You are on page 1of 20

Cinoptiek

magazine over innovatie van beroepsopleidingen 06/2

Competentiegericht
leren in school
en bedrijf:
wat vinden
studenten, docenten
en managers?
Artikelen
3 Wat ik nodig heb…
DE AFTRAP de aftrap

om competentiegericht
beroepsonderwijs tot een
succes te maken Critical friends
8 Over creativiteit, moed en Vernieuwing van het beroepsonderwijs blijft hoog op de agenda staan. Dat gebeurt niet
andere collega’s vanuit een dogmatische eendimensionale blik, wat sommige publicisten ons willen doen
geloven. Competentiegericht leren is geen modegril bedacht door een stelletje
10 Denken en doen: een onderwijskundigen.
onderzoek naar theorie en Er zijn genoeg problemen die om oplossingen vragen: voortijdige uitval, gebrekkige
praktijk van docenten aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt, motivatieproblematiek, te weinig variatie in didactiek
om uiteenlopende groepen deelnemers goed te kunnen bedienen enzovoort. En innoveren
13 ‘Ik heb beter leren is dan: het zoeken naar creatieve, werkende oplossingen. De praktijk leert dat een
samenwerken’ gefragmenteerde aanpak niet helpt. Met nieuwe werkvormen kun je het onderwijs wellicht
aantrekkelijker maken, maar daarmee leid je jongeren nog niet op tot eigentijdse
15 Sturen op competentie- vakmensen. Co-makership tussen school en bedrijf kan de aansluiting onderwijs en
gericht leren en opleiden arbeidsmarkt verbeteren, maar daarmee heb je nog geen onderwijs dat nieuwe generaties
bindt en boeit. De kunst is perspectieven van betrokken partijen
– deelnemers (en hun ouders/verzorgers), docenten, managers, scholen én bedrijven – met
Rubrieken elkaar te verbinden. Dat is een ingewikkeld verhaal, omdat het de hele architectuur van het
7 Open forum: beroepsonderwijs raakt: de leerinhouden, de pedagogisch-didactische vormgeving, de cultuur
De rol van bedrijven bij het én de organisatie. De artikelen in deze Cinoptiek laten zien dat herontwerp van het
competentiegericht beroepsonderwijs, naast onderwijsinhoudelijke, veranderkundige kennis en kunde vraagt om:
opleiden de energie los te maken, het tempo er in te houden, weerstand te benutten, leiding te
geven, nieuwe competenties te ontwikkelen enzovoort. Verder illustreren ze dat innovatie
17 Grootschalig offensief een serieus zoekproces is: hoe geef je (basis)kennis een goede plek in competentiegericht
tegen laaggeletterdheid leren? Hoe ontwikkel je talenten bij deelnemers zodat ze kunnen bijdragen aan de wereld
van morgen, maar ook in wereld van vandaag aan de bak kunnen?
18 Diensten Het beroepsonderwijs lijkt niet gebaat bij een strijdtoneel van eenzijdige argumentaties,
maar bij vereende inzet van creatieve en productieve krachten. Daar horen ‘critical friends’
19 Publicaties bij die al werkende onderzoeken of de vernieuwingen ook de gewenste
oplossingen bieden. ‘Evidence based’ innoveren dus, met praktijk-
20 Agenda problemen als vertrekpunt. Dat is de inzet van de arrangementen
competentiegericht leren die CINOP Expertisecentrum in samen-
werking met partners in de bve-sector uitvoert. Deze Cinoptiek
presenteert enkele – tussentijdse – bevindingen.

José van den Berg, CINOP Expertisecentrum

Rectificatie Colofon
Themaredactie Patricia Defesche (hoofdredactie), José van den Berg, Gonda van Mölken, Petra
Per abuis is er in Cinoptiek nummer 1 (2006) een Schulte Ontwerp/Opmaak Evert van de Biezen Illustraties Ralf de Bruin Druk De Lekstroom,
onjuistheid geslopen in het foto-onderschrift bij het
Nieuwegein Redactiesecretariaat Marloes van Valkenburg, tel.: 073-6800850;
artikel Opleiding Arbeidsmarktgekwalificeerde Assistent
(AKA): Basisvaardigheden op het laagste niveau van mvalkenburg@cinop.nl, ook voor gratis abonnement Fotografie Gary Houlder/CORBIS, Evert van
Joke Huisman (pagina 8/9). de Biezen, Hans Tak, Erik van der Burgt/Verbeeld, August Swietkowiak ISSN 1566-8363.

De tekst van het onderschrift was:
“De AKA-opleiding: een nieuwe kans voor Cinoptiek is een kwartaalblad van CINOP voor het management in beroepsonderwijs en educatie (bve).
risicojongeren en laagopgeleide volwassenen.”
CINOP is hét Nederlandse expertisecentrum op het gebied van leren in de bve-sector.
De tekst moet zijn:
“De AKA-opleiding: een nieuwe kans voor
risicojongeren.” CINOP, Postbus 1585, 5200 BP ’s-Hertogenbosch, tel.: 073-6800800, fax: 073-6123425,
e-mail: info@cinop.nl, internet: www.cinop.nl
De AKA-opleiding is bedoeld voor risicojongeren.
Excuses van de redactie voor de begane vergissing.
Wat ik nodig heb…

om competentiegericht
beroepsonderwijs
tot een succes
te maken
Door Tonny Huisman
(CINOP Expertisecentrum)

Tijdens de herontwerpmanifestatie Anders kijken = De best vertegenwoordigde sector
onder de inzenders is Zorg & Welzijn
Anders doen 1 in november 2005 kregen de deelnemers (36 procent), gevolgd door Techniek
(25 procent) en Economie (10
een ansichtkaart voorgelegd met de tekst ‘Wat ik nodig procent). Rond de 15 procent behoort
niet tot een sector, maar heeft
heb om competentiegericht beroepsonderwijs tot een algemene taken. 3
Dat ook afstand voor dit soort

CINOPTIEK
succes te maken, is…’ Deze kaart konden zij met bijeenkomsten een rol speelt, blijkt uit
het feit dat Zuid-Holland met de
aangevulde tekst op de dag zelf inleveren of naar CINOP meeste deelnemers is vertegen-
woordigd en wel met 35 procent.
opsturen. Speciaal voor Cinoptiek werden de resultaten Noord-Brabant doet het goed met 17
procent en Gelderland, Noord-Holland
op een rijtje gezet. en Utrecht scoren redelijk met elk
rond de 10 procent van de deel-
nemers. De drie noordelijke provincies
Om de respons te verhogen werden deelnemer leverde maar liefst vijf komen samen niet verder dan in totaal
onder de invullers twee Ipods Nano kaarten in, wel alle vijf met een andere 6 procent. Toeval: de winnaars van
verloot, één onder de inleveraars en tekst. Voor een van de dubbele Ipods Nano kwamen uit de provincies
één onder de verzenders. Twee inzenders geldt dat er volgens hem of Noord-Holland en Groningen.
deelnemers waren zo hebberig dat ze haar zoveel nodig is, dat het niet op
een Ipod Nano nodig hadden om één kaart kon. De teksten
competentiegericht beroepsonderwijs De lengte van de ingeleverde teksten
tot een succes te maken. Helaas voor De deelnemers loopt uiteen van zeer kort (maar
hen behoorden zij niet tot de twee Bijna de helft van de inzenders is (ook) krachtig) als ‘geld’, ‘moed’ en ‘geduld’
gelukkigen. In totaal werden 144 als docent werkzaam in de bve, bijna tot zeer uitgebreid als ‘creativiteit om
kaarten ingeleverd en 65 opgestuurd. 30 procent heeft (ook) management- oplossingen te zoeken voor dingen die
Deze 209 kaarten waren afkomstig van taken en eveneens bijna 30 procent moeilijk/strijdig zijn met elkaar en de
199 personen, waaruit blijkt dat ook in heeft (ook) ondersteunende taken. overtuigingskracht om collega’s over te
de bve gesjoemeld wordt. Eén halen ook met creativiteit en gezond
eigen inzicht eraan te werken’. In
totaal zijn uit de 209 teksten zo’n 320
‘benodigdheden’ gedestilleerd. Deze
zijn over drie categorieën verdeeld:
• persoonlijke, niet-materiële
benodigdheden;
• intermenselijke benodigdheden;
• door derden te leveren materiële
en immateriële benodigdheden.

Persoonlijke benodigdheden
Door 64 deelnemers worden in totaal
94 eigenschappen genoemd die zij
nodig hebben om competentiegericht
beroepsonderwijs tot een succes te
maken. Het meest genoemd (door 15
deelnemers) wordt creativiteit en/of
inspiratie. Op een goede tweede en
derde plaats staan enthousiasme en lef
of moed (respectievelijk 11 en 10 keer
genoemd). Ook de lichaamsdelen
worden niet vergeten, zij het in
overdrachtelijke zin: ogen, hoofd,
handen en hart. Een aantal van de
lichaamsdelen wordt genoemd in
relatie tot een gewenste zelf-
transformatie: ‘andere ogen, andere DE HERONTWERPMANIFESTATIE 2005 WERD GOED BEZOCHT

4 oren, andere stem, andere handen en
dezelfde spirit’ en in ‘ogen, oren en
CINOPTIEK

een hart, de middelen komen dan inzicht, coachingsvaardigheden en niet evenveel zin in hebben, meewerkende
vanzelf wel’; het hoofd komt terug in nader omschreven competenties. collega’s, fijne collega’s, gezellige
‘een leeg hoofd zonder ballast’ en de collega’s, gemotiveerde collega’s,
ogen in ‘...haviksogen hebben en alles bezielde collega’s, veranderingsgezinde
weten’. Echt veel collega’s, bekwame
gelachen lijkt er collega’s en
niet te worden in toegewijde
het competentie-
‘Nodig zijn ogen, oren en een hart, collega’s. Eén
gericht beroeps- de middelen komen dan vanzelf wel’ inzender valt wat
onderwijs, gezien uit de toon en
het feit dat vraagt om ‘andere
‘humor’ als basis collega’s’, maar
voor succes slechts drie keer wordt Intermenselijke benodigdheden voegt daaraan toe ‘als ze anders
genoemd. Het kan natuurlijk zo zijn Ruim 60 deelnemers noemen rond de denken, mogen het best dezelfde
dat de humor bij alle andere 200 90 intermenselijke benodigdheden. personen zijn’.
deelnemers al aanwezig is, getuige ook Sleutelwoorden zijn: collega’s, team, Onder ‘team’ komen voor een deel
het feit dat een van de deelnemers samen en communicatie. ‘Collega’s’ dezelfde wensen terug: flexibel,
‘Bossche koek’ nodig heeft voor wordt door 36 deelnemers (22 enthousiast, bevlogen, geïnspireerd,
succes, maar dit valt onder de procent) genoemd. Vaak wenst men gemotiveerd en positief. Daarnaast
materiële benodigdheden. Behalve zijn of haar collega’s ook die worden de samenwerking en de visie
genoemde eigenschappen worden ook eigenschappen toe die men zichzelf die moet worden gedeeld, benadrukt.
nog genoemd: vertrouwen, motivatie, toewenst: enthousiaste collega’s, Dit laatste sluit aan bij de dialoog die
ambitieuze collega’s, collega’s die er
gevolgd door het bedrijfsleven (23x). bijvoorbeeld ‘een overzicht van de
Het management zou moeten zorgen wijzigingen ten opzichte van de huidige
voor goede en voldoende structuur’, ‘een heldere korte visie van
randvoorwaarden, duidelijke kaders, wat competentiegericht inhoudt’, ‘een
globale kaders die niet tot op de complete systematiek van begeleiden
millimeter zijn dichtgetimmerd, en beoordelen van competenties’ en
scholing, ondersteuning, ruimte, ‘op heel korte termijn een aanpassing
(organisatorische) rust, medewerking, van wet- en regelgeving die op dit
faciliteiten op maat, visie, proces- moment de competentiegerichte
begeleiding, besluitvaardigheid, geloof ontwikkeling tegenhoudt’. Er zou
in de docent, sturing, vertaling van minder moeten worden gekoerst op
innovatie-initiatieven naar hrm-beleid ‘hypes’ en meer gefundeerd worden
en (daar zijn ze weer) inspiratie, vernieuwd op basis van betrouwbare
flexibiliteit, enthousiasme, creativiteit wetenschappelijke expertise.
en geduld. Hoewel het lijkt of het Ook de leeromgeving laat nog te
management alles moet doen, is het wensen over. Deze zou krachtiger,
sommigen ook te veel: ‘meer aantrekkelijker, beter en inspirerender
leerlingen, minder bobo’s en ‘een einde moeten worden. Kwalificatieprofielen
aan regelzucht en technocratie’. moeten zodanig worden geformuleerd
Met het bedrijfsleven, ‘de praktijk’ dat regionale invulling mogelijk is,
moet vooral goed worden waardoor de weerstand ertegen wordt
samengewerkt. Er moeten goede verkleind. De vraag naar materiaal en
afspraken worden gemaakt over de middelen is zeer uiteenlopend. Van
competenties die in het bedrijfsleven multimediale leermiddelen tot
worden gevraagd, er moeten interactieve theatervormen en van
praktijkleerplaatsen en stageplaatsen handige formulieren om de
worden geleverd, de in de school competenties te kunnen beoordelen
geleerde theorie moet in de praktijk tot goede implementatietools. En wat 5
daadwerkelijk kunnen worden te denken van de inzender die de tekst

CINOPTIEK
moet worden aangegaan met collega’s toegepast en bovenal moet het ‘Wat ik nodig heb om competentie-
(en anderen, zoals het bedrijfsleven). competentiegerichte beroepsonderwijs gericht beroepsonderwijs tot een
het vertrouwen van het bedrijfsleven succes te maken, is...’ aanvult met ‘een
Benodigdheden die van anderen krijgen. nog te ontwikkelen medicijn’. Hoewel
moeten komen Zijn de hierboven genoemde aspecten al het bovenstaande (ook) geld zal
Ruim 100 deelnemers noemen bijna vooral deelaspecten van het kosten, zijn er maar twee inzenders die
150 van deze benodigdheden. De competentiegerichte beroeps- alleen ‘geld’ wensen.
‘andere’ die het meest wordt onderwijs, de vraag naar een alles Ten slotte ‘de behoefte aan informatie’;
genoemd, is het management (30x), omvattend aspect is er ook. Zoals praktische informatie van andere

DE 209 REACTIES PER PROVINCIE, SECTOR EN FUNCTIE
opleidingen, uitwisseling van ervaringen competentiegerichte beroepsonderwijs Ipod Nano en het onder het werken
en – mogelijk om meer kans op de een rol zou kunnen spelen. Ze luisteren naar favoriete muziek
Ipod Nano te maken – meer CLOP- gebruikte de Ipod Nano tot nu toe om bijdragen aan het succesvol maken van
manifestaties. ‘wat foto’s en Excelbestanden mee te competentiegericht beroepsonderwijs,
nemen’. Dit overigens tot grote is afwachten.
Ipod Nano
Volgens de
organisatoren van
de herontwerp- ‘Praktische informatie van andere
manifestatie sloot
de Ipod Nano opleidingen en de uitwisseling van
goed aan bij het
thema Anders
ervaringen is gewenst’
kijken = Anders
doen. Aan beide
winnaressen is dan ook de vraag hilariteit van haar kinderen die vonden
voorgelegd of de Ipod Nano ertoe dat je dat toch niet met een Ipod
heeft bijgedragen (hun) competentie- doet! De andere winnares, bij wie de
1 De manifestatie is een gezamenlijk initiatief
gericht beroepsonderwijs tot een Ipod Nano al lang hoog op haar van zes partijen: Stichting Consortium PGO, het
succes te maken. De ene winnares, die wensenlijstje stond, kan nu luisteren Vernieuwingsplatform Herontwerp (technisch)
beroepsonderwijs, het Gemeenschappelijk
overigens tot 29 november niet van naar muziek en werken in de procesmanagement Competentiegericht
het bestaan van het apparaat had gemeenschappelijke werkruimte, beroepsonderwijs, Het Platform
Beroepsonderwijs, het Platform Bèta Techniek en
gehoord, had zich niet gerealiseerd dat zonder anderen te storen. Of het
CINOP Expertisecentrum.
de Ipod Nano (ook) in het meenemen van Excelbestanden op de

6
CINOPTIEK

DE ANSICHTKAART
OPEN FORUM open forum

De rol van bedrijven
bij het competentiegericht
opleiden
Om zicht te krijgen op de rol van In die zin lijken de wettelijke maat- gestructureerd wordt aan de hand van
bedrijven bij competentiegericht regelen, de ontwikkelingen in het praktijkproblemen die via bijvoorbeeld
onderwijs, moeten we even een stapje onderwijs en de veranderingen in de blokboeken ingeroosterd zijn. Dat is
terug naar het ontstaan van dit markt goed op elkaar aan te sluiten. ‘schooltje spelen in het bedrijf ’ en dat
onderwijskundig concept. Wat was ook lijkt me niet de juiste rolverdeling.
weer de aanleiding voor het De rol van bedrijven bij competentie- Een invulling die meer recht doet aan
introduceren van competentiegericht gericht opleiden vraagt om een nieuwe de kwaliteiten van zowel de scholen
onderwijs? invulling en daarover bestaat wel wat als de bedrijven gaat uit van ‘de
Dit is terug te voeren op zorg. Het lijkt erop dat de scholen zich leerling centraal’ én ‘sturing van het
veranderingen in het bedrijfsleven zelf. het competentiegericht opleiden leerproces door de beroepspraktijk’.
De beroeps- en vakopleidingen van hebben toegeëigend. Dat de scholen Hierbij vertrekt men vanuit leren door
voorheen waren nagenoeg uitsluitend nu wel weten hoe een dergelijke doen in een niet vooraf gestructu-
gericht op het aanleren van opleiding ingericht en gerealiseerd reerde praktijk, in reële situaties in het
vakbekwaamheid. Het voormalige moet worden. Het competentiegericht bedrijfsleven.
leerlingwezen is daar een goed opleiden lijkt daarmee het domein van De taak van de scholen is om aan te 7
voorbeeld van en leidde tot een de scholen die vervolgens ook de rol geven welke competenties in die

CINOPTIEK
kwalificatie voor een specifiek beroep. van de bedrijven willen aangeven. In beroepspraktijk geleerd kunnen
Veranderingen in het bedrijfsleven zelf uitwerkingen als project- en probleem- worden en de rol van de bedrijven is
stelden steeds andere eisen aan de gestuurd onderwijs en beroepstaak- dat te realiseren. Samen dient men de
werknemers. Van werknemers wordt gestuurd leren, tekent zich de invulling begeleiding van de leerling/student op
inmiddels verwacht dat ze flexibel van competentiegericht onderwijs al af. zich te nemen, inclusief de reflectie op
inzetbaar zijn ofwel employable, dat ze Het zou zomaar kunnen dat de dat leerproces en de kwaliteitsborging
ook bereid en in staat zijn om mee te scholen een nieuw leerplan maken en van de beroepsopleiding.
denken over innovaties van producten daarmee de opleiding van de leerling
en processen in het bedrijf. Op deze of student bepalen en ook aangeven Dat het bedrijfsleven deze rol nog niet
wijze zetten werknemers zich in voor welke rol de bedrijven en de beroeps- als vanzelfsprekend op zich neemt of
zowel de continuïteit van het bedrijf praktijkvorming in dit leerplan moeten daar wellicht nog sterk aan moet
als voor het vergroten van hun eigen vervullen. wennen, lijkt wel duidelijk. Maar
werkzekerheid. Het bedrijfsleven Natuurlijk moeten bedrijven betrokken succesvol beroepsonderwijs, gebaseerd
ontwikkelde competentiemanagement worden bij het beroepsonderwijs op op competenties, vraagt om een nauwe
met hrm-tools als bijvoorbeeld basis van competenties, maar niet als samenwerking tussen scholen en
Investors In People. vanzelfsprekend volgens de regie die bedrijven, uitgaande van een
Mede op basis van deze ontwikke- de scholen daarop menen te moeten gezamenlijke verantwoordelijkheid.
lingen is ook in het beroepsonderwijs voeren.
het competentiedenken van de grond Drs. André F.A.M. van der Leest, MA
gekomen. In het mbo is dat terug te Competentiegericht onderwijs zou dan Beleidssecretaris onderwijszaken
vinden in de nieuwe kwalificatie- in de uitvoering een vorm van ‘aanbod- Koninklijke Metaalunie
structuur die formeel met de invoering gericht probleemgestuurd onderwijs’
van de WEB in 2008 van kracht wordt. zijn. Onderwijs dat door de school
Reacties op resultaten ansichtkaartenactie Herontwerpmanifestatie:

Over
creativiteit, moed
en andere
collega’s
Door Gonda van Mölken (CINOP)

Tijdens de herontwerpmanifestatie Anders kijken =
Carlo Segers
Anders doen werden maar liefst 209 ansichtkaarten lid directie unit Techniek
& Innovatie, ROC Midden
‘Wat ik nodig heb om competentiegericht Nederland

beroepsonderwijs tot een succes te maken, is…’
ingeleverd, met verrassende resultaten. Variërend van Henk Aalberts
beleidsmedewerker
creativiteit en gemotiveerde collega’s tot sector Techniek, ROC
Midden Nederland
benodigdheden van het management (zie ook het
8
artikel op pagina 3). We vroegen vier mensen wat hun
Bartha Huijberts
CINOPTIEK

opviel aan de resultaten van de enquête en wat zij betrokken bij scholings-
trajecten in roc’s vanuit de
Stichting Consortium PGO
vanuit hun eigen rol met de resultaten kunnen.

Christine Kempkes
(interim) lid CvB,
ID College

“Creativiteit en inspiratie hebben we maar het ontbreekt wel overduidelijk aan combinaties durven maken, zoals het bij
absoluut nodig in het onderwijs.Toch zie toegepaste creativiteit. En dat heeft ook elkaar brengen van mensen van de
je dat mensen in het onderwijsveld niet weer te maken met lef en moed. In het afdeling Techniek en de afdeling Kunst. Met
snel buiten hun eigen kader kijken, onderwijs wordt nog te vaak risicoloos zo’n multidisciplinair team creëer je
iedereen zit vaak ‘in’ het probleem. Dat ondernomen. In grotere settings stuur ik toegevoegde waarde; leer je anders
wil niet zeggen dat er geen op die creativiteit, door mensen zo nu en denken.
creativiteit is, dan uit evenwicht te brengen. Zo komen Daarnaast ben ik het er helemaal mee
ze tot nieuwe dingen. Het management eens dat we andere managers nodig
moet ook randvoorwaarden bieden en hebben.Veel managers in het onderwijs
niet alles dichttimmeren, want alleen met kunnen vaak goed regelen en organiseren,
Carlo
lucht en ruimte kun je echt innoveren. maar missen competenties op het gebied
Segers
Zowel bottom-up als top-down. De van onderwijskundig leiderschap. En dat
sleutel zit voor mij in de product- vraagt ook weer om lef en moed…”
marktcombinatie.We moeten andere
“Het valt me op dat er naar de inrichting De samenwerking met het bedrijfsleven Nederland met competentiegericht leren
van een competentiegerichte omgeving moeten we zeker verder ontwikkelen; de en opleiden wordt geworsteld; dat het
wordt gekeken, alsof het wel een heel school kan het namelijk niet alleen. Maar een algemeen verschijnsel is. Dat laat ik
zware bevalling is. De deelnemers aan de zonder de deelnemers in het ontwerp ook mijn onderwijscollega’s weten die een
bijeenkomst geven aan dat lef, moed en volwaardig te betrekken, lijkt me dat het probleem zien in competentieleren. Ik
inspiratie nodig zijn om er iets van te competentiegericht leren niet gaat lukken. hoop ze mee te nemen in het idee dat ze
maken. Blijkbaar leeft het idee dus dat het Betrokkenheid wordt wel genoemd als de impact van het competentiegericht
haast een onmogelijke taak is. Ook binnen het om collega’s gaat: die moeten volgens leren niet alleen op zichzelf moeten
ROC Midden Nederland merk ik vaak dat de kaartenactie enthousiast, ambitieus en betrekken. Als we in de driehoek een
het gevoel aanwezig is dat het roer bezield zijn. Het lijkt haast wel of mensen goed samenspel totstandbrengen, wordt
helemaal om moet. Maar het gaat hier moeten gaan geloven.Waarom gaan we het competentieleren op natuurlijke wijze
toch om een evolutionair proces, we zijn niet uit van een beroep op professioneel een succes.”
er toch gaandeweg naartoe gegroeid? gedrag, om professioneel gedrag van
Kijk ik naar wat anderen voor anderen te begeleiden en beoordelen?
competentieleren nodig hebben, dan vind Een beroep doen op een verheven
ik het opvallend dat de deelnemers instelling is natuurlijk heel nobel, maar Henk
(leerlingen) nauwelijks als medespelers uiteindelijk hoef je geen wonder tot stand Aalberts
worden genoemd. Bij competentiegericht te brengen.
leren en opleiden gaan we uit van een De resultaten van de ansichtkaartenactie
driehoek: school, bedrijf en deelnemers. geven in ieder geval aan dat overal in

“Ik vind de reacties eigenlijk nogal mild. hebben in onderwijsvernieuwing of in Ook de managers zijn op zoek naar hun
Als ik in gesprek ben met docenten van competentiegericht leren en opleiden. rol. Dit komt mede door de omslag
roc’s zijn de reacties vaak veel heftiger. Ik merk dat er veel frustratie is over de naar resultaatverantwoordelijke teams.
Daar komen ook meer emoties bij hoe-vraag. Hoe moeten we dit voor Docenten voelen zich resultaat-
kijken, van wanhoop tot boosheid. Dat elkaar krijgen? Hoe doe ik dat met mijn verantwoordelijk, maar hebben ook
wil echter niet zeggen dat leerlingen? Hoe pak ik het aan met mijn kaders nodig. Soms vragen ze zich af, of 9
mensen geen collega’s? Docenten zijn erg op zoek en managers nog wel een mening hebben

CINOPTIEK
zin hebben soms ook het gevoel dat hun over bepaalde zaken, en of ze wel
het leraarschap wordt afgenomen en voldoende betrokken zijn. Bij dat
dat maakt hen onzeker. Bij de sector onderwijskundig leiderschap valt dus
Bartha Techniek zijn docenten bijvoorbeeld zeker nog veel te halen. Docenten en
Huijberts bang dat de technische kennis en managers kunnen veel structureler en
vaardigheden niet meer voldoende effectiever met elkaar samenwerken.”
worden geleerd, dat het alleen maar
gaat om algemene competenties.

“Ik vind het opvallend dat bij persoonlijke Daarnaast vind ik het opvallend dat de vormgeven is aan hen. Dat geldt ook voor
benodigdheden humor weinig wordt deelnemers van de manifestatie een mijn werk en voor het succesvol maken
genoemd. Humor staat voor mij gelijk aan veelheid aan zaken nodig hebben. Ik zeg van competentiegericht leren en
relativeren; minder ‘zwaar maken’ dat er altijd ‘ga het gewoon doen’. Natuurlijk opleiden.”
veel verandert. Uit de reacties blijkt dat moet je als leidinggevende meewerken,
de conferentiegangers nogal moeite gezag verwerven en meegaan in het
hebben met competentiegericht leren en proces. Dat geldt ook voor het realiseren
opleiden. Ik vind juist dat we dat positief van randvoorwaarden. Ik merk dat tussen
tegemoet kunnen zien. De beroepspraktijk sturen, aansturen en besturen én
Christine
een grote rol geven in het onderwijs en docenten die hun verantwoordelijkheid
Kempkes
de scholen aantrekkelijk maken, dat is nemen en dus gewoon aan het werk zijn,
waar het om draait. Als docent sta je er altijd een spanningsveld zit. Alles kan,
ook niet alleen voor; je bent onderdeel zolang het maar reëel is. Ik moedig dat
van een team. ook aan. Hoe de docenten het precies
Denken en doen
Een onderzoek
naar theorie en praktijk
van docenten
Door Anja van Kleef en Elly de Bruijn
(CINOP Expertisecentrum)

Docenten die hun weg zoeken in competentiegericht Technodesign licht zo het nut van een
voortgangsgesprek toe: “Het primaire
leren en opleiden, doen dat vaak vanuit diep gewortelde
doel van het voortgangsgesprek is
opvattingen en jarenlange ervaring. Waar willen ze ondersteuning bieden aan de verdere
ontwikkeling van zelfsturing door
precies naartoe en hoe ver zijn ze op die weg? – vragen deelnemers. Deelnemers leren zelf keuzes
die ten grondslag lagen aan een onderzoek naar maken en beslissingen nemen, en krijgen
inzicht in hun zwakke en sterke punten.”
opvattingen en gedrag van tien docenten uit de
voorhoede 1. Ze werden uitgebreid geïnterviewd, maar ze Met aspecten als ‘sturen en loslaten’
10 en ‘in de gaten houden’ wordt meteen
werden ook gefilmd. Zo konden hun ideeën over
CINOPTIEK

competentiegericht leren en opleiden en hun uitvoering
daarvan op elkaar worden gepast. Het sloot soms
naadloos op elkaar aan, soms niet. In dit artikel
beschrijven we waar er tussen die twee nog licht schijnt.

Voor competentiegericht leren en docenten hierover en hoe kwamen ze
opleiden kunnen vier principes in de praktijk tot uiting?
omschreven worden als inhoudelijk
richtinggevend: Opvattingen
1 een krachtige leeromgeving voor Van de vier uitgangsbegrippen bleek
deelnemers; vooral het vormgeven aan regulatie-
2 het combineren van beproefde en overdracht (van docent naar deel-
experimentele begeleidingsvormen; nemer) een belangrijk speerpunt in het
3 de beroepsidentiteit als handelen van de tien docenten. Hun
uitgangspunt voor opleiden; opvattingen daarover zijn helder: het
4 zelfregulatie als opleidingsdoel. moet geleidelijk, het moet met
Deze vier begrippen werden in het gerichte ondersteuning, je moet als
onderzoek als uitgangspunt genomen: docent een balans vinden tussen
wat waren de opvattingen van de sturen en loslaten en je moet het in de
gaten blijven houden. Een mbo-docent
O NDERSTEUNING OP MAAT DOOR DE DOCENT OP HET K ONING
een verband duidelijk met het tweede blijken in de werktheorie van de de beroepsidentiteit. Reflectie van de
basisprincipe: het functioneel docent over het algemeen wat minder student op het eigen beroepsmatig
verbinden van beproefde aan aan de oppervlakte te liggen. handelen en op eigen professionele
experimentele begeleidingsvormen. opvattingen, een belangrijk element in
Een docent aan een technische mbo- de ontwikkeling van de beroeps-
afdeling zegt: “De eerste twee, drie identiteit, wordt bijna niet genoemd als
weken werken ze keihard, dan gaan ze ‘Docent heeft aandachtspunt.
eens zien wat er gebeurt als ze het rustig Het creëren van variatie in werk-
aan doen. Het is belangrijk dat ze het gevoel op vormen en leermateriaal en het
merken dat dat gezien wordt.” Het
middel daartoe zoekt hij in ‘ouder-
de goede weg ontwikkelen van authentieke,
uitdagende opdrachten en leer-
wetse’ vormen van begeleiding: “Je te zijn’ omgevingen zien vrijwel alle docenten
moet dus controleren en aanpakken wie als een belangrijke activiteit voor de
verkeerd is geweest, zodat dat duidelijk ontwikkeling van een krachtige
wordt.” Het balanceren tussen ‘oude’ leeromgeving.
en ‘nieuwe’ vormen van begeleiding vat Als de docenten zich hun rol in het Merkwaardig is dat een wezenlijk
hij zo samen: “Je wilt ze begeleiden, vormgeven van een krachtige kenmerk van de krachtige leer-
dingen zo veel mogelijk zelf laten doen, leeromgeving voorstellen, zien ze als omgeving, de adaptiviteit van de
maar daarbij stuur je natuurlijk wel een hun taak vooral het leggen van begeleider, door de docenten niet
bepaalde richting op. (…) Discipline is verbindingen tussen theorie en genoemd wordt als aandachtspunt,
daarbij heel belangrijk, zelfs nog praktijk, waarbij de praktijk leidend terwijl die adaptiviteit wel degelijk een
belangrijker in deze vernieuwende moet zijn. “Het belangrijkste kenmerk belangrijk deel uit blijkt te maken van
omstandigheden.” van een krachtige leeromgeving is dat de hun handelingsrepertoire. We bedoelen
praktijk onderdeel is van de opleiding en hiermee dat de begeleider zich in zijn
De twee andere centrale begrippen in praktijkcases het uitgangspunt vormen aanpak aanpast aan wisselende
competentiegericht leren en opleiden voor de theorie”, zegt een docente omstandigheden en leervragen.
(de krachtige leeromgeving en het verpleegkunde. Hier zien docenten Tot zover de opvattingen van de
ontwikkelen van de beroepsidentiteit) ook verband met de ontwikkeling van docenten. Via observaties stelden we 11

CINOPTIEK

W ILLEM I C OLLEGE
vast in hoeverre die opvattingen terug Een andere docent probeert het op de lende bronnen ook echt wordt
te zien waren in hun uitvoering van volgende manier: “Ik heb als coach de toegepast, zodat integratie en
competentiegericht leren en opleiden. schoonmaakster wel eens gevraagd niet generalisatie plaats kunnen vinden.
schoon te maken, totdat de werkomgeving Reflectiemomenten daarover
Observaties van blote foto’s was ontdaan.Toen de ontbraken nogal eens; reflecteren over
Het toepassen van beproefde leerlingen vroegen waarom er niet meer geïntegreerd toepassen en
begeleidingsvormen blijkt, in het schoongemaakt werd, wees ik erop dat de generaliseren leken vooral een
feitelijk handelen van de docenten, vaak schoonmaakster daar bezwaar tegen had. activiteit van de docent.
een vorm van adaptief begeleiden in In plaats van op te dragen de foto’s te
gevallen waar extra prikkels nodig zijn. Geen van de docenten vindt dat het
In de situaties waarin deelnemers ideaal inmiddels bereikt is; het proces
vooral zelfstandig aan het werk zijn, naar competentiegericht leren en
geven docenten veelal ondersteuning ‘Balans vinden opleiden is er een van ‘al
op maat. Bij de vmbo-docenten zien we ontwikkelend’ vormgeven en wordt
voorbeelden waarbij docenten zelf op tussen sturen en beïnvloed door een groot aantal
die leerlingen af stappen, van wie ze loslaten’ interne en externe factoren. Wel heeft
verwachten dat ze wat moeite zullen elke docent het gevoel op de goede
hebben. Bij de mbo-docenten werken weg te zijn. Uit het onderzoek bleek
de docenten meer op vraag. Soms lukt dat de docenten in dit ontwikkelings-
het om die adaptieve ondersteuning zo verwijderen, heb ik ze zo laten ontdekken proces regelmatig hun eigen handelen
in te vullen dat het actief, competentie- dat niet iedereen gediend is van dergelijke onder de loep nemen en werken aan
gericht leren overeind blijft, soms ook foto’s.” Deze houding zet sterker aan verbetering daarvan. Dat reflectief
niet. “Als een meisje een verkeerd mes tot het opdoen van bewuste vermogen en de motivatie om het
gebruikt, loopt de docent naar haar toe leerervaringen. eigen handelen aan te passen zijn
om het goede mes aan te wijzen. Een sterke punten bij de onderzochte
andere leerling moet iets mengen en Bij onze observaties van de praktijk docenten. Het helpt om competentie-
water afmeten in een maatbeker en komt zagen we de docenten inderdaad vaak gericht leren en opleiden volgens hun
12 er niet goed uit. De docent doet het voor.” aan het werk in de multifunctionele ideaalbeeld vorm te geven.
Het ingrijpen van de docent bij deze ruimtes die ze zo essentieel vinden
CINOPTIEK

twee leerlingen lijkt voor de hand voor een krachtige leeromgeving. Daar
liggend: het product moet op tijd af en legden ze zo veel mogelijk het accent 1 Bruijn, E. de, Kleef, A. van, Driessen, M.,
Groenenberg, R., Kuijpers, M. en Huisman,T.
de leerlingen komen er zelf niet uit. op authenticiteit, om de verbinding (2006). Docenten en deelnemers geven vorm aan
Adaptieve ondersteuning krijgt dan theorie/praktijk tot stand te brengen. competentiegericht leren en opleiden.
’s-Hertogenbosch: CINOP Expertisecentrum.
toch al snel weer een tamelijk klassieke Wat minder strookte met hun
invulling. Het is echter de vraag of deze opvattingen was de soms magere
leerlingen volgende keren wel weten variatie in activiteiten, leermateriaal en
hoe het moet. De docent geeft dat in leercontext, vooral als de studenten de
haar reflectie ook aan: “Ik zou liever diverse activiteiten in steeds dezelfde
willen dat ze het helemaal zelf doen. ruimte ondernemen. Uit gesprekken
Maar bij deze leerlingen lukt dat niet met leerlingen bleek dat ze dat saai
echt. Daarom doe ik voor en check ik.” vinden. Voor veel vmbo-leerlingen is de
grote mate van zelfsturing die van hen
wordt gevraagd dan bijvoorbeeld een
probleem. Hun vmbo-docent: “Je moet
oppassen dat het Leerwerkhuis niet ook
weer gewoon wordt. Leerlingen hebben
steeds prikkels nodig.”
Ondanks de veel geuite wens om
theorie en praktijk te verbinden, werd
niet altijd duidelijk of de leerlingen
verwerkingsactiviteiten uitvoeren
waarin het geleerde uit die verschil-
Anja van Kleef

Elly de Bruijn
Deelnemers over
competentiegericht onderwijs:

‘Ik heb
beter
leren
samenwerken’
Door Joke Huisman
(CINOP Expertisecentrum)

CINOP Expertisecentrum heeft in opdracht van het opleiding Industrieel Design zijn wezen
kijken. “Iedereen zou wiskunde tot aan
Procesmanagement Herontwerp mbo in 2005 vijftien
het vierde leerjaar moeten volgen.” De
praktijkbeschrijvingen gemaakt van de proeftuinen, deelnemers denken daarmee ook
betere berekeningen te kunnen maken
waarin opleidingen werken met de nieuwe competentie- voor hun ontwerpen in het mbo.
1.
gerichte kwalificatiedossiers Er is gesproken met
De manier van leren
docenten, praktijkopleiders, en in veel gevallen ook met Bij competentiegericht leren verandert
2.
deelnemers Het ging om deelnemers met heel de manier van leren. Positieve punten 13
van de nieuwe manier van leren vindt

CINOPTIEK
verschillende achtergronden, niveaus en opleidingen. Hun men: de samenwerking in de groep, het
uitspraken zijn hieronder samengevat. Ze geven een is leuk, er is meer betrokkenheid van
docenten, er is meer persoonlijke
indruk van hoe deelnemers op de veranderingen reageren. aandacht en meer respect voor elkaar.
Maar er waren ook deelnemers die
toch liever gewoon les hadden gehad
Hoe denken de deelnemers over het gebruiken en trouwens ook elkaars of in elk geval meer gewone lessen.
leren van competenties? Een aantal creatieve kanten.”
vindt het een goede zaak dat ze ook Integrale opdrachten
algemene beroepscompetenties leren. Daarnaast worden ook tekorten Een onderdeel van het competentie-
Een paar citaten: aangegeven. Sommige deelnemers gericht leren is het werken met
• “Als ik nu iets moet maken, dan ga vinden dat de algemene cognitieve prestaties, integrale opdrachten en/of
ik bedenken hoe je dat kunt doen. kennis en vaardigheden onvoldoende bedrijfsopdrachten. Vaak worden deze
Welk materiaal heb ik nodig? Hoe aandacht krijgen. Zo zou er meer opdrachten wel gewaardeerd. “Leuk
lang duurt het, hoeveel mensen zijn aandacht moeten zijn voor dat we een echte opdracht hebben; het
er nodig? en als ik een klus niet zo Nederlandse taal. “Ik wil vooral bedrijf gaat er echt iets mee doen”,
goed ken, dan ga ik op internet taalleren en dat kreeg ik te weinig”, aldus een deelnemer (tweede jaar,
kijken.” aldus een AKA-deelnemer met een niveau 4-opleiding). Ook wordt het
• “Ik kan nu beter samenwerken en buitenlandse achtergrond. gewaardeerd dat de prestaties goed
met ruzies – eh… ‘conflicten’ heet Hetzelfde geldt voor wiskunde. “De passen bij de opleiding.
dat op school – omgaan.” theorie van de wiskunde zou op de Maar niet over alle opdrachten denken
• “Door het werken in groepjes opleiding wel wat beter kunnen”, de leerlingen positief. Eén deelnemer
konden we elkaars sterke kanten vinden mbo-deelnemers die bij de hbo- waardeert het bijvoorbeeld niet als hij
ingezet wordt voor klusjes van de klanten. De deelnemer met het eigen Ook het leren omgaan met kritiek en
school: “Gras maaien doen ze zelf akkerbouwbedrijf is blij met de spiegel zich openstellen naar anderen werkt
maar.” die zijn coach hem heeft voorge- positief.
houden. Twee jaar geleden wilde hij Beoordeeld worden op verslagen,
Het werken in de beroepspraktijk presentaties of producten vinden ze
Het werken in de beroepspraktijk “(…) maar goed ook”. De docenten
wordt verschillend ingevuld bij de krijgen zo een veel beter beeld van
leerlingen die bevraagd werden. Er is
de traditionele stage (vaak eerder in
‘Leren in de wat ze hebben gedaan. “Het is fair,
want je inzet en prestaties worden zo
de opleiding dan voorheen), er zijn praktijk wordt de hele periode door beoordeeld. En,
opdrachten die voor een bedrijf het is een stuk relaxter.”
uitgevoerd worden (bedrijfsprestaties,
gewaardeerd’
zie vorige pagina) en er is een ICT- Samenvattend
leerbedrijf van de school. Ten slotte De verschillende manieren van leren in
was er een deelnemer met een eigen relatie tot de praktijk worden zeer
akkerbouwbedrijf. nog stoppen met de opleiding, maar gewaardeerd. Voor sommigen moeten
De deelnemers met een bedrijfs- nu, met de nieuwe manier van leren, is Nederlandse taal en wiskunde
opdracht vinden de opdracht leuk, hij opgetogen dat hij heeft doorgezet. versterkt worden. Enkele deelnemers
maar hun ‘gewone stage’ vinden ze ook Leren in de praktijk wordt gewaar- geven de voorkeur aan de ‘gewone’
heel nuttig. “Het voordeel is dat je dan deerd: “Op een stage leer je meer. Wat manier van leren, omdat ze daar ‘meer
met meer verschillende dingen bezig je in het echt gedaan hebt, blijft veel van leren’. De andere wijze van
bent.” beter hangen; wat je op school leert, beoordelen krijgt alleen maar positieve
De deelnemers van het ICT-leerbedrijf vergeet je snel weer.” reacties.
van de school zijn heel enthousiast. Ze
voeren opdrachten uit in het basis- en Beoordelingswijze
1 De proeftuinregeling 2004/2005 is
voortgezet onderwijs. Daarbij leren ze Over de beoordeling zijn eigenlijk overgegaan in de experimentenregeling.
veel. Ze werken zelfstandiger en alleen positieve opmerkingen gemaakt. 2 De praktijkvoorbeelden zijn als
informatiebron gebruikt voor de rapportage:
14 dragen meer verantwoordelijkheid en Beoordeling door groepsgenoten vindt Berg, J. van den en Doets, C. (2005). Een dag
ze leren veel van de omgang met men belangrijk. “Je wordt erdoor zonder leren is een verloren dag; onderzoek
CINOPTIEK

Proeftuinen 2004-2005. ’s-Hertogenbosch:
klanten. Ze zijn trots op het werk, gestimuleerd om na te denken over je
CINOP Expertisecentrum.
omdat het belangrijk is voor de eigen gedrag en het effect op anderen.”

DEELNEMERS WERKEN SAMEN AAN EEN OPDRACHT
Aan tafel met het management:

Sturen
op competentiegericht

leren en
opleiden
Door Gonda van Mölken (CINOP)

De invoering van competentiegericht leren en opleiden in het implementatietraject van het
competentiegerichte onderwijs voor
het beroepsonderwijs houdt de gemoederen op alle
nieuwe studenten.” Het management
niveaus bezig. Door CINOP is medio 2005 een en het onderwijsbureau werken
vervolgens aan deze tussenstappen
samenwerkingsarrangement gestart met een stuurgroep met kernteams van docenten en
van CvB-leden vanuit ROC Aventus, ROC Ter AA en roc onderwijsondersteunend personeel. De
kernteams bespreken met hun
Rijn IJssel gericht op kennisuitwisseling tussen deze drie afdelingsdirecteur de ‘status’ van de
roc’s. In een rondetafelgesprek met Antoinette Knoet mijlpalen. Knoet licht toe: “In 15
gesprekken nemen we de onzekerheid

CINOPTIEK
(voorzitter CvB ROC Ter AA), Bert Driessen (directeur weg en kijken we of we nog op de
Onderwijs, Kwaliteit en Services roc Rijn IJssel) en Rieks route zitten. Vervolgens inventariseren
we welke informatie de teams nodig
Kral (manager stafdienst Financiën en Control ROC hebben om goed te kunnen sturen.
Het is dus een combinatie van top-
Aventus) praten we over hoe CvB’s het proces rondom
down en bottom-up.”
competentiegericht leren en opleiden sturen.
Coproductie
Bert Driessen beaamt dat. “Bij roc Rijn
IJssel is iedereen overtuigd dat het
ROC Ter AA verzorgt onderwijs aan met werkgroepen rondom verschil- slechten van aanwezige schotten
5000 deelnemers: 3500 in het lende thema’s, zoals een werkgroep tussen teams, afdelingen en sectoren,
beroepsonderwijs en 1500 in de Beoordeling en een werkgroep en het synchroniseren van interne
educatie. De invoering van Beroepspraktijkvorming/relatie processen tot een hogere kwaliteit van
competentiegericht leren en opleiden bedrijven. het onderwijs zal leiden.” Het roc
gebeurt roc-breed. “Daarbij ligt de “We hebben gekeken hoe ieder team werkt volgens het sectormodel: vijf
focus op de werkvloer. Daar zitten de aan competentiegericht leren en sectoren, met daaronder de onderwijs-
experts op onderwijsniveau die weten opleiden werkt en de gemeenschap- afdelingen. Daarbij werken ze met
wat er reilt en zeilt”, vertelt pelijke zaken in het najaar van 2005 resultaatverantwoordelijke teams en
Antoinette Knoet. Om de match vastgelegd: de zogenaamde ROC Ter AA- roc-brede projecten. Zo’n project is
tussen aansturing vanuit management kaders. Binnen deze kaders spreken de altijd een coproductie tussen twee
en wensen vanuit de werkvloer goed roc-brede werkgroepen mijlpalen af; de sectoren met één eindverantwoorde-
te kunnen maken, werkt ROC Ter AA tussenstappen die een team maakt in lijke. “We zetten twee verschillende
teams bij elkaar, die vervolgens aan met acht sectoren met in totaal circa managementrapportages, het
elkaar presenteren waar ze mee bezig dertig teams. In het beleidsplan van kwaliteitszorgsysteem en de
zijn. Bijvoorbeeld een team uit de 2004-2008 zet men in op een aantal verschillende overleggen. Zoals het
sector economie viermaandelijkse
en een team uit bestuurlijk overleg
de sector tussen sector-
uiterlijke
verzorging. Dat
‘De lijnen tussen CvB en teams directies en CvB,
en de bedrijfs-
werkt goed. Het is worden steeds korter’ thermometer
een vorm van (halfjaarlijks) waar
kennisdeling en alle sector-
iedereen is er directies, managers
enthousiast over. Daarnaast wisselen activiteiten om van A naar B te komen. van stafdiensten en CvB (zowel roc-
we ook kennis uit met die roc’s die Overleg tussen CvB’s en teams speelt breed als op sectorniveau) bijeen
voorop lopen in competentiegericht daarbij een belangrijke rol. “We hebben komen. Je merkt dus dat de lijnen
leren en opleiden.” Om de voortgang de CLOP-scan1 gedaan om te zien hoe tussen CvB en teams steeds korter
van het competentiegericht leren en we ervoor staan”, geeft Rieks Kral aan. worden.” Knoet en Driessen zijn het
opleiden te monitoren heeft roc Rijn “Op sommige vlakken voldeden we daar mee eens, maar Driessen plaatst
IJssel een ‘strategietafel’ en een wel, op andere niet. Na een evaluatie daarbij wel een kritische kanttekening.
‘onderwijstafel’ ingericht. “Het is de hebben we een regiegroep “Natuurlijk moeten we veel
bedoeling dat deze tafels vier tot acht competentiegericht leren opgezet om afstemmen, willen we competentie-
keer per jaar bij elkaar komen, zodat de doelstellingen te halen. Vervolgens gericht leren en opleiden tot een
we de projectverantwoordelijkheid en zijn de nog uit te voeren activiteiten succes maken. Maar, er moet ook
de lijnverantwoordelijkheid bij elkaar uit de CLOP-scan en de acties vanuit ruimte blijven voor verschillen.
houden en de samenhang tussen de het strategisch beleid geïntegreerd tot Managers kunnen alleen goed
interne projecten waar mogelijk stimu- één masterplan met achttien innoveren als ze ‘bewegingsruimte’
leren. We proberen dus al zo veel projecten. Die projecten worden hebben.”
16 mogelijk te sturen op competentie- momenteel opgestart.” Aan de hand
gericht onderwijs.” van projectplannen met duidelijke
CINOPTIEK

mijlpalen en een rapportage aan de
Ruimte regiegroep over de voortgang 1 Wijntje, G. en Van den Berg, J. (2005). Aan het
werk met de CLOP-scan©. ’s-Hertogenbosch:
Ook ROC Aventus is volop bezig met monitort ROC Aventus de voortgang.
CINOP Expertisecentrum.
het ‘nieuwe’ onderwijs. Het roc werkt “Dat doen we ook op basis van

V. L . N . R .: R IEKS K RAL , B ERT D RIESSEN , A LIE K AMPHUIS ( GESPREKSLEIDER ) EN A NTOINETTE K NOET
Grootschalig
offensief
tegen laaggeletterdheid
Een treinkaartje kopen, een boodschappenlijstje maken, een formulier invullen? Door Roeland Audenaerde
Voor u is het een fluitje van een cent. Voor veel anderen is het dat niet: anderhalf
miljoen mensen in Nederland hebben moeite met lezen en schrijven. Om deze deze bellijn te verbeteren verhoogt
laaggeletterdheid terug te dringen lanceerde het ministerie van OCW onlangs het CINOP, in samenwerking met Stichting
Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-2010. Dit plan, waarvoor de komende vijf Lezen & Schrijven, de effectiviteit van
de werving. Behalve via de bellijn
jaar 20 miljoen euro beschikbaar komt, wordt uitgevoerd door CINOP in samen-
vinden ook veel nieuwe cursisten de
werking met ETV en Stichting Lezen & Schrijven. Als uitvoerder richt CINOP zich
weg naar een cursus via door-
zowel op preventie als op bestrijding van laaggeletterdheid. verwijzers van instellingen en
organisaties. Onder hen wordt de
Bij preventie gaat het om drie dingen. onder hen onze Leidraad voor reeds genoemde Leidraad verspreid.
Ten eerste de stimulans voor de doorverwijzers. Verder staat de
regionale opleidingencentra om een ontwikkeling van een draaiboek Gunstig klimaat
actief taalbeleid te voeren, zodat lees- voor regionale samenwerking op Bestrijding en preventie van laag-
en schrijfvaardigheid daar hoog op de stapel; samenwerking van werk- geletterdheid ‘gedijen’ in een klimaat
agenda komen te staan. Ten tweede gevers met gemeenten en waarin de problematiek bekend en
worden bij vmbo- en mbo-docenten de onderwijsinstellingen. bespreekbaar is gemaakt. Om dat
competenties versterkt die zij nodig 2 We ondersteunen gemeenten en gunstige klimaat te creëren maken we
hebben om adequaat minder taal- provincies bij de ontwikkeling en websites en organiseren we, in samen-
vaardige leerlingen te kunnen implementatie van lokale en werking met Stichting Lezen &
begeleiden. Met het oog hierop provinciale aanvalsplannen in de Schrijven, jaarlijks de Wereld-
verstevigt CINOP het Platform vorm van een onderzoek naar Alfabetiseringsdag van de UNESCO en 17
Taalbeleid en verbetert het de succesfactoren bij het lokaal en de uitreiking van de Nationale

CINOPTIEK
afstemming van de platforms Voortgezet provinciaal beleid. Alfabetiseringsprijzen.
Onderwijs en Primair Onderwijs. Ten 3 Instellingen die cursussen lezen en
derde ondersteunen we de ontwikke- schrijven aanbieden, worden Onderzoek
ling van een beschrijvingskader van de begeleid in hun omslag van aanbod- Met een vooronderzoek en doelgroep-
taalvaardigheid die nodig is om een naar vraaggericht werken en bij onderzoek krijgt het Aanvalsplan een
opleiding te volgen en om te kunnen regionale samenwerking. stevige empirische basis. Door
functioneren in de beroepsuitoefening. monitoring van aantallen deelnemers
Op basis daarvan zal een portfolio Werving verbeteren aan alfabetiseringscursussen en met
voor Nederlands gemaakt worden, Door het concept van de ‘ambassa- een eventuele kwaliteitsaudit van deze
daarmee de vorming van doorlopende deurs’ landelijk in te voeren en hen te cursussen zal het plan geëvalueerd
taalleerlijnen in het beroepsonderwijs trainen krijgt de werving van cursisten worden.
ondersteunend. een positieve impuls. Veel nieuwe Met dit brede gamma aan projecten
cursisten komen binnen via de pakt CINOP de laaggeletterdheid van
Drie fronten Nationale Bellijn Alfabetisering. Door alfa tot omega aan.
Gaat het om bestrijding van laag-
geletterdheid onder volwassenen, dan
zijn we eveneens op drie fronten
actief: dat van de werkgevers, van
gemeenten en provincies en van de
roc’s.
1 CINOP helpt werkgevers bij het
aanpakken van laaggeletterdheid
onder hun werknemers met een
subsidiedesk. Om te bevorderen dat
werkgevers laaggeletterde werk-
nemers doorverwijzen naar
scholingsinstellingen, verspreiden we
UITREIKING N ATIONALE ALFABETISERINGSPRIJZEN
BERICHTEN berichten

WEEK VAN HET LEREN 2006

Van 23 tot en met 30 september vindt de zevende educatie. Het betreft projecten met een internationale dimensie. De
Week van het leren plaats. Volwassenen worden tijdens de prijs bestaat uit een ets en een oorkonde. De uiterste inschrijfdatum
Week van het leren geïnformeerd, gestimuleerd en is 12 september 2006. Ten slotte de Ginjaar-Maas Prijs die bestemd
gemotiveerd zich verder te ontwikkelen. Of het nu gaat om leren voor is voor projecten die volwassenen stimuleren om te leren. Nomineren
je werk, persoonlijke ontwikkeling of om actief te blijven in de kan tot 18 mei 2006. Het beste initiatief ontvangt € 20.000,-.
samenleving; de Week van het leren brengt leermogelijkheden voor
volwassenen zo breed mogelijk voor het voetlicht. Stimuleringsbijdrage regionale initiatieven
Ook in 2006 kan er een stimuleringsbijdrage worden aangevraagd
De Week van het leren is een initiatief van het ministerie van voor het organiseren van Week van het leren-activiteiten in de regio.
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en wordt in 2006 gefinancierd De subsidie bedraagt maximaal € 1.500,- voor activiteiten met
door de projectdirectie Leren en Werken. De ministeries van OCW en minimaal drie partners en maximaal € 3.000,- voor activiteiten
SZW hebben deze gezamenlijke projectdirectie Leren en Werken waaraan minimaal vijf samenwerkingspartners deelnemen, waaronder
opgericht. Het motto van de Week is ‘Geef talent meer kans’. gemeente, het regionaal bedrijfsleven en/of CWI (regeling onder
Iedereen beschikt immers over talenten die de moeite waard zijn. voorbehoud van publicatie in de Staatscourant). Zie
Tijdens de Week van het leren zijn er door het hele land activiteiten. www.weekvanhetleren.nl voor de aanvraagformulieren. Aanvragen
dienen uiterlijk 19 mei binnen te zijn.
Prijzen
Op de landelijke Week van het leren conferentie op 28 september
2006 worden drie prijzen uitgereikt: de landelijke Week van het leren
18 Leerdersprijs 2006, de Ginjaar-Maas Prijs (zie www.leren-werken.nl)
en de Prijs van de Internationale Commissie Volkshogeschoolwerk (zie
CINOPTIEK

www.weekvanhetleren.nl).
Wilt u een enthousiaste leerling of organisatie opgeven voor een van
deze prijzen? Dat kan. De Leerdersprijs is bestemd voor volwassenen
die blijk geven van een groot enthousiasme en doorzettingsvermogen
bij deelname aan cursussen en bedraagt € 1.500,- (deadline: 30 juni
2006). De Prijs van de Internationale Commissie Volkshogeschoolwerk
voor projecten is bedoeld voor vernieuwers in de volwassenen-

ELEKTRONISCH LEERDOSSIER

Het project ELDvo (Elektronisch Leerdossier vanuit het voortgezet Steeds meer scharnierpunten
onderwijs) is het project dat de standaard ontwikkelt voor de digitale De projectgroep is gestart met het bepalen en uittesten van de uit te
uitwisseling van leergegevens ten behoeve van een doorlopende wisselen gegevens tussen vo-scholen. In 2005 heeft een werkgroep
leerweg. Om een doorlopende leerweg te realiseren, is het nodig dat van schoolleiders vo, aangevuld met het mbo, de conceptgegevensset
vo-scholen onderling en aan vervolgopleidingen gegevens leveren over voor het scharnierpunt vo-mbo ontwikkeld. In 2006 staan de verdere
het leren; zowel over de leerresultaten als over de pedagogische ontwikkeling en de tests van de gegevenssets op de scharnierpunten
aanpak of ‘special needs’. Het ELD bevat de door de vo-school tussen voortgezet onderwijs en mbo, hbo en wo centraal. Ook is er
gewaarborgde informatie die, anders dan bij het e-portfolio, ook door overleg over de mogelijkheid om een ander belangrijk scharnierpunt
de school beheerd wordt. Leveranciers van digitale systemen mee te gaan nemen: de overstap van mbo naar hbo.
realiseren de technische uitwisseling van de overeengekomen
gegevensset. Het doel is dat scholen (kort na augustus 2008) met Meer informatie, ook over 2007 en 2008? Kijk dan op
één druk op de knop de gegevens voor het ELD kunnen verzamelen, www.eldvo.nl naar ‘ELDvo in vogelvlucht’.
ontvangen en verwerken.
PUBLICATIES publicaties

Onderstaande publicaties zijn te bestellen bij: van vernieuwende roc’s, waar deelnemers en speerpunten invulling aan CLOP. Ruimte om
CINOP, Postbus 1585, 5200 BP ’s-Hertogenbosch, docenten met hernieuwde motivatie en anders met organiseren en samenwerken
073-6800768; verkoop@cinop.nl enthousiasme talen leren en onderwijzen. om te gaan, blijkt een noodzakelijke conditie
om in het onderwijsproces voortgang te
BOUWSTENEN VOOR ONDERWIJS IN DE Auteurs: Anja van Kleef, Marianne Driessen kunnen boeken richting een integraal
(TECHNISCHE) BEROEPSKOLOM Bestelnummer: A00299 herontwerp. Een klassiek rooster
Een doorlopende leerweg voor de Prijs: € 18,20 incl. btw bijvoorbeeld zit dan in de weg of plaats- en
deelnemer – een tussenstand tijdgebonden werken is vanzelfsprekend.
EN... NOG STEEDS AAN HET WERK ? Maar ook: samenwerking met je collega’s
Vmbo, mbo (en hbo) kennen ieder een eigen Duurzaam personeels- en wordt veel intensiever en meer inspirerend.
invulling van competentiegericht onderwijs. arbeidsmarktbeleid En: leiderschap is een must om de
Hoe zorg je dan voor een doorlopende vernieuwing op het vlak van het onderwijs-
leerweg voor de deelnemer, zonder al te En… nog steeds aan het werk? is bedoeld proces door te kunnen trekken naar de
grote breukvlakken bij de doorstroom? Het voor mensen die betrokken zijn bij noodzakelijke organisatieverandering.
antwoord zit in de begeleiding van de branches, opleidingen en P&O binnen Deze publicatie over de implementatie van
deelnemer en in onderwijs, dat er in slaagt bedrijven, zeg maar beleidsmensen bij Kbb’s CLOP is ontstaan in intensieve samenspraak
om maatwerk te leveren. en roc’s, HRD-managers en trainers. met teams en hun leidinggevenden binnen
Deze bouwstenen zijn, in het kader van het Langer doorwerken is van vitaal belang voor vier roc’s.
project Grenzeloos van de Stichting het individu om economisch zelfstandig te
Consortium PGO, ontwikkeld door docenten blijven en daarbij een zinvolle invulling van Auteur: Ida Bontius
van technische opleidingen, medewerkers het werk te vinden. Er is ook een Bestelnummer: A00233
van Kenniscentra en onderwijsonder- maatschappelijk belang om actief te Prijs: € 21,20 incl. btw
19
steunende instellingen. Ze laten een tussen- participeren, nu de samenleving vergrijst en

CINOPTIEK
stand zien op weg naar meer samenhang in de levensverwachting stijgt. En… nog steeds KENNISWERK IN KENNISKRINGEN
het onderwijs in de beroepskolom. aan het werk? schetst de ontwikkelingen en Onderzoek naar het functioneren van
geeft aan welke uitdagingen er liggen voor kenniskringen
Auteur: Joke Huisman (red.) het individu en actoren in de samenleving.
Bestelnummer: A00320 Er is nog veel te doen! Dus aan het werk! Het Vernieuwingsplatform Herontwerp
Prijs: € 13,25 incl. btw (technisch) MBO faciliteert kenniswerk
Auteur: Peter IJsenbrant en Zjev van Dun tussen scholen, kenniscentra en bedrijven.
Bestelnummer: A00308 Om na te gaan hoe de kenniskringen van
Prijs: € incl. 10,60 btw het Vernieuwingsplatform functioneren en
DA’S ANDERE TAAL! wat het kenniswerk in deze kringen oplevert
Competentiegericht DE ORGANISATIE VERANDERT MEE is een onderzoek gedaan waarvan de
moderne vreemde talen Integraal herontwerp van onderwijs en resultaten in deze brochure worden
leren in het mbo organisatie vanuit het perspectief van gepresenteerd.
teams Op basis van de resultaten zijn succes-
Hoe moet dat nu met talenonderwijs in het factoren en aanbevelingen geformuleerd; van
competentiegerichte leren en opleiden? Het Loopt u bij het implementeren van het proces van kennisdeling tot het product
CINOP Expertisecentrum heeft de mogelijk- competentiegericht leren en opleiden voor kennisontwikkeling.
heid geboden om deze vraag te verkennen (CLOP) ook aan tegen organisatiestructuren,
en vorm te geven in een ideaaltypisch roc. procedures, samenwerkingsvormen en Auteur: Marinka Kuijpers
Het resultaat is in deze publicatie culturen die niet passen bij de nieuwe Bestelnummer: A00314
beschreven als een veelkleurige schets van manier van opleiden? Prijs: € 18,55 incl. btw
een dynamische en innovatieve aanpak van In deze publicatie vertellen vier teams hoe
het moderne-vreemde-talenonderwijs in het zij hun organisatie aangepast hebben om
mbo. Een aanpak die werkt omdat hij een betere context voor CLOP te creëren.
afkomstig is uit de hedendaagse praktijk Deze teams geven in (zeer) kleinschalige

Kijk voor meer publicaties op www.cinop.nl
AGENDA agenda

Het managen van competentiegericht Internationale conferentie kennis) dan moeten ze noodzakelijke
onderwijs met e-learning ‘Organization Development’ in Zeist competenties ontwikkelen.
Datum: mei 2006 Data: 27 t/m 31 augustus 2006 De traditionele benadering richting
Gratis Plaats: Zeist management, training en ontwikkeling levert
niet de leeromgeving die vereist is voor
ROC-I Partners en Kennisnet organiseren De jaarlijkse conferentie van de International verbetering, innovatie en duurzame
gezamenlijk een serie van vijf masterclasses Organization Development Association ontwikkeling.
voor (lijn)managers in het bve-onderwijs. De (IODA) brengt in een interactieve en
masterclasses hebben als overkoepelend thema informele setting professionals op het gebied
het managen van competentiegericht onder- van organisatieontwikkeling van over de hele
wijs met e-learning, met als doel een visie te wereld bij elkaar: organisatieadviseurs, HR(D)-
ontwikkelen op de inzet van e-learning. De managers, managementtrainers en sociale
reeks van vijf bijeenkomsten wordt gratis wetenschappers. Het motto van de conferentie
aangeboden. De afzonderlijke masterclasses is ‘Vive la différence!’. Organisatieadviseurs van
duren ieder een dagdeel. over de hele wereld maken in presentaties en
• Meer informatie en aanmelden: workshops duidelijk dat binnen het vakgebied
http://masterclassesbve.kennisnet.nl van organization development (OD) op
uiteenlopende wijze wordt omgegaan met De conferentie wordt een breed platform
Bijeenkomst Platform MVT-beleid verschillen binnen en tussen organisaties, waar HRD-professionals, managers en
Datum: 12 mei 2006 potentiële handelspartners, teams, boardrooms academici elkaar kunnen ontmoeten en ideeën
Plaats: ROC van Amsterdam en maatschappelijke verbanden, en de kunnen uitwisselen over duurzame
spanningen die daar uit voortkomen. ontwikkeling in de kenniseconomie.
Het Platform MVT-beleid is een actief en • Voor meer informatie en inschrijven:
20 betrokken netwerk van vernieuwers in het www.hrdconference2006.nl
moderne-vreemde-talenonderwijs, vooral uit
CINOPTIEK

de regionen van het (midden)management, 3e Herontwerpmanifestatie
coördinatoren, projectleiders, maar ook Beroepsonderwijs:
docenten met ontwikkeltaken, uitgevers en ‘Prestaties met Passie en Partners’
ondersteuners. Binnen dit hechte netwerk Datum: 29 november 2006
komen deelnemers tot het uitwisselen van Plaats: Beurs WTC Rotterdam
ervaringen, verdere verdieping en
ontwikkeling. Voor de derde keer organiseert de Stuur-
Het thema van de bijeenkomst op 12 mei is De voertaal van de conferentie is Engels. groep, bestaande uit de Stichting Consortium
De ‘harde’ kant van een talencentrum: hoe zit de Deelname staat open voor alle belang- PGO, het Vernieuwingsplatform Herontwerp
organisatie in elkaar? Hoe is de financiering stellenden. Er is een beperkt aantal (technisch) beroepsonderwijs, het Gemeen-
geregeld? Op welke wijze wordt het scholarships beschikbaar. schappelijk procesmanagement Competentie-
personeelsbeleid vormgegeven? Hoe zit het • Voor meer informatie en registratie: gericht beroepsonderwijs, Het Platform
met de huisvesting? En ten slotte: wie gaat er www.ioda.nl Beroepsonderwijs, het Platform Bèta Techniek
over de kwaliteit? Dergelijke vragen worden en CINOP Expertisecentrum, de Herontwerp-
onder de loep genomen met binnen- en Internationale HRD Conferentie manifestatie Beroepsonderwijs. Deze keer
buitenlandse gasten in presentaties en Data: 9, 10 en 11 oktober 2006 staan de prestaties die roc’s en aoc’s leveren
discussies. Plaats: Amsterdam met hun samenwerkingspartners in bedrijven,
• Kijk voor meer informatie op vmbo en hbo centraal.
www.trefpunttalen.nl of neem contact op met Het centrale thema van deze conferentie is • Op www.profielconferenties.nl kunt u de
Anja van Kleef, 073-6800682; akleef@cinop.nl ‘The Learning Society for sustainable totstandkoming van het conferentieprogramma
of Marianne Driessen, 073-6800625; development’. Onze maatschappij koerst volgen. Wanneer u zich aanmeldt blijft u via
mdriessen@cinop.nl steeds meer in de richting van de kennis- e-zines op de hoogte van het programma.
economie. Willen individuen en organisaties
nog deel kunnen nemen aan de arbeidsmarkt
(gebaseerd op ontwikkeling en toepassing van