) = 1. 𝑥
→􏷠 𝑥 − 1 𝑥
→􏷠 (𝑥 − 1) 𝑥
→􏷠 𝑥
−1

Ἂν 𝑥 → 1− , τότε δεχόμαστε ὅτι 0 < 𝑥 < 1, ἄρα 𝑓(𝑥) = 𝑥, ἄρα 𝑓
(𝑥) − 𝑓(1) 𝑥 − 1
=
= 1, 𝑥
−1 𝑥
−1
συνεπῶς
lim− 𝑥

→􏷠 𝑓

(𝑥) − 𝑓(1)
= lim− 1 = 1. 𝑥
→􏷠 𝑥
−1

ΘΕΜΑ 3ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
Ἔστω 𝑧 μιγαδικὸς ἀριθμὸς μὲ 𝑧 ≠ ±𝑖 καὶ 𝑤 = 𝑧􏷡 𝑧

.
+1

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.10. 2004 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

289

α) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἂν ὁ 𝑤 εἶναι πραγματικός, τότε ὁ 𝑧 εἶναι πραγματικὸς ἢ 𝑧
= 1.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖, μὲ 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, 𝑥 ≠ 0 ∧ 𝑦 ≠ ±1, ἔχουμε: 𝑤
= 𝑧􏷡 𝑧

+1 𝑥

+ 𝑦𝑖
− + 1 + 2𝑥𝑦𝑖
(𝑥 + 𝑦𝑖)(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1 − 2𝑥𝑦𝑖)
=
(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1 + 2𝑥𝑦𝑖)(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1 − 2𝑥𝑦𝑖)
=

= 𝑥􏷡 𝑦􏷡 𝑥

(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1) + 2𝑥𝑦􏷡 + 􏿴(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1)𝑦 − 2𝑥􏷡 𝑦􏿷𝑖

.
(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1)􏷡 + (2𝑥𝑦)􏷡 𝑥
(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1) + 2𝑥𝑦􏷡
(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1)𝑦 − 2𝑥􏷡 𝑦
=
+ 𝑖
.
(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1)􏷡 + (2𝑥𝑦)􏷡 (𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1)􏷡 + (2𝑥𝑦)􏷡
Ἑπομένως 𝑤
∈ℝ





ℑ(𝑤) = 0
(𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1)𝑦 − 2𝑥􏷡 𝑦 = 0
(−𝑥􏷡 − 𝑦􏷡 + 1)𝑦 = 0 𝑥
􏷡 + 𝑦􏷡 = 1 ∨ 𝑦 = 0
|𝑧| = 1 ∨ 𝑧 ∈ ℝ.

β) Νὰ λύσετε, στὸ σύνολο τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν, τὴν ἐξίσωσι 𝑧􏷡 𝑧

√3
=
.
+1
3
[Μονάδες 10/100]

Λύσις. Δοθέντος τοῦ ἀποτελέσματος τοῦ προηγούμενου ἐρωτήματος, ἡ ἐξίσωσι
γράφεται: 𝑧􏷡 𝑧

√3
=
+1
3


√3
3 􏷡 𝑥

(𝑥 − 𝑦􏷡 + 1) + 2𝑥𝑦􏷡
√3
∧ 􏿴𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 = 1 ∨ 𝑦 = 0􏿷.
= 􏷡 􏷡 􏷡 􏷡

3
(𝑥 − 𝑦 + 1) + (2𝑥𝑦) 𝑤

=

Συνεπῶς ἔχουμε δύο περιπτώσεις:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

290

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
(i) Ἂν 𝑦 = 0, τότε 𝑥
(𝑥􏷡 + 1) √3 𝑥􏷫 +􏷠≠􏷟 𝑥
√3
⟺ 􏷡
=
⟺ √3𝑥􏷡 − 3𝑥 + √3 = 0. 􏷡
= 􏷡

3 𝑥
+1
3
(𝑥 + 1)

Ἡ τελευταία εἶναι ἀδύνατη, γιατὶ ἔχει διακρίνουσα Δ = −3 < 0.
(ii) Ἂν 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 = 1 τότε 𝑦􏷡 = 1 − 𝑥􏷡 , ὁπότε 𝑥
⋅ 2𝑥􏷡 + 2𝑥(1 − 𝑥􏷡 )
3
√3
√3
=
⟺ … ⟺ 𝑥􏿴2√3𝑥−3􏿷 = 0 ⟺ 𝑥 = 0∨𝑥 =
=
. 􏷡 􏷡 􏷡 􏷡

3
2
(2𝑥 ) + 4𝑥 (1 − 𝑥 )
2√3
√3
Ἂν 𝑥 = 0 τότε 𝑦􏷡 = 1, ἄρα 𝑧 = ±𝑖, ἄτοπο ἀπὸ τὴν ἐκφώνησι. Ἄρα 𝑥 =
, ἄρα
2
1 𝑦
=± .
2
Συνεπῶς, λύσεις τῆς ἐξισώσεως εἶναι οἱ συζυγεῖς μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧􏷠
=

√3 1
√3 1
+ 𝑖, 𝑧􏷡 =
− 𝑖.
2
2
2
2

γ) Ἂν 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 εἶναι οἱ ρίζες τῆς ἐξισώσεως τοῦ ἐρωτήματος (β), νὰ ὑπολογίσετε
τὴν τιμὴ τῆς παραστάσεως
Κ=

(𝑧􏷠 ⋅ 𝑧􏷡 )􏷢 − 𝑖
.
4 + (𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 )􏷡
[Μονάδες 5/100]

Λύσις. Τὸ ἄθροισμα τῶν ριζῶν εἶναι 𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 = √3 καὶ τὸ γινόμενό τους 𝑧􏷠 𝑧􏷡 =
1 􏷡
√3 􏷡 􏿵
􏿸 + 􏿵 􏿸 = 1. Ἄρα, ἡ παράστασι γράφεται
2
2
Κ=

1􏷢 − 𝑖
4 + (√3)􏷡

= 1 − 𝑖.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
∆ίνεται ἡ συνεχὴς συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμοῦ τὸ διάστημα ∆ = (0, +∞)
γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει 𝑓
(𝑥) = 𝑥􏷡 − 1 + 𝑥

1 􏾙
𝑓(𝑡)𝑑𝑡, 𝑥 ∈ ∆. 𝑥
+1 􏷠

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.10. 2004 ΟΜΟΓΕΝΩΝ
α)

291

Νὰ ὑπολογίσετε τὸ 𝑓(1).
[Μονάδες 3/100]

Λύσις. Γιὰ 𝑥 = 1, ἡ δοθεῖσα γράφεται 𝑓
(1) = 1􏷡 − 1 + 􏷠

1 􏾙
𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = 0.
1+1 􏷠

β) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓 ′ (𝑥) = 3𝑥 − 1.
[Μονάδες 10/100] 𝑥

Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς ἄρα ἡ 𝑥 ↦ ∫􏷠 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 εἶναι παραγωγίσιμη. Ἀκόμη, οἱ
1 𝑥

, 𝑥 ↦ 𝑥􏷡 − 1 εἶναι παραγωγίσιμες, ἑπομένως καὶ ἡ 𝑓 ὡς σύνθεσι τῶν 𝑥
+1
παραπάνω. Ἡ παράγωγός της εἶναι 𝑓
′ (𝑥) = 2𝑥 − 𝑥

1
1 𝑓
(𝑥). 𝑓
(𝑡)𝑑𝑡 + 􏾙 􏷡 𝑥

+1
(𝑥 + 1) 􏷠 𝑥

Ἀπὸ τὴ δοθεῖσα ὅμως παίρνουμε ∫􏷠 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = (𝑥 + 1)􏿴𝑓(𝑥) − 𝑥􏷡 + 1􏿷, ἄρα ἡ παράγωγος γράφεται
′ 𝑓

(𝑥) = 2𝑥 −

(𝑥 + 1)􏿴𝑓(𝑥) − 𝑥􏷡 + 1􏿷 􏷡

+

(𝑥 + 1) 𝑓
(𝑥) 𝑥􏷡
− 1 𝑓
(𝑥)
= 2𝑥 −
+
+ 𝑥
+1 𝑥+1 𝑥+1
= 2𝑥 + 𝑥 − 1
= 3𝑥 − 1.

γ)

1 𝑓
(𝑡) 𝑥
+1

Νὰ βρῆτε τὸν τύπο τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 6/100]

3
Λύσις. Εἶναι 𝑓 ′ (𝑥) = 3𝑥 − 1, ἄρα ὑπάρχει 𝑐 ∈ ℝ ὥστε 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 − 𝑥 + 𝑐. Ὅμως
2
3 􏷡
1 𝑓
(1) = 0 ⟺ ⋅ 0 − 0 + 𝑐 = 0 ⟺ 𝑐 = − . Ἄρα
2
2
3
1 𝑓
(𝑥) = 𝑥􏷡 − 𝑥 − .
2
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

292

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

δ) Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὴ γραφικὴ
παράστασι τῆς συναρτήσεως 𝑓, τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥 καὶ τὶς εὐθεῖες 𝑥 = 2 καὶ 𝑥 = 4.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Τὸ ἐμβαδὸ δίνεται ἀπὸ τὸ ὁλοκλήρωμα 􏷣

E = 􏾙 |𝑓(𝑥)|𝑑𝑥. 􏷡

3 􏷡
1 𝑥
− 𝑥 − ἔχει διακρίνουσα Δ = 4 καὶ ρίζες 1 καὶ
2
2
−1/3, ἄρα εἶναι θετικὸ στὸ [2, 4]. Συνεπῶς τὸ ἐμβαδὸν εἶναι

Ὅμως τὸ τριώνυμο 𝑓(𝑥) = 􏷣

E = 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 􏷡 􏷣

1
3
= 􏾙 􏿵 𝑥􏷡 − 𝑥 − 􏿸𝑑𝑥
2
2 􏷡

1 􏷢 1 􏷡 𝑥 􏷣
= 􏿯 𝑥 − 𝑥 − 􏿲
2
2
2 􏷡
= ⋯ = 21.

5.11 2005
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A.1 Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓, ἡ ὁποία εἶναι ὁρισμένη σὲ ἕνα κλειστὸ διάστημα
[α, β]. Ἂν
• ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ [α, β] καὶ
• 𝑓(α) ≠ 𝑓(β),
δῆξτε ὅτι γιὰ κάθε ἀριθμὸ η μεταξὺ τῶν 𝑓(α) καὶ 𝑓(β) ὑπάρχει ἕνας τουλάχιστον 𝑥􏷟
∈ (α, β) τέτοιος, ὥστε 𝑓(𝑥􏷟 ) = η.
[Μονάδες 9/100]
Ἀπόδειξις. Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = η − 𝑓(𝑥) μὲ D𝑔 = D𝑓 = [α, β].
Ἡ 𝑔 εἶναι ὁρισμένη καὶ συνεχὴς στὸ [α, β] καὶ ἰσχύει 𝑔
(α)𝑔(β) = 􏿴η − 𝑓(α)􏿷􏿴η − 𝑓(β)􏿷 < 0
ἀφοῦ τὸ η εἶναι ἀνάμεσα στὰ 𝑓(α), 𝑓(β), δηλαδὴ μεταξὺ τῶν ριζῶν τοῦ τριωνύμου.
Ὁπότε, ἀπὸ τὸ θεώρημα Bolzano, ὑπάρχει 𝑥􏷟 ∈ (α, β) ὥστε 𝑔(𝑥􏷟 ) = 0, δηλαδὴ 𝑓
(𝑥􏷟 ) = η.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.11. 2005

293

Α.2 Πότε ἡ εὐθεία 𝑦 = λ𝑥 + β λέγεται ἀσύμπτωτη τῆς γραφικῆς παράστασης
μιᾶς συνάρτησης 𝑓 στὸ +∞;
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Ἡ εὐθεία 𝑦 = λ𝑥 + β λέγεται ἀσύμπτωτη τῆς γραφικῆς παράστασης
τῆς συνάρτησης 𝑓 στὸ +∞, ὅτανν
lim 􏿴𝑓(𝑥) − (λ𝑥 + β)􏿷 = 0 𝑥

→+∞

B. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι συνεχής στὸ [α, β] μὲ 𝑓(α) < 0 καὶ ὑπάρχῃ ξ ∈ (α, β) ὥστε 𝑓
(ξ) = 0, τότε κατ’ ἀνάγκη 𝑓(β) > 0.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἂν ὑπάρχῃ τὸ lim𝑥→𝑥􏷩 (𝑓(𝑥)+𝑔(𝑥)), τότε ὑπάρχουν κατ’ ἀνάγκη τὰ lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥)
καὶ lim𝑥→𝑥􏷩 𝑔(𝑥).
[Μονάδες 2/100]
γ. Ἂν ἡ 𝑓 ἔχῃ ἀντίστροφη συνάρτησι 𝑓 −􏷠 καὶ ἡ γραφικὴ παράστασι τῆς 𝑓
ἔχῃ κοινὸ σημεῖο Α μὲ τὴν εὐθεία 𝑦 = 𝑥, τότε τὸ σημεῖο Α ἀνήκει καὶ στὴ
γραφικὴ παράστασι τῆς 𝑓 −􏷠 .
[Μονάδες 2/100]
δ. Ἂν lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) = 0 καὶ 𝑓(𝑥) > 0 κοντὰ στὸ 𝑥􏷟 , τότε lim𝑥→𝑥􏷩

1
= +∞. 𝑓
(𝑥)

[Μονάδες 2/100]
ε. Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι μιὰ συνεχὴς συνάρτησι σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ α εἶναι ἕνα
σημεῖο τοῦ ∆, τότε ἰσχύει 𝑥

′ 􏿵

􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸 = 𝑓(𝑥) − 𝑓(α)
α

γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ∆.
[Μονάδες 2/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

294

ϝ. Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχής σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ δὲν μηδενίζεται
σ’ αὐτό, τότε αὐτὴ ἢ εἶναι θετικὴ γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ∆ ἢ εἶναι ἀρνητικὴ γιὰ κάθε 𝑥
∈ ∆, δηλαδὴ διατηρεῖ πρόσημο στὸ διάστημα ∆.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) σωστό, ε) λάθος, ϝ) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
∆ίνονται οἱ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 , 𝑧􏷢 μὲ |𝑧􏷠 | = |𝑧􏷡 | = |𝑧􏷢 | = 3.
α. ∆ῆξτε ὅτι 𝑧􏷠 =

9
. 𝑧
̄ 􏷠
[Μονάδες 7/100]

Λύσις. Κατ’ ἀρχήν, 𝑧􏷠 ≠ 0, ἀφοῦ |𝑧􏷠 | ≠ 0. Ὁπότε
|𝑧􏷠 | = 3∴|𝑧􏷠 |􏷡 = 9∴𝑧􏷠 𝑧̄ 􏷠 = 9∴𝑧􏷠 =
Ὁμοίως δεικνύονται καὶ οἱ 𝑧􏷡 =

β. ∆ῆξτε ὅτι ὁ ἀριθμὸς

9
. 𝑧
̄ 􏷠

9
9
, 𝑧􏷢 = . 𝑧
̄ 􏷡 𝑧
̄ 􏷢 𝑧􏷠

𝑧􏷡
+ εἶναι πραγματικός. 𝑧􏷡
𝑧􏷠
[Μονάδες 9/100]

Λύσις. Ἀπὸ τὸ ἐρώτημα (α) ἔχουμε 𝑧􏷠

1 𝑧􏷠
𝑧̄ 􏷡
= 𝑧􏷠 = 𝑧􏷡 𝑧􏷡

9
καὶ ὁμοίως 𝑧􏷡

𝑧̄ 􏷠 𝑧􏷡
=
. Ὁπότε 𝑧􏷠

9 𝑧􏷠
𝑧􏷡 𝑧̄ 􏷠 𝑧􏷡 + 𝑧􏷠 𝑧̄ 􏷡 𝑧̄ 􏷠 𝑧􏷡 + 𝑧̄ 􏷠 𝑧􏷡 ℜ(𝑧̄ 􏷠 𝑧􏷡 )
+
=
=
=
∈ ℝ. 𝑧􏷡
𝑧􏷠
9
9
9

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.11. 2005

295

γ. ∆ῆξτε ὅτι
1
|𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 + 𝑧􏷢 | = |𝑧􏷠 𝑧􏷡 + 𝑧􏷡 𝑧􏷢 + 𝑧􏷢 𝑧􏷠 |.
3
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
|𝑧􏷠 𝑧􏷡 + 𝑧􏷡 𝑧􏷢 + 𝑧􏷢 𝑧􏷠 |􏷡 = |𝑧􏷠 𝑧􏷡 |􏷡 + |𝑧􏷡 𝑧􏷢 |􏷡 + |𝑧􏷢 𝑧􏷠 |􏷡 + 2ℜ( 𝑧􏷠 𝑧􏷡 𝑧􏷡 𝑧􏷢 ) + 2ℜ( 𝑧􏷡 𝑧􏷢 𝑧􏷢 𝑧􏷠 ) + 2ℜ( 𝑧􏷢 𝑧􏷠 𝑧􏷠 𝑧􏷡 )
= 3 ⋅ 81 + 9􏿴2ℜ(𝑧̄ 􏷠 𝑧􏷢 ) + 2ℜ(𝑧̄ 􏷡 𝑧􏷠 ) + 2ℜ(𝑧̄ 􏷢 𝑧􏷡 )􏿷
= 9􏿴|𝑧􏷠 |􏷡 + |𝑧􏷡 |􏷡 + |𝑧􏷢 |􏷡 + 2ℜ(𝑧̄ 􏷠 𝑧􏷢 ) + 2ℜ(𝑧̄ 􏷡 𝑧􏷠 ) + 2ℜ(𝑧̄ 􏷢 𝑧􏷡 )􏿷
= 9 ⋅ |𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 + 𝑧􏷢 |􏷡 .

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 𝑒λ𝑥 , λ > 0.
α. ∆ῆξτε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα.
[Μονάδες 3/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ παράγωγο 𝑓 ′ (𝑥) = λ𝑒λ𝑥 .
Εἶναι ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) > 0 ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα.
β. ∆ῆξτε ὅτι ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς 𝑓, ἡ
ὁποία διέρχεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων, εἶναι ἡ 𝑦 = λ𝑒𝑥. Βρῆτε τὶς συντεταγμένες τοῦ σημείου ἐπαφῆς Μ.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἔστω Μ(𝑥􏷟 , 𝑒λ𝑥􏷩 ) τὸ σημεῖο ἐπαφῆς. Ἡ ἐφαπτομένη ε σ’ αὐτὸ ἔχει ἐξίσωσι 𝑦
− 𝑓(𝑥􏷟 ) = 𝑓 ′ (𝑥􏷟 )(𝑥 − 𝑥􏷟 ) ∴ 𝑦 = λ𝑒λ𝑥􏷩 𝑥 − 𝑒λ𝑥􏷩 (λ𝑥􏷟 − 1).
Ὅμως (0, 0) ∈ ε ⟺ λ𝑥􏷟 = 1 ἄρα ε: 𝑦 = λ𝑒𝑥.
1
1
Γιὰ τὸ σημεῖο ἐπαφῆς ἔχουμε 𝑥􏷟 = καὶ 𝑦􏷟 = 𝑒λ𝑥􏷩 = 𝑒. Ἄρα Μ􏿵 , 𝑒􏿸.
λ
λ
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

296

γ. ∆ῆξτε ὅτι τὸ ἐμβαδὸν Ε(λ) τοῦ χωρίου, τὸ ὁποῖο περικλείεται μεταξὺ τῆς
γραφικῆς παράστασης τῆς 𝑓, τῆς ἐφαπτομένης της στὸ σημεῖο Μ καὶ τοῦ ἄξονα 𝑦𝑦
′ , εἶναι 𝑒
−2
Ε(λ) =
.

[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Τὸ ζητούμενο ἐμβαδὸν εἶναι 𝑥􏷩 􏷠

/λ 􏷠

Ε(λ) = 􏾙 |𝑓(𝑥) − 𝑦|𝑑𝑥 = 􏾙 (𝑒λ𝑥 − λ𝑒𝑥 )𝑑𝑥 = 􏾙 􏷟 􏷟 􏷟 􏷠

/λ 𝑒

λ𝑥 𝑑𝑥 − λ𝑒 􏾙 𝑥𝑑𝑥

. 􏷟

Ὅμως, 􏷠
/λ 􏾙 􏷟 􏷠


1
1 𝑥𝑑𝑥
= 􏿯𝑥􏷡 􏿲 = 􏷡
2
2λ 􏷟

1
⇒ 𝑦 = 1,
καί, θέτοντας 𝑦 = λ𝑥, ὁπότε 𝑑𝑦 = λ𝑑𝑥, 𝑥 = 0 ⇒ 𝑦 = 0, 𝑥 =
λ
παίρνουμε 􏷠
/λ 􏷠

1
1 􏾙
𝑒λ𝑥 𝑑𝑥 = 􏾙 𝑒𝑦 𝑑𝑦 = (𝑒 − 1).
λ
λ 􏷟 􏷟

Ἄρα τὸ ἐμβαδὸν γράφεται
Ε(λ) =

δ. Ὑπολογίστε τὸ limλ→+∞ 𝑒

−2
1
1
(𝑒 − 1) − λ𝑒 􏷡 =
.
λ

λ􏷡 ⋅ Ε(λ)
.
2 + sin λ
[Μονάδες 7/100]

Λύσις. Εἶναι
−1 ⩽ sin λ ⩽ 1 ∴ 1 ⩽ 2 + sin λ ⩽ 3
∴ 2 ⩽ 2(2 + sin λ) ⩽ 6
1
1
1



6 2(2 + sin λ) 2
(𝑒 − 2)λ
(𝑒 − 2)λ
(𝑒 − 2)λ



6
2(2 + sin λ)
2 􏷡

(𝑒 − 2)λ
λ ⋅ Ε(λ)
(𝑒 − 2)λ



.
6
2(2 + sin λ)
2
Ὅμως,
(𝑒 − 2)λ
(𝑒 − 2)λ
= +∞ καὶ lim
= +∞,
λ→+∞
λ→+∞
6
2
lim

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.11. 2005

297

ἑπομένως τὸ ζητούμενο ὅριο ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ
λ􏷡 ⋅ Ε(λ)
= +∞.
λ→+∞ 2(2 + sin λ)
lim

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 παραγωγίσιμη στὸ ℝ τέτοια, ὥστε νὰ ἰσχύει ἡ σχέσι
2𝑓 (𝑥) = 𝑒𝑥−𝑓(𝑥) γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ καὶ 𝑓(0) = 0.

α. Νὰ δειχθῇ ὅτι 𝑓(𝑥) = ln

1 + 𝑒𝑥
.
2
[Μονάδες 6/100]

Λύσις. Ἀπὸ τὴ δοθεῖσα σχέσι ἔχουμε
2𝑓 ′ (𝑥) = 𝑒𝑥−𝑓(𝑥) ∴ 2𝑒𝑓(𝑥) 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑒𝑥

∴ 2􏿴𝑒𝑓(𝑥) 􏿷 = (𝑒𝑥 )′
∴ 2𝑒𝑓(𝑥) = 𝑒𝑥 + 𝑐, γιὰ κάποιο 𝑐 ∈ ℝ 𝑐
+ 𝑒𝑥
∴ 𝑒𝑓(𝑥) =
2 𝑐
+ 𝑒𝑥
∴ 𝑓(𝑥) = ln
.
2
Ὅμως 𝑓(0) = 0 ⟺ 𝑐 = 1 ἄρα 𝑓
(𝑥) = ln

β. Nὰ βρεθῇ τὸ

1 + 𝑒𝑥
.
2 𝑥

lim

∫􏷟 𝑓(𝑥 − 𝑡)𝑑𝑡
sin 𝑥 𝑥

→􏷟

.
[Μονάδες 6/100] 𝑥

Λύσις. Παρατηροῦμε ὅτι lim𝑥→􏷟 ∫􏷟 𝑓(𝑥 − 𝑡)𝑑𝑡 = 0 καὶ lim𝑥→􏷟 sin 𝑥 = 0, ὁπότε
ἐφαρμόζουμε τὸν κανόνα de l’Hôpital: 𝑥

lim 𝑥
→􏷟

∫􏷟 𝑓(𝑥 − 𝑡)𝑑𝑡
sin 𝑥

= lim 𝑥
→􏷟 𝑓

(0)
0
= lim
= 0. 𝑥
→􏷟
cos 𝑥
cos 𝑥

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

298

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 𝑥􏷡􏷟􏷟􏷦

. ∆ῆξτε ὅτι
2007 𝑥

γ. ∆ίδονται οἱ συναρτήσεις ℎ(𝑥) = ∫𝑥 𝑡􏷡􏷟􏷟􏷤 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 καὶ 𝑔(𝑥) =
ℎ(𝑥) = 𝑔(𝑥) γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.

[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Γιὰ διευκόλυνσι τοῦ συμβολισμοῦ, θεωρῶ τὴ συνάρτησι
γ(𝑡) = (−𝑡)􏷡􏷟􏷟􏷤 𝑓(𝑡) = −𝑡􏷡􏷟􏷟􏷤 𝑓(𝑡)
στὸ [−𝑥, 𝑥], δοθέντος 𝑥 ∈ ℝ.
Τότε: 𝑥

ℎ(𝑥) = 􏾙 γ(𝑡)𝑑𝑡
−𝑥 􏷟 𝑥

= 􏾙 γ(𝑡)𝑑𝑡 + 􏾙 γ(𝑡)𝑑𝑡
−𝑥 􏷟 􏷟 𝑥

= − 􏾙 γ(−𝑡)𝑑𝑡 + 􏾙 γ(𝑡)𝑑𝑡 𝑥 𝑥 𝑥 􏷟

= 􏾙 γ(−𝑡)𝑑𝑡 + 􏾙 γ(𝑡)𝑑𝑡 􏷟 𝑥 􏷟

= 􏾙 􏿴γ(𝑡) + γ(−𝑡)􏿷𝑑𝑡. 􏷟

Ἡ ℎ εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ παράγωγο 𝑥

ℎ′ (𝑥) = 􏿵 􏾙 􏿴γ(𝑡) + γ(−𝑡)􏿷𝑑𝑡􏿸

′ 􏷟

= γ(𝑡) + γ(−𝑡)
= 𝑥􏷡􏷟􏷟􏷤 􏿴𝑓(𝑡) − 𝑓(−𝑡)􏿷
1 + 𝑒𝑥
1 + 𝑒−𝑥 􏿸

− ln
2
2
1 + 𝑒𝑥 􏷡􏷟􏷟􏷤

= 𝑥
ln
1 + 𝑒−𝑥
1 + 𝑒𝑥
= 𝑥􏷡􏷟􏷟􏷤 ln
1 + 𝑒􏷠𝑥
1 + 𝑒𝑥
= 𝑥􏷡􏷟􏷟􏷤 ln 􏷠+𝑒𝑥

= 𝑥􏷡􏷟􏷟􏷤 􏿵 ln 􏷡􏷟􏷟􏷤

= 𝑥
⋅ ln 𝑒 􏷡􏷟􏷟􏷥

= 𝑥 . 𝑒𝑥 𝑥

Ἡ 𝑔 εἶναι ἐπίσης παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ παράγωγο 𝑔′ (𝑥) = 𝑥􏷡􏷟􏷟􏷥 , ἑπομένως
∀𝑥 ∈ ℝ, ℎ′ (𝑥) = 𝑔′ (𝑥).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.12. 2005 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

299

Ἄρα ὑπάρχει 𝑐 ∈ ℝ τ.ὥ. ℎ(𝑥) = 𝑔(𝑥) + 𝑐. Ὅμως ℎ(0) = 0, 𝑔(0) = 0, ἄρα 𝑐 = 0,
ἑπομένως
∀𝑥 ∈ ℝ, ℎ(𝑥) = 𝑔(𝑥).

δ. ∆ῆξτε ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑥 􏾙

𝑡􏷡􏷟􏷟􏷤 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 =
−𝑥

1
2008

ἔχει ἀκριβῶς μία λύσι στὸ (0, 1).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσις γράφεται ἰσοδυνάμως
ℎ(𝑥) =

1
1 𝑥􏷡􏷟􏷟􏷦

1
⟺ 𝑔(𝑥) =

=
.
2008
2008
2007 2008

Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι
δ(𝑥) = 𝑥􏷡􏷟􏷟􏷦

1

.
2007 2008

Εἶναι προφανῶς ὁρισμένη καὶ συνεχὴς στὸ [0, 1], ἐνῷ ἰσχύει
δ(0) ⋅ δ(1) = −

1
1
1 􏿵 􏿸

< 0.

2007 2007 2008

Ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα Bolzano, ἡ δ(𝑥) = 0, ἄρα καὶ ἡ ἀρχικὴ ἐξίσωσις, ἔχει τουλάχιστον μία λύσι 𝑥􏷟 ∈ (0, 1).
Τώρα, ἡ δ εἶναι ἐπίσης παραγωγίσιμη στὸ [0, 1] μὲ παράγωγο
δ′ (𝑥) = 𝑥􏷡􏷟􏷟􏷥 > 0
ἄρα ἡ δ εἶναι γνησίως αὔξουσα. Συνεπῶς ἡ παραπάνω λύσι 𝑥􏷟 εἶναι μοναδική.

5.12

2005 ἐπαναληπτικὲς

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A.1 Ἔστω ἡ συνάρτησις 𝑓 μὲ 𝑓(𝑥) = √𝑥. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞) καὶ ἰσχύει 𝑓
′ (𝑥) =

1
2√𝑥

.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
[Μονάδες 9/100]

Ἀπάντησις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ τυχαῖο 𝑥 ∈ (0, +∞) εἶναι 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥)

√𝑥 + ℎ − √𝑥
=
ℎ 􏿴
√𝑥 + ℎ − √𝑥􏿷􏿴√𝑥 + ℎ + √𝑥􏿷
=
ℎ􏿴√𝑥 + ℎ + √𝑥􏿷

λ(ℎ) = 𝑥

+ℎ−𝑥

=

ℎ􏿴√𝑥 + ℎ + √𝑥􏿷

=

ℎ􏿴√𝑥 + ℎ + √𝑥􏿷
1
=
.
√𝑥 + ℎ + √𝑥
Τὸ δεύτερο μέλος ἔχει πραγματικὸ ὅριο γιὰ ℎ → 0, ἄρα καὶ τὸ πρῶτο. Συνεπῶς
ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞) μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = lim λ(ℎ) = lim
ℎ→􏷟

ℎ→􏷟

1
√𝑥 + ℎ + √𝑥

=

1
2√𝑥

.

Α.2 Πότε μία συνάρτησις 𝑓 ∶ A → ℝ λέγεται 1–1;
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησις 𝑓 ∶ A → ℝ λέγεται 1–1, ὅτανν διαφορετικὰ πρότυπα
ἀντιστοιχοῦν σὲ διαφορετικὲς εἰκόνες, δηλαδὴ ὅτανν γιὰ ὅλα τὰ 𝑥, 𝑦 ∈ A, 𝑥
≠ 𝑦 ⟹ 𝑓(𝑥) ≠ 𝑓(𝑦).

B. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Τὰ ἐσωτερικὰ σημεῖα τοῦ διαστήματος ∆, στὰ ὁποῖα ἡ 𝑓 δὲν παραγωγίζεται ἢ ἡ παράγωγός της εἶναι ἴση μὲ τὸ 0, λέγονται κρίσιμα σημεῖα τῆς 𝑓
στὸ διάστημα ∆.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.12. 2005 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

301
[Μονάδες 2/100]

β. Ἔστω μιὰ συνάρτησι 𝑓 παραγωγίσιμη σ’ ἕνα διάστημα (α, β) μὲ ἐξαίρεσι
ἴσως ἕνα σημεῖο τοῦ 𝑥􏷟 . Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι κυρτὴ στὸ (α, 𝑥􏷟 ) καὶ κοίλη στὸ (𝑥􏷟 , β)
ἢ ἀντιστρόφως, τότε τὸ σημεῖο Α(𝑥􏷟 , 𝑓(𝑥􏷟 )) εἶναι ὑποχρεωτικὰ σημεῖο καμπῆς τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς 𝑓.
[Μονάδες 2/100]
γ. Τὸ μέτρο τῆς διαφορᾶς δύο μιγαδικῶν ἀριθμῶν εἶναι ἴσο μὲ τὴν ἀπόστασι
τῶν εἰκόνων τους.
[Μονάδες 2/100]
δ. Ἂν γιὰ δύο συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 ὁρίζωνται οἱ 𝑓 ∘ 𝑔 καὶ 𝑔 ∘ 𝑓, τότε εἶναι ὑποχρεωτικὰ 𝑓 ∘ 𝑔 ≠ 𝑔 ∘ 𝑓.
[Μονάδες 2/100]
ε. Οἱ εἰκόνες δύο συζυγῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν 𝑧, 𝑧̄ εἶναι σημεῖα συμμετρικὰ
ὡς πρὸς τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥.
[Μονάδες 2/100]
ϝ. Ἂν ἡ συνάρτησις 𝑓 ἔχῃ παράγουσα σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ λ ∈ ℝ∗ , τότε
ἰσχύει: 􏾙
λ𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = λ 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) λάθος, ε) σωστό, ϝ) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
α. Ἂν 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 εἶναι μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ γιὰ τοὺς ὁποίους ἰσχύει 𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 = 4 + 4𝑖 καὶ
2𝑧􏷠 − 𝑧̄ 􏷡 = 5 + 5𝑖, νὰ βρῆτε τοὺς 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 .
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Πολλαπλασιάζοντας τὴν πρώτη δοθεῖσα σχέσι μὲ 2 καὶ προσθέτοντας
ἀπὸ τὴ δεύτερη κατὰ μέλη, παίρνουμε 2𝑧􏷡 − 𝑧̄ 􏷡 = 3 + 3𝑖. Θέτοντας 𝑧􏷡 = 𝑥 + 𝑦𝑖,
γιὰ 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, παίρνουμε 𝑥 = 3, 𝑦 = 1. Ἄρα 𝑧􏷡 = 3 + 𝑖.
Ἀντικαθιστώντας στὴν πρώτη, βρίσκουμε 𝑧􏷠 = 1 + 3𝑖.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

302

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Ἂν γιὰ τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς 𝑧, 𝑤 ἰσχύουν
|𝑧 − 1 − 3𝑖| ⩽ √2 καὶ |𝑤 − 3 − 𝑖| ⩽ √2 ∶
i. νὰ δείξετε ὅτι ὑπάρχουν μοναδικοὶ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧, 𝑤 ἔτσι, ὥστε 𝑧 = 𝑤
καὶ
[Μονάδες 10/100]
ii. νὰ βρῆτε τὴ μέγιστη τιμὴ τοῦ |𝑧 − 𝑤|.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἰσχύει 􏿖|𝑧| − |1 + 3𝑖|􏿖 ⩽ |𝑧 − (1 + 3𝑖)| ἄρα ἡ πρώτη σχέσι δίνει 􏿖
|𝑧| − |1 + 3𝑖|􏿖 ⩽ √2
∴ 􏿖|𝑧| − √10|􏿖 ⩽ √2
∴ −√2 ⩽ |𝑧| − √10| ⩽ √2
(5.6)

∴ −√2 + √10 ⩽ |𝑧| ⩽ √2 + √10
Ὁμοίως, ἡ δεύτερη σχέσι δίνει

(5.7)

− √2 + √10 ⩽ |𝑤| ⩽ √2 + √10
Προσθέτοντας τὶς (5.6) καὶ (5.7) κατὰ μέλη παίρνουμε
− √2 + √10 ⩽ |𝑧| + |𝑤| ⩽ √2 + √10

(5.8)

ἀπὸ ὅπου προκύπτει ὅτι ὑπάρχουν 𝑧􏷟 , 𝑤􏷟 ∈ ℂ τ.ω. |𝑧􏷟 |+|𝑤􏷟 | = 0, ἄρα 𝑧􏷟 = 𝑤􏷟 = 0
καὶ εἶναι μοναδικοί.
Γιὰ τὸ (ii), παρατηροῦμε ὅτι
(⁇)

|𝑧 − 𝑤| = |𝑧 + (−𝑤)| ⩽ |𝑧| + | − 𝑤| = |𝑧| + |𝑤| ⩽ 2√2.
Ἄρα ἡ ζητούμενη μέγιστη τιμὴ εἶναι 2√2.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓, ἡ ὁποία εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ 𝑓 ′ (𝑥) ≠ 0 γιὰ
κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.12. 2005 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

303

α. Νὰ δείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι 1–1.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἔχουμε ὅτι ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) < 0 ἢ 𝑓 ′ (𝑥) > 0. Ὀνομάζοντας Α = {𝑥 ∈ ℝ ∶ 𝑓
′ (𝑥) > 0} καὶ Β = {𝑥 ∈ ℝ ∶ 𝑓 ′ (𝑥) < 0}, ἔχουμε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα σὲ
κάθε διάστημα ποὺ περιέχεται στὸ Α καὶ γνησίως φθίνουσα σὲ κάθε διάστημα
ποὺ περιέχεται στὸ Β. Συνεπῶς ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως μονότονη, ἄρα 1–1.
β. Ἂν ἡ γραφικὴ παράστασι C𝑓 τῆς 𝑓 διέρχεται ἀπὸ τὰ σημεῖα Α(1, 2005) καὶ
Β(−2, 1), νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωσι 𝑓
−􏷠 (−2004 + 𝑓(𝑥􏷡 − 8)) = −2.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἔχουμε 𝑓(1) = 2005 καὶ 𝑓 −􏷠 (1) = −2. Ἐπίσης ἡ 𝑓 εἶναι ἀντιστρέψιμη καὶ
τόσο ἡ ἴδια ὅσο καὶ ἡ ἀντίστροφή της εἶναι 1–1. Ἄρα ἡ ἐξίσωσι γράφεται: 𝑓
−􏷠 (−2004 + 𝑓(𝑥􏷡 − 8)) = −2







⟺ 𝑓

−􏷠 (−2004 + 𝑓(𝑥􏷡 − 8)) = 𝑓 −􏷠 (1)
−2004 + 𝑓(𝑥􏷡 − 8) = 1 𝑓
(𝑥􏷡 − 8) = 2005 𝑓
(𝑥􏷡 − 8) = 𝑓(1) 𝑥􏷡
− 8 = 1 𝑥􏷡
= 9 𝑥
= ±3.

γ. Νὰ δείξετε ὅτι ὑπάρχει τουλάχιστον ἕνα σημεῖο Μ τῆς C𝑓 , στὸ ὁποῖο ἡ ἐφα1
πτομένη τῆς C𝑓 εἶναι κάθετη στὴν εὐθεῖα ε ∶ 𝑦 = − 𝑥
+ 2005.
668
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ξέρουμε ὅτι R𝑓 ′ = ℝ∗ . Ἄρα, ἀφοῦ 668 ≠ 0, θὰ ὑπάρχῃ τουλάχιστον ἕνας
πραγματικὸς 𝑥􏷟 ὥστε 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) = 668. Ἔτσι, ἡ ἐφαπτομένη ζ τῆς C𝑓 στὸ σημεῖο
Μ(𝑥􏷟 , 𝑓(𝑥􏷟 )) θὰ ἔχῃ συντελεστὴ διευθύνσεως λζ = 668. Ἡ εὐθεία ε τῆς ἐκφωνή1
, ἄρα λζ ⋅ λε = −1, συνεπῶς οἱ ε
σεως ἔχει συντελεστὴ διευθύνσεως λε = −
668
καὶ ζ εἶναι κάθετες. Ἄρα ὑπάρχει τουλάχιστον ἕνα τέτοιο σημεῖο.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

304

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὴ σχέσις
∆ίνεται ἡ συνεχὴς συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ, γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει
lim 𝑥
→􏷟 𝑓

(𝑥) − 𝑥
= 2005. 𝑥􏷡

α. Νὰ δείξετε ὅτι:
i. 𝑓(0) = 0
[Μονάδες 4/100]
ii. 𝑓 ′ (0) = 1.
[Μονάδες 4/100] 𝑓
(𝑥) − 𝑥
. Ἡ 𝑔 εἶναι ὁρισμένη καὶ συνεχὴς 𝑥􏷡


στὸ ℝ καὶ ἔχει ὅριο στὸ 0, τὸ lim𝑥→􏷟 𝑔(𝑥) = 2005.
Ἡ σχέσι ὁρισμοῦ τῆς 𝑔 δίνει 𝑓(𝑥) = 𝑥 + 𝑥􏷡 𝑔(𝑥), ∀𝑥 ∈ ℝ∗ .
Γιὰ τὸ (i) ἔχουμε
Λύσις. Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = 𝑓

(0) = lim 𝑓(𝑥) = lim 􏿴𝑥 + 𝑥􏷡 𝑔(𝑥)􏿷 = 0 + 0􏷡 ⋅ 2005 = 0. 𝑥
→􏷟 𝑥

→􏷟

Γιὰ τὸ (ii), βρίσκουμε τὸ λόγο μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ 0:
λ(𝑥) = 𝑓

(𝑥) − 𝑓(0) 𝑓(𝑥) 𝑥 + 𝑥􏷡 𝑔(𝑥)
=
=
1 + 𝑥𝑔(𝑥). 𝑥
−0 𝑥

=

Τὸ δεύτερο μέλος ἔχει ὅριο στὸ 0, ἄρα καὶ τὸ πρῶτο. Συνεπῶς ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 0 μὲ παράγωγο 𝑓
′ (0) = lim = lim 􏿴1 + 𝑥𝑔(𝑥)􏿷 = 1 + 0 ⋅ 2005 = 1. 𝑥
→λ(𝑥) 𝑥

→􏷟

β. Νὰ βρῆτε τὸ λ ∈ ℝ ἔτσι, ὥστε: 𝑥􏷡
+ λ𝑓(𝑥)􏷡
lim 􏷡
= 3. 𝑥
→􏷟 2𝑥 + 𝑓(𝑥)􏷡
[Μονάδες 7/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.12. 2005 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

305

Λύσις. Ἡ παράστασι τῆς ὁποίας ζητεῖται τὸ ὅριο γράφεται 􏷡 𝑥􏷡

+ λ􏿴𝑥 + 𝑥􏷡 𝑔(𝑥)􏿷 𝑥􏷡
+ λ𝑓(𝑥)􏷡
=
2𝑥􏷡 + 𝑓(𝑥)􏷡
2𝑥􏷡 + 􏿴𝑥 + 𝑥􏷡 𝑔(𝑥)􏷡 􏿷 𝑥􏷡

+ λ􏿴𝑥􏷡 + 2𝑥􏷢 𝑔(𝑥) + 𝑥􏷣 𝑔(𝑥)􏷡 􏿷

=

2𝑥􏷡 + 􏿴𝑥􏷡 + 2𝑥􏷢 𝑔(𝑥) + 𝑥􏷣 𝑔(𝑥)􏷡 􏿷

=

(1 + λ)𝑥􏷡 + 2λ𝑥􏷢 𝑔(𝑥) + λ𝑥􏷣 𝑔(𝑥)􏷡
3𝑥􏷡 + 2𝑥􏷢 𝑔(𝑥) + 𝑥􏷣 𝑔(𝑥)􏷡

=

1 + λ + 2λ𝑥𝑔(𝑥) + λ𝑥􏷡 𝑔(𝑥)􏷡
.
3 + 2𝑥𝑔(𝑥) + 𝑥􏷡 𝑔(𝑥)􏷡

Τὸ ὅριο τοῦ δευτέρου μέλους γιὰ 𝑥 → 0 ὑπάρχει, δεδομένου ὅτι 𝑗

lim 𝑥𝑖 𝑔(𝑥)𝑗 = 0𝑖 ⋅ 􏿴 lim 𝑔(𝑥)􏿷 = 0, 𝑥
→􏷟 𝑥

→􏷟

γιὰ ὅλα τὰ 𝑖, 𝑗 ∈ ℕ, ἄρα καὶ τοῦ πρώτου μέλους ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ 𝑥􏷡
+ λ𝑓(𝑥)􏷡 1 + λ
lim 􏷡
=
. 𝑥
→􏷟 2𝑥 + 𝑓(𝑥)􏷡
3
Ἄρα ἡ ἐξίσωσι γράφεται
1+λ
= 3 ⟺ λ = 8.
3

γ. Ἂν ἐπιπλέον ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη μὲ συνεχῆ παράγωγο στὸ ℝ καὶ 𝑓 ′ (𝑥) > 𝑓
(𝑥) γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ, νὰ δείξετε ὅτι:
i. 𝑥𝑓(𝑥) > 0 γιὰ κάθε 𝑥 ≠ 0.
[Μονάδες 6/100] 􏷠

ii. ∫􏷟 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 < 𝑓(1).
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. (i) Ἡ δοθεῖσα γράφεται: 𝑓
′ (𝑥) > 𝑓(𝑥)



⟺ 𝑓

′ (𝑥) ⋅ 𝑒𝑥 − 𝑓(𝑥) ⋅ 𝑒𝑥 > 0 𝑓
′ (𝑥) ⋅ 𝑒𝑥 − 𝑓(𝑥) ⋅ (𝑒𝑥 )′
>0
(𝑒𝑥 )􏷡 𝑓
(𝑥) ′ 􏿵
𝑥 􏿸 >0 𝑒

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

306

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 𝑓

(𝑥)
, ποὺ εἶναι ὁρισμένη καὶ συνεχὴς στὸ ℝ, εἶναι 𝑒𝑥

γνησίως φθίνουσα. Ἔτσι ἔχουμε
ἄρα ἡ συνάρτησι ℎ(𝑥) = 𝑥

> 0 ⇒ ℎ(𝑥) > ℎ(0) ⇒ 𝑓(𝑥) > 0 ⇒ 𝑥𝑓(𝑥) > 0
καὶ 𝑥
< 0 ⇒ ℎ(𝑥) < ℎ(0) ⇒ 𝑓(𝑥) < 0 ⇒ 𝑥𝑓(𝑥) > 0.
Συνεπῶς, ∀𝑥 ≠ 0, 𝑥𝑓(𝑥) > 0.
(ii) Μὲ χρῆσι τῆς δοθείσας, ἔχουμε: 􏷠 􏷠

′ 􏾙
𝑓(𝑥)𝑑𝑥 < 􏾙 𝑓 (𝑥)𝑑𝑥 = 𝑓(1) − 𝑓(0) = 𝑓(1). 􏷟 􏷟

5.13 2005 ὁμογενῶν
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
α) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σ’ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟
, τότε εἶναι καὶ συνεχὴς στὸ σημεῖο αὐτό.
[Μονάδες 10/100]
Ἀπάντησις. Γιὰ τὸ λόγο μεταβολῆς τῆς συναρτήσεως 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 ∈ D𝑓 ἰσχύει 𝑓
(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + λ(𝑥) ⋅ (𝑥 − 𝑥􏷟 ).
Ἐπειδὴ ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη, τὸ ὅριο τοῦ λ στὸ 𝑥􏷟 ὑπάρχει, ἄρα ὅλου τοῦ
δεξιοῦ μέλους. Ἄρα τὸ ὅριο τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 ὑπάρχει καὶ εἶναι
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) ⋅ 0 = 𝑓(𝑥􏷟 ). 𝑥

→𝑥􏷩

Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 .
β) Ἔστω Μ(𝑥, 𝑦) ἡ εἰκόνα τοῦ μιγαδικοῦ ἀριθμοῦ 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖 στὸ μιγαδικὸ
ἐπίπεδο. Τί ὁρίζουμε ὡς μέτρο τοῦ 𝑧;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ὀνομάζουμε μὲτρο τοῦ 𝑧 τὴν ἀπόστασι τοῦ σημείου Μ ἀπὸ τὴν ἀρχὴ
τῶν ἀξόνων, δηλαδὴ τὴν ποσότητα |𝑧| = 􏽮𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 .
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.13. 2005 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

307

γ) Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς παρακάτω προτάσεις ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
1. Ἂν 𝑧 μιγαδικὸς ἀριθμὸς καὶ 𝑧̄ ὁ συζυγής του, τότε ἰσχύει 𝑧􏷡 = 𝑧 ⋅ 𝑧.̄
[Μονάδες 2/100]
2. Ἂν ὑπάρχῃ τὸ ὅριο τῆς συναρτήσεως 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 , τότε ἰσχύει
lim |𝑓(𝑥)| = 􏿘lim 𝑓(𝑥)􏿘 . 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩

[Μονάδες 2/100]
3. Ἰσχύει (sin 𝑥)′ = − cos 𝑥.
[Μονάδες 2/100]
4. Ἰσχύει ∫ 𝑒𝑥 𝑑𝑥 = 𝑒􏷡 𝑥 + 𝑐, 𝑐 ∈ ℝ.
[Μονάδες 2/100]
5. Ἂν 𝑓 εἶναι συνεχὴς συνάρτησι στὸ [α, β], τότε ἡ 𝑓 παίρνει στὸ [α, β] μία
μέγιστη τιμὴ Μ καὶ μία ἐλάχιστη τιμὴ 𝑚.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. 1. σωστό, 2. λάθος, 3. λάθος, 4. λάθος, 5. σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
∆ίνονται οἱ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧􏷠 = 3 + 𝑖 καὶ 𝑧􏷡 = 1 − 3𝑖.
α)

Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑧􏷠

= 𝑖 καὶ |𝑖𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 |􏷡 = 0. 𝑧􏷡

[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Εἶναι 𝑧􏷠

3+𝑖
(3 + 𝑖)(1 + 3𝑖)
10𝑖
=
=
=
= 𝑖. 𝑧􏷡
1 − 3𝑖 (1 − 3𝑖)(1 + 3𝑖)
10
Ἐπίσης, 𝑧􏷠

=𝑖 ∴ 𝑧􏷡



∴ 𝑧􏷠

= 𝑖𝑧􏷡 𝑖𝑧􏷠
= −𝑧􏷡 𝑖𝑧􏷠
+ 𝑧􏷡 = 0
|𝑖𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 |􏷡 = 0.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

308

β) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑧􏷡􏷟􏷟􏷥
+ 𝑧􏷡􏷟􏷟􏷥
= 0. 􏷠 􏷡

[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἔχουμε
= 0.
+ 𝑧􏷡􏷟􏷟􏷥
= −𝑧􏷡􏷟􏷟􏷥
+ 𝑧􏷡􏷟􏷟􏷥
= (𝑖􏷣 )􏷤􏷟 ⋅ 𝑖􏷡 𝑧􏷡􏷟􏷟􏷥
= (𝑖𝑧􏷡 )􏷡􏷟􏷟􏷥 + 𝑧􏷡􏷟􏷟􏷥
+ 𝑧􏷡􏷟􏷟􏷥 𝑧􏷡􏷟􏷟􏷥 􏷡 􏷡 􏷡 􏷡 􏷡 􏷡 􏷠

γ) Θεωροῦμε τὸν μιγαδικὸ ἀριθμὸ 𝑤
= 𝑘𝑧􏷠

− 𝑖𝑧􏷡
, 𝑧􏷡
− 𝑘𝑧􏷡 𝑘

∈ ℝ − {1}. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι γιὰ κάθε 𝑘 ∈ ℝ − {1} ἰσχύει ℑ(𝑤) = −1.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἰσχύει 𝑤
= 𝑘𝑖𝑧􏷡

− 𝑖𝑧􏷡 (𝑘 − 1)𝑖𝑧􏷡 𝑘≠􏷠
=
= −𝑖, 𝑧􏷡
− 𝑘𝑧􏷡
(1 − 𝑘)𝑧􏷡

ἄρα ℑ(𝑤) = −1.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι 𝑓
(𝑥) = 􏿼

α + 𝑒𝑥 , 𝑥 ⩽ 0 𝑥
ln 𝑥, 𝑥 > 0

ὅπου α ∈ ℝ.
A) Νὰ ὑπολογίσετε τὸν πραγματικὸ ἀριθμὸ α ὥστε ἡ συνάρτησι 𝑓 νὰ εἶναι
συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 = 0.
[Mονάδες 10/100]
Λύσις. Γιὰ 𝑥 < 0 ἔχουμε 𝑓(𝑥) = α + 𝑒𝑥 , ἄρα τὸ ἐξ ἀριστερῶν ὅριο ὑπάρχει καὶ
εἶναι
lim− 𝑓(𝑥) = lim− (α + 𝑒𝑥 ) = α + 1. 𝑥
→􏷟 𝑥

→􏷟

Γιὰ 𝑥 > 0 ἔχουμε 𝑓(𝑥) = 𝑥 ln 𝑥 =

ln 𝑥 􏷠 𝑥

. Οἱ συναρτήσεις 𝑥 ↦ ln 𝑥 καὶ 𝑥 ↦

1 𝑥

1
εἶναι παραγωγίσιμες καὶ ἰσχύουν lim𝑥→􏷟+ ln 𝑥 = lim𝑥→􏷟+ = +∞. Ἀπὸ τὸν 𝑥

κανόνα de l’Hôpital ἔχουμε
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑥

→􏷟+ 𝑥

→􏷟

ln 𝑥 􏷠 𝑥 􏷠

(ln 𝑥)′
= lim+ 􏷠 ′ = lim+ 𝑥􏷠 = lim+ 𝑥 = 0. 𝑥
→􏷟 𝑥
→􏷟 − 􏷫 𝑥
→􏷟
(𝑥) 𝑥

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.13. 2005 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

309

Ἀπὸ τὴ συνέχεια τῆς 𝑓 ἔχουμε
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(0) = lim+ 𝑓(𝑥) ⟺ α + 1 = 0 ⟺ α = −1. 𝑥

→􏷟− 𝑥

→􏷟

B) Ἂν γιὰ τὸν πραγματικὸ ἀριθμὸ α ἰσχύῃ α = −1:
i)

Νὰ ἐξετάσετε ἂν ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 = 0.
[Μονάδες 5/100]

Λύσις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 = 1 εἶναι
⎧ 𝑒𝑥 − 1 𝑓
(𝑥) − 𝑓(0) 𝑓(𝑥) − 1 ⎪
, 𝑥⩽0
=
=⎨ 𝑥
λ(𝑥) = 𝑥
−0 𝑥

⎪ ln 𝑥, 𝑥
>0

Τότε lim𝑥→􏷟+ λ(𝑥) = lim𝑥→􏷟+ ln 𝑥 = −∞. Ἑπομένως τὸ ὅριο τοῦ λόγου μεταβολῆς
δὲν ὑπάρχει, ἄρα ἡ 𝑓 δὲν εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 0.
ii) Νὰ βρῆτε τὰ διαστήματα μονοτονίας τῆς 𝑓.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὰ (−∞, 0) καὶ (0, +∞) ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο
(𝑒𝑥 − 2)′ , 𝑥 > 0 𝑒𝑥
, 𝑥
>0 𝑓
(𝑥) = 􏿼
=􏿼


(𝑥 ln 𝑥) , 𝑥 > 0
ln 𝑥 + 1, 𝑥 > 0

Γιὰ κάθε 𝑥 ∈ (−∞, 0) εἶναι 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑒𝑥 > 0, ἄρα:
• ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (−∞, 0), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ (−∞, 0].
Γιὰ κάθε 𝑥 ∈ (0, +∞) εἶναι 𝑓 ′ (𝑥) = ln 𝑥 + 1 καὶ
1 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ ln 𝑥 + 1 ⩾ 0 ⟺ ln 𝑥 ⩾ −1 ⟺ 𝑥 ⩾ 𝑒−􏷠 ⟺ 𝑥 ⩾ . 𝑒

Ἄρα:
1
1
• ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ 􏿴0, 􏿷, ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ 􏿮0, 􏿱· 𝑒 𝑒

1
1
• ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ 􏿴 , +∞􏿷, ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ 􏿮 , +∞􏿷. 𝑒 𝑒

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

310

iii) Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὴ γραφικὴ
παράστασι τῆς 𝑓, τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥 καὶ τὶς εὐθεῖες 𝑥 = 1 καὶ 𝑥 = 𝑒.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἰσχύει 𝑥 ln 𝑥 > 0, ∀𝑥 ∈ (1, 𝑒), ἄρα τὸ ζητούμενο ἐμβαδὸν εἶναι 𝑒 𝑒

E = 􏾙 |𝑥 ln 𝑥|𝑑𝑥 = 􏾙 (𝑥 ln 𝑥)𝑑𝑥. 􏷠 􏷠

1
Θέτοντας ln 𝑥 = 𝑦 ἔχουμε 𝑥 = 𝑒𝑦 ἄρα 𝑑𝑥 = 𝑑𝑦∴𝑑𝑥 = 𝑒𝑦 𝑑𝑦 καὶ 𝑥 = 1 ⇒ 𝑦 = 0, 𝑥 𝑥

= 𝑒 ⇒ 𝑦 = 1. Ἔτσι τὸ ὁλοκλήρωμα γράφεται: 𝑒 􏷠

E = 􏾙 (𝑥 ln 𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙 𝑒􏷡𝑦 𝑑𝑦 = 􏷠 􏷟

1 􏷡𝑦 􏷠 1 􏷡
1 􏷠 􏷡𝑦 ′
′ 􏿴𝑒 􏿷

(2𝑦) 𝑑𝑦

= 􏾙 􏿯𝑒

􏿲 = (𝑒 − 1).
2 􏷟
2
2 􏷟

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 𝑥 − ln 𝑥 + 𝑒𝑥 , 𝑥 ∈ (1, +∞).
α) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ διάστημα (1, +∞).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο
1 𝑥
−1 𝑓
′ (𝑥) = 1 − + 𝑒𝑥 =
+ 𝑒𝑥 . 𝑥 𝑥

Ἰσχύει ∀𝑥 ∈ (1, +∞), 𝑓 ′ (𝑥) > 0 ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ διάστημα
(1, +∞).
β) Νὰ βρεθοῦν τὰ ὅρια lim𝑥→+∞

ln 𝑥 𝑒𝑥

, lim𝑥→+∞ καὶ lim𝑥→+∞ 𝑓(𝑥). 𝑥 𝑥

[Μονάδες 6/100]

Λύσις. Ἰσχύουν lim𝑥→+∞ ln 𝑥 = lim𝑥→+∞ 𝑒𝑥 = lim𝑥→+∞ 𝑥 = +∞ καὶ οἱ ἀναφερόμενες συναρτήσεις εἶναι παραγωγίσιμες, ἄρα ἀπὸ τὸν κανόνα de l’Hôpital
ἔχουμε
ln 𝑥 
(ln 𝑥)′
1
lim
= lim
= lim = 0
′ 𝑥
→+∞ 𝑥 𝑥
→+∞ (𝑥) 𝑥
→+∞ 𝑥
καὶ 𝑒𝑥


(𝑒𝑥 )′
= lim
= lim 𝑒𝑥 = +∞. 𝑥
→+∞ 𝑥 𝑥
→+∞ (𝑥)′ 𝑥
→+∞
lim

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.13. 2005 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

311 𝑓

(𝑥)
στὸ +∞ ὑπάρχει καὶ εἶναι 𝑥

Συνεπῶς, τὸ ὅριο τῆς 𝑓

(𝑥)
ln 𝑥 𝑒𝑥

= 1 − lim
+ lim
= +∞. 𝑥
→+∞ 𝑥 𝑥
→+∞ 𝑥 𝑥
→+∞ 𝑥
lim 𝑓

(𝑥)
, 𝑥 ∈ (1, +∞) ἔχουμε 𝑓(𝑥) = 𝑥𝑔(𝑥) καὶ lim𝑥→+∞ 𝑔(𝑥) = +∞. 𝑥

Ἄρα τὸ ὅριο τῆς 𝑓(𝑥) στὸ +∞ ὑπάρχει καὶ εἶναι
Θέτοντας 𝑔(𝑥) =

lim 𝑓(𝑥) = lim 𝑥 ⋅ lim 𝑔(𝑥) = +∞. 𝑥

→+∞ 𝑥

→+∞ 𝑥

→+∞

γ) Nὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = 2005 ἔχει μοναδικὴ λύσι στὸ διάστημα
(1, +∞).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Θέτοντας ℎ(𝑥) = 𝑓(𝑥) − 2005, 𝑥 ∈ (1, +∞), ἡ συνάρτησι ℎ εἶναι συνεχὴς
στὸ (1, +∞) καὶ ἰσχύουν
ℎ(1) = 𝑓(1) − 2005 = 1 − ln 1 + 𝑒􏷠 − 2005 = −2004 + 𝑒 < 0
καὶ
lim ℎ(𝑥) = lim 𝑓(𝑥) − 2005 = +∞. 𝑥

→+∞ 𝑥

→+∞

Ἄρα 0 ∈ ℎ􏿴(1, +∞)􏿷. Συνεπῶς, ὑπάρχει 𝑥􏷟 ∈ (1, +∞) ὥστε ℎ(𝑥􏷟 ) = 0, ἄρα 𝑓(𝑥􏷟 ) =
2005. Ἀπὸ τὴ μονοτονία τῆς 𝑓 προκύπτει ὅτι τὸ 𝑥􏷟 εἶναι μοναδικό. 𝑒 𝑓

(𝑒)

δ) Ἔστω Π = ∫􏷡 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 + ∫𝑓(􏷡) 𝑓 −􏷠 (𝑥)𝑑𝑥. Νὰ ὑπολογίσετε τὴν τιμὴ τῆς παραστάσεως Π − 2 ln 2.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑦 = 𝑓 −􏷠 (𝑥), ἔχουμε 𝑥 = 𝑓(𝑦) ἄρα 𝑑𝑥 = 𝑓 ′ (𝑦)𝑑𝑦 καὶ 𝑥 = 𝑓(2) ⇒ 𝑦
= 2, 𝑥 = 𝑓(𝑒) ⇒ 𝑦 = 𝑒. Ἔτσι, τὸ δεύτερο ὁλοκλήρωμα γράφεται 𝑓
(𝑒) 􏾙 𝑓

(􏷡) 𝑒 𝑓

−􏷠 (𝑦)𝑑𝑥 = 􏾙 𝑓(𝑓 −􏷠 )(𝑦) ⋅ 𝑓 ′ (𝑦)𝑑𝑦 􏷡 𝑒

= 􏾙 𝑦 ⋅ 𝑓 ′ (𝑦)𝑑𝑦 􏷡 𝑒 𝑒

= 􏿯𝑦𝑓(𝑦)􏿲 𝑦 − 􏾙 (𝑦)′ ⋅ 𝑓(𝑦)𝑑𝑦 􏷡 􏷡 𝑒

= 𝑒𝑓(𝑒) − 2𝑓(2) − 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥. 􏷡

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

312
Ἄρα

Π = 𝑒𝑓(𝑒) − 2𝑓(2) = 𝑒𝑒 − 𝑒􏷡 + 𝑒 − 3 + ln 2,
ἄρα
Π − 2 ln 2 = 𝑒𝑒 − 𝑒􏷡 + 𝑒 − 3 − ln 2.

5.14 2006
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A.1 Ἔστω μιὰ συνάρτησι 𝑓, ἡ ὁποία εἶναι συνεχὴς σὲ ἕνα διάστημα ∆. Νὰ
ἀποδείξετε ὅτι:
• Ἂν 𝑓 ′ (𝑥) > 0 σὲ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο 𝑥 τοῦ ∆, τότε ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως
αὔξουσα σὲ ὅλο τὸ ∆.
• Ἂν 𝑓 ′ (𝑥) < 0 σὲ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο 𝑥 τοῦ ∆, τότε ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως
φθίνουσα σὲ ὅλο τὸ ∆.
[Μονάδες 10/100] 𝑓
(𝑥) − 𝑓(𝑦)
> 0, τότε σὲ κάθε 𝑥
−𝑦
περιοχὴ τοῦ 𝑦, ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 εἶναι θετικός. Ἄρα τὰ 𝑓(𝑥) − 𝑓(𝑦), 𝑥 − 𝑦
εἶναι ὁμόσημα. Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα.
Ὁμοίως ἡ ἄλλη περίπτωσι.
Ἀπόδειξις. Ἔστωσαν σημεῖα 𝑥, 𝑦 ∈ Δ. Ἂν lim𝑥→𝑦

Α.2 Ἔ́στω μιὰ συνάρτησι 𝑓 συνεχὴς σ’ ἕνα διάστημα ∆ καὶ παραγωγίσιμη στὸ
ἐσωτερικὸ τοῦ ∆. Πότε λέμε ὅτι ἡ 𝑓 στρέφει τὰ κοῖλα πρὸς τὰ ἄνω ἢ εἶναι κυρτὴ
στὸ ∆;
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 στρέφει τὰ κοῖλα πρὸς τὰ ἄνω ἢ εἶναι κυρτὴ στὸ ∆ ὅταν
∀𝑥 ∈ Δ, 𝑓 ″ (𝑥) > 0.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.14. 2006

313

B. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Γιὰ κάθε μιγαδικὸ ἀριθμὸ 𝑧 ἰσχύει 𝑧􏷡 = |𝑧|􏷡 .
[Μονάδες 2/100]
β. Ἂν ὑπάρχῃ τὸ lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) > 0, τότε 𝑓(𝑥) > 0 κοντὰ στὸ 𝑥􏷟 .
[Μονάδες 2/100]
γ. Ἡ εἰκόνα 𝑓(∆) ἑνὸς διαστήματος ∆ μέσῳ μιᾶς συνεχοῦς καὶ μὴ σταθερῆς
συνάρτησης 𝑓 εἶναι διάστημα.
[Μονάδες 2/100]
δ. Ἰσχύει ὁ τύπος (3𝑥 )′ = 𝑥 ⋅ 3𝑥−􏷠 , γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἰσχύει ἡ σχέσι
β

β

β

′ 􏾙
𝑓(𝑥)𝑔′ (𝑥)𝑑𝑥 = 􏿯𝑓(𝑥)𝑔(𝑥)􏿲 − 􏾙 𝑓 (𝑥)𝑔(𝑥)𝑑𝑥,
α

α

α

ὅπου 𝑓 , 𝑔′ εἶναι συνεχεῖς συναρτήσεις στὸ [α, β].
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) σωστό, γ) σωστό, δ) λάθος, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 2 + (𝑥 − 2)􏷡 μὲ 𝑥 ⩾ 2.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι 1–1.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι γράφεται 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 − 4𝑥 + 6. Εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ D𝑓 = [2, +∞) ὡς πολυωνυμικὴ μὲ παράγωγο 𝑓 ′ (𝑥) = 2𝑥􏷡 − 4.
Παρατηροῦμε ὅτι 𝑥
⩾ 2 ⇒ 𝑥 > √2 ⇒ 𝑥􏷡 > 2 ⇒ 2𝑥􏷡 − 4 > 0
ἄρα ∀𝑥 ∈ D𝑓, 𝑓 ′ (𝑥) > 0. Ἄρα ἡ συνάρτησι εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ D𝑓,
ἑπομένως εἶναι 1–1.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

314

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὑπάρχει ἡ ἀντίστροφη συνάρτησι 𝑓 −􏷠 τῆς 𝑓 καὶ νὰ βρῆτε
τὸν τύπο της.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι εἶναι ἀντιστρέψιμη, ὡς 1–1. Πρῶτα βρίσκουμε τὸ πεδίο τιμῶν της. Εἶναι
(𝑥 − 2)􏷡 ⩾ 0 ⇒ 𝑓(𝑥) ⩾ 2
ἄρα R𝑓 = [2, +∞). Γιὰ τὸν τύπο τῆς ἀντίστροφης ἔχουμε 𝑦
= 2 + (𝑥 − 2)􏷡

⟺ 𝑦

− 2 = (𝑥 − 2)􏷡

⟺ 􏽮𝑦

− 2 = 𝑥 − 2, γιατὶ 𝑥 ⩾ 2 𝑥
= 2 + 􏽮𝑦 − 2.

Ἑπομένως ἡ ἀντίστροφη εἶναι 𝑓 −􏷠 (𝑥) = 2 + √𝑥 − 2 μὲ D𝑓 −􏷠 = [2, +∞).
γ. i. Νὰ βρῆτε τὰ κοινὰ σημεῖα τῶν γραφικῶν παραστάσεων τῶν συναρτήσεων 𝑓
καὶ 𝑓 −􏷠 μὲ τὴν εὐθεία 𝑦 = 𝑥.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Λύνω τὸ σύστημα τῶν ἐξισώσεων 𝑦 = 𝑥 καὶ 𝑦 = 2 + (𝑥 − 2)􏷡 γιὰ 𝑥 ⩾ 2.
2 + (𝑥 − 2)􏷡 = 𝑥 ⟺ 𝑥􏷡 − 5𝑥 + 6 ⟺ 𝑥􏷠 = 2, 𝑥􏷡 = 3.
Καὶ οἱ δύο λύσεις εἶναι δεκτές, συνεπῶς τὰ κοινὰ σημεῖα εἶναι Α(2, 2), Β(3, 3).
Λύνω τὸ σύστημα τῶν ἐξισώσεων 𝑦 = 𝑥 καὶ 𝑦 = 2 + √𝑥 − 2 γιὰ 𝑥 ⩾ 2.
2 + √𝑥 − 2 = 𝑥




⟺ 𝑥

− 2 = √𝑥 − 2
(𝑥 − 2)􏷡 = (𝑥 − 2)
(𝑥 − 2)(𝑥 − 3) = 0 𝑥􏷠
= 2, 𝑥􏷡 = 3.

Καὶ οἱ δύο λύσεις εἶναι δεκτές, συνεπῶς τὰ κοινὰ σημεῖα εἶναι καὶ πάλι τὰ Α(2, 2),
Β(3, 3).
γ. ii. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὶς γραφικὲς παραστάσεις τῶν συναρτήσεων 𝑓 καὶ 𝑓 −􏷠 .
[Μονάδες 7/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.14. 2006

315

Λύσις. Οἱ γραφικὲς παραστάσεις τῶν 𝑦 = 𝑓(𝑥) καὶ 𝑦 = 𝑓 −􏷠 (𝑥) εἶναι συμμετρικὲς ὡς πρὸς τὴν εὐθεία 𝑦 = 𝑥. Συνεπῶς, τὸ ζητούμενο ἐμβαδὸ θὰ ἰσοῦται μὲ τὸ
διπλάσιο τοῦ ἐμβαδοῦ τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὶς γραφικὲς παραστάσεις τῶν 𝑦 = 𝑓(𝑥) καὶ 𝑦 = 𝑥, δηλαδὴ 􏷢

Ε = 2 􏾙 |𝑓(𝑥) − 𝑥|𝑑𝑥. 􏷡

Ὅμως ἡ ποσότητα 𝑓(𝑥) − 𝑥 = 𝑥􏷡 − 5𝑥 + 6 εἶναι ἑτερόσημη τοῦ συντελεστῆ τοῦ
μεγιστοβάθμιου ὅρου (δηλαδὴ ἀρνητικὴ) μεταξὺ τῶν ριζῶν, δηλαδὴ στὸ [2, 3].
Συνεπῶς: 􏷢

Ε = −2 􏾙 𝑥􏷡 − 5𝑥 + 6𝑑𝑥 􏷡 􏷢 𝑥􏷢

5
= −2􏿯 − 𝑥􏷡 + 6𝑥􏿲
3 2 􏷡

1
= ⋯= .
3

ΘΕΜΑ 3ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
∆ίνονται οἱ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 , 𝑧􏷢 μὲ |𝑧􏷠 | = |𝑧􏷡 | = |𝑧􏷢 | = 1 καὶ 𝑧􏷠 +𝑧􏷡 +𝑧􏷢 =
0.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
i. |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 | = |𝑧􏷢 − 𝑧􏷠 | = |𝑧􏷡 − 𝑧􏷢 |.
[Μονάδες 9/100]
ii. |𝑧􏷠 − 𝑧2|􏷡 ⩽ 4 καὶ ℜ(𝑧􏷠 ⋅ 𝑧̄ 􏷡 ) ⩾ −1.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. i. Ἔχουμε 𝑧􏷠
= −𝑧􏷡 − 𝑧􏷢 ∴ |𝑧􏷠 | = |𝑧􏷡 + 𝑧􏷢 | ∴ |𝑧􏷠 |􏷡 = |𝑧􏷡 + 𝑧􏷢 |􏷡 ∴ 𝑧􏷡 𝑧􏷢 = −
καὶ ὁμοίως
1 𝑧􏷠
𝑧􏷡 = 𝑧􏷡 𝑧􏷢 = 𝑧􏷢 𝑧􏷠 = − .
2
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

1
2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

316
Τότε

|𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 |􏷡 = |𝑧􏷠 |􏷡 − 2𝑧􏷠 𝑧􏷡 + |𝑧􏷡 |􏷡 = 3 = |𝑧􏷡 |􏷡 − 2𝑧􏷡 𝑧􏷢 + |𝑧􏷢 |􏷡 = |𝑧􏷡 − 𝑧􏷢 |􏷡
ἄρα |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 | = |𝑧􏷡 − 𝑧􏷢 | καὶ ὁμοίως τὰ ἄλλα δύο.
ii. Βρῆκα ἤδη ὅτι |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 |􏷡 = 3, ἄρα |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 |􏷡 ⩽ 3.
Τώρα, ἔχουμε:
|𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 |􏷡 =
=
=
=
=

(𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 )(𝑧̄ 􏷠 − 𝑧􏷡̄ ) 𝑧􏷠
𝑧̄ 􏷠 − 𝑧􏷠 𝑧̄ 􏷡 − 𝑧̄ 􏷠 𝑧􏷡 + 𝑧􏷡 𝑧̄ 􏷡 𝑧􏷠
𝑧̄ 􏷠 + 𝑧􏷡 𝑧̄ 􏷡 − (𝑧􏷠 𝑧̄ 􏷡 + 𝑧̄ 􏷠 𝑧􏷡 )
|𝑧􏷠 |􏷡 + |𝑧􏷡 |􏷡 − 2ℜ(𝑧􏷠 𝑧̄ 􏷡 )
2 − 2ℜ(𝑧􏷠 𝑧̄ 􏷡 ).

Συνεπῶς
2 − 2ℜ(𝑧􏷠 𝑧̄ 􏷡 ) ⩾ 4 ∴ ℜ(𝑧􏷠 𝑧̄ 􏷡 ) ⩾ −1.

β. Νὰ βρῆτε τὸν γεωμετρικὸ τόπο τῶν εἰκόνων τῶν 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 , 𝑧􏷢 στὸ μιγαδικὸ ἐπίπεδο, καθὼς καὶ τὸ εἶδος τοῦ τριγώνου ποὺ αὐτὲς σχηματίζουν.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Οἱ τρεῖς μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ ἔχουν μέτρο 1, συνεπῶς ἀνήκουν σὲ κύκλο
κέντρου Ο καὶ ἀκτίνας 1. Παράλληλα, ἰσαπέχουν μεταξύ τους ἀπόστασι 1, ἴση
μὲ τὴν ἀκτῖνα.
Συνεπῶς, οἱ τρεῖς μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ συγκροτοῦν ἰσόπλευρο τρίγωνο ἐγγεγραμμένο στὸν κύκλο κέντρου Ο καὶ ἀκτίνας 1.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 𝑥

+1
− ln 𝑥. 𝑥
−1

α. Νὰ βρῆτε τὸ πεδίο ὁρισμοῦ καὶ τὸ σύνολο τιμῶν τῆς συνάρτησης 𝑓.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησις ὁρίζεται ὅταν 𝑥 − 1 ≠ 0 καὶ 𝑥 > 0, δηλαδὴ στὸ D𝑓 =
(0, 1) ∪ (1, +∞).
Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ D𝑓 ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων,
μὲ παράγωγο
1
2
< 0, ∀𝑥 ∈ D𝑓. 𝑓
(𝑥) = − 􏷡
− 𝑥

(𝑥 − 1)
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.14. 2006

317

Συνεπῶς, ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα στὰ (0, 1) καὶ (1, +∞), ἑνῷ στὸ 1 δὲν ὁρίζεται. Τὰ ὅρια στὰ ἄκρα τῶν διαστημάτων εἶναι (εὔκολα)
lim 𝑓(𝑥) = +∞, lim− 𝑓(𝑥) = −∞, lim+ 𝑓(𝑥) = +∞, lim 𝑓(𝑥) = −∞. 𝑥

→􏷟+ 𝑥

→􏷠 𝑥

→􏷠 𝑥

→+∞

Ἄρα τὸ πεδίο τιμῶν τῆς 𝑓 εἶναι R𝑓 = ℝ.
β. Nὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = 0 ἔχει ἀκριβῶς δύο ρίζες στὸ πεδίο
ὁρισμοῦ της.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Σύμφωνα μὲ τὴν ἀνάλυσι στὸ προηγούμενο ἐρώτημα, ἰσχύει 𝑓(0, 1) =
(−∞, +∞) ἄρα 0 ∈ 𝑓(0, 1), ἄρα ὑπάρχει ρίζα τῆς 𝑓 στὸ (0, 1).
Ὁμοίως, ἰσχύει 𝑓(1, +∞) = (−∞, +∞) ἄρα 0 ∈ 𝑓(1, +∞), ἄρα ὑπάρχει ρίζα
τῆς 𝑓 στὸ (1, +∞).
Οἱ παραπάνω ρίζες εἶναι μοναδικές, λόγῳ μονοτονίας τῆς συνάρτησης στὸ
ἀντίστοιχο διάστημα.
γ. Ἂν ἡ ἐφαπτομένη τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς συνάρτησης 𝑔(𝑥) = ln 𝑥
στὸ σημεῖο Α(α, ln α) μὲ α > 0 καὶ ἡ ἐφαπτομένη τῆς γραφικῆς παράστασης
τῆς συνάρτησης ℎ(𝑥) = 𝑒𝑥 στὸ σημεῖο Β(β, 𝑒β ) μὲ β ∈ ℝ ταυτίζωνται, τότε νὰ
δείξετε ὅτι ὁ ἀριθμὸς α εἶναι ρίζα τῆς ἐξίσωσης 𝑓(𝑥) = 0.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Οἱ συναρτήσεις 𝑔, ℎ εἶναι παραγωγίσιμες στὰ πεδία ὁρισμοῦ τους μὲ πα1
ραγώγους 𝑔(𝑥) = καὶ ℎ(𝑥) = 𝑒𝑥 . Ἡ ἐφαπτομένη τῆς C𝑔 στὸ A(α, ln α) εἶναι 𝑥

1 𝑦
= ln α + (𝑥 − α), δηλαδὴ
α 𝑦
=

1 𝑥
+ ln α − 1.
α

Ἡ ἐφαπτομένη τῆς Cℎ στὸ Β(β, 𝑒β ) εἶναι 𝑦 = 𝑒β + 𝑒β (𝑥 − β), δηλαδὴ 𝑦
= 𝑒β 𝑥 + 𝑒β (1 − β).
Οἱ δύο εὐθεῖες ταυτίζονται, συνεπῶς οἱ ἐξισώσεις τους εἶναι ἐκ ταυτότητος
ἴσα διώνυμα, ἄρα
1 𝑒
β =
∧ ln α − 1 = 𝑒β (1 − β).
α
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

318

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Συνδυάζοντάς τις, ἔχω:
1
1 􏿵
1 − ln 􏿵 􏿸
α
α
α(ln α − 1) = 1 − ln 1 + ln α
α(ln α − 1) = 1 + ln α
α+1
ln α =
α−1 𝑓
(α) = 0.

ln α − 1 =



δ. Νὰ αἰτιολογήσετε ὅτι οἱ γραφικὲς παραστάσεις τῶν συναρτήσεων 𝑔 καὶ ℎ
ἔχουν ἀκριβῶς δύο κοινὲς ἐφαπτόμενες.
[Μονάδες 3/100]
Λύσις. Σύμφωνα μὲ τὸ προηγούμενο ἐρώτημα, ἂν οἱ C𝑔 , Gℎ εἶχαν περισσότερες
κοινὲς ἐφαπτόμενες, τότε ἡ 𝑓 θὰ εἶχε περισσότερες τῶν δύο ριζῶν. Ἄτοπο.

5.15 2006 ἐπαναληπτικὲς
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A.1 Νὰ ἀποδείξετε ὅτι (cos 𝑥)′ = − sin 𝑥, 𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 10/100]
Ἀπόδειξις. Γνωρίζουμε ὅτι:
cos(𝑎 + 𝑏) = cos 𝑎 cos 𝑏 − sin 𝑎 sin 𝑏 καὶ cos(𝑎 − 𝑏) = cos 𝑎 cos 𝑏 + sin 𝑎 sin 𝑏.
Ἀφαιρώντας κατὰ μέλη καὶ θέτοντας α = 𝑎 + 𝑏 καὶ β = 𝑎 − 𝑏 παίρνουμε
cos α − cos β = −2 sin

α+β
α−β
sin
.
2
2

Τώρα, ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς συνάρτησης 𝑥 ↦ cos 𝑥 εἶναι
cos 𝑥 − cos 𝑥􏷟 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑥
+ 𝑥􏷟 𝑥
− 𝑥􏷟
−2 sin
sin
2
2
= 𝑥
− 𝑥􏷟
sin 𝑥−𝑥􏷩 𝑥
+ 𝑥􏷟
= − 𝑥−𝑥􏷩􏷡 ⋅ sin
.
2 􏷡

λ(𝑥􏷟 ) =

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.15. 2006 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

319

Τὸ δεύτερο μέρος ἔχει ὅρια γιὰ 𝑥 → 𝑥􏷟 ἄρα καὶ τὸ πρῶτο. Συνεπῶς ἡ συνάρτησι
εἶναι παραγωγίσιμη καὶ ἰσχύει
(cos 𝑥􏷟 )′ = lim λ(𝑥) = − lim 𝑥
→𝑥􏷩 𝑡

→􏷟

sin 𝑡 𝑥
+ 𝑥􏷟
⋅ sin lim
= − sin 𝑥􏷟 . 𝑥
→𝑥 􏷩 𝑡

2

Α.2 Ἔστω 𝑓 μία συνάρτησι ὁρισμένη σὲ ἕνα διάστημα ∆. Τί ὀνομάζουμε ἀρχικὴ
συνάρτησι ἢ παράγουσα τῆς 𝑓 στὸ ∆;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ὀνομάζουμε ἀρχικὴ συνάρτησι ἢ παράγουσα τῆς 𝑓 στὸ ∆ κάθε συνάρτησι F, ὁρισμένη, συνεχῆ καὶ παραγωγίσιμη στὸ Δ τ.ὥ,
∀𝑥 ∈ Δ, F′ (𝑥) = 𝑓(𝑥).

B. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 εἶναι μιγαδικοὶ ἀριθμοί, τότε ἰσχύει
| |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 | | ⩽ |𝑧􏷠 | + |𝑧􏷡 |.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἂν οἱ συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμες στὸ 𝑥􏷟 καὶ 𝑔(𝑥􏷟 ) ≠ 0, τότε ἡ 𝑓

συνάρτησι εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 καὶ ἰσχύει: 𝑔 𝑓

(𝑥􏷟 )𝑔(𝑥􏷟 ) − 𝑓(𝑥􏷟 )𝑔(𝑥􏷟 ) 𝑓
′ 􏿵
􏿸 (𝑥􏷟 ) =
. 𝑔

[𝑔(𝑥􏷟 )]􏷡
[Μονάδες 2/100]
1
γ. Γιὰ κάθε 𝑥 ≠ 0 ἰσχύει [𝑙𝑛|𝑥|] = . 𝑥

[Μονάδες 2/100]
δ. Μία συνάρτησι 𝑓 ∶ Α → ℝ εἶναι 1–1, ἂν καὶ μόνον ἂν γιὰ κάθε στοιχεῖο 𝑦
τοῦ συνόλου τιμῶν της, ἡ ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = 𝑦 ἔχει ἀκριβῶς μία λύσι ὡς πρὸς 𝑥
.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

320

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἔστω 𝑓 μία συνεχὴς συνάρτησι σὲ ἕνα διάστημα [α, β]. Ἂν G εἶναι μία
παράγουσα τῆς 𝑓 στὸ [α, β], τότε 􏾙
αβ 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = G(α) − G(β).
[Μονάδες 2/100]

Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) σωστό, ε) λάθος.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτηση 𝑓(𝑥) =

1 + 𝑒𝑥
, 𝑥 ∈ ℝ.
1 + 𝑒𝑥+􏷠

α. Νὰ μελετήσετε τὴ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὴ μονοτονία της στὸ ℝ.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων,
μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 𝑒𝑥

(1 + 𝑒𝑥+􏷠 ) − (1 + 𝑒𝑥 )𝑒𝑥+􏷠 𝑒𝑥
(1 − 𝑒)
=
.
(1 + 𝑒𝑥+􏷠 )􏷡
(1 + 𝑒𝑥+􏷠 )􏷡

Παρατηροῦμε ὅτι ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) < 0. Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ ℝ
χωρὶς ἀκρότατα.
β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὁλοκλήρωμα I = ∫ 𝑑𝑥

. 𝑓
(𝑥)
[Μονάδες 9]

1
Λύσις. Θέτω 𝑦 = 𝑒𝑥 . Τότε 𝑑𝑦 = 𝑒𝑥 𝑑𝑥∴𝑑𝑥 = 𝑑𝑦 καὶ τὸ ὁλοκλήρωμα γράφεται 𝑦

1 + 𝑒𝑦 1
⋅ 𝑑𝑦
1+𝑦 𝑦 𝑒
+ 𝑒𝑦 1 − 𝑒 1 􏿸
𝑑𝑦
= 􏾙􏿵
+
1+𝑦 1+𝑦 𝑦
1−𝑒 1 􏿸
𝑑𝑦
= 􏾙 􏿵𝑒 +
1+𝑦 𝑦
1 1 𝑑𝑦

+ (1 − 𝑒) 􏾙 𝑑𝑦
.
= 𝑒􏾙 𝑦

1+𝑦𝑦

I = 􏾙

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.15. 2006 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ
Θέτοντας

321

1
1
α
β
⋅ =
+ ἔχουμε
1+𝑦 𝑦 1+𝑦 𝑦

1
(α + 1)𝑦 + β
=
⟺ [α + β = 0 ∧ β = 1] ⟺ [α = −1 ∧ β = 1].
(1 + 𝑦)𝑦
(1 + 𝑦)𝑦
Συνεπῶς τὸ ὁλοκλήρωμα γράφεται: 𝑑𝑦

−1
1
+ (1 − 𝑒) 􏾙 􏿵
+ 􏿸𝑑𝑦 𝑦

1+𝑦 𝑦 𝑑𝑦 𝑑𝑦

− (1 − 𝑒) 􏾙 􏾙 𝑦

1+𝑦 𝑑𝑦

(1 + 𝑦)′
+ (𝑒 − 1) 􏾙 𝑑𝑦 􏾙 𝑦

1+𝑦
ln |𝑦| + (𝑒 − 1) ln |1 + 𝑦|
ln 𝑒𝑥 + (𝑒 − 1) ln(𝑒𝑥 + 1) 𝑥
+ (𝑒 − 1) ln(𝑒𝑥 + 1).

I = 𝑒􏾙
=
=
=
=
=

γ. Γιὰ κάθε 𝑥 < 0 νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓
(5𝑥 ) + 𝑓(7𝑥 ) < 𝑓(6𝑥 ) + 𝑓(8𝑥 ).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι
5 < 6 ∧ 7 < 8 ∴ 5𝑥 > 6𝑥 ∧ 7𝑥 > 8𝑥 , γιατὶ 𝑥 < 0
∴ 𝑓(5𝑥 ) < 𝑓(6𝑥 ) ∧ 𝑓(7𝑥 ) < 𝑓(8𝑥 ), γιατὶ 𝑓 γνησίως φθίνουσα
∴ 𝑓(5𝑥 ) + 𝑓(7𝑥 ) < 𝑓(6𝑥 ) + 𝑓(8𝑥 ), προσθέτοντας κατὰ μέλη.

ΘΕΜΑ 3ο: Μιγαδικοὶ καὶ συναρτήσεις
Ἔστω οἱ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧, ποὺ ἱκανοποιοῦν τὴν ἰσότητα (4 − 𝑧)􏷠􏷟 = 𝑧􏷠􏷟
καὶ ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 + 𝑥 + α, α ∈ ℝ.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι οἱ εἰκόνες τῶν μιγαδικῶν 𝑧 ἀνήκουν στὴν εὐθεία 𝑥 = 2.
[Μονάδες 7/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

322

Λύσις. Θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖, γιὰ 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, ἔχουμε: 􏷠􏷟

(4 − 𝑧)􏷠􏷟 = 𝑧􏷠􏷟 ∴ 􏿴(4 − 𝑥) − 𝑦𝑖􏿷 = (𝑥 + 𝑦𝑖)􏷠􏷟 􏷠􏷟

∴ 􏿖(4 − 𝑥) − 𝑦𝑖􏿖 = |𝑥 + 𝑦𝑖|􏷠􏷟 􏷠􏷟 􏷮 􏷮

∴ 􏽯􏿖(4 − 𝑥) − 𝑦𝑖􏿖 = |𝑥 + 𝑦𝑖|􏷠􏷟 􏽯 􏷡

∴ 􏿖(4 − 𝑥) − 𝑦𝑖􏿖 = |𝑥 + 𝑦𝑖|􏷡



(4 − 𝑥)􏷡 + 𝑦= 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 𝑥􏷡
− 8𝑥 + 16 + 𝑦􏷡 = 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡
−8𝑥 + 16 = 0 𝑥
= 2.

β. Ἂν ἡ ἐφαπτομένη ε τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς συνάρτησης 𝑓 στὸ σημεῖο τομῆς της μὲ τὴν εὐθεία 𝑥 = 2 τέμνῃ τὸν ἄξονα 𝑦𝑦′ στὸ 𝑦􏷟 = −3, τότε:
i. νὰ βρῆτε τὸ α καὶ τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης ε·
[Μονάδες 9/100]
ii. νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται μεταξὺ τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς συνάρτησης 𝑓, τῆς ἐφαπτομένης ε, τοῦ ἄξονα 𝑥𝑥
3
καὶ τῆς εὐθείας 𝑥 = .
5
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Γιὰ τὸ σημεῖο τομῆς Α τῶν 𝑥 = 2 καὶ 𝑦 = 𝑥􏷡 + 𝑥 + α ἔχουμε 𝑥􏹒 = 2
καὶ 𝑦􏹒 = 2􏷡 + 2 + α = 6 + α, ἄρα Α(2, α + 6). Ἡ ἐφαπτομένη στὸ Α εἶναι 𝑦
= 𝑦􏹒 + 𝑓 ′ (𝑥􏹒 )(𝑥 − 𝑥􏹒 ) ἄρα ε ∶ 𝑦 = 5𝑥 + α − 4.
(i) Ἡ ε τέμνει τὸν 𝑦𝑦′ στὸ 𝑦􏷟 = −3 ἄρα −3 = 5 ⋅ 0 + α − 4 ⟺ α = 1. Ἡ
ἐξίσωσι τῆς ε εἶναι 𝑦 = 5𝑥 − 3.
(ii) Τὸ ἐμβαδὸν εἶναι 􏷡

Ε = 􏾙 |𝑓(𝑥) − 𝑦|𝑑𝑥. 􏷢
/􏷤

Ὅμως 𝑓
(𝑥) − 𝑦 = 𝑥􏷡 − 4𝑥 + 4 = (𝑥 + 2)􏷡 ⩾ 0, ∀𝑥 ∈ ℝ
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.15. 2006 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

323

ἑπομένως 􏷡

E = 􏾙 (𝑥 + 2)􏷡 𝑑𝑥 􏷢
/􏷤 􏷡

= 􏾙 (𝑥 + 2)􏷡 𝑑(𝑥 + 2) 􏷢
/􏷤

(𝑥 + 2)􏷢 􏷡
= 􏿯 􏿲

3 􏷢
/􏷤
2 􏷢

+ 2)􏷢
(
(𝑥22)
=
− 3
=…
3
3

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησις 𝑓(𝑥) = 𝑥 ln(𝑥 + 1) − (𝑥 + 1) ln 𝑥 μὲ 𝑥 > 0.
α. i Νὰ ἀποδείξετε ὅτι
1
ln(𝑥 + 1) − ln 𝑥 < , 𝑥 > 0. 𝑥

[Μονάδες 12/100]
1
Λύσις. Θεωρῶ τὴ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = ln(𝑥 + 1) − ln 𝑥 − , 𝑥 > 0. Εἶναι συνεχὴς 𝑥

καὶ παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο 𝑔
′ (𝑥) =

1
1 1
1
− + 􏷡 = 􏷡
> 0, ∀𝑥 > 0. 𝑥
+1 𝑥 𝑥 𝑥
(𝑥 + 1)

Ἄρα ἡ 𝑔 εἶναι γνησίως αὔξουσα. Ἐπίσης ἔχουμε
1 𝑥
+1 􏿸
− lim 𝑥
→+∞ 𝑥 𝑥
→+∞ 𝑥

1
= ln 􏿯 lim 􏿵1 + 􏿸􏿲 − 0 𝑥
→+∞ 𝑥

= ln 1 − 0 = 0.

lim 𝑔(𝑥) = 𝑥

→+∞

lim 􏿵 ln

Ἕπεται ὅτι ∀𝑥 > 0, 𝑔(𝑥) < lim𝑥→+∞ 𝑔(𝑥) ∴ 𝑔(𝑥) < 0.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

324

α. ii. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ διάστημα (0, +∞).
Λύσις. Ἡ συνάρτησις εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων μὲ παράγωγο 𝑥
+1 𝑥

− ln 𝑥 − 𝑥
+1 𝑥

−2𝑥 − 1
= ln(𝑥 + 1) − ln 𝑥 +
. 𝑥
(𝑥 + 1) 𝑓

′ (𝑥) = ln(𝑥 + 1) +

Θέτοντας
γράφεται

−2𝑥 − 1 𝑎 𝑏

=
+
βρίσκουμε α = β = −1, ἄρα ἡ παράγωγος 𝑥
(𝑥 + 1) 𝑥
𝑥+1 𝑓

′ (𝑥) = ln(𝑥 + 1) − ln 𝑥 −

1 (i)
1
1

<−
< 0, ∀𝑥 ∈ (0, +∞). 𝑥
𝑥+1 𝑥
+1

Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα, χωρὶς ἀκρότατα.
1
β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ lim𝑥→+∞ 𝑥 ln 􏿵1 + 􏿸. 𝑥

[Μονάδες 5/100]
1
1
Λύσις. Οἱ συναρτήσεις 𝑥 ↦ ln 􏿵1 + 􏿸 καὶ 𝑥 ↦ τείνουν στὸ 0 γιὰ 𝑥 → +∞, 𝑥 𝑥

ἄρα ἀπὸ τὸν κανόνα de l’Hôpital ἔχουμε
1
lim 𝑥 ln 􏿵1 + 􏿸 𝑥
→+∞ 𝑥

=
DLH

=

=
=

lim

ln(1 + 􏷠𝑥 ) 􏷠 𝑥 𝑥

→+∞

−􏷠/𝑥􏷫 􏷠
+􏷠/𝑥
lim 𝑥
→+∞ −1/𝑥􏷡

lim 𝑥

→+∞

1
1+ 􏷠 𝑥

0.

γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὑπάρχει μοναδικὸς ἀριθμὸς α ∈ (0, +∞) τέτοιος ὥστε
(α + 1)α = αα+􏷠 .
[Μονάδες 8/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.16. 2006 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

325

Λύσις. Ἀναζητῶ τὰ ὅρια τῆς 𝑓 στὰ ἄκρα τοῦ διαστήματος ὁρισμοῦ. Εἶναι:
lim 𝑓(𝑥) = +∞. 𝑥

→􏷟+

Ἀκόμη,
(α,i) 𝑓

(𝑥) = 𝑥􏿮 ln(𝑥 + 1) − ln 𝑥􏿱 − ln 𝑥 < 𝑥 ⋅

1
− ln 𝑥 = 1 − ln 𝑥 𝑥

ἄρα
lim 𝑓(𝑥) < lim (1 − ln 𝑥) = −∞ 𝑥

→+∞ 𝑥

→+∞

δηλαδὴ
lim 𝑓(𝑥) = −∞. 𝑥

→+∞

Συνεπῶς, 𝑓(0, +∞) = (−∞, +∞), ἄρα ὑπάρχει ρίζα α ∈ (0, +∞) τῆς 𝑓. Ἄρα,
(α + 1)α 𝑓
(α) = 0∴ ln
= ln 1∴(α + 1)α = αα+􏷠 .
α+􏷠
α
Ἡ παραπάνω ρίζα εἶναι μοναδική, λόγῳ μονοτονίας τῆς 𝑓.

5.16

2006 ὁμογενῶν

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
α) Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = √𝑥. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη
στὸ (0, +∞) καὶ ἰσχύει
1 𝑓
′ (𝑥) =
.
2√𝑥
[Μονάδες 10/100]
Ἀπόδειξις. Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 ∈ (0, +∞) εἶναι 𝑓
(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 ) 𝑥
− 𝑥􏷟
√𝑥 − √𝑥􏷟
= 𝑥
− 𝑥􏷟 􏿴
√𝑥 − √𝑥􏷟 􏿷􏿴√𝑥 + √𝑥􏷟 􏿷
=
(𝑥 − 𝑥􏷟 )􏿴√𝑥 + √𝑥􏷟 􏿷 𝑥
− 𝑥􏷟
=
(𝑥 − 𝑥􏷟 )􏿴√𝑥 + √𝑥􏷟 􏿷
1
=
.
√𝑥 + √𝑥􏷟

λ(𝑥) =

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

326

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Τὸ ὅριο τοῦ δεξιοῦ μέλους στὸ 𝑥􏷟 ὑπάρχει, ἄρα καὶ τοῦ ἀριστεροῦ. Συνεπῶς ἡ 𝑓
εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = lim λ(𝑥) = lim 𝑥
→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩

1
1
=
.
√𝑥 + √𝑥􏷟 2√𝑥􏷟

β) Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 καὶ τὸ σημεῖο 𝑥􏷟 τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της. Πότε θὰ
λέμε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 ;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 ∈ D𝑓, ὅταν τὸ ὅριό της στὸ 𝑥􏷟
ὑπάρχῃ καὶ ἰσοῦται μὲ τὴν τιμή της σ’ αὐτό, δηλαδὴ ὅταν
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ). 𝑥

→𝑥􏷩

γ) Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς παρακάτω προτάσεις ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
1. Ἂν 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 εἶναι μιγαδικοὶ ἀριθμοί, τότε ἰσχύει 􏿖
|𝑧􏷠 | − |𝑧􏷡 |􏿖 ⩽ |𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 | ⩽ |𝑧􏷠 | + |𝑧􏷡 |.
[Μονάδες 2/100]
2. Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = tan 𝑥. Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ
Α = ℝ − {𝑥 ∶ cos 𝑥 = 0} καὶ ἰσχύει 𝑓
′ (𝑥) = −

1
.
cos􏷡 𝑥
[Μονάδες 2/100]

3. Ἂν lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) < 0, τότε 𝑓(𝑥) < 0 κοντὰ στὸ 𝑥􏷟 .
[Μονάδες 2/100]
4. ∫ cos 𝑥𝑑𝑥 = sin 𝑥 + 𝑐.
[Μονάδες 2/100]
5. Ἂν γιὰ μία συνάρτησι 𝑓, συνεχῆ στὸ διάστημα [α, β] ἰσχύῃ 𝑓(𝑥) ⩾ 0 γιὰ
β
κάθε 𝑥 ∈ [α, β], τότε ∫α 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 ⩾ 0.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. 1. σωστό, 2. λάθος, 3. σωστό, 4. σωστό, 5. σωστό.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.16. 2006 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

327

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
Ἔστω ὅτι γιὰ τὸν μιγαδικὸ ἀριθμὸ 𝑧 ἰσχύει (5𝑧 − 1)􏷤 = (𝑧 − 5)􏷤 .
α)

Νὰ δείξετε ὅτι |5𝑧 − 1| = |𝑧 − 5|.
[Μονάδες 5/100]

Λύσις. Ἔχουμε (5𝑧 − 1)􏷤 = (𝑧 − 5)􏷤 ∴|5𝑧 − 1|􏷤 = |𝑧 − 5|􏷤 ∴|5𝑧 − 1| = |𝑧 − 5|.
β) Νὰ δείξετε ὅτι |𝑧| = 1.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖, γιὰ 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, ἔχουμε:
|5𝑧 − 1| = |𝑧 − 5| ∴






|5(𝑥 + 𝑦𝑖) − 1| = |(𝑥 + 𝑦𝑖) − 5|
|(5𝑥 − 1) + 5𝑦𝑖| = |(𝑥 − 5) + 𝑦𝑖|
|(5𝑥 − 1) + 5𝑦𝑖|􏷡 = |(𝑥 − 5) + 𝑦𝑖|􏷡
(5𝑥 − 1)􏷡 + (5𝑦)􏷡 = (𝑥 − 5)􏷡 + 𝑦􏷡
25𝑥􏷡 − 10𝑥 + 1 + 25𝑦􏷡 = 𝑥􏷡 − 10𝑥 + 25 + 𝑦􏷡
24𝑥􏷡 + 24𝑦􏷡 = 24 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡 = 1
|𝑧| = 1.

γ) Ἂν 𝑤 = 5𝑧 + 1, νὰ βρεθῇ ὁ γεωμετρικὸς τόπος τῶν εἰκόνων Μ(𝑤) στὸ μιγαδικὸ ἐπίπεδο.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἔχουμε 𝑤
= 5𝑧+1 ⟺ 𝑧 =

|𝑤 − 1|
|𝑤 − 1| 𝑤
−1
⟺ |𝑧| =
⟺ 1=
⟺ |𝑤−1| = 5
5
5
5

ἄρα ἡ ἐξίσωσι παριστᾷ κύκλο κέντρου Κ(1, 0) καὶ ἀκτίνας ρ = 5.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = ln(𝑥 − 5) + 2𝑥 − 12.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

328

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

α) Ποιό εἶναι τὸ πεδίο ὁρισμοῦ τῆς συναρτήσεως 𝑓;
[Mονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται ὅταν 𝑥 − 5 > 0, δηλαδὴ στὸ D𝑓 = (5, +∞).
β) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι εἶναι παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο

(𝑥 − 5)′
1 𝑓
′ (𝑥) = 􏿴 ln(𝑥 − 5) + 2𝑥 − 12􏿷 =
+2=
+ 2. 𝑥
−5 𝑥
−5
Ἰσχύει ∀𝑥 ∈ (5, +∞), 𝑓 ′ (𝑥) > 0. Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα, χωρὶς ἀκρότατα.
γ) Νὰ βρῆτε τὸ σύνολο τιμῶν τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἰσχύει lim𝑥→􏷤− 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷤− ln(𝑥 − 5) + lim𝑥→􏷤− (2𝑥 − 12) = −∞ καὶ
∀𝑥 ∈ D𝑓, 𝑓(𝑥) > lim𝑥→􏷤− 𝑓(𝑥). Ἄρα R𝑓 = (−∞, +∞) = ℝ.
δ) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = 2006 ἔχει μοναδικὴ λύσι στὸ πεδίο
ὁρισμοῦ τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = 𝑓(𝑥) − 2006 εἶναι συνεχὴς στὸ (5, +∞) καὶ ἰσχύει
R𝑔 = R𝑓 = ℝ. Ἰσχύει 0 ∈ R𝑔, ἄρα ὑπάρχει 𝑥􏷟 ∈ (5, +∞) ὥστε 𝑔(𝑥􏷟 ) = 0, δηλαδὴ 𝑓
(𝑥􏷟 ) = 2006. Τὸ 𝑥􏷟 εἶναι μοναδικό, λόγῳ μονοτονίας τῆς 𝑓.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
Ἔστω ἡ συνεχὴς συνάρτησι 𝑓, γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει 𝑥 𝑓

(𝑥) = 3 + 2 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡, 𝑥 ∈ ℝ. 􏷟

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.16. 2006 ΟΜΟΓΕΝΩΝ
α)

329

Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ συνάρτησι Φ(𝑥) = 𝑓

(𝑥)
εἶναι σταθερή. 𝑒􏷡𝑥

[Mονάδες 5/100] 𝑥

Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχής, ἄρα ἡ 𝑥 ↦ ∫􏷟 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 εἶναι παραγωγίσιμη, ἑπομένως
ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη. Ἡ παράγωγος της εἶναι 𝑥

′ 𝑓

′ (𝑥) = 􏿴3 + 2 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿷 = 2𝑓(𝑥). 􏷟

Ἄρα ἡ Φ εἶναι παραγωγίσιμη ὡς πηλίκο παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο
Φ′ (𝑥) = 􏿵 𝑓

(𝑥) ′ 𝑓 ′ (𝑥) ⋅ 𝑒􏷡𝑥 − 𝑓(𝑥)(𝑒􏷡𝑥 )′ 2𝑓(𝑥) ⋅ 𝑒􏷡𝑥 − 2𝑓(𝑥)𝑒􏷡𝑥 􏿸
=
=
= 0. 𝑒􏷡𝑥

(𝑒􏷡𝑥 )􏷡
(𝑒􏷡𝑥 )􏷡

Ἑπομένως ἡ Φ εἶναι σταθερά.
β) Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι 𝑓(𝑥) = 3𝑒􏷡𝑥 .
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ὑπάρχει 𝑐 ∈ ℝ ὥστε Φ(𝑥) = 𝑐, ἄρα 𝑓(𝑥) = 𝑐𝑒􏷡𝑥 . Ὅμως γιὰ 𝑥 = 0 ἡ δοθεῖσα
δίνει 𝑓(0) = 3 + 2 ⋅ 0 = 3. Συνεπῶς 𝑓(0) = 𝑐𝑒􏷡⋅􏷟 ⟺ 𝑐 = 3. Ἄρα 𝑓(𝑥) = 3𝑒􏷡𝑥 .
γ) Nὰ βρεθῇ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου Ε(λ) ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὴ γραφικὴ
παράστασι τῆς συναρτήσεως 𝑓, τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥 καὶ τὶς εὐθεῖες 𝑥 = 0, 𝑥 = λ μὲ
λ > 0.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Τὸ ζητούμενο ἐμβαδὸν εἶναι
λ

λ

E = 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙 3𝑒􏷡𝑥 𝑑𝑥 = 􏷟 􏷟

δ) Νὰ βρεθῇ τὸ limλ→􏷟+

λ
3 λ 􏷡𝑥
3
3
′ 􏾙
𝑒 ⋅ (2𝑥) 𝑑𝑥 = 􏿯𝑒􏷡𝑥 􏿲 = 􏿴𝑒􏷡𝑥 − 1􏿷.
2 􏷟
2
2 􏷟

Ε(λ)
.
λ
[Μονάδες 5/100]

Λύσις. Οἱ συναρτήσεις λ ↦ λ καὶ λ ↦ E(λ) εἶναι παραγωγίσιμες καὶ ἰσχύει
limλ→􏷟+ Ε(λ) = limλ→􏷟+ λ = 0, ἄρα ἀπὸ τὸν κανόνα De l’ Hospital ἔχουμε
lim+

λ→􏷟

Ε′ (λ)
3
Ε(λ)  􏷡
λ 􏷡
λ
= lim+
′ = lim+ 􏿵 ⋅ 2𝑒 􏿸 = lim+ (3𝑒 ) = 3.
λ→􏷟
λ→􏷟 (λ)
λ→􏷟
λ
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

330

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

5.17 2007
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A.1 Ἂν 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 εἶναι μιγαδικοὶ ἀριθμοί, νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι
|𝑧􏷠 𝑧􏷡 | = |𝑧􏷠 | ⋅ |𝑧􏷡 |.
[Μονάδες 8/100]
Ἀπόδειξις. Θέτοντας 𝑧􏷠 = 𝑥􏷠 + 𝑦􏷠 𝑖 καὶ 𝑧􏷡 = 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 𝑖, γιὰ 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 , 𝑦􏷠 , 𝑦􏷡 ∈ ℝ ἔχουμε
|𝑧􏷠 𝑧􏷡 | = |(𝑥􏷠 + 𝑦􏷠 𝑖)(𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 𝑖)|
= |(𝑥􏷠 𝑥􏷡 − 𝑦􏷠 𝑦􏷡 ) + (𝑥􏷠 𝑦􏷡 + 𝑥􏷡 𝑦􏷠 )𝑖|
=

(𝑥 𝑥 − 𝑦􏷠 𝑦􏷡 )􏷡 + (𝑥􏷠 𝑦􏷡 + 𝑥􏷡 𝑦􏷠 )􏷡 = … 􏽯
􏷠 􏷡

=

(𝑥􏷡 + 𝑦􏷡􏷠 )(𝑥􏷡􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 ) 􏽯
􏷠

(𝑥􏷡 + 𝑦􏷡􏷠 ) ⋅ (𝑥􏷡􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 ) 􏽯 􏽯

􏷠
= |𝑧􏷠 | ⋅ |𝑧􏷡 |.
=

Α.2 Πότε δύο συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 λέγονται ἴσες;
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Οἱ συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 λέγονται ἴσες, ὅταν
• ἔχουν τὸ ἴδιο πεδίο ὁρισμοῦ, δηλ. D𝑓 = D𝑔 καὶ
• ἔχουν τὸν ἴδιο τύπο, δηλ. ∀𝑥 ∈ D𝑓, 𝑓(𝑥) = 𝑔(𝑥).

Α.3 Πότε ἡ εὐθεία 𝑦 = ℓ λέγεται ὁριζόντια ἀσύμπτωτη τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς 𝑓 στὸ +∞;
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Ὅταν τὸ ὅριο τῆς 𝑓 στὸ +∞ ὑπάρχῃ καὶ ἰσοῦται μὲ ℓ, δηλαδὴ
lim 𝑓(𝑥) = ℓ. 𝑥

→+∞

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.17. 2007

331

B. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν 𝑓 συνάρτησι συνεχὴς στὸ διάστημα [α, β] καὶ γιὰ κάθε 𝑥 ∈ [α, β] ἰσχύει
α 𝑓
(𝑥) ⩾ 0 τότε ∫β 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 > 0.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἔστω 𝑓 μιὰ συνάρτησι συνεχὴς σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ παραγωγίσιμη σὲ
κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο 𝑥 τοῦ ∆. Ἂν ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα
στὸ ∆ τότε 𝑓 ′ (𝑥) > 0 σὲ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο 𝑥 τοῦ ∆.
[Μονάδες 2/100]
γ. Ἂν ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 καὶ ἡ συνάρτησι 𝑔 εἶναι συνεχὴς
στὸ 𝑥􏷟 , τότε ἡ σύνθεσί τους 𝑔 ∘ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 .
[Μονάδες 2/100]
δ. Ἂν 𝑓 εἶναι μιὰ συνεχὴς συνάρτησι σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ α εἶναι ἕνα
σημεῖο τοῦ ∆, τότε 𝑔
(𝑥) 􏿶􏾙

α

′ 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡􏿹 = 𝑓(𝑔(𝑥)) ⋅ 𝑔′ (𝑥)

μὲ τὴν προϋπόθεσι ὅτι τὰ χρησιμοποιούμενα σύμβολα ἔχουν νόημα.
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἂν α > 1 τότε lim𝑥→∞ α𝑥 = 0.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) Λάθος, β) σωστό, γ) λάθος, δ) σωστό, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ
∆ίνεται ὁ μιγαδικὸς ἀριθμὸς 𝑧 =

2 + α𝑖
, μὲ α ∈ ℝ.
α + 2𝑖

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

332

α. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ εἰκόνα τοῦ μιγαδικοῦ 𝑧 ἀνήκει στὸν κύκλο μὲ κέντρο
Ο(0, 0) καὶ ἀκτῖνα ρ = 1.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
|𝑧| =

|2 + α𝑖| √4 + α􏷡
= 1.
=
|α + 2𝑖| √α􏷡 + 4

2 + α𝑖
β. Ἔστω 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 οἱ μιγαδικοὶ ποὺ προκύπτουν ἀπὸ τὸν τύπο 𝑧 =
γιὰ α = 0
α + 2𝑖
καὶ α = 2 ἀντίστοιχα.
i. Νὰ βρεθῇ ἡ ἀπόσταση τῶν εἰκόνων τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν 𝑧􏷠 καὶ 𝑧􏷡 .
[Μονάδες 8/100]
ii. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἰσχύει (𝑧􏷠 )􏷡𝑛 = (−𝑧􏷡 )𝑛 γιὰ κάθε φυσικὸ ἀριθμὸ 𝑛.
[Μονάδες 8/100]
2
1
2 + 2𝑖
= = −𝑖 καὶ 𝑧􏷡 =
= 1.
2𝑖 𝑖

2 + 2𝑖
i) Ἡ ἀπόστασι τῶν εἰκόνων θὰ εἶναι |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 | = | − 𝑖 − 1| = √2.
ii) Ἔχουμε (𝑧􏷠 )􏷡𝑛 = (−𝑖)􏷡𝑛 = (−1)􏷡𝑛 ⋅ 𝑖􏷡𝑛 = 1 ⋅ (−1)𝑛 = (𝑧􏷡 )𝑛 .

Λύσις. Εἶναι 𝑧􏷠 =

ΘΕΜΑ 3o: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷢 − 3𝑥 − sin􏷡 θ, ὅπου θ ∈ ℝ μιὰ σταθερὰ μὲ
π
θ ≠ 𝑘π + , 𝑘 ∈ ℤ.
2
α. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ 𝑓 παρουσιάζει ἕνα τοπικὸ μέγιστο, ἕνα τοπικὸ ἐλάχιστο
καὶ ἕνα σημεῖο καμπῆς.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι δύο φορὲς παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμικὴ μὲ πρώτη καὶ δεύτερη παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 3𝑥􏷡 − 3, 𝑓 ″ (𝑥) = 6𝑥.
Ἰσχύει 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑥􏷡 ⩾ 1 ⟺ 𝑥 ⩽ −1 ∨ 𝑥 ⩾ 1.
Ἄρα ἡ 𝑓:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.17. 2007

333

• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὰ (−∞, −1) καὶ (1, +∞), καὶ λόγῳ συνέχειας στὰ
(−∞, −1] καὶ [1, +∞)·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (−1, 1) καὶ λόγῳ συνέχειας στὸ [−1, 1]·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ 𝑥􏷠 = −1, τὸ 𝑓(𝑥􏷠 ) = 2 − 2 sin􏷡 θ·
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 𝑥􏷡 = 1, τὸ 𝑓(𝑥􏷡 ) = −2 − 2 sin􏷡 θ.
Ἐπίσης, ἰσχύει 𝑓 ″ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩾ 0, ἄρα ἡ 𝑓:
• στρέφει τὰ κοῖλα πρὸς τὰ πάνω στὸ (0, +∞), καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ
[0, +∞).
• στρέφει τὰ κοῖλα πρὸς τὰ κάτω στὸ (−∞, 0), καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ
(−∞, 0].
• παρουσιάζει σημεῖο καμπῆς τὸ (𝑥􏷢 , 𝑓(𝑥􏷢 )), μὲ 𝑥􏷢 = 0 καὶ 𝑓(𝑥􏷢 ) = −2 sin􏷡 θ.

β. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = 0 ἔχει ἀκριβῶς τρεῖς πραγματικὲς ρίζες.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Στὸ (−∞, −1) ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα, ὁπότε ἔχουμε 𝑓
(𝑥) < 𝑓(−1) = 2 − 2 sin􏷡 θ = 2 cos􏷡 θ < 2,
ἄρα ὑπάρχει 𝑦􏷠 < −1 ὥστε 𝑓(𝑦􏷠 ) = 0 < 2.
Στὸ [−1, 1] ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ 𝑓
(−1) ⋅ 𝑓(1) = −4(1 − sin􏷡 θ)(1 + sin􏷡 θ) < 0
ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα Bolzano ὑπάρχει 𝑦􏷡 ∈ (−1, 1) τ.ὥ. 𝑓(𝑦􏷡 ) = 0.
Στὸ (1, +∞) ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα, ὁπότε ἔχουμε 𝑓
(𝑥) > 𝑓(1) = −2 − 2 sin􏷡 θ ⩾ −4,
ἄρα ὑπάρχει 𝑦􏷡 > −1 ὥστε 𝑓(𝑦􏷡 ) = 0 ⩾ −4.
γ. Ἂν 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 εἶναι οἱ θέσεις τῶν τοπικῶν ἀκροτάτων καὶ 𝑥􏷢 ἡ θέσι τοῦ σημείου καμπῆς τῆς 𝑓, νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὰ σημεῖα Α(𝑥􏷠 , 𝑓(𝑥􏷠 )), Β(𝑥􏷡 , 𝑓(𝑥􏷡 )) καὶ
Γ(𝑥􏷢 , 𝑓(𝑥􏷢 )) βρίσκονται στὴν εὐθεία 𝑦 = −2𝑥 − 2 sin􏷡 θ.
Λύσις. Ἔχει ἀποδειχθῆ στὸ (α).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

334

δ. Νὰ ὑπολογισθῇ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὴ γραφικὴ
παράστασι τῆς συνάρτησης 𝑓 καὶ τὴν εὐθεία 𝑦 = −2𝑥 − 2 sin􏷡 θ.
[Μονάδες 7]
Λύσις. Ζητᾶμε τὸ ὁλοκλήρωμα 􏷠

Ε = 􏾙 |𝑓(𝑥) − 𝑦|𝑑𝑥.
−􏷠

Εἶναι
|𝑓(𝑥) − 𝑦| = |𝑥􏷢 − 3𝑥 − 2 sin􏷡 θ + 2𝑥 + 2 sin􏷡 θ| = |𝑥􏷢 − 𝑥|
καὶ ἰσχύουν 𝑥􏷢
− 𝑥 ⩾ 0 ⟺ −1 ⩽ 𝑥 ⩽ 0 ∨ 𝑥 ⩾ 1, 𝑥􏷢
− 𝑥 < 0 ⟺ 𝑥 < −1 ∨ 0 ⩽ 𝑥 ⩽ 1.
Ἄρα τὸ ἐμβαδὸν ἰσοῦται μὲ 􏷟 􏷠

Ε = 􏾙 (𝑥􏷢 − 𝑥)𝑑𝑥 + 􏾙 (−𝑥􏷢 + 𝑥)𝑑𝑥
−􏷠 􏷣 􏷟 𝑥􏷡

􏷟 𝑥 𝑥􏷣

𝑥􏷡 􏷠
= 􏿯 − 􏿲 +􏿯−
+ 􏿲
4
2 −􏷠
4
2 􏷟
1
=
.
4

ΘΕΜΑ 4o: Συναρτησιακὲς σχέσεις
Ἔστω 𝑓 μία συνεχὴς καὶ γνησίως αὔξουσα συνάρτησι στὸ διάστημα [0, 1]
γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει 𝑓(0) > 0. ∆ίνεται ἐπίσης συνάρτησι 𝑔 συνεχὴς στὸ διάστημα [0, 1] γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει 𝑔(𝑥) > 0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ [0, 1]. Ορίζουμε τις
συναρτήσεις: 𝑥 𝑥

F(𝑥) = 􏾙 𝑓(𝑡)𝑔(𝑡)𝑑𝑡, G(𝑥) = 􏾙 𝑔(𝑡)𝑑𝑡, 𝑥 ∈ [0, 1]. 􏷟 􏷟

α. Νὰ δειχθῇ ὅτι F(𝑥) > 0 γιὰ κάθε 𝑥 στὸ διάστημα (0, 1].
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Κατ’ ἀρχάς, 𝑓(𝑥) > 0 καὶ 𝑔(𝑥) > 0 στὸ [0, 1], γιατὶ ἡ 𝑓 εἶναι αὔξουσα στὸ
[0, 1]. Ἄρα, ∀𝑥 ∈ (0, 1], ∀𝑡 ∈ [0, 𝑥], 𝑓(𝑡)𝑔(𝑡) > 0. Ἄρα ∀𝑥 ∈ (0, 1], F(𝑥) > 0.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.17. 2007

335

β. Nὰ ἀποδειχθῇ ὅτι 𝑓(𝑥) ⋅ G(𝑥) > F(𝑥) γιὰ κάθε 𝑥 στὸ διάστημα (0, 1].
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Θεωρῶ τὴ συνάρτησι β(𝑥) = 𝑓(𝑥)G(𝑥) − F(𝑥) στὸ διάστημα [0, 1]. Εἶναι
συνεχὴς καὶ παραγωγίσισιμη στὸ [0, 1] ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο
β′ (𝑥) = 𝑓 ′ (𝑥) ⋅ G(𝑥).
Ὅμως G(𝑥) > 0, ποὺ ἀποδεικνύεται ὅπως στὸ προηγούμενο ἐρώτημα. Ἐπίσης
ξέρουμε ὅτι 𝑓 ′ (𝑥) > 0, ἄρα β′ (𝑥) > 0. Συνεπῶς ἡ β εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ
[0, 1], ἄρα ∀𝑥 ∈ [0, 1], β(𝑥) > β(0) καὶ β(0) = 0 ποὺ δίνει τὸ ζητούμενο.
γ. Nὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἰσχύει
F(𝑥)
F(1)

G(𝑥) G(1)
γιὰ κάθε 𝑥 στὸ διάστημα (0, 1].
[Μονάδες 4/100]
F(𝑥)
στὸ διάστημα [0, 1]. Εἶναι συνεχὴς
G(𝑥)
καὶ παραγωγίσισιμη στὸ [0, 1] ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο
Λύσις. Θεωρῶ τὴ συνάρτησι γ(𝑥) =

γ′ (𝑥) = 􏿵

F(𝑥) ′ 𝑔
(𝑥) 􏿸
= 􏿴𝑓
(𝑥)G(𝑥) − F(𝑥)􏿷.
G(𝑥)
G(𝑥)􏷡

Ἀπὸ τὸ προηγούμενο ἐρώτημα ἔχουμε ὅτι γ′ (𝑥) > 0, ἄρα ἡ γ εἶναι γνησίως αὔF(1)
ξουσα στὸ [0, 1]. Ἄρα ∀𝑥 ∈ [0, 1], γ(𝑥) < γ(1) καὶ γ(1) =
ποὺ δίνει τὸ
G(1)
ζητούμενο.
δ. Νὰ βρεθῇ τὸ ὅριο: 𝑥􏷫 𝑥

lim 𝑥

→􏷟+ 􏿵

∫􏷟 𝑓(𝑡)𝑔(𝑡)𝑑𝑡􏿸 ⋅ 􏿵 ∫􏷟 sin 𝑡􏷡 𝑑𝑡􏿸 𝑥

. 􏿵

∫􏷟 𝑔(𝑡)𝑑𝑡􏿸 ⋅ 𝑥􏷤
[Μονάδες 7/100]

Λύσις. Χωρίζω τὸ σῶμα τοῦ ὁρίου σὲ δύο μέρη: Παρατηρῶ ὅτι lim𝑥→􏷟+ F(𝑥) =
F(0) = 0 καὶ lim𝑥→􏷟+ G(𝑥) = G(0). Ὁ κανόνας de l’Hôpital δίνει
lim+ 𝑥

→􏷟

F′ (𝑥) 𝑓
(𝑥)𝑔(𝑥)
F(𝑥)
= lim+ ′
= lim+
= lim+ 𝑓(𝑥) = 𝑓(0). 𝑥
→􏷟
G(𝑥) 𝑥→􏷟 G (𝑥) 𝑥→􏷟 𝑔(𝑥)

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

336

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 𝑥􏷫

Παρατηρῶ ἐπίσης ὅτι lim𝑥→􏷟+ ∫􏷟 sin 𝑡􏷡 𝑑𝑡 = 0 καὶ lim𝑥→􏷟+ 𝑥􏷤 = 0. Ὁ κανόνας de l’Hôpital δίνει 𝑥􏷫

lim+

∫􏷟 sin 𝑡 𝑑𝑡 𝑥

→􏷟 𝑥􏷫 􏷡 𝑥􏷤

= lim+ 􏿵

∫􏷟 sin 𝑡􏷡 𝑑𝑡􏿸

(𝑥􏷤 )′
sin 𝑥􏷣 ⋅ 2𝑥
= lim+ 𝑥
→􏷟
5𝑥􏷣
2
sin 𝑥􏷣
=
⋅ lim
⋅ lim 𝑥 𝑥
→􏷟
5 𝑥􏷭 →􏷟+ 𝑥􏷣
2
=
⋅ 1 ⋅ 0 = 0.
5 𝑥
→􏷟

Ἄρα τὸ ζητούμενο ὅριο ἰσοῦται μὲ 𝑓(0) ⋅ 0 = 0.

5.18 2007 ἐπαναληπτικὲς
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A.1 Νὰ αποδείξετε ὅτι ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σ’ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟
, τότε εἶναι καὶ συνεχὴς στὸ σημεῖο αὐτό.
[Μονάδες 10/100]
Ἀπόδειξις. Γιὰ τὸ λόγο μεταβολῆς λ τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 ἰσχύει 𝑓
(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ) + λ(𝑥) ⋅ (𝑥 − 𝑥􏷟 ).
Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 , ἄρα τὸ ὅριο τοῦ λ στὸ 𝑥􏷟 ὑπάρχει καὶ εἶναι
lim𝑥→𝑥􏷩 λ(𝑥) = 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ). Ἄρα τὸ ὅριο τοῦ δεξιοῦ μέλους τῆς παραπάνω ἰσότητας
ὑπάρχει, ἄρα καὶ τοῦ ἀριστεροῦ, καὶ εἶναι
lim = 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) ⋅ 0 = 𝑓(𝑥􏷟 ). 𝑥

→𝑥􏷩

Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 .
Α.2 Τί σημαίνει γεωμετρικὰ τὸ θεώρημα Rolle τοῦ ∆ιαφορικοῦ Λογισμοῦ;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Τὸ θεώρημα διατυπώνεται ὡς ἑξῆς: Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς σ’ ἕνα διάστημα [α, β] τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της, καὶ παραγωγίσιμη στὸ (α, β), τότε ὑπάρχει
ξ ∈ (α, β) ὥστε 𝑓
(α) − 𝑓(β)
. 𝑓
′ (ξ) =
α−β
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.18. 2007 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

337

Συνεπῶς, ἡ ἐφαπτομένης τῆς C𝑓 στὸ Ξ(ξ, 𝑓(ξ)) ἔχει ἴσο συντελεστὴ διευθύνσεως
—ἄρα εἶναι παράλληλη— στὴν εὐθεία ποὺ ὁρίζεται ἀπὸ τὰ σημεῖα Α(α, 𝑓(α)) καὶ
Β(β, 𝑓(β)).
Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἡ εἰκόνα 𝑓(∆) ἑνὸς διαστήματος ∆ μέσῳ μιᾶς συνεχοῦς συνάρτησης 𝑓
εἶναι διάστημα.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἂν 𝑓, 𝑔, 𝑔′ εἶναι συνεχεῖς συναρτήσεις στὸ διάστημα [α, β], τότε
β

β

β 􏾙

𝑓(𝑥)𝑔′ (𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 ⋅ 􏾙 𝑔′ (𝑥)𝑑𝑥.
α

α

α

[Μονάδες 2/100]
γ. Ἂν 𝑓 εἶναι μία συνεχὴς συνάρτησι σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ α εἶναι ἕνα
σημεῖο τοῦ ∆, τότε 𝑥

′ 􏿵􏾙

𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸 = 𝑓(𝑥)
α

γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ∆.
[Μονάδες 2/100]
δ. Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα καὶ συνεχὴς σὲ ἕνα ἀνοικτὸ
διάστημα (α, β), τότε τὸ σύνολο τιμῶν της στὸ διάστημα αὐτὸ εἶναι τὸ
διάστημα (Α, Β) όπου Α = lim𝑥→α+ 𝑓(𝑥) καὶ Β = lim𝑥→β− 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἔστω δύο συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 ὁρισμένες σὲ ἕνα διάστημα ∆. Ἂν οἱ 𝑓, 𝑔 εἶναι
συνεχεῖς στὸ ∆ καὶ 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑔′ (𝑥) γιὰ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο 𝑥 τοῦ ∆, τότε
ἰσχύει 𝑓(𝑥) = 𝑔(𝑥) γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ∆.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) Σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) σωστό, ε) λάθος.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

338

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι
⎧ sin 3𝑥

, 𝑥
<0 𝑓
(𝑥) = ⎨ 𝑥 􏷡

⎪ 𝑥 + α𝑥 + β cos 𝑥, 𝑥 ⩾ 0

α. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι 𝑙𝑖𝑚𝑥→􏷟− 𝑓(𝑥) = 3.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἂν 𝑥 < 0 τότε 𝑓(𝑥) =
μὲ

sin 3𝑥
sin 3𝑥
= 3⋅
, ἄρα τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται 𝑥

3𝑥

lim− 𝑓(𝑥) = 3 ⋅ lim− 𝑥

→􏷟 􏷢𝑥

→􏷟

sin 3𝑥
= 3 ⋅ 1 = 3.
3𝑥

π
β. Ἂν 𝑓 ′ 􏿵 􏿸 = π καὶ ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ σημεῖο 𝑥􏷟 = 0, νὰ
2
ἀποδειχθῇ ὅτι α = β = 3.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Τὸ ἐκ δεξιῶν ὅριο τῆς 𝑓 στὸ 0 εἶναι lim𝑥→􏷟+ = β. Λόγῳ τῆς συνέχειας στὸ
0 τὰ δύο πλευρικὰ ὅρια θὰ εἶναι ἴσα, ἑπομένως
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑓(𝑥)∴β = 3. 𝑥

→􏷟− 𝑥

→􏷟

Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞) ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων μὲ παράπ
γωγο 𝑓 ′ (𝑥) = 2𝑥 + α − β sin 𝑥. Ἄρα, 𝑓 ′ 􏿵 􏿸 = π∴α = 3.
2
π

γ. Ἂν α = β = 3, νὰ ὑπολογισθῇ τὸ ὁλοκλήρωμα ∫􏷟 𝑓(𝑥)𝑑𝑥.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι
π

π 􏾙

𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙 (𝑥􏷡 + 3𝑥 + 3 cos 𝑥)𝑑𝑥 􏷟 􏷟

π 𝑥􏷢
3
= 􏿯 + 𝑥􏷡 + 3 sin 𝑥􏿲
3 2 􏷟

2π􏷢 + 9π􏷡
=
.
6

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.18. 2007 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

339

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησις 𝑓(𝑥) = 𝑒𝑥 − 𝑒 ln 𝑥, 𝑥 > 0.
α. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ διάστημα
(1, +∞).
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι εἶναι ὁρισμένη, συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞) ὡς
σύνθεσι συνεχῶν καὶ παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 𝑒𝑥 − 𝑒

𝑥𝑒𝑥 − 𝑒
=
. 𝑥 𝑥

Παρατηροῦμε ὅτι ∀𝑥 > 1, 𝑓 ′ (𝑥) > 0, ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ
(1, +∞).
β. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἰσχύει 𝑓(𝑥) ⩾ 𝑒 γιὰ κάθε 𝑥 > 0.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Λόγῳ συνέχειας, ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ [1, +∞) καὶ στὴ θέσι 1
ὑπάρχει τοπικὸ ἐλάχιστο, τὸ 𝑓(1) = 𝑒. Ἄρα, ∀𝑥 ⩾ 1, 𝑓(𝑥) ⩾ 𝑒.
γ. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑥􏷫
+􏷡 􏾙 𝑥􏷫

+􏷠 𝑥􏷫

+􏷡 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 = 􏾙 𝑥􏷫

+􏷢 􏷣 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 + 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 􏷡

ἔχει ἀκριβῶς μία ρίζα στὸ διάστημα (0, +∞).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Θεωρῶ τὴ συνάρτησι 𝑥􏷫
+􏷡 𝑥􏷫

+􏷡 􏷣 𝑔

(𝑥) = 􏾙 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 − 􏾙 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 − 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡

= 􏾙 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 + 􏾙 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 − 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡

= 􏾙 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 − 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡. 𝑥􏷫

+􏷠 𝑥􏷫
+􏷡 𝑥􏷫

+􏷠 𝑥􏷫
+􏷢 𝑥􏷫

+􏷠 𝑥􏷫

+􏷢 𝑥􏷫
+􏷢 􏷡 􏷣 𝑥􏷫

+􏷡 􏷣 􏷡 􏷡

Ἡ 𝑔(𝑥) = 0 ἔχει τὴν προφανῆ ρίζα 𝑥􏷟 = 1, ἀφοῦ 􏷠􏷫
+􏷢 𝑔

(1) = 􏾙 􏷠􏷫

+􏷠 􏷣 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 − 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = 0. 􏷡

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

340

Ἡ 𝑔 εἶναι ἐπίσης παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞), μὲ παράγωγο 𝑔
′ (𝑥) = 𝑓(𝑥􏷡 + 3) − 𝑓(𝑥􏷡 + 1) > 0,
γιατὶ ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (1, +∞) καὶ βέβαια 𝑥􏷡
+ 1, 𝑥􏷡 + 3 ∈ (1, +∞).
Συνεπῶς, ἡ 𝑥􏷟 = 1 εἶναι μοναδικὴ ρίζα τῆς 𝑔(𝑥) = 0.

ΘΕΜΑ 4ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
∆ίνονται οἱ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧􏷠 = α + β𝑖 καὶ 𝑧2 =
β ≠ 0. ∆ίνεται ἐπίσης ὅτι 𝑧􏷡 − 𝑧􏷠 ∈ 𝕀.

2 − 𝑧̄ 􏷠
, ὅπου α, β ∈ ℝ μὲ
2 + 𝑧̄ 􏷠

α. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι 𝑧􏷡 − 𝑧􏷠 = 1.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι:
2 − α + β𝑖
2 + α − β𝑖
(2 − α + β𝑖)(2 + α + β𝑖)
=
(2 + α − β𝑖)(2 + α + β𝑖)
4 − α􏷡 − β􏷡 + 4β𝑖
=
.
(2 + α)􏷡 + β􏷡 𝑧􏷡

=

ἄρα 𝑧􏷡
− 𝑧􏷠

4 − α􏷡 − β􏷡

−α+􏿶
− β􏿹 𝑖
= 􏷡 􏷡

(2 + α) + β
(2 + α)􏷡 + β􏷡
4 − 5α􏷡 − β􏷡 − α􏷢 − 4α − αβ􏷡 −α􏷡 β − 4αβ − β􏷢
=
+ 􏷡 𝑖

α􏷡 + 4α + 4 + β􏷡
α + 4α + 4 + β􏷡

Ὅμως, 𝑧􏷡
− 𝑧 􏷠 ∈ ℝ



ℑ(𝑧􏷡 − 𝑧􏷠 ) = 0
(−α􏷡 − 4α − β􏷡 )β = 0
β􏷡 = −α􏷡 − 4α, ἀφοῦ β ≠ 0.

Τότε ἀντικαθιστώντας στὴν παραπάνω βρίσκουμε 𝑧􏷡 − 𝑧􏷠 = 1.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.18. 2007 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

341

β. Νὰ βρεθῇ ὁ γεωμετρικὸς τόπος τῶν εἰκόνων τοῦ 𝑧􏷠 στὸ μιγαδικὸ ἐπίπεδο.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Γιὰ τὸν 𝑧􏷠 ἔχουμε ἤδη βρεῖ ὅτι α􏷡 + 4α + β􏷡 = 0 ποὺ μὲ συμπλήρωσι
τετραγώνου γίνεται
(α + 2)􏷡 + β􏷡 = 4.
Ἄρα παριστᾷ κύκλο κέντρου (−2, 0) καὶ ἀκτίνας 2.
γ. Ἂν ὁ ἀριθμὸς 𝑧􏷡􏷠 εἶναι φανταστικὸς καὶ αβ > 0, νὰ ὑπολογισθῇ ὁ 𝑧􏷠 καὶ νὰ
δειχθῇ ὅτι
(𝑧􏷠 + 1 + 𝑖)􏷡􏷟 − (𝑧̄ 􏷠 + 1 − 𝑖)􏷡􏷟 = 0.
[Μονάδες 10]
Λύσις. Ἔχουμε 𝑧􏷡􏷠
= (α + β𝑖)􏷡 = α􏷡 − β􏷡 + 2αβ𝑖 = (2α􏷡 + 4α) + 2αβ𝑖
ἄρα 𝑧􏷡􏷠
∈ 𝕀



ℜ(𝑧􏷡􏷠 ) = 0
2α􏷡 + 4α = 0
α = 0 ∨ α = −2.

Ἂν α = 0 τότε β = 0 ποὺ εἶναι ἄτοπο γιατὶ αβ > 0.
Ἄρα α = −2, ὁπότε β􏷡 = 4 ∴β = −2, ἀφοῦ αβ > 0. Ἄρα 𝑧􏷠 = −2 − 2𝑖 καὶ 𝑧
̄ 􏷠 = −2 + 2𝑖.
Ὁπότε 𝑧􏷠 + 1 + 𝑖 = −1 − 𝑖 = −(1 + 𝑖), ἄρα
(𝑧􏷠 + 1 + 𝑖)􏷡􏷟 = (−1)􏷡􏷟 (1 + 𝑖)􏷡􏷟 = (1 + 𝑖)􏷡􏷟
καὶ 𝑧̄ 􏷠 + 1 − 𝑖 = −1 + 𝑖 = 𝑖􏷡 + 𝑖 = 𝑖(1 + 𝑖), ἄρα
(𝑧̄ 􏷠 + 1 − 𝑖)􏷡􏷟 = 𝑖􏷡􏷟 (1 + 𝑖)􏷡􏷟 = (1 + 𝑖)􏷡􏷟 .
Ὁπότε
(𝑧􏷠 + 1 + 𝑖)􏷡􏷟 = (𝑧̄ 􏷠 + 1 − 𝑖)􏷡􏷟 .

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

342

5.19 2007 ὁμογενῶν
ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α1. Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = sin 𝑥. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι
παραγωγίσιμη στὸ ℝ καὶ ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) = cos 𝑥.
[Μονάδες 10/100]
Ἀπόδειξις. Γιὰ ὅλα τὰ 𝑎, 𝑏 ∈ ℝ ἰσχύουν
sin(𝑎 + 𝑏) = sin 𝑎 cos 𝑏 + sin 𝑏 cos 𝑎, sin(𝑎 − 𝑏) = sin 𝑎 cos 𝑏 − sin 𝑏 cos 𝑎.
Ἀφαιρώντας κατὰ μέλη, παίρνουμε
sin(𝑎 + 𝑏) − sin(𝑎 − 𝑏) = 2 sin 𝑏 cos 𝑎.
Θέτοντας 𝑎 = 𝑥

+ 𝑥􏷟 𝑥
− 𝑥􏷟
,𝑏=
, ἡ παραπάνω γίνεται
2
2
sin 𝑥 − sin 𝑥􏷟 = 2 sin 𝑥

− 𝑥􏷟 𝑥
+ 𝑥􏷟
cos
.
2
2

Ἔτσι, ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς συναρτήσεως 𝑓(𝑥) = sin 𝑥 στὸ τυχαῖο 𝑥􏷟 ∈ ℝ
εἶναι:
sin 𝑥 − sin 𝑥􏷟 𝑥
− 𝑥􏷟 􏷩 􏷩

cos 𝑥+𝑥
2 sin 𝑥−𝑥 􏷡 􏷡

= 𝑥
− 𝑥􏷟 􏷩

sin 𝑥−𝑥 𝑥
+ 𝑥􏷟 􏷡

=
⋅ cos
. 𝑥
−𝑥􏷩
2 􏷡

λ(𝑥) =

Ὅμως, τὸ δεξιὸ μέλος ἔχει ὅρια στὸ 𝑥􏷟 , γιατὶ
lim 𝑥

→𝑥􏷩 􏷩

sin 𝑥−𝑥 􏷡 𝑥

−𝑥􏷩 􏷡

= lim 𝑦
→􏷟

sin 𝑦
=1 𝑦 𝑥

+ 𝑥􏷟
καὶ lim𝑥→𝑥􏷩 cos
= cos 𝑥􏷟 , ἄρα καὶ τὸ ἀριστερὸ ἔχει. Ἔτσι, ἡ 𝑓 εἶναι πα2
ραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 , μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥􏷟 ) = lim λ(𝑥) = lim 𝑥
→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩 􏷩

sin 𝑥−𝑥 􏷡 𝑥

−𝑥􏷩 􏷡

⋅ lim cos 𝑥
→𝑥􏷩 𝑥

+ 𝑥􏷟
= cos 𝑥􏷟 .
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.19. 2007 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

343

A2. Πότε μία συνάρτησι 𝑓 λέγεται γνησίως φθίνουσα σὲ ἕνα διάστημα ∆ τοῦ
πεδίου ὁρισμοῦ της;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπόδειξις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 λέγεται γνησίως φθίνουσα στὸ ∆, ὅτανν:
∀𝑥, 𝑦 ∈ Δ, 𝑥 < 𝑦 ⇒ 𝑓(𝑥) > 𝑓(𝑦).

Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς παρακάτω προτάσεις ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
1. Γιὰ κάθε μιγαδικὸ ἀριθμὸ 𝑧 καὶ κάθε θετικὸ ἀκέραιο 𝑛, ἰσχύει |𝑧|𝑛 = |𝑧𝑛 |.
[Μονάδες 2/100]
2. Ἰσχύει lim𝑥→􏷟

cos 𝑥 − 1
= 1. 𝑥

[Μονάδες 2/100]

3. Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 δὲν εἶναι συνεχὴς σ’ ἕνα ἐσωτερικὸ σημεῖο 𝑥􏷟 ἑνὸς
διαστήματος τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της, τότε ἡ 𝑓 δὲν εἶναι παραγωγίσιμη
στὸ 𝑥􏷟 .
[Μονάδες 2/100]
4. Ἂν οἱ συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμες στὸ 𝑥􏷟 καὶ 𝑔(𝑥􏷟 ) ≠ 0, τότε καὶ 𝑓

ἡ συνάρτησι εἶναι παραγωγίσιμη στὸ 𝑥􏷟 καὶ ἰσχύει: 𝑔 𝑓

′ 𝑓
′ (𝑥􏷟 )𝑔(𝑥􏷟 ) − 𝑓(𝑥􏷟 )𝑔′ (𝑥􏷟 ) 􏿵
􏿸 (𝑥􏷟 ) =
. 𝑔

[𝑔(𝑥􏷟 )]􏷡
[Μονάδες 2/100]
5. Γιὰ κάθε συνάρτησι 𝑓, παραγωγίσιμη σ’ ἕνα διάστημα ∆, ἰσχύει
′ 􏾙
𝑓 (𝑥)𝑑𝑥 = −𝑓(𝑥) + 𝑐, 𝑐 ∈ ℝ.

[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. 1. σωστό, 2. λάθος, 3. σωστό, 4. σωστό, 5. λάθος.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

344

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
∆ίνονται οἱ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧􏷠 = 𝑖, 𝑧􏷡 = 1 καὶ 𝑧􏷢 = 1 + 𝑖.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι |𝑧􏷠 |􏷡 + |𝑧􏷡 |􏷡 = |𝑧􏷢 |􏷡 .
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι |𝑧􏷠 |􏷡 + |𝑧􏷡 |􏷡 = |𝑖|􏷡 + |1|􏷡 = 2 = 1􏷡 + 1􏷡 = |𝑧􏷢 |􏷡 .
β. Ἂν γιὰ τὸν μιγαδικὸ 𝑧 ἰσχύῃ |𝑧 − 𝑧􏷠 | = |𝑧 − 𝑧􏷡 |, τότε νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
i . ℜ(𝑧) = ℑ(𝑧),
[Μονάδες 10/100]
ii. γιὰ 𝑧 ≠ 0, νὰ ὑπολογίσετε τὴν τιμὴ τῆς παραστάσεως
A= 𝑧

𝑧̄
+ . 𝑧
̄ 𝑧
[Μονάδες 10/100]

Λύσις. Θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖, 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, ἔχουμε
|𝑧 − 𝑧􏷠 | = |𝑧 − 𝑧􏷡 | ∴ |(𝑥 + 𝑦𝑖) − 𝑖| = |(𝑥 + 𝑦𝑖) − 1| 𝑥􏷡
+ (𝑦 − 1)􏷡 = (𝑥 − 1)􏷡 + 𝑦􏷡 􏽯 􏽯

∴ 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 − 2𝑦 + 1 = 𝑥􏷡 − 2𝑥 + 1 + 𝑦􏷡
∴ 𝑥=𝑦
∴ ℜ(𝑧) = ℑ(𝑧).

Ἐπίσης,
A= 𝑧􏷡

+ 𝑧̄ 􏷡 (𝑥 + 𝑥𝑖)􏷡 + (𝑥 − 𝑥𝑖)􏷡
=
= 0. 𝑧𝑧
̄
2𝑥􏷡

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = ln 𝑥 +

1
, 𝑥 ∈ (0, +∞).
4𝑥

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.19. 2007 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

345

1
1
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι: 𝑓􏿵 􏷤 􏿸 > 0, 𝑓􏿵 􏿸 < 0 καὶ 𝑓(𝑒􏷤 ) > 0. 𝑒

4
[Mονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι
1 𝑒􏷤
𝑒>􏷡
1
2􏷤
−􏷤
−􏷤 𝑓􏿵
􏷤 􏿸 = 𝑓(𝑒 ) = ln(𝑒 ) + 􏷤 = −5 +
> −5 + 􏷡 = −5 + 8 = 3 > 0. 𝑒

4𝑒
4
2
Ἀκόμη 𝑒
<􏷣
1
1
1 𝑓􏿵
􏿸 = ln + 􏷠 = − ln 4 + 1 < − ln 𝑒 + 1 = −1 + 1 = 0.
4
4 4􏷣

Τέλος, 𝑓
(𝑒􏷤 ) = ln 𝑒􏷤 +

1
1
= 5 + 􏷤 > 0. 􏷤

4𝑒
4𝑒

β. Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς
συναρτήσεως 𝑓 στὸ σημεῖο Μ(1, 𝑓(1)).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων στὸ
(0, +∞), μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) =

1
1
4𝑥 − 1
− 􏷡 =
. 𝑥
4𝑥
4𝑥􏷡

1
Ἰσχύουν 𝑓(1) = , 𝑓 ′ (1) = 12, ἄρα ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης εἶναι
4
1
47 𝑦
= + 12(𝑥 − 1) ⟺ 𝑦 = 12𝑥 − .
4
4

γ. Νὰ βρῆτε τὰ διαστήματα μονοτονίας τῆς 𝑓.
[Μονάδες 4/100]
4𝑥 − 1
1

0
⟺ 𝑥


, συνεπῶς ἡ 𝑓:
4𝑥􏷡
4
1
1
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ 􏿵0, 􏿸, καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ 􏿵0, 􏿲·
4
4

Λύσις. Ἔχουμε 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺

1
1
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ 􏿵 , +∞􏿸, καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ 􏿯 , +∞􏿸.
4
4

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

346

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

δ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = 0 ἔχει ἀκριβώς δύο ρίζες στὸ διάστημα
(0, +∞).
[Μονάδες 10/100]
1 1
1
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὰ 􏿯 􏷤 , 􏿲 καὶ 􏿯 , 𝑒􏷤 􏿲. Ἀπὸ τὸ (α) καὶ τὸ θεώρημα 𝑒
4
4
1 1
1
Bolzano, ὑπάρχουν ρίζες ρ􏷠 ∈ 􏿵 􏷤 , 􏿸 καὶ ρ􏷡 ∈ 􏿵 , 𝑒􏷤 􏿸 τῆς 𝑓(𝑥) = 0. Λόγῳ 𝑒
4
4
μονοτονίας τῆς 𝑓, οἱ ρ􏷠 , ρ􏷡 εἶναι μοναδικές.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Ἔστω 𝑓 μία παραγωγίσιμη συνάρτησι στὸ ℝ, γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) − 𝑓
(𝑥) = −4𝑒−􏷢𝑥 καὶ 𝑓(0) = 2.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι ℎ(𝑥) = 𝑒−𝑥 𝑓(𝑥) − 𝑒−􏷣𝑥 εἶναι σταθερή.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ ℎ εἶναι παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο

ℎ′ (𝑥) = 􏿴𝑒−𝑥 𝑓(𝑥) − 𝑒−􏷣𝑥 􏿷

= −𝑒−𝑥 𝑓(𝑥) + 𝑒−𝑥 𝑓 ′ (𝑥) − (−4𝑥)′ 𝑒−􏷣𝑥
= 𝑒−𝑥 􏿴𝑓 ′ (𝑥) − 𝑓(𝑥)􏿷 + 4𝑒−􏷣𝑥
= 𝑒−𝑥 􏿴𝑒−􏷣𝑥 􏿷 + 4𝑒−􏷣𝑥 , ἀπὸ τὴν ἐκφώνησι
= −4𝑒−􏷣𝑥 + 4𝑒−𝑥
= 0.
Ἄρα ἡ ℎ εἶναι σταθερὴ στὸ ℝ.
β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓(𝑥) = 𝑒𝑥 +

1
. 𝑒􏷢𝑥

[Μονάδες 6/100]

Λύσις. Εἶναι ℎ(0) = 𝑒−􏷟 𝑓(0) − 𝑒−􏷣⋅􏷟 = 2 − 1 = 1. Ὅμως ἡ ℎ εἶναι σταθερή, ἄρα
∀𝑥 ∈ ℝ, ℎ(𝑥) = 1. Ἔτσι ἔχουμε: 𝑒
−𝑥 𝑓(𝑥) − 𝑒−􏷣𝑥 = 1 ∴ 𝑓(𝑥) = 𝑒𝑥 +

1
. 𝑒􏷢𝑥

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.19. 2007 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

347 𝑥

γ. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὁλοκλήρωμα I(𝑥) = ∫􏷟 𝑓(𝑡)𝑑𝑡.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑥

I(𝑥) = 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 􏷟 𝑥 𝑥

= 􏾙 𝑒𝑡 𝑑𝑡 + 􏾙 𝑒−􏷢𝑡 𝑑𝑡 􏷟 𝑥

=
=
=
=

δ. Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→+∞ 􏷟


1 𝑥 􏾙
𝑒𝑡 𝑑𝑡 − 􏾙 􏿴𝑒−􏷢𝑡 􏿷 𝑑𝑡
3 􏷟 􏷟 𝑥

1 𝑡

−􏷢𝑡 𝑥 􏿯𝑒
􏿲 − 􏿮𝑒 􏿱􏷟
3 􏷟

1 𝑒𝑥
− 1 − 􏿴𝑒−􏷢𝑥 − 1􏿷
3
1
2 𝑒𝑥
− 𝑒−􏷢𝑥 − .
3
3

I(𝑥)
. 𝑥􏷡

[Μονάδες 5/100]

1
2
Λύσις. Ἰσχύουν lim𝑥→+∞ I(𝑥) = lim𝑥→+∞ 􏿵𝑒𝑥 − 𝑒−􏷢𝑥 − 􏿸 = +∞ καὶ lim𝑥→+∞ 𝑥􏷡 =
3
3
+∞, καὶ οἱ I, 𝑥 ↦ 𝑥􏷡 εἶναι παραγωγίσιμες.
Ὁμοίως γιὰ τὶς συναρτήσεις 𝑥 ↦ 𝑥, 𝑥 ↦ 𝑒𝑥 + 𝑒􏷢𝑥 .
Ἔτσι, ἐφαρμόζοντας τὸν κανόνα de l’Hôpital δύο φορές, ἔχουμε:
I(𝑥) 𝑥
→+∞ 𝑥􏷡
lim

DLH

=
=

DLH

=

=
=

I′ (𝑥) 𝑥
→+∞ (𝑥􏷡 )′ 𝑒𝑥
+ 𝑒􏷢𝑥
lim 𝑥
→+∞
2𝑥
′ 𝑥 􏿴𝑒

+ 𝑒􏷢𝑥 􏿷
lim 𝑥
→+∞
(2𝑥)′
1
lim 􏿴𝑒𝑥 + 𝑒􏷢𝑥 􏿷
2 𝑥→+∞
+∞.
lim

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

348

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

5.20 2008
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A.1 Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = ln |𝑥|, 𝑥 ∈ ℝ∗ εἶναι παραγωγίσιμη
στὸ ℝ∗ καὶ ἰσχύει
1
(ln |𝑥|)′ = , 𝑥

[Μονάδες 10/100]
Ἀπόδειξις. Γνωρίζοντας τὴν παράγωγο τῆς ἐκθετικῆς καὶ τῆς σύνθετης, εἶναι: 𝑓
(𝑥) = ln |𝑥| ⟹ 𝑒𝑓(𝑥) = |𝑥|

⟹ 􏿴𝑒𝑓(𝑥) 􏿷 = 􏿴|𝑥|􏿷

⟹ 𝑒𝑓(𝑥) ⋅ 𝑓 ′ (𝑥) = ±1
1
⟹ 𝑓 ′ (𝑥) = ± 𝑓(𝑥) 𝑒

1
⟹ 𝑓 ′ (𝑥) = ± .
|𝑥|

1
• Ἂν 𝑥 > 0 τότε |𝑥| = 𝑥 καὶ 􏿴|𝑥|􏿷 = 1, ἄρα 𝑓 ′ (𝑥) = . 𝑥

• Ἂν 𝑥 < 0 τότε |𝑥| = −𝑥 καὶ 􏿴|𝑥|􏿷 = −1, ἄρα 𝑓 ′ (𝑥) = −

1
1
= .
−𝑥 𝑥

Α.2 Πότε μιὰ συνάρτησι 𝑓 λέμε ὅτι εἶναι συνεχὴς σὲ ἕνα κλειστὸ διάστημα
[α, β];
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχὴς σὲ ἕνα κλειστὸ διάστημα [α, β] ὅταν:
• εἶναι συνεχὴς στὸ (α, β), δηλαδὴ γιὰ κάθε 𝑥􏷟 ∈ (α, β) ὑπάρχῃ τὸ ὅριο τῆς 𝑓
(𝑥) στὸ 𝑥􏷟 καὶ ἰσοῦται μὲ τὴν τιμὴ τῆς συνάρτησης σ’ αὐτό, δηλαδὴ
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 )· 𝑥

→𝑥􏷩

• ὑπάρχῃ τὸ δεξιὸ ὅριο στὸ α καὶ ἰσοῦται μὲ τὴν τιμὴ τῆς συνάρτησης σ’
αὐτό, δηλαδὴ
lim+ 𝑓(𝑥) = 𝑓(α)· 𝑥
→α

• ὑπάρχῃ τὸ ἀριστερὸ ὅριο στὸ β καὶ ἰσοῦται μὲ τὴν τιμὴ τῆς συνάρτησης
σ’ αὐτό, δηλαδὴ
lim− 𝑓(𝑥) = 𝑓(β). 𝑥
→β

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.20. 2008

349

B. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν μιὰ συνάρτησι 𝑓 ∶ A → ℝ εἶναι 1−1, τότε γιὰ τὴν ἀντίστροφη συνάρτησι 𝑓 −􏷠 ἰσχύει: 𝑓 −􏷠 (𝑓(𝑥)) = 𝑥, 𝑥 ∈ A καὶ 𝑓(𝑓 −􏷠 (𝑦)) = 𝑦, 𝑦 ∈ 𝑓(A).
[Μονάδες 2/100]
β. Μιὰ συνεχὴς συνάρτησι 𝑓 διατηρεῖ πρόσημο σὲ καθένα ἀπὸ τὰ διαστήματα στὰ ὁποῖα οἱ διαδοχικὲς ρίζες τῆς 𝑓 χωρίζουν τὸ πεδίο ὁρισμοῦ της.
[Μονάδες 2/100]
γ. Ὅταν ἡ διακρίνουσα ∆ τῆς ἐξίσωσης α𝑧􏷡 + β𝑧 + γ = 0 μὲ α, β, γ ∈ ℝ καὶ
α ≠ 0 εἶναι ἀρνητική, τότε ἡ ἐξίσωσι δὲν ἔχει ρίζες στὸ σύνολο ℂ τῶν
μιγαδικῶν.
[Μονάδες 2/100]
δ. Ἂν μιὰ συνάρτησι 𝑓 εἶναι δύο φορὲς παραγωγίσιμη στὸ ℝ καὶ στρέφῃ
τὰ κοῖλα πρὸς τὰ ἄνω, τότε κατ’ ἀνάγκη θὰ ἰσχύῃ 𝑓 ″ (𝑥) > 0 γιὰ κάθε
πραγματικὸ ἀριθμὸ 𝑥.
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς σὲ διάστημα ∆ καὶ α, β, γ ∈ ∆ τότε ἰσχύει
β

γ

β 􏾙

𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 + 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥.
α

α

γ

[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) σωστό, γ) λάθος, δ) σωστό, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
Ἂν γιὰ τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς 𝑧 καὶ 𝑤 ἰσχύουν 􏿖
(𝑖 + 2√2)𝑧􏿖 = 6 καὶ |𝑤 − (1 − 𝑖)| = |𝑤 − (3 − 3𝑖)|
τότε νὰ βρῆτε:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

350

α. Τὸν γεωμετρικὸ τόπο τῶν εἰκόνων τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν 𝑧.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖, γιὰ 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, ἡ πρώτη δοθεῖσα γράφεται: 􏿖
(2√2 + 𝑖)(𝑥 + 𝑦𝑖)􏿖 = 6

⟺ 􏿖

(2√2𝑥 − 𝑦) + (𝑥 + 2√2)𝑖􏿖 = 6

(2√2𝑥 − 𝑦)􏷡 + (𝑥 + 2√2)􏷡 = 36



8𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 − 4√2 + 𝑥􏷡 + 8𝑦􏷡 + 4√2 = 36
9𝑥􏷡 + 9𝑦􏷡 = 36 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡 = 4,
(5.9)

ὁπότε παριστᾷ κύκλο κέντρου (0, 0) καὶ ἀκτίνας 2.
β. τὸν γεωμετρικὸ τόπο τῶν εἰκόνων τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν 𝑤.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑤 = 𝑥′ + 𝑦′ 𝑖, γιὰ 𝑥′ , 𝑦′ ∈ ℝ, ἡ δεύτερη γράφεται



|(𝑥′ + 𝑦′ 𝑖) − (1 − 𝑖)| = |(𝑥′ + 𝑦′ 𝑖) − (3 − 3𝑖)|
|(𝑥′ − 1) + (𝑦′ − 1)𝑖| = |(𝑥′ − 3) + (𝑦′ + 3)𝑖|
|(𝑥′ − 1) + (𝑦′ − 1)𝑖|􏷡 = |(𝑥′ − 3) + (𝑦′ + 3)𝑖|􏷡
(𝑥′ − 1)􏷡 + (𝑦′ − 1)􏷡 = (𝑥′ − 3)􏷡 + (𝑦′ + 3)􏷡


⟺ 𝑥

′ 􏷡 − 2𝑥′ + 1 + 𝑦′ 􏷡 + 2𝑦′ + 1 = 𝑥′ 􏷡 − 6𝑥′ + 9 + 𝑦′ 􏷡 + 6𝑦′ + 9
(5.10) 𝑥
′ − 𝑦′ = 4,

ὁπότε παριστᾷ εὐθεία.
γ. Τὴν ἐλάχιστη τιμὴ τοῦ |𝑤|.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι
|𝑤| =

(􏷤.􏷠􏷟) 𝑥

′ 􏷡 + 𝑦′ 􏷡 = 􏽯𝑥′ 􏷡 + (𝑥′ + 4)􏷡 = √2√𝑥′ 􏷡 + 4𝑥′ + 8. 􏽯

Ὅμως, 𝑥
′ 􏷡 + 4𝑥′ + 8 = 𝑥′ 􏷡 + 4𝑥′ + 4 + 4 = (𝑥′ + 2)􏷡 + 4 ⩾ 4.
Ἄρα,
|𝑤| ⩾ √2√4 = 2√2.
Συνεπῶς, ἡ ἐλάχιστη τιμὴ τῆς |𝑤| εἶναι 2√2.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.20. 2008

351

δ. Τὴν ἐλάχιστη τιμὴ τοῦ |𝑧 − 𝑤|.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ξεκινᾶμε μὲ μιὰ παρατήρησι:




∴ 𝑧𝑤

= (𝑥 + 𝑦𝑖)(𝑥′ + 𝑦′ 𝑖) = (𝑥𝑥′ + 𝑦𝑦′ ) + (𝑥′ 𝑦 − 𝑥𝑦′ )𝑖
|𝑧𝑤|􏷡 = (𝑥𝑥′ + 𝑦𝑦′ )􏷡 + (𝑥′ 𝑦 − 𝑥𝑦′ )􏷡
|𝑧𝑤|􏷡 ⩾ (𝑥𝑥′ + 𝑦𝑦′ )􏷡
(𝑥𝑥′ + 𝑦𝑦′ )􏷡 ⩽ 4|𝑤|􏷡
|𝑥𝑥′ + 𝑦𝑦′ | ⩽ 2|𝑤|
−2|𝑤| ⩽ 𝑥𝑥′ + 𝑦𝑦′ ⩽ 2|𝑤|.

Ὁπότε, χρησιμοποιώντας τὴν παραπάνω, ἔχουμε:
|𝑧 − 𝑤|􏷡 = |𝑧|􏷡 + |𝑤|􏷡 − 2(𝑥𝑥′ + 𝑦𝑦′ )
= 4 + |𝑤|􏷡 − 2(𝑥𝑥′ + 𝑦𝑦′ )
⩾ 4 + |𝑤|􏷡 − 4|𝑤| 􏷡

= 􏿴|𝑤| − 2􏿷

⩾ (2√2 − 2)􏷡 .
Ἄρα, |𝑧 − 𝑤| ⩾ 2√2 − 2, συνεπῶς ἡ ἐλάχιστη τιμὴ τῆς |𝑧 − 𝑤| εἶναι 2√2 − 2.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓
(𝑥) = 􏿼 𝑥

ln 𝑥, 𝑥 > 0
0, 𝑥
=0

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχὴς στο 0.
[Μονάδες 3/100]
Λύσις. Ἀναζητῶ τὸ ὅριο lim𝑥→􏷟 (𝑥 ln 𝑥).
Ξέρω ὅτι 𝑥 → 0+ , ἄρα μποροῦμε νὰ ὑποθέσουμε 𝑥 < 𝑒, ἄρα ln 𝑥 < 1. Ὁμοίως,
μποροῦμε νὰ ὑποθέσουμε ὅτι 𝑥 < 1, ἄρα ln 𝑥 < 0, συνεπῶς | ln 𝑥| = − ln 𝑥 > −1.
Συνεπῶς, γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ+ εἶναι
|𝑥 ln 𝑥| = |𝑥| ⋅ | ln 𝑥| > −|𝑥|
καὶ lim𝑥→􏷟+ |𝑥| = 0, ἄρα
lim 􏿴𝑥 ln 𝑥􏿷 = 0. 𝑥

→􏷟+

Ἕπεται ὅτι lim𝑥→􏷟+ 𝑓(𝑥) = 𝑓(0), συνεπῶς ἡ συνάρτησι εἶναι συνεχὴς στὸ 0.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

352

β. Νὰ μελετήσετε ὡς πρὸς τὴ μονοτονία τὴ συνάρτησι 𝑓 καὶ νὰ βρῆτε τὸ σύνολο τιμῶν της.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Στὸ ℝ∗+ ἡ συνάρτησι εἶναι παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων μὲ
παράγωγο
1 𝑓
′ (𝑥) = (𝑥 ln 𝑥)′ = ln 𝑥 + 𝑥 = ln 𝑥 + 1. 𝑥

Στὸ 0 ὁ λόγος μεταβολῆς εἶναι
λ(0) = 𝑓

(𝑥) − 𝑓(0)
= ln 𝑥· 𝑥
−0

τὸ ὅριό του στὸ 0 ὑπάρχει καὶ εἶναι lim𝑥→􏷟 λ(𝑥) = lim𝑥→􏷟 ln 𝑥 = −∞, ἄρα στὸ 0
ἡ 𝑓 δὲν εἶναι παραγωγίσιμη.
Παρατηρῶ, τώρα, ὅτι 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0





ln 𝑥 + 1 ⩾ 0
ln 𝑥 + ln 𝑒 ⩾ ln 1
ln(𝑥𝑒) ⩾ ln 1 𝑥𝑒
⩾ 1
1 𝑥
⩾ . 𝑒

Συνεπῶς, ἡ 𝑓:
1
1
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ ( , +∞) καὶ λόγῳ συνέχειας στὸ [ , +∞)· 𝑒 𝑒

1
1
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (0, ) καὶ λόγῳ συνέχειας στὸ (0, ]· 𝑒 𝑒

1
1
1
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ , τὸ 𝑓􏿵 􏿸 = − . 𝑒 𝑒 𝑒

1
Ἐπειδὴ ∀𝑥 ∈ ℝ+ , 𝑓(𝑥) ⩾ − , ἕπεται ὅτι τὸ πεδίο τιμῶν τῆς 𝑓 εἶναι R𝑓 = 𝑒

1 􏿯
− , +∞􏿲. 𝑒

α
γ. Νὰ βρῆτε τὸ πλῆθος τῶν διαφορετικῶν θετικῶν ριζῶν τῆς ἐξίσωσης 𝑥 = 𝑒 𝑥
γιὰ ὅλες τὶς πραγματικὲς τιμὲς τοῦ α.
[Μονάδες 6/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.20. 2008

353

Λύσις. Γιὰ 𝑥 > 0, ἡ ἐξίσωσι γράφεται
α
α 𝑥
= 𝑒 𝑥 ⟺ ln 𝑥 =
⟺ 𝑥 ln 𝑥 = α ⟺ 𝑓(𝑥) = α. 𝑥

Ἔχουμε τὶς ἑξῆς περιπτώσεις:
1
̸
• Ἂν α < − , τότε α∈R𝑓,
ἑπομένως ἡ ἐξίσωσι εἶναι ἀδύνατη. 𝑒

1
1
1
• Ἂν α = − τότε 𝑓(𝑥) = − , ἄρα ἡ ἐξίσωσι ἔχει μοναδικὴ λύσι 𝑥 = . 𝑒 𝑒 𝑒

1
1
• Ἂν α > − τότε λόγῳ τῆς ἀλλαγῆς μονοτονίας γύρῳ ἀπὸ τὸ ὑπάρχουν 𝑒 𝑒

1
διαφορετικὲς λύσεις 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ∈ ℝ+ − 􏿻 �. 𝑒

δ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥 + 1) > 𝑓(𝑥 + 1) − 𝑓(𝑥), γιὰ κάθε 𝑥 > 0.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἔστω 𝑥 > 0. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ [𝑥, 𝑥 + 1] καὶ παραγωγίσιμη στὸ
(𝑥, 𝑥 + 1) μὲ παράγωγο 𝑓 ′ (𝑡) = ln 𝑡 + 1. Ἀπὸ τὸ ΘΜΤ, ὑπάρχει ξ ∈ (𝑥, 𝑥 + 1) τ.ὥ. 𝑓
′ (ξ) = 𝑓

(𝑥 + 1) − 𝑓(𝑥) 𝑡
ℎ𝑒𝑟𝑒𝑓𝑜𝑟𝑒 𝑓(𝑥 + 1) − 𝑓(𝑥) = 𝑓 ′ (ξ).
(𝑥 + 1) − 𝑥

Ὅμως, ἡ 𝑓 ′ εἶναι αὔξουσα, γιατὶ ἡ παράγωγός της 𝑓 ″ (𝑡) =
(𝑥, 𝑥 + 1), καὶ ξ < 𝑥 + 1, ἄρα 𝑓 ′ (ξ) < 𝑓 ′ (𝑥 + 1).
Ἄρα, 𝑓
′ (𝑥 + 1) > 𝑓(𝑥 + 1) − 𝑓(𝑥).

1
εἶναι θετικὴ στὸ 𝑡

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὴ σχέσις
Ἔστω 𝑓 μία συνάρτησις συνεχὴς στὸ ℝ γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει 􏷡 𝑓

(𝑥) = (10𝑥􏷢 + 3𝑥) 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 − 45. 􏷟

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

354

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓(𝑥) = 20𝑥􏷢 + 6𝑥 − 45.
[Μονάδες 8/100] 􏷡

Λύσις. Ἔστω 𝑘 = ∫􏷟 𝑓(𝑡)𝑑𝑡. Τότε 𝑓(𝑥) = (10𝑥􏷢 + 3𝑥)𝑘 − 45, ὁπότε 􏷡 􏷡 􏾙

𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙 (10𝑘𝑥􏷢 +3𝑘𝑥−45)𝑑𝑥 = 􏿯 􏷟 􏷟 􏷡

10 􏷣 3 􏷡 𝑘𝑥
+ 𝑘𝑥 −45𝑥􏿲 = 40𝑘+6𝑘−90 = 46𝑘−90.
4
2 􏷟

Ἄρα, 𝑘
= 46𝑘 − 90 ⟺ 45𝑘 = 90 ⟺ 𝑘 = 2.
Ἄρα 𝑓(𝑥) = 20𝑥􏷢 + 6𝑥 − 45.
β. ∆ίνεται ἐπίσης μία συνάρτησι 𝑔 δύο φορὲς παραγωγίσιμη στὸ ℝ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑔
′ (𝑥) − 𝑔′ (𝑥 − ℎ) 𝑔
″ (𝑥) = lim
.
ℎ→􏷟

[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὸν ὁρισμὸ τῆς παραγώγου γνωρίζω ὅτι 𝑔
″ (𝑥) = lim
ℎ→􏷟 𝑔

′ (𝑥 + ℎ) − 𝑔(𝑥)
.

Θέτοντας 𝑘 = −ℎ ἔχουμε ℎ → 0 ⟺ 𝑘 → 0 καὶ 𝑔′ (𝑥 + ℎ) = 𝑔′ (𝑥 − 𝑘), ἑπομένως 𝑔
″ (𝑥) = lim 𝑘
→􏷟 𝑔

′ (𝑥) − 𝑔′ (𝑥 − 𝑘) 𝑔
′ (𝑥 − 𝑘) − 𝑔(𝑥)
= lim 𝑘 → 0
.
−𝑘 𝑘

γ. Ἂν γιὰ τὴ συνάρτησι 𝑓 τοῦ ἐρωτήματος (α) καὶ τὴ συνάρτησι 𝑔 τοῦ ἐρωτήματος (β) ἰσχύῃ ὅτι
lim
ℎ→􏷟 𝑔

(𝑥 + ℎ) − 2𝑔(𝑥) + 𝑔(𝑥 − ℎ)
= 𝑓(𝑥) + 45
ℎ􏷡

καὶ 𝑔(0) = 𝑔′ (0) = 1, τότε:
i. νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑔(𝑥) = 𝑥􏷤 + 𝑥􏷢 + 𝑥 + 1
[Μονάδες 10/100]
ii. νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑔 εἶναι 1−1.
[Μονάδες 3/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.21. 2008 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

355

Λύσις. Στὸ δοθὲν ὅριο, ἀριθμητὴς καὶ παρονομαστὴς τείνουν στὸ 0, γιὰ ℎ → 0.
Συνεπῶς, ἀπὸ τὸν κανόνα de l’Hôpital ἔχουμε: 𝑔
(𝑥 + ℎ) − 2𝑔(𝑥) + 𝑔(𝑥 − ℎ)
ℎ→􏷟
ℎ􏷡
[𝑔(𝑥 + ℎ) − 2𝑔(𝑥) + 𝑔(𝑥 − ℎ)]′
lim
ℎ→􏷟
(ℎ􏷡 )′ 𝑔
′ (𝑥 + ℎ)(𝑥 + ℎ)′ + 𝑔′ (𝑥 − ℎ)(𝑥 − ℎ)
lim
ℎ→􏷟
2ℎ

′ 𝑔
(𝑥 + ℎ) − 𝑔 (𝑥 − ℎ)
lim
ℎ→􏷟
2ℎ 𝑔
′ (𝑥 + ℎ) − 𝑔′ (𝑥 − ℎ) + 𝑔′ (𝑥) − 𝑔′ (𝑥)
lim
ℎ→􏷟
2ℎ 𝑔
′ (𝑥 + ℎ) − 𝑔′ (𝑥) 𝑔
′ (𝑥) − 𝑔′ (𝑥 − ℎ)
lim
+ lim
ℎ→􏷟
ℎ→􏷟
2ℎ
2ℎ
1
⋅ 2𝑔″ (𝑥), ἀπὸ (β)
2 𝑔
″ (𝑥).
lim

=
=
=
=
=
=
=
Ἄρα, 𝑔

″ (𝑥) = 𝑓(𝑥) + 45 = 20𝑥􏷢 + 6
∴ 𝑔′ (𝑥) = 5𝑥􏷣 + 3𝑥􏷡 + 𝑎
∴ 𝑔(𝑥) = 𝑥􏷤 + 𝑥􏷢 + 𝑎𝑥 + 𝑏, γιὰ κάποια 𝑎, 𝑏 ∈ ℝ
Ὅμως 𝑔′ (0) = 1∴𝑏 = 1 καὶ 𝑔(0) = 1∴𝑎 = 1. Ἄρα 𝑔
(𝑥) = 𝑥􏷤 + 𝑥􏷣 + 𝑥 + 1.
Ἡ 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμικὴ μὲ παράγωγο 𝑔′ (𝑥) = 5𝑥􏷣 +3𝑥􏷡 +1.
Ἐπειδὴ ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑔′ (𝑥) > 0, ἄρα ἡ 𝑔 εἶναι γνησίως αὔξουσα, ἑπομένως 1–1.

5.21

2008 ἐπαναληπτικὲς

ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Ἔστω 𝑓 μία συνεχὴς συνάρτησι σ’ ἕνα διάστημα [α, β]. Ἂν G εἶναι μιὰ παράγουσα τῆς 𝑓 στὸ [α, β], τότε νὰ ἀποδείξετε ὅτι
β 􏾙

𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = G(β) − G(α)
α

[Μονάδες 10/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

356 𝑥

Ἀπόδειξις. Οἱ G καὶ 𝑥 ↦ ∫α 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 εἶναι καὶ οἱ δύο παράγουσες τῆς 𝑓, συνεπῶς
γιὰ κάθε 𝑥 ∈ D𝑓, ἰσχύει
′ 𝑥 􏿵

􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸 = G′ (𝑥)
α 𝑥

(5.11)

∴ 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = G(𝑥) + 𝑐,
α

γιὰ κάποιον 𝑐 ∈ ℝ. Γιὰ 𝑥 = α, ἡ (5.11) δίνει
α 􏾙

𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = G(α) + 𝑐 ⟺ G(α) + 𝑐 = 0 ⟺ 𝑐 = −G(α).
α

Γιὰ 𝑥 = β, ἡ (5.11) δίνει
β 􏾙

𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = G(β) + 𝑐 = G(β) − G(α).
α

Β. Τί σημαίνει γεωμετρικὰ τὸ Θεώρημα Μέσης Τιμῆς τοῦ ∆ιαφορικού Λογισμού;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Τὸ ΘΜΤ διατυπώνεται ὡς ἑξῆς: Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι ὁρισμένη καὶ συνεχὴς
στὸ [α, β] καὶ παραγωγίσιμη στὸ (α, β), τότε ὑπάρχει ξ ∈ (α, β) ὥστε 𝑓
′ (ξ) = 𝑓

(α) − 𝑓(β)
.
α−β

Ὅμως τὸ πρῶτο μέλος τῆς ἰσότητας παριστᾷ τὸ συντελεστὴ διευθύνσεως τῆς
ἐφαπτομένης τῆς C𝑓 στὸ σημεῖο Ξ(ξ, 𝑓(ξ)) καὶ τὸ δεύτερο τὸ συντελεστὴ διευθύνσεως τῆς εὐθείας μὲ ἄκρα Α(α, 𝑓(α)) καὶ Β(β, 𝑓(β)).
Συνεπῶς, ἡ ἐφαπτομένη τῆς C𝑓 στὸ σημεῖο Ξ καὶ ἡ εὐθεία ΑΒ εἶναι παράλληλες.
Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ὑπάρχουν συναρτήσεις ποὺ εἶναι 1–1, ἀλλὰ δὲν εἶναι γνησίως μονότονες.
[Μονάδες 2/100]
β. Ἂν μιὰ συνάρτησι 𝑓 εἶναι κοίλη σ’ ἕνα διάστημα ∆, τότε ἡ ἐφαπτομένη
τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς 𝑓 σὲ κάθε σημεῖο τοῦ ∆ βρίσκεται κάτω
ἀπὸ τὴ γραφική της παράστασι, μὲ ἐξαίρεσι τὸ σημεῖο ἐπαφῆς τους.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.21. 2008 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

357
[Μονάδες 2/100]

β

γ. Τὸ ὁλοκλήρωμα ∫α 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 εἶναι ἴσο μὲ τὸ ἄθροισμα τῶν ἐμβαδῶν τῶν χωρίων ποὺ βρίσκονται πάνω ἀπὸ τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥 μεῖον τὸ ἄθροισμα τῶν ἐμβαδῶν τῶν χωρίων ποὺ βρίσκονται κάτω ἀπὸ τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥.
[Μονάδες 2/100]
δ. Ἂν α, β πραγματικοὶ ἀριθμοί, τότε: α + β𝑖 = 0 ⟺ α = 0 ∨ β = 0
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἔστω μιὰ συνάρτησι ὁρισμένη σ’ ἕνα σύνολο τῆς μορφῆς (α, 𝑥􏷟 ) ∪ (𝑥􏷟 , β)
καὶ λ ἕνας πραγματικὸς ἀριθμός. Τότε ἰσχύει ἡ ἰσοδυναμία:
lim 𝑓(𝑥) = λ ⟺ lim (𝑓(𝑥) − λ) = 0. 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩

[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) σωστό, γ) λάθος, δ) σωστό.
Γιὰ τὸ (α), ἂς δοῦμε τὸ παράδειγμα τῆς συνάρτησης 𝑓
(𝑥) = 􏿼 𝑥􏷡

,
0⩽𝑥⩽1
−𝑥 + 1, 𝑥
⩾2

Ἡ συνάρτησι εἶναι προφανῶς 1–1, ἀφοῦ διαφορετικὰ πρότυπα ἀπεικονίζονται
σὲ διαφορετικὲς εἰκόνες. Ταυτόχρονα δὲν εἶναι γνησίως μονότονη, ἀφοῦ στὸ
[0, 1] εἶναι αὔξουσα ἐνῷ στὸ [2, +∞) εἶναι φθίνουσα.
Γιὰ τὸ (δ), ἰσχύει α + β𝑖 = 0 ⟺ α = 0 ∧ β = 0.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
1 + 𝑖√3
εἶναι ρίζα τῆς ἐξίσωσης 𝑧􏷡 +
∆ίνεται ὅτι ὁ μιγαδικὸς ἀριθμὸς 𝑧􏷠 =
2
β𝑧 + γ = 0, ὅπου β καὶ γ πραγματικοὶ ἀριθμοί.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι β = −1 καὶ γ = 1.
[Μονάδες 9/100
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

358

Λύσις. Ἂν ὁ 𝑧􏷠 = 𝑧􏷠
̄ =

1 + 𝑖√3
εἶναι ρίζα τῆς ἐξίσωσης τότε καὶ ὁ συζυγής του 𝑧􏷡 =
2

1 − 𝑖√ 3
εἶναι ἐπίσης ρίζα. Ἀντικαθιστώντας ἔχουμε:
2 𝑧􏷡􏷠

+β𝑧􏷠 +γ = 0 ⟺

1 − 3 + 2𝑖√3 1 + 𝑖√3
+
β+γ = 0 ⟺ −1+𝑖√3+(1+𝑖√3)β+2γ = 0
4
2

καὶ 𝑧􏷡􏷡
+β𝑧􏷡 +γ = 0 ⟺

1 − 3 − 2𝑖√3 1 − 𝑖√3
+
β+γ = 0 ⟺ −1−𝑖√3+(1−𝑖√3)β+2γ = 0
4
2

Ἀφαιρώντας κατὰ μέλη παίρνουμε
2𝑖√3 + 2𝑖√3β = 0 ⟺ β = −1
καὶ ἀντικαθιστώντας στὴν πρώτη παίρνουμε
−1 + 𝑖√3 − 1 − 𝑖√3 + 2γ = 0 ⟺ γ = 1.
Ἄρα, ἡ ἐξίσωσι γράφεται 𝑧􏷡 − 𝑧 + 1 = 0.
β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑧􏷢􏷠 = −1.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ὁ 𝑧􏷠 εἶναι ρίζα τῆς ἐξίσωσης, ἄρα τὴν ἱκανοποιεῖ, συνεπῶς 𝑧􏷪
≠−􏷠 𝑧􏷡􏷠

− 𝑧􏷠 + 1 = 0 ⟺ (𝑧􏷡􏷠 − 𝑧􏷠 + 1)(𝑧􏷠 + 1) = 0 ⟺ 𝑧􏷢􏷠 + 1 = 0 ⟺ 𝑧􏷢􏷠 = −1.

γ. Νὰ βρῆτε τὸν γεωμετρικὸ τόπο τῶν εἰκόνων τοῦ μιγαδικοῦ ἀριθμοῦ 𝑤, γιὰ
τὸν ὁποῖο ἰσχύει:
|𝑤| = |𝑧􏷠 − 𝑧􏷠̄ |.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι
|𝑤| = |𝑧􏷠 − 𝑧􏷠̄ | = 􏿗

1 + 𝑖 √ 3 1 − 𝑖√ 3
− 􏿗
= |𝑖√3| = |√3|
2
2

ἄρα ὁ γ.τ. τῶν 𝑤 εἶναι κύκλος κέντρου (0, 0) καὶ ἀκτίνας √3.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.21. 2008 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

359

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 − 2 ln 𝑥, 𝑥 > 0.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἰσχύει 𝑓(𝑥) ⩾ 1 γιὰ κάθε 𝑥 > 0.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞) ὡς σύνθεσι συνεχῶν
καὶ παραγωγισίμων (ἀντιστοίχως), μὲ παράγωγο
1
1 􏿸􏿵𝑥 􏿸

2􏿵𝑥

+
1 2𝑥 − 1

4
4 𝑓
(𝑥) = 2𝑥 − =
=
. 𝑥 𝑥 𝑥 􏷡

Ἀλλὰ

1 ⎫
1
1
⎪ 𝑥⩽− ∨ 𝑥⩾ ⎪ 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0

⎨ 􏿼
𝑥>0 �
4
4 ⎬ ⟺ ⟺ 𝑥⩾ .
4

⎪ 𝑥
>0


Συνεπῶς, ἡ 𝑓:
1
1
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ 􏿵 , +∞􏿸 καί, λόγῳ συνέχειας, στὸ 􏿯 , +∞􏿸·
4
4
1
1
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ 􏿵0, 􏿸 καί, λόγῳ συνέχειας, στὸ 􏿯0, 􏿲·
4
4
1
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ , τὸ
4
1
1 􏷡
1
1 𝑓􏿵
􏿸 = 􏿵 􏿸 − 2 ln 􏿵 􏿸 =
+ 4 ln 2 ⩾ 1.
4
4
4
16
Ἄρα, γιὰ κάθε 𝑥 > 0, 𝑓(𝑥) ⩾ 1.
β. Νὰ βρῆτε τὶς ἀσυμπτώτους τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς συναρτήσεως 𝑓
.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἴδαμε ὅτι ∀𝑥 > 0, 𝑓(𝑥) > 1, ἄρα ἡ 𝑦 = 1 εἶναι ὁριζόντια ἀσύμπτωτος.
Στὸ 𝑥􏷟 = 0 ἔχουμε
lim 𝑓(𝑥) = lim 𝑥􏷡 − 2 lim ln 𝑥 = +∞, 𝑥
→􏷟 𝑥

→􏷟 𝑥

→􏷟

ἄρα ἡ 𝑥 = 0 εἶναι κατακόρυφη ἀσύμπτωτος.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

360

γ. Ἔστω ἡ συνάρτησις
⎧ ln 𝑥
, 𝑥>0
⎪ 𝑔
(𝑥) = ⎨ 𝑓(𝑥)
⎪ 𝑘, 𝑥
=0

i. Νὰ βρῆτε τὴν τιμὴ τοῦ 𝑘 ἔτσι ὥστε ἡ 𝑔 νὰ εἶναι συνεχής.
[Μονάδες 6/100]
1
ii. Ἂν 𝑘 = − , τότε νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑔 ἔχει μία, τουλάχιστον, ρίζα στὸ
2
διάστημα (0, 𝑒).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι:
ln 𝑥 𝑥
→􏷟 𝑥
→􏷟 𝑓(𝑥)
ln 𝑥
= lim 􏷡 𝑥
→􏷟 𝑥 − ln 𝑥
1 𝑥􏷡
− 2 ln 𝑥 − 𝑥􏷡
= − lim
2 𝑥→􏷟 𝑥􏷡 − 2 ln 𝑥
1 𝑥􏷡 􏿸

= − lim 􏿵1 − 􏷡
2 𝑥→􏷟 𝑥
− 2 ln 𝑥
1
1
= − (1 − 0) = − .
2
2
Γιὰ νὰ εἶναι συνεχὴς ἡ 𝑔 στὸ 0 πρέπει
lim 𝑔(𝑥) = lim

1
lim 𝑔(𝑥) = 𝑔(0) ⟺ 𝑘 = − . 𝑥
→􏷟
2
Τώρα, ἡ 𝑔 εἶναι συνεχὴς στὸ [0, 𝑒] καὶ ἰσχύει
1
ln 𝑒 𝑔
(0) ⋅ 𝑔(𝑒) = − ⋅ 􏷡
<0
2 𝑒 − 2 ln 𝑒
ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα Bolzano, ὑπάρχει ξ ∈ (0, 𝑒) τ.ὥ. 𝑔(ξ) = 0.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὲς σχέσεις
Ἔστω 𝑓 μία συνεχὴς συνάρτησι στὸ διάστημα [0, +∞) γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει 𝑓
(𝑥) > 0 γιὰ κάθε 𝑥 ⩾ 0. Ὁρίζουμε τὶς συναρτήσεις 𝑥

F(𝑥) = 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡, 𝑥 ∈ [0, +∞) 􏷟

καὶ
ℎ(𝑥) =

F(𝑥) 𝑥

∫􏷟 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡

, 𝑥 ∈ (0, +∞).

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.21. 2008 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

361

α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 􏷠 􏾙

𝑒𝑡−􏷠 􏿴𝑓(𝑡) + F(𝑡)􏿷𝑑𝑡 = F(1). 􏷟

[Μονάδες 6/100]

Απόδειξη. Ἔχουμε: 􏷠 􏾙

𝑒𝑡−􏷠 􏿴𝑓(𝑡) + F(𝑡)􏿷𝑑𝑡 􏷟 􏷠

= 􏾙 􏿴𝑒𝑡−􏷠 􏿷 􏿴𝑓(𝑡) + F(𝑡)􏿷𝑑𝑡 􏷟 􏷠 􏷠

= 􏿮𝑒𝑡−􏷠 􏿴𝑓(𝑡) + F(𝑡)􏿱 − 􏾙 𝑒𝑡−􏷠 􏿴𝑓(𝑡) + F(𝑡)􏿷 𝑑𝑡 􏷟

= 𝑓(1) + F(1) −
= 𝑓(1) + F(1) −
= 𝑓(1) + F(1) −
= 𝑓(1) + F(1) −
= 𝑓(1) + F(1) −
= 𝑓(1) + F(1) − 􏷟 􏷠

1 􏿴𝑓
(0) + F(0) − 􏾙 𝑒𝑡−􏷠 􏿴𝑓 ′ (𝑡) + F′ (𝑡)􏿷𝑑𝑡 𝑒 􏷟

1
1 􏷠 𝑡 ′ 𝑓
(0) − 􏾙 𝑒 􏿴𝑓 (𝑡) + F′ (𝑡)􏿷𝑑𝑡 𝑒 𝑒

􏷟
1
1 􏷠 𝑓
(0) − 􏾙 􏿴𝑒𝑡 𝑓 ′ (𝑡) + (𝑒𝑡 )′ 𝑓(𝑡)􏿷𝑑𝑡 𝑒 𝑒

􏷟

1
1 􏷠 𝑡 𝑓
(0) − 􏾙 􏿴𝑒 𝑓(𝑡)􏿷 𝑑𝑡 𝑒 𝑒

􏷟 􏷠

1
1 𝑓
(0) − 􏿮𝑒𝑡 𝑓(𝑡)􏿱 􏷟 𝑒 𝑒

1
1
1 𝑓
(0) − 𝑒𝑓(1) − 𝑓(0) 𝑒 𝑒 𝑒

= F(1).

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι ℎ εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ διάστημα
(0, +∞).
[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Ἡ ℎ εἶναι παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞) ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παΠανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

362
ράγωγο 𝑥

1

ℎ′ (𝑥) = 𝑥 􏷡

⋅ 􏿵𝑓(𝑥) ⋅ 􏾙 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡 − F(𝑥) ⋅ 𝑥𝑓(𝑥)􏿸 􏷡

⋅ 􏿵 􏾙 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡 − 𝑥 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸 􏷡

⋅ 􏾙 (𝑡 − 𝑥)𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸. 􏷟 􏿵

∫􏷟 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸 𝑥 𝑓

(𝑥)

= 𝑥 􏷟 􏿵

∫􏷟 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸 􏷟 𝑥 𝑓

(𝑥)

= 𝑥 𝑥 􏿵

∫􏷟 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸 􏷟

Ὅμως, 𝑓
(𝑥) 􏷡 𝑥

>0 􏿵

∫􏷟 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸
καὶ 𝑥

0 < 𝑡 < 𝑥 ⇒ (𝑡 − 𝑥)𝑓(𝑡) < 0 ⇒ 􏾙 (𝑡 − 𝑥)𝑓(𝑡)𝑑𝑡 < 0 􏷟

ἄρα ∀𝑥 ∈ (0, +∞), ℎ (𝑥) < 0 ἑπομένως ἡ ℎ εἶναι γνησίως φθίνουσα.
γ. Ἂν ℎ(1) = 2, τότε: 􏷡 􏷡

i. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ∫􏷟 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 < 2 ∫􏷟 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡.
[Μονάδες 6/100]
1 􏷠

ii. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ∫􏷟 F(𝑡)𝑑𝑡 = F(1).
2
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἔχουμε: 􏷠

ℎ(1) = 2

F(1) = 2 􏾙 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡 􏷟 􏷠

⟺ 􏷟 􏷠

⟺ 􏷠 􏾙

𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = 2 􏾙 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡 􏷟 􏾙

(1 − 2𝑡)𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = 0. 􏷟

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.22. 2008 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

363

Ἀκόμη, 􏷡 􏷡

A = 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 − 2 􏾙 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡 􏷟 􏷡 􏷟

= 􏾙 (1 − 2𝑡)𝑓(𝑡)𝑑𝑡 􏷟 􏷠 􏷡

= 􏾙 (1 − 2𝑡)𝑓(𝑡)𝑑𝑡 + 􏾙 (1 − 2𝑡)𝑓(𝑡)𝑑𝑡 􏷟 􏷡 􏷠

= 􏾙 (1 − 2𝑡)𝑓(𝑡)𝑑𝑡. 􏷠

Ὅμως,
−1 ⩽ 𝑡 ⩽ 2 ⇒ −3 ⩽ 1 − 2𝑡 ⩽ −1
καὶ ∀𝑡 ∈ (1, 2), 𝑓(𝑡) > 0 ἄρα 􏷡

A = − 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 < 0. 􏷠

Γιὰ τὸ δεύτερο ὑποερώτημα, 􏷠 􏷠

′ 􏾙
F(𝑡)𝑑𝑡 = 􏾙 (𝑡) F(𝑡)𝑑𝑡 􏷟 􏷟 􏷠

= 􏿮𝑡F(𝑡)]􏷠􏷟 − 􏾙 𝑡F′ (𝑡)𝑑𝑡 􏷟 􏷠

= F(1) − 􏾙 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡 􏷟

1
= F(1) − F(1)
2
1
=
F(1).
2

5.22

2008 ὁμογενῶν

ΘΕΜΑ 1ο: Θεωρία
Α.α. Ἂν 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 εἶναι μιγαδικοὶ ἀριθμοί, τότε νὰ ἀποδείξετε ὅτι |𝑧􏷠 ⋅ 𝑧􏷡 | = |𝑧􏷠 | ⋅ |𝑧􏷡 |.
[Μονάδες 10/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

364

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ἀπόδειξις. Θέτοντας 𝑧􏷠 = 𝑥􏷠 + 𝑦􏷠 𝑖 καὶ 𝑧􏷡 = 𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 𝑖, γιὰ 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 , 𝑦􏷠 , 𝑦􏷡 ∈ ℝ, ἔχουμε:
|𝑧􏷠 ⋅ 𝑧􏷡 | = |(𝑥􏷠 + 𝑦􏷠 𝑖)(𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 𝑖)|
= |(𝑥􏷠 𝑥􏷡 − 𝑦􏷠 𝑦􏷡 ) + (𝑥􏷠 𝑦􏷡 + 𝑥􏷡 𝑦􏷠 )𝑖|
=

(𝑥 𝑥 − 𝑦􏷠 𝑦􏷡 )􏷡 + (𝑥􏷠 𝑦􏷡 + 𝑥􏷡 𝑦􏷠 )􏷡 􏽯
􏷠 􏷡

= 𝑥􏷡

𝑥􏷡 − 2𝑥􏷠 𝑥􏷡 𝑦􏷠 𝑦􏷡 + 𝑦􏷡􏷠 𝑦􏷡􏷡 + 𝑥􏷡􏷠 𝑦􏷡􏷡 + 2𝑥􏷠 𝑥􏷡 𝑦􏷠 𝑦􏷡 + 𝑥􏷡􏷡 𝑦􏷡􏷠 􏽯
􏷠 􏷡

= 𝑥􏷡

(𝑥􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 ) + 𝑦􏷡􏷠 (𝑥􏷡􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 ) 􏽯
􏷠 􏷡

=

(𝑥􏷡 + 𝑦􏷡􏷠 )(𝑥􏷡􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 ) 􏽯
􏷠

(𝑥􏷡 + 𝑦􏷡􏷠 ) ⋅ (𝑥􏷡􏷡 + 𝑦􏷡􏷡 ) 􏽯
􏷠 􏽯

= |𝑥􏷠 + 𝑦􏷠 𝑖| ⋅ |𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 𝑖|
= |𝑧􏷠 | ⋅ |𝑧􏷡 |.
=

Aβ. Πότε δύο συναρτήσεις 𝑓 καὶ 𝑔 λέγονται ἴσες;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Δύο συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 λέγονται ἴσες ὅταν ἔχουν τὸ ἴδιο πεδίο ὁρισμοῦ καὶ τὸν ἴδιο τύπο, δηλαδὴ D𝑓 = D𝑔 καὶ ∀𝑥 ∈ D𝑓, 𝑓(𝑥) = 𝑔(𝑥).
Β. Νὰ χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
1. Γιὰ τὸν μιγαδικὸ ἀριθμὸ 𝑧 = α + β𝑖 μὲ α, β ∈ ℝ ἰσχύει 𝑧
= 0 ⟺ α = 0 ∧ β = 0.
[Μονάδες 2/100]
2. ∆ίνονται οἱ συναρτήσεις 𝑓, 𝑔 μὲ κοινὸ πεδίο ὁρισμοῦ τὸ σύνολο Α. Τότε
πάντα ἰσχύει:
lim 􏿴𝑓(𝑥) ⋅ 𝑔(𝑥)􏿷 = lim 𝑓(𝑥) ⋅ lim 𝑔(𝑥). 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩

[Μονάδες 2/100]
3. Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 ποὺ εἶναι συνεχὴς σὲ ἕνα διάστημα ∆. Ἂν 𝑓 ′ (𝑥) < 0
σὲ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο τοῦ ∆, τότε ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα σὲ ὅλο
τὸ ∆.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.22. 2008 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

365
[Μονάδες 2/100]

β

4 . Ἂν εἶναι ∫α 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 > 0, τότε 𝑓(𝑥) > 0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ [α, β].
[Μονάδες 2/100]
5. Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι κυρτὴ σ’ ἕνα διάστημα ∆, τότε ἡ ἐφαπτομένη
τῆς γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓 σὲ κάθε σημεῖο τοῦ ∆ βρίσκεται κάτω
ἀπὸ τὴ γραφικὴ παράστασι τῆς 𝑓, μὲ ἐξαίρεσι τὸ σημεῖο ἐπαφῆς τους.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. 1. σωστό, 2. σωστό, 3. λάθος, 4. λάθος, 5. σωστό.

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
Α. ∆ίνονται οἱ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧 = 𝑘 + (𝑘 + 1)𝑖, 𝑘 ∈ ℝ.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ γεωμετρικὸς τόπος τῶν εἰκόνων τοῦ 𝑧 εἶναι ἡ εὐθεία 𝑦
= 𝑥 + 1.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖, γιὰ 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, ἔχουμε 𝑥
= 𝑘, 𝑦 = 𝑘 + 1.
Ἀπαλοίφοντας τὸν 𝑘 ἀπὸ τὶς παραπάνω παίρνουμε 𝑦 = 𝑥 + 1. Ἑπομένως ὁ γεωμετρικὸς τόπος τῶν 𝑧 εἶναι ἡ εὐθεία 𝑦 = 𝑥 + 1.
β. Ποιοί ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς ἔχουν |𝑧| = 1;
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἔχουμε:
|𝑧| = 1






⟺ 𝑥

􏷡 + 𝑦􏷡 = 1 𝑥􏷡
+ (𝑥 + 1)􏷡 = 1
2𝑥􏷡 + 2𝑥 = 0
2𝑥(𝑥 + 1) = 0 𝑥
= 0 ∨ 𝑥 = −1 𝑦
= 1 ∨ 𝑦 = 0.

Ἄρα ὑπάρχουν δύο μιγαδικοὶ ἀριθμοί, οἱ 𝑧􏷠 = 𝑖 καὶ 𝑧􏷡 = 1.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

366

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

B. Ἂν γιὰ τοὺς πραγματικοὺς ἀριθμοὺς α, β ἰσχύῃ
α􏷡 + β􏷡 + 8 = (1 − 𝑖)􏷣 β − (1 + 𝑖)􏷣 α,
νὰ δείξετε ὅτι α = 2 καὶ β = −2.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Κατ’ ἀρχήν, ἔχουμε
(1 ± 𝑖)􏷣 = 1􏷣 ± 4 ⋅ 1􏷢 ⋅ 𝑖 + 6 ⋅ 1􏷡 ⋅ 𝑖􏷡 ± 4 ⋅ 1 ⋅ 𝑖􏷢 + 𝑖􏷣
= 1 ± 4𝑖 − 6 ∓ 4𝑖 + 1
= −4.
Ἄρα ἡ σχέσι γράφεται:
α􏷡 + β􏷡 + 8 = (1 − 𝑖)􏷣 β − (1 + 𝑖)􏷣 α



α􏷡 − 4α + 4 + β􏷡 + 4β + 4 = 0
(α − 2)􏷡 + (β + 2)􏷡 = 0
α = 2 ∧ β = −2.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ 𝑓(𝑥) = 𝑥

+ ln 𝑥
, 𝑥 > 0. 𝑥

α. Νὰ μελετηθῇ ἡ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὴ μονοτονία καὶ τὰ ἀκρότατα.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞), μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) =

1 − ln 𝑥
(𝑥 + ln 𝑥)′ ⋅ 𝑥 − (𝑥 + ln 𝑥) ⋅ (𝑥)′
=⋯=
. 􏷡 𝑥 𝑥􏷡

Ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ ln 𝑥 ⩽ 1 ⟺ 𝑥 ⩽ 𝑒, ἄρα ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (0, 𝑒), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ (0, 𝑒]·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (𝑒, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ [𝑒, +∞)·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ 𝑒, τὸ 𝑓(𝑒) = 𝑒

+1
. 𝑒

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.22. 2008 ΟΜΟΓΕΝΩΝ

367

β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὅριo lim+∞ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Οἱ συναρτήσεις 𝑥 ↦ 𝑥 καὶ 𝑥 ↦ (𝑥 + ln 𝑥) εἶναι παραγωγίσιμες καὶ
ἰσχύουν lim𝑥→+∞ 𝑥 = lim𝑥→+∞ (𝑥 + ln 𝑥) = +∞, ἄρα ἐφαρμόζεται ὁ κανόνας de
l’Hôpital, ἄρα ἔχουμε: 𝑥
+ ln 𝑥 
(𝑥 + ln 𝑥)′
1
= lim
= lim 􏿵1 + 􏿸 = 1.
′ 𝑥
→+∞ 𝑥
→+∞ 𝑥
→+∞ 𝑥

(𝑥) 𝑥

lim 𝑓(𝑥) = lim 𝑥

→+∞

γ. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὁρισμένο ὁλοκλήρωμα 𝑒􏷫

I = 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥. 􏷠

[Μονάδες 7/100]
1 𝑑𝑥
, ἄρα 𝑑𝑥 = 𝑥𝑑𝑦. Ἀκόμη, 𝑥 𝑥

= 1 ⇒ 𝑦 = 0 καὶ 𝑥 = 𝑒􏷡 ⇒ 𝑦 = 2. Συνεπῶς, τὸ ὁλοκλήρωμα εἶναι:

Λύσις. Θέτοντας 𝑦 = ln 𝑥, γιὰ 𝑥 > 0, ἔχουμε 𝑑𝑦 = 𝑒􏷫

I = 􏾙 𝑓(𝑥) 􏷠 𝑒􏷫

ln 𝑥 􏿸𝑑𝑥 𝑥 􏷠 𝑒􏷫 𝑒􏷫

ln 𝑥
= 􏾙 𝑑𝑥 + 􏾙 𝑑𝑥 𝑥 􏷠 􏷠

= 􏾙 􏿵1 + 𝑒􏷫 􏷡

= 􏾙 𝑑𝑥 + 􏾙 𝑦𝑑𝑦 􏷠 𝑒􏷫

= 􏿯𝑥􏿲 + 􏿯 􏷠 􏷟 􏷡

􏷡 𝑦

2 􏿲 􏷟

= 𝑒􏷡 + 7.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ 𝑓(𝑥) = sin 𝑥, ὅπου 𝑥 ∈ ℝ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

368

α. Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης εὐθείας στὸ σημεῖο (0, 𝑓(0)) τῆς
γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓.
[Mονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ, μὲ παράγωγο 𝑓 ′ (𝑥) = cos 𝑥. Ἄρα 𝑓(0) =
sin 0 = 0 καὶ 𝑓 ′ (0) = cos 0 = 1. Συνεπῶς, ἡ ἐφαπτομένη εἶναι 𝑦 = 1(𝑥 − 0) + 0,
δηλαδὴ 𝑦 = 𝑥.
β. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου ποὺ περικλείεται ἀπὸ τὴ γραφικὴ
παράστασι τῆς 𝑓 καὶ τὶς εὐθεῖες 𝑦 = 𝑥 καὶ 𝑦 = 1.
[Μονάδες 10/100]
π
Λύσις. Γιὰ τὰ σημεῖα τομῆς 𝑦 = 1 καὶ 𝑦 = sin 𝑥 ἔχουμε sin 𝑥 = 1 ⟺ 𝑥 =
2
(στὸ διάστημα (0, 2π)).
Γιὰ τὰ σημεῖα τομῆς 𝑦 = 𝑥 καὶ 𝑦 = sin 𝑥 ἔχουμε sin 𝑥 = 𝑥 ⟺ 𝑥 = 0, ἀφοῦ
∀𝑥 ≠ 0, | sin 𝑥| < |𝑥|.
Ἔτσι, τὸ ἐμβαδὸν εἶναι
π/􏷡

π/􏷡

E = 􏾙 (𝑥 − sin 𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙 􏷟 􏷟 􏿵

π/􏷡
′ 𝑥􏷡 𝑥􏷡

π􏷡
+ cos 𝑥􏿸 𝑑𝑥 = 􏿯 + cos 𝑥􏿲 =
− 1.
2
2
8 􏷟

3
γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι γιὰ κάθε 𝑥 > 0 ἰσχύει ἡ ἀνισότητα sin 𝑥 > 𝑥 − 𝑥􏷡 .
2
[Μονάδες 5/100]
3
Λύσις. Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = sin 𝑥 − 𝑥 + 𝑥􏷡 στὸ [0, +∞). Ἡ 𝑔 εἶναι
2
συνεχὴς καὶ δύο φορὲς παραγωγίσιμη, ὡς ἄθροισμα τριγωνομετρικῆς καὶ πολυωνυμικῆς. Οἱ δύο πρῶτες παράγωγοί της εἶναι 𝑔
′ (𝑥) = cos 𝑥 − 1 + 3𝑥, 𝑔″ (𝑥) = − sin 𝑥 + 3.
Παρατηροῦμε ὅτι 𝑔′ (0) = cos 0 − 1 + 3 ⋅ 0 = 1 − 1 + 0 = 0, ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα
Fermat, τὸ 0 εἶναι θέσι τοπικοῦ ἀκροτάτου. Ἐπίσης 𝑔′ (0) = − sin 0 + 3 = 3 > 0.
Ἄρα τὸ 0 εἶναι θέσι τοπικοῦ ἐλαχίστου. Ἄρα γιὰ κάθε 𝑥 > 0, 𝑔
(𝑥) > 𝑔(0)
3
3
∴ sin 𝑥 − 𝑥 + 𝑥􏷡 > sin 0 − 0 + ⋅ 0􏷡
2
2
3
∴ sin 𝑥 > 𝑥 − 𝑥􏷡 .
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.23. 2009

5.23

369

2009

ΘΕΜΑ 1o
Α. Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 ὁρισμένη σὲ ἕνα διάστημα ∆. Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς
στὸ ∆ καὶ γιὰ κάθε ἐσωτερικὸ σημεῖο 𝑥 τοῦ ∆ ἰσχύῃ 𝑓 ′ (𝑥) = 0, νὰ ἀποδείξετε ὅτι
ἡ 𝑓 εἶναι σταθερὴ σὲ ὅλο τὸ διάστημα ∆.
[Μονάδες 10/100]
Ἀπόδειξις. Ἔστω 𝑥 ∈ Δ καὶ τυχαῖο 𝑥􏷟 ∈ Δ. Τότε 𝑓 ′ (𝑥􏷟 ) = 0, ἄρα
lim 𝑥

→𝑥􏷩 𝑓

(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
= 0. 𝑥
− 𝑥􏷟

Τότε:
∀ε > 0, ∀𝑥 ∈ (𝑥􏷟 − ε, 𝑥􏷟 + ε), 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 )
∴ ∀𝑥 ∈ Δ, 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ).
Ἄρα, ἡ 𝑓 εἶναι σταθερὰ στὸ Δ.
Β. Πότε μία συνάρτησι 𝑓 λέγεται παραγωγίσιμη σὲ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟 τοῦ πεδίου
ὁρισμοῦ της;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Μία συνάρτησις 𝑓 λέγεται παραγωγίσιμη σὲ ἕνα σημεῖο 𝑥􏷟 τοῦ πε𝑓(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
δίου ὁρισμοῦ της ὅτανν ὑπάρχῃ στὸ ℝ τὸ ὅριο lim𝑥→𝑥􏷩
. 𝑥
− 𝑥􏷟
Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 εἶναι μιγαδικοὶ ἀριθμοί, τότε ἰσχύει |𝑧􏷠 𝑧􏷡 | = |𝑧􏷠 | ⋅ |𝑧􏷡 |.
[Μονάδες 2/100]
β. Μία συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμοῦ Α λέμε ὅτι παρουσιάζει (ὁλικὸ) ἐλάχιστο στὸ 𝑥􏷟 ∈ A, ὅταν 𝑓(𝑥) ⩾ 𝑓(𝑥􏷟 ) γιὰ κάθε 𝑥 ∈ A.
[Μονάδες 2/100]
γ. lim𝑥→􏷟

cos 𝑥 − 1
= 1. 𝑥

[Μονάδες 2/100]

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

370

δ. Κάθε συνάρτησι 𝑓 συνεχὴς σὲ ἕνα σημεῖο τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της εἶναι
καὶ παραγωγίσιμη στὸ σημεῖο αὐτό.
[Μονάδες 2/100]
ε. Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχὴς σὲ ἕνα διάστημα [α, β] καὶ ἰσχύῃ 𝑓(𝑥) <
0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ [α, β], τότε τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χωρίου Ω ποὺ ὁρίζεται ἀπὸ τὴ
γραφικὴ παράστασι τῆς 𝑓, τὶς εὐθεῖες 𝑥 = α, 𝑥 = β καὶ τὸν ἄξονα 𝑥′ 𝑥 εἶναι
β

Ε(Ω) = 􏾙 𝑓(𝑥)𝑑𝑥.
α

[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) σωστό, γ) λάθος, δ) λάθος, ε) λάθος.

ΘΕΜΑ 2ο
Θεωροῦμε τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς 𝑧λ = (2λ + 1) + (2λ − 1)𝑖, λ ∈ ℝ.
Α.
α. Νὰ βρῆτε τὴν ἐξίσωσι τῆς εὐθείας πάνω στὴν ὁποία βρίσκονται οἱ εἰκόνες
τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν 𝑧, γιὰ τὶς διάφορες τιμὲς τοῦ λ ∈ ℝ.
[Μονάδες 9/100]
β. Ἀπὸ τοὺς παραπάνω μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς, νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ μιγαδικὸς
ἀριθμὸς 𝑧􏷟 = 1 − 𝑖 ἔχει τὸ μικρότερο δυνατὸ μέτρο.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. α) Θέτοντας 𝑧 = 𝑥 + 𝑦𝑖, ἔχουμε 𝑥 = 2λ + 1, 𝑦 = 2λ − 1. Ἀφαιρώντας κατὰ
μέλη παίρνουμε 𝑥 − 𝑦 = 2 ἄρα 𝑦 = 𝑥 − 2, ποὺ εἶναι ἡ ἐξίσωσι τῆς ζητούμενης
εὐθείας.
β) Γιὰ τὸν τυχαῖο 𝑧λ ἔχουμε
|𝑧λ | = 􏽯(2λ + 1)􏷡 + (2λ − 1)􏷡 = 􏽮8λ􏷡 + 2 ⩾ √2 = |1 − 𝑖| = |𝑧􏷟 |
Ἄρα ὁ ἀριθμὸς 𝑧􏷟 = 1 − 𝑖 ἔχει τὸ μικρότερο μέτρο.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.23. 2009

371

Β. Νὰ βρεθοῦν οἱ μιγαδικοὶ αριθμοί 𝑤 οἱ ὁποῖοι ἱκανοποιοῦν τὴν ἐξίσωσι
|𝑤|􏷡 + 𝑤̄ − 12 = 𝑧􏷟 ,
ὅπου 𝑧􏷟 ὁ μιγαδικὸς ἀριθμὸς ποὺ ἀναφέρεται στὸ προηγούμενο ἐρώτημα.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑤 = 𝑥 + 𝑦𝑖 ἔχουμε
|𝑤|􏷡 + 𝑤̄ − 12 = 𝑧􏷟



⟺ 𝑥􏷡

+ 𝑦􏷡 + 𝑥 − 𝑦𝑖 − 12 = 1 − 𝑖 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡 + 𝑥 − 12 = 1 ∧ −𝑦 = −1 𝑥􏷡
+ 𝑥 − 12 = 0 ∧ 𝑦 = 1

⟺ 𝑥􏷠

,􏷡 =

−1 ± 2√13
∧ 𝑦 = 1.
2

Ἄρα, ὑπάρχουν δύο λύσεις 𝑤􏷠
,􏷡 =

−1 ± 2√13
+ 𝑖.
2

ΘΕΜΑ 3ο
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = α𝑥 − ln(𝑥 + 1), ὅπου 𝑥 > −1 καὶ α > 0, α ≠ 1.
A. Ἂν ἰσχύῃ 𝑓(𝑥) ⩾ 1 γιὰ κάθε 𝑥 > −1, νὰ ἀποδείξετε ὅτι α = 𝑒.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ (−1, +∞), μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = α𝑥 ln α −

1
. 𝑥
+1

Παρατηρῶ ὅτι 𝑓(0) = α􏷟 − = ln(0 + 1) = 1, ἄρα ἀπὸ τὴ δοθεῖσα ἕπεται
∀𝑥 > −1, 𝑓(𝑥) ⩾ 𝑓(0)
ἑπομένως τὸ 0 εἶναι θέσι τοπικοῦ ἐλαχίστου. Ἀπὸ τὸ θεώρημα Fermat ἕπεται
1
0+1
∴ ln α − 1 = 0
∴ ln α = ln 𝑒
∴ α = 𝑒. 𝑓

′ (0) = 0 ∴ α􏷟 ln α −

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

372
Β. Γιὰ α = 𝑒,

α. νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι κυρτή·
[Μονάδες 5/100]
β. νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ διάστημα
(−1, 0] καὶ γνησίως αὔξουσα στὸ διάστημα [0, +∞)·
[Μονάδες 6/100]
γ. ἂν β, γ ∈ (−1, 0) ∪ (0, +∞), νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑓
(β) − 1 𝑓(γ) − 1
+
=0 𝑥
−1 𝑥
−2
ἔχει τουλάχιστον μία ρίζα στὸ (1, 2).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησις εἶναι δύο φορὲς παραγωγίσιμη στὸ (−1, +∞) μὲ πρώτη καὶ
δεύτερη παράγωγο
1 𝑥
+1
1
″ 𝑓
(𝑥) = 𝑒𝑥 +
(𝑥 + 1)􏷡 𝑓
′ (𝑥) = 𝑒𝑥 −

α) Εἶναι 𝑓 ″ (𝑥) > 0, ∀𝑥 ∈ (−1, +∞), ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι κυρτή.
β) Εἶναι: 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0



1
⩾0 𝑥
+1 𝑒𝑥
(𝑥 + 1) − 1
⩾0 𝑥
+1 𝑒𝑥
(𝑥 + 1) − 1 ⩾ 0. 𝑒𝑥

Ὅμως, 𝑥
< 0 ⟹ [𝑒𝑥 < 1 ∧ 𝑥 + 1 < 1] ⟹ 𝑒𝑥 (𝑥 + 1) − 1 < 0
καὶ 𝑥
⩾ 0 ⟹ [𝑒𝑥 ⩾ 1 ∧ 𝑥 + 1 ⩾ 1] ⟹ 𝑒𝑥 (𝑥 + 1) − 1 ⩾ 0.
Ἄρα, ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ [0, +∞),
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.23. 2009

373

• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (−1, 0],
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο γιὰ 𝑥􏷟 = 0, τὸ 𝑓(0) = 1.

γ) Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = (𝑥 − 2)􏿴𝑓(β) − 1􏿷 + (𝑥 − 1)􏿴𝑓(γ) − 1􏿷 μὲ πεδίο
ὁρισμοῦ D𝑔 = (−1, +∞).
Ἡ 𝑔 εἶναι συνεχὴς παντοῦ, ἄρα καὶ στὸ [1, 2]. Ἰσχύει 𝑔
(1) ⋅ 𝑔(2) = −􏿴𝑓(β) − 1􏿷􏿴𝑓(γ) − 1􏿷 < 0,
γιατὶ 𝑓(𝑥) > 1, γιὰ κάθε 𝑥 ∈ (−1, +∞) − {0}, ἑπομένως καὶ γιὰ 𝑥 = β ἢ 𝑥 = γ.
Ἀπὸ τὸ θεώρημα Bolzano, ὑπάρχει ξ ∈ (1, 2) τ.ω. 𝑔
(ξ) = 0 ∴ (ξ − 2)􏿴𝑓(β) − 1􏿷 + (ξ − 1)􏿴𝑓(γ) − 1􏿷 = 0
∴ 𝑓

(β) − 1 𝑓(γ) − 1
+
= 0.
ξ−1
ξ−2

ΘΕΜΑ 4ο
Ἔστω 𝑓 μία συνεχὴς συνάρτησι στὸ διάστημα [0, 2] γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει
∫􏷟 (𝑡 − 2)𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = 0. Ὁρίζουμε τὶς συναρτήσεις 􏷡 𝑥

H(𝑥) = 􏾙 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡, 𝑥 ∈ [0, 2] 􏷟

καὶ
⎧ H(𝑥) 𝑥


− ∫􏷟 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 + 3, 𝑥 ∈ (0, 2]
⎪ 𝑥
G(𝑥) = ⎨
1 − √1 − 𝑡􏷡

, 𝑥
=0
⎪ 6 ⋅ lim𝑡→􏷟 𝑡􏷡


α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι G εἶναι συνεχὴς στὸ διάστημα [0, 2].
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ H εἶναι συνεχὴς ὡς σύνθεσι συνεχῶν. Ἄρα καὶ ἡ G εἶναι συνεχὴς ὡς
σύνθεσι συνεχῶν στὸ (0, 2]. Μένει νὰ μελετήσουμε στὸ 0.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

374

Πρῶτα ὑπολογίζουμε τὸ G(0): Παρατηροῦμε ὅτι 􏿴
1 − √1 − 𝑡􏷡 􏿷􏿴1 + √1 − 𝑡􏷡 􏿷
1 − √1 − 𝑡􏷡
= 𝑡􏷡 𝑡􏷡

􏿴1 + √1 − 𝑡􏷡 􏿷
=
=
=

ἄρα τὸ ὅριο lim𝑡→􏷟

1 − (1 − 𝑡) 𝑡􏷡
􏿴1 + √1 − 𝑡􏷡 􏿷 𝑡􏷡 𝑡􏷡

􏿴1 + √1 − 𝑡􏷡 􏿷
1
1 + √1 − 𝑡􏷡

.

1
1
1 − √1 − 𝑡􏷡
ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ
= . Ἄρα, 􏷡

2 𝑡

1 + √1 − 0􏷡

1
= 3.
2
Ὑπολογίζουμε τὸ ὅριο lim𝑥→􏷟+ G(𝑥): Παρατηροῦμε ὅτι lim𝑥→􏷟+ H(𝑥) = 0,
lim𝑥→􏷟+ 𝑥 = 0 καὶ ἀμφότερες οἱ συναρτήσεις εἶναι παραγωγίσιμες. Ἄρα, ἀπὸ
τὸν κανόνα de l’Hôpital ἔχουμε
G(0) = 6 ⋅

′ 􏿴

H(𝑥)􏿷
H(𝑥)
lim+
= lim+
= lim+ 􏿴𝑥𝑓(𝑥)􏿷 = 0. 𝑥
→􏷟 𝑥
→􏷟 𝑥
→􏷟 𝑥

(𝑥)′
Ἄρα, τὸ ὅριο τῆς G(𝑥) ὑπάρχει καὶ

lim+ G(𝑥) = lim+ 𝑥

→􏷟 𝑥

→􏷟 𝑥

H(𝑥)
+ lim+ 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 + 3 = 0 − 0 + 3 = G(0). 𝑥
→􏷟 𝑥 􏷟

Συνεπῶς, ἡ G εἶναι συνεχὴς στὸ 0, ἄρα στὸ [0, 2].

β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι G εἶναι παραγωγίσιμη στὸ διάστημα (0, 2)
H(𝑥)
καὶ ὅτι ἰσχύει G′ (𝑥) = − 􏷡 , 0 < 𝑥 < 2. 𝑥

[Μονάδες 6/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.23. 2009

375

Λύσις. Ἡ G εἶναι παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων μὲ παράγωγο
′ 𝑥

H(𝑥)
− 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 + 3􏿹 𝑥 􏷟


H (𝑥) ⋅ 𝑥 − H(𝑥)
− 𝑓(𝑥) 𝑥􏷡 𝑥 𝑥􏷡

𝑓(𝑥) − ∫􏷟 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡
− 𝑓(𝑥) 𝑥􏷡 𝑥

∫􏷟 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡
− 𝑥􏷡

H(𝑥)
− 􏷡 . 𝑥

G′ (𝑥) = 􏿶
=
=
=
=

γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὑπάρχει ἕνας ἀριθμὸς α ∈ (0, 2) τέτοιος ὥστε νὰ ἰσχύῃ
Η(α) = 0.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Παρατηρῶ ὅτι
G(2) = 􏷡

H(2)
− 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 + 3
2 􏷟 􏷡

=

∫􏷟 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡
2 􏷡

− 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 + 3 􏷟 􏷡

= 􏷡

∫􏷟 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡 − 2 ∫􏷟 𝑓(𝑡)𝑑𝑡
2

+3=0+3=0

ἀπὸ τὴν ὑπόθεσι. Ἐπίσης ἔχω ἤδη βρεῖ ὅτι G(0) = 3.
Ἑπομένως, η G ἱκανοποιεῖ τὶς προϋποθέσεις τοῦ θεωρήματος Rolle στὸ διάH(α)
στημα [0, 2]. Ἄρα, ὑπάρχει α ∈ (0, 2) τ.ω. G′ (α) = 0 ἄρα − 􏷡 = 0 ἄρα
α
H(α) = 0.
δ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὑπάρχει ἕνας ἀριθμὸς ξ ∈ (0, α) τέτοιος ὥστε νὰ ἰσχύῃ
ξ

α

α 􏾙 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = ξ􏷡 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡. 􏷟 􏷟

[Μονάδες 7/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

376

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Λύσις. Ἡ G εἶναι συνεχὴς στὸ [0, α] καὶ παραγωγίσιμη στὸ (0, α), ἐνῷ ἰσχύει
G(0) = 3 καὶ
G(α) =

α
α
H(α)
− 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 + 3 = − 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 + 3.
α 􏷟 􏷟

Ἀπὸ τὸ θεώρημα μέσης τιμῆς ὑπάρχει ξ ∈ (0, α) ὥστε
α

ξ
α
G(α) − G(0) H(ξ) − ∫􏷟 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 + 3 − 3
G (ξ) =
∴− 􏷡 =
∴α 􏾙 𝑡𝑓(𝑡)𝑑𝑡 = ξ􏷡 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡.
α−0
α
ξ 􏷟 􏷟

5.24 2009 ἐπαναληπτικὲς
ΘΕΜΑ 1o: Θεωρία
A. Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = √𝑥. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη
στὸ (0, +∞) καὶ ἰσχύει:
1 𝑓
′ (𝑥) =
.
2√𝑥
[Μονάδες 9/100]
Ἀπόδειξις. Ἡ 𝑓 ὁρίζεται στὸ [0, +∞). Ὁ λόγος μεταβολῆς της στὸ σημεῖο 𝑥 ∈
(0, +∞) εἶναι 𝑓
(𝑥 + ℎ) − 𝑓(𝑥)

√𝑥 + ℎ − √𝑥
=
ℎ 􏿴
√𝑥 + ℎ − √𝑥􏿷􏿴√𝑥 + ℎ + √𝑥􏿷
=
ℎ􏿴√𝑥 + ℎ + √𝑥􏿷
(𝑥 + ℎ) − 𝑥
=
ℎ􏿴√𝑥 + ℎ + √𝑥􏿷
1
=
.
√𝑥 + ℎ + √𝑥

λ(ℎ) =

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.24. 2009 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

377

B. Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 και 𝑥􏷟 ἕνα σημεῖο τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της. Πότε θὰ
λέμε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 ;
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 καλεῖται συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 ὅταν:
• 𝑥􏷟 ∈ D𝑓,
• ὑπάρχῃ τὸ ὅριο τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 ,
• τὸ ὅριο ἰσοῦται μὲ τὴν τιμὴ τῆς συνάρτησης, δηλαδὴ
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(𝑥􏷟 ). 𝑥

→𝑥􏷩

Γ. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α. Ἂν 𝑧 εἶναι ἕνας μιγαδικὸς ἀριθμὸς τότε γιὰ κάθε θετικὸ ἀκέραιο ν ἰσχύει
(𝑧̄ ν ) = (𝑧)̄ ν .
[Μονάδες 2/100]
β. Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι 1-1, ἂν καὶ μόνο ἂν κάθε ὁριζόντια εὐθεία τέμνῃ τὴ
γραφική παράστασι τῆς 𝑓 τὸ πολὺ σὲ ἕνα σημεῖο.
[Μονάδες 2/100]
γ. Ἂν lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) = 0 καὶ 𝑓(𝑥) < 0 κοντὰ στὸ 𝑥􏷟 τότε lim𝑥→𝑥􏷩

1
= +∞. 𝑓
(𝑥)

[Μονάδες 2/100]
δ. Ἔστω ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = tan 𝑥. Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ
1
.
A = ℝ − {𝑥 ∶ cos 𝑥 = 0} καὶ ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) = −
cos 2𝑥
[Μονάδες 2/100]
ε. Γιὰ κάθε συνάρτησι 𝑓, παραγωγίσιμη σὲ ἕνα διάστημα ∆, ἰσχύει
′ 􏾙
𝑓 (𝑥)𝑑𝑥 = 𝑓(𝑥) + 𝑐, 𝑥 ∈ ∆,

ὅπου 𝑐 εἶναι μιὰ πραγματικὴ σταθερά.
[Μονάδες 2/100]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) σωστό, γ) λάθος, δ) σωστό, ε)σωστό.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

378

ΘΕΜΑ 2ο: Μιγαδικοὶ
Θεωροῦμε τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς 𝑧 γιὰ τοὺς ὁποίους ἰσχύει:
(2 − 𝑖)𝑧 + (2 + 𝑖)𝑧̄ − 8 = 0.
α. Nὰ βρῆτε τὸν γεωμετρικὸ τόπο τῶν εἰκόνων τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν 𝑧 = 𝑥
+ 𝑦𝑖 οἱ ὁποῖοι ἱκανοποιοῦν τὴν παραπάνω ἐξίσωσι.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται:




(2 − 𝑖)𝑧 + (2 + 𝑖)𝑧̄ − 8 = 0
(2 − 𝑖)(𝑥 + 𝑦𝑖) + (2 + 𝑖)(𝑥 − 𝑦𝑖) − 8 = 0
2𝑥 + 𝑦 + (−𝑥 + 2𝑖)𝑖 + 2𝑥 + 𝑦 + (𝑥 − 2𝑦)𝑖 − 8 = 0
4𝑥 + 2𝑦 − 8 = 0
2𝑥 + 𝑦 − 4 = 0.

Ἄρα ὁ γεωμετρικὸς τόπος ἀποτελεῖ εὐθεία.
β. Nὰ βρῆτε τὸν μοναδικὸ πραγματικὸ ἀριθμὸ 𝑧􏷠 καὶ τὸν μοναδικὸ φανταστικὸ
ἀριθμὸ 𝑧􏷡 οἱ ὁποῖοι ἱκανοποιοῦν τὴν παραπάνω ἐξίσωσι.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις.

• Γιὰ 𝑥 = 𝑧􏷠 , 𝑦 = 0 ἡ παραπάνω δίνει 𝑧􏷠 = 2.

• Γιὰ 𝑥 = 0, 𝑦𝑖 = 𝑧􏷡 ∴𝑦 = −𝑧􏷡 𝑖 ἡ παραπάνω δίνει 𝑧􏷡 𝑖 = −4 ⟺ 𝑧􏷡 = 4𝑖.

γ. Γιὰ τοὺς ἀριθμοὺς 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 ποὺ βρέθηκαν στὸ προηγούμενο ἐρώτημα νὰ ἀποδείξετε ὅτι
|𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 |􏷡 + |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 |􏷡 = 40.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι
|𝑧􏷠 + 𝑧􏷡 |􏷡 + |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 |􏷡 = |2 + 4𝑖|􏷡 + |2 − 4𝑖|􏷡 = (2􏷡 + 4􏷡 ) ⋅ 2 = 40.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = ln[(λ + 1)𝑥􏷡 + 𝑥 + 1] − ln(𝑥 + 2), 𝑥 > −1 ὅπου λ
ἕνας πραγματικὸς ἀριθμὸς μὲ λ ⩾ −1.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.24. 2009 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

379

Α. Νὰ προσδιορίσετε τὴν τιμὴ τοῦ λ, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ τὸ ὅριο lim𝑥→+∞ 𝑓(𝑥)
καὶ νὰ εἶναι πραγματικὸς ἀριθμός.
[Μονάδες 5/100]
(λ + 1)𝑥􏷡 + 𝑥 + 1
πρέπει τὰ πο𝑥+2
λυώνυμα στὸν ἀριθμητὴ καὶ στὸν παρονομαστὴ νὰ εἶναι ὁμοβάθμια, δηλαδὴ ἀμφότερα πρώτου βαθμοῦ. Ἄρα πρέπει λ+1 = 0 ⇔ λ = −1. Σ’ αὐτὴ τὴν περίπτωσι
ἔχουμε 𝑥
+1
lim 𝑓(𝑥) = ln lim
= ln 1 = 0. 𝑥
→+∞ 𝑥
→+∞ 𝑥 + 2
Λύσις. Γιὰ νὰ ὑπάρχῃ στὸ ℝ τὸ ὅριο lim𝑥→+∞

Β. Ἔστω λ = −1.
α. Νὰ μελετήσετε ὡς πρὸς τὴ μονοτονία τὴ συνάρτησι 𝑓 καὶ νὰ βρῆτε τὸ
σύνολο τιμῶν της.
[Μονάδες 10/100]
β. Νὰ βρῆτε τὶς ἀσύμπτωτες τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς συνάρτησης 𝑓.
[Μονάδες 6/100]
γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) + α􏷡 = 0 ἔχει μοναδικὴ λύσι γιὰ κάθε
πραγματικὸ ἀριθμὸ α μὲ α ≠ 0.
[Μονάδες 4/100]
Απόδειξη. α) Θέτοντας λ = −1, ἡ συνάρτησι γράφεται 𝑓
(𝑥) = ln(𝑥 + 1) − ln(𝑥 + 2) = ln 𝑥

+1 𝑥
+2

μὲ πεδίο ὁρισμοῦ D𝑓 = (−2, −1) ∪ (−1, +∞).
Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) =

1
1
1

=
. 𝑥
+ 1 𝑥 + 2 (𝑥 + 1)(𝑥 + 2)

Ὅμως ∀𝑥 ∈ D𝑓, 𝑓 ′ (𝑥) > 0 ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι παντοῦ γνησίως αὔξουσα καὶ δὲν ἔχει
ἀκρότατα.
Γιὰ τὸ πεδίο τιμῶν, ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι αὔξουσα καὶ lim𝑥→+∞ 𝑓(𝑥) =
0 ἕπεται ὅτι R𝑓 = (−∞, 0).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

380

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

β) Ἀσύμπτωτες θὰ ἀναζητήσουμε στὰ σημεῖα ποὺ δὲν βρίσκονται στὸ πεδίο ὁρισμοῦ, δηλαδὴ στὰ 𝑥􏷠 = −1 καὶ 𝑥􏷡 = −2. Ἔχουμε lim𝑥→𝑥−􏷪 𝑓(𝑥) = lim𝑥→𝑥+􏷫 𝑓(𝑥) =
+∞ καὶ lim𝑥→𝑥+􏷪 𝑓(𝑥) = lim𝑥→𝑥−􏷫 𝑓(𝑥) = −∞.
Συνεπῶς, ὑπάρχουν οἱ κατακόρυφες ἀσύμπτωτοι 𝑥 = −1 καὶ 𝑥 = −2.
γ) Ἡ ἐξίσωσι γράφεται 𝑓
(𝑥) = −α􏷡 𝑥

+1
= −α􏷡 𝑥
+2 𝑥
+1 􏷫

= 𝑒−α 𝑥
+2 􏷫 􏷫 􏿴𝑒

−α − 1􏿷 = 1 − 2𝑒−α

ln


⟺ 􏷫

1 − 2𝑒−α 𝑥
= −α􏷫
. 𝑒
−1

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτησιακὴ σχέσι
∆ίνεται μία συνάρτησι 𝑓 ∶ [0, 2] → ℝ ἡ ὁποία εἶναι δύο φορὲς παραγωγίσιμη
καὶ ἱκανοποιεῖ τὶς συνθῆκες 𝑓
″ (𝑥) − 4𝑓 ′ (𝑥) + 4𝑓(𝑥) 𝑓
′ (0) 𝑓
′ (2) 𝑓
(1)

=
=
=
= 𝑘𝑥𝑒􏷡𝑥

, 0 ⩽ 𝑥 ⩽ 2
2𝑓(0),
2𝑓(2) + 12𝑒􏷣 , 𝑒􏷡

όπου 𝑘 ἕνας πραγματικὸς ἀριθμός.
α. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓
′ (𝑥) − 2𝑓(𝑥)
, 0⩽𝑥⩽2 𝑒􏷡𝑥

ἱκανοποιεῖ τὶς ὑποθέσεις τοῦ θεωρήματος τοῦ Rolle στὸ διάστημα [0, 2]. 𝑔
(𝑥) = 3𝑥􏷡 −

[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Ἡ 𝑔 ὁρίζεται καὶ εἶναι συνεχὴς στὸ [0, 2] (ὡς σύνθεσι συνεχῶν). Ἐπίσης
εἶναι παραγωγίσιμη στὸ (0, 2) ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο: 𝑔
′ (𝑥) = 􏿵3𝑥􏷡 − 𝑓

′ (𝑥) − 2𝑓(𝑥) 􏿸 𝑒􏷡𝑥 􏿴𝑓

″ (𝑥) − 2𝑓 ′ (𝑥)􏿷𝑒􏷡𝑥 − 􏿴𝑓 ′ (𝑥) − 2𝑓(𝑥)􏿸 ⋅ 2𝑒􏷡𝑥
= 6𝑥 − 𝑒􏷣𝑥 𝑓

(𝑥) − 4𝑓 (𝑥) + 4𝑓(𝑥)
= 6𝑥 −
. 𝑒􏷡𝑥

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.24. 2009 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

381

Ἀκόμη, 𝑔
(0) = 3 ⋅ 0􏷡 −
καὶ 𝑓

′ (0) − 2𝑓(0)
=0 𝑒􏷟 𝑓

′ (2) − 2𝑓(2)
= ⋯ = 0, 𝑔
(2) = 3 ⋅ 2 − 𝑒􏷣 􏷡

ἀπὸ τὴν πρώτη καὶ τὴν τρίτη δοθεῖσα.
β. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὑπάρχει ξ ∈ (0, 2) τέτοιο, ὥστε νὰ ἰσχύῃ 𝑓
″ (ξ) + 4𝑓(ξ) = 6ξ𝑒􏷡ξ + 4𝑓 ′ (ξ).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἐφαρμόζοντας τὸ θεώρημα Rolle στὴν 𝑔 στὸ [0, 2], ὑπάρχει ξ ∈ (0, 2) τ.ὥ. 𝑔
′ (ξ) = 0, δηλαδὴ 𝑓
″ (ξ) − 4𝑓 ′ (ξ) + 4𝑓(ξ)
=0 𝑒􏷡
ξ
∴ 𝑓 ″ (ξ) + 4𝑓(ξ) = 6ξ𝑒􏷡ξ + 4𝑓 ′ (ξ). 𝑔

′ (ξ) = 0 ∴ 6ξ −

γ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑘 = 6 καὶ ὅτι ἰσχύει 𝑔(𝑥) = 0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ [0, 2].
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Συγκρίνοντας τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἐρωτήματος (β) μὲ τὴν πρώτη δοθεῖσα
(ἐφαρμοσμένη γιὰ 𝑥 = ξ), παίρνουμε 𝑘 = 6.
Προχωρώντας τὸν ὑπολογισμὸ τῆς παραγώγου τῆς 𝑔, ἔχουμε 𝑓
″ (𝑥) − 4𝑓 ′ (𝑥) + 4𝑓(𝑥) 𝑔
(𝑥) = … = 6𝑥 − 𝑒􏷡𝑥 􏷡𝑥

6𝑥𝑒
= 6𝑥 − 􏷡𝑥 , ἀπὸ πρώτη δοθεῖσα 𝑒

= 6𝑥 − 6𝑥 = 0.

Ἄρα 𝑔(𝑥) = 𝑐 γιὰ κάποιο 𝑐 ∈ ℝ. Ἀλλὰ 𝑔(0) = 0, ἄρα 𝑐 = 0. Συνεπῶς 𝑔(𝑥) = 0,
∀𝑥 ∈ [0, 2].
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

382

δ. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷢 𝑒􏷡𝑥 , 0 ⩽ 𝑥 ⩽ 2.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἀπὸ τὸν τύπο τῆς 𝑔, ὅπως δίνεται στὴν ἐκφώνησι, ἔχουμε 𝑔
(𝑥) = 3𝑥􏷡 − 􏿵 𝑓

(𝑥) ′ 𝑓
(𝑥) ′ 𝑥􏷢
𝑒􏷡𝑥 𝑓(𝑥) ′ 􏷢 􏿸 􏿵𝑥 􏿸 􏿵 􏿸

.
=

= 𝑒􏷡𝑥 𝑒􏷡𝑥 𝑒􏷡𝑥

Ὅμως 𝑔′ (𝑥) = 0, ἑπομένως 𝑔
′ (𝑥) = 0



⟺ 𝑥􏷢

𝑒􏷡𝑥 𝑓(𝑥) ′ 􏿸
=0 𝑒􏷡𝑥 𝑥􏷢

𝑒􏷡𝑥 𝑓(𝑥)
= 𝑐′ , γιὰ κάποιο 𝑐′ ∈ ℝ 𝑒􏷡𝑥 𝑓

(𝑥) = 𝑥􏷢 𝑒􏷡𝑥 + 𝑐′ 𝑒􏷡𝑥 . 􏿵

Γιὰ 𝑥 = 1 ἔχουμε 𝑒􏷡 = (𝑐′ + 1)𝑒􏷡 ⟺ 𝑐′ = 0. Ἄρα, 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷢 𝑒􏷡𝑥 .
ε. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὁλοκλήρωμα 􏷡 􏾙 􏷠 𝑓

(𝑥) 𝑑𝑥
. 𝑥􏷡

[Μονάδες 4/100]

Λύσις. Εἶναι: 􏷡 􏾙 􏷠 􏷡 𝑓

(𝑥) 𝑑𝑥

= 𝑥𝑒􏷡𝑥
𝑑𝑥 􏾙 𝑥􏷡 􏷠

1 􏷡 􏷡𝑥 ′
= 􏾙
𝑥􏿴𝑒 􏿷 𝑑𝑥
2 􏷠
1 􏷡𝑥 􏷡 1 􏷡 ′ 􏷡𝑥
= 􏿯𝑥𝑒
􏿲 − 􏾙 (𝑥) 𝑒 𝑑𝑥
2
2 􏷠 􏷠

1 􏷣
1 􏷣 􏷡
(2𝑒 − 𝑒 ) − 􏾙 𝑒𝑦 𝑑𝑦, δι’ ἀλλαγῆς μεταβλητῆς 𝑦 = 2𝑥
=
2
4 􏷡 􏷣

1
1 􏷣 􏷡
(2𝑒 − 𝑒 ) − 􏿯𝑒𝑦 􏿲
=
2
4 􏷡

1 􏷣 􏷡
1 􏷣 􏷡
=
(2𝑒 − 𝑒 ) − (𝑒 − 𝑒 )
2
4
3𝑒􏷣 − 𝑒􏷡
=
.
4

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.25. 2010

5.25

383

2010

ΘΕΜΑ Αʹ Θεωρία
A1. Ἔστω 𝑓 μία συνάρτησι ὁρισμένη σὲ ἕνα διάστημα ∆. Ἂν F εἶναι μία παράγουσα τῆς 𝑓 στὸ ∆, τότε νὰ ἀποδείξετε ὅτι:
• ὅλες οἱ συναρτήσεις τῆς μορφῆς G(𝑥) = F(𝑥) + 𝑐, 𝑐 ∈ Δ εἶναι παράγουσες
τῆς 𝑓 στὸ ∆· καὶ
• κάθε ἄλλη παράγουσα G τῆς 𝑓 στὸ ∆ παίρνει τὴ μορφὴ G(𝑥) = F(𝑥) + 𝑐, 𝑐
∈ Δ.
[Μονάδες 6/100]
Ἀπόδειξις. Γιὰ τὸ πρῶτο ἔχουμε, γιὰ κάθε 𝑥 ∈ Δ,

G′ (𝑥) = 􏿴F(𝑥) + 𝑐􏿸 = F′ (𝑥) + (𝑐)′ = 𝑓(𝑥) + 0 = 𝑓(𝑥)
γιατὶ ἡ 𝑓 εἶναι παράγουσα τῆς F.
Γιὰ τὸ δεύτερο ἔχουμε, πάλι γιὰ κάθε 𝑥 ∈ Δ ∶
F′ (𝑥) = G′ (𝑥) = 𝑓(𝑥)

∴ 􏿴G(𝑥) − F(𝑥)􏿷 = 0
∴ G′ (𝑥) − F′ (𝑥) = 𝑐, γιὰ κάποιο 𝑐 ∈ ℝ
∴ G(𝑥) = F(𝑥) + 𝑐.

A2. Πότε ἡ εὐθεία 𝑥 = 𝑥􏷟 λέγεται κατακόρυφη ἀσύμπτωτη τῆς γραφικῆς παράστασης μιᾶς συνάρτησης 𝑓;
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Ἡ εὐθεία 𝑥 = 𝑥􏷟 λέγεται κατακόρυφη ἀσύμπτωτη τῆς γραφικῆς παράστασης μιᾶς συνάρτησης 𝑓, ὅταν τουλάχιστον ἕνα πλευρικὸ ὅριο τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟
ἰσοῦται μὲ +∞ ἢ −∞.
A3. Ἔστω μία συνάρτησι 𝑓 συνεχὴς σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ παραγωγίσιμη στὸ
ἐσωτερικὸ τοῦ ∆. Πότε λέμε ὅτι ἡ 𝑓 στρέφει τὰ κοῖλα πρὸς τὰ κάτω ἢ εἶναι κοίλη
στὸ ∆;
[Μονάδες 5/100]
Ἀπάντησις. Ἡ 𝑓 στρέφει τὰ κοῖλα πρὸς τὰ κάτω ἢ εἶναι κοίλη στὸ ∆, ὅταν ἡ
δεύτερη παράγωγός της εἶναι θετικὴ στὸ Δ, δηλαδὴ ὅταν 𝑓 ″ (𝑥) > 0, ∀𝑥 ∈ Δ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

384

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Α4. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α) Ἡ διανυσματικὴ ἀκτῖνα τῆς διαφορᾶς τῶν μιγαδικῶν ἀριθμῶν α + β𝑖 καὶ
γ + δ𝑖 εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν διανυσματικῶν ἀκτίνων τους.
β) Ἔστω συνάρτησι 𝑓 συνεχὴς σὲ ἕνα διάστημα ∆ καὶ παραγωγίσιμη στὸ
ἐσωτερικὸ τοῦ ∆. Ἂν ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ ∆, τότε ἡ παράγωγός
της δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὰ θετικὴ στὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ∆.
γ) Ἂν μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα καὶ συνεχὴς σὲ ἕνα ἀνοικτὸ
διάστημα (α, β), τότε τὸ σύνολο τιμῶν της στὸ διάστημα αὐτὸ εἶναι τὸ
διάστημα (Α, Β), ὅπου A = lim𝑥→α+ 𝑓(𝑥) καὶ B = lim𝑥→β− 𝑓(𝑥).
δ) (cos 𝑥)′ = sin 𝑥, 𝑥 ∈ ℝ.
ε) Ἂν lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) < 0, τότε 𝑓(𝑥) < 0 κοντὰ στὸ 𝑥􏷟 .
[Μονάδες 10]
Ἀπάντησις. α) σωστό, β) λάθος, γ) σωστό, δ) λάθος, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ Β΄: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
Δίνεται ἡ ἐξίσωσι 𝑧 +

2
= 2, ὅπου 𝑧 ∈ ℂ μὲ 𝑧 ≠ 0. 𝑧

B1. Νὰ βρῆτε τὶς ρίζες 𝑧􏷠 καὶ 𝑧􏷡 τῆς ἐξίσωσης.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται ἰσοδυνάμως 𝑧􏷡 + 2 = 2𝑧 ⟺ 𝑧􏷡 − 2𝑧 + 2 = 0. Ἡ
διακρίνουσά της εἶναι Δ = −4 < 0, συνεπῶς ἔχει δύο συζυγεῖς μιγαδικὲς ρίζες,
2 ± 2𝑖
τὶς 𝑧􏷠,􏷡 =
= 1 ± 𝑖.
2
Χωρὶς περιορισμὸ τῆς γενικότητας, ἂς θέσουμε 𝑧􏷠 = 1 − 𝑖, 𝑧􏷡 = 1 + 𝑖.
B2. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι
= 0.
+ 𝑧􏷡􏷟􏷠􏷟 𝑧􏷡􏷟􏷠􏷟 􏷡 􏷠

[Μονάδες 6]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.25. 2010

385

Λύσις. Γιὰ 𝑗 = 1, 2 εἶναι 𝑧􏷡𝑗
= (1 ± 𝑖)􏷡 = 1 ± 2𝑖 + 𝑖􏷡 = ±2𝑖.
ἄρα 𝑧􏷡􏷟􏷠􏷟

= (𝑧􏷡𝑗 )􏷠􏷟􏷟􏷤 = (±2𝑖)􏷠􏷟􏷟􏷤 = ±2􏷠􏷟􏷟􏷤 ⋅ 𝑖􏷠􏷟􏷟􏷤 = ±2􏷠􏷟􏷟􏷤 ⋅ (𝑖􏷣 )􏷡􏷤􏷠 ⋅ 𝑖 = ±2􏷠􏷟􏷟􏷤 𝑖. 𝑗

Συνεπῶς, 𝑧􏷡􏷟􏷠􏷟

+ 𝑧􏷡􏷟􏷠􏷟
= −2􏷠􏷟􏷟􏷤 𝑖 + 2􏷠􏷟􏷟􏷤 𝑖 = 0. 􏷠 􏷡

B3. Ἂν γιὰ τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς 𝑤 ἰσχύῃ
|𝑤 − 4 + 3𝑖| = |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 |
τότε νὰ βρῆτε τὸν γεωμετρικὸ τόπο τῶν εἰκόνων τῶν 𝑤 στὸ μιγαδικὸ ἐπίπεδο.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 | = |1 − 𝑖 − 1 − 𝑖| = 2, συνεπῶς ἡ δοθεῖσα γράφεται
|𝑤 − (4 − 3𝑖)| = 2
καὶ παριστᾷ κύκλο κέντρου 4 − 3𝑖 ∈ ℂ καὶ ἀκτίνας 2.
B4. Γιὰ τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς 𝑤 τοῦ ἐρωτήματος Β3, νὰ ἀποδείξετε ὅτι
3 ⩽ 𝑤 ⩽ 7.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Θέτοντας 𝑤 = 𝑥 + 𝑦𝑖 (𝑥, 𝑦 ∈ ℝ), ἡ σχέσι τοῦ Β3 γράφεται
(𝑥 − 4)􏷡 + (𝑦 + 3)􏷡 = 4.
Ἄρα ὑπάρχει φ ∈ [0, 2π] τέτοιο ὥστε 𝑥
− 4 = 2 cos φ καὶ 𝑦 + 3 = 2 sin φ
(παραμετρικὲς ἐξισώσεις κύκλου στὸ πραγματικὸ ἐπίπεδο). Λύνοντας τὶς παραπάνω ὡς πρὸς 𝑥 ἢ 𝑦 καὶ ὑψώνοντας στὸ τετράγωνο παίρνουμε 𝑥􏷡
= 16 + 16 cos φ + 4 cos􏷡 φ καὶ 𝑦􏷡 = 9 − 12 sin φ + 4 sin􏷡 φ.
Προσθέτοντας κατὰ μέλη παίρνουμε
3
4 𝑥􏷡
+ 𝑦􏷡 = 25 + 4(4 cos φ − 3 sin φ) + 4 = 29 + 20􏿴 cos φ − sin φ􏿷.
5
5
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

386

4 3
4 􏷡
3 􏷡
Παρατηροῦμε τώρα, ὅτι , ∈ [−1, 1] καὶ ἐπίσης ὅτι 􏿵 􏿸 + 􏿵 􏿸 = 1. Ἄρα,
5 5
5
5
ὑπάρχει θ ∈ [0, 2π] τ.ὥ.
sin θ =

4
3
καὶ sin θ = .
5
5

Ἔτσι,

4
3
cos φ − = sin θ cos φ − cos θ sin φ = sin(θ − φ).
5
5
Ἔχουμε λοιπόν:
−1 ⩽ sin(θ − φ) ⩽ 1
4
3
∴ −1 ⩽ cos φ − ⩽ 1
5
5
4
3
∴ −20 ⩽ 20􏿵 cos φ − 􏿸 ⩽ 20
5
5 􏷡 􏷡

∴ 9 ⩽ 𝑥 + 𝑦 ⩽ 49
∴ 3 ⩽ 􏽮𝑥􏷡 + 𝑦􏷡 ⩽ 7
∴ 3 ⩽ |𝑤| ⩽ 7.

ΘΕΜΑ Γ΄ Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = 2𝑥 + ln(𝑥􏷡 + 1), 𝑥 ∈ ℝ.
Γ1. Νὰ μελετήσετε ὡς πρὸς τὴ μονοτονία τὴ συνάρτησι 𝑓.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ὁρίζεται ὁρίζεται ὅταν 𝑥􏷡 + 1 > 0, ποὺ ἰσχύει γιὰ κάθε 𝑥
∈ ℝ. Ἄρα D𝑓 = ℝ. Ἐπίσης, εἶναι παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων,
μὲ παράγωγο
′ 𝑓

′ (𝑥) = 􏿴2𝑥 + ln(𝑥􏷡 + 1)􏿷
(𝑥􏷡 + 1)′
= 2+ 􏷡 𝑥
+1
2𝑥
= 2+ 􏷡 𝑥
+1 𝑥􏷡
+ 𝑥 + 1
= 2⋅
. 𝑥􏷡
+ 1

Ξέρουμε ὅτι 𝑥􏷡 +2𝑥+1 > 0 καὶ 𝑥􏷡 +1 > 0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ, ἄρα 𝑓 ′ (𝑥) > 0, ∀𝑥 ∈ ℝ.
Ἄρα, ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα, χωρὶς ἀκρότατα. Συνεπῶς εἶναι ἕνα πρὸς
ἕνα.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.25. 2010

387

Γ2. Νὰ λύσετε τὴν ἐξίσωσι:
(3𝑥 − 2)􏷡 + 1 􏿸
.
2(𝑥 − 3𝑥 + 2) = ln 􏿵 𝑥􏷣
+ 1 􏷡

[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ ἐξίσωσι γράφεται ἰσοδυνάμως:

(3𝑥 − 2)􏷡 + 1 􏿸 𝑥􏷣

+ 1
2𝑥􏷡 − 2(3𝑥 − 2) = ln 􏿴(3𝑥 − 2)􏷡 + 1􏿷 − ln 􏿴𝑥􏷣 + 1􏿷

2𝑥􏷡 + ln 􏿴(𝑥􏷡 )􏷡 + 1􏿷 = 2(3𝑥 − 2) + ln 􏿴(3𝑥 − 2)􏷡 + 1􏿷

⟺ 𝑓􏿴𝑥􏷡

􏿷 = 𝑓(3𝑥 − 2)



⟺ 𝑥􏷡

= 3𝑥 − 2, γιατὶ ἡ 𝑓 εἶναι 1–1 𝑥􏷡
− 3𝑥 + 2 𝑥􏷠
= 1, 𝑥􏷡 = 2.

2(𝑥􏷡 − 3𝑥 + 2) = ln 􏿵

Γ3. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 ἔχει δύο σημεῖα καμπῆς καὶ ὅτι οἱ ἐφαπτόμενες τῆς
γραφικῆς παραστάσεως τῆς 𝑓 στὰ σημεῖα καμπῆς της τέμνονται σὲ σημεῖο τοῦ
ἄξονα 𝑦𝑦′ .
[Μονάδες 6/100] 𝑥􏷡
+ 𝑥 + 1
εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς σύνθεσι παραγω𝑥􏷡 + 1
γισίμων. Ἡ παράγωγός της (ἡ δεύτερη παράγωγος τῆς 𝑓) εἶναι:
Λύσις. Ἡ 𝑓 ′ (𝑥) = 2 ⋅

(𝑥􏷡 + 𝑥 + 1)′ ⋅ (𝑥􏷡 + 1) − (𝑥􏷡 + 𝑥 + 1) ⋅ (𝑥􏷡 + 1)′
(𝑥􏷡 + 1)􏷡
(2𝑥 + 1) ⋅ (𝑥􏷡 + 1) − (𝑥􏷡 + 𝑥 + 1) ⋅ 2𝑥
= 2⋅
(𝑥􏷡 + 1)􏷡 𝑥􏷡
− 1
= ⋯ = −2 ⋅ 􏷡
.
(𝑥 + 1)􏷡 𝑓

″ (𝑥) = 2 ⋅

καὶ ἰσχύει 𝑓
″ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑥􏷡 − 1 ⩽ 0 ⟺ 𝑥􏷡 ⩽ −1 ⟺ −1 ⩽ 𝑥 ⩽ 1.
Συνεπῶς:
• Στὸ (−∞, −1) ἡ 𝑓 εἶναι κοίλη.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

388

• Στὸ (−1, 1) ἡ 𝑓 εἶναι κυρτή.
• Στὸ (1, +∞) ἡ 𝑓 εἶναι κοίλη.
• Τὸ 𝑥􏹒 = −1 ἀποτελεῖ θέσι καμπῆς. Ἰσχύει 𝑦􏹒 = 𝑓(−1) = −2 + ln 2, ἄρα τὸ
σημεῖο καμπῆς εἶναι A(−1, −2 + ln 2).
• Τὸ 𝑥􏹓 = 1 ἀποτελεῖ θέσι καμπῆς. Ἰσχύει 𝑦􏹓 = 𝑓(1) = 2 + ln 2, ἄρα τὸ
σημεῖο καμπῆς εἶναι B(1, 2 + ln 2).
Ἡ κλίσι τῆς ἐφαπτομένης στὸ C𝑓 στὸ σημεῖο A εἶναι 𝑓 ′ (−1) = 1, ἄρα ἡ
ἐξίσωσί της εἶναι
ε􏹒 ∶ 𝑦 = −2 + ln 2 + 𝑥 + 1.
Ἡ κλίσι τῆς ἐφαπτομένης στὸ C𝑓 στὸ σημεῖο B εἶναι 𝑓 ′ (1) = 3, ἄρα ἡ ἐξίσωσί
της εἶναι
ε􏹓 ∶ 𝑦 = 2 + ln 2 + 3𝑥 − 3.
Οἱ δύο εὐθεῖες δὲν εἶναι παράλληλες (ἀφοῦ οἱ συντελεστὲς διευθύνσεως εἶναι
διαφορετικοί), ἄρα τέμνονται σὲ σημεῖο Γ τέτοιο ὥστε 2 + ln 2 + 3𝑥􏸶 − 3 = −2 +
ln 2 + 𝑥􏸶 + 1 ⟺ 𝑥􏸶 = 0. Ἄρα τὸ Γ βρίσκεται ἐπὶ τοῦ ἄξονα 𝑦𝑦′ .
Γ4. Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὁλοκλήρωμα 􏷠

I = 􏾙 𝑥𝑓(𝑥)𝑑𝑥.
−􏷠

[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι 􏷠

I = 􏾙 𝑥𝑓(𝑥)𝑑𝑥
−􏷠 􏷠

= 􏾙 2𝑥􏷡 + 𝑥 ln(𝑥􏷡 + 1)𝑑𝑥
−􏷠 􏷠 􏷠

−􏷠

−􏷠

= 2 􏾙 𝑥􏷡 𝑑𝑥 + 􏾙 2𝑥 ln(𝑥􏷡 + 1)𝑑𝑥.
Τὸ πρῶτο ὁλοκλήρωμα ὑπολογίζεται ἄμεσα: 􏷠

I􏷠 = 􏾙 𝑥􏷡 𝑑𝑥 = 􏿯
−􏷠

1􏷢 − (−1)􏷢 2 𝑥􏷢
􏷠
=
= . 􏿲

3 −􏷠
3
3

Τὸ δεύτερο ἀποτελεῖ ὁλοκληρωμα μιᾶς περιττῆς συνάρτησης, τῆς 𝑔(𝑥) =
2𝑥 ln(𝑥􏷡 + 1), D𝑔 = [−1, 1], συνεπῶς ἰσοῦται μὲ μηδέν: I􏷡 = 0.
Ἄρα, τὸ ἀρχικὸ ὁλοκλήρωμα εἶναι
I=

2
2
+0= .
3
3

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.25. 2010

389

ΘΕΜΑ ∆΄ Συναρτησιακὲς σχέσεις
∆ίνεται ἡ συνεχὴς συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ ἡ ὁποία γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ ἱκανοποιεῖ
τὶς σχέσεις: 𝑥 𝑡 𝑓

(𝑥) ≠ 𝑥, 𝑓(𝑥) − 𝑥 = 3 + 􏾙 𝑑𝑡
. 􏷟
𝑓(𝑡) − 𝑡
∆΄1. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ παράγωγο 𝑓
(𝑥)
. 𝑓
(𝑥) − 𝑥 𝑓

′ (𝑥) =

[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Γιὰ τυχαῖα 𝑥, 𝑥􏷟 ∈ ℝ μὲ 𝑥 ≠ 𝑥􏷟 ἔχουμε: 𝑥 𝑓

(𝑥)−𝑓(𝑥􏷟 ) = 𝑥+3+􏾙 􏷟 𝑥􏷩 𝑥 𝑡 𝑡 𝑡 𝑑𝑡

−𝑥􏷟 −3−􏾙 𝑑𝑡
= 𝑥−𝑥􏷟 +􏾙 𝑑𝑡
. 𝑓
(𝑡) − 𝑡 􏷟
𝑓(𝑡) − 𝑡 𝑥􏷩
𝑓(𝑡) − 𝑡

Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς 𝑓 στὸ 𝑥􏷟 εἶναι: 𝑡 𝑡 𝑥

∫𝑥 𝑑𝑡 𝑑𝑡 􏷩

𝑓(𝑡) − 𝑡 􏷩
𝑓(𝑡) − 𝑡
=1+
. 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑥

λ(𝑥) = 𝑓

(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
= 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑥

− 𝑥􏷟 + ∫𝑥 𝑡 𝑑𝑡

εἶναι παραγωγίσιμες στὸ 􏷩
𝑓(𝑡) − 𝑡
ℝ καὶ τείνουν στὸ μηδέν, ὅταν 𝑥 → 𝑥􏷟 . Συνεπῶς ἀπὸ τὸν κανόνα de l’Hôpital
ἔχουμε: 𝑥

Οἱ συναρτήσεις 𝑥 ↦ 𝑥 − 𝑥􏷟 καὶ 𝑥 ↦ ∫𝑥 𝑡 𝑑𝑡 􏷩

𝑓(𝑡) − 𝑡
lim 𝑥
→𝑥􏷩 𝑥
− 𝑥􏷟
′ 𝑡 𝑥 􏿵

∫𝑥 𝑑𝑡􏿸 􏷩

𝑓(𝑡) − 𝑡
= lim 𝑥
→𝑥􏷩
(𝑥 − 𝑥􏷟 )′ 𝑥

∫𝑥 𝑓

(𝑥􏷩 𝑓
(𝑥􏷩 )−𝑥􏷩

=

1 𝑥􏷟

=
. 𝑓
(𝑥􏷟 ) − 𝑥􏷟
Συνεπῶς τὸ ὅριο τοῦ λόγου μεταβολῆς στὸ 𝑥􏷟 ὑπάρχει καὶ ἰσοῦται μὲ 𝑥

lim λ(𝑥) = lim 1 + lim 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩 𝑥

→𝑥􏷩

∫𝑥 􏷩 𝑡 𝑑𝑡 𝑥􏷟 𝑓

(𝑥􏷟 ) 𝑓
(𝑡) − 𝑡
=1+
=
. 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑓
(𝑥􏷟 ) − 𝑥􏷟 𝑓(𝑥􏷟 ) − 𝑥􏷟

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

390

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Ἑπομένως, ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = 𝑓

(𝑥)
. 𝑓
(𝑥) − 𝑥

∆2. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑔(𝑥) = 𝑓(𝑥)􏷡 −2𝑥𝑓(𝑥), 𝑥 ∈ ℝ, εἶναι σταθερή.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι 𝑔 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων,
μὲ παράγωγο: 𝑔
′ (𝑥) = 􏿮𝑓(𝑥)􏷡 − 2𝑥𝑓(𝑥)􏿱

′ 􏷡

= 􏿴𝑓(𝑥)􏷡 )′ − 2􏿴𝑥𝑓(𝑥)􏿷

= 2𝑓(𝑥)𝑓 ′ (𝑥) − 2𝑓(𝑥) − 2𝑥𝑓 ′ (𝑥) 𝑓
(𝑥)􏷡 𝑓
(𝑥)
− 2𝑓(𝑥) − 2𝑥 𝑓
(𝑥) − 𝑥 𝑓
(𝑥) − 𝑥
= ⋯=0

= 2

Ἄρα ἡ 𝑔 εἶναι σταθερά.
∆3. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓(𝑥) = 𝑥 + √𝑥􏷡 + 9 ,𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἀναζητᾶμε τὸν τύπο τῆς 𝑓. Κατ’ ἀρχάς, θέτοντας 𝑥 = 0 στὴ συναρτησιακὴ σχέσι τῆς ἐκφωνήσεως παίρνουμε 􏷟 𝑓

(0) − 0 = 3 + 􏾙 􏷟 𝑡 𝑑𝑡

∴ 𝑓(0) = 3. 𝑓
(0) − 0

Ἄρα, 𝑔(0) = 𝑓(0)􏷡 − 2 ⋅ 0 ⋅ 𝑓(0) = 9. Ἐπειδὴ ἡ 𝑔 εἶναι σταθερὴ ἔχουμε ∀𝑥 ∈
ℝ, 𝑔(𝑥) = 3. Ἑπομένως 𝑓
(𝑥)􏷡 − 2𝑥𝑓(𝑥) = 9 ⟺ 𝑓(𝑥)􏷡 − 2𝑥𝑓(𝑥) − 9 = 0.
Ἡ παραπάνω, ἐκληφθεῖσα ὡς δευτεροβάθμια ἐξίσωσι ὡς πρὸς 𝑓(𝑥) ἔχει διακρίνουσα Δ = (2𝑥)􏷡 + 9 ⋅ 4 ⋅ 1 = 4(𝑥􏷡 + 9) > 0 καὶ λύσεις 𝑓
(𝑥)􏷠,􏷡 =

2𝑥 ± √4(𝑥􏷡 + 9)
= 𝑥 ± √𝑥􏷡 + 9.
2

Ἡ ἀρνητικὴ λύσι ἀπορρίπτεται (γιατὶ δὲν ἐπαληθεύει τὸ ἀποτέλεσμα 𝑓(0) = 3),
ἐνῷ ἡ θετικὴ δίνει τὸ ζητούμενο.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.26. 2010 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ
∆4.

391

Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑥
+􏷠 𝑥

+􏷡 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 < 􏾙 􏾙 𝑥 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡, 𝑥

+􏷠

γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 7/100] 𝑥
+􏷠

Λύσις. Θεωροῦμε τὴ συνάρτησι φ(𝑦) = ∫𝑥 𝑓(𝑡)𝑑𝑡, 𝑦 ∈ ℝ. Εἶναι ὁρισμένη καὶ
συνεχὴς στὸ [𝑥, 𝑥 + 1], γιὰ τυχαῖο 𝑥 ∈ ℝ καὶ παραγωγίσιμη στὸ (𝑥, 𝑥 + 1) μὲ
παράγωγο
φ′ (𝑦) = 􏿵 􏾙 𝑥

+􏷠 􏷟 𝑥 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡−􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡􏿸 = 􏿴𝑓(𝑦+1)−𝑓(0)􏿷−􏿴𝑓(𝑦)−𝑓(0)􏿷 = 𝑓(𝑦+1)−𝑓(𝑦). 􏷟

Ἀπὸ τὸ θέωρημα μέσης τιμῆς τοῦ ὁλοκληρωτικοῦ λογισμοῦ ἕπεται ὅτι ὑπάρχει
ξ ∈ (𝑥, 𝑥 + 1) τ.ὥ.
φ′ (ξ) = φ(𝑥 + 1) − φ(𝑥) 𝑥
+􏷡

∴ 𝑓(ξ + 1) − 𝑓(ξ) = 􏾙 𝑥

+􏷠 𝑥

+􏷠 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 − 􏾙 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 𝑥

∴ ξ + 1 + 􏽯(ξ + 1)􏷡 + 9 − ξ − 􏽮ξ􏷡 + 9 = 􏾙 𝑥

+􏷡 𝑥

+􏷠 𝑥

+􏷠 𝑓

(𝑡) − 􏾙 𝑥

+􏷡

∴ 1 + 􏽯(ξ + 1)􏷡 + 9 − 􏽮ξ􏷡 + 9 = 􏾙 𝑥

+􏷠 𝑓

(𝑡) − 􏾙 𝑥

+􏷠 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 𝑥 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡. 𝑥

Ἑπομένως:
(ξ􏷡 + 1) > ξ􏷡 ∴ 􏽯(ξ + 1)􏷡 + 9 > 􏽮ξ􏷡 + 9
∴ 1 + 􏽯(ξ + 1)􏷡 + 9 − 􏽮ξ􏷡 + 9 > 1 > 0 𝑥
+􏷡 𝑓

(𝑡) − 􏾙

∴ 􏾙 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 < 􏾙 𝑥

+􏷠 𝑥
+􏷠 𝑥

5.26 𝑥

+􏷠

∴ 􏾙 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 > 0 𝑥 𝑥

+􏷡 𝑓

(𝑡). 𝑥

+􏷠

2010 ἐπαναληπτικὲς

ΘΕΜΑ Α΄: Θεωρία
A1. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = sin 𝑥, 𝑥 ∈ ℝ, εἶναι παραγωγίσιμη
στὸ ℝ καὶ ἰσχύει (sin 𝑥)′ = cos 𝑥.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

392

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
[Μονάδες 8/100]

Ἀπόδειξις. Εἶναι
sin(𝑎 + 𝑏) = sin 𝑎 cos 𝑏 + sin 𝑏 cos 𝑎 καὶ sin(𝑎 − 𝑏) = sin 𝑎 cos 𝑏 − sin 𝑏 cos 𝑎.
Θέτοντας α = 𝑎 + 𝑏 καὶ β = 𝑎 − 𝑏 καὶ ἀφαιρώντας κατὰ μέλη, παίρνουμε
sin α − sin β = 2 sin

α+β
α−β
cos
.
2
2

Ὁ λόγος μεταβολῆς τῆς συνάρτησης 𝑓(𝑥) = sin 𝑥 στὸ τυχαῖο 𝑥􏷟 ∈ ℝ εἶναι
sin 𝑥 − sin 𝑥􏷟 𝑥
− 𝑥􏷟 􏷩 􏷩

2 sin 𝑥−𝑥
cos 𝑥−𝑥 􏷡 􏷡

= 𝑥
− 𝑥􏷟 𝑥
−𝑥􏷩
sin 􏷡 𝑥
+ 𝑥􏷟
=
⋅ cos
. 𝑥
−𝑥􏷩
2 􏷡

λ(𝑥) =

Τὸ δεύτερο μέλος ἔχει πραγματικὸ ὅριο γιὰ 𝑥 → 𝑥􏷟 , ἄρα καὶ τὸ πρῶτο. Συνεπῶς 𝑥
− 𝑥􏷟
ἡ συνάρτησι εἶναι παραγωγίσιμη καὶ ἔχουμε, θέτοντας 𝑡 =
:
2 𝑥
+ 𝑥􏷟
sin 𝑡 􏿸
= cos 𝑥􏷟 .
⋅ cos 􏿵 lim 𝑓
′ (𝑥􏷟 ) = lim 𝑥
→𝑥􏷩 𝑡
→􏷟 𝑡

2

A2. Πότε λέμε ὅτι μία συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σὲ ἕνα κλειστὸ διάστημα [α, β] τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της;
[Μονάδες 4/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη σὲ ἕνα κλειστὸ διάστημα [α, β]
τοῦ πεδίου ὁρισμοῦ της, ὅτανν
i) γιὰ κάθε 𝑥􏷟 ∈ (α, β) ὑπάρχῃ στὸ ℝ τὸ ὅριο
lim 𝑓

(𝑥) − 𝑓(𝑥􏷟 )
· 𝑥
− 𝑥􏷟

lim+ 𝑓

(𝑥) − 𝑓(α)
· 𝑥
−α

lim− 𝑓

(𝑥) − 𝑓(β)
. 𝑥
−β 𝑥

→𝑥􏷩

ii) ὑπάρχῃ στὸ ℝ τὸ ὅριο 𝑥
→α

iii) ὑπάρχῃ στὸ ℝ τὸ ὅριο 𝑥
→β

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.26. 2010 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

393

A3. Πότε λέμε ὅτι μία συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμού Α παρουσιάζει στὸ 𝑥􏷟 ∈ A
(ὁλικὸ) μέγιστο τὸ 𝑓(𝑥􏷟 );
[Μονάδες 3/100]
Ἀπάντησις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ πεδίο ὁρισμού Α παρουσιάζει στὸ 𝑥􏷟 ∈ A (ὁλικὸ)
μέγιστο τὸ 𝑓(𝑥􏷟 ), ὅτανν ∀𝑥 ∈ A, 𝑓(𝑥) ⩾ 𝑓(𝑥􏷟 ).
Α4. Νὰ χαρακτηρίσετε τὶς προτάσεις ποὺ ἀκολουθοῦν ὡς σωστὲς ἢ λανθασμένες, χωρὶς ἀπόδειξι.
α) Ἂν 𝑓(𝑥) = α𝑥 , α > 0, τότε ἰσχύει (α𝑥 )′ = 𝑥α𝑥−􏷠 .
β) Ἂν ὁρίζωνται οἱ συναρτήσεις 𝑓∘𝑔 καὶ 𝑔∘𝑓, τότε πάντοτε ἰσχύει 𝑓∘𝑔 = 𝑔∘𝑓.
γ) Ἂν lim𝑥→𝑥􏷩 𝑓(𝑥) = +∞ ἢ −∞, τότε lim𝑥→𝑥􏷩

1
= 0. 𝑓
(𝑥)

δ) Ἂν μιὰ συνάρτησι 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ κλειστὸ διάστημα [α, β] καὶ ἰσχύῃ 𝑓
(𝑥) ⩾ 0 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ [α, β], τότε
β 􏾙

𝑓(𝑥)𝑑𝑥 ⩾ 0.
α

ε) Γιὰ κάθε 𝑧 ∈ ℂ ἰσχύει |𝑧|􏷡 = 𝑧 ⋅ 𝑧.̄
[Μονάδες 10/100]
Ἀπάντησις. α) λάθος, β) λάθος, γ) σωστό, δ) σωστό, ε) σωστό.

ΘΕΜΑ Β΄: Μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ
Ἔστω ὅτι οἱ μιγαδικοὶ ἀριθμοὶ 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 εἶναι οἱ ρίζες ἐξισώσεως δευτέρου βαθμοῦ μὲ πραγματικοὺς συντελεστὲς γιὰ τὶς ὁποῖες ἰσχύουν 𝑧􏷠 +𝑧􏷡 = −2 κα 𝑧􏷠 ⋅𝑧􏷡 =
5.
B1. Νὰ βρῆτε τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 .
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Οἱ 𝑧􏷠 , 𝑧􏷡 εἶναι ρίζες τῆς δευτεροβάθμιας ἐξίσωσης 𝑧􏷡 + 2𝑧 + 5 = 0. Ἡ
ἐξίσωσι ἔχει διακρίνουσα Δ = 4 − 20 = 16, ἄρα οἱ ρίζες εἶναι 𝑧􏷠
=

−2 − 4𝑖
−2 + 4𝑖
= −1 − 2𝑖 καὶ 𝑧􏷡 =
= −1 + 2𝑖.
2
2

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

394

B2. Ἂν γιὰ τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς 𝑤 ἰσχύῃ ἡ σχέσι
|𝑤 − 𝑧􏷠 |􏷡 + |𝑤 − 𝑧􏷡 |􏷡 = |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 |􏷡
νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὁ γεωμετρικὸς τόπος τῶν εἰκόνων τῶν 𝑤 στὸ μιγαδικὸ ἐπίπεδο
εἶναι ὁ κύκλος μὲ ἐξίσωσι
(𝑥 + 1)􏷡 + 𝑦􏷡 = 4.
Λύσις. Θέτοντας 𝑤 = 𝑥 + 𝑦𝑖, γιὰ 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ, ἔχουμε:



|𝑤 − 𝑧􏷠 |􏷡 + |𝑤 − 𝑧􏷡 |􏷡 = |𝑧􏷠 − 𝑧􏷡 |􏷡
|𝑥 + 𝑦𝑖 + 1 + 2𝑖|􏷡 + |𝑥 + 𝑦𝑖 + 1 − 2𝑖|􏷡 = | − 1 − 2𝑖 + 1 − 2𝑖|􏷡
(𝑥 + 1)􏷡 + (𝑦 + 2)􏷡 + (𝑥 + 1)􏷡 + (𝑦 − 2)􏷡 = 16
(𝑥 + 1)􏷡 + 𝑦􏷡 = 4.

B3. Ἀπὸ τοὺς μιγαδικοὺς ἀριθμοὺς 𝑤 τοῦ ἐρωτήματος Β2 νὰ βρῆτε ἐκείνους
γιὰ τοὺς ὁποίους ἰσχύει
2 ⋅ ℜ(𝑤) + ℑ(𝑤) = 0.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ δοθεῖσα δίνει 2𝑥 + 𝑦 = 0 ⟺ 𝑦 = −2𝑥 καὶ ἀντικαθιστώντας στὴ
σχέσι τοῦ Β΄2
(𝑥 + 1)􏷡 + (−2𝑥)􏷡 = 4 ⟺ 5𝑥􏷡 + 2𝑥 − 3 = 0.
Ἡ διακρίνουσα εἶναι Δ = 4 + 60 = 64 καὶ οἱ ρίζες 𝑥􏷠
=

−2 − 8
= −1 ∴𝑦􏷠 = −2
10 𝑥􏷡

=

6
−2 + 8 3
= ∴𝑦􏷡 = − .
10
5
5

καὶ

Ἄρα, οἱ δύο ζητούμενοι μιγαδικοὶ εἶναι 𝑢􏷠 = 1 − 2𝑖 καὶ 𝑢􏷡 =

3 6
− 𝑖.
5 5

B4. Ἂν 𝑤􏷠 , 𝑤􏷡 εἶναι δύο ἀπὸ τοὺς μιγαδικοὺς 𝑤 τοῦ ἐρωτήματος Β2 μὲ τὴν ἰδιότητα |𝑤􏷠 − 𝑤􏷡 | = 4, νὰ ἀποδείξετε ὅτι |𝑤􏷠 + 𝑤􏷡 | = 2.
[Μονάδες 6/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.26. 2010 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

395

Λύσις. Ἔστω 𝑤􏷠 , 𝑤􏷡 δύο μιγαδικοὶ ποὺ ἱκανοποιοῦν τὴν (Β2).
Ἔστω 𝑤􏷠 = 𝑥􏷠 + 𝑦􏷠 𝑖. Τότε ἰσχύει |𝑤􏷠 − 1| = (𝑥􏷠 − 1)􏷡 + 𝑦􏷡􏷠 = √4 = 2, ἀπὸ 􏽯

τὴν ἐκφώνησι, καὶ ὁμοίως |𝑤􏷡 − 1| = 2.
Θέτουμε 𝑤′􏷠 = 𝑤􏷠 − 1 καὶ 𝑤′􏷡 = 𝑤􏷡 − 1. Τότε |𝑤′􏷠 | = 2, |𝑤′􏷡 | = 2 καὶ
|𝑤′􏷠 − 𝑤′􏷡 | = |𝑤􏷠 − 1 − 𝑤􏷡 + 1| = |𝑤􏷠 − 𝑤􏷡 | = 4.
Συνεπῶς, ἔχουμε







|𝑤′􏷠 − 𝑤′􏷡 |􏷡 + |𝑤′􏷠 + 𝑤′􏷡 |􏷡 = 2|𝑤′􏷠 |􏷡 + 2|𝑤′􏷡 |􏷡
16 + |𝑤′􏷠 + 𝑤′􏷡 |􏷡 = 2 ⋅ 4 + 2 ⋅ 4􏷡
|𝑤′􏷠 + 𝑤′􏷡 |􏷡 = 0 𝑤
′􏷠 + 𝑤′􏷡 = 0 𝑤􏷠
+ 1 + 𝑤􏷡 + 1 = 0 𝑤􏷠
+ 𝑤􏷡 = −2
|𝑤􏷠 + 𝑤􏷡 | = | − 2|
|𝑤􏷠 + 𝑤􏷡 | = 2.

ΘΕΜΑ Γ΄: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησις 𝑓(𝑥) = (𝑥 − 2) ln 𝑥 + 𝑥 − 3, 𝑥 > 0.
Γ1. Νὰ βρῆτε τὶς ἀσύμπτωτες τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς συνάρτησης 𝑓.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι lim𝑥→􏷟+ 𝑓(𝑥) = +∞, ἄρα ἡ 𝑥 = 0 ἀποτελεῖ κατακόρυφη ἀσύμπτωτο.
Ἐπίσης, lim𝑥→+∞ 𝑓(𝑥) = +∞, ἄρα δὲν ὑπάρχουν ὁριζόντιες ἀσύμπτωτοι.
Γ2. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ διάστημα
(0, 1] καὶ γνησίως αὔξουσα στὸ διάστημα [1, +∞).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ D𝑓 = (0, +∞) ὡς
σύνθεσι παραγωγισίμων μὲ παράγωγο 𝑥
ln 𝑥 + 2𝑥 − 2
1
. 𝑓
′ (𝑥) = ln 𝑥 + (𝑥 − 2) + 1 = 𝑥 𝑥

Εἶναι 𝑥
⩾ 1 ⟹ [ln 𝑥 ⩾ 0 ∧ 𝑥 ⩾ 0 ∧ 2𝑥 − 2 ⩾ 0] ⟹ 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ 0
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

396
καὶ

0 < 𝑥 < 1 ⟹ [ln 𝑥 < 0 ∧ 𝑥 > 0 ∧ 2𝑥 − 2 < 0] ⟹ 𝑓 ′ (𝑥) < 0.
Ἄρα ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (1, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ [1, +∞)·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (0, 1), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ (0, 1]·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο για 1, τὸ 𝑓(1) = −2.

Γ3. Νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ἐξίσωσι 𝑓(𝑥) = 0 ἔχει δύο ἀκριβῶς θετικές ρίζες.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι lim𝑥→􏷠− 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷠+ = 𝑓(1) = −2, λόγῳ συνέχειας.
Ἔχουμε 𝑓(0, 1) = (−2, +∞) ἄρα 0 ∈ 𝑓(0, 1), συνεπῶς ὑπάρχει 𝑥􏷠 ∈ (0, 1)
ὥστε 𝑓(𝑥􏷠 ) = 0.
Ἐπίσης, 𝑓(1, +∞) = (−2, +∞) ἄρα 0 ∈ 𝑓(1, +∞), συνεπῶς ὑπάρχει 𝑥􏷡 ∈
(1, +∞) ὥστε 𝑓(𝑥􏷡 ) = 0.
Οἱ δύο ρίζες εἶναι μοναδικὲς λόγῳ μονοτονίας στὰ ἀντίστοιχα διαστήματα.

Γ4. Ἂν 𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 εἶναι οἱ ρίζες τοῦ ἐρωτήματος Γ3 μὲ 𝑥􏷠 < 𝑥􏷡 , νὰ ἀποδείξετε ὅτι
ὑπάρχει μοναδικὸς ἀριθμὸς ξ ∈ (𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ) τέτοιος, ὥστε ξ ⋅ 𝑓 ′ (ξ) − 𝑓(ξ) = 0
καὶ ὅτι ἡ ἐφαπτομένη τῆς γραφικῆς παράστασης τῆς συνάρτησης 𝑓 στὸ σημεῖο
Μ(ξ, 𝑓(ξ)) διέρχεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῶν ἀξόνων.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Θεωρῶ τὴ συνάρτησι ℎ(𝑥) = 𝑥𝑓(𝑥) μὲ 𝑥 ∈ [𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ]. Ἡ ℎ εἶναι συνεχὴς στὸ
[𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ] καὶ παραγωγίσιμη στὸ (𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ) μὲ παράγωγο ℎ′ (𝑥) = 𝑓(𝑥) + 𝑥𝑓 ′ (𝑥).
Ἀκόμη ἰσχύουν ℎ(𝑥􏷠 ) = 𝑥􏷠 𝑓(𝑥􏷠 ) = 0 καὶ ℎ(𝑥􏷡 ) = 𝑥􏷡 𝑓(𝑥􏷡 ) = 0. Ἀπὸ τὸ θεώρημα
Rolle, ὑπάρχει ξ ∈ (𝑥􏷠 , 𝑥􏷡 ) ὥστε ℎ′ (ξ) = 0 δηλαδὴ ξ ⋅ 𝑓 ′ (ξ) − 𝑓(ξ) = 0.
Ἡ ἐξίσωσι τῆς ἐφαπτομένης τῆς 𝑓 στὸ Μ εἶναι 𝑦
= 𝑓 ′ (ξ)(𝑥 − ξ) + 𝑓(ξ) ∴ 𝑦 = 𝑓 ′ (ξ)𝑥.

ΘΕΜΑ ∆΄: Συναρτησιακὴ σχέσις
Ἔστω συνάρτηση 𝑓 ∶ ℝ → ℝ ἡ ὁποία εἶναι παραγωγίσιμη καὶ κυρτὴ στὸ ℝ
μὲ 𝑓(0) = 1 καὶ 𝑓 ′ (0) = 0.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

5.26. 2010 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ
∆1.

397

Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 𝑓(𝑥) ⩾ 1 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 4/100]

Λύσις. Ἔχουμε 𝑓 ″ (𝑥) > 0 ἄρα ἡ 𝑓 ′ εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ ℝ. Ἑπομένως, 𝑥
> 0 ⇒ 𝑓 ′ (𝑥) > 𝑓 ′ (0) ⇒ 𝑓 ′ (𝑥) > 0
ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (0, +∞) καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ [0, +∞).
Ἐπίσης 𝑥
< 0 ⇒ 𝑓 ′ (𝑥) < 𝑓 ′ (0) ⇒ 𝑓 ′ (𝑥) < 0
ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (−∞, 0) καὶ λόγῳ συνέχειας, στὸ (−∞, 0].
Συνεπῶς, ἡ 𝑓 παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 9, τὸ 𝑓(0) = 1. Ἄρα, ∀𝑥 ∈
ℝ, 𝑓(𝑥) ⩾ 1.
∆2.

Νὰ ἀποδείξετε ὅτι 􏷠

lim 𝑥

⋅ ∫􏷟 𝑓(𝑥𝑡)𝑑𝑡 + 𝑥􏷢 𝑥

→􏷟

sin􏷢 𝑥

= +∞.
[Μονάδες 6/100]

Λύσις. Θέτοντας 𝑦 = 𝑥𝑡 ἔχουμε 𝑑𝑦 = 𝑥𝑑𝑡, 𝑡 = 0 ⇒ 𝑦 = 0 καὶ 𝑡 = 1 ⇒ 𝑥 = 1, ἄρα
τὸ ὁλοκλήρωμα γίνεται 􏷠 𝑥 𝑥

􏾙 𝑓(𝑥𝑡)𝑑𝑡 = 􏾙 𝑓(𝑦)𝑑𝑦 = F(𝑥) − F(0), 􏷟 􏷟

ὅπου F εἶναι παράγουσα τῆς 𝑓.
Τώρα, τὰ ὅρια ἀριθμητῆ lim𝑥→􏷟 (F(𝑥) − F(0) + 𝑥􏷢 ) = 0 καὶ παρονομαστῆ
lim𝑥→􏷟 sin􏷢 𝑥 = 0 ἰσοῦνται μὲ τὸ μηδέν, ἄρα ἐφαρμόζεται ὁ κανόνας de l’Hôpital
ἄρα τὸ ζητούμενο ὅριο γράφεται 􏷠

L = lim 𝑥
→􏷟

γιατὶ lim𝑥→􏷟 􏿵𝑥

⋅ ∫􏷟 𝑓(𝑥𝑡)𝑑𝑡 + 𝑥􏷢 􏿸
(sin􏷢 𝑥)′

= lim 𝑥
→􏷟 𝑓

(𝑥) − 3𝑥􏷡
= +∞
3 sin􏷡 𝑥 cos 𝑥 𝑓

(𝑥) − 3𝑥􏷡 1
= , lim𝑥→􏷟 sin􏷡 𝑥 = 0 καὶ sin􏷡 𝑥 > 0.
3 cos 𝑥
3

∆3. Ἂν ἐπιπλέον δίνεται ὅτι 𝑓 ′ (𝑥) + 2𝑥 = 2𝑥 ⋅ 􏿴𝑓(𝑥) + 𝑥􏷡 􏿷, 𝑥 ∈ ℝ, τότε νὰ
ἀποδείξετε ὅτι 􏷫 𝑓

(𝑥) = 𝑒𝑥 − 𝑥􏷡 , ∀𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 8/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΣ Γʹ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ/ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

398

Λύσις. Ἡ δοθεῖσα γράφεται: 𝑓
′ (𝑥) + 2𝑥 = 2𝑥 ⋅ 􏿴𝑓(𝑥) + 𝑥􏷡 􏿷

∴ 1 ⋅ 􏿴𝑓(𝑥) + 𝑥􏷡 􏿷 − (𝑥􏷡 )′ ⋅ 􏿴𝑓(𝑥) + 𝑥􏷡 􏿷 􏷫

′ 􏷫

′ 􏷫 􏷫

∴ 𝑒−𝑥 ⋅ 􏿴𝑓(𝑥) + 𝑥􏷡 􏿷 + 𝑒−𝑥 ⋅ (−𝑥􏷡 )′ ⋅ 􏿴𝑓(𝑥) + 𝑥􏷡 􏿷, πολ/άζουμε μὲ 𝑒−𝑥 > 0
′ 􏷫

∴ 𝑒−𝑥 ⋅ 􏿴𝑓(𝑥) + 𝑥􏷡 􏿷 + 􏿴𝑒−𝑥 􏿷 ⋅ 􏿴𝑓(𝑥) + 𝑥􏷡 􏿷,
′ 􏷫

∴ 􏿴𝑒−𝑥 ⋅ 􏿴𝑓(𝑥) + 𝑥􏷡 􏿷􏿷 = 0 􏷫

∴ 𝑒−𝑥 ⋅ 􏿴𝑓(𝑥) + 𝑥􏷡 􏿷 = 𝑐, γιὰ κάποιον 𝑐 ∈ ℝ 􏷫

∴ 𝑓(𝑥) = 𝑐𝑒𝑥 − 𝑥􏷡 . 􏷫

Ὅμως 𝑓(0) = 1 ⟺ 𝑐 = 1, ἄρα 𝑓(𝑥) = 𝑒𝑥 − 𝑥􏷡 .
∆4. Νὰ μελετήσετε ὡς πρὸς τὴ μονοτονία τὴ συνάρτησι 𝑥
+􏷡

ℎ(𝑥) = 􏾙 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡, 𝑥 ⩾ 0 𝑥

καὶ νὰ λύσετε στὸ ℝ τὴν ἀνίσωσι 𝑥􏷫
+􏷡𝑥+􏷢 􏾙 𝑥􏷫

+􏷡𝑥+􏷠 􏷣 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 + 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 < 0. 􏷥

[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ [0, +∞) μὲ παράγωγο
ℎ′ (𝑥) = 𝑓(𝑥 + 1) − 𝑓(𝑥) > 0 λόγῳ μονοτονίας τῆς 𝑓. Ἄρα, ἡ ℎ εἶναι γνησίως 􏷡

αὔξουσα μὲ τοπικὸ ἐλάχιστο γιὰ 0, τὸ ℎ(0) = ∫􏷟 𝑓(𝑡)𝑑𝑡.
Ἡ ἀνίσωσι γράφεται 𝑥􏷫
+􏷡𝑥+􏷢 􏾙 𝑥􏷫

+􏷡𝑥+􏷠 􏷥 𝑓

(𝑡)𝑑𝑡 < 􏾙 𝑓(𝑡)𝑑𝑡 < 0

ℎ(𝑥􏷡 + 2𝑥 + 1) < ℎ(4)


⟺ 𝑥􏷡

+ 2𝑥 + 1 < 4 𝑥􏷡
+ 2𝑥 − 3 < 0. 􏷣

Τὸ τριώνυμο ἔχει διακρίνουσα Δ = 16 καὶ ρίζες −3 καὶ 1. Ἄρα οἱ λύσεις τῆς
ἀνισώσεως εἶναι −3 < 𝑥 < −1.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

Κεφάλαιο 6
Μαθηματικὰ ἡμερησίων ΤΕΕ/ΕΠΑΛ
6.1

2000 ΤΕΕ

ΘΕΜΑ 1ο: Πίνακες
Δίνονται οἱ πίνακες A = 􏿰
α)

3 2
1 0
καὶ I􏷡 = 􏿰
. 􏿳

−2 −1
0 1 􏿳

Νὰ ὑπολογίσετε τὸν πίνακα Γ = Α − Ι􏷡 .
[Μονάδες 10/100]

Λύσις. Εἶναι
3 2
1 0
2 2
Γ = Α − Ι􏷡 = 􏿰
−􏿰
=􏿰
. 􏿳 􏿳

−2 −1
0 1
−2 −2 􏿳

β) Νὰ ὑπολογίσετε τὸν πίνακα Γ􏷡 .
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι
Γ􏷡 = 􏿰

2 2
2 2
0 8

=
.
−2 −2 􏿳 􏿰 −2 −2 􏿳 􏿰 −8 0 􏿳

399

400

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

γ) Νὰ βρῆτε τὸν πραγματικὸ ἀριθμὸ λ ὥστε νὰ ἰσχύῃ
1
1−λ 1
Γ + I􏷡 = 􏿰
.
−λ 0 􏿳
2
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι
1
1−λ 1
2 1
1−λ 1
Γ + I􏷡 = 􏿰 􏿳
⟺ 􏿰 −1 0 􏿳 = 􏿰 −λ 0 􏿳 ⟺ λ = 1.
−1
0
2

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 − 4𝑥 + 4.
α) Νὰ ὑπολογίσετε τὴν παράγωγο τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς πολυωνυμικὴ μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = (𝑥􏷡 − 4𝑥 + 4)′ = 2𝑥 − 4.

β) Νὰ ἐξετάσετε ὡς πρὸς τὴ μονοτονία τὴ συνάρτησι 𝑓.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 2𝑥 − 4 ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩾ 2, συνεπῶς ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (−∞, 2), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ (−∞, 2]·
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (2, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [2, +∞)·
• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 2, τὸ 𝑓(2) = 0.

γ) Νὰ βρῆτε τὸ σημεῖο στὸ ὸποῖο ἡ συνάρτησι παρουσιάζει τοπικὸ ἀκρότατο
καὶ νὰ ὑπολογίσετε τὸ ἀκρότατο αὐτό.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. βλ. (β).
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.1. 2000 ΤΕΕ

401

ΘΕΜΑ 3ο: Στατιστικὴ
Ἕνας ἀριθμὸς μαθητῶν ΤΕΕ ρωτήθηκε πόσα λογοτεχνικὰ βιβλία διάβασε ὁ
καθένας κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ προηγουμένου σχολικοῦ ἔτους. Οἱ ἀπαντήσεις
ποὺ δόθηκαν εἶναι:

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

402

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ
• 5 μαθητὲς δὲν διάβασαν κανένα βιβλίο (0 βιβλία),
• 25 μαθητὲς διάβασαν 1 βιβλίο,
• 15 μαθητὲς διάβασαν 2 βιβλία,
• 5 μαθητὲς διάβασαν 3 βιβλία.

α) Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸν παρακάτω πίνακα καὶ νὰ τὸν συμπληρώσετε.
Ἀριθμὸς βιβλίων (𝑥𝑖 ) Συχνότητα (ν𝑖 )

Ἄθροισμα
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ὁ πίνακας εἶναι
Ἀριθμὸς βιβλίων (𝑥𝑖 ) Συχνότητα (ν𝑖 )
0
5
1
25
2
15
3
5
Ἄθροισμα
50

β) Νὰ βρῆτε τὴ μέση τιμὴ (𝑥)̄ τῶν βιβλίων ποὺ διάβασε κάθε μαθητὴς κατὰ τὴ
διάρκεια τοῦ προηγουμένου σχολικοῦ ἔτους.
[Μονάδες 15/100]
Λύσις. 𝑥
̄ =

∑ 𝑥𝑖 ν𝑖 0, 5 + 1 ⋅ 25 + 2 ⋅ 15 + 2 ⋅ 5 70
=
=
= 1, 4. 𝑛

50
50

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.2. 2001 ΤΕΕ

403

γ) Νὰ ξαναγραφῇ ὁ παραπάνω πίνακας καὶ νὰ συμπληρωθῇ μὲ τὴ στήλη τῆς
ἀθροιστικῆς συχνότητας.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ὑπολογίζουμε: Ν􏷠 = ν􏷠 = 5, Ν􏷡 = Ν􏷠 + ν􏷡 = 30, Ν􏷢 = Ν􏷡 + ν􏷢 = 45 καὶ
Ν􏷣 = Ν􏷢 + ν􏷣 = 50. Ἄρα ὁ πίνακας γράφεται: 𝑥𝑖

ν𝑖
0
5
1
25
2
15
3
5
Ἄθροισμα 50

N𝑖
5
30
45
50

δ) Ἀπὸ τοὺς μαθητὲς ποὺ ρωτήθηκαν, νὰ βρῆτε πόσοι διάβασαν κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ προηγουμένου σχολικοῦ ἔτους τὸ πολὺ δύο βιβλία καὶ νὰ αἰτιολογήσετε
τὴν ἀπάντησί σας.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Τὸ πολὺ δύο βιβλία διάβασαν ν􏷠 + ν􏷡 = Ν􏷡 = 30 μαθητές.

6.2

2001 ΤΕΕ

ΘΕΜΑ 1ο: Στατιστικὴ
Δίνεται ὁ πίνακας συχνοτήτων 𝑥𝑖

συχνότητα (ν𝑖 ) ν𝑖 𝑥𝑖
1
12
2
15
3
8
4
5
5
10
ἄθροισμα
50

σχετ. συχνότητα (𝑓𝑖 ) σχετ. συχνότητα % (𝑓𝑖 %)

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

404

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

α) Νὰ γράψετε στὸ τετράδιό σας τὸν παραπάνω πίνακα καὶ νὰ τὸν συμπληρώσετε.
[19/100]
Λύσις. Τὸ μέγεθος τοῦ δείγματος εἶναι 𝑛 = ν􏷠 + ⋯ + ν􏷤 = 50.
ν𝑖
Οἱ σχετικὲς συχνότητες ὑπολογίζονται ἀπὸ τὸν τύπο 𝑓𝑖 = ἄρα 𝑛 𝑓􏷠

= 0, 24, 𝑓􏷡 = 0, 3, 𝑓􏷢 = 0, 16, 𝑓􏷣 = 0, 1, 𝑓􏷤 = 0, 2
καὶ 𝑓􏷠
% = 24, 𝑓􏷡 % = 30, 𝑓􏷢 % = 16, 𝑓􏷣 % = 10, 𝑓􏷤 % = 20.
Τὰ γινόμενα 𝑥𝑖 ν𝑖 εἶναι 𝑥􏷠 ν􏷠 = 12, 𝑥􏷡 ν􏷡 = 30, 𝑥􏷢 ν􏷢 = 24, 𝑥􏷣 ν􏷣 = 20, 𝑥􏷤 ν􏷤 = 50 καὶ
τὸ ἄθροισμά τους 136. Ἄρα ὁ πίνακας γράφεται 𝑥𝑖

συχνότητα (ν𝑖 ) ν𝑖 𝑥𝑖
1
12
12
2
15
30
3
8
24
4
5
20
5
10
50
ἄθροισμα
50
136

σχετ. συχνότητα (𝑓𝑖 ) σχετ. συχνότητα % (𝑓𝑖 %)
0, 24
24
0, 3
30
0, 16
16
0, 1
10
0, 2
20
1
100

β) Νὰ βρῆτε τὴ μέση τιμή.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑥̄ =

∑ 𝑥𝑖 ν𝑖 136
=
= 2, 72. 𝑛

50

ΘΕΜΑ 2ο: Πίνακες
Δίνεται ὁ πίνακας A = 􏿰

1 2
.
3 1 􏿳

α) Νὰ ὑπολογίσετε τὸν πίνακα A􏷡 .
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Eἶναι
A􏷡 = A ⋅ A = 􏿰

1 2
1 2
7 4
⋅􏿰
=􏿰
. 􏿳 􏿳

3 1
3 1
6 7 􏿳

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.2. 2001 ΤΕΕ

405

β) Νὰ βρῆτε τὸν πίνακα B = 𝑥A + 𝑦I, ὅπου 𝑥, 𝑦 πραγματικοὶ ἀριθμοὶ καὶ I =
1 0 􏿰
0 1 􏿳.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Εἶναι
B = 𝑥A + 𝑦I = 𝑥􏿰

γ)

1 2
1 0 𝑥
+ 𝑦 2𝑥
+ 𝑦􏿰
=􏿰
. 􏿳 􏿳

3 1
0 1
3𝑥 𝑥 + 𝑦 􏿳

Νὰ βρεθοῦν οἱ πραγματικοὶ ἀριθμοὶ 𝑥, 𝑦 ὥστε A􏷡 = B.
[Μονάδες 10/100]

Λύσις.
⎧ 𝑥+𝑦=7

7 4 𝑥
+ 𝑦 2𝑥
Α =B ⟺ 􏿰
=􏿰
⟺ ⎨ 2𝑥 = 4 􏿳 􏿳

6 7
3𝑥 𝑥 + 𝑦
⎪ 3𝑥 = 6
⎩ 􏷡


⎪ 𝑥
=2
⎬ ⟺ 􏿼 𝑦 = 5 �.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = −2𝑥􏷢 − 3𝑥􏷡 + 12𝑥 + √2.
α)

Νὰ ὑπολογίσετε τὴν παράγωγο τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 5/100]

Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμική, μὲ παράγωγο
′ 𝑓

′ (𝑥) = 􏿴 − 2𝑥􏷢 − 3𝑥􏷡 + 12𝑥 + √2􏿷 = −6𝑥􏷡 − 6𝑥 + 12.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

406

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

β) Νὰ μελετήσετε τὴ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὴ μονοτονία.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἰσχύει 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ −6(𝑥􏷡 + 𝑥 − 2) ⩾ 0 ⟺ 𝑥􏷡 + 𝑥 − 2 ⩽ 0.
Ἡ τελευταία ἔχει διακρίνουσα Δ = 1 + 8 = 9 καὶ ρίζες 𝑥􏷠,􏷡 =
1. Συνεπῶς 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ −2 ⩽ 𝑥 ⩽ 1.

−1 ± 3
= −2 καὶ
2

Ἄρα ἡ 𝑓 εἶναι:
• γνησίως φθίνουσα στὸ (−∞, −2), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ (−∞, −2]·
• γνησίως αὔξουσα στὸ (−2, 1), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [−2, 1]·
• γνησίως φθίνουσα στὸ (1, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [1, +∞).

γ) Νὰ βρῆτε τὰ σημεῖα στὰ ὁποῖα ἡ συνάρτησι 𝑓 παρουσιάζει τοπικὰ ἀκρότατα
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ −2 καὶ τοπικὸ μέγιστο στὸ 1.
γ) Νὰ ὑπολογίσετε τὰ τοπικὰ ἀκροτατα τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Στὸ −2 ἡ 𝑓 παρουσιάζει το τοπικὸ ἐλάχιστο 𝑓(−2) = −20 + √2 καὶ στὸ
1 ἡ 𝑓 παρουσιάζει το τοπικὸ μέγιστο 𝑓(1) = 7 + √2.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησι μὲ τύπο:
⎧ 𝑥􏷡 − 5𝑥 + 6

, 𝑥>3 𝑓
(𝑥) = ⎨ 𝑥
−3
⎪ λ𝑥􏷡 + 3λ𝑥 + 1, 𝑥 ⩽ 3

ὅπου λ πραγματικὸς ἀριθμός. Νὰ βρῆτε:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.3. 2002 ΤΕΕ
α)

407

lim𝑥→􏷢+ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 8/100] 𝑥􏷡

− 5𝑥 + 6
(𝑥 − 2)(𝑥 − 3)
=
= 𝑥 − 2, ἄρα τὸ ἐκ 𝑥
−3 𝑥
−3
δεξιῶν ὅριο τῆς 𝑓 ὑπάρχει καὶ εἶναι

Λύσις. Ἂν 𝑥 > 3, τότε 𝑓(𝑥) =

lim 𝑓(𝑥) = lim+ (𝑥 − 2) = 1. 𝑥

→􏷢+ 𝑥

→􏷢

β) lim𝑥→􏷢− 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἂν 𝑥 > 3, τότε 𝑓(𝑥) = λ􏷡 𝑥􏷡 + 3λ𝑥 + 1, ἄρα τὸ ἐξ ἀριστερῶν ὅριο τῆς 𝑓
ὑπάρχει καὶ εἶναι
lim 𝑓(𝑥) = lim+ (λ􏷡 𝑥􏷡 + 3λ𝑥 + 1) = 9λ􏷡 + 9λ + 1. 𝑥

→􏷢− 𝑥

→􏷢

γ) Τὶς τιμὲς τοῦ πραγματικοῦ λ, γιὰ τὶς ὁποῖες ἡ συνάρτησι εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟
= 3.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 , ἄρα
lim+ 𝑓(𝑥) = lim− 𝑓(𝑥) = 𝑓(3) 𝑥
→􏷢 𝑥

→􏷢

6.3

9λ􏷡 + 9λ + 1 = 1


9λ(λ + 1) = 0
λ = 0 ∨ λ = −1.

2002 ΤΕΕ

ΘΕΜΑ 1ο: Στατιστικὴ
Οἱ βαθμοὶ 11 μαθητριῶν μιᾶς τάξεως ΤΕΕ σὲ ἕνα μάθημα εἶναι:
12, 12, 9, 15, 12, 16, 17, 7, 19, 18, 17.
Γιὰ τὰ δεδομένα αὐτά:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

408

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

α) Νὰ κατασκευάσετε τὸν πίνακα συχνοτήτων
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Κατασκευάζουμε τὸν πίνακα συχνοτήτων, προσθέτοντας τὶς στῆλες ποὺ
θὰ χρειαστοῦν στὰ ἑπόμενα ἐρωτήματα. Γιὰ τὴ στήλη τῆς ἀθροιστικῆς συχνότητας (Ν𝑖 ) θυμόμαστε ὅτι Ν􏷠 = ν􏷠 καὶ Ν𝑖+􏷠 = Ν𝑖 + ν𝑖+􏷠 : 𝑥𝑖

ν𝑖
7
1
9
1
12
3
15
1
16
1
17
2
18
1
19
1
ἄθροισμα 11 𝑥𝑖

ν𝑖 N𝑖
7
1
9
2
36
5
15
6
16
7
34
9
18 10
19 11
154 —

ν𝑖 (𝑥̄ − 𝑥𝑖 )􏷡
49
25
12
1
4
18
16
25
150

β) Νὰ βρῆτε τὴ μέση τιμή.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. 𝑥̄ =

∑ 𝑥𝑖 ν𝑖 154
=
= 14. 𝑛

11

γ) Νὰ βρῆτε τὴν ἐπικρατοῦσα τιμή.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ ἐπικρατοῦσα εἶναι 𝑥􏷢 = 12 μὲ συχνότητα ν􏷢 = 3.
δ) Νὰ βρῆτε τὴ διάμεσο
[Μονάδες 5/100] 𝑛

= 5, 5 καὶ ὑπάγεται στὴν
2
15 + 15
= 15.
τιμὴ τῆς ἀθροιστικῆς συχνότητας Ν􏷣 = 6. Ἄρα, δ =
2
Λύσις. Τὸ ἥμισυ τοῦ μεγέθους τοῦ δείγματος εἶναι

ε) Νὰ βρῆτε τὴ διακύμανσι.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ διακύμανσι εἶναι 𝑠􏷡 =

∑ ν𝑖 (𝑥̄ − 𝑥𝑖 ) 150
=
. 𝑛

11

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.3. 2002 ΤΕΕ

409

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ μὲ
1
1 𝑓
(𝑥) = 𝑥􏷢 − 𝑥􏷡 + ln 2.
3
2
α)

Νὰ ὑπολογίσετε τὴν παράγωγο τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμικὴ μὲ παράγωγο

1
1
1
1 𝑓
′ (𝑥) = 􏿵 𝑥􏷢 − 𝑥􏷡 + ln 2􏿸 = (𝑥􏷢 )′ − (𝑥􏷡 )′ + (ln 2)′ = 𝑥􏷡 − 𝑥.
3
2
3
2

β) Νὰ βρῆτε τὶς τιμὲς 𝑓 ′ (0) καὶ 𝑓 ′ (1).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓 ′ (0) = 0􏷡 − 0 = 0 καὶ 𝑓 ′ (1) = 1􏷡 − 1 = 0.
γ)

Νὰ μελετήσετε τὴ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὴ μονοτονία.
[Μονάδες 12/100]

Λύσις. Εἶναι 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑥(𝑥 − 1) ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽ 0 ∨ 𝑥 ⩾ 1, ὁπότε ἡ 𝑓 εἶναι:
• γνησίως αὔξουσα στὸ (−∞, 0]·
• γνησίως φθίνουσα στὸ [0, 1]·
• γνησίως αὔξουσα στὸ [1, +∞).

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησι μὲ τύπο 𝑓
(𝑥) = 􏿼

λ𝑥􏷡 − 1, 𝑥 ⩾ 1 𝑥
+ 2, 𝑥 < 1

ὅπου λ πραγματικὸς ἀριθμός.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

410

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

α) Νὰ βρῆτε τὸ ὅριο lim𝑥→􏷠+ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἂν 𝑥 > 1 τότε 𝑓(𝑥) = λ𝑥􏷡 − 1, ἄρα lim𝑥→􏷠+ 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷠+ (λ𝑥􏷡 − 1) =
λ − 1.
β) Νὰ βρῆτε τὸ ὅριο lim𝑥→􏷠− 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἂν 𝑥 < 1 τότε 𝑓(𝑥) = 𝑥 + 2, ἄρα lim𝑥→􏷠− 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷠− (𝑥 + 2) = 3.
γ) Νὰ ὑπολογίσετε τὸ λ, ὥστε ἡ συνάρτησι νὰ εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 = 1.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἀφοῦ ἡ 𝑓 εἶναι συνεχής, ἔχουμε
lim 𝑓(𝑥) = lim− 𝑓(𝑥) = 𝑓(1) ⟺ λ − 1 = 3 ⟺ λ = 4. 𝑥

→􏷠+ 𝑥

→􏷠

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = λ𝑥􏷢 −𝑥, ὅπου λ πραγματικὸς
ἀριθμός, γιὰ τὴν ὁποία ἰσχύει ὅτι
lim 𝑓(𝑥) = 1. 𝑥
→􏷠

α) Νὰ βρῆτε τὴν τιμὴ τοῦ λ.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι lim𝑥→􏷠 = λ ⋅ 1􏷢 − 1 = λ − 1, ἄρα λ − 1 = 1 ⟺ λ = 2.
β) Γιὰ τὴν τιμὴ τοῦ λ ποὺ βρήκατε, νὰ ὑπολογίσετε τὴν παράγωγο τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἀντικαθιστώντας τὴν τιμὴ τοῦ λ, ἡ συνάρτησι γράφεται 𝑓(𝑥) = 2𝑥􏷢 − 𝑥,
ὁπότε ἡ παράγωγος της εἶναι 𝑓
′ (𝑥) = 2(𝑥􏷢 )′ − (𝑥)′ = 6𝑥 − 1.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.4. 2003 ΤΕΕ

411 􏷠

γ)

Νὰ ὑπολογίσετε τὸ ὁλοκλήρωμα ∫􏷟 𝑓(𝑥)𝑑𝑥.
[Μονάδες 7/100]

Λύσις. Τὸ ὁλοκλήρωμα γράφεται 􏷠 􏷠 􏾙

𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙 (2𝑥􏷢 − 𝑥)𝑑𝑥 􏷟 􏷟 􏷠 􏷠

= 2 􏾙 𝑥􏷢 𝑑𝑥 − 􏾙 𝑥𝑑𝑥 􏷟 𝑥􏷣

􏷠 􏷟 􏷠 􏿲

− 􏿯𝑥􏿲
4 􏷟 􏷟 􏷣 􏷣

1 −0
= 2⋅
− (1 − 0)
4
= 0.

= 2􏿯

6.4

2003 ΤΕΕ

ΘΕΜΑ 1ο: Στατιστικὴ
Μία μεταβλητὴ παίρνει τὶς τιμές:
5, 3, 3ω, 3, 2ω, 3, 3ω, ω
μὲ ω > 0.
α)

Ἂν ἡ μέση τιμή τους εἶναι 𝑥̄ = 4, νὰ ἀποδείξετε ὅτι ω = 2.
[Μονάδες 7/100]

Λύσις. Γιὰ τὴ μέση τιμὴ ἔχουμε 𝑥
̄ =

9ω + 14
8




9ω + 14
8
9ω + 14 = 32
9ω = 18
ω = 2.
4=

β) Γιὰ ω = 2, νὰ βρῆτε:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

412

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

i) Tὸ εὖρος τῶν τιμῶν.
[Μονάδες [5/100]
Λύσις. Γιὰ ω = 2 οἱ τιμὲς τῆς μεταβλητῆς γράφονται κατ’ αὔξουσα σειρά:
2, 3, 3, 3, 4, 5, 6, 6.
Ὁπότε τὸ εὖρος εἶναι R = 6 − 2 = 4.
ii) Tὴν ἐπικρατοῦσα τιμή.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἐπικρατοῦσα τιμὴ εἶναι ἡ 3, μὲ συχνότητα 3.
iii) Tὴν τυπικὴ ἀπόκλισι.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ διασπορὰ/διακύμανσι εἶναι
(2 − 4)􏷡 + 3(3 − 4)􏷡 + (4 − 4)􏷡 + (5 − 4)􏷡 + 2(6 − 4)􏷡 4 + 3 + 0 + 1 + 8 16
=
=
= 2, 𝑠
=
8
8
8 􏷡

ἄρα ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι εἶναι 𝑠 = √2.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησι
⎧ 𝑥􏷡 + 6𝑥 − 7

, 𝑥≠1 𝑓
(𝑥) = ⎨ 𝑥
−1

λ − 2, 𝑥
=1

ὅπου λ ∈ ℝ.
α) Νὰ βρῆτε τὸ 𝑓(0) καὶ τὸ 𝑓(2).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓(0) =

0􏷡 + 6 ⋅ 0 − 7
2􏷡 + 6 ⋅ 2 − 7
= 7 καὶ 𝑓(2) =
= 9.
0−1
2−1

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.4. 2003 ΤΕΕ

413

β) Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→􏷠 𝑥􏷡

+ 6𝑥 − 7
. 𝑥
−1
[Μονάδες 10/100]

Λύσις. Γιὰ 𝑥 ≠ 1, εἶναι 𝑓
(𝑥) = 𝑥􏷡

+ 6𝑥 − 7 𝑥􏷡 − 1 + 6𝑥 − 6 (𝑥 − 1)(𝑥 + 1) + 6(𝑥 − 1) (𝑥 − 1)(𝑥 + 7)
=
=
=
= 𝑥+7. 𝑥
−1 𝑥
−1 𝑥
−1 𝑥
−1

Ὁπότε τὸ ζητούμενο ὅριο ὑπάρχει καὶ εἶναι
lim 𝑥
→􏷠

γ) 𝑥􏷡

+ 6𝑥 − 7
= lim(𝑥 + 7) = 8. 𝑥
→􏷠 𝑥
−1

Νὰ βρῆτε τὸ λ, ὥστε ἡ συνάρτησι νὰ εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 = 1.
[Μονάδες 9/100]

Λύσις. Ἡ συνάρτησι εἶναι συνεχής, ὅτανν
lim 𝑓(𝑥) = 𝑓(1) ⟺ λ − 2 = 8 ⟺ λ = 10. 𝑥
→􏷠

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓(𝑥) = ln 𝑥 + 𝑥 − 1 μὲ 𝑥 > 0.
α)

Νὰ βρῆτε τὸ 𝑓(1).
[Μονάδες 4/100]

Λύσις. Εἶναι 𝑓(1) = ln 1 + 1 − 1 = 0 + 0 = 0.
β) Νὰ βρῆτε τὴν 𝑓 ′ (𝑥) καὶ τὴν 𝑓 ″ (𝑥).
[Μονάδες 14/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι δύο φορὲς παραγωγίσιμη στὸ (0, +∞) καὶ ἰσχύουν 𝑓
′ (𝑥) =

1
1
+ 1, 𝑓 ″ (𝑥) = − 􏷡 . 𝑥 𝑥

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

414

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

γ) Νὰ δείξετε ὅτι ἡ συνάρτησι 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα γιὰ κάθε 𝑥 > 0.
[Μονάδες 7/100]
1
1
> 0 καὶ 1 > 0, συνεπῶς 𝑓 ′ (𝑥) = + 1 > 0. Ἄρα ἡ 𝑥 𝑥

συνάρτησι εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (0, +∞).
Λύσις. Γιὰ κάθε 𝑥 > 0 εἶναι

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Τὸ ὕψος (σὲ 𝑚) ποὺ βρίσκεται ἕνα τηλεκατευθυνόμενο μοντέλο ἀεροπλάνου,
μετὰ ἀπὸ χρόνο πτήσεως 𝑡 (σὲ 𝑠) δίνεται ἀπὸ τὴ συνάρτησι 𝑓
(𝑡) = −3𝑡􏷡 + 30𝑡, 0 ⩽ 𝑡 ⩽ 10.
α) Σὲ ποιό ὕψος βρίσκεται τὸ ἀεροπλάνο τὴ χρονικὴ στιγμὴ 𝑡 = 0;
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Στὴ χρονικὴ στιγμὴ 0, τὸ ἀεροπλάνο βρίσκεται σὲ ὕψος 𝑓(0) = −3 ⋅ 0􏷡 +
30 ⋅ 0 = 0 𝑚.
β) Νὰ βρῆτε τὸ ρυθμὸ μεταβολῆς τοῦ ὕψους τοῦ ἀεροπλάνου μετὰ ἀπὸ χρόνο 𝑡
.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμική, ἑπομένως ὁ ρυθμὸς μεταβολῆς τοῦ ὕψους εἶναι 𝑓 ′ (𝑡) = −6𝑡 + 30, 𝑡 ∈ [0, 10].
γ) Νὰ βρῆτε τὸ χρονικὸ διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖο τὸ ἀεροπλάνο ἀνεβαίνει, καθὼς καὶ τὸ χρονικὸ διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖο κατεβαίνει.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Μελετᾶμε τὴν μονοτονία τῆς συναρτήσεως 𝑓. Ἔχουμε 𝑓
′ (𝑡) ⩾ 0 ⟺ −6𝑡 + 30 ⩾ 0 ⟺ 0 ⩽ 𝑡 ⩽ 5.
Συνεπῶς:
• Ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως αὔξουσα (καὶ τὸ ἀεροπλάνο ἀνεβαίνει) στὸ διάστημα
[0, 5] καὶ
• ἡ 𝑓 εἶναι γνησίως φθίνουσα (καὶ τὸ ἀεροπλάνο κατεβαίνει) στὸ διάστημα
[5, 10].

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.5. 2004 ΤΕΕ

415

δ) Νὰ βρῆτε τὴ χρονικὴ στιγμὴ 𝑡 κατὰ τὴν ὁποία τὸ ἀεροπλάνο βρίσκεται στὸ
μέγιστο ὕψος, καθὼς καὶ τὸ ὕψος αὐτό.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι παρουσιάζει μέγιστο γιὰ 𝑡􏷟 = 5 𝑠, τὸ 𝑓
(5) = −3 ⋅ 5􏷡 + 30 ⋅ 5 = 75 𝑚.

6.5

2004 ΤΕΕ

ΘΕΜΑ 1ο: Στατιστικὴ
Ἐξετάσαμε δεῖγμα 25 οἰκογενειῶν μιᾶς πόλεως ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸ τῶν παιδιῶν τους. Τὰ ἀποτελέσματα φαίνονται στὸν παρακάτω πίνακα:
ἀρ. παιδιῶν συχνότητα ἀθρ. συχνότητα σχετ. συχνότητα % 𝑥𝑖

ν𝑖
N𝑖 𝑓𝑖
%
0
4


1



2
5


3
4


4
3


5
2


Ἀθροίσματα



α)

Νὰ μεταφέρετε τὸν πίνακα στὸ τετράδιό σας καὶ νὰ τὸν συμπληρώσετε.
[Μονάδες 5/100]

Λύσις. Τὸ μέγεθος τοῦ δείγματος εἶναι 𝑛 = 25, ἄρα
ν􏷠 + ⋯ + ν􏷥 = 25 ⟺ ν􏷡 + 18 = 25 ⟺ ν􏷡 = 7.
Ἡ ἀθροιστικὴ συχνότητα ὑπολογίζεται ἀπὸ τοὺς τύπους N􏷠 = ν􏷠 καὶ Ν𝑖+􏷠 =
Ν𝑖 + ν𝑖+􏷠 . Ἄρα
Ν􏷠 = 4, Ν􏷡 = 11, Ν􏷢 = 16, Ν􏷣 = 20, Ν􏷤 = 23, Ν􏷥 = 25.
ν𝑖
Ἡ σχετικὴ συχνότητα ἐπὶ τοῖς ἑκατὸ ὑπολογίζεται ἀπὸ τὸν τύπο 𝑓𝑖 % = ⋅100 = 𝑛

ν𝑖
⋅ 100 = 4ν𝑖 . Ἄρα
25 𝑓􏷠
% = 16, 𝑓􏷡 % = 28, 𝑓􏷢 % = 20, 𝑓􏷣 % = 16, 𝑓􏷤 % = 12, 𝑓􏷥 % = 8.
Συνεπῶς ὁ πίνακας γράφεται:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

416

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ
ἀρ. παιδιῶν συχνότητα ἀθρ. συχνότητα σχετ. συχνότητα % 𝑥𝑖

ν𝑖
N𝑖 𝑓𝑖
%
0
4
4
16
1
7
11
28
2
5
16
20
3
4
20
16
4
3
23
12
5
2
25
8
Ἀθροίσματα
25

100

β) Νὰ βρῆτε τὴν ἐπικρατοῦσα τιμή.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ ἐπικρατοῦσα εἶναι 𝑥􏷡 = 1 μὲ συχνότητα ν􏷡 = 7.
γ) Νὰ βρῆτε τὴ διάμεσο.
[Μονάδες 5/100] 𝑛

= 13, ἄρα ἡ ἴση ἢ ἀμέσως
2
μεγαλύτερη τιμὴ τῆς ἀθροιστικῆς συχνότητας εἶναι Ν􏷢 = 16. Ἑπομένως δ = 𝑥􏷢
= 2.
Λύσις. Τὸ ἥμισυ τοῦ μεγέθους τοῦ δείγματος εἶναι

δ) Τί ποσοστὸ οἰκογενειῶν ἔχει τρία παιδιά;
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Τρία παιδιὰ ἔχει τὸ 𝑓􏷣 % = 16% τῶν οἰκογενειῶν.
ε) Πόσες οἰκογένειες ἔχουν μέχρι καὶ δύο παιδιά;
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Μέχρι καὶ δύο παιδιὰ ἔχουν Ν􏷢 = 16 οἰκογένειες.

ΘΕΜΑ 2o: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησι
⎧ 2𝑥 − 18
, 𝑥>9
⎪ 𝑓
(𝑥) = ⎨ √𝑥 − 3
⎪ λ𝑥 + 3, 𝑥 ⩽ 9

ὅπου λ ∈ ℝ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.5. 2004 ΤΕΕ
α)

417

Νὰ ὑπολογίσετε τὸ lim𝑥→􏷨+ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 12/100]

Λύσις. Γιὰ 𝑥 > 9 ἔχουμε 𝑓
(𝑥) =

2(𝑥 − 9)􏿴√𝑥 + 3􏿷
2(𝑥 − 9)􏿴√𝑥 + 3􏿷
2𝑥 − 18
=
=
=. 𝑥
−9 􏿴
√𝑥 − 3􏿷􏿴√𝑥 + 3􏿷
√𝑥 − 3

Συνεπῶς τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 􏿴2􏿴√𝑥 + 3􏿷􏿷 = 2􏿴√9 + 3􏿷 = 12. 𝑥

→􏷨+ 𝑥

→􏷨

β) Νὰ ὑπολογίσετε τὸ lim𝑥→􏷨− 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Γιὰ 𝑥 < 9 εἶναι 𝑓(𝑥) = λ𝑥 + 3, ἄρα τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ
lim 𝑓(𝑥) = lim− (λ𝑥 + 3) = 9λ + 3. 𝑥

→􏷨− 𝑥

→􏷨

γ) Νὰ βρῆτε τὸν πραγματικὸ ἀριθμὸ λ ὥστε ἡ συνάρτησι 𝑓 νὰ εἶναι συνεχὴς
στὸ 𝑥􏷟 = 9.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 = 9 ἂνν
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑓(𝑥) = 𝑓(9) ⟺ 9λ + 3 = 12 ⟺ λ = 1. 𝑥

→􏷨− 𝑥

→􏷨

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
Δίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ μὲ τύπο 𝑓
(𝑥) = 2𝑥􏷢 − 9𝑥􏷡 + α𝑥 + β,
ὅπου α, β ∈ ℝ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

418

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

α) Νὰ ὑπολογίσετε τὴν παράγωγο τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη, ὡς πολυωνυμική, μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = (2𝑥􏷢 − 9𝑥􏷡 + α𝑥 + β)′ = 6𝑥􏷡 − 18𝑥 + α.

β) Ἂν 𝑓 ′ (1) = 0 καὶ 𝑓(2) = 5, νὰ βρῆτε τὰ α καὶ β.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓
′ (1) = 0 ⟺ 6 ⋅ 1􏷡 − 18 ⋅ 1 + α = 0 ⟺ α = 12
καὶ 𝑓
(2) = 5 ⟺ 2 ⋅ 2􏷢 − 9 ⋅ 2􏷡 + 12 ⋅ 2 + β = 5 ⟺ β = 1.

γ) Γιὰ τὶς τιμὲς τῶν α καὶ β ποὺ βρήκατε στὸ ἐρώτημα (β), νὰ μελετήσετε τὴν 𝑓
ὡς πρὸς τὴ μονοτονία.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἀντικαθιστώντας τὶς παραπάνω τιμὲς στοὺς τύπους τῶν 𝑓, 𝑓 ′ βρίσκουμε 𝑓
(𝑥) = 2𝑥􏷢 −9𝑥􏷡 +12𝑥+1 καὶ 𝑓 ′ (𝑥) = 6𝑥􏷡 −18𝑥+12 = 6(𝑥􏷡 −3𝑥+2) = 6(𝑥−1)(𝑥−2).
Εἶναι 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽ 1 ∨ 𝑥 ⩾ 2.
Ἔτσι ἡ 𝑓 εἶναι:
• γνησίως αὔξουσα στὸ (−∞, 1), ἄρα στὸ (−∞, 1]·
• γνησίως φθίνουσα στὸ (1, 2), ἄρα στὸ [1, 2]·
• γνησίως αὔξουσα στὸ (2, +∞), ἄρα στὸ [2, +∞).

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Τὸ ἄθροισμα τοῦ μήκους καὶ τοῦ πλάτους ἑνὸς οἰκοπέδου, σχήματος ὀρθογωνίου παραλληλογράμμου, εἶναι 200 μέτρα. Ἂν τὸ μῆκος του εἶναι 𝑥 μέτρα:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.5. 2004 ΤΕΕ

419

α) Νὰ ἀποδείξετε ὅτι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ οἰκοπέδου ὡς συνάρτησι τοῦ 𝑥 δίνεται
ἀπὸ τὸν τύπο
E(𝑥) = −𝑥􏷡 + 200𝑥.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἀφοῦ τὸ μῆκος τοῦ οἰκοπέδου ὑποτέθηκε 𝑥, τὸ πλάτος του εἶναι 200 − 𝑥,
ἑπομένως τὸ ἐμβαδό του εἶναι
E(𝑥) = 𝑥(200 − 𝑥) = 𝑥􏷡 − 200𝑥
μὲ 0 < 𝑥 < 200.
β) Γιὰ ποιά τιμὴ τοῦ 𝑥 τὸ ἐμβαδὸν τοῦ οἰκοπέδου γίνεται μέγιστο;
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι Ε εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμική, μὲ
E′ (𝑥) = 2𝑥 − 200, 0 < 𝑥 < 200. Εἶναι
E′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 0 < 𝑥 ⩽ 100.
Ἔτσι, ἡ Ε:
• γνησίως αὔξουσα στὸ (0, 100), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ (0, 100]·
• γνησίως φθίνουσα στὸ (100, 200), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [100, 200)·
• παρουσιάζει μέγιστο γιὰ 𝑥􏷟 = 100.

γ)

Νὰ ὑπολoγίσετε τὴ μέγιστη τιμὴ τοῦ ἐμβαδοῦ τοῦ οἰκοπέδου.
[Μονάδες 10/100]

Λύσις. Τὸ μέγιστο τῆς συναρτήσεως Ε εἶναι
Ε(100) = −10. 000 + 20. 000 = 10. 000 τ. μ.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

420

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

6.6 2005 ΤΕΕ
ΘΕΜΑ 1ο: Στατιστικὴ
Ἐρωτήθηκαν 50 μαθητὲς/-τριες ἑνὸς σχολείου γιὰ τὸν ἀριθμὸ τῶν βιβλίων
ποὺ διάβασαν στὶς διακοπές. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἔρευνας φαίνονται στὸν παρακάτω πίνακα.
Τιμὲς
συχνότητα ἀθρ. συχνότητα 𝑥𝑖

ν𝑖
N𝑖 𝑥𝑖
ν𝑖
0
11
1
25
2
42
3
47
4
50
Ἀθροίσματα
α) Νὰ μεταφέρετε τὸν παραπάνω πίνακα στὸ τετράδιό σας καὶ νὰ τὸν συμπληρώσετε.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ὑπολογίζουμε τὴν ἀπόλυτη συχνότητα ἀπὸ τὴν ἀθροιστική, διὰ τῶν τύπων ν􏷠 = Ν􏷠 καὶ ν𝑖+􏷠 = N𝑖+􏷠 − N𝑖 . Ἔτσι ὁ πίνακας γράφεται
Τιμὲς
συχνότητα ἀθρ. συχνότητα 𝑥𝑖

ν𝑖
N𝑖 𝑥𝑖
ν𝑖
0
11
11
0
1
14
25
14
2
28
42
56
3
5
47
15
4
3
50
12
Ἀθροίσματα
50

97

β) Νὰ βρῆτε τὴ μέση τιμὴ τῶν παρατηρήσεων.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. 𝑥̄ =

∑ 𝑥𝑖 ν𝑖 97
=
= 1, 94. 𝑛

50
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.6. 2005 ΤΕΕ
γ)

421

Νὰ βρῆτε τὴ διάμεσο τῶν παρατηρήσεων.
[Μονάδες 5/100] 𝑛

Λύσις. Τὸ ἥμισυ τοῦ μεγέθους τοῦ δείγματος = 25 ἀντιστοιχεῖ στὴν τιμὴ Ν􏷡 =
2 𝑛

25 τῆς ἀθροιστικῆς συχνότητας καὶ τὸ + 1 = 26 ἀντιστοιχεῖ στὴν τιμὴ Ν􏷢 =
2
42. Ἐπίσης ὁ 𝑛 εἶναι ἄρτιος, ἄρα ἡ διάμεσος εἶναι
δ= 𝑥􏷡

+ 𝑥􏷢 1 + 2
=
= 1, 5.
2
2

δ) Νὰ βρῆτε τὸ εὖρος τῶν τιμῶν.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. R = 𝑥􏷤 − 𝑥􏷠 = 4 − 0 = 4.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο:
⎧ 𝑥􏷡
− 1

, 𝑥
< −1
⎪ 𝑥
−1 𝑓
(𝑥) = ⎨
κ𝑥 + μ,
−1 ⩽ 𝑥 ⩽ 1

⎪ 𝑥􏷡 + 2𝑥 + 5 + ln 𝑥, 𝑥
>1

ὅπου κ, μ πραγματικοὶ ἀριθμοί.
α)

Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→−􏷠− 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 4/100] 𝑥􏷡

− 1
(𝑥 − 1)(𝑥 + 1)
=
= 𝑥 + 1, ἄρα τὸ ὅριο 𝑥
−1 𝑥
−1
ὑπάρχει καὶ εἶναι lim𝑥→−􏷠− 𝑓(𝑥) = −1 + 1 = 0.

Λύσις. Γιὰ 𝑥 < −1 εἶναι 𝑓(𝑥) =

β) Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→−􏷠+ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. lim𝑥→−􏷠+ 𝑓(𝑥) = lim𝑥→−􏷠+ (κ𝑥 + μ) = −κ + μ.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

422

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

γ) Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→􏷠− 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. lim𝑥→􏷠− 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷠− (κ𝑥 + μ) = κ + μ.
δ) Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→􏷠+ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. lim𝑥→􏷠+ 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷠+ (𝑥􏷡 + 2𝑥 + 5 + ln 𝑥) = 8.
ε) Νὰ βρῆτε τὰ κ καὶ μ, ὥστε νὰ ὑπάρχουν ταυτόχρονα τὰ lim𝑥→−􏷠 𝑓(𝑥) καὶ
lim𝑥→􏷠 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἰσχύει
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑓(𝑥) ⟺ −κ + μ = 0 𝑥

→−􏷠− 𝑥

→−􏷠

καὶ
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑓(𝑥) ⟺ κ + μ = 8. 𝑥

→􏷠− 𝑥

→􏷠

Ἑπομένως κ = μ = 4.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ, τῆς ὁποίας ἡ πρώτη παράγωγος ἔχει τύπο 𝑓
′ (𝑥) = 𝑥􏷡 − 2𝑥.
α) Νὰ δείξετε ὅτι 𝑓 ′ (0) = 0 καὶ 𝑓 ′ (2) = 0.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓 ′ (0) = 0􏷡 − 2 ⋅ 0 = 0 καὶ 𝑓 ′ (2) = 2􏷡 − 2 ⋅ 2 = 0.
β) Νὰ μελετήσετε τὴ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὴ μονοτονία.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑥(𝑥 − 2) ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽ 0 ∨ 𝑥 ⩾ 2, ἑπομένως ἡ 𝑓
εἶναι:
• γνησίως αὔξουσα στὸ (−∞, 0), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ (−∞, 0]·
• γνησίως φθίνουσα στὸ (0, 2), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [0, 2]·
• γνησίως αὔξουσα στὸ (2, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας στὸ [2, +∞).

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.6. 2005 ΤΕΕ
γ)

423

Νὰ βρῆτε τὴν 𝑓 ″ (𝑥).
[Μονάδες 6/100]

Λύσις. Ἡ 𝑓 ′ εἶναι παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμική, μὲ παράγωγο 𝑓
″ (𝑥) = (𝑥􏷡 − 2𝑥)′ = 2𝑥 − 2.

δ) Γιὰ ποιές τιμὲς τοῦ 𝑥 ἡ 𝑓 παρουσιάζει ἀκρότατα καὶ ποιό εἶναι τὸ εἶδος τῶν
ἀκροτάτων;
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο γιὰ 𝑥􏷠 = 0 καὶ τοπικὸ ἐλάχιστο γιὰ 𝑥􏷡
= 2.
ε) Ἂν 𝑓(0) = 2005, νὰ βρῆτε τὸν τύπο τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓
(𝑥) = 􏾙 𝑓 ′ (𝑥)𝑑𝑥 = 􏾙(𝑥􏷡 − 2𝑥)𝑑𝑥 = 𝑥􏷢

− 𝑥􏷡 + 𝑐
3

γιὰ κάποιο 𝑐 ∈ ℝ. Ὅμως 𝑓
(0) = 2005 ⟺
ἄρα 𝑓(𝑥) =

0􏷢
− 0􏷡 + 𝑐 = 2005 ⟺ 𝑐 = 2005
3 𝑥􏷢

− 𝑥􏷡 + 2005.
3

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Μιὰ ὁμάδα βιολόγων προτείνει νὰ ληφθοῦν μέτρα γιὰ τὴ διάσωσι ἑνὸς εἴδους δελφινιῶν. Μετὰ τὴν ἐφαρμογὴ τῶν μέτρων ἐκτιμᾶται ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν
δελφινιῶν ἐκφράζεται ἀπὸ τὴ συνάρτησι
N(𝑡) = 2𝑡􏷢 − 𝑡􏷡 + 5𝑡 + 1000, 0 ⩽ 𝑡 ⩽ 10,
ὅπου 𝑡 ὁ χρόνος σὲ ἔτη.
α)

Πόσα δελφίνια ὑπάρχουν κατὰ τὴν ἔναρξι ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων (𝑡 = 0);
[Μονάδες 5/100]

Λύσις. Ν(0) = 2 ⋅ 0􏷢 − 0􏷡 + 5 ⋅ 0 + 1000 = 1000 δελφίνια.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

424

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

β) Νὰ βρῆτε τὸ ρυθμὸ αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δελφινιῶν.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι εἶναι παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμική, μὲ παράγωγο
N′ (𝑡) = (2𝑡􏷢 − 𝑡􏷡 + 5𝑡 + 1000)′ = 6𝑡􏷡 − 2𝑡 + 5, 0 ⩽ 𝑡 ⩽ 10.

γ) Νὰ βρῆτε τὸ ρυθμὸ αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δελφινιῶν τὸ δεύτερο
ἔτος.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἔχουμε N′ (2) = 6 ⋅ 2􏷡 − 2 ⋅ 2 + 5 = 25.
δ) Πόσα δελφίνια θὰ ὑπάρχουν σὲ δέκα ἔτη;
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. N(10) = 2 ⋅ 10􏷢 − 10􏷡 + 5 ⋅ 10 + 1000 = 2950.

6.7 2006 ΤΕΕ
ΘΕΜΑ 1ο: Στατιστικὴ
∆ίνονται πέντε παρατηρήσεις μιᾶς ποσοτικῆς μεταβλητῆς X:
16, 14, 22, 18, 20 + α,
ὅπου α ∈ ℝ. Ἂν ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας CV τῶν παρατηρήσεων αὐτῶν
εἶναι 20% καὶ ἡ τυπικὴ ἀπόκλισί τους 𝑠 εἶναι 4, τότε:
α) Νὰ δείξετε ὅτι ἡ μέση τιμὴ τῶν παρατηρήσεων εἶναι 𝑥̄ = 20.
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Ἰσχύει CV = 𝑠

⋅ 100 ἄρα 𝑥
̄ 𝑥
̄ = 𝑠

4
⋅ 100 =
⋅ 100 = 20.
CV
20

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.7. 2006 ΤΕΕ

425

β) Νὰ ὑπολογίσετε τὴν τιμὴ τοῦ πραγματικοῦ ἀριθμοῦ α.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑥̄ =

16 + 14 + 22 + 18 + 20 + α 90 + α
=
, ἄρα
5
5
90 + α
= 20 ⟺ 90 + α = 10 ⟺ α = 10.
5

γ) Γιὰ τὴν τιμὴ τοῦ α ποὺ ὑπολογίσατε στὸ ἐρώτημα (β), νὰ βρῆτε τὴ διάμεσο
τοῦ δείγματος.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἀντικαθιστώντας καὶ διατάσσοντας τὶς παρατηρήσεις κατ’ αὔξουσα σειρά,
ἔχουμε
14, 16, 18, 22, 30.
Ἡ διάμεσος εἶναι ἡ μεσαία παρατήρησι, δηλαδὴ δ = 18.
δ) Εἶναι τὸ δεῖγμα ὁμοιογενὲς ἢ ὄχι καὶ γιατί;
[Μονάδες 3/100]
Λύσις. Εἶναι CV > 10%, ἄρα τὸ δεῖγμα δὲν εἶναι ὁμοιογενές.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 4𝑥􏷢 − 12𝑥 + 2006, 𝑥 ∈ ℝ.
α)

Νὰ βρεθῇ ἡ παράγουσα τῆς 𝑓.
[Μονάδες 8/100]

Λύσις. Εἶναι F(𝑥) = ∫ 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = ∫(4𝑥􏷢 − 12𝑥 + 2006)𝑑𝑥 = 𝑥􏷣 − 6𝑥􏷡 + 2006𝑥 + 𝑐,
γιὰ κάποιο 𝑐 ∈ ℝ.
β) Νὰ βρεθῇ ὁ ρυθμὸς μεταβολῆς τῆς 𝑓 γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ συνάρτησι ειναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμική, μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = (4𝑥􏷢 − 12𝑥 + 2006)′ = 12𝑥􏷡 − 12 = 12𝑥(𝑥 − 1).

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

426

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

γ) Νὰ ἐξεταστῇ ἡ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὴ μονοτονία.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ἰσχύει 𝑓 ′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 12𝑥(𝑥 − 1) ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽ 0 ∨ 𝑥 ⩾ 1. Ἑπομένως, ἡ 𝑓
εἶναι:
• γνησίως αὔξουσα στὸ (−∞, 0), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ (−∞, 0]·
• γνησίως φθίνουσα στὸ (0, 1), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ [0, 1]·
• γνησίως αὔξουσα στὸ (1, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ [1, +∞).

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
Ἔστω α, β πραγματικοὶ ἀριθμοὶ καὶ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο:
⎧ 𝑥􏷡 − 4

⋅ α, 𝑥 > 2

2 𝑓
(𝑥) = ⎨ 𝑥 − 4, 𝑥
=2

⎪ α𝑥 + β, 𝑥 < 2

α) Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→􏷡+ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Γιὰ 𝑥 > 2 εἶναι 𝑓
(𝑥) = 𝑥􏷡

− 4
(𝑥 − 2)(𝑥 + 2)
⋅α=
⋅ α = (𝑥 + 2)α. 𝑥
−2 𝑥
−2

Ἄρα τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ εἶναι lim𝑥→􏷡+ 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷡+ 􏿴(𝑥 + 2)α􏿷 = 4α.
β) Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→􏷡− 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι lim𝑥→􏷡− 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷡− (α𝑥 + β) = 2α + β.
γ) Νὰ ὑπολογίσετε τὰ α, β ὥστε ἡ 𝑓 νὰ εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥􏷟 = 2.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἔχουμε
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑓(𝑥) = 𝑓(2) 𝑥

→􏷡− 𝑥

→􏷡

4α = 4 ∧ 2α + β = 4

α = 2 ∧ β = 2.

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.7. 2006 ΤΕΕ

427

δ) Γιὰ τὶς τιμὲς τῶν α καὶ β ποὺ βρήκατε στὸ ἐρώτημα (γ), νὰ ὑπολογίσετε τὶς
τιμὲς 𝑓(0) καὶ 𝑓(3).
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓(0) = 1 ⋅ 0 + 2 = 2 καὶ 𝑓(3) = (3 + 2) ⋅ 1 = 5.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
Μιὰ βιοτεχνία, μεταξὺ ἄλλων, κατασκευάζει κεραμικὰ πλακίδια σὲ σχῆμα
τριγώνου. Σὲ κάθε πλακίδιο, τὸ ἄθροισμα τῆς βάσεως 𝑥 καὶ τοῦ ὕψους ποὺ ἀντιστοιχεῖ στὴ βάσι αὐτὴ εἶναι σταθερὸ καὶ ἰσοῦται μὲ 50cm.
α) Νὰ δείξετε ὅτι τὸ ἐμβαδὸ Ε τῆς ἐπιφάνειας κάθε τριγωνικοῦ πλακιδίου δίνεται συναρτήσει τοῦ 𝑥 ἀπὸ τὸν τύπο
1
E(𝑥) = 𝑥(50 − 𝑥), 0 < 𝑥 < 50.
2
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἂν 𝑥 εἶναι μία πλευρὰ τριγωνικοῦ πλακιδίου, τότε τὸ ἀντίστοιχο ὕψος θὰ
1
εἶναι 50 − 𝑥, ἄρα τὸ ἐμβαδὸν εἶναι τὸ ἡμιγινόμενό τους. Ἄρα E(𝑥) = 𝑥(50 − 𝑥),
2
0 < 𝑥 < 50.
β) Γιὰ ποιά τιμὴ τοῦ 𝑥 τὸ ἐμβαδὸ Ε(𝑥) γίνεται μέγιστο;
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Ἡ Ε εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ (0, 50) ὡς πολυωνυμική, μὲ
παράγωγο

1
1
E′ (𝑥) = 􏿵 (50𝑥 − 𝑥􏷡 )􏿸 = (50 − 2𝑥) = 25 − 𝑥.
2
2
Ἰσχύει E′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 25 − 𝑥 ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽ 25, συνεπῶς:
• ἡ Ε εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ διάστημα (0, 25), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ
(0, 25] καὶ
• ἡ Ε εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ διάστημα (25, 50), ἄρα λόγῳ συνέχειας,
στὸ [25, 50).

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

428

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

γ) Νὰ ὑπολογίσετε τὴ μέγιστη τιμὴ τῆς Ε.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ Ε παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ 25, τὸ
Ε(25) =

1
625
⋅ 25 ⋅ (50 − 25) =
.
2
2

6.8 2007 ΤΕΕ
ΘΕΜΑ 1ο: Στατιστικὴ
Οἱ χρόνοι καθυστερήσεων ποὺ παρατηρήθηκαν σὲ 25 δρομολόγια ἑνὸς ὀργανισμοῦ σιδηροδρόμων δίνονται ἀπὸ τὸ παρακάτω ἱστόγραμμα συχνοτήτων:

α. Νὰ μεταφέρετε τὸν παρακάτω πίνακα στὸ τετράδιό σας καὶ νὰ τὸν συμπληρώσετε μὲ τὴ βοήθεια τοῦ παραπάνω ἱστογράμματος συχνοτήτων.
∆ιάστημα
συχνότητα κέντρο
[α𝑖 , β𝑖 )
ν𝑖 𝑥𝑖

ν 𝑖 𝑥𝑖
[2, 4)
[4, 6)
[6, 8)
[8, 10)
[10, 12)
Ἀθροίσματα

σχετ. συχν % ἀθρ. σχετ. συχν. % 𝑓𝑖
%
F𝑖 %

[Μονάδες 10/100]
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.8. 2007 ΤΕΕ

429

Λύσις. Οἱ συχνότητες ἀντιγράφονται ἀπὸ τὸ ἱστόγραμμα. Τὰ κέντρα τῶν κλάα𝑖 + β𝑖
σεων ὑπολογίζονται ἀπὸ τὸν τύπο 𝑥𝑖 =
. Οἱ σχετικὲς συχνότητες δίνονται
2
ἀπὸ τὸν τύπο
ν𝑖
ν𝑖 𝑓𝑖
% = ⋅ 100 =
⋅ 100 = 4ν𝑖 . 𝑛

25
Τέλος, οἱ ἀθροιστικὲς σχετικὲς συχνότητες δίνονται ἀπὸ τοὺς τύπους F􏷠 % = 𝑓􏷠
% καὶ F𝑖+􏷠 % = F𝑖 % + 𝑓𝑖 %.
Ἔτσι, ὁ πίνακας γράφεται:
∆ιάστημα
συχνότητα κέντρο
σχετ. συχν % ἀθρ. σχετ. συχν. %
[α𝑖 , β𝑖 )
ν𝑖 𝑥𝑖

ν𝑖 𝑥𝑖 𝑓𝑖
%
F𝑖 %
[2, 4)
3
3
9
12
12
[4, 6)
6
5
30
24
36
[6, 8)
8
7
56
32
68
[8, 10)
5
9
45
20
88
[10, 12)
3
10
30
12
100
Ἀθροίσματα
25

170
100

β. Νὰ βρῆτε τὸν μέσο χρόνο καθυστερήσεων τῶν δρομολογίων.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ὁ μέσος χρόνος εἶναι 𝑥̄ =

∑ 𝑥𝑖 ν𝑖 170 680
=
=
= 6, 8 min. 𝑛

25
100

γ. Πόσα δρομολόγια εἶχαν καθυστέρησι τουλάχιστον 6 λεπτά;
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Τουλάχιστον 6 λεπτὰ εἶχαν ν􏷢 + ν􏷣 + ν􏷤 = 16 δρομολόγια.
δ. Ποιό εἶναι τὸ ποσοστὸ τῶν δρομολογίων ποὺ εἶχαν καθυστέρησι λιγότερο
ἀπὸ 8 λεπτά;
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Λιγότερο ἀπὸ 8 λεπτὰ εἶχαν 𝑓􏷠 % + 𝑓􏷡 % + 𝑓􏷢 % = F􏷢 % = 68% τῶν δρομολογίων.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

430

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ
⎧ 𝑥􏷢 − 4𝑥􏷡 + 3𝑥

, 𝑥<0 􏷡
−𝑥
⎪ 𝑥 𝑓

(𝑥) = ⎨ −3 + β, 𝑥
=0

⎪ 𝑒𝑥 − α, 𝑥
>0

ὅπου α, β ∈ ℝ.
α. Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→􏷟− 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Γιὰ 𝑥 < 0 εἶναι 𝑓
(𝑥) = 𝑥

(𝑥􏷡 − 4𝑥 + 3 𝑥(𝑥 − 1)(𝑥 − 3)
=
= 𝑥 − 3. 𝑥
(𝑥 − 1) 𝑥
(𝑥 − 1)

Ἄρα τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ εἶναι lim𝑥→􏷟− 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷟− (𝑥 − 3) = −3.
β. Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→􏷟+ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. lim𝑥→􏷟+ 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷟+ (𝑒𝑥 − α) = 𝑒􏷟 − α = 1 − α.
γ. Νὰ βρῆτε τὴν τιμὴ τοῦ α, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ τὸ lim𝑥→􏷟 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἰσχύει
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑓(𝑥) ⟺ 1 − α = −3 ⟺ α = 4. 𝑥

→􏷟− 𝑥

→􏷟

δ. Γιὰ τὴν τιμὴ α = 4 νὰ ὑπολογίσετε τὸν πραγματικὸ ἀριθμὸ β, ὥστε ἡ 𝑓 νὰ
εἶναι συνεχὴς στὸ 0.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις.
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑓(𝑥) = 𝑓(0) ⟺ −3 + β = −3 ⟺ β = 0. 𝑥

→􏷟− 𝑥

→􏷟

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.8. 2007 ΤΕΕ

431

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 ∶ ℝ → ℝ μὲ 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 + κ𝑥 + λ, κ, λ ∈ ℝ. Ἂν ἡ 𝑓
παρουσιάζῃ τοπικὸ ἀκρότατο στὸ 𝑥􏷟 = 1 καὶ τὸ σημεῖο Α(1, 0) ἀνήκῃ στὴ
γραφική της παράστασι:
α. Νὰ δείξετε ὅτι κ = −2 καὶ λ = 1.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Εἶναι A(1, 0) ∈ C𝑓 ⟺ 0 = 1􏷡 + κ ⋅ 1 + λ = 0 ⟺ κ + λ = −1.
Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμική, μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = (𝑥􏷡 + κ𝑥 + λ)′ = 2𝑥 + κ.
Τὸ 𝑥􏷟 = 1 εἶναι θέσι τοπικοῦ ἀκροτάτου, ἄρα ἀπὸ τὸ θεώρημα Fermat ἔχουμε 𝑓
′ (1) = 0 ⟺ 2 + κ = 0 ⟺ κ = −2. Ἄρα λ = 1.
β. Νὰ ὑπολογίσετε τὴ δεύτερη παράγωγο 𝑓 ″ τῆς 𝑓.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἀντικαθιστώντας τὶς τιμὲς τῶν κ, λ ἔχουμε 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷡 − 2𝑥 + 1, 𝑓 ′ (𝑥) =
2𝑥 − 2. Ἡ 𝑓 ′ εἶναι παραγωγίσιμη ὡς πολυωνυμική, ἄρα 𝑓 ″ (𝑥) = 2.
γ. Νὰ δείξετε ὅτι γιὰ κάθε 𝑥 ∈ ℝ ἰσχύει: 𝑓
(𝑥) + 𝑓 ′ (𝑥) + 𝑓 ″ (𝑥) > 0.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓(𝑥) + 𝑓 ′ (𝑥) + 𝑓 ″ (𝑥) = 𝑥􏷡 − 2𝑥 + 1 + 2𝑥 − 2 + 2 = 𝑥􏷡 + 1 > 0.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 10 ln 𝑥 − 5𝑥􏷡 , 𝑥 > 0.
α. Νὰ βρῆτε τὴν παράγωγο 𝑓 ′ τῆς 𝑓.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι παραγωγίσιμη ὡς σύνθεσι παραγωγισίμων, μὲ παράγωγο 𝑓
′ (𝑥) = (10 ln 𝑥 − 5𝑥􏷡 )′ = 10(ln 𝑥)′ − 5(𝑥􏷡 )′ =

10
10(1 − 𝑥􏷡 )
− 10𝑥 =
. 𝑥 𝑥

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

432

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

β. Νὰ μελετήσετε τὴ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὴ μονοτονία.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺

10(1 − 𝑥􏷡 )
⩾ 0 ⟺ 1 − 𝑥􏷡 ⩾ 0 ⟺ 𝑥􏷡 ⩽ 1 ⟺ 𝑥 ⩽ 1. 𝑥

Ἄρα ἡ 𝑓:
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (0, 1), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ (0, 1]·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (1, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ [1, +∞).

γ. Γιὰ ποιά τιμὴ τοῦ 𝑥 ἡ 𝑓 παρουσιάζει ἀκρότατο. Νὰ προσδιορίσετε τὸ εἶδος
τοῦ ἀκροτάτου καὶ νὰ τὸ ὑπολογίσετε.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο γιὰ 1, τὸ 𝑓(1) = 10 ln 1−5⋅1􏷡 = −5.
δ. Νὰ δείξετε ὅτι 𝑓(𝑥) ⩽ −5, γιὰ κάθε 𝑥 > 0.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. Γιὰ κάθε 𝑥 > 0 ἔχουμε 𝑓(𝑥) ⩽ 𝑓(0), ἄρα 𝑓(𝑥) ⩽ −5.

6.9 2008 ΤΕΕ
ΘΕΜΑ 1ο: Στατιστικὴ
Οἱ βαθμοὶ ἑνὸς μαθητῆ σὲ πέντε μαθήματα ἦταν:
8, 14, 20, 12, 16.
α. Νὰ ὑπολογισθῇ ἡ μέση βαθμολογία τοῦ μαθητῆ.
[Μονάδες 4/100]
Λύσις. 𝑥̄ =

8 + 14 + 20 + 12 + 16 70
=
= 14.
5
5
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.9. 2008 ΤΕΕ

433

β. Νὰ προσδιορισθῇ ἡ διάμεσος.
[Μονάδες 3/100]
Λύσις. Διατάσσοντας τὶς παρατηρήσεις κατ’ αὔξουσα σειρά, αὐτὲς εἶναι
8, 12, 14, 16, 20.
Ἡ διάμεσος εἶναι ἡ μεσαία παρατήρησι, ἄρα δ = 14.
γ. Νὰ ὑπολογισθῇ ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ διακύμανσι εἶναι 𝑠􏷡
=

(8 − 14)􏷡 + (12 − 14)􏷡 + (14 − 14)􏷡 + (16 − 14)􏷡 + (20 − 14)􏷡 80
=
= 16.
5
5

Ἄρα, ἡ τυπικὴ ἀπόκλισι εἶναι 𝑠 = √16 = 4.
δ. Νὰ ὑπολογισθῇ τὸ εὖρος.
[Μονάδες 3/100]
Λύσις. R = 20 − 12 = 8.
ε. Νὰ ὑπολογισθῇ ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας καὶ στὴ συνέχεια νὰ ἐξεταστῇ ἂν τὸ δεῖγμα εἶναι ὁμοιογενές.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Ὁ συντελεστὴς μεταβλητότητας εἶναι
CV = 𝑠

4
2
2
=
= >
= 0, 1. 𝑥
̄
14 7 20

Ἄρα τὸ δεῖγμα δὲν εἶναι ὁμοιογενές.

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ

⎪ √𝑥 − 1 , 0 ⩽ 𝑥 < 1
⎪ 𝑓
(𝑥) = ⎨ λ(𝑥 − 1)
1

, 𝑥
⩾1

⎩ 3𝑥 − 1
ὅπου λ ≠ 0.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

434

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

α. Νὰ ὑπολογισθῇ τὸ lim𝑥→􏷠− 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Γιὰ 0 ⩽ 𝑥 < 1, ἰσχύει
( 𝑥 − 1)(√𝑥 + 1) 𝑥
−1
1 𝑓
(𝑥) = √
=
=
.
λ(𝑥 − 1)(√𝑥 + 1) λ(𝑥 − 1)(√𝑥 + 1) λ(√𝑥 + 1)
Ἄρα 𝑓
(1) = lim− 𝑓(𝑥) = lim− 𝑥
→􏷠 𝑥

→􏷠

1
1
1
=
=
.
λ(√𝑥 + 1) λ(√1 + 1) 2λ

β. Νὰ ὑπολογισθῇ τὸ lim𝑥→􏷠+ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. lim𝑥→􏷠+ 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷠+

1
1
1
=
= .
3𝑥 − 1 3 ⋅ 1 − 1 2

γ. Νὰ ὑπολογισθῇ ἡ τιμὴ τοῦ λ ἔτσι ὥστε ἡ 𝑓 νὰ εἶναι συνεχὴς στὴ θέσι 𝑥􏷟 = 1.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι
lim− 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑓(𝑥) = 𝑓(1) ⟺ 𝑥

→􏷠 𝑥

→􏷠

1
1
=
⟺ λ = 1.
2λ 2

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ 𝑓(𝑥) = 𝑒λ𝑥 , ὅπου λ πραγματικὸς ἀριθμός.
α. Νὰ βρεθοῦν οἱ 𝑓 ′ (𝑥) καὶ 𝑓 ″ (𝑥).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ δύο φορὲς παραγωγίσιμη στὸ ℝ, μὲ 𝑓 ′ (𝑥) = λ𝑒λ𝑥
καὶ 𝑓 ″ (𝑥) = λ􏷡 𝑒λ𝑥 .
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.9. 2008 ΤΕΕ

435

β. Νὰ προσδιορισθοῦν οἱ τιμὲς τοῦ λ, ὥστε γιὰ κάθε πραγματικὸ ἀριθμὸ 𝑥 νὰ
ἰσχύῃ 𝑓
″ (𝑥) − 𝑓 ′ (𝑥) − 2𝑓(𝑥) = 0.
[Μονάδες 9/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓
″ (𝑥) − 𝑓 ′ (𝑥) − 2𝑓(𝑥) = 0




λ􏷡 𝑒λ𝑥 − λ𝑒λ𝑥 − 2𝑒λ𝑥 = 0
(λ􏷡 − λ − 1) ⋅ 𝑒λ𝑥 = 0
λ􏷡 − λ − 1 = 0
λ = −1 ∨ λ = 2.

γ. Νὰ μελετηθῇ ἡ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὴ μονοτονία, ὅταν (i) λ = 2, (ii)
λ = −1.
[Μονάδες 10/100]
Λύσις. Γιὰ λ = 2 εἶναι 𝑓(𝑥) = 𝑒􏷡𝑥 , 𝑓 ′ (𝑥) = 2𝑒􏷡𝑥 . Ἰσχύει ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) > 0, ἄρα ἡ 𝑓
εἶναι γνησίως αὔξουσα, χωρὶς ἀκρότατα.
Γιὰ λ = −1 εἶναι 𝑓(𝑥) = 𝑒−𝑥 , 𝑓 ′ (𝑥) = −𝑒−𝑥 . Ἰσχύει ∀𝑥 ∈ ℝ, 𝑓 ′ (𝑥) < 0, ἄρα ἡ 𝑓
εἶναι γνησίως φθίνουσα, χωρὶς ἀκρότατα.

ΘΕΜΑ 4ο: Συναρτήσεις
1
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 𝑥􏷢 − 2𝑥􏷡 + 3𝑥 + 2008, ὅπου 𝑥 ∈ ℝ.
3
α. Νὰ βρεθῇ ἡ πρώτη παράγωγος 𝑓 ′ τῆς 𝑓.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη στὸ ℝ ὡς πολυωνυμική, μὲ παράγωγο 𝑓 ′ (𝑥) = 𝑥􏷡 − 4𝑥 + 3.
β. Νὰ ἐξεταστῇ ἡ συνάρτησι 𝑓 ὡς πρὸς τὴ μονοτονία καὶ τὰ ἀκρότατα.
[Μονάδες 12/100]
Λύσις. Εἶναι 𝑓
′ (𝑥) ⩾ 0 ⟺ 𝑥􏷡 − 4𝑥 + 3 ⩾ 0 ⟺ 𝑥 ⩽ 1 ∨ 𝑥 ⩾ 3.
Ἑπομένως, ἡ 𝑓:
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

436

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (−∞, 1), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ (−∞, 1]·
• εἶναι γνησίως φθίνουσα στὸ (1, 3), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ [1, 3]·
• εἶναι γνησίως αὔξουσα στὸ (3, +∞), ἄρα λόγῳ συνέχειας, στὸ [3, +∞)·
• παρουσιάζει τοπικὸ μέγιστο στὸ 1, τὸ 𝑓(1) =

4
+ 2008·
3

• παρουσιάζει τοπικὸ ἐλάχιστο στὸ 3, τὸ 𝑓(3) = 2008.

γ. Νὰ δειχθῇ ὅτι 𝑓(𝑥) ⩾ 2008 γιὰ κάθε πραγματικὸ ἀριθμὸ 𝑥, ὅπου 𝑥 ∈ [1, +∞).
[Μονάδες 7/100]
Λύσις. Γιὰ κάθε 𝑥 ∈ [1, +∞) ἔχουμε 𝑓(𝑥) ⩾ 𝑓(3), ἄρα 𝑓(𝑥) ⩾ 2008.

6.10 2009 ΤΕΕ
ΘΕΜΑ 1ο: Στατιστικὴ
Στὸν παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται τὸ πλῆθος τῶν τηλεφωνικῶν κλήσεων ποὺ πραγματοποίησαν 25 συνδρομήτριες μιᾶς ἑταιρείας κινητῆς τηλεφωνίας κατὰ τὴ διάρκεια μιᾶς ἡμέρας.
κλήσεις συνδρομήτριες σχ. συχν % ἀθρ. συχν. ἀθρ. σχ. συχν. 𝑥𝑖

ν𝑖 𝑓
%
N𝑖
F𝑖 % 𝑥𝑖
⋅ ν 𝑖
2
4
3
6
4
5
5
7
6
2
7
1
Ἄθροισμα
α. Να μεταφέρετε τὸν πίνακα στὸ τετράδιό σας καὶ νὰ τὸν συμπληρώσετε.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸ σχετικὴ συχνότητα δίνεται ἀπὸ τὸν τύπο 𝑓𝑖
% =

ν𝑖
ν𝑖
⋅ 100 =
⋅ 100 = 4ν𝑖 . 𝑛

25

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.10. 2009 ΤΕΕ

437

Ἡ ἀθροιστικὴ συχνότητα δίνεται ἀπὸ τοὺς τύπους
N𝑖 = ν𝑖 , N𝑖+􏷠 = N𝑖 + ν𝑖+􏷠 .
Ἡ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸ σχετικὴ ἀθροιστικὴ συχνότητα δίνεται ἀπὸ τοὺς τύπους
F𝑖 % = 𝑓𝑖 %, F𝑖+􏷠 % = F𝑖 % + 𝑓𝑖+􏷠 %.
Ἔτσι, ὁ πίνακας γράφεται:
κλήσεις συνδρομήτριες σχ. συχν % ἀθρ. συχν. ἀθρ. σχ. συχν. 𝑥𝑖

ν𝑖 𝑓
%
N𝑖
F𝑖 % 𝑥𝑖
⋅ ν𝑖
2
4
16
4
16
8
3
6
24
10
40
18
4
5
20
15
60
20
5
7
28
22
88
35
6
2
8
24
96
12
7
1
4
25
100
7
Ἄθροισμα
25
100


100

β. Νὰ ὑπολογίσετε τὴ μέση τιμὴ τοῦ πλήθους τῶν κλήσεων.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. 𝑥̄ =

∑ 𝑥𝑖 ν𝑖 100
=
= 4. 𝑛

25

γ. Νὰ βρῆτε πόσες συνδρομήτριες πραγματοποίησαν τὸ πολὺ 4 κλήσεις.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Τὸ πολὺ τέσσερεις κλήσεις πραγματοποίησαν Ν􏷣 = 15 συνδρομητές.

δ. Νὰ βρῆτε τὸ ποσοστὸ τῶν συνδρομητριῶν ποὺ πραγματοποίησαν τουλάχιστον 5 κλήσεις.
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Τουλάχιστον πέντε κλήσεις πραγματοποίησε τὸ 𝑓􏷤 % + 𝑓􏷥 % + 𝑓􏷦 % =
28 + 8 + 4 = 40% τῶν συνδρομητριῶν.
Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

438

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΕ/ΕΠΑΛ

ΘΕΜΑ 2ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο:
⎧ 𝑥􏷡 − 8𝑥 + 12

, 𝑥>6

−6 𝑓
(𝑥) = ⎨ 3λ −𝑥 5, 𝑥
=6

⎪ 𝑒𝑥−􏷥 (2𝑥 − μ), 𝑥 < 6

ὅπου λ, μ ∈ ℝ.
α. Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→􏷥+ 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Γιὰ 𝑥 > 6 εἶναι 𝑓
(𝑥) = 𝑥􏷡

− 8𝑥 + 12 (𝑥 − 6)(𝑥 − 2)
=
= 𝑥 − 2. 𝑥
−6 𝑥
−6

Ἄρα τὸ ὅριο ὑπάρχει καὶ εἶναι lim𝑥→􏷥+ 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷥+ (𝑥 − 2) = 4.
β. Νὰ βρῆτε τὸ lim𝑥→􏷥− 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 5/100]
Λύσις. Εἶναι lim𝑥→􏷥− 𝑓(𝑥) = lim𝑥→􏷥− 􏿴𝑒𝑥−􏷥 (2𝑥 − μ)􏿷 = 𝑒􏷟 (2 ⋅ 6 − μ) = 12 − μ.
γ. Νὰ ὑπολογίσετε τὴν τιμὴ τοῦ μ ἔτσι ὥστε νὰ ὑπάρχῃ τὸ lim𝑥→􏷥 𝑓(𝑥).
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι
lim 𝑓(𝑥) = lim+ 𝑓(𝑥) ⟺ 12 − μ = 4 ⟺ μ = 8. 𝑥

→􏷥− 𝑥

→􏷥

δ. Γιὰ μ = 8 νὰ βρῆτε τὸν ἀριθμὸ λ ἔτσι ὥστε ἡ 𝑓 νὰ εἶναι συνεχὴς στὸ 𝑥 = 6.
[Μονάδες 6/100]
Λύσις. Εἶναι lim𝑥→􏷥 𝑓(𝑥) = 𝑓(6) ⟺ 3λ − 5 = 4 ⟺ λ = 3.

ΘΕΜΑ 3ο: Συναρτήσεις
∆ίνεται ἡ συνάρτησι 𝑓 μὲ τύπο 𝑓(𝑥) = 𝑥

−2
, μὲ 𝑥 ∈ ℝ. 𝑒𝑥

Πανελλήνιες ἐξετάσεις στὰ μαθηματικὰ (1999–)
Νίκος Θεοδώρου — http://gordongr.blogspot.com

6.10. 2009 ΤΕΕ

439

α. Νὰ βρῆτε τὴν πρώτη παράγωγο τῆς συναρτήσεως 𝑓.
[Μονάδες 8/100]
Λύσις. Ἡ 𝑓 εἶναι συνεχὴς καὶ παραγωγίσιμη σ