KABANATA I

Pinagmulan ng Barangay SAGRADA
Isang Napata tahimik at mapayapang lugar malayo sa lungsod,bukid kung itoring .isang araw mayroong menistrong nakarating at may dalang isang imahe sa lugar na iyon,ang nasabing menistro ay gumawa ng kubo upang doon ilagay ang nasabing imahe kung saan ito ay ang patron ng Sagrada Familia .dito nanguna ang menistro sa pagturo ng mga banal na salita ng Diyos kya nakasanayan na ng mga tao ang pagpunta sa nasabing bahay dasalan.ito ay nalaman ng mga karatig lugar kaya nalaman at nakilala ang lugar at ibinasi na na patrong sagrada angop na rin ang pangalan sa lugar sapagkat ito ay binoboo ng maraming tahimik napamilya. Isang hindi malamang pangyayari ang naganap ng bigla nalang nawala ang menistro,pero ilang araw bago ang nangyari nasabi nito na sa tuwing pangalawang lingo ng enero ang kapistahan ng patron.kaya hanggang ngayon nananatili parin ang tradisyong nakasanayan na.ang Sagrada ay isa lamang sa malayong barangay na kabilang pa sa lungsud ng Iriga

Mga Salawikain
Ang lalagyang walang laman ay maingay. Ang tulog na hipon , tinatangay ng agos. Magsama-sama at malakas, magwatak-watak at babagsak. Pagkahaba-haba man daw ng prusisyon, sa simbahan din ang tuloy. Matibay ang walis, palibhasa'y magkabigkis. Anuman ang gagawin, pitong beses isipin. Kung pukulin ka ng bato, tinapay ang iganti mo. Hangga't makitid ang kumot, matutong mamaluktot. Naghangad ng kagitna, isang salop ang nawala. Walang palayok na walang kasukat na tungtong. Mga Sawikain Nakahiga sa salapi - ang ibig sabihin ng sawikain na ito ay mayaman Mapurol ang utak - ang ibig sabihin ay bobo Ahas - taksil o' traydor DI MADAPUANG LANGAW - taong malinis at maganda ang bihis. Anak-Dalita - ang ibig sabihin ay Mahirap nagmumurang kamatis - taong matanda na na nag-aayos binata o nag-aayos dalaga para magmukhang bata pa. naniningalang-pugad nanliligaw masama ang loob - ang ibig sabihin ay nagdaramdam Alilang-kanin - utusang walang sweldo, pagkain lang matalas ang tainga - madaling makarinig o mabilis makaulinig

Anak ko. 4. Sapagkat ang katalinuhan ay mananahan sa iyong puso at madadama mo ang kasiyahang dulot nito sa iyong kaluluwa. pero pag-abot sa biridahan. Kaya kun dai kan pang ilusyon Mag uli ka ta uya siya sa Bicol. Tigsik Dai lamang kayang hamakon An gayon kan babayeng Bicolnon. Tigsik ko ining si reDan. 10. 8. 6. . sapagkat binabantayan niya ang landas ng namumuhay sa katuwiran at iniingatan ang daan ng mga lingkod niyang tapat. Tigsik ko ining si tol Wawoy. Sapagkat ang Panginoon ay nagbibigay ng katalinuhan. Tigsik ko ining si Bhambi. na natakot ki Andy. habo na magagui. 9. kung tatawagin mo ang kaalaman at sisikaping masumpungan ang pang-unawa. 7.Mga Kawikaan Mga Kabutihang Dulot ng Karunungan 1. kapag sinunod mo ang aking mga salita at iningatan sa iyong puso ang aking mga utos. ang mga taga GB payt su riliwoy.na mahilig mangarit nin tuwoy. sa kakangirit ako magagadan. Kung magkagayo y mauunawaan mo kung alin ang tama at matuwid at tapat at bawat mabuting landas. 3. kaya digdi sa GB. sa kanyang bibig nanggagaling ang karunungan at pang-unawa. sasaliksiking tulad ng natatagong kayamanan. 5. 2. kung hahanapin mo itong tulad ng pilak. mauunawaan mo ang pagkatakot sa Panginoon at masusumpungan mo ang karunungan ng Dios. pasemplehon man. siya ay sanggalang ng mga namumuhay sa kabanalan. Pinaglalaanan niya ng tagumpay ang matuwid. kung pakikinggan mo ang karunungan at itatalaga ang iyong puso sa kaunawaan. kan linuto nya sa latoy (string beans sa Masbate).

Noong siya naman ay tumuntong ng siyam na taon. Ayon sa isang salin ng Noli me tangere ni Guzman atbp.KABANATA IV A. kasabay niyang kinuha ang agham ng Pagsasaka. Katalan. Hapon. Siya ay nag-aral ng kolehiyosa paaralan ni Gng. siya ay kumuha ng Pilosopiya at Panitikan sa Pamantasan ng Santo Tomas. Isang dalubwika si Rizal na nakaaalam ng Arabe. kung saan. José Protasio Rizal Mercado y Alonso Realonda Si Dr. Espanyol. sa ikalawang taon ay natapos niya ang karerang Medisina. nang dahil sa hindi na niya matanggap ang tagibang at mapansuring pakikitungo ng mga paring Kastila sa mga katutubong mag-aaral. Tagalog. Ang kanyang mga magulang ay sina Julian H. Josefa. Sanskrit. natanggap niya ang lahat ng mga pangunahing medalya at notang sobresaliente sa lahat ng aklat. Sa paaralan ding ito niya natanggap ang kaniyang Batsilyer sa Sining na may notang sobresalyente kalakip ang pinakamataas na karangalan. Trinidad at Soledad ang kanyang mga kapatid. Doo'y pumasok siya sa Universidad Central de Madrid. Concepcion. Nagtapos siya ng abogasya noong 1890. 1861 Disyembre 30. Griyego. sa kaniyang pananatili sa paaralang ito. nakamit niya ang titulo sa Pilosopiya-at-Titik. Sa taon din ng kaniyang pagtatapos ng Medisina. José Protasio Rizal Mercado y Alonso Realonda (Hunyo 19. Naglakbay siya sa Pransya at nagpakadalubhasa sa paggamot ng sakit sa mata sa isang klinika roon. Italyano.Mga Propagandista Dr. Ipinanganak si José Rizal sa Calamba. Laguna upang mag-aral sa ilalim ng pamamatnubay ni Justiano Aquino Cruz. San Nicolas. nagtungo siya sa Espanya. Tsino. Jose. pinayuhan niya ang magulang ni Rizal na pag-aralin siya sa Maynila. Nang sumunod na taon. Alemanya. bilang karagdagan sa mga wikang kaniya nang nalalaman gaya ng Pranses. 1896) ay ang pampito sa labing-isang anak ng magasawang Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro at ng asawa nitong si Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos. MARCELO H. Lumaki siyang isa sa mga dakilang propagandista kung saan inilaban . del Pilar ay isinilang sa Kupang . Sina Saturnina. 1850. Latin. Ilang buwan ang nakalipas. Maria.. Ang Ateneo Municipal de Manila ang unang paaralan sa Maynila na kaniyang pinasukan noong ikadalawa ng Enero 1872. Aleman. Herminigilda Flores. Pagkaraan. Lucia. Ang ina ni Rizal ay siyang kaniyang unang guro at nagturo sa kaniya ng abakada noong siya ay tatlong taon pa lamang. Pagkatapos ay tumungo siya sa Heidelberg. pinadala siya sa Biñan. Ruso. Ebreo. Inggles. Paciano. kung saan natamo pa ang isang titulo. Sa Ateneo. DEL PILAR Si MarceloH. kinuha niya ang kursong panggagamot sa nasabing Pamantasan (Santo Tomas) pagkatapos mabatid na ang kaniyang ina ay tinubuan ng katarata. Laguna. Bulacan noong Agosto 30. Marcelo na isang gobernadorcillo" at Blasa Gatmaitan. bilang "sobresaliente" (napakahusay). Portuges. Pranses. Noong Mayo 5. at iba pang mga katutubong wika ng Pilipinas. pagkaraa'y lumipat siya sa San Jose College at kalaunan ay lumipat din siya sa Unibersidad ng Santo Tomas. 1882. Narcissa. Olimpia. Nang sumunod na taon. siya ay nag-aral ng wikang Ingles.. Siya ang pinabata o bunso sa mayaman na pamilya.

Tinulungan niya si Lopez Jaena sa pagtatatag ng La Solidaridad sa Barcelona noong 12 Pebrero 1889. Del Pilar. kung saan. 1866 . 1899) ay nakakabatang kapatid ni Juan Luna. Maynila. Siya ang . Sinulat niya ang "Fray Botod" upang tuligsain ang mga kasamaan ng mga pari na siyang ikinagalit ng mga ito. Noong 1882. Siya ang namuno sa seksyon ng Panitikan ng Asosacion HispanoFilipina. siya rin ang naihalal na kalihim. Noong 1889 siya ay naging patnugot ng "La Solidaridad" subalit namatay sa sakit na tuberkulosis noong Enero 20. si del Pilar ay naging editor ng pahayagang "Diaryong Tagalog" kung saan kinontra niya ang ang pagpapalakad ng mga Kastila sa ating gobyerno at ang di magandang pagtrato sa mga mamamayang Pilipino. Tumakas siya patungon Espanya noong 1879 at pumasok sa Unibersidad ng Valencia at kumuha ng medisina. at martir para sa Pilipinas. Mariano Ponce Ipinanganak siya noong 23 Marso 1863 sa Baliuag. Ang kanyang mga magulang ay sina Placido Lopez at Maria Jacoba Jaena. Bulakan at panganay sa pitong anak nina Mariano Ponce at Maria Collantes de Los Santos. pumunta siya ng Europa at pumasok sa Central University of Madrid kung saan siya nagtapos ng medisina noong 1889. 1866 sa Binondo. siya ay pumasok sa Kolehiyo ng San Juan de Letran kung saan niya natamo ang kanyang Batsilyer sa Sining noong 1885. Pagkatapos. Nagtapos si Ponce ng kanyang sekondarya na edukasyon sa pribadong paaralan ng Juan Evangelista. Siya ay nagtapos ng Pilosopiya sa seminaryo ng Jaro sa ilalim ng mga paring Paulista. 1856. Gamit ang pangalan PLARIDEL. Kasama sina Jose Rizal. Marcelo H. Sa España. Iloilo City noong Disyembre 17. isang samahan ng mga liberal na Espanyol at Filipino na tumutulong sa kilusang Propaganda. Ipinanganak siya sa Maynila noong ika-29 ng Oktubre. siya ay lumipat sa Unibersidad ng Santo Tomas upang mag-aral ng medisina. Siya ay dinapuan ng tuberkulosis at namatay noong Hunyo 4. binatikos niya ang mga paring Espanyol sa pamamagitan ng kanyang articulong "Dasalan at Tuksuhan" at "Kalingat kayo.niya ang kalayaan ng mga Pilipinas sa pamamagitan ng kanyang pluma o pagsusulat.Hunyo 5. Hugo Ilagan at Escolastico Salandanan sa Maynila. Naputol ang matagal niyang paglilingkod noong siya ay nagkaroon ng mabigaty na karandaman. Graciano Lopez Jaena. pinalitan niya si Graciano Lopez Jaena bilang editor ng diyaryong "La Solidaridad." Ito ay palihim na dinadala sa Pilipinas sa lenguaheng Tagalog at binabasa ng mga rebolusyunista. Noong 1887. España na malayo sa kanyang mga pamilya. ang kanyang alyas sa panunulat. Matapos. at iba pang mga bayani. Ngunit tumigil pagkalipas ng isang taon at masigasig na nakibahagi sa pulitika. Kilala siya bilang mahusay na hurdor. 1896 sa Barcelona. Graciano Lopez Jaena Si Graciano Lopez Jaena ay isinilang sa Jaro." ang pinabibig ng mga propagandistang nagtatrabaho para sa reporma ng mga Pilipino. makabayan. sumali si Ponce sa kilusan para sa inaasam na reporma. sundalo. 1896 sa Barcelona. Siya ay nakilala bilang isa sa mga mahuhusay na manunulat. Antonio Luna Si Antonio Luna (Oktubre 29.

pinagsumikapan niyang maipailalim sa isang disiplina ang mga tauhan sa Batalyon ng Kabite. Kumuha rin siya ng kursong parmasyutika sa Unibersidad ng Santo Tomas at nakamit niya ang kanyang lisensya sa kursong ito sa Unibersidad de Barcelona. 1899 sa Cabanatuan sa lalawigan ng Nueva Ecija. Pedro Paterno Si Pedro Alejandro Paterno ay isinilang noong ika-27 ng Pebrero.Habang nasa loob ng simbahan ng Cabanatuan. nag-aral siya ng iba't ibang paraan ng pakikipaglaban sa Ghent. Bilang isang sundalo. Subalit ito ay mahigpit na tinutulan ng mga tao sapagkat nais nilang ipaglaban ang tunay na kalayaan ng bansang Pilipinas. Belhika. Sa simula pa'y isa siyang tagpagtaguyod ng paghingi ng reporma sa mapayapang pamamaraan. Siya ay nagkamit ng karangalan sa kanyang pagtatapos. Iniakda niya ang El Nomatozario del Paerdismo na nalathala sa Madrid noong 1893. siya ang kauna-unahang Pilipino na sumulat ng isang opera sa wikang Pilipino. si Antonio'y mahigpit magparusa. Siya ay tinaguriang tagapamagitan sa mga Kastila at Pilipino upang makamit ang mapayapang pakikitungo sa mga Kastila. dinakip siya ng mga maykapangyarihang Kastila. Sa panahon ng pakikipagdigmaan. Nilikha rin niya ang mga aklat na tula . napagtagumpayan niyang maalis ang monopolyo sa Tabako sa bansang Pilipinas. Pagbalik niya sa Pilipinas. Nagtungo siya roon sa pagtupad sa isang ipinalalagay na pagtawag ni Heneral Aguinaldo upang dumalo sa isang pulong. Ito ang kanyang pinakamalaking naiambag niya sa literaturang pang-medisina. Sa propesyon ay isa siyang parmasyotiko. Siya ang nagtatag ng La Independencia at nagpapadala rin siya ng mga lathalain sa ibang pahayagan. Natagpuan ni Heneral Luna ang kanyang kamatayan noong ika-8 ng Hunyo. Siya ay isa sa 13 anak ng nakaririwasang mag-asawa na sina Don Maximo Paterno at Donya Carmen de Vera Ignacio. 1858. binaril siya ng mga sundalo ni Aguinaldo na inihingi niyang bigyan ng disiplina. sang Sandugong Panaginip. dahil sa Espanyol ay kulang-kulang ng isang daang taong may pagkakaugnayan sa Pilipinas. Siya ay nagtapos ng Bachiller en Artes sa Ateneo de Manila. Ang pagsusulat ang kanyang libangan.bunsong anak nina Joacquin Luna at Laureana Novicio. Hinirang siyang direktor ng digmaan at tagapamahalang heneral ng Hukbong Rebolusyonaryo. Bilang makataa. pagkatapos ay lumipat siya sa Unibersidad Central ng Madrid na kung saan naman ay nagtapos niya ang pagkadalubhasa sa batas noong 1880. nilitis at ikinulong ng mga Kastila. Ayon sa kanya. Natapos din siya sa pagkakadalubhasa sa parmasyutika sa Ghent. Isa sa kanyang madugong pakikipaglaban ay naganap sa La Loma na kung saan ay napatay si Major Jose Torres Bugallon. Ipinagpatuloy pa rin niya ang pag-aaral sa Unibersidad de Salamanca. Nagtapos siya ng Bachiller en Artes sa Ateneo de Manila noong 1883 sa murang edad na 15. sumapi siya sa rebolusyonaryong pamahalaan ni Emilio Aguinaldo. Marami pang ibang pinuno ng kalaban ang nagapi ni Heneral Luna ngunit dumating ang isang pagkakataon na sila ay natalo at ito ay naganap sa Caloocan. Siya ay ginawang kabahagi ng sandatahang lakas laban sa mga Amerikano. Noong 1882. Dito niya kinuha ang mga kursong Pilosopiya at Teolohiya. Sa pagkamatay ni Antonio Luna nawalan ng isang dakilang kawal at pinuno ng rebolusyon ang Unang Republika ng Pilipinas. Siya ay isa sa mga Pilipinong propagandista sa Espanya. Dahil sa hinalang siya ay isa sa mga teroristang laban sa pamahalaan. Nang siya ay makalaya.

gaya ng karaniwang tawag sa kanyá. 1898. iminungkahi ni Paterno ang pakikipagsundo ng mga Pilipino at Amerikano. ang . lalò na sa a ng Pámahayagán na máituturing na si Poblete ay amá nitó sa paglalaganap rito sa a ng lupían. 1907. na kung saán nagpasimulâ ng paghahasík ng mga binhíng mapapakinabang na bagá mang dî kinálugdán ng mga kas là ng panahóng yaón ay nagtamó namán ng pagkakaligà ng mga kababayan natin. siya ay sumanib kung kaya'y isa siya sa naging prominenteng tao noong ihayag ang Unang Republika ng Pilipinas. pa na nitóng «Pagdiriwang sa ikaapat na raáng taóng pagkakátuklás sa Pilipinas» ay pawang galing sa kanyáng utak. niyaóng iká 17 ng Mayo ng taóng 1857. ang pagpapadalá ng mga pensionado sa América at marami pang balak diyáng ngayó'y isá nang katotohanan.na Sampaguitas y Poesias Varias at Poesias Lyricas y Dramaticas. Ipinanganák si mang Pascual. Nang bumagsak sa kamay ng mga kaaway ang Malolos. Buan ng mga bulaklák palibhasà ang kanyáng isinilang. TALAMBUHAY NI PASCUAL POBLETE Ang pagúukulan na n ngayón nitóng iláng katagâ ay anák ng makasaysayang Naic. Siya ang namumuno sa tuwing magkakaroon ng pagpupulong at palagi niyang pinaiiral ang mapayapang diplomasya upang magkaroon ng maayos na pag-uusap sa iba't ibang partido politikal. niyáng lalawigang nagiingat ng mga kilusáng pawang tungo sa ikaúunlád at ika mawà ng bayan na n sa kapangyarihang banyagang nakasásakop. Nagsagawa siya ng dalawang araw na kapistahan (Hulyo 28 at Hulyo 29) na kung saan ay isa sa mga pangunahing pandangal ay si Heneral Arthur MacArthur at ilang opisyal ng Taft Commission. Buhat sa Páhayagáng yaón niyá binukò ang pagkakaroón dito sa Pilipinas ng isáng Páhayagáng dalawang wikà: Kas là at Tagalog at salamat sa pasisimunò ng dakilang Marcelo H. Ang «Diariong Tagalog» ay siyáng tanging tagapamanság ng mga mithiin sa isáng bagong pángaraping kahilihili at sa Páhayagáng itó ilinathalà ng Dakilang Tagalog. Siya ay namatay sa edad na 53 noong Marso 11. Si Pedro Paterno ay nahalal na kinatawan ng Unand Distrito ng Laguna para sa Unang Asemblea ng Pilipinas noong Oktubre 16.» Isáng katotohanang hindî matátawaran na ang lahát halos ng malalakíng kilusán sa pagunlád ng Pilipinas ay may kinálaman ang a ng si mang Pascual. ang pagkakaroón ng sariling Bangko. Ang kanyáng unang tudlíng na pambukás sa pusò ng a ng bayan ay ilinathalà niyá sa «La Oceanià Española» niyaóng taóng 1879 nang kasalukuyan pa lamang siyáng tumátahak sa gulang na 22 taón. Subalit ikinagalit ng mga Amerikano ang pagbabandera sa larawan ni Presidente Aguinaldo at ipinakumpiska ang mga ito. maging sa mga kilusán sa kapamayanán at magíng sa náuukol sa sariling wikà. Ang Monumento kay Rizal sa Luneta. ang pagtatatag ng pangka ng independista. Siya ay hinirang na Pangulo ng Kongreso sa Malolos noong Setyembre 15. kayá't ang kanyáng diwà ay namúmulaklák din namán sa saganang mga likhâ na pawang ngayó'y pinakíkinabangan na ng kanyáng mga kababayan. si Gat Rizal. lalawigan ng Kabite. sampuóng taóng sinkád. at sa Páhayagáng itó ay naglingkód siyá hanggang sumapit ang taóng 1889. 1911 sa sakit na kolera. Noong himagsikan. At waláng kilusáng nábabago nang dî siyá kahalò. «Walâ ng taong gaya niyá marahil anáng Taliba niyaóng iká 7 ng Pebrero ng 1921 saganangsaganà sa isip ng sarisaring akalà at balak. iká 2 ng Mayo. del Pilar ay i natag ang Páhayagáng «Diariong Tagalog» niyaóng 1882.

ang pinakamaraming mairugin sa sariling kalayaan. si mang Pascual ay naging isáng talà na lubháng maningníng. kayá't ang a ng Plaridel ay kinatulong din namán niyá rito sa paglalathalà ng mga tudling na may kinálaman sa mga babae at sa mga Páaraláng bayan. siníng at hanap buhay. ang marilág na si Pascual H. kayá't sa kaun ng naíimpók na salapî sa kanyáng mga Páhayagán ay panibago na namang minunakalà ang isáng malayang Páhayagán na pinamagatang «El Resumen». Poblete). Nápakamahimalâ ang pagunlád ng a ng bayan ng mga panahóng ito na sa isáng igláp lamang halos. sa kanyáng banayad na kilos ay nagbúbukás ng landás sa lahát ng dako at ginigipò ang sino mang sa kanyáng paglakad ay sumagabal. na ngayó'y tinatamasa na. at dito rin namán nangagsilapì ng pagtataguyod ng dakilang adhikâ. Waláng alinlangang ma yák na ang «El Resumen» ay siyáng naglagáy ng ma bay na sáligan ng a ng paghíhimagsík. at sa pagtatanghál ng kanyáng Ang Pagibig sa Tinubuang Lupa (El amor Patrio) ay sinagasà sa tanghalan ng nasirang si kapitáng Lara ng Policía dito sa Maynilà ang tagpô na pinagtátanghalán ng a ng kaakitakit at pinagpalang watawat. Manuel Artigas y Cuerva. ay naglathalà ng isáng bagong Pahayagáng pinamagatáng «El Grito del Pueblo» at «Ang Kapa d ng Bayan» na tumagál hanggáng taóng 1907 at sunódsunód na i natag ang «Rizal». at dî man nilá nágugunitâ na ang dî mapigilang pagunlád. at niyaóng iká 11 ng gayón ding buan ng 1893 ay lumuwál sa maliwanag ang isá pang Páhayagáng kanyá ring likhâ na pinamagatáng «El Hogar» at nagíng katulong ng balitang «Pliegong Tagalog» na nagbábanság ng lalong maháhalagáng pagbaka sa a ng mga kaaway. nang dî mán siyá nápansín ng mga kaaway ng a ng kasarinlán. gaya ng pinatútunayan ng mga katagáng itó na kanyáng ilinathalà niyóng iká 12 ng Hunyo ng 1892: «Magánglalapì tayóng nagangkakaisá sa usapíng sarili at bakahin na n ang mga kabalbalán at paghihinalà niyaóng mga nagnánasang ang lalawigang kas lang itó ay «maging kutang lumà ng matandáng kaugalian». siyá ang may akdâ ng Dr. at pagkatapos ay ang revista «Cervantes». si mang Pascual. At pinápalad mandín sa anyayang yaón ng mabu ng Talà. na kanyáng ipinalimbág at linagdaán ng pamagát na López Blás Hucapte (Pascual H. at sinambilat na waláng patumanggâ ang tatlóng .» I natag din namán niyá ang «El Bello Sexo» niyaóng Enero ng 1891. at hinandulong ang máningning (artista) na may hawak noón.kanyáng «Amor Patrio». Nagíng tagapangasiwà ng «Revista Popular» at mánunulat din namán dito. at sa katotohanan. Nagíng mánunulat at tagapaghulog sa ibáng wikà ng Páhayagáng «Revista Católica de Filipinas» at ng «Patnubay ng Católico» at isá rin sa nangagtatag nitó at masugid na tagapaglaganap ng mga karunungan. Poblete. Sa pagkámandudulá. ay nagipò ang tatlóng dáanang taóng kaalipinán at niyaóng 1889 na mulíng magbalík sa lupang sarili. ang Páhayagáng yaón ay munakalà niyá. sapagká't nagawâ niyáng makapaghandóg ng mga kalugódlugód na tudlíng na tumátawag sa pintuan ng diwà ng kanyáng mga kalahì. ay nagíng mánunulat ng «El Progreso» nagíng katulong sa «El Pais» at sa Páhayagáng pilipino roón na may pamagát na «Revista de Ultramar» na ilinathalà sa kakas laan ng kilalang «bibliógrafo» na si G. sa Páhayagáng itó náipakilala ni Poblete ang kanyáng katusuhang manlinláng sa mga nakaabáng na talibà ng «Censura». Nang siyá ay ipatapon sa Espanya. Jose Rizal El Concejo de los Dioses. at sa dahong Tagalog nitó sumulat at naglaganap ng mga bagong tánawin sa a ng bukas noón. na kanyáng pinaglathalaan ng lalò niyáng mapapakinabang na mga tudlíng tungkól sa mga karaniwang karunungan na dagliang naisásagawa sa bahay. «Aurora» at «Filipinas» mga lingguhang nápabanság din.

Pinagúukulan ngâ namin ng mun ng ulat na itó ang amá ng Pahayagan sa Pilipinas. con la voluntad y con la acción.Kung isáng araw ay makasapit kayo sa Libingan sa Hilagà at ang bantayog kay Poblete ay inyóng mákita. «Buhay ni San Vicente de Ferrer» (hango sa Flos sanctorum ni P. at si mang Pascual ay dinakíp na gaya ng isáng sálarín dahilán sa kanyáng «Pagibig sa Tinubuang Lupà» na i nátanghál at kinagiliwan ng madlâ. Hindî pa mandín nanghihinawà ang diwang yaón na mapaglikhà at niyaóng iká 30 ng Disyembre ng taóng 1913 ay pinaluwál sa maliwanag ang «Día Filipino» na kung saán nápalathalà ang mga waláng kamatayang bunga ng pani k ng a ng dakilang Rizal. ikalimáng araw ng taóng 1921. nagalog ang «Noli Me tangere» at «Filibusterismo» ni Dr. kayá't dî rin namán náligtaán ng mga kaaway na n. Si la justicia fuese moneda corriente en el mundo esta desgracia promovería un duelo nacional». nangagputós ng luksâ ang boóng bayanang matalino at sampuô ng mga kas lang da ng mga kaaway ay nangagsiluhà rin gaya ng lathalà ng «El Mercan l» na anyá: «Era un gran talento y un enorme trabajador. Kinákailangan ang isáng ka gasán ng loób na di karaniwan upáng ang mabu ng gawà ay máipatuloy nang mga panahóng yaón. Rizal.kulay na kumatawán sa a ng kabansaán. sanhíng ang lahát halos ng Páhayagán ay parang ginimbál sa dî ináantabayanang pangyayari. Sa kanyáng pangarawaraw na talâ ay nábabasa ang gayari: «Sa loób ng 37 araw na aming ipinaglayág ay natátalian akó ng abot siko». y ha hecho por su Patria obra fecunda con el pensamiento y con la pluma. at si Poblete ay dî nabalino mun k man. Rivadeneira) «Uliran ng Kabaitan» ó Buhay ni Patricio Horacio. Talagáng ang magigi ng ay dî nátatahimik at kayakap na lagì ng mga ka isan. sinulat ang «Patnubay ng Pagsintá» . «Lucrecia Tricip no» at ibá pang lubháng maraming mátutukoy. ang waláng pagál na manlilikhâ at diwang waláng sawà sa pagmumunukalà ng ágarang ikatutubós ng Bayang Tinubuan. na naáakibatan ng mga pulís at ihinaráp siyá sa tanggapan ng Henerál Otis. nang ang unang hiyáw ng layà ay saliwán na ng mga hagunót ng punglô sa Balintawák. Itó'y nangyari isáng tanghaling mainit ng Pebrero. Sa kanyáng alabók nawâ.. laging patuloy na animo ay waláng panganib. na mulíng nanúnumbalik sa pinanggalingan. ay sumibol ang lalong kawiliwiling simoy na makayayakag sa inyó na siyá ay uliranín tuwî na.Náriyan ang isáng maningníng na huwaran ng mga nagsísisiból.. ay ilinathalà pa rin ng kanyáng mayamang diwà ang «La Exposición Oriental de Filipinas». «Buhay ni San Isidro Labrador». itinatag at pinaglaganapan ng kanyáng mga kaisipán ay máidaragdág ang mga katháng sumusunód: «Pagsisiyam sa Nuestra Señora de Loreto». niyaóng gabíng yaón ay nahak na naglálakád ang mga lansangan dito sa Maynilà. At dî pa sukat ang lahát ng nábanggít. ay alalahaning ang mga labíng doó'y nálilibíng ay ang labí ng isáng tapát na anák ng Tinubuang Lupà. hanggáng sa mga unang araw ng Enero ng 1897. ang «Crédito Agricola» at «El Oriente» mga Páhayagáng kinálulanan ng kanyáng mga waláng pagál na pagwawarì hanggáng sa ang kamatayan na dî man nágugunitâ ay dumalaw sa kanyáng táhanan upáng ulilahin ang labingdalawáng anák at isáng banyagang aliw at kasayahan. Sa lubháng maraming Páhayagáng kanyáng linikhâ. Gaya ng dapat mangyari si Poblete ay hindî tumakwíl sa pagnanasang magsarilí ang a ng bayan gaya ng pinatútunayan ng lahát niyáng lathalà. at si Poblete ay kagyát ipinadakíp at ilinulan sa bapor «Manila» upáng ibilanggô sa Seuta. .

Nagtapos siya ng kurso sa Sining sa Colegio de San Juan de Letran at kumuha ng kurso sa batas. Ilan sa mga naging miyembro ng pederasyon ay mga tagalimbag. Nang inlipat ang pangangalaga ng Pilipinas mula sa mga Espanyol sa mga Amerikano ay nagsimulang magsulat si de los Reyes ukol sa kanyang pagsalungat dito. Pinangunahan niya ang unang unyon para sa mga manggagawa noong 1901 na tinawag na Union de Litograficos y Impresores de Filipinas. kasaysayan at paleograpiya sa Unibersidad ng Santo Tomas. siyá ay isáng mámamayáng kahilihili Isabelo de los Reyes Isinilang si de los Reyes noong ika-7 ng Hulyo 1864 sa Vigan.Naglingkod din siya sa gobyerno sa loob ng apat na taon bilang tagapayo ng Ministry of Foreign Affairs. Noong 1887. Lumaya siya pagkaraan ng ilang taon at naging kasapi ng Philippine Assembly. Sinuportahan ni de los Reyes ang sariling pagaaral habang nagsusulat para sa maraming pahayagan sa Maynila. Noong Agosto 1902 ay isinagawa ang unang pag-aaklas ng pederasyon sa paghingi ng mas mataas na suweldo para sa mga manggagawa na naging dahilan ng pagkabilanggo ni de los Reyes.Siyá ay isáng mabu ng amá. Noong 1889 ay itinayo niya ang kauna-unahang pahayagan sa isang dayalekto. Nabilanggo si de los Reyes dahil sa pag-aaklas laban sa mga itinayong establisimyento na pangkalakalan ng mga Amerikano. Noong taong 1902 ay itinatag ni de los Reyes ang Philippine Independent Church bilang pagsalungat ng Simbahang Romano Katoliko at pinili ang kanyang kapwa Ilokano na si Gregorio Aglipay bilang una nitong obispo. Ilocos Sur. Malabon at Zambales. isang konsehal ng Maynila mula 1912 hanggang 1919 at senador ng unang distrito ng Maynila mula 1922 hanggang 1928. Bilang peryodista ay nagsulat siya tungkol sa mga pang-aabuso ng simbahan at gobyerno. at higít sa lahát ng itó. Pagkaraan ng dalawang buwan ay nagsulat si de los Reyes ng mga alamat tungkol sa Ilocos. . Iniukol ni de los Reyes ang nalalabing mga taon ng kanyang buhay sa pagsusulat ng para sa Simbahan ng Aglipayan at pagsisilbi bilang obispo. nagkamit si de los Reyes ng medalyang pilak para sa kanyang akda na El folk-lore Filipino sa Exposicion Filipina na ginanap sa Madrid. ang El Ilocano. mekaniko at iba pang mgamanggagawa. tapát na asawa at mabu ng anák. sa mag-asawang Elias de los Reyes at Leona Florentino. Inorganisa din niya ang unang pederasyon sa paggawa noong 1902 na tinawag na Obrera Democratica Filipina.

Teodoro Plata (bayaw ni Bonifacio). Lider ng Katipunang Magdalo at ang Supremo ay naihalal sa mababang posisyong Tagapangasiwa ng Panloob (Interior Director). Siya ay nagsimulang mag-aral sa paaralan ni Don Guillermo Osmeña sa Melsic subalit siya'y maagang nahinto sa pag-aaral. Dahil dito. Ipinahuli at ipinapatay ni Aguinaldo sa kanyang mga tauhan. Nahilig siyang basahin ang mga nobela ni Jose Rizal at nang itinatag ang La Liga Filipina. kinilala si Andres Bonifacio bilang "Ama ng Rebolusyon" sa Pilipinas. Dito rin niya nakilala si Gregoria de Jesus na tinawag niyang Lakambini. Ang kanyang magulang ay sina Santiago Bonifacio at Catalia de Castro. at dalubhasa na rin sa pagsasalita sa wikang Kastila. Noong Agosto 23. Hanggang ngayon. Sa Katipunan. Naulila sa magulang nang maaaga sa edad na 14. Bagamat mahirap ay mahilig bumasa at sumulat ng mga bagay na may kabuluhan lalo na kung ito ay tungkol sa himagsikan at digmaan. 1897) ay siyang namuno sa rebolusyon ng Pilipinas laban sa Espanya. Noong 1892. sales agent at bodegista (warehouseman). 1863 sa Tundo. isang lihim na kapisanang mapanghimagsik. Siya rin ay nagnais na magbangon ng pamahalaang malaya na naging daan upang kanyang maitatag ang Katipunan na kakatawan sa himagsikan at upang maging wasto at panatag sa kanyang itinatag. Nanalo sa pagkapangulo si Emilio Aguinaldo. Ladislao Diwa. marunong siyang bumasa at sumulat. del Pilar). Recto) malapit sa Calle Candelaria (ngayon ay Kalye Elcano). na di naglaon ay naging sentro ng hukbong Pilipinong mapanghimagsik. Siya ay isinilang noong ika-30 ng Nobyembre. 1897 malapit sa Bundok Nagpatong (o Bundok Buntis). matapos dakpin at ipatapon si Dr. sa kahilingan ng mga Katipunerong Magdalo na ang lumahok ay mula sa Cavite lamang. Iniutos kay Mariano Noriel na ibigay ang hatol sa isang selyadong sobre kay Lazaro Makapagal. sa maliit na baryo ng Pugad Lawin (ngayo'y Bahay Toro. Bagamat siya'y nahinto sa pag-aaral.B. Nagtrabaho din siya bilang clerk. 1863 Mayo 10. Cavite. Nang sinubukan ng mga miyembro ng lupon ng mga Magdalo na kuwistiyunin ang kakayahan ni Andrés Bonifacio. Si Bonifacio at ang kanyang mga kasamahan sa Katipunan ay may isang layunin na marahil ay siyang naging dahilan upang ang kanilang pakikidigma ay maging matagumpay. kinasuhan si Bonifacio ng sedisyon at pagtataksil. Sa gitna ng rebolusyon. Project 8.Mga mang-hihimagsik ang pagtatag ng Katipunan sa Calle Azcarraga (ngayon ay Avenida Claro M. sumapi siya kasama ni Apolinario Mabini.Kagalang-galang na Katipunan ng mga Anak ng Bayan" (KKK). Sa pagtatag ng Katipunan. Iniutos ang pagbaril kay Bonifacio kasama ang kanyang kapatid na lalaki na si Procopio Bonifacio noong ika-10 ng Mayo. Andres Bonifacio Si Andrés Bonifacio (Nobyembre 30. hindi pa rin natatagpuan ang labi niya. Lungsod Quezon) sa Balintawak ay tinipon nya ang mga Katipunero at isa isa'y pinunit ang kanilang mga cedula. Maynila. itinatag ni Bonifacio ang Katipunan o kilala rin bilang "Kataastasan. Naging tindero siya ng ratan at pamaypay na gawa sa papel de japon. at ilang mangagawa . ang unang rebolusyon sa Asya na lumaban sa pananakop ng mga bansang imperyalista sa Europa. isang halalan ang naganap sa Tejeros. Jose Rizal sa Dapitan. Siya ay may diwa ng paghihimagsik. "Supremo" ang kanyang titulo at di naglaon nang itinatag niya ang Pamahalang Mapaghimagsik ay tinawag siyang "Pangulong Hari ng Katagalugan". idineklara ni Bonifacio na walang bisa ang naganap na eleksyon dahilan sa pandaraya sa botohan ng mga Magdalo. Deodato Arellano (bayaw ni Marcelo H. Kasama ni Bonifacio ay sina Valentin Diaz. 1896.

Ang kanyang mga magulang ay sina Mariano Jacinto at Josefa Dizon. Sa edad na 19. nagpakita na siya ng hindi pangkaraniwang talino at pagkahilig sa pag-aaral. si Emilio ay tumira sa kanyang tiyuhin. isa siya sa mga bumuhay ng La Liga Filipina na siyang nagbibigay-suporta sa Kilusang Pang-reporma. scholarship na nagbigay-daan upang makapagaral siya sa Kolehiyo ng San Juan de Letran. Noong 1893. isang konstitusyon na kanyang iminungkahi para sa Republika ng Pilipinas. nakamit niya ang isang partial . Batangas. kalihim at piskal ni Andres Bonifacio. si Jacinto ay lubhang nasugatan at binawian ng buhay sa sakit na malaria noong ika-16 ng Abril.Emilio Jacinto Si Emilio Jacinto ay isang rebolusyonaryong Pilipino noong panahon ng Himagsikan (1896) na naging isa sa mga magagaling na lider ng Katipunan. Dahil sa kahirapan. Apolinario Mabini Si Apolinario Mabini (1864-1903). Nagsilbi rin siya sa kabinete ni Aguinaldo bilang Pangulo ng Konseho ng nga Kalihim at bilang Kalihim ng Ugnayang Panlabas. Sumailalim siya sa house arrest sa ospital ng San Juan de Dios at nang kinalaunan ay pinalaya na rin dahil sa kanyang kondisyon. Maynila. Sa Maynila noong 1881. Laguna. Natapos niya ang kanyang Batsilyer sa Sining noong 1887. si Mabini ay naging punong tagapayo ni Aguinaldo. 1899 sa edad na 23. na isinulat upang gisingin ang makabayang diwa ng mga Pilipino. Noong siya ay bata pa. nagkaroon siya ng matinding sakit na nagdulot sa kanya na maging paralitiko habambuhay. dahil sa pagkakaroon niya ng koneksyon sa mga repormista. Nang bumalik sa Pilipinas si Emilio Aguinaldo noong 19 Mayo 1898. Nanatiling bilanggo si Mabini hanggang 23 Setyembre 1900. Ang introduksyon sa balangkas ng konstitusyong ito ay ang El Verdadero Decalogo. Nang sumiklab ang gyera sa pagitan ng mga Pilipino at Amerikano. Noong taong 1896 naman. Nag-aral din siya ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas mula 1888 hanggang 1894. at kumikita sa pamamagitan ng pagsusulat sa mga lokal na pahayagan. pinasundo niya si Mabini sa Laguna at matapos ang kanilang pagpupulong noong 12 Hunyo 1898. Isa pa sa mga importanteng dokumento na kanyang nagawa ay ang Programa Constitucional de la Republica Filipina. Si Emilio ay nagaral sa Colegio de San Juan de Letran at kumuha ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas subalit ito ay natigil nang siya ay sumapi sa Katipunan noong 1896. ipinagpatuloy ni Jacinto ang paglaban sa mga Kastila bagamat hindi siya sumali sa puwersa ni Emilio Aguinaldo. Maynila. Nang mamatay si Bonifacio. Siya ang tinaguriang "Utak ng Katipunan". Nanirahan siya sa isang maliit na dampa sa Nagtahan. sa baryo Talaga. Hinuli siya ng mga gwardiya sibil noong 10 Oktubre 1896. Ang artikulo niyang El Simil Siya ay isinilang noong Disyembre 15. ay pangalawa sa walong anak nina Inocencio Mabini at Dionisia Maranan. Tanauan. Siya ang nagsulat ng Kartilya ng Katipunan at nag-edit ng Kalayaan--ang dyaryo na ginamit ng Katipunan sa pagpapamahagi ng impormasyon. Isa sa mga pinakamahalagang rekomendasyon ni Mabini ay ang pag-aalis ng Diktadurya ng pamahalaan ni Aguinaldo at ang pagpapalit nito sa isang rebolusyonaryong pamahalaan. Ang kanyang katalinuhan ay napakinabangan noong panahon ng rebolusyon. siya ay naging isa sa mga pinuno ng Katipunan at naging tagapayo. Solong itinaguyod ng ina ni Emilio bilang isang kumadrona ang buhay nila mula nang mamatay ang kanyang ama. tumakas si Mabini papuntang Nueva Ecija at nadakip ng mga Amerikano sa Cuyapo noong 10 Disyembre 1898. kilala bilang Dakilang Paralitiko at Utak ng Rebolusyon. 1875 sa Trozo. Sa isang sagupaan sa Majayjay.

si Jose ay tahimik at mahiyain subalit emosyonal at romantiko. Sumama sa himagsikan noong ito y maging laban sa mga Amerikano. Ang mga letra ni Palma ay bihira nang awitin ngayon sapagka t ang salin sa Ingles at Tagalog ang siyang lalong gamitin. 1876. Ang kanilang mga magulang ay sina Hermogenes Palma at Hilaria Velasquez. ay nalimbag sa unang pagkakataon sa pahayagang La Independencia noong Setyembre. Maynila noong ika-6 ng Hunyo. Ang ambag niya sa panitikang Pilipino. Ito ang naging hanapbuhay niya.Ang iba pang mga tulang makabayan ni Palma na nasulat ay Rizal en la Capilla. Dahil sa pag-ibig sa bayan ay sumama siya sa pangkat ni Koronel Rosendo Limon at nakipaglaban sa ilalim ni Heneral Servillano Aquino. sa gulang na 39 dahil sa kolera.de Alejandro ay nagdulot sa kanyang muling pagkadakip at pagkatapon sa Guam kasama ang iba pang mga Pilipino. La Moda Filipina. Dito niya napatunayan na higit siyang isang manunulat kaysa isang kawal. Nguni t kahit taglay niya ang damdamin at sigla ng paghihimagsik. si Jose Palma ay kumatha ng mga lirikong tula at pinahanga ang marami sa pamamagitan ng pagpapalimbag ng isang aklat ng mga tula noong siya y labimpitong taong gulang pa lamang. 1899. sa Kastila. Rafael Palma. 190 . Nakatagpo ni Jose Palma noong nag-aaral siya sa Ateneo de Manila. Ang isa sa mga pinakamadamdaming tula ni Jose Palma ay ang tulang De Mi Jardin (Mula sa Aking Hardin).Ang mga kundiman ni Jose Palma ay punung-puno ng damdamin ng pag-ibig. Al Album Muerto. si Gregorio del Pilar na naging pinakabatang heneral ng mga hukbong manghihimagsik. Nagkaroon siya ng pitak na Vida Manileija sa pahayagang El Renacimiento. 1896. Ayon sa kanyang kapatid na si Dr.Ang kanyang mga tulang madamdamin na sa ngayon ay mahalagang bahagi ng ating panitikan ay tinipon at ipinalimbag ng kanyang kapatid na si Dr. Kahit bata pa sa Ateneo. La Patria. Namatay si Mabini noong 13 Mayo 1903. Filipinas Por Rizal Al Martir Filipino at La Ultima Vision. Nakilala siya sa kanyang tulang Filipinas na siyang pinaghanguan ng mga titik na inilapat sa tugtuging nilikha ni Julian Felipe bilang tugon sa kahilingan ni Heneral Emilio Aguinaldo kay Julian Felipe na gumawa si Felipe ng isang tugtuging martsa. Siya ay kapatid ni Rafael Palma na naging pangulo ng Unibersidad ng Pilipinas. Maaga siyang binawian ng buhay sa edad na 30 noong Pebrero 12. tinipon sa isang aklat na pinamagatang Melancolicas (Mga Panimdim) ay inilathala ng kanyang kapatid ng panahon na ng Amerikano. Rafael Palma. kaya t ginugol niya ang kaniyang panahon sa panlilimbag sa mga kawal na manghihimagsik sa pamamagitan ng kaniyang mga kuniman. Ang Filipinas na sinulat ni Palma noong buwan ng Agosto. Ang kanyang pag-aaral ay naantala nang maganap ang Unang Sigaw sa Balintawak noong Agosto. Sumulat din siya ng mga tula at artikulo sa mga pahayagang El Comercio.Ang kanyang talambuhay na sinulat niya sa anyo ng tula ay may pamagat na Iluciones Marcitas (1893). ang mahina niyang katawan ay hindi mailaban sa higpit at hirap ng buhay sundalo. Sinusulat niya ang mga titik na ito habang ang pulutong ng kawal na kinabibilangan niya ay nakahimpil sa Bautista. ang mga titik ng Pambansang Awit ng Pilipinas. Pangasinan. na naging titik ng pambansang awit ng Pilipinas. Habang nasa Guam. Siya ay naging tanyag sa pagsulat niya ng Filipinas. Sa tulang ito ay idinaing niya nang paulit-ulit ang matindi niyang pagdaramdam sa kaisa-isang babaing kanyang minahal na si Florentina Arellano. La Union. Jose Palma Si Jose Palma ay isang makata at sundalong Pilipino.Siya ay isinilang sa Tondo. 1899. at Revista Catolica. naisulat niya ang La Revolucion Filipina. Pagkatapos ng Digmaang Pilipino-Amerikano noong 1902 ay nagpatuloy siya sa pagsusulat. Noong ikalawang bahagi ng labanan sa pakikipaglaban sa mga Amerikano para makamit ang kalayaan ay nakasama siya sa editorial staff ng noo'y popular na pahayagang La Independencia. Ang kanyang mga tula.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful