12

Media – en Communicatierecht

Communicatiewetenschappen

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

Inleiding (1) grondslagen

Inhoudsopgave

3 4 5 5 6 13 13 14 17 24 29 29

Déclarations des droits de l’homme et du citoyen (1789) Hollandse periode (1815-1830) Belgische Grondwet (1831) (2) Aard van informatie: Openheid – Openbaarheid 2.1. Artikel 22 GW: wet i.v.m. bescherming van privézaken 2.2. Artikel 10 EVRM 2.3. Artikel 20 2.4. Artikel 32 GW (3) Rechtsregels rond de diverse Media 1. Gedrukte media Verantwoordelijkheid 29 Vlugschriften/pamfletten Affichage 2. Audiovisuele media 3. Ordening van de media in de Vlaamse Gemeenschap: 3.1. Thema 1: Openbare private omroep 39 3.2. Thema 2: redactionele onafhankelijkheid 40 3.3. Thema 3: de doctrine van de openbare omroep 40 3.4. Thema 4: kabelmaatschappijen 44

32 33 34 39

(4) Mediawerkers: rechtspositie van mensen die in of met media werken 4.1. Auteursrechten 4.1.1. Auteurswerk 4.1.2. Wie is de auteur?
academiejaar 2002 - 2003

46 46 47 49

2

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

4.1.3. Wat is de component rechten in auteursrecht? 4.1.3.1. Morele rechten 1. 2. 3. integriteitsrecht 50 beschikkingsrecht paterniteitsrecht 4.1.3.2. Exploitatierechten 51 4.1.4. Nevenrechten of naburige rechten 4.2. Journalistieke werkwijze en aansprakelijkheden 1. Eerbied voor de waarheid 2. Principe van de Redactionele Onafhankelijkheid 3. Deontologisch beginsel van Hoor en Wederhoor 4. Beroepsgeheim of Bronnengeheim van journalisten Inhoud 1. Recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer 2. Recht op afbeelding 61 58 52

50 50

50 51

53 56 58 58

61 64

(5) Rechtsmiddelen 5.1. Strafrechterlijke aansprakelijkheid 5.2. Burgerlijke aansprakelijkheid 5.3. Recht van antwoord

65 65 65 66

Bibliografie Bijlage Interessante websites 68

67

97

academiejaar 2002 - 2003

3

(4) Rechtspositie van personen die in of met media werken. Archetypes: 1. academiejaar 2002 . Voor oudere media is er bijna geen regulering.en Communicatierecht Inleiding Examen: schriftelijk Studiemateriaal: eigen notities. -begrippen.v.: reclame: welke uitingen zijn strafbaar? (b.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. geen handboek of syllabus Vijf delen: (1) Grondslagen: basiswaarden. (2) Aard van informatie: toegankelijk. de journalist : bijzondere rechten ? grenzen van journalistieke deontologie? (*) Inhoud b. recht van antwoord enz. Internationaal en supranationaal recht hebben voorrang op nationaal recht. negationisme)  Gereguleerde of verboden opinies (5) Rechtsmiddelen aansprakelijkheid. openbaar of consulteerbaar confidentieel -  waar ligt de scheidslijn? (3) Rechtsregels rond de diverse media: Rond de nieuwe media. de auteur 2.v. bestaat een gigantische regulering. vooral de audiovisuele media.en communicatievrijheid ten grondslag liggen. die aan de media.2003 4 .

Inleiding • rechtsregels: regels van verschillende niveau Inter-/Supra-nationaal  Primauteit • = hoger niveau heeft voorrang op lager niveau (1971) • Interpretatieregel: recente voorrang op oudere Nationaal: “hiërarchie van normen”   Grondwet Federale wetgeving  hebben voorang op gemeenschap en lokaal Federale (wettten: decreten) =gemeenschap   Gemeenschappen/Gewesten  Lokaal • Voorbeelden: “Omroep”-bevoegdheid Filmtickets: humo gratis tickets kinepolis “helaasheid der dingen”.en Communicatierecht 1. verspreidingsverbod academiejaar 2002 . Vrouw had geen toestemming gegeven want staat bij dat artikel (wil niet geassocieerd worden) persoonlijkheidsrecht (betrokken pagina uitscheuren) Pfaffs: toch artikel niet verspreiden in tvfamilie. andere zalen ook die tickets toelaten (UGC) geen misbruik van economische machtspositie maken Dag allemaal: uitspraak eenzijdig verzoeksschrift.2003 5 .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. afdruk foto geaputeerd been bij artikel psychische afwijking om zichzelf lichaamsdelen te amputeren/pijn te doen.

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Voorbeelden • Amnesty International: komt op voor ‘gewetensgevangen’. de International Federation of Journalists brengt jaarlijks verslag uit over de stand van zaken wat betreft expressievrijheid in de wereld. Slechts in een 30tal van hen geldt vrijheid van meningsuiting. Grondslagen De UNO telt +/.d. vaak niet herzien. geacht te kennen Freedomhouse. we worden geacht wetten te kennen van de rechtstaat  Inbreuk rechtsregel geen geldig verweer als je zegt dat je bepaalde regels niet kende. Dit zijn personen • die in gevangenschap verblijven omwille van afwijkende meningen e. academiejaar 2002 . toch herzien.org: jaarrapport freedom of the press 2009  Stand van zaken mediavrijheid/persvrijheid en omschrijft dat voor alle landen (195 landen) • • • Belgie op 6de plaats Slechts 36 landen goed inzake media (1/6 landen) Italie niet goed: aanvaardbaar Echr. Vaak staan er in vele staten hierover wel verklaringen in de Grondwet. fout rechter jij schade betalen Frituurbaas: geacht voedselwetten/milieuwetgeving in acht houden  Onweerlegbaar vermoeden altijd weten welke regels als we aan het ondernemen zijn = juridisch vermoeden.180 lidstaten. turkije tegenpartij 2.int: artikel 10 expressievrijheid.2003 6 . maar dat wil niet zeggen dat de vrijheid van meningsuiting effectief bestaat in die staat.en Communicatierecht  Artikel 5 GW: op eenzijdig verzoeksschrift rechter bevel opleggen verspreiding  In kortgeding: hoogdringendheid: tegenpartij niet verweren in tegenspraak..

• b. is het gemakkelijker de expressievrijheid van die mensen te ontkennen. kunnen hun kindje tot de leeftijd van 2 à 3 jaar bij hun houden in de gevangenis.v. kan het weken duren eer er een beslissing uit de bus gekomen is. maar het koningshuis heeft in wezen weinig inspraak. op basis van huidskleur. Het hele concept van de menselijke waardigheid. Respect tonen voor ieders opinie.en Communicatierecht Vrije meningsuiting is ver van evident. bemoeilijkt het concluderen.: jonge moeders die een celstraf uitzitten. geslacht. Het stemrecht voor vrouwen is dus redelijk recent in de geschiedenis. religie etc.40 beëindigen?  indien we de meningen van 120 individuen aan bod laten komen en overwegen. De realiteit is vaak ver verwijderd van het axioma van de gelijkwaardigheid van elk individu dat stelt dat iedere mens gelijk is. moet zich redelijk proportioneren tegenover de staatsordening.  kijken naar democratisch staatsbestel en rechtsstatelijke ordening! 1948: stemrecht toegekend aan vrouwen! Voordien was het in België in orde met de menselijke waardigheid dat vrouwen niet konden participeren in het electorale proces. We moeten kijken naar het democratische karakter van elke staatsvorm. b. academiejaar 2002 . als minderwaardig beschouwen. hoe moeilijker we conclusies zullen kunnen trekken.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. MAAR voor alleenstaande vaders zijn er geen voorzieningen getroffen!  is dat wel democratisch? Verenigbaar met het gelijkheidsbeginsel?  type van samenleving georganiseerd door democratische beginselen en regels van de rechtstaat. De opvattingen evolueren snel.2003 7 . In België hebben we bijvoorbeeld een monarchie. Indien we bepaalde mensen. Hoe meer opnies er geuit worden.: tussen de lessen een pauze inlassen of geen pauze en de les om 10.v.

maar omstandigheden omschrijven die tegenstrijdig zijn. Proces opstand machthebbers reactie uit het volk (bourgeousie) manifesteerd Bij ons democratie door franse revolutie machtsuitoefening onderworpen aan regels.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. basis waarden : diepe overtuiging mens (actioma) absolute waardigheid elk menselijk individu. 1. o La libre communication= communicatievrijheid. heeft de bevoegde autoriteit de regel opgelegd? 2. art. Oud bewind van het AR werd omvergeworpen. heeft de bevoegde autoriteit de regel opgelegd conform met de regels die bestaan ivm het opstellen van regels? Om reëel expressievrijheid te hebben.en Communicatierecht Het overheidsoptreden in onze rechtsstaat is slechts legitiem en geldig indien de overheid correct optreedt. (cfr nu in Nederland met de Lijst Pim Fortuyn). Déclarations des droits de l’homme et du citoyen (1789) 1215: magna charta. sauf à répondre de l’abus de cette liberté dans les cas déterminés par la Loi”. Het is moeilijk het gezag te bewaren in een open debatcultuur. is er een gevorderd respect voor elk menselijk individu nodig! Dit is wel in allerlei grondwetten vervat. De overheid is zelf onderworpen aan respect voor de eigen regels!  1. XI: “La libre communication des pensées et des opinions est un droit des plus précieux de l’homme: tout Citoyen peut donc parler. België is historisch gezien onder de voet gelopen door andere landen. maar wordt niet overal consequent nageleefd.2003 8 . Dit heeft geleid tot een zeer grote instabiliteit.1. écrire. iedereen gelijk voor de wet (gaat vooral aan communicatievrijheid o Parler. academiejaar 2002 . bijvoorbeeld in die van de Verenigde Staten en die van Turkije. Bestorming van La Bastille heeft geleid tot de “Déclarations des droits de l’homme et du citoyen”. ecrire. niet willekeurig. 1789: Franse Revolutie. iemand • Déclaration des droits de l’homme 1789. sauf a répondre: je krijgt vrijheid. imprimer librement.

 Wet van verdachte Vanuit het van goede bedoelingen bezielde ‘Liberté. begonnen te pleiten voor een terugkeer naar het AR. Hollandse periode (1815-1830) academiejaar 2002 . égalité et fraternité’ is het een kleine stap om in een volstrekt dictatoriaal regime terecht o Loi des suspects. geen gelijkheid zij ook recht praten. aantal kranten beperken (alles wat niet past. Empire. 7: “(…) La nécessité d’énoncer ces droits suppose ou la présence ou le souvenir récent du despotisme”.2.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. te komen. koning. art. verschijnt niet) 1. et ennemis de la liberté”.2003 9 . Elementen uit het regime dat men net verworpen had. du fédéralisme. waarin alles gestructureerder en beter was. Behalve adel. 1793: strafbaarstelling van publicisten… “qui par leurs écrits se sont montrés partisans de la tyrannie.en Communicatierecht maar bij wet. Maar dit was niet wat de revolutionairen wilden bekomen! Zij wilden de nieuw gewonnen vrijheid voor het goede doel gebruiken. • Van 1798-1815: frans bewind o o Van feitelijke persvrijheid naar repressie Constitution 1793.… instabiliteit (staatsgrepen) revolutionaire voor dilleur. rechtstaat.  Door revolutionaire aanval dus verboden o Directoire. schrijven. democratie (adel misbruiken) na franse revolutie o o Revolutionairen vervallen aan mooit GW naar repressie ten opzicht van de media  Vb. Consulat. gelijkheid en solidariteit om samenleven Maar: men zag dat men de vrijheid ging gebruiken om terug achteruit te gaan. Zij hadden immers verstand van regeren.… feit dat ze beter zijn.= fundamentele notie wetstaat (mijn handelen onderwerpen aan de rechtsregels)  Vrijheid.

dat die last van uw schouders was. MAAR: dat heeft niet gefunctioneerd! • Fundamentele Wet 24. uitgeeft of verspreidt. Intel. als een doelmatig middel tot uitbreiding van kennis en voortgang van verlichting. Die was zodanig behartigd. maar les niet doenbaar als iedereen praat) veel rust op verkeerde uitgangspunt (vb.2003 • • 10 . voor zooverre deze regten mogten zijn beleedigd. blijvende nogtans. verantwoordelijk aan de maatschappij of bijzondere personen. fundamenteel zou absoluut moeten zijn. Vrijheden 31 grondwet uitvaardigen Eerste zin GW: belgie is een federale staat. Ndl: “herval niet in het AR! Laat mij werken voor uw welzijn!” cfr Rusland: men was zo goed bezield van uw belang als staatsburger dat men u vrijstelde u te moeten bezighouden met uw vrije mening. drukt. ik=vrij van uitdrukking godsdienst) • Jonge bourgeois ook grondwet uitvinden Hollands en frans bewind Telkens vastgelopen bij machtsuitoefening Onze grondwet 1831 nog steeds dezelfde  Bestand gebleven tegen struikelblokken: expressievrijheid. vroeger unitaire staat men moet garanties hebben om niet academiejaar 2002 . art. hoofdoekendebat. te openbaren. zonder eenig voorafgaand verlof daartoe nodig te hebben. Al vrij snel terug herval in de spiraal. omgang met media  1830: na brabantse omwentelingen • Decreten afgekondigd dr inel elite Procl. trachte beter te doen.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. elk voor hetgeen hij schrijft.8. maar regels moeten verzoekbaar zijn met samen dinegen doen dus niet) vb.” = declaration des droit.1815.en Communicatierecht 1815: België komt onder Nederlands bewind. niet in geslaagd brabantse omwenteling Tegelijk rechter/vrijheden uitvaardigen (fundamenteel maar niet absoluut. 227: “Het is aan elk geoorloofd om zijne gedachten en gevoelens door de drukpers. Ua: les organiseren expressievrijheid.

academiejaar 2002 . rechten en vrijheid moeten op consistente wijze gevrijwaard kunnen worden. Qua opstellen van de Belgische Grondwet.v. Expressievrijheid is echter zeer moeilijk concreet te verwezenlijken! b. Sedert 1831 worden het regime.v. Bewind gigantische wijzigen kunnen stabiel houden Contradictie: “Om vrijheid te kunnen waarmaken. 1830: Liberté de la presse. * De Europese Unie is niet performant in haar beleid. de basisstructuur is de grondwet nauwelijks gewijzigd.” • Décret 21 oct.: op microschaal: een discussie in huiselijke kring  het is zeer verleidelijk om anderen het zwijgen op te leggen! Belgische Grondwet zit eigenlijk vrij ingenieus in elkaar.en Communicatierecht in struikelblokken te vallen zoals in frankrijk en rede.3. 1830: Entière liberté pour éléver des théâtres et y faire représenter des pièces – droit d’auteur. Belgische Grondwet (1831) 1831: Brabantse omwenteling naar aanleiding van een vertoning van “De Stomme van Portici” in de Muntschouwburg te Brussel. 1. de vrijheid beknotten” (b. (Belgische GW is een unicum in de wereld).2003 11 . Democratie. censuur) Het is moeilijk om de beginselen in werkelijkheid te verwezenlijken! 1830: brabantse omwenteling geeft aanleiding tot somme van porlici (toneelstuk) expressievrijheid (in debat gaan + verschillen erkennen) vb. de la parole et de l’enseignement: “Il est libre à chaque citoyen (…) de professer leurs opinions comme ils l’entendent. et de les répandre par tous les moyens possibles de persuasion et de conviction. grondwet en de vrije meningsuiting vrijwel volledig Resulteert in het gevrijwaard. We naderen een “United States of Europe” waar democratie een evidentie is. Berlusconi • Décret 16 oct.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.

 er kan dus iets strafbaar gesteld worden: 1. (b. Je wil je mening.term “asiel”: asielrecht is een concept dat afkomstig is uit het kerkelijk recht. in 1994 stond het in de grondwet. Racisme is een opinie die op zichzelf strafbaar is in België. met het regime van Hitler. indien je tijdens het uitleven van je expressievrijheid een strafbare mening uit! Voorbeeld: Er is veel commotie rond de Bologna-hervormingen. bijvoorbeeld kritiek op het heersende gezag. Rechten: sinds 1831 zijn er fundamentele bepalingen rond expressievrijheid. In de jaren 1940 werd het concept van federalisme aangekaart. maar dit is slechts een recent gegeven.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.3. Het werd op een vreedzame wijze bekomen.en Communicatierecht 1.) -.v.  verkeersdelict! Expressievrijheid is goed. * In ruimer historisch kader functioneerden kerken als opvangruimtes voor afwijkende meningen. indien je tijdens het uitleven van je expressievrijheid een misdrijf pleegt 2. Later heeft de Kerk echter op bepaalde momenten gecohabiteerd met het wereldlijk gezag. Strafbepalingen: Vrijheid is gewaarborgd behoudens bestraffing van misdrijven in de uitvoering van die vrijheid gepleegd. academiejaar 2002 . maar mag men zomaar alles kunnen zeggen? Voorbeeld: 1980: het Racisme Delict. (kracht van expressievrijheid) Tweede titel GW: De Belgen en hun rechten Derde titel GW: België en zijn machten. naar voor brengen in een betoging. pro of contra. Deze staan ingeschreven in de grondwet. Onze generatie vindt dit heel normaal. Maar intussentijd wordt het verkeer gehinderd.2003 12 .1 Artikel 1 GW: ‘België is een federale staat’.

(Art. 14 GW: legaliteitsbeginsel strafrecht) Er is een rechtsstatelijke garantie dat er een wet bestaat om bepaalde meningen strafbaar te stellen. geen dubbel gebruik • Geen censuur o o o o Orginele beschrijving van schrijvers samengevat Publiceren onder toelating Bij map. 1 krant/departement + toelating Bij ons : we moeten onszelf beschermen tegen verleiding. Geeisd van schrijvers o o In frankrijk: een fonds op grond van solidariaties??? Schade lijden: hier recht op hebben: verhalen om fin. • ingevoerd.en Communicatierecht Naar Belgisch Recht kan de overheid slechts strafbepalingen invoegen bij wet. la presse est libre Waarom ingevoerd als je al bepalinge hebt vrijheid vn mening. • Drukpers is vij. 25 GW: “De Drukpers is vrij” impliceert dat censuur nooit kan worden • Geen borgst. maar maatregelen die daarvoor gelden geen gw basis Drukpers = vrij o Wat gedrukt is vermeerderen academiejaar 2002 .2003 13 .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Vergoeding van schade bekomen  Nu geen borgstelling gevaarlijk mensen zich niet hebben kunnen beheersen  op duur geen expressievrijheid meer • Afstand van preventieve maatregelen (1+2) o Grondwet alg verbod voorkomt dat drukwerk niet kan worden uitgegeven  Overheid grw onbeperkt gemaakt om publicatie van een drukwerk te verhinderen    • Mens drukwerk uitgeven zonder tussen komst overheid Algemeen preventieve maatregel tov drukpers Maatregelen die erop volgen kunnen wel komen. machthebbers hebben moeilijk met expressievrijheid o Censuur kan je ook niet uitvoeren bij wet  • Ander eindig je tot dictatuur Straffen ingevoerd wordt ontkrachtigers van wet Art.

wel kunnen doen. brede extensieve.2003 14 . niet over gedebatteerd Geen borgstelling: schrijvers. het voegt eran toe Met diff vandaag want vb. druk naar … media is niet goed gezegd o • Verschil in audiovisuele en drukpers Niet wordt vervolgd o o o Boek strijdig met racismewet Iederren kan vervolgd worden Werkstuk der getrapte aansprakelijkheid academiejaar 2002 . wel opinievrijheid  • Wat audiovisuele verspreid is.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. desbewust nagelaten Historische doelde men alle media Recent argument. racisme Muwerk aan verspreiding van mening die strafbaar is o Pers  • Neutraliseert: in corruc recht gestraft dr medeplichtigheid mugegwerkt aan misdrijf dat ook ander is gepleegd Vb. drukkers. technologishce interpretatie   Algemeen publicatieverbod drukpers Gen bep reproductiewijze beschermen. je had het moeten of kunnen weten o Wnr strafbare mening is gedrukt bestaat er geen medeplichtigheid in hoofd van personene die mee hebben gewerkt aan strafbare tekst • Drukpersvrijheid=uitingsvrijheid? o o Neen. nu enorm geevolueerd  Nu opv als alle media. voor beledigen. Media. interpretatie is niet af Waarom verander je woord drukpers niet? o o o o Nooit gedaan. uitgevers.…   • Productieproces: mening schrijver drukker verpreid Je kan menign strafbaar stellen  geeft uit bij wet.en Communicatierecht o Beperkte interpretatie o De bekende manieren om opinies te verspreiding + deze opv volgt men doelde op oude doelgek.

behoudens bestraffing van de misdrijven die ter gelegenheid van het gebruikmaken van die vrijheden worden gepleegd.3. hoofddoekenverbod Gebruikmaken van de vrijheden o o Fundamenteel recht + hoeft niet absoluut te zijn Persvrijheid:= fundamentele vrijheid. bij wet omschreven zijn • • Strafrecht + misdrijfomschrijving moet op voorhand gekend zijn Wet. 105. uitgever brengt uit. alsmede de vrijheid om op elk gebied zijn mening te uiten.” Vb. 25. misdrijf Bep aan expressievrijheid moeten berusten op wetgeving. je neemt auteur in bescherming A wel beken: aansprakelijk • Ook voor audiovisuele media: cassatie 11. zijn gewaarborgd.2 artikel 19 GW • • • • Vrijheid van eredienst + missies in openbaarheid Vrijheid zo breed mogelijk (op elk gebied) Vb.en Communicatierecht  Bevinden zich op een andere traf A verbond en voorwaarden: schrijver bekend en in belgie wonen Niet aansprakelijk:anoniem.2002     Voorkomen private censuur Behandelde artikels: 19. laster + kwaadwillig ten lasten leggen van een feit U hebt gestolen + geen bewijs= laster academiejaar 2002 . absoluut. op hem aansprakelijk. (22) 1.x. Op expressievrijheid (voorwaarden) o o o Artikel 19 GW: “De vrijheid van eredienst.2003 15 . strafrecht= bep. de vrije openbare uitoefening ervan. geen juridische grondslag o Recht op bescherming v pers levenssfeer redelijk absoluut  o Strenge regels over je private gegevens Gehoudens bestraffing van de misdrijven   Verwijzing naar het strafwet vb.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.

Wat moet je zeggen? 1. We mogen dus concluderen dat het artikel beperkt is tot wat letterlijk gedrukt staat. bestonden er nog geen audiovisuele expressievormen.3 artikel 25 GW Artikel 25 GW: “De drukpers is vrij” (La presse est libre) strafbare deelneming censuur kan nooit worden ingevoerd. Distributiemiddelen gedekt door fundamenteel karakter van expressievrijheid. beperkt. die we extensief moeten interpreteren. De grondwetgever heeft dus eigenlijk alle distributievormen van expressie bedoeld. Mocht de grondwetgever bedoelen dat de drukpers geen bijzonder statuut heeft. uitgevers of drukkers. academiejaar 2002 . Drukwerk heeft een bijzonder statuut op grondwettelijk niveau. of: In 1831 wanneer de wetgever de grondwet heeft opgesteld. (?) 1. Maar: het Hof van Cassatie is nog steeds van oordeel dat dat niet zo is.2003 16 .en Communicatierecht vrijheid van meningsuiting behoudens bestraffing van misdrijven. de censuur kan nooit worden ingevoerd. bij gevolg krijgen zij mediarechterlijk een andere bepaling. Reden: de grondwetgever heeft genoeg tijd gehad om het artikel aan te passen. De regering kan de expressierechten niet beperken. Vrijheid is fundamenteel maar niet absoluut! De vrijheid van meningsuiting kan worden B. 25 is geen technische maar een principiële (de distributie van de vrije mening). de drukker of de verspreider niet worden vervolgd. Strafrecht is wettenrecht. Vrijheid van godsdienst  strafrechterlijke beperkingen.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. dan heeft hij ruimschoots de tijd gehad om dat artikel te wijzigen. geen borgstelling kan worden geëist van de schrijvers. Televisieen radio-uitzendingen zijn niet gedrukt. kan de uitgever.: de strafbaarstelling van racisme. maar kende alleen de gedrukte. Bijvoorbeeld: “de media zijn vrij”.v. De doelstelling van art. 2. - Wanneer de schrijver bekend is en zijn woonplaats in België heeft. Er zijn bij herhaling voorstellen ingediend bij het parlement om het artikel te wijzigen. Er bestaat verwarring op dit terrein omdat in de doctrine van de rechtsleer al vaak verdedigd is dat er geen bijzondere reden is om in 2002 de drukpers dat statuut te geven en de andere media niet. (teleologische interpretatie) Maar: de grondwet is de laatste tijd vaak herzien.3.

Dit laatste is wel extensief opgevat! Een fotokopie is technisch gezien eigenlijk geen drukwerk.en Communicatierecht maar de grondwetgever heeft de voorstellen niet aanvaard. *. Wanneer je datzelfde pamflet op 1000 exemplaren drukt. academiejaar 2002 . Men richtte dus een fonds op zodat men borg kon aanspreken om de schadevergoeding te regelen. is niet gedrukt. DUS: Drukpers is letterlijk wat gedrukt staat. schade zou kunnen aanrichten. Artikel 25: specifiek beperkt tot drukwerk.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. dat deze mensen het bedrag nooit bijeen konden krijgen. had dan recht op een vergoeding van de schade. Voorbeeld: *. Gaandeweg ging men namelijk het bedrag voor de borgstelling voor bepaalde personen zo hoog stellen. Dit gaat terug op de Franse en Hollandse periode waarin De grondwet verbiedt zelfs aan de men sterk optrad tegen afwijkende meningen. dus onafhankelijk. “censuur kan nooit worden ingevoerd”. Men kende het principe van de ‘borgstelling’. Men ging er van uit dat het denkbaar was dat je in de ruime vrijheid die je genoot. Een handsgeschreven racistisch pamflet dat op 1000 exemplaren verdeeld wordt. Dat is een bijzonder eigenaardige vaststelling in deze audiovisuele tijden. omdat dat in het verleden steeds tot misbruik geleid heeft. mis je ook een element. De expressie wordt algemeen beschermd op grond van art. maar wordt wel als drukwerk beschouwd. Er wordt eveneens verondersteld dat het drukwerk verspreid wordt. Artikel 19: algemene regel ten aanzien van alle expressies. zoals bijvoorbeeld iemand beledigen. 19 en geniet van het statuut van art. Die persoon die je beledigd had. grondwetgever om censuur in te voeren. om te vallen onder de bescherming van artikel 25. wanneer zij vermenigvuldigd is door een mechanisch procédé en dus op meerdere exemplaren bestaat die tot stand zijn gekomen door de drukpers. De rechter moet de wetten interpreteren. Dus is er nu geen sprake meer van borgstelling. maar niet verspreidt. namelijk de bescherming van het slachtoffer.2003 17 . Maar men heeft zich na verloop van tijd afgewend van het systeem van rationele doelstellingen. 25. “geen borgstelling”. maar niet zelf maken! Hij is in beginsel voor het leven benoemd en niet afzetbaar.

) Toch moeten we aanstippen dat er een absolute domheid en verwarring heerst van iets wat fundamenteel maar niet academiejaar 2002 . Maar: de ophef rond het boek ‘Guggenheimer wast witter’ van Herman Brusselmans . krijg je (media-)aandacht. Dit kan eigenlijk niet! Er is een rationeel argument voor.2003 18 . Bovendien: als je opkomt voor je rechten. daar het boek reeds gepubliceerd en gedistribueerd was. (als De Meulemeester niet zo’n ophef gemaakt had. Hij heeft geredeneerd dat het boek reeds gepubliceerd en gedistribueerd was. In de zaak Brusselmans versus De Meulemeester beriep Brusselmans zich op de algemene expressievrijheid en zei hij dat hij een auteur is van een satirisch genre. heeft de rechter de verdere distributie van het boek verboden. Dit heeft te maken met de rigide opvatting van het begrip drukpers. namelijk de schadebeperkende maatregelen voor De Meulemeester. Dit was dus geen preventieve maatregel. anders kon De Meulemeester niet geweten hebben wat er over haar persoon geschreven was. Er bestaat een algemeen verbod voor alle preventieve maatregelen ten aanzien van de drukpers. Je mag bijvoorbeeld geen affiches plakken op privé-eigendommen.en Communicatierecht Voor de drukpers bestaat er dus geen extensieve interpretatie. Het algemeen verbod van preventieve censuur geldt ook voor de rechter. Maar het grondwettelijk verbod is algemeen. Wanneer men bijvoorbeeld in een krantenartikel gaat schrijven dat je een drugskoerier ben of dat je je geld verdient op de hoek van een straat. waarin de personages als bij toeval de naam dragen van bekende Vlamingen. kan je wel een beroep doen op kortgeding. maar hier bestaan andere bepalingen voor.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. kan je de publicatie daarvan niet verhinderen via een kortgeding. Het is irrelevant of het boek nog moet verschijnen of al verschenen is. die niet slaan op de inhoud van de affiches. De rechter heeft in deze zaak een vondst gedaan. zouden veel minder mensen geweten hebben wat er over haar geschreven staat. Omdat ze niet wilde dat haar reputatie verder door het slijk gehaald werd. in de mate waarin voorafgaande bepalingen slaan op de inhoud. In verband met rechtsmiddelen bestaat er de mogelijkheid tot kortgeding. Wanneer je echter verneemt dat men diezelfde zaken gaat zeggen in een televisie-uitzending. Ann De Meulemeester voelde zich beledigd door wat Brusselmans over haar geschreven had en gaf aan dat dit haar reputatie bezoedelde. voor de censuur en de borgstelling wel.

indien hij op voorhand wist wat er in die krant stond.en Communicatierecht absoluut is. In het gewone strafrecht bestaat dus de kans dat anderen schuldig bevonden worden aan deelneming aan een bepaald delict.v. maar de techniek is repressief. omdat hij niet op de hoogte was van de plannen van de personen die hij vervoerd had. “Wanneer de schrijver bekend is en zijn woonplaats in België heeft.2003 19 . de drukker of de verspreider niet worden vervolgd. indien een racist een grof racistisch stuk zou publiceren in een krant. 2. gaat men van de trap dalen en de uitgever aanklagen. dat het betaamt anderen uit te schelden.” De bedoeling van het strafrecht is preventief. Brusselmans is dus veroordeeld wegens belediging.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. academiejaar 2002 . werd eveneens schuldig bevonden aan moord. Een vrouw (Martine van Royen) was vermoord door huurmoordenaars en het meisje (Tanja Janssens) dat haar naar buiten gelokt had. maar zelf niet mee gedaan had aan de doding. of met de meest grove beledigingen te overladen. In het gewone strafrecht bestaat het begrip deelneming. de drukker en de verspreider niet worden vervolgd. Het is niet omdat je een vrije meningsuiting mag genieten. Men creëert een cascade (of getrapte) verantwoordelijkheid! Auteur  uitgever  drukker  verspreider Indien de auteur dus bekend is én zijn woonplaats in België heeft. kan de uitgever. Indien de auteur niet bekend is. zou de postbode die de krant aan huis brengt en dus distribueert. recent is er een rechtszaak geweest in Oost-Vlaanderen waarin het begrip van deelneming aan bod kwam.: 1. schuldig zijn aan een misdrijf. De regel van de cascade verantwoordelijkheid is zeer specifiek voor de drukpersverantwoordelijkheid in België. De chauffeur die de daders naar de plek van de misdaad gebracht had. kunnen de uitgever. werd echter niet veroordeeld voor moord. b.

uitzondering hof van assisen:: lekenjury (zwaarste straffen) Strafrechterlijke aansprakelijkheid: beoordelingen misdrijven (drukpers) ontrokken gewone rechtbanken. hoven Repsressie spiraal ten aanzien van de media o Meer persdelicten strafrechterlijk beschreven (meer veroordelingen) 1831   Door rechterlijke macht dicht bij uitvoerende macht Beoordeling drukpers ontrokken aan rechterlijk macht: toekennen aan het volk (=jury): beschermen tegen valkuilen ten nadele van expressie en persvrijheid (tot 1940 goed gewerkt)  Wel expressievrijheid. schending goede zeden) Vermenigvuldig dmv de drukpers (mechanisch procédé.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. de zaak metro: • • Alternatief weekblad in gent Toekenning van de familie willy Declerck academiejaar 2002 . maar geen grenzen Na wo II: geen vervolgingen meer voor drukpersmisdrijven voor hoven van Assisen  redacteurs als vervolgd voor HvA vooraf WO II Jury tot beoordeling niet schuldig door theatraal karakter procedres HvA (redacteurs mss wel rebelse opinies. behoudens voor drukpersmisdrijven die door racisme of xenofobie ingegeven zijn. maar niet lijden tot overtuiging strafbaar systematische vrijspraak)   • o 2de helft vorige eeuw: geen strafvervolgingen voor HvA$ Maar: juridisch niet acceptabel.2003 20 . meer dan 1 exemplaar)   Openbaar gemaakt Mechanisch procédé tot reproductie van teksten  elk van de 4 elementen moeten er zijn!  o Vb.4 artikel 150 GW Artikel 150 GW: “De jury wordt ingesteld voor alle criminele zaken.3.en Communicatierecht 1. kan niet in een rechtstaat: Interpretatie van relatieve aard van begrip drukpersmisdrijven   Strafbare opinie (laster. racisme. alsmede voor politieke misdrijven en drukpersmisdrijven.” • • • rechtspraak door professionele rechters (magistraten).

Juridisch systeem zo goed als de regels waaruit ze bestaat  Audiovisuele media jaren 20 vorige eeuw. grondwet aangegeven staan. Beroepsrechters werden dus gerecruteerd uit een zeer selecte kring. kreeg meer stemmen. Pas in 1881 kwam de wet op de gelijkheid van talen.2003 21 .en Communicatierecht • Politieke cartoon met seksuele connotatie veroordeeld door correctionele rechtbank (schending goede zeden) • • • Vervolging afbeelding strijdig met goede zeden. maar nog niet in juridisch systeem  Wet maar half aangepast: niet vervolgd als er een ander (niet racisme) is (cascadebeginsel) In de Franse en Hollandse periode waren er veelvuldige tekstprocessen. tussen de25 en de 30 jaar) revolutionair. waarbij men niet welgevallige opinies aanpakte. Voordien werden alle serieuze documenten in het Frans opgesteld en was het Frans de taal die in officiële kringen gehanteerd werd. wel veroordeeld (creatieve interpretatie) Vele maatschappelijke kwesties worden opgelost door rechters. politieke misdrijven en beroepsmagistraten. (rijk genoeg en Franstalig) “De jury wordt ingesteld voor alle criminele zaken. Vrouwen hadden geen stem. alsmede voor politieke misdrijven en drukpersmisdrijven”. Bovendien kende men een stelsel van cijnskiesrecht. waarbij men slechts kiesrecht had indien men een bepaald bedrag betaalde aan de belastingen. maar het is zo. Onze rechtspraak is een rechtspraak door zaken. met uitzondering van de gevallen die in artikel 150 van de Criminele academiejaar 2002 . We moeten er echter rekening mee houden dat er toen op circa 6 miljoen Belgen zo’n 4000 stemgerechtigden waren.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. In 1831 waren de grondwetgevers (jongen mannen. kan taak grenzen juridisch systeem/ ethische beslissing maken o Toegevoegd behoudens door racisme: verkeerd niet op de juiste manier gewijzigd o 1980: parlement racismewet aangenomen: racisme=strafbaar o 1990: stelde vast dat de verspreiding racistische opinies weinig gebeurd. Wie meer betaalde. niet vervolging tekstballon + onderschriften Dus geen drukpersmisdrijf. toch geen vervolgingen geen resultaat o  alleen voor racisme kan veroordeeld worden: flauwe kul.

Het laatste geval is waar. vrijwel steeds tot vrijspraak leidde. maar alleen voor diegene die van racistische of xenofobe aard zijn? Grondwet: hoogste wet binnen een land academiejaar 2002 . Daarom heeft men in 1999 iets typisch Belgisch toegevoegd aan artikel 150. met name de auteur.en Communicatierecht drukpersmisdrijven worden behandeld door het Hof van Assisen. drukker. een strafbare mening (inhoud) 2. Het strafbare element zit in de inhoud. moet vermenigvuldigd worden (er moet meer dan 1 exemplaar van bestaan) 4. moet verspreid worden. Het laatste Assisenproces in een drukpersdelict zaak dateert echter van in 1941. Het is niet juist dat men niet vervolgd kan worden wanneer men iets drukt. Een lekenjury oordeelt over de schuldvraag. moet gedrukt zijn 3. Voor de beoordeling van de strafmaat onderhandelt de jury met beroepsmagistraten. uitgever. Waarom geldt dit echter niet voor alle opinies.2003 22 . of dat ze wel gepleegd maar niet meer vervolgd worden. namelijk: “behoudens voor drukpersmisdrijven die door racisme of xenofobie ingegeven zijn. waarbij er geen beroepsmagistraten aanwezig zijn. Wat is een drukpersmisdrijf in beperkte zin? 1. (prof vindt deze ontwikkeling verkeerd) Dus heeft de Belgische grondwetgever een achterpoortje gezocht. verspreider. maar wel wanneer men iets gesproken uit.” Voor deze zaken kan men vanaf 1999 dus wel vervolgd worden voor de correctionele rechtbank. Wildplakken is bijvoorbeeld geen drukmisdrijf maar een schending van het eigendomsrecht. Men heeft namelijk gaandeweg vastgesteld dat heel het strafrechterlijk onderzoek en de vervolging van een van de personen uit de trap. Dit kan dus betekenen dat er ofwel geen drukpersmisdrijven meer gepleegd worden.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.

behoudens in de gevallen en onder de voorwaarden door de wet bepaald. “Elk kind heeft recht op eerbiediging van zijn morele. Art.N. er was toen ook een heropleving van de Volkenbond.” Deze wet is pas in 1994 ingevoerd.R. lichamelijke.22.: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden van de Burger Internationale organisatie (reden: holocaust. frustratie) raad van Europa 1950: Raad van Europa Deze werd opgericht in de naoorlogse periode. + bilaterale. Stelling: internationale heeft voorrang op nationale rechtsorde Vb. dat behoorde namelijk tot het persoonlijkheidsrecht. Als je voor rechter komt wegens schending van Belgisch recht. UNO. 3.2003 23 . . multilaterale). oorlag.V.” Art. De wet. ze bestond nog niet in 1831. het decreet of de in artikel 134 bedoelde regel waarborgen de bescherming van dat recht.en Communicatierecht (2) Aard van informatie: Openheid – Openbaarheid 2. “Ieder heeft recht op eerbiediging van zijn privé-leven en zijn gezinsleven. 10 van het EVRM E. NATO. 22: wet i.1. het decreet of de in artikel 134 bedoelde regel waarborgen de bescherming van dat recht.. maar je vindt internationale regel die tegengesteld is aan dit recht.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.m.v. Wel was er zoiets als bescherming van woonst en briefwisseling. kan je tegen de Belgische rechtbank de zaak toch nog winnen. Verhouding tot nationale rechtsorde Algemeen Verdragsrechtelijke rechtsorde: supranationaal (V. In de oudere doctrine werd er niet echt iets vermeld over privé-zaken . geestelijke en seksuele integriteit. bescherming van privézaken Art.. De wet. academiejaar 2002 .M. Mediarecht en art.. 22bis.

27/11/2007: Tillack tegen Belgie §1: vrijheid en recht worden erkend. andere burgers.2003 24 .v. want ze hebben allemaal dezelfde rechten. opschrijven o 3. Derdenwerking: tussen mensen onderling. het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten. Rechtstreekse werking: vb. maar ook t. Burger kan rechten laten gelden t. 10 EVRM §2: Daar de uitoefening van deze vrijheden plichten en verantwoordelijkheden met zich brengt. NIET ABSOLUUT.of televisieondernemingen te onderwerpen aan een systeem van vergunningen.o.v. om de verspreiding van vertrouwelijke mededelingen te voorkomen of om het gezag en de onpartijdigheid van de rechterlijke macht te waarborgen. • Na-oorlogse periode: EVRM o • VS oorlogen irak (geen wapens). omroep-. Een ieder heeft recht op vrijheid van meningsuiting. Obama: buitenlands beleid terug goed recht trekken Fundamentele rechten en vrijheden toekennen. beperkingen of sancties.1 Art. 10 EVRM §1: “1. kan zij worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten. die bij de wet zijn voorzien en die in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de nationale veiligheid.en Communicatierecht Verdrag = lidstaten contracteren met elkaar om rechten en vrijheden in hoofde van de burgers te respecteren Verdragen hebben een rechtstreekse werking en een derdenwerking. 10 §1 Art. de staat. bioscoop. de bescherming van de goede naam of de rechten van anderen. Dit artikel belet Staten niet radio-. de bescherming van de gezondheid of de goede zeden. • Toegelaten beperkingen op recht/vrijheid zolang racistische gedachte niet uit geen delict (mening niet omzet in attitude) academiejaar 2002 . zonder inmenging van enig openbaar gezag en ongeacht grenzen. wordt hij in Nederland belast en niet nog eens in België. voorwaarden. territoriale integriteit of openbare veiligheid.” Vb in belgie schending RM naar EHRM gaan vb. Dubbelebelastingverdragen: als een Belg in Nederland woont.o. Art. Dit recht omvat de vrijheid een mening te koesteren en de vrijheid om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of te verstrekken. afhanistan om democratie te verspreiden.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. ieder heeft recht op meningsuiting • Recht/vrijheid §2: beperking van rechten en vrijheden → FUNDAMENTEEL.

dat is het bidirectionele aspect. maar doet men er niks mee is dat juridisch dus irrelevant. • Mediarechterlijk verschil tussen feiten (=facts) en opinies (=Value judgements.o.2003 25 . voorwaarden en sancties o Vergelijken met art 25 GW: verschil §1  Verschil §2: censuur en borgstelling • Formaliteiten en voorwaarden= preventief o Evrm bevat uitzichzelf geen preventieve maatregelen academiejaar 2002 .. Met deze paragraaf kan je eigenlijk preventieve maatregelen opleggen. In die zin is het Belgisch recht beter. waarde-oordelen) o Vb zon schijnt het is mooi weer   Bewijsbaarheid/controleerbaarheid Objectief controleren. dit betekent dat men ook een recht heeft t. bedoelt men met mening koesteren of hebben dat men er mee naar buiten mag komen. Paragraaf 2 heeft een functie als beperking van een beperking. overheid mag maar beperken binnen de beperkingen van paragraaf 2.. Met inlichtingen of denkbeelden bedoelt men informatie. Men heeft het recht info te ontvangen en door te geven. mening koesteren of hebben. • Beperkingen van de vrijheid (meningsuiting) toegelaten o • Geen onderscheid drukpers/audiovisuele Beperkingen. de nationale rechtsorde. recht om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of door te geven Voor de juridische relevantie. d. kan zij worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten. formaliteiten.w. Heeft men een mening. voorwaarden. Er gelden dus beperkingen door de overheid zoals paragraaf 2 dat voorschrijft. beperkingen of sancties welke bij de wet worden voorzien en die in een democratische samenleving nodig zijn in het belang van. Inmenging van overheidswege mag niet.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.z.v. vaststellen <-> subjectief §2: daar deze vrijheid plichten en verantwoordelijkheden met zich brengt.en Communicatierecht • Te ontvangen/doorgeven: 2richtingsverkeercommunicatie o Recht op informatie en toegang krijgen tot informatie §1: iedereen heeft recht op expressievrijheid.

Men moet het Belgisch recht toepassen samen met dit Europees recht. Ten eerste moet het Hof onderzoeken of er inmenging is van de overheid. Bij wet op drukpers: in EVRM: geen onderscheid tussen drukpers en andere media) Er zijn 3 voorwaarden waaraan beperkingen moeten voldoen: 1) ‘Bij wet voorzien’. democratische behoefte) academiejaar 2002 . Daarom heeft men door art. 10 altijd nog de kans om te onderzoeken of de sanctie voldoet aan de 3 voorwaarden. Als je dus vindt dat nationale rechter zich niet heeft gehouden aan de beperkingen van artikel 10 dan kan je naar Hof voor Rechten van de Mens en nationale staat aanklagen. Is er een sanctie van de overheid nadat de expressie heeft plaatsgevonden? Ten tweede moet het Hof onderzoeken of de sanctie beantwoordt aan 3 criteria: Overheidsimmenging tov expressievrijheid moet cumulatief beantwoorden aan 3 tests: 1) legaliteitscriterium (bij wet voorzien) • • • • wettelijke grondslag in belang van aantal objectieven.en Communicatierecht (opmerking: interpretatieregel: EVRM geldt hoger dan nationaal recht.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. wanneer je expressie heeft plaatsgevonden en je nadien toch nog altijd een rechtelijke sanctie kunt krijgen. legitiem oogmerk in democratisch samenleving nodig zijn= noodzakelijk dwingende maatschappelijke behoefte 2) legitimiteitscriterium (welke doelstellingen?) 3) proportionaliteitscriterium (maatschappelijke.2003 26 . bang voor die sanctie en wordt men ontmoedigd. de uitvoerende macht mag niet tussenkomen. Men moet oppassen voor het ‘chilling effect’: Dit is een ontmoedigingseffect. Door dit mechanisme is men op den duur bang iets te schrijven. 2) Men moet een aantal doelstellingen en/of objectieven nastreven 3) Het moet nodig zijn in een democratische samenleving (in Franse en Engelse teksten bedoelt men daar NOODZAKELIJK mee) De voorwaarden zijn in deze volgorde gezet omdat ze zo overeenkomen met de jurisprudentie. behalve als nationaal recht beter wordt beschermd op vlak van vrijheden en rechten vb.

Het artikel in kwestie ging over een private kliniek die aan borstcorrecties deed.2003 27 . De arts werd gedagvaard en ging failliet . dat er geen redelijke verhouding van evenredigheid is tot het legitieme oogmerk (niet proportioneel) Vragen die gesteld kunnen worden met betrekking tot dit criterium zijn: Was er een dwingende maatschappelijke behoefte? Kon je niet anders in deze situatie (was het noodzakelijk)? Heb je voldoende motieven? Voorbeeld (Norway arrest jaar 2000) Op internet : Council of Europe. dan wat het hof ervan vindt. behalve 1.en Communicatierecht • = evenredigheidstest Redelijke verhoudingen evenredigheid expressie <-> legitieme oogmerk Beperking mag niet meer beperken dan nodig om legitiem oogmerk  Relevant + voldoende dwangmatige behoefte Alle mediarechtelijke zaken. De nazorg van de operatie was niet optimaal volgens enkele patiënten en er kwamen heel wat klachten binnen. zijn gestruikeld over het derde criterium nl. bij hudoc ‘judgements and arrests’. Procedure betalen. De redacteurs moesten ze vervolgens het Hof voor van hem een schadevergoeding vertrokken. 02 -05 – 2000 Het arrest bestaat uit vele pagina’s . goede casus want oplossing is zwart-wit academiejaar 2002 . waarop naar Straatsburg Pedagogisch arrest. BERGENIS TIDENDE. dan vindt men de redenering van de Noorse rechtbank.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. tot pagina 19 vindt men de juridische redenering... • Inhoud Het gaat om een Noorse krant. Dit werd dan gepubliceerd in de krant en de gevolgen van de publicatie waren heel erg voor de arts in kwestie.

Er werd vermeld dat expressievrijheid ook geldt voor extreme wendingen zoals beledigingen.en Communicatierecht Het Hof werkte volgens een bepaald stramien. De journalistieke vrijheid is zeer ruim en in dit geval hebben de journalisten enkel de situatie beschreven. maar toen het Hof verslag moest brengen over het maatschappelijk belang viel de Noorse rechtbank door de mand. Conclusie Niet de pers is verantwoordelijk voor faillissement. Hof moest ook zien of de journalist op een evenwichtige wijze schreef en rekening hield met de deontologie. Rechter moet in mediazaken heel stramien doorlopen van Europees recht. niet aan de dames Noorse supreme cort: krant veroordeeld tov fout van krant o o 23 maart 1994: paragraaf 24 Vordering tot schadevergoeding is toegewezen academiejaar 2002 . De arts zei ook dat de klachten van individuen kwamen en dat het geen maatschappelijk probleem was. Het Hof benadrukte eveneens de ‘watchdog’functie van de pers en de ‘responsibility’. storende zaken en negatieve zaken. deformation: lasten en eerroof o o Plastische chirurgie slechte resultaat. in dit geval was de pers niet onrechtmatig. maar de arts zelf. ziet patienten verminderen dagvaarding van de vrouwen (19) arts failliet kracht van de media • • Straatshof vind arts juist. ga je niks meer schrijven. • Burgerlijke schadevergoeding.2003 28 . De Noorse rechtbank was in haar oordeel legaal en legitiem.: als je weet dat je gesanctioneerd wordt. waarop het Hof hem ongelijk gaf in het licht van de bescherming van de consument. anders wordt het EVRM geschonden. reactie op… Positef artikel hirang: succesvolle kliniek aanklacht bij orde van geneesheren (geen • • Administratieve gerechterlijk) klacht geen gevolg aan Arst zie interviews van vrouwen arts: burgerlijke procedure wegen laster en eerroof.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. je moet dus altijd voorwaarden instellen opdat mensen nog durven schrijven). De primauteit van het supranationaal recht is dus zeer houdbaar. focus op de redactie. (opm. Het Hof vond dus geen oorzakelijk verband tussen het schrijven in de krant en de schade aangericht aan de arts. verschillende zaken werden in acht genomen.

3. wegen ze voldoende zwaar door om tot veroordeling te komen • • • Margon of appreciation: Xevrm X Nationale hoogste hof Par 52: chilling effect By reason: journalist niet veroordeeld want: o Evenwichtig + fair: geen misbruik interviewtechniek • 2. p 25  Expressievrijheid: extreme ideeen zijn beschermd. bevriezend effect: eerder veroordeeld. dus niets meer durven schrijven o Testen:   2 legaliteits Evenredigheidstest: veel arresten • • Dwingende maatschappelijke behoefte Motieven die relevant en voldoende zijn o Terzake doen.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. veroordeling tot schadeloosheid o In Sunday timeszaak: Berging ze tijden      o Verschijningsverbod: artikelen niet publiceren ---.2003 29 .X2 X1: Wel gepubliceerd X2: arts schadevergoeding. Arrest Goodwin + persgroep academiejaar 2002 .X1----.en Communicatierecht o Rechter tegen redactie opinies mogen maar uitgesproken onjuist feitelijk (objectief) info van negatieve aard = lasterlijk en eerrovend o (positief geen schade) • • • Noorse rechter geeft aan in aansprakelijkheidsrecht journalist zeker niet zomar iets publiceren wat vrouw zegt Paragraaf 18: feiten tegen arts niet bewezen: niet financiele schade = eer en naam (=non-pecutiancy) veroordeeld krant The law: o o Noorse regering zegt rechters wel goed gedaan B. veroordeling Ingrijpen in expressievrijheid journalist = chilling effect: ontmoedigent.

Het verslag moet in academiejaar 2002 . http://www.edu.faess.” § 1: Is er overheidsinmening? Is er rechterlijke veroordeling achteraf van expressie die heeft plaatsgevonden? § 2: legaliteitstoets.jcu. EVRM laat mogelijkheid open om preventieve beperkingen toe te laten (b.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Preventieve maatregelen strenger veroordeeld.Een ieder heeft recht op vrijheid van vreedzame vergadering en vereniging. Toch blijkt uit rechtspraak GRADATIE: veel strikter proportionaliteitsbeperking.… zijn uit zichzelf preventief. = Subjudice – regel: zekere terughoudendheid van de media verwacht. Sunday Times: vervolgartikelen. die aan rechterlijke macht zijn onderworpen.2003 30 . Leerstuk Contempt of Court: naar oordeel van Britse recht. Dwingende maatschappelijke behoefte *. Niemand kan er toe gedwongen worden deel uit te maken van een vereniging. legitimiteitstoets.v.au/soh/subjects/JN2002/JN2002website/program/cont empt. 2. Tenzij nationaal recht betere garantie geeft dan EVRM. Publicatie ervan is verboden.: publicatie van boek wordt verboden) + repressie (b. Voorbeeld: 1.v.: veroordeling: burgerlijke aansprakelijkheid)  geen onderscheid: formaliteiten. In 1979 was er het Sunday Times arrest waarbij het Verenigd Koninkrijk grondig op zijn plaats is gezet wegens schending van artikel 10 (vervolgartikels).html voor meer info) Van de media wordt een terughoudende benadering gevraagd ten aanzien van zaken die aan rechterlijke beoordeling zijn onderworpen. Relevant  van rechter beperking opleggen volgens artikel 10. Parallel met Amerikaanse jurisprudentie. (subjudice is uitspraken publiceren die de uitspraken van een rechtszaak veronderstellen.en Communicatierecht Artikel 20: “1. proportionaliteitstoets redelijke verhouding voor beperking : *. voorwaarden.

en Communicatierecht gematigde termen zijn opgesteld om het vermogen van de rechterlijke macht niet onder druk te zetten. This concession academiejaar 2002 . If media report information that could influence a jury's decision. Watchdog: algemene aansprakelijkheden. not trial by the law. During the trial the journalist has a qualified privilege to report whatever was stated in the open court. De rechter heeft deze macht. Subjudice contempt is to publish unwisely during a trial. Sunday Times – arrest  verscherpt toezicht op de media. But the report must be fair and accurate. The defendant will have been charged by the state. A publication is in contempt if it interferes with the course of justice. The main way it can interfere with the course of justice is to publish material that prejudges the outcome of a trial. this is so-called "trial by media". The subjudice period begins when a person is arrested or when an arrest warrant is issued and continues until after all appeals. Disobedience contempt is to disobey a court order. This is a highly restrictive period. either favourably or unfavourably to the defendant. Arguing either intentionally or inadvertently for an accused person's guilt or innocence is a contempt. or from the publication of a photograph. Sometimes the implication of guilt or innocence can arise from a single loose pronoun.2003 31 . The courts look seriously on this. The punishment is a fine or jail. After a warrant and before the trial. ook in de media. Judges have summary powers to convict for contempt of court. Randinformatie: “Contempt of court is a criminal offence.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. The two most likely ways journalists can be in contempt of court are subjudice contempt and disobedience contempt. we can report only the name and the charges but nothing pertaining to the offence. Subjudice contempt is the name we give to publishing statements that presume the outcome of a trial. The law values every person's right to a fair trial and to be presumed innocent until the court convicts.

Journalists also commit disobedience contempt in rare circumstances. and the public interest defence. Journalists should not report on court cases unless they attended. thalidomide arrest: Randinformatie: “Between 1958 and 1961 Distillers Company (Biochemicals) Limited ("Distillers") manufactured and marketed under licence in the United Kingdom drugs containing an ingredient initially developed in the Federal Republic of Germany and known as thalidomide. could influence the course of justice.edu. The law is concerned that any published statements.jcu. Truth is not a defence to a charge of subjudice contempt of court. But if a court requires the journalist disclose the name of the source. It is unfair to report that a person is facing charges but to omit that a court acquitted her. expectant mothers.”1 1 Voor volledige tekst: zie bijlage academiejaar 2002 . This is to avoid the risk of repeating a publication of false material.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Report both sides of the case. and everything said during proceedings is on the public record.faess. “Contempt of court”. Most courtrooms are open to the public. in particular.. and report the outcome.en Communicatierecht honours the principle of open justice. 2002. Contempt of court has two main defences. The drugs were prescribed as sedatives for. the AJA code of ethics states the journalist must honour that confidence. Some journalists have gone to jail rather than disclose a source. (online). Distillers withdrew all drugs containing thalidomide from the British market in November of the same year.au/soh/subjects/JN2002/JN2002website/program/conte mpt. but neither is reliable: fair and accurate reports of court cases. If a journalist has made an agreement with a source to withhold that person's identity. true or otherwise. the journalist will have to obey or be in contempt of court. http://www. n the course of time there were some 450 such births in all.html .” N. In 1961 a number of women who had taken the drugs during pregnancy gave birth to children suffering from severe deformities. gelezen op 2-11-2002 2.2003 32 .

“Sunday Times v.online. zijn andere sancties veel moeilijker.en Communicatierecht N. roddelbladen. Voorbeelden EVRM . B.htm. beschreef de Sunday Times wat er was gebeurd. http://www. In reclame is er bijvoorbeeld expressievrijheid. De proportionele beperking wordt minder streng beoordeeld. Naarmate je je verder van het epicentrum begeeft.2003 33 .Arresten : 1. gelezen op 1-11-2002 Zie ook: http://www. De zaak “Castells” academiejaar 2002 .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Britse rechter: hoewel preventieve maatregelen niet zijn verboden..  niet publiceren wegens algemeen belang  is epicentrum van debatten public watchdog of democrasy ook: zaken die zich veel verder van het epicentrum gaan bewegen. (online). dat op 24 september 1972 in de Sunday Times verscheen. UK”. Dat streeft eigenbelang na in plaats dat het een contributie levert aan een algemeen maatschappelijk debat.icnl. DERDE SOORT DIFFERENTIATIE: HOE is het geformuleerd? Differentiatie: FEITEN: Facts GERUCHTEN: Roomers MENINGEN: Value Judgements Het Hof weegt de rechterlijke veroordelingen af: het onderscheid tussen de 3 categorieën moet zorgvuldig gemaakt worden. de preventieve beperking wordt strenger beoordeeld.htm In het thalidomide – arrest werd een farmaceutische firma aangeklaagd.v. S.D.. In de Sunday Times verscheen dus dat de vergoeding te weinig was.org/library/legal/sundaytimes.bg/eng/sundayt2.: artistieke uitingen. Ze schreven dat de moeders van de kinderen zich door de Distillers groep in de doeken hadden laten doen. In het artikel “Our Thalidomide Children: A Cause for National Shame”. uitingen met commercieel oogmerk.mediator. wordt de toets misschien minder snel uitgeoefend. De morele en materiële schadevergoeding zou te laag zijn.

Er werden immers regelmatig jongeren geslagen door de politie.  meningen zijn vrij.2003 34 . Thorgeison en Ijsland werden veroordeeld. Iceland. want het had een breuk met artikel 10 gepleegd. In Spanje werden hoge autoriteiten veroordeeld. Daar vertelde iemand anders. Het onderzoek wordt niet krachtdadig gehouden.en Communicatierecht Heeft vrije aanklacht geschreven tegen de Spaanse regering. ook nog dingen vernomen: GERUCHTEN 2. namelijk Thorgeir Thorgeison dat hij door de Politie op straat was aangevallen. De correctheid van de uitspraken is moeilijk na te gaan. MAAR: Castells  zeer solide feitelijke grondslag! Buiten feiten die ik weet. From 1979 to 1983 a number of incidents occurred in Iceland involving allegations of police brutality. Dit was ongepast want het was onnodig geweld. 8. Misschien zijn er moorden gepleegd op bestelling van de overheid. Mr. about ten of which were reported academiejaar 2002 . Hij was een aanhanger van de Baskische partij. Thorgeir Thorgeirson is an Icelandic citizen. Spanje werd veroordeeld door Europa. Randinformatie: 7. Castells is veroordeeld: “misschien dat de regering in Madrid niet wenst dat de daders veroordeeld worden”. 1992 in Reykjavik Skafti Jonsson lag in het ziekenhuis. He is a writer and resides in Reykjavik. Hij heeft aangeklaagd dat jongen Baskische aanhangers verdwijnen en dat er nooit meer iets van wordt vernomen.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. indien waardeoordelen voldoende feitelijke achtergrond blijken te hebben. Thorgeirson . Castells sprak immers over feiten en niet over meningen (“zou het kunnen zijn dat…”) Maar men kan van u niet vragen om de juistheid van opinies aan te tonen. “Police Beasts”: politiebeesten worden aangeklaagd. Van geruchten en mogen we geen juistheid van bewijs verwachten.

He referred to another case. The last such complaint was made in the autumn of 1983 by a journalist. that of a young man whom he had seen at a hospital several years previously and who had been paralysed by the brutal methods of the Reykjavik police. he emphasised that he considered it to be "of little importance". and there is no indication that the young man had actually been ill. Therefore. in a defamation case it is in my view crucial whether or not the imputation of a serious crime has been made in good faith as to its truth.2003 35 . and it led to the prosecution of three members of the Reykjavik police. for him.whether in the specific circumstances of the case (see paragraphs 65-69 of the judgment) the interference was "necessary in a democratic society" that I regretfully depart from the opinion of the majority. It is certainly "necessary" to restrain false allegations of serious crime in order to protect the reputation or rights of others. Although the applicant. let alone found guilty. Allegations that crimes have been committed are either true or false. if they had in fact been committed. academiejaar 2002 . would have made them liable to heavy sentences. (…) PARTLY DISSENTING OPINION OF JUDGE GARDAR GISLASON “It is on the final question arising under Article 10 .treated by the police. His case received extensive coverage by the press and gave rise to considerable discussion on the relations between the public and the police. This caused the applicant to publish two articles on police brutality in the daily newspaper Morgunbladid on 7 and 20 December 1983 respectively. The applicant did nothing to substantiate this story. Mr Skafti Jonsson. of whom two were acquitted and one convicted. in his article of 7 December 1983. took as his starting-point the much debated Skafti Jonsson case. In the defamation case the applicant was convicted not only for vituperation and insults but also for the above-mentioned imputation to policemen of serious crimes which. In my view he thereby implied that this "case" had not been investigated in any way and that no policeman had therefore been questioned.en Communicatierecht to the police. the real problem was "bigger and much more horrifying".1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.

Veroordeling rechtvaardig alleen om beschuldiging van persoon.online.bg/eng/thorg_e. (online). Denmark judgment . Mr.. It is therefore my opinion that no breach of Article 10 has been established in the circumstances of the present case. S. niet om één zin. I fully endorse the Court's reasoning in its Barfod v. Iceland”. Journalisten in burgerlijke aansprakelijkheid veroordeeld tot betalen van schadevergoeding. Het hoederrecht werd aan de vader toegekend.. and those accusations were published without any supporting evidence or other justification.htm. Thorgeir Thorgeirson was convicted not for criticising but rather for making defamatory accusations against members of the Reykjavik police.mediator. . maar er was sprake van mishandeling en seksueel misbruik. geruchten als meningen). gelezen op 2-11-2002 3. I have voted on the Article 50 issue on the basis of the findings of the majority concerning Article 10.. Journalisten werden veroordeeld om het geheel (zowel feiten. “Thorgeirson v. http://www.en Communicatierecht Bearing the above in mind.. Notaris X: arrest van 1997 Rijke artsenfamilie: echtscheiding.D.2003 36 .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.2491D—“ N. which were likely not only to lower them in public esteem but also to expose them to hatred and contempt. Randinformatie: academiejaar 2002 .

Hoewel de pers bepaalde grenzen niet mag overschrijden. S.htm . In zijn arrest heeft het Hof de vrijheid van meningsuiting en in het bijzonder de rol van de pers nauwkeuriger bepaald. Inmiddels werden verschillende initiatieven genomen om de informatiedoorstroming naar de pers te verbeteren.4. aldus het Hof. 32 : “Ieder heeft het recht elk bestuursdocument te raadplegen en er een afschrift van te krijgen. ”  N. hadden toegekend..D.2002 2. In een democratische samenleving heeft een vrije pers een waakhondfunctie. Er is het principe van het onweerlegbare vermoeden dat iedereen geacht wordt de wet te kennen. Burgers hebben de mogelijkheid kennis te nemen van gegevens. vier magistraten van het Hof van Beroep in Antwerpen omdat zij in een echtscheidingszaak het hoederecht van de kinderen aan de vader. (online). Art.2003 37 . De journalisten hebben zich ten slotte tot het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg gewend. De academiejaar 2002 . Tegen de notaris was eerder door zijn echtgenote en haar ouders klacht ingediend wegens incest en kindermishandeling. gelezen op 2-11-2002 8. Het Hof van Beroep bevestigde dat vonnis en ook het Hof van Cassatie verwierp het cassatieberoep.be/magazine/2000_6/n06-22.XI.senate. De vrijheid van meningsuiting is er niet alleen voor informatie die aangenaam in de oren klinkt.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Vooral de relatie van het gerecht met de pers is met deze zaak nog eens in de belangstelling gekomen. ook over de werking van het gerecht. “50 jaar Raad van Europa”. behoudens in de gevallen en onder de voorwaarden bepaald door de wet.” Er zijn functioneringsvoorwaarden in de rechtsstaat. ook over rechters. het decreet of de regel bedoeld in artikel 134.. Dit arrest leert ook dat de magistratuur moet leren leven met de kritiek van de pers. die notaris was. Journalistiek mag in zekere mate provocerend zijn. moet zij over alles in de samenleving kunnen berichten. De vier magistraten daagden de beide journalisten voor de rechtbank van eerste aanleg die hen veroordeelde tot een schadevergoeding wegens laster en tot publicatie van het vonnis. http://www.en Communicatierecht “De Humo-journalisten Leo De Haes en Hugo Gijsels bekritiseerden in 1986 in hun artikelenreeks over Notaris X.

niet toegankelijk was en dat niet hoefde de zijn en dat daarenboven ambtenaren op grond van hun statuut absolute zwijgplicht in acht dienden te nemen over zaken die zijn vernamen tijdens de uitoefening van hun beroep als ambtenaar. Deze aanplakking dient wel geregistreerd te worden. wordt verondersteld dat je het examenregelement kent. Wat betreft de activiteiten van de uitvoerende regering bijgestaan door haar administratie is op het vlak van openbaarheid en toegankelijkheid een zeer belangrijke stijlbreuk tot stand gekomen in de laatste tien jaar. Iedereen heeft de persoonlijke zorgvuldigheidsplicht om zich vertrouwd te maken met de regels die gelden voor het gedrag dat je gaat ontwikkelen. Dit behelst niet alleen het recht van burgers tot toegang tot deze bestuursdocumenten. In dit geval legt de overheid dit examen op. Wanneer je op het UIA deelneemt aan de examen. Dit is echter totaal voorbijgestreefd. kan je niet zeggen dat je niet wist dat dat rode licht betekent dat je dient te stoppen. Je hebt in een rechtsstaat nooit het geldige verweer dat er in zou bestaan te zeggen dat je de wet niet kan schenden omdat je hem niet kent. is een basishypothese zonder dewelke een rechtsstaat niet kan functioneren. In dit elementaire principe zit wettelijk vervat dat rechtsregels gepubliceerd moeten worden. Wanneer je bijvoorbeeld een boete krijgt omdat je door het rode licht gereden bent. maar ook de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren over zaken die ze tijdens de uitoefening van hun ambt vernomen hebben. De hypothese dat iedereen de wet kent. anders is de wettelijke norm niet volledig tot stand gebracht en is de aanplakking dus niet wettig. maar in hoeverre is het internet al verspreid? Wordt hier – in het kader van de e-governement waar deze regering zo prat opgaat maar in wezen nog maar weinig van laat blijken – de publicatieverplichting herleid tot internet? Heeft de overheid haar verplichting dan wel waargemaakt? In gemeenten worden verordeningen via aanplakking bekend gemaakt.2003 38 . We moeten de juiste draagwijdte ervan begrijpen. De toegankelijkheid van academiejaar 2002 . De media is de vierde macht geworden. de public watchdog of democrasy. Dit bestaat bijvoorbeeld niet voor voetgangers en fietsers. moet je eerst een examen afleggen.en Communicatierecht hypothese “Iedereen kent de wet” hoeft niet feitelijk juist te zijn. Nu kennen we het “Beginsel van openbaarheid van bestuursdocumenten”. Traditioneel werd aangenomen dat het handelen van de administratieve overheden in vertrouwelijke sfeer geschiedde. Onlangs is afgekondigd dat van het Belgisch Staatsblad voortaan enkel nog een internetversie beschikbaar zal zijn.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Wanneer je bijvoorbeeld auto wil rijden.

Ze kunnen ook afgezet worden ingevolge een disciplinaire procedure. In het kader van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Hier zijn geen uitzonderingen op. De eerste regel is dat terechtzittingen van hoven en rechtbanken openbaar zijn. De bescherming van de persoonsgegevens van diegene die zich moet verdedigen is fel afgenomen. Er bestaat het recht tot inzage en tot het maken van kopieën van bestuursdocumenten. Het is belangrijk te weten dat de visie hierop de laatste tien à vijftien jaar dus drastisch gewijzigd is. RECHTERLIJKE macht De rechterlijke macht bestaat hoofdzakelijk uit voor het leven benoemde beroepsmagistraten die onafhankelijk en onpartijdig zijn. wanneer ze overlijden of zelf ontslag nemen. wettelijke macht: inzage in documenten met recht op privacy 3. maar in de realiteit gebeurt dit zelden. waar er rechters afgezet werden wanneer zijn een nadelig vonnis hadden uitgesproken. De benoeming voor het leven geldt als garantie tegen de slechte gewoonten uit het Ancien Régime. De tweede regel is dat vonnissen en arresten in een openbare zitting worden uitgesproken.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. vooral in de redacties van vakbladen. Dus: 1. pleiten sommigen ervoor op de namen van partijen af te korten. De rechters kunnen enkel afgezet worden wanneer zij een bepaalde leeftijd (67 jaar) bereikt hebben. Hier zijn extreem weinig uitzonderingen op. In de media. Enkele jaren geleden is bijvoorbeeld de SM-rechter van Mechelen uit zijn functie ontzet.2003 39 . bestaan er discussies in verband met het benoemen van partijen. uitvoerende macht ==> uitvoerend apparaat 2. Er zijn wel uitzonderingen wat betreft de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van anderen. academiejaar 2002 . Je kan in principe elke dag gerechtshoven binnenwandelen en processen volgen. krijgt men de indruk dat het verzoek van de verdediging om de zaken te behandelen achter gesloten deuren veel minder snel wordt ingewilligd. De publieke opinie kan er met naam en toenaam kennis van nemen en het kan in de media belanden. Sedert de inwerkingtreding van de wet die de slachtoffers van seksuele misdrijven beschermt (1989).en Communicatierecht documenten is geregeld in de wetgeving van de Federale overheid en van de Vlaamse gemeenschap.

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.2003 40 . Echtscheidingszaken genieten dan normaal gezien ook niet de aandacht van de media. De wettelijke regel wordt we perfect gerespecteerd. jeugdrechtbanken Er is een verbod in de media om in zaken aanhangig aan de Jeugdrechtbank de identiteit van de minderjarige vrij te geven. Er is dus een wettelijk verbod. ofwel moesten bepaalde feiten bewezen kunnen worden. aangezien het schuldprocedure was.doc voor een uitstekende samenvatting door Wim Vercauteren van de syllabus van het academiejaar 2002 . De publieke opinie kan wel de aard van de jurisprudentie volgen. 2.ac. 3. Echtgenoten maakten elkaar de lelijkste verwijten.vub. Technische uitleg: zie www. Nu mag men in echtscheidingszaken niet publiceren met vermelding van de naam van de betrokkenen. maar enkel wat betreft het vermeden van de identiteit. Voorbeelden: 1. fase voorafgaand aan terechtzitting en uitspraak vonnis. Dit is een ietwat gevoeliger punt dat betrekking heeft op de verhouding van de media ten opzichte van de rechterlijke autoriteiten inzake de periode die voorafgaat aan de uitspraak van een vonnis. Ofwel moest er een langdurige feitelijke scheiding zijn.be/SCRI/student/lic1/notas/sprwim. echtscheidingszaken Vroeger waren er veel juridische hindernissen om uit de echt te scheiden. Dit had een niet erg ethisch en esthetisch gehalte. wist heel Antwerpen over wie het ging. waardoor er nu andere vormen zijn om een huwelijk te beëindigen. Dit leidt er toe dat de media deze zaken zelden volgen.en Communicatierecht Er zijn traditioneel regels in het openbaar recht over de mate waarin de media verslag mag uitbrengen over rechtszaken. in beginsel in openbare procedures. In de zaak van Notaris X bijvoorbeeld. Men is afgestapt van het idee dat elk huwelijk eeuwig is en heeft het schuldrecht afgezwakt.

maar als we kijken naar de Agusta zaak dan zien we dat de grote vissen daar afgezet zijn aan de andere ingang. *. Hiermee wil de politie de impressie geven dat ze goed werk leveren. Het is perfect mogelijk aanhoudingen ietwat discreet te houden. In de tweede fase geldt de garantie van openbaarheid volledig. Er mogen in principe tussen negen uur ’s avonds en vijf uur ’s ochtends geen huishoudingen gebeuren om de nachtrust te respecteren. Enkel openbaring door onrechtmatige aangifte naar personen. Er is dus een controle van de openbare opinie op terechtzittingen. Te dien einde waarborgen de wet en het decreet inzonderheid de rechten en vrijheden van de ideologische en filosofische minderheden. Je isoleert iemand uit het maatschappelijke verkeer. Een aanhouding heeft een maatschappelijk karakter. Sinds 1998 is de fase van het gerechtelijk onderzoek geheim door de “wet Franchimon”.” MAAR: *.en Communicatierecht vakrecht Strafrecht gegeven door ene professor De Nauw aan de VUB. De eerste fase. 11: “Het genot van de rechten en vrijheden aan de Belgen toegekend moet zonder discriminatie verzekerd worden. deze waarin het vooronderzoek gebeurt.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. maar deze controle heeft een prijs.-) een zeer bondige doch volledige samenvatting van het strafrecht! Het principe van openbaarheid geldt in terechtzittingen dus met uitzondering. zodat ze in de boeien een heel parcours hebben moeten afleggen. Hoe verklaar je dat? De gerechtelijke autoriteiten willen dat de media zien hoe actief ze wel niet zijn. dat dan academiejaar 2002 . Art. hoe ga je geheimhouden? *.2003 41 . . Stel dat er een onderzoek in een bedrijf met honderd werknemers gebeurt in het kader van een geheim onderzoek. Hier werd wel de uitzondering in opgenomen dat de Procureur des Konings er mededelingen over mag doen indien het in functie is van het openbaar belang en indien het recht voor de bescherming van de verdediging met betrekking tot de onschuldigheid van de persoon gerespecteerd wordt. Het principe van openbaarheid van uitspraken geldt zonder uitzondering. is geheim. Maar de VTM redactie weet op voorhand wel dat ze om vijf uur moeten klaarstaan omdat er dan een huiszoeking zal gebeuren bij een grote jongen. Je kan een aanhouding niet vertrouwelijk houden.

Er zijn twee manieren om op misdrijven te reageren. Voorbeeld: *. Er is een ijver om documenten door te geven en te laten circuleren.” Het is geen journalistieke vereiste dat je dingen kunt academiejaar 2002 . Maar heeft men ouders wel een dienst bewezen door hen een actieve rol toe te kennen in de procedure? Paul Marchal werd bijvoorbeeld na eerst even een volksheld te zijn. Men moet hierbij echter respect hebben voor de rechten van iedereen. De overheid gaat het doen.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. De tweede manier is om de reactie niet over te laten aan het slachtoffer want dat leidt immers tot wraak. In de taak van de overheid hadden burgerlijke partijen een bescheiden rol. compleet belachelijk gemaakt in de media. Men gaat beschaafde procedures aanwenden die wraak overbodig en onwettelijk maken. Dutroux werd op voorhand al schuldig bevonden in de media. In complexe zaken worden er door de overheid zelf kopieën gemaakt en beschikbaar gesteld. Journalisten moeten namelijk de aannemelijkheid van feiten en meningen eerst goed beoordelen. Dit is een zeer menselijke reactie. De eerste manier is met wraak.2003 42 . In de plaats gaat men trachten op geciviliseerde wijze te handelen. De wet is gewijzigd. de slachtoffers moeten meer rechten krijgen. principe alle journalistiek onderzoeksjournalistiek. het oog om oog tand om tand principe. doch moeilijke zaak. Je kan dus zijn rechten niet meer garanderen. Dit is een goede. in De journalistiek is kent een deel onderzoeksjournalistiek. de zaak Dutroux: De rechten en garanties waren hoofdzakelijk gericht op de rechten van de verdediging en niet of te weinig op de rechten van de slachtoffers. then write confidential on it. Dit was Er bestaat een wereld van maar lekken.en Communicatierecht Tegenover het recht van de procureur staat het recht van de verdediging en het recht van de burgerlijke partijen. “If you want 1000 copies of a text. gerechtvaardigd. (contradictie) “trial by media”. Naar aanleiding van de zaak Dutroux zijn de wetten gewijzigd. wat irrationeel is.

Ze doen dit onafhankelijk. Er bestaan fundamentele regels. De dader geniet het vermoeden van de onschuld. Je kan dan beter nagaan of je niet gemanipuleerd wordt. die hen gaat ‘’straffen” met beroerde infrastructuur.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. (media als public watchdog) (ex cursus: commissie Verwilghen lichtzinnig omgesprongen met uitspraken van politionele autoriteiten. Men moet dus voorzichtig omspringen met het vermoeden van onschuld. Hij is onschuldig tot aan de uitspraak. wat lastig is voor de overheid.en Communicatierecht verkrijgen door het feit dat iemand een vertrouwelijke verbintenis schendt. In tegendeel. Alles moet bewezen worden. In de grondwet staat een motivering van vonnissen en arresten ingeschreven. academiejaar 2002 . Er is een duidelijke dominantie van de uitvoerende macht!!) Onpartijdige rechters kunnen nu ook de wettigheid toetsen van het handelen van de overheid. De dader heeft alle recht van verdediging.2003 43 .

goede vriend neergschoten met zijn instemming: veroordeeld Er zijn variaties regels vanuit de media respecteren exculief zeggenschap van een persoon over zijn persoonlijke levenssfeer o o • Vb.2003 44 . politiek. duidelijk aangeven moet respecteren Arrest: Caroline Van Monaco o o o o o Zonder toestemming publiceren kinderfoto’s op vakantie Aspecten waarin zij gerechtigd is om met rust gelaten te worden Inbreuk bescherming van haar privé-leven Berust op instemming betrokken persoon? Gebeurt dagelijks: academiejaar 2002 . seksuele leven.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. religie Omgevingcomponent: maar kleuren die zelf in o Persoonlijkheidsrecht:  Persoonlijke accenten leggen. geld Prive: gezondheidsproblemen. relationele. lijst van homo’s maar durven het niet zeggen Voor uzelf uitmaken wat u grenzen zij. niet van anderen  Paparazi foto’s maken teruwijl naakt niet zijn recht om te publiceren  Over brede categorie van elemten recht om met rust gelaten te worden.1 Persoonlijkheidsrechten en bescherming van privé-leven • • • Geheel van rechtsgoederen onder bescherming van de persoonlijke levensfeer= arikel 8 Het recht om met rust gelaten te worden: persoonlijke levensfeer=prive Cultureel en persoonlijk bepaald o Erkenning van individuele waardigheid ind persoon: respecteren levenssfeer o Samenleving waarin we leven: bij ons:    • Publiek domeidn: moete we ons kleden Als privé is onze vermogenstoestand vb. Vb. voor media grens die individueel ligt o Contracten niet afdwingbaar: persoonlijkheidsrecht niet integraaf afstaan  • Vb. zelf wel naakt willen poseren: u recht.en Communicatierecht 3) Rechtsregels rond de diverse Media 3.

daarna televisiepresentatrice dus bekend: blijft meester van privacy mening veranderen opnieuw vragen o Toestemming pertinent zijn   Vb. foto’s ongepubliceerd jaar nadien wel. niet wat in huis afspeeld    • Beperkt tot wat in de publieke activiteit geldt Niet recht om te weten wie ze het doen. aantasting van in het wezen getekende tv academiejaar 2002 . foto’s gemaakt met haar toestemming. humor op afbeelding o o Binnen bepaalde limieten en fatsoensgrenzen Vb. dus vraag of dit contract wel geldig is 3. veroordeling voor parodische tekening suske en wiske voor seksuele handelingen.2003 45 .… Als ze ermee stoppen: ook goed recht Bijzonderheid: recht op afbeelding o Artikel 10: rechte van degene die de afbeelding maatk uit auteursrechten op afbeelding die die maakt o o Als afbeelding van levenssfeer discussie tussen auteur en jezelf Meest publieke:=gezicht meest beschermd  Recht op afbeelding. gebruik andermans afbeelding toestemming met schriftelijk • Uitzondering: parodie. Yasmine: ex onderuit gehaald als schuldige o o Publicatie is erover Interview van familie die zeggen dat.2 bescherming privé-leven • Bekendheid= publieke personen o Private: private ruimte. aantal onderwerpen waarop vrijwaring persoon.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. minister moet verdragen foto gepubliceerd. karikatuur. hoe vaak. levensfeer geld is ruim o Bekende personene: hebben uit die aard van functie/activiteit meer in publieke aandacht:  Vb.en Communicatierecht   • Verschil tussen wat realiteit en regels Reageren of niet? Vb. maar berust op persoonlijke levenssfeer van ex o Test: simpel: adequate toestemming individue • Recht om van mening te veranderen: o Naaktfoto’s in playboy. mag niet Contract geldig voor alle doeleinden: afstand fundamenteel recht.

…) o Verzameling persoonsgegevens: recht op inzage van u gegevens + wijziging o Uitzondering voor journalistieke doeleinden   Controleren Documenteren (bewijs) • • Notities. mesen extreem Sadomasocisme (SM) o o Seks met kinderen  kwetst schaamtegevoel van mensen 3. relgie. naam. relatie. kleur o o = strafbaar en niet lauter vermelden ve eten of hemer????? Stafbaar= ontkennen.5 goede zeden • • • Strafwetboek Strafbaar is alles wat strijdig is met goede zeden Revolutionaire ontwikkeling o Naaktafbeeldingen waar vroeger onzedig en werden afgeschermd en verstopt o Afbeelding seksgemeenschap met dieren. maar mag niet.en Communicatierecht • = databank wetgeving o Vb. ua. klantenkaart (stokeerd persoonsgegevens. adres. geslacht. adresboek bijhouden. bent zonder dat je het weet een databank aan het aanleggen Mag dat in beperkte mate doen doordat je bewijslast moet hebben 3.6 racisme en xenofobie • • • Gewone strafrechter hun zaak beoordelen Als er een rechtzaak over bestaat veel over gepubliceerd. wat is strafbaar Haat/geweld tov persoon ras.4 eer en goede naam • Strafrechterlijke aansprakelijkheid o Voor ogen houden: cacaderegel= getrapte aansprakelijkheid + art 150 GW: drukpersmisdrijven o Uitzondering voor 150GW: com recht bevoeg drukpersmisdrijf voor racisme en xenofobie 3. minimaliseren van de holocaust= negotionisme  Mogen hier niet van mening van verschillen academiejaar 2002 .2003 46 .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. rechtvaardigen.

of alles verboden wat niet toegelaten is? Op Europees vlak is er 3 oktober 1989 een Europese richtlijn over televisie gekomen: 1. In de jaren 1920 werd de radio echter uitgevonden.of televisiestation zijn wel totaal verboden behoudens vergunning. maar om te leren verdragen wat de pers betreft. Deze was draadloos en kon een algemeen publiek bereiken. Dit maakt dat de gedrukte media zeer toegankelijk is.2003 47 . maar je mag wel een boek. Hoe komt dit? Bij het schrijven van de Grondwet in 1831 heeft de overheid besloten om niet met wetgeving te reageren. alles toegelaten wat niet verboden is. Gedrukte media: Er bestaat een gradatie in de regulering. Je mag bijvoorbeeld niet zomaar een radiostation oprichten. Om een markt te creëren voor hun toestellen. Dit is een heel eigenaardig verschil. Op het academiejaar 2002 . Maar expressies via een radio. altijd maar u in strafwetboek mag dat niet mediarecht doet er neits aan want schaadt niemand • Pascal Leise: verkeerdelijk/verwerpelijke mening verdedingen en u freedom to schock/disturbance en offend Rond de audiovisuele media bestaat er een gigantische regulering terwijl er slechts weinig regels bestaan rond de gedrukte media. zeggen dat darwin gelogen ik zal heeft. weekblad of krant uitgeven. Aanvankelijk had men de radio overgelaten aan het privé-bedrijf SBR. Er is geen autoriteit waar je terecht zou kunnen voor machtiging.en Communicatierecht o • Aan de extreme rechterzijde van de politiek: was er een attitude die er een sport van maakte holocaust ontkennen Racisme: goede zaak in mediarecht o o Vrijwaring en erkenning individuele waardigheid van persoon Worden multiculturele samenleving • Negotionisme: domme wet in mediarecht o Creatisten: geloven dat god wereld heeft geschapen. zijn de fabrikanten van de uitrusting.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. programma’s beginnen maken. Krachtens artikel 25 van de GW kan er geen censuur en geen borgstelling zijn. De Belgische wetgever is na de inwerkingtreding van de oorspronkelijke Belgische grondwet onder de indruk geweest van de draagwijdte van de Grondwet en heeft er weinig aan veranderd.

de omroepers. die de persoon doen kennen. wel met radio en televisie.2003 48 . bijvoorbeeld academiejaar 2002 . Begrip van de Verantwoordelijke Uitgever. de Koninklijke Albert I bibliotheek de Albertina.” Art. aanplakkers. Art. ingevolge artikel 299 en artikel 300 van het strafwetboek. 299 en Art. Het weglaten van de vermelding is strafbaar.en Communicatierecht supranationale reguleringsniveau gaat men zich niet bezighouden met de gedrukte media. Deze vermelding is wettelijk verplicht.: naam natuurlijke persoon + diens domicilie”. In de Belgische Nationale Bibliotheek. verkopers of verspreiders.U. van wie zij het gedrukte stuk hebben".1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Moet de bibliotheek niet gesplitst worden?) VERANTWOORDELIJKHEID Art. (maar België is een federale staat. Er zit een nobele gedachte achter. In de praktijk worden deze straffen enkel uitgesproken bij onrechtmatige of strafbare publicaties. Soms staat er achter VU de naam van de hoofdredacteur. bij voorbeeld publicaties strijdig met de openbare orde of de goede zeden. dat er in België één bibliotheek zou zijn waar een exemplaar ligt van alles wat verschijnt. 300 uit het Belgische Strafwetboek. soms de naam van de uitgever in economische betekenis of soms een totaal andere naam. moet van elk boek en tijdschrift een gratis exemplaar gelegd worden dat een wettelijk depotnummer krijgt. wanneer het drukwerk dat zonder de vereiste vermeldingen is uitgegeven. Op ieder drukwerk dient vermeld te staan: “V. blijven vrij: zij die de drukker gekregen doen kennen. 300: "Van de straf. 299: "Hij die wetens meehelpt tot het uitgeven of verspreiden van enigerlei drukwerk. in het vorige artikel bepaald. deel uitmaakt van een uitgave waarvan de herkomst bekend is door hetgeen daarvan vroeger verschenen is". De gevangenisstraf kan echter niet worden uitgesproken. zonder dat daarin de ware naam en woonplaats van de schrijver of van de drukker zijn vermeld. wordt gestraft met gevangenisstraf van acht dagen tot twee maanden en met een geldboete van zesentwintig frank tot tweehonderd frank (op dit ogenblik wordt het bedrag met 60 vermenigvuldigd) 0f met één van die straffen alleen.

Je krijgt als tegenpartij een soort bescherming en het parket krijgt een aanknopingspunt. In kranten staan bijvoorbeeld vaak stukken die niet ondertekend zijn.v. Als je dus de auteur niet kent en je zou de uitgever. of stukken van buitenlandse journalisten. In het geval dat de auteur niet bekend is en er een fout gebeurd is.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. kan de verantwoordelijke uitgever twee dingen doen: 1. b. 2.: indien men de portier van de drukkerij VU maakt. Dit is de woonplaats waarop je kan gedagvaard worden. Hij kan zelf voor de fout opdraaien. De domicilie moet de wettelijke woonplaats zijn. heeft die gewoonlijk geen bestuursmandaat in de vennootschap. Voor de hoofdredacteur zouden de gevolgen echter veel groter zijn. Hij kan dus hoogstens een kleine vermelding op zijn strafblad krijgen. maar er moet wel degelijk een verantwoordelijke uitgever zijn. al wordt dat in de praktijk vaak wel opgegeven. De cascade-regel is van toepassing: Auteur  uitgever  drukker  verspreider Dit is een van het gemeen recht afwijkende regel in verband met aansprakelijkheid. Men gaat immers de ladder aflopen.en Communicatierecht die van de portier. In principe is dit niet het kantooradres. Zo wordt de persoon die mogelijk geschaad zou kunnen zijn door het drukwerk een identiteit aangeboden die hij zou kunnen dagvaarden. In dit geval weigert hij inlichtingen te verstrekken over de identiteit van de auteur en kan hij een strafrechterlijke aansprakelijkheid oplopen. Indien de academiejaar 2002 . De VU kan echter een totaal andere houding aannemen en wel zeggen wie de auteur was. De naam moet niet persé die van de uitgever zijn. Dus moet er op ieder drukwerk een verantwoordelijke uitgever vermeld staan. de drukker en de distributeur ook niet kennen. zijnde een fysieke persoon met zijn domicilie. dan heb je niemand.2003 49 .

Dat kan dan de naam en de woonplaats van de directeur of een van de beheerders met hun privé-adres zijn. Verantwoordelijke uitgever Het is een wettelijke verplichting om de naam van de verantwoordelijke uitgever op een drukwerk te vermelden. de censuur kan nooit worden ingevoerd. Dat verwijst meteen ook naar de bescherming van de drukpers zoals die is geregeld in het artikel 18 van de Grondwet. Trapsgewijze verantwoordelijkheid. moet men dus zelf de verantwoordelijkheid opnemen. Indien men de anonimiteit van een ander beschermt. Dat betekent dat academiejaar 2002 . de drukker of de verspreider niet worden vervolgd". is de strafrechterlijke aansprakelijkheid van de verantwoordelijke uitgever door het cascade systeem niet meer van belang. Als de verantwoordelijke uitgever een rechtspersoon is en dat is bijvoorbeeld het geval aIs uw vzw een periodiek tijdschrift uitgeeft. geen borgstelling kan worden geëistst van de schrijvers. die afwijkt van het gewone rechtsprincipe.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. kan de uitgever. dan moet toch een natuurlijk persoon als verantwoordelijke uitgever op het drukwerk vermeld worden.2003 50 .en Communicatierecht auteur ervan bekend is. Dat artikel zegt: "De drukpers is vrij. Bij elk misdrijf is iedere medeplichtige normaal gezien verantwoordelijk. Wanneer de schrijver bekend is en zijn woonplaats in België heeft. uitgevers of drukkers. Randinformatie: “6. Het artikel duidt op een trapsgewijze verantwoordelijkheid. Deze wettelijke verplichting houdt in dat de naam van de auteur of van de drukker en zijn woonplaats op het drukwerk moeten staan. Nietnaleving van deze regel kan correctionele straffen als gevolg hebben. Deze verplichting heeft als doel de bron van een onrechtmatige of strafbare publicatie makkelijker te kunnen opsporen.

… De burgemeester is in een gemeente verantwoordelijk voor de rust en de veiligheid. B. “  2002 N.en Communicatierecht iedereen die bij het misdrijf betrokken is voor een stuk verantwoordelijk zal gesteld worden. Na de drukker is de verspreider van het tijdschrift verantwoordelijk. Dit is de politionele bevoegdheid van een burgemeester.v. Is dat niet het geval. Straffen bij niet-naleving. Ze worden uitgereikt op algemene aangelegenheden. S. (online). Eigen aan vlugschriften is colportage. In de artikelen 299 en 300 van het Strafwetboek zijn de gevolgen opgenomen van het uitgeven of verspreiden van drukwerk zonder vermelding van naam en woonplaats van de auteur (in de praktijk verantwoordelijke uitgever) of van de drukker. Colportage zou de rust en de veiligheid nadelig kunnen beïnvloeden.. dan zal de drukker op zijn beurt worden aangesproken. pleinen.htm. dan zal de auteur verantwoordelijk zijn.: het uitdelen van academiejaar 2002 . Voor de drukker is het dus ook belangrijk dat hij nagaat dat op elk drukwerk dat van de persen rolt een verantwoordelijke uitgever meningsuiting beschermd. gelezen op 16-11- VLUGSCHRIFTEN/PAMFLETTEN Een eerste wettelijke vereiste is de vermelding van de verantwoordelijke uitgever.. straten.be/juridisch/uitgever. Als uw vereniging een tijdschrift samenstelt en de auteur van elk artikel bekend is.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Vandaar de verplichting om op ieder drukwerk de verantwoordelijke uitgever te vermelden. Goed om weten. dan zal de uitgever verantwoordelijk zijn.fenvlaanderen. dan zou de drukker voor de opdracht bedanken en zou het tijdschrift niet verspreid worden.D. Als de uitgever niet gekend is. Mocht iedereen terzelfdertijd aansprakelijk zijn. Door die trapsgewijze verantwoordelijkheid wordt de vrijheid van http://www.2003 51 . vermeld is.

academiejaar 2002 . Hier zijn vrij uitvoerige regels over. op 15-11-2002 gelezen AFFICHAGE : De eerste vereiste is de vermelding van de verantwoordelijke uitgever. Dit heeft ‘afwending van bevoegdheid’ en wordt door de Raad van State gesanctioneerd.D.htm.de/FB/LS/Autexier/skripteca/DPFStaatsexamen/chapitre2/para4.. Tot de jaren 1970 heeft dit aanleiding gegeven tot doctrines. De tweede vereiste is dat de affiche aangeplakt wordt op de door de gemeentelijke autoriteit bestemde plaatsen.. S. »  N. Randinformatie: « Le vice de détournement de pouvoir vise le cas où une autorité administrative utilise les pouvoirs qui lui sont conférés dans un but autre que celui en vue duquel ces pouvoirs ont été conférés. § 4 Principe de légalité de l'action administrative. http://www. Dit beantwoord echter niet aan de vraag en geeft aanleiding tot het fenomeen van het wildplakken. De burgemeester heeft zeggenschap over de plaats en het tijdstip waarop de distributie van pamfletten kan geschieden. soit pour satisfaire à un intérêt public différent de celui envisagé par la règle de compétence.2003 52 .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Men had de indruk dat de burgemeester beperkingen aan colportage oplegde omwille van de inhoud van het pamflet en niet omwille van de veiligheid of de rust. Dit komt in de internationale rechtsspraak voor. soit pour satisfaire des préoccupations d'ordre privé.unisb.en Communicatierecht extreem nationalistische pamfletten in woonwijken door vreemdelingen bewoond.jura. Dit zou aanleiding kunnen geven tot moeilijkheden met rellen als gevolg of als oogmerk. (online). Voorbeeld: In de stad Antwerpen moet men de affiches binnenbrengen bij een stadsdienst die ze zelf aanplakt in de hal van heel wat van de stedelijke gebouwen.

De beschadiging van wettig aangebrachte aanplakbrieven is strafbaar. Aanplakbrieven die de publieke verkoop van woningen aankondigen zijn nooit op wit papier gedrukt. je hebt geen juridisch afdwingbaar recht om je expressie via een bepaald medium te voeren. Audiovisuele media: Randinformatie: Televisie-omroepactiviteiten (televisie zonder grenzen) 1) DOELSTELLING Zorgen dat alle ingezetenen van de EG toegang krijgen tot alle in de EG gemaakte programma's. 3) INHOUD 1. Deze regel is wat in onbruik geraakt. 2. De lidstaten waarborgen de vrijheid van ontvangst en mogen de doorgifte op hun grondgebied van uitzendingen uit andere lidstaten niet beperken academiejaar 2002 .2003 53 . Affichage is voor het overige toegelaten op alle plaatsen die de instelling hebben van de eigenaar van de ondergrond. mag je ze niet beschadigen. Er bestaat een gedateerde regel uit de Napoleontische tijd die stelt dat gebruik van wit papier voor aanplakbrieven voorbehouden is aan de overheden.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. 2) COMMUNAUTAIRE MAATREGEL Richtlijn 89/552/EEG van de Raad van 3 oktober 1989 betreffende de coördinatie bepalingen van in bepaalde de wettelijke inzake en de bestuursrechtelijke uitoefening van lidstaten televisieomroepactiviteiten.en kabeltechnologie. Indien je de toestemming van de eigenaar hebt. dankzij de satelliet. Gewijzigd bij Richtlijn 97/36/EG van het Europese Parlement en van de Raad van 30 juni 1997. is het plakken van de affiches legaal. Voorbeeld: Greenpeace is enkele jaren terug veroordeeld omdat ze tijdens het autosalon affiches geplakt hadden over de affiches van het autosalon.en Communicatierecht De gemeente heeft echter geen verplichting aanplakplaatsen aan te wijzen. Hoe fundamenteel de ruime en principiële expressievrijheid ook is. De toepassing ervan is nog te zien in het notariaat. Indien een affiche ergens legaal hangt.

moet twee jaar bedragen en één jaar indien de film een coproduktie is met de omroeporganisatie. Onder bepaalde voorwaarden zijn bepaalde linguïstische quota toegestaan. De Commissie moet ervoor zorgen dat deze bepaling wordt nageleefd. 4) EINDDATUM VOOR DE TENUITVOERLEGGING VAN DE WETGEVING IN DE LIDSTATEN • Richtlijn 89/552/EEG: 03.aan Europese produkties besteden. voor zover mogelijk. De coördinatie op het gebied van reclame betreft: • • • • de duur (maximaal 15 % van de dagelijkse zendtijd. Televisieprogramma's mogen minderjarigen niet in hun ontwikkeling schaden. spelprogramma's.2003 54 . voor tabaksprodukten en voor bepaalde geneesmiddelen is Reclame verboden. Het recht op weerwoord moet worden toegestaan wanneer een persoon in zijn wettige belangen geschaad is.met uitzondering van informatie. 6. 5. de wijze waarop de programma's mogen worden onderbroken. Voor televisie-omroeporganisaties die onder hun bevoegdheid vallen en die alleen op hun nationale grondgebied uitzenden. Ter bevordering van Europese audiovisuele creaties bepaalt de richtlijn dat de lidstaten er.en Communicatierecht (behalve indien een uitzending in strijd is met de bepalingen van de richtlijn inzake de bescherming van minderjarigen). Het begrip Europese produktie wordt zeer precies gedefinieerd. Sponsoring van televisieprogramma's is mogelijk op voorwaarde dat bepaalde regels in acht worden genomen. telkens als de mogelijkheid zich voordoet. reclame en teletekst .10. De tijdsspanne tussen het moment dat een film in de bioscoop wordt uitgebracht en de uitzending ervan op de televisie.1991 academiejaar 2002 . maximaal 20 % van de zendtijd binnen een bepaalde periode van 1 uur). maar enkel voor omroeporganisaties die onder de bevoegdheid vallen van de lidstaat die deze quota vaststelt.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. voor moeten zorgen dat de omroeporganisaties het grootste gedeelte van hun zendtijd . 3. worden gereserveerd voor Europese produkties van onafhankelijke producenten. sport. 10 % van diezelfde zendtijd moet. ethische overwegingen (in het bijzonder wat kinderen betreft). 4. 2. kunnen de lidstaten andere voorschriften inzake de duur van en de onderbrekingen voor reclame vaststellen. reclame voor alcoholhoudende dranken.

Televisie.12. diensten en personen. S. 17.htm. namens de Europese Gemeenschap.07. maar gezegd dat lidstaten er voor zover mogelijk op toe moeten zien dat omroeporganisaties het grootse deel van hun niet aan informatie. In een evaluatierapport dat vorige week verschenen is.en Communicatierecht • Richtlijn 97/36/EG: 30. van het Europees Verdrag betreffende vraagstukken inzake auteursrecht en naburige rechten in het kader van de grensoverschrijdende satellietomroep [COM (96) def. Binnen deze lidstaten bestaat er een vrij verkeer van kapitaal. 8) UITVOERINGSMAATREGELEN VAN DE COMMISSIE (…..2003 55 . sport.07. omdat ze meenden dat alleen academiejaar 2002 .10. Een steeds groter deel van het uitgezonden materiaal is niet Europees. . De richtlijn is goedgekeurd onder Frans voorzitterschap.D. reclame. gelezen op 15-11-2002 De Europese richtlijn van 3 oktober 1989 behoort tot het supranationale recht en dient door de lidstaten wat betreft de doelstellingen te worden nageleefd.nog niet in het Publicatieblad verschenen]. De lidstaten van de Europese Unie vormen intern 1 markt. http://europa. (online). Men heeft geen vaste quota opgelegd.1989 Publicatieblad L 202. De richtlijn bevat een breed gamma van doelstellingen.omroepactiviteiten – televisie zonder grenzen.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. goederen.)”  N. staat de EU redelijk tevreden is over de hoeveelheid Europese producties. Deze zouden zo’n 60% bedragen en sterk toegenomen zijn sinds de oprichting van de commissie. Frankrijk meende dat het nuttig was de Europese productie te stimuleren. 30. teletekst en telewinkelen gewijde delen reserveren voor Europese producties. spel. Een ervan is de promotie van de Europese televisie.1997 7) VERDERE WERKZAAMHEDEN Op 1 februari 1996 heeft de Commissie een voorstel voor een beschikking van de Raad ingediend houdende machtiging voor de ondertekening.1997 6) REFERENTIES Publicatieblad L 298.1998 5) DATUM VAN INWERKINGTREDING (indien verschillend van 4) Richtlijn 97/36/EG: 30.int/scadplus/leg/nl/lvb/l24101.eu.. Het voorstel ligt momenteel bij de Raad ter definitieve goedkeuring.

Lidstaten hebben de toelating strenger te zijn dan de richtlijn. want een programma zoals Telefacts wordt bijvoorbeeld wel onderbroken. Men mag onderbreken tussen de programmaonderdelen. Maar: de Nederlandse en Duitse producties zijn doorgebroken. Tijdens een voetbal match mag er bijvoorbeeld onderbroken worden tussen de twee helften. Televisiereclame is de Europese Unie in tegenstelling tot in de VS gegroepeerd in blokken. waardoor de formule 1 in Francorchamp in het gedrang komt. reclame voor alcohol mag niet de indruk wekken dat de consumptie van alcohol toedraagt aan sociale en seksuele successen. Maar: op de VRT kon wel een 60 minuten durende reclame spot rond Samson lopen! De wetgeving hier rond slaat dus nergens op. geldt het principe van het vrije verkeer. zo mag men het journaal niet onderbreken.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. maar het is een domme manier van handelen. Dit is een stomme wetgeving! Men wil kinderen beschermen tegen de invloed van televisiereclame. Indien de diensten geldig in het verkeer gebracht zijn binnen de unie. Bij een tennismatch is er strikt gezien geen natuurlijke onderbreking. In Vlaanderen heeft men de televisiereclame rond kinderprogramma’s verboden. De tweede basisgedachte heeft te maken met het academiejaar 2002 . Men moet een buffer in acht houden van vijf minuten voor en vijf minuten na een kinderprogramma. Voorbeeld: 1. Deze regel wordt echter niet steeds strikt nageleefd. is het aanbieden van televisieprogramma’s het aanbieden van een dienstverlening. Tijdsbeperkingen. Er zijn geen nationale grenzen meer. In de vier vrijheden die binnen de EU bestaan. 2.en Communicatierecht Frankrijk in Europa instaat was om Europese producties te maken. het tabaksreclameverbod gaat in de EU pas in vanaf 2007 maar België past het nu al toe. Er is een verbod op het onderbreken van erediensten en informatieve programma’s. indien het om een natuurlijke onderbreking gaat. Basisregels in verband met reclame.2003 56 . We evolueren naar een United States of Europe. In de Europese Unie hebben de lidstaten de verplichting een richtlijn na te leven binnen een bepaalde termijn.

u-turn! Nossegem Vlaamse markt academiejaar 2002 . kon niet starten. maar de Vlaamse markt te beogenen en een kantoor in Nossegem te hebben. maar de dienstverlening was gericht op de lidstaat die hij wilde bereiken. Het eerste beginsel is dat van de vrijheid. In het TV 10 arrest heeft het Hof van Justitie bepaald dat als je je gaat vestigen in een bepaalde lidstaat om je dan te onttrekken aan de regels van de lidstaat waar je je dienstverlening aanbiedt.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.2003 57 . In Luxemburg promoveerde men het station met tax shelter als ze het station in Luxemburg zouden oprichten. dat de lidstaat waar je de dienstverlening aanbiedt. Dit valt onder vrij verkeer en gaat eveneens op voor televisieprogramma’s. Dit heeft te maken met de U-bocht doctrine met een misbruik van recht – leerstuk als achtergrond. De omroep beweerde gevestigd te zijn in Londen en dus Brits te zijn. Een privaat station van Joop van de ende. Men kan bijvoorbeeld naar lidstaten van het schengenverdrag gaan zonder dat er een paspoortcontrole aan de grenzen is. De lidstaat van ontvangst is onbevoegd om een tweede controle over de wettigheid van het signaal uit te voeren. In Luxemburg had men de exclusive home control. je mag behandelen als een nationale zender. onder het mom van vrij verkeer. TV 10 – arrest voor het Hof van de EU. maar spreekt er enkel Duits. Joop van den ende nam dus een U –bocht en startte zijn station niet in Hilversum maar in Luxemburg. Het TV 10 verhaal was dus van korte duur.en Communicatierecht Schengenverdrag. zetel Luxemburg: In Nederland heeft “de Ster” een monopolie om reclameblokken te verkopen. VT 4 zaak: arrest van het gerecht van eerste aanleg van de EU Dit was een soortgelijke toepassing. Het tweede beginsel is dat van het exclusieve toezicht op een televisiesignaal door de lidstaat van herkomst van het signaal. Voorbeelden: 1. Men verstaat er de uitzendingen dus niet en de uitzendingen zijn ook niet op hun markt gericht. Frans en Letzenburgs. In Londen besliste men over de programmatie. Je handelt immers niet altijd rechtmatig omdat je een recht aan het uitoefenen bent! 2. TV 10. Er bestaat een vrijheid van vestiging en van dienstverlening.

Dit kan een televisiestation zonder inkomsten zetten wat betreft hun kinderprogramma’s. Randinformatie: zie Bijlage! 3. Het is verboden kinderprogramma’s te onderbreken voor reclamespots. Het is bovendien een hypocriete maatregel die destijds allicht ingevoerd is om het grote en onverwachte succes van VTM te counteren. Commerciële stations leven immers van reclame inkomsten.en Communicatierecht U Londen VT 4 heeft nu wel een Vlaams statuut. De gelijkheid van spelregels was het oogmerk.2003 58 . De kantoren van VT4 in Nossegem zijn niet artificieel naar Londen vertrokken teneinde zich te onttrekken aan professionele regels. VTM wierp op dat het om duidelijk U-bocht arrest ging. Het is een tekort in de richtlijn dat men daar geen rekening mee houdt. het arrest was anders. Het kwam VT 4 immers goed uit om te ontsnappen aan de professionele regels. Het monopolie was voor achttien jaar toegewezen. Het Gerecht van Eerste Aanleg oordeelde dat het startverbod zelf strijdig was met het Europees reglement. zoals in de TV 10 zaak. Volgens de Engelse Broadcast Autority die VT4 controleerde. (Footprint) De aard van de dienst televisie is zeer immaterieel en dus verschillend van andere diensten. Ordening van de media in de Vlaamse Gemeenschap 22. Je kan immers ergens uitzenden zonder er gevestigd te zijn.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. maar werd na acht jaar opgeheven. In Vlaanderen had VTM toen nog een monopolie. Het toekennen van een monopolie aan VTM was op zichzelf strijdig met het Europese Recht. Dit was echter niet zo. Men heeft hierna echter de redenering laten vallen en niet gezien dat het nog steeds om een U-bocht gaat.2002 academiejaar 2002 . heeft een paar regels kunnen omzeilen die in Vlaanderen van kracht zijn. Dit betekende dus dat VT4 in Vlaanderen het monopolie verwierf van de kinderreclame.XI. Vlaanderen is bijvoorbeeld strenger dan de Europese richtlijn wat betreft kinderreclame. maar heeft geleid tot een gigantische ongelijkheid. mag er echter wel reclame in kinderprogramma’s en waren de onderbrekingen van VT4 conform met de richtlijn. maar door dat lang niet te hebben. Na de afschaffing van het monopolie heeft het nog drie jaar geduurd eer VT4 Vlaams geworden is. Men moet bovendien in acht houden dat televisie een bijzonder medium is.

Dit maakt dat een monopolie technisch verantwoord was. Piet Vermeylen aka Pietje de Leugenaar. 1960: in de jaren 1960 was er een grote schoolstrijd over de toekomst van het vrije traditionele onderwijs en het openbaar onderwijs. Thema 1: Openbare private omroep 1920: het radioaanbod kwam privé tot stand in een niet-geregulariseerde omgeving. Aangezien de openbare omroep door het belastingsgeld van alle burgers gefinancierd wordt. * 1960: nieuwe omroepwetgeving academiejaar 2002 . Dit kan zomaar niet.en Communicatierecht 3. stoor je de anderen en blaas je heb weg uit de ether. belde naar de redacties van de openbare omroep om te zeggen dat ze moesten zeggen dat alles rustig was in Brussel. Men kan echter vermoeden dat de overheid een angstreactie had op het gigantisch potentieel dat de radio heeft.1. onpartijdige en ongebonden naar voren treden. De toenmalige Minister van Onderwijs.) 1930: de eerste radiowetgeving kwam tot stand. De radio maakt het immers mogelijk om van op een plaats een gigantisch publiek te bespelen. Zulke reactie van angst is vergelijkbaar met de reactie die de overheid op de gedrukte media had een eeuw vroeger. (bekende vraagstuk: alles verboden wat niet is toegelaten? Of alles toegelaten wat niet is verboden? Het resultaat van beide kan het zelfde zijn. Deze zaken hebben geleid tot traditionele inzichten ten aanzien van de publieke omroep.2003 59 . Thema 2: redactionele onafhankelijkheid: * 1930: relatief brutale ingreep: aan 1 instituut alle radiofrequenties toegekend. Wanneer je in de ether met een breedspectrum en met een groot vermogen gaat spelen.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Dit was eerder een technisch dan een wettelijk monopolie. In Brussel vond er een gigantische betoging plaats tegen de regering. Deze wetgeving is nadien verlengd in de daarop volgende wetten. 3. De openbare omroep heeft een innerlijke persvrijheid tegenover de overheid. In het rechtsbestel is het zo dat een fenomeen zich aandient en dat men dan pas gaat reguleren. maar het komt op een heel verschillende wijze tot stand. ongeacht hun opinie en levensbeschouwing recht op een gelijke behandeling. De eerste private radio’s werkten zonder regelgeving. Deze was vrij drastisch en kende een wettelijk monopolie toe aan het toenmalige INR/NIR. Deze moet inzake informatievoorziening op een objectieve.2. hebben alle burgers.

Er waren geen kleinschalige initiatieven die aan het monopolie knaagden. Er waren de journalisten. Wanneer de overheid uit belastingsgelden dergelijke dienst aanbiedt. Mogelijk was dit omwille van hun merkbaar kleinere invloed in het Huis. universaliteitsbeginsel De publieke omroep moet zich richten tot iedereen. Dit werd in gewijzigde vorm geïntegreerd in de gecoördineerde mediadecreten. De VLD was conceptueel tegen de overheidsinstelling gericht. moet die er zijn voor iedereen. In hun midden ontstond er wrevel over het feit dat de openbare omroep onbeheersbaar was geworden.2003 60 . Deze radio’s sloegen snel aan en de wetgever kon pas later volgen. De introductie van de private omroepen komt uit de werkelijkheid op het lokale vlak. Enerzijds waren er de zittende politici uit de SP en de CVP die traditioneel veel te zeggen hadden in de openbare omroep. Hij heeft in 1954 de twee kenmerken van een publieke omroep geformuleerd. In 1987 vond de introductie van de private omroepen plaats. Op het vlak van de radio: Lokale radio’s zijn ontstaan uit studenteninitiatieven. die geen boodschap hadden aan politieke kleuren en er was de VLD in de oppositie. als in contrast met de openbare omroepen. Er ontstond een bizar debat.3.en Communicatierecht * decreet van 1979 * 1995: gecoördineerde mediadecreten van januari 1995 In 1987 is het Kabeldecreet in de Vlaamse Gemeenschap goedgekeurd. Er ontstonden vrije illegale radio’s die het overheidsmonopolie negeerden en op kleine schaal uitzonden. 3. Het is in de jaren 1950 in Groot-Brittannië tot stand gekomen onder invloed van Lord John Reith. 1. Dit wijst op een heel onstabiele omgeving en een lichte obsessie voor de audiovisuele media. Op het vlak van de televisie: Televisie is een veel duurder medium. Er academiejaar 2002 .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Dit gebeurde niet als gevolg van een intellectuele conceptuele benadering uit de reflectie over de openbare omroep. Van 1995 tot 1999 zijn deze maar liefst twaalf maal gewijzigd. Thema 3: de doctrine van de openbare omroep: Het begrip ‘openbare omroep’ is eigenlijk van Britse origine.

de volksverheffing hoeft er niet bij. A later successor to this post. and a dogged and autocratic personality. Randinformatie: “Born the fifth son of a Scottish minister and trained as an engineer. (vandaag: infotainment) Dit is het concept zoals het vandaag nog meegaat. authoritarian. to educate and to entertain Indien je door de overheid belast wordt met de omroeptaak. Entertainment: ontspanning Er moet een soort universeel aanbod zijn.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. moet je met die omroep aan een algemeen publiek alles aanbieden wat je met die omroep kan doen. the duty to inform. John Reith may have seemed an unlikely candidate to head what was to become the world's first and foremost international broadcasting service . academiejaar 2002 . creëer je een gettozender met nog maar 100 000 kijkers.characteristics which might also seem out of place with the BBC's aspirations of public service. Informatief op breder terrein. 2. lonely. De volksverheffing is dan ook niet geweldig gelukt op televisie. De private openbare omroep informeert en ontspant.en Communicatierecht moeten zendparken uitgebouwd worden om het signaal voor iedereen toegankelijk te maken. Information: nieuws en duiding. maar het aspect van de educatie. niet aan de actualiteit gebonden. toelichting Education: duidingsaspect. described him as high-minded.the BBC. De overheid heeft schaarse middelen. John Birt. De kenmerken van de private openbare omroep verschillen op een punt. Er zijn problemen met het educatieve aspect: mensen zien dit soort televisie liever niet. self-absorbed and inwardly-tormented . despite a complete lack of formal training.2003 61 . Nonetheless. ethos and ambition of this institution more than any other person in its history. information and education. it was John Reith who is generally acknowledged to have defined the character. Is het dan verantwoord het schaarse overheidsgeld te besteden aan het maken van “De Kampioenen”? Kan zulk programma het publiek niet bereiken zonder schaars overheidsgeld? Maar: indien je de component ontspanning uit de kenmerken van de openbare omroep haalt.

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

John Reith was born in 1889 and graduated as an engineer from Glasgow Technical College, starting his career as a locomotive fitter. Wounded during the First World War he departed on a supply mission to the United States where, he became inspired by the optimism and dynamism of American society. Returning to Britain in the 1920s, it became apparent that engineering was not his true vocation. He is reported to have written that he 'would a thousand times rather see a sunset than the most wonderful piece of engineering in the world'. Having discarded notions of a career in politics, Reith applied to the newly-formed BBC instead. He knew nothing of radio or broadcasting and did not even own a receiver, yet his can-do attitude led to his appointment in 1922. It was just one year later that he became a managing director. Four years after that and John Reith became the BBC's first director-general. In this position Reith was adamant that the BBC should become a national broadcaster, allowing news and events that had previously been accessible only to a minority of people, to become an everyday part of British life. He called it 'making the nation as one man'. At a time when most adult listeners had no formal education beyond the age of 14, Reith also sought to use the BBC for education and improvement, forming strong links with adult education services and firmly inculcating the BBC with its public service ethic. Having established the BBC as an institution at home (by the end of the 1930s, 75% of British homes had a radio), Reith sought to expand radio-broadcasting overseas, pioneering the Empire Shortwave Broadcasting Service (later the BBC World Service) in 1932. It was also under Reith that the BBC inaugurated the first regular schedule of public television broadcasts in the world, in 1936. Despite these successes Reith parted from the BBC in 1938, after 16 years in its service. It is reported that his dogged inflexibility was to blame and that he was forced out in a managerial coup. In compensation he was ennobled becoming Baron Reith of Stonehaven. He then went on to hold a number of other notable appointments, becoming chairman of Imperial Airways Ltd and later of the British Overseas Airways Corporation. His early political leanings were also fulfilled when he became Member of Parliament for Southampton in 1940 afterwards serving as Minister of Works in the wartime government. As chairman of the new Commonwealth

academiejaar 2002 - 2003

62

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

Telecommunications Board (1946-50), he reorganised the cable and wireless systems of the Commonwealth. From 1950 to 1959 he was chairman of the Colonial Development Corporation - another area in which he worked to nurture the same virtues of improvement, education and public service. Despite these later positions however, the contribution to social

development for which Reith is best remembered is his leadership of the BBC. Reith was idiosyncratic and may not have been always easy to work with. Nonetheless, he was instrumental in shaping one of the great institutions of the twentieth century, arguably one of the most successful cultural and educational institutions in the world. In this year of Dialogue between Civilisations, Reith's vision - embodied in the BBC coat of arms as 'Nation shall speak unto Nation' - is as important today as ever. While people across the globe continue to turn to the BBC for reliable, impartial and independent reporting of tumultuous events, Lord Reith can rest secure knowing that his vision is intact.”  2002 Artikel 8 van de gecoördineerde mediadecreten: Opzoeken in cursus Van Pelt 2e kan!! Hierin staat de omschrijving van de openbare omroepopdracht die de VRT heeft. De VRT moet een zo groot mogelijk aantal kijkers en luisteraars bereiken, aangezien ze gefinancierd wordt door de overheid. Hierdoor smokkel je natuurlijk een bepaald component binnen, namelijk het kijkcijferdebat. Leidt dat wel tot het evenwichtig volbrengen van de drie duties? Kijk- en luistercijfers worden gezien als een proef op de som, maar dat werkt op een aantal domeinen niet! Voor erg goede culturele programma’s is er bijvoorbeeld een zeer klein publiek. Het Ballet van Vlaanderen en het Filharmonisch orkest bereiken elk jaar slechts 100 000 mensen per jaar. Op het vlak van theaterkunsten vinden wij dat legitiem, op het vlak van televisie eigenlijk niet. Centraal in de omroepopdracht van de VRT staat de kwaliteit. Maar wat is kwaliteit? Een dergelijk vraagstuk leidt tot irrelevante debatten. N. (2001), EuropaWorld, gelezen op (online) 22-11-

http://www.europaworld.org/issue17/johnreith12101.htm,

academiejaar 2002 - 2003

63

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

De VRT heeft een beheersovereenkomst van vijf jaar afgesloten met de regering. Vlaamse regering VRT

beheersovereenkomst voor een periode van 5 jaar Tijdens die vijf jaar heeft de Vlaamse regering geen vat op de VRT. Dat brengt een groot voordeel voor de VRT met zich mee. Zij weten immers over een termijn van vijf jaar hoe de financiering zich zal ontwikkelen. Voor de overheid brengt het echter nadelen met zich mee. Resultaat: de vroegere BRT werd door de partijpolitieke invloed benadeeld met een tekort aan middelen. Nu hebben ze veel meer middelen (ongeveer het dubbele), maar op termijn zal je het debat krijgen of al dat geld wel nodig is om De Kampioenen te maken. Zo’n programma kunnen andere zenders namelijk ook maken zonder overheidsgeld. In 1987 kwam de introductie van VTM in een stroomversnelling terecht, ook omwille van de toenmalige politiek die zo greep wou krijgen op de BRT. Qua strategie is dit gelukt. De komst van VTM heeft de openbare omroep doen bewegen. (volgens Neels met als resultaat dat TV1 een soort tweede VTM is geworden.) De VRT heeft de opdracht zowel Radio Donna als Klara te maken, maar is dit op termijn wel houdbaar? Men heeft VTM een monopolie voor achttien jaar toegekend. Dit was echter niet in overeenstemming met het EVRM. Na acht jaar is het monopolie dan ook opgeheven. Vanwaar kwam nu die monopoliegedachte? Deels kwam dit voort uit het rationele idee dat de reclamemarkt die de omroep zou moeten financieren relatief klein was. Televisie was dan wel attractief als medium, maar de budgetten zouden niet onmiddellijk stijgen. In tegendeel zou het leiden tot een herverdeling van de bestedingen bij kranten en weekbladen. Uitgevers van kranten en weekbladen hangen lang gestreden tegen de introductie van de etherreclame. Ze konden dit lang tegenhouden maar ze wisten dat dat niet zou blijven duren. Toen het inzicht kwam de etherreclame er hoe dan ook zou komen, besloten ze dat ze het zelf zouden doen! Zo werd de particuliere televisieomroep eigendom van kranten- en weekbladuitgevers. Dit was een bevoordeling van de Vlaamse

academiejaar 2002 - 2003

64

De hele evolutie heeft hoe dan ook niet belet dat er een concentratie is gebeurd bij de kranten en weekbladen (samengaan van titels e. Op termijn zal het aanbod nog veel kunnen groeien. Dit werkt natuurlijk niet als economisch concept! Het leidde tot moeilijkheden tussen de aandeelhouders en de directie. verenigingen van gemeentebesturen. Hij voorspelt dat er een basisaanbod van een zes à zeven zenders zal komen en dat je de overige zenders à la carte tegen betaling zal kunnen bestellen. In het Kabeldecreet van 1987 stond dat er ook regionale zenders kunnen zijn. bellen en surfen op internet.en weekbladen. De kabel bereikt hier 97% van de huishoudens. (zie  cursus Pers en Omroep 2e kan!!) 3. (Maar volgens Neels tegen betaling.) en dat het monopoliedenken aan de basis is voorbijgestreefd. Televisie is echter een veel te duur medium om het kleinschalig te doen.) Ontwikkelingen: volgt uit: BRT: 25 à 30% NDL: 30 à 25% Dit was bijzonder weinig voor een lokale monopolist en er was dan ook kritiek op de zwakke performantie van de openbare omroep. Er zou ook plaats zijn voor themazenders en doelgroepenzenders. Het zal ook mogelijk worden een film uit te zenden met taalkanalen. Door de breedbandkabel kan je nu ook tegelijkertijd tv kijken. De kabel wordt geëxploiteerd door intercommunale verenigingen. Het gevolg van het kabeldecreet was de komst van een privaat aanbod en de ontdekking dat je de oude monopolist in beweging krijgt als er ook een privaat aanbod is. Thema 4: kabelmaatschappijen : Vlaanderen is het dichtst bekabelde land ter wereld. Met de start van VTM ging het overzicht van de marktaandelen er zo uitzien: BRT: 20% VTM: 30 à 50% NDL: 3 à 5% Voor VTM is 1989 van start ging zag het marktaandeel er als academiejaar 2002 . Dit bestaat nergens anders. VT4 heeft nu bijvoorbeeld het zelfde statuut als VTM. Zij wilden namelijk een ‘beetje’ televisie maken.4.en Communicatierecht uitgevers.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. zodat er voldoende geld zou overblijven voor de dag. Dit is voorbijgestreefd en inmiddels afgeschaft! De verborgen agenda bij sommige van deze uitgevers was namelijk aanleiding tot groeipijnen in de beginperiode van VTM.d.2003 65 . niet teveel en niet tegoed. maximum elf in Vlaanderen.

gezien is dit niet zo’n goede zaak. Nu hebben de VRT en VTM elk een marktaandeel van ongeveer 30%.2003 66 .en Communicatierecht De Nederlandse zenders werden in een beweging van de kaart geveegd. Europees academiejaar 2002 .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.

reclameslogan Een ander heeft er niet eerder aan gedacht Vb.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. moet de creator. geen notariele acte • • Idee: auteursrechterlijk irrelevant:: het moet tot uitdrukking worden gebracht op een bewijsbare manier Meeste problemen zijn problemen van bewijs o o Zingen: efemere vorm: gezongen. originele melodie zingen: tot uitdrukking gebracht. Auteursrechten • • Extreem belangrijk Moeilijk om te weten of u voor een auteursrechterlijk werk staat of niet o o o Shakespeare: wel bewerken Hugo claus: niet bewerken Vb. de creatieveling geen vormvereisten. tot uitdrukking gebracht geen vormvereisten o Vb.2003 67 . Tom lanyo: bewerking shakespeare Niet banaal: vb. banale slagon zonder toestemming  o • Sun snack’s als je snackt naar de zon Waar zijn de grenze? ook positief: iemand die bijlage overneemt moet u Auteursrecht toestemming hebben. schilderijen van montana=origineel academiejaar 2002 . vergoeding vb.1. voorwaarden aan koppelen: vb.en Communicatierecht (4) Mediawerkers: rechtspositie van mensen die in of met media werken 4. Bill gates iedereen daarvoor betalen • EU <-> Us (angelsaksisch) o o o • Auteursrecht <-> het recht om te copieren Personalistisch <-> exploitatie van het werk Maker van het werk <-> niet zomaar uitwisselbaar Criteria: o o Auteursrecht beschermd <-> al de rest= publiek domein Auteursrecht: 4 criteria     Uitdrukking in een Concrete vorm Door een mens (natuurlijke persoon) Van een origineel idee • Geconcretiseerd zijn. maar welke dag? Origineel: niet altijd nieuw     Vb.

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.en Communicatierecht • Geen criteria meer: artistiek o o o Vroeger wel Origineel als je de persoonlijkheid van de maker terug vind Foto’s vaak auteursrechterlijk. grondslagen Paterniteits-vaderschapsrecht: onverbreekbare band tussen auteur en zijn werk blijft erkend  Intigniteitsrecht: ingetriteit van het werk zoals auteur het heeft gezien. vergoeding Auteur op basis van morele rechten beslissen op exploitatie (hun daartoe dus toestemming geven)  Toestemming: • • • • • • • Tentoonstellen Reproduceren Verfilmingen Bewerkingen Uit te geven Vertalen …   o    eindigen wel in de tijd 70ste verjaardag van het overlijden van de auteur Nevenrechten Aan het auteursrecht verwante recht 1994 toegevoegd academiejaar 2002 . auteur kan daarvan geen afstand meer doen Vermogens of patrimoniale rechten= exploitatierechten     In geld omzetbaar recht Praktisch uitoefenbare auteursrechten Toestemming verbinden aan voorwaarden. vb. blijvend respecteren  Beschikkingsrecht: recht om uit te maken wat er me het werk gebeurt  o  eindigen nooit in de tijd.2003 68 . maar niet door pasfotoautomaat want is geen persoon o Shakespeare: rechter verstreken door verloop van tijd dus wel criteria • 2 types o Morele: exprapatromiale rechten= principele   Principes.

die geïnspireerd wordt door de doctrine van de persoon van de auteur. liedjes uitvoeren van iemand anders probleem van rechtsonzekerheid! Rond de eindejaarsperiode verschijnen er lijsten met de rijkste personen in de wereld. “de artiest”. (“Auteursrecht is het loon van den artiest”) Van Gogh is bijvoorbeeld in grote armoede gestorven.2003 69 . Wij behoren tot de Franse school. De opvatting vertrekt vanuit een personalistische visie op de persoon van de auteur. Deze bleef lang vrij ongewijzigd. In 1886 kwam de eerste wet op het auteursrecht tot stand. hoe meer maatschappelijk aanzien de artiest genoot. Hoe meer hij gekopieerd werd. De producer is the copy right holder. die leeft van auteursrechten. Dit is de visie van bijvoorbeeld de producer van een film. koop je de licentie om het programma een maal voor eigen gebruik op je pc te installeren. Copyright Deze angelsaksische opvatting wordt gekenmerkt door een meer economische visie. Hij creëert alle nodige faciliteiten om dat creatieve werkstuk te kunnen maken dus heeft hij als producer the right to copy. Als je een computerprogramma koopt. Historisch zat dat anders in elkaar. Men moet hem op de juiste manier aan een vergoeding voor zijn creatief werk helpen. In die lijst staan overigens allemaal artiesten vooraan. Auteursrecht Deze opvatting is van Franse origine en dateert uit de negentiende eeuw. In de wereld bestaan er twee grote fundamenteel verschillende opvattingen. 30 juni 1996 kwam er een nieuwe wet op het auteursrecht en nevenwetten tot stand. Op één staat steevast Bill Gates. academiejaar 2002 . terwijl zijn werken nu voor miljarden verkocht worden! B.en Communicatierecht    Artistiek criterium Uitvoerende kunstenaars/artisten De mensen die vb.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. de arme sloebergedachte. A. In de periode van Rubens bijvoorbeeld droeg het bij tot de reputatie van een kunstenaar dat hij gekopieerd werd. Auteursrechten zijn een economisch extreem belangrijk gegeven geworden.

Door het recht beschermd werk heeft niets te maken met kunst.2003 70 .” *uitdrukking * concreet idee * mens * origineel mens. HOOFDSTUK 1: Auteursrecht Afdeling 1: Auteursrecht in het algemeen Artikel 1 § 1: alleen de auteur van een werk van letterkunde of kunst heeft om op welke wijze of in welke vorm ook te reproduceren of te laten reproduceren. Er is geen rechtszekerheid. geen NV) De persoonsgerichte doctrine steekt de kop op. De wet van 30 juni 1994 zet ons eigenlijk op het verkeerde been.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Uitgedrukt in een concrete vorm. geen VZW.en Communicatierecht 4. (geen vennootschap.1. Auteurswerk V: Waarop slaagt auteursrecht en wanneer moeten we er rekening mee houden? A: Wanneer we te maken hebben met auteurswerk. Natuurlijke persoon. Je zal pas achteraf weten of je auteursrechterlijk beschermd bent of niet. Pas na uitdrukking in een concrete vorm kan je aanspraak maken op auteursrechterlijke bescherming indien het gaat om de uitdrukking van een origineel idee. Ideeën zijn niet beschermd indien ze niet uitgedrukt zijn in een concrete vorm! 2 Voor de volledige tekst van de wet van 30-06-1994  zie pdf bestand academiejaar 2002 . We moeten het doen met een definitie die een aantal elementen bevat.1. Dit is door het auteursrecht beschermd werk. (…)2 Uit de wet blijkt dat het altijd om artistieke zaken gaat. Dat is echter fout! Er is hoegenaamd geen artistiek criterium. geen dier. Om beschermd te worden zijn er vier criteria: “de uiting in concrete vorm door een mens van een origineel idee.

Nur adapted the music jingle. Who: When: Where: What happened: Comment:  RAVELINGEN http://www. Wanneer je bijvoorbeeld een melodie in een concrete vorm wil uitdrukken. kan je de notenbalken tekenen. if you starve for the sun"). The originality is their shortness and simplicity and the use of a well-conceived and surprising combination of words and the play with an association in mind . is niet van belang.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. (online). Randinformatie: Topic: The use of an advertising-slogan by the advertisor against the request of the former advertising agency to stop each use / Copyright of advertising slogan The President of the Civil Court The advertising agency Morael v. Deze slogan was auteursrechterlijk beschermd. Dit draagt weer bij tot de rechtsonzekerheid. not yet published Ghent (Belgium) The tourist travel agency and operator NUR Touristic continued the use of the slogan developed by the former ad agency for the Nur-brand "Sunsnacks". je kan de melodie zingen. du soleil ou je craque" with a particular music (free translation: "Sunsnacks.2003 71 .co. gelezen op 24-11-2002 Het artistieke criterium is irrelevant. Het auteursrecht legt geen vormvereisten op. wat een meer efemere wijze is. The President also rules that assignmentagreements between author and advertisor have to be narrowly construed. of je kan de melodie opnemen op bijvoorbeeld een CD. Het zal moeilijk worden om te bewijzen dat de melodie niet van jou is! academiejaar 2002 . want je krijgt een bewijsprobleem! Stel dat je een melodie van iemand op efemere wijze gehoord hebt en jij gaat die melodie ’s avonds naspelen en opnemen en ervoor zorgen dat er een vaste datum opstaat. als je snakt naar de zon" "Sunsnacks. In Flemmish & French: "Sunsnacks.asp?A=331. NUR Touristic Benelux (tour operator) 6 October 2000. The ruling is interesting because quite some case-law denied the copyright protection to simple slogans.uk/open. J. Je moet niets deponeren om voorrechten te genieten. De manier waarom je de melodie uitdrukt. (2001).en Communicatierecht Voorbeeld: procedure over reclameslogan voor Sunsnacks “Als je snakt naar de zon”. Brussels update december 2000. The President accepts that the slogans are the expression of a creative work.marketinglaw.

en Communicatierecht Er is geen artistiek enkel een originaliteitscriterium. Wie is de auteur? De auteur is degene die het werk gemaakt heeft. Bijvoorbeeld een doek van vier meter op vier dat helemaal wit geschilderd is en de sprekende titel “Wit” meekrijgt. Dat maakt dat er drie mogelijke auteursrechterlijk beschermde werken zijn. Iemand bewerkt het voor toneel.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. iemand schrijft een boek.2. Voorbeelden: 1. Iemand verfilmt de musical. melodie 4. Er is wederom een grote rechtsonzekerheid. 3. A. aanleiding geeft tot veel potentiële B. 2. iemand kan een gedicht schrijven en iemand anders kan een melodie in gedachten hebben. Iemand die een stoel ontwerpt. Iets ontzettend banaal of helemaal niet nieuw kan bijzonder origineel zijn. maar moet wel altijd een persoon zijn.  Het is mogelijk dat elk afgeleid werk op zich het originaliteitscriterium haalt en op zich auteursrechterlijk wordt beschermd. Je mag met dat plan bijvoorbeeld niet nog een keer hetzelfde huis laten academiejaar 2002 . lied Aan wie men auteursrechten zal moeten betalen. Fontana maakt grote monochrome vlakken. heeft de stoel bijvoorbeeld in een concrete vorm uitgedrukt wanneer hij het ontwerp van de stoel getekend heeft. Hij hoeft de stoel niet zelf ineen getimmerd te hebben. maar origineel.2003 72 . Iemand bewerkt het toneel voor een musical. de doeken van ‘Fontana’. Deze werken zijn bijgevolg auteursrechterlijk beschermd. Dat is banaal. gedicht C. Zo heeft een architect ook het auteursrecht op het plan van een woning of gebouw.dewelke betwistingen. zelfs al is het jouw woning. hangt ervan af welke rechten C heeft bedongen bij A en B.1. Deze kunnen samengevoegd worden tot een lied.

Voorbeeld: de zaak van het reclamebureau Morael versus NUR Touristic Benelux. de touroperator Sunsnacks. De touroperator verbrak het contract met het reclamebureau.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. academiejaar 2002 . had het gebruiksrecht overgedragen aan haar klant Sunsnacks. Je hebt als opdrachtgever maar beperkte rechten.en Communicatierecht bouwen. Het reclameagentschap dat de slogan “Als je snakt naar de zon” had uitgevonden.2003 73 . Daarvoor moet je eerst een nieuwe toestemming van de architect hebben. maar bleef wel een reclamespotje met de slogan in uitzenden. Het reclamebureau klaagde de touroperator aan en won de zaak.

Jij alleen zal beslissen over alles wat er met je werk gebeurt. mondelinge toestemming is ongeldig! Als auteur heb je twee soorten rechten. Ze gaan zo ver dat je als auteur geen afstand kan doen van je morele rechten.1. De persoonsgebonden visie wordt benadrukt. beschikkingsrecht Indien men beslag legt bij een auteur en niet uitgegeven werken vindt.3.en Communicatierecht 4.2003 74 . morele rechten en exploitatierechten. als je een schilderij koopt. grondslagen. 1. Ze zijn immers niet overdraagbaar en niet contracteerbaar. Ze lopen door nadat de auteur overleden is.1. 4. Voorbeelden: a. academiejaar 2002 . Vooraf kan er niets gebeuren zonder jou schriftelijke toestemming! Bewijs wordt enkel geleverd door geschriften. b. De morele rechten eindigen niet in de tijd. dan brengt de auteursrechterlijke bescherming mee dat je de monopolist bent. mag je niet zelf een stuk overschilderen. Morele rechten Deze zijn onvervreemdbaar. zijn deze niet voor beslag vatbaar. De uitgever kan de auteur eveneens verplichten om stukken weg te laten uit het manuscript. die van een principieel niveau zijn.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Niemand buiten de auteur kan zeggen dat een werk naar buiten gebracht moet worden. Rubens heeft als schilder bijvoorbeeld het morele recht dat zijn auteursrecht nog steeds erkend wordt. Dat is een schending van het integriteitsrecht van de auteur.3.1. Wat is de component rechten in auteursrecht? Als je de maker bent van een auteurswerk. integriteitsrecht Het betreft de erkenning dat de auteur als enige kan uitmaken hoe het werk eruit ziet en wanneer het af is. Het zijn principes. de morele rechten vallen uiteen in drie componenten. onoverdraagbaar. 2. als een auteur een manuscript schrijft. kan de uitgever de auteur niet verplichten om het werk te publiceren.

Voorwaarde is wel dat er steeds schriftelijk gecontracteerd wordt! Er is iets eigenaardigs aan exploitatierechten. De exploitatierechten kunnen echter niet in zijn familie blijven.2003 75 . stelt het tentoon en verkoopt het. Over deze rechten kan men wel contracteren.1. Keith Haring is acht jaar geleden overleden dus de exploitatierechten op zijn werken lopen nog. Indien je een werk van hem wilt gebruiken. Dit is hoegenaamd niet toegelaten! De schilder heeft immers duidelijk geuit dat hij niet tevreden was over het werk en het niet in de openbaarheid wilde brengen. 4.3. maar zullen de exploitatierechten vervallen. is dat de arme auteur iets gemaakt heeft en dat het niet zeker is dat een vergoeding hem al dan niet ten goede is gekomen tijdens zijn leven. Hij is ontevreden. Wat het exploitatierecht betreft. Na die zeventig jaar lopen de morele rechten door. De redenering die er achter ligt. We hebben reeds gezien dat morele rechten eeuwigdurend zijn. Het recht op naamtekening kan ook worden uitgeoefend door het auteurswerk anoniem of onder een pseudoniem uit te brengen. Deze rechten kunnen de auteur slechts tot aan de zeventigste verjaardag van zijn dood overleven.en Communicatierecht Voorbeeld: Een bekende kunstenaar schildert een portret. 3. Voorbeeld: a.2. In het auteursrecht werkt het eigenaarrecht een beetje vreemd. De meeste rechten die we hebben. plakt het aaneen. Iemand anders vindt het. In de wet van 30 juni 1994 is de termijn verlengd van vijftig jaar naar zeventig jaar. maar je moet wel de morele rechten van de schilder respecteren. verscheurt het en zet het werk op straat. paterniteitsrecht Dit is het recht erkend te worden als de maker van het auteurswerk en het recht het werk te ondertekenen. De vergoeding is mogelijk niet uitgeput en kan doorlopen. eindigen met het overlijden of gaan via erfrechtelijke regels over op de familie van de overledene. b.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Exploitatierechten Deze gaan over de manier waarop een auteur zijn werk kan exploiteren. Je mag een schilderij van Rubens gebruiken om op een koekjesdoos te zetten. is de auteur tijdens zijn leven tot aan zijn dood titularis van zijn auteursrechten. zal je met de academiejaar 2002 .

academiejaar 2002 . of op de montage van zijn interview! 4. Tintin.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.  Lotti heeft een originele interpretatie gemaakt voor klassieke nummers. heeft testamenteel beschikt dat er geen Kuifje-verhalen meer mogen verschijnen na zijn overlijden. Na zeventig jaar mag het werk terug naar de samenleving voor vrije beschikking. Ze worden uitgekend omwille van de originele interpretatie van bepaalde werken.2003 76 .en Communicatierecht estate of Keith Haring (de Keith Haring Foundation) tot een schriftelijke overeenkomst moeten komen wat betreft de exploitatiekosten. Willy Vandersteen. heeft zijn strip overgedragen aan Paul Geerts. wordt het gepubliceerd. Het is een moreel recht dat de uitvoerende artiest in de positie zet van de titularis van zijn originele interpretatie. zodat er na zijn dood nog steeds strips van Suske en Wiske verschijnen. de tekenaar van Kuifje. B. Vragen: V: wat met postume uitgaven? A: De erfgenamen zijn de titularissen van de exploitatierechten.: Lotti goes Classic. V: is een geïnterviewd persoon de auteur van de stukjes die hij of zij heeft verklaard? A: in verband met interviews is er een aantal jaar geleden een arrest geweest van het Hof van Cassatie. Indien zij oordelen dat een werk klaar is voor publicatie. in hoofde van de uitvoerende kunstenaars. Nevenrechten of naburige rechten Dit zijn op auteursrechten gelijkende rechten.v. de geestelijke vader van Suske en Wiske daarentegen. maar niet op die van anderen. Er is bepaald dat een geïnterviewd persoon inspraak heeft op zijn eigen uitspraken. want dat verdient ook erkenning. De naburige rechten zijn vastgelegd in het tweede hoofdstuk van de wet van 30 juni 1994.1. die uitsluitend gelden voor de artistieke sector.4. Waarom kunnen bepaalde rechten ons overleven en anderen niet? Omdat men redeneert dat de auteur recht heeft op het rendement van zijn werk en daarom trekt men die periode door.

Fundamentele vrijheid van expressie en mening is uit haar aard zelf toegekend aan eenieder.2.2002 In het algemeen zijn er weinig bijzondere regels ten aanzien van de professionele beoefenaren van de expressievrijheid.en Communicatierecht 4. maar ze hebben wel die rechten. op een meer soepele. voldoet. Dit brengt een conceptueel probleem met zich mee. maar niet juridisch handelingsbekwaam te zijn. Je hebt de moeilijkheid om in de categorie van iedereen ten aanzien van fundamentele vrijheden eigenlijk niet echt een groep te kunnen onderscheiden die dan op een andere. waarmee hij zich altijd en overal als beroepsjournalist kenbaar kan maken. Vandaar dat er bijzonder weinig regels zijn rond de journalistiek. Een voorbeeld van een recht dat we in gradaties toekennen vinden we bijvoorbeeld in de regels betreffende de meerderjarigheid. ofwel behoort het er niet toe en is het een soort recht dat we in gradaties zouden kunnen toekennen. dat er aan Je kan immers wel beroepsjournalist zijn of het beroep van journalist uitoefenen. Verder reikt de draagwijdte van die wet echter niet en kan ze ook niet reiken. Dus de moeilijkheid rond regelingen voor journalistiek is dat je niet een soort “supermangroep” kan onderscheiden van journalisten en het gewone voetvolk van niet-journalisten. Deze wet heeft Het echter een zit beperkte er in draagwijdte. op een minder beperkte wijze een fundamenteel recht zouden kunnen uitoefenen. verschil beroepsjournalisten identificatiedocumenten (een perskaart) worden toegekend. Ze worden vertegenwoordigd door hun wettige vertegenwoordigers. de journalisten. is er in het vakgebied zelf wel een deontologie academiejaar 2002 . Journalistieke werkwijze en aansprakelijkheden 20. zonder de titel te dragen. Minderjarigen worden aangenomen wel dragers te zijn van rechten. in regel de ouders. Na spanningen of rellen kan hij zich bijvoorbeeld aan de autoriteiten ter plaatse identificeren als beroepsjournalist. Ofwel behoort iets tot de persoonlijkheidsrechten zoals het geval is met de expressievrijheid en kun je die differentiëren.2003 77 . Er is wel één wetgeving uit de zestiger jaren die de bescherming van de titel van beroepsjournalist vastlegt en stelt dat je slechts de titel van beroepsjournalist kan dragen als je aan bepaalde voorwaarden die in die wet worden bepaald.XII. Hoewel er dus weinig regels zijn die de wijze waarop het vak moet worden uitgeoefend bepalen of reguleren. op een betere.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.

De raad voor de journalistiek bestaat uit achttien leden: zes journalisten. Een raad voor journalisten bestaat in vele landen. uitgevers en mediahuizen hebben daarvoor samen een vereniging zonder winstoogmerk opgericht. De Raad voor de Journalisten is gedeeltelijk uit niet-journalisten samengesteld. Journalistenverenigingen. De raad voor de journalistiek is een initiatief van de Vlaamse journalistenverenigingen. In dit geval treedt de secretaris-generaal eerst op als ombudsman. uitgevers en mediahuizen en is bedoeld als platform voor journalistieke zelfregulering.2003 78 . Burgers kunnen bij de raad voor de journalistiek terecht met algemene vragen over de journalistieke beroepsethiek. Recent is er een Raad voor de Deontologie opgericht waarnaar elkeen zich kan richten met een klacht van deontologische aard. De zittingen van de raad voor de journalistiek worden bijgewoond door de secretaris-generaal. maar het besluit is gekomen door journalisten. De laatste vijf à zes jaar was een raad binnen die vereniging van journalisten reeds actief. die zitting hebben wanneer een effectief lid verhinderd is. zoals de Verklaring van de academiejaar 2002 . zes afgevaardigden van de uitgevers en de mediahuizen en zes externe leden.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Die regels zijn neergeschreven in een aantal ethische codes. Een deontologie zijn door een beroepsgroep zelf ontwikkelde regels die ze zich zelf opleggen en waarvan het toezicht op naleving aan zichzelf wordt toevertrouwd. die het permanente aanspreekpunt is van de Raad voor de Journalistiek.en Communicatierecht tot stand gekomen. Er zijn ook achttien plaatsvervangers. De raad voor de journalistiek doet een uitspraak over een journalistieke handelwijze en toetst die aan de regels van de beroepsethiek. en probeert hij een minnelijke regeling tot stand te brengen tussen de verzoeker en de betrokken journalist of het betrokken medium. Randinformatie: De raad voor de journalistiek is een onafhankelijke instelling voor de behandeling van vragen en klachten over de journalistieke beroepspraktijk. Ze kunnen ook schriftelijk klacht indienen tegen een journalistieke handelwijze. bij ons zeer recent is ze er zeer recent.

ben je een gevaar op de weg en kan je een boete krijgen. en kan geen sancties opleggen of schadevergoeding toekennen.en Communicatierecht rechten en plichten van de journalist (1971) en de Code van journalistieke beginselen (1982). is dat je aan een rood verkeerslicht moet stoppen. De verzoeker krijgt van de raad voor de journalistiek een gezaghebbend oordeel over de journalistieke handelwijze waarover hij klacht heeft ingediend. Als je 5km/uur rijdt in een file. De Raad voor de Journalistiek kan wel aan een medium vragen om een rechtzetting te publiceren.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. De raad voor de journalistiek wil daarmee de discussie over de journalistieke ethiek binnen het beroep stimuleren en het publiek vertrouwen geven in de geloofwaardigheid van de media. Een voorbeeld van rechtsonzekerheid zijn bijvoorbeeld de borden die de maximumsnelheid aangeven.2003 79 . Stond het licht op rood en is het voertuig derhalve ook gestopt? De ruimte voor interpretatie is nihil.php. Het helpt niet altijd om nieuwe teksten te maken. gelezen op 20-12-2002 De deontologische teksten waarop men steunt zijn relatief oud. Wat de deontologie betreft. kan je eveneens beboet worden. (online). Maar oude teksten zijn niet altijd ondeugdelijk en zeker niet wanneer het gaat om teksten van principiële aard. De moderne redactiewijze berust op de dubbele illusie dat men ten eerste alles gedetailleerd kan uitschrijven en ten tweede dat de tekst zelf mits gedetailleerd geschreven rechtszekerheid geeft.”  N. werkt men met oude teksten. Als je bijvoorbeeld 60km/uur rijdt op een autosnelweg.be/raad. (2002). Er zijn dan twee feitelijke vragen. De raad voor de journalistiek geeft dus een opinie.rvdj. Dat is eigenlijk niet zo! Een voorbeeld van een regel die rechtszekerheid geeft. Er is sprake in de journalistieke wereld om die eens te vernieuwen. Deze wetgeving is meer genuanceerd en zegt eveneens dat je moet rijden op een snelheid aangepast aan het verkeer. “Wat is de raad voor journalistiek?”. Namelijk de fameuze Internationale Erecode van de International Federation of Journalists uit 1954 en de Verklaring van Rechten en academiejaar 2002 . http://www.

Uitgaand van de grondslagen die de Public Watchdog of Democrasy. alleen heb je het wel moeilijker om aan te voeren dat je actief bent op het terrein waar je aan die kernfunctie van de expressievrijheid die de Public Watchdog of Democrasy heeft. Het is juist dat je ook in die laatste sector geniet van een zekere expressievrijheid. Er is geen gradatie in de zin van de rechten bestaan in de kern van bijvoorbeeld de politieke journalistiek en niet in andere. kan je in zeer ruime mate de aard en de zin van dat akkoord op zeer vrije wijze aan kritiek onderwerpen. participeert. Als je bijvoorbeeld schrijft over het regeringsakkoord.2003 80 . de zaken van algemeen belang behartigen. waarvan het publiek ook recht heeft op adequate en correcte informatie. Als je je eerder interesseert in het liefdesleven van “BV’s” raak je de privacy van personen en ben je minder bezig met maatschappelijke aangelegenheden van algemeen belang. de vierde macht. Dat is een verkeerde conclusie. die ook namens het publiek . Het recht op privacy van diegene waarover jij je permitteert te schrijven zal veel sneller grenzen trekken over wat je je kan permitteren te schrijven en hoe. Maar je mag bijvoorbeeld niet zeggen dat hij zijn vrouw 3 zie bijlage academiejaar 2002 . wetgevende.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.het recht op informatie van het publiek . Er is een gradatie naargelang het domein waarop journalistiek zich fundeert. Maar je verandert je eigen rechtspositie doordat je minder je richt op de maatschappelijke aangelegenheden van algemeen belang. Terwijl je terug naar dat epicentrum de positie van de persoon van de eerste minister bijvoorbeeld mag doen verzwakken als je een analyse maakt van zijn beleid. Verder is er ook het Redactiestatuut met inbegrip van de deontologische code voor journalisten van de nieuwsdiensten radio en televisie van de VRT van 6 juli 1998. Diegene die aan die vierde macht functie participeren moeten er rekening mee houden dat naarmate zij zich in de kern van dat publieke debat van maatschappelijke aangelegenheden van algemeen belang bevinden het principiële karakter van de fundamentele vrijheid die zij uitoefenen veel ruimer is dan wanneer u zich als journalist naar de periferie zou begeven van die Public Watchdog of Democrasy en uw journalistiek talent bijvoorbeeld zou concentreren op het verslag van de laatste relaties van Miss België. Want religieuze en ethische vraagstukken bijvoorbeeld kunnen behoren tot maatschappelijke gelegenheden van algemeen belang. rechterlijke. Journalistiek bestrijkt een zeer breed gamma van berichtgeving. gebracht heeft.toeziet op hoe de drie klassieke grondwettelijke machten.en Communicatierecht Plichten van Journalisten van München uit 19713. De principiële rechten of de principiële deontologische plichten veranderen niet als je verder van het epicentrum gaat naar andere sectoren. uitvoerende.

dan heeft diezelfde democratische rechtsstaat diezelfde maar ook andere persoonlijke rechten toegekend aan alle andere. Dat wil zeggen ter bevordering van de democratische rechtsstaat die u die rechten heeft verleend. controleer de informatie waarover u beschikt 2. vrij te worden geïnformeerd. het algemene publiek dat het recht heeft om goed. dat je die eigenlijk hebt in die public watchdog of democrasy opvatting. Wees je dus bewust van je verantwoordelijkheid bij wat je schrijft en hoe je het schrijft. Vandaar eerbied voor de waarheid. controleer de informatie waarover u beschikt 3. dat je die heel ruim geformuleerde rechten en vrijheden. Dan hoor je die derhalve als redacteur of redactrice ook te respecteren. Dus je bent belast met een essentiële functie in het kader van de democratische rechtsstaat. dat de uitoefening van deze vrijheden. Als je zulke rol wenst te spelen. denk aan paragraaf 2 van artikel 10 EVRM. De basis van deontologie rust op dat gegeven. shocks or disturbs te analyseren. Bij elke bericht waarvan je kennis krijgt moet je drie dingen doen: 1.2003 81 . correct. te bevorderen. Het ene heeft namelijk niet met het andere te maken. plichten en verantwoordelijkheden met zich meebrengt. Als je deze rechten hebt om de democratische rechtsstaat. Het leidt tot het deontologische beginsel dat je informatie controleert. Als je een recht hebt om je mening te zeggen over zaken en om aangelegenheden van maatschappelijk algemeen belang naar voor te brengen in een stijl who offenses. Derhalve groeit daar meteen logischerwijze de beperking uit voort.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. moet je er ook bijnemen dat je tegen de lamp van de media kan lopen. te vervullen. Deontologie: (1) Eerbied voor de waarheid Je moet je er in de journalistiek van bewust zijn. controleer de informatie waarover u beschikt academiejaar 2002 .en Communicatierecht bedriegt. Je moet je houden aan wat je aan het doen bent. en dat is de basis van die deontologische code. in tegenstelling tot in Engeland bijvoorbeeld waar Cherie Blair first lady ambities heeft. whatever that may be. Schrijven is een ongelooflijk wapen om de democratie te sturen maar ook om schade te berokkenen. In België wenst de echtgenote van de eerste minister geen publieke rol te spelen. open. dan behoor je ook die taak voor diegene die dat niet doen. die u als journalist deze rechten heeft gegeven.

Deze had documenten gekregen met informatie over een onwettige buitenlandse rekening die de Minister van Financiën zou hebben. Naarmate de informatie sensitiever is. Het publiek rekent op je en heeft recht op degelijke informatie. Men had de familie van het slachtoffer echter niet kunnen bereiken. Dat was niet de fout van de bron maar van de journalist zelf. Je kunt je deontologie niet vervullen met te volstaan met een inspanningsverbintenis. Dit geval heeft niet geleid tot jurisprudentie. Als informatie hen bereikt moeten zij minimaal één bevestiging hebben uit een de van de eerste onafhankelijke bron. De informatie verscheen echter op de voorpagina van de krant en had dus het ontslag van de redacteur tot gevolg. want hij had drie dingen moeten doen. Het document was echter vervalst. Een journalist werd naar een ordinair verkeersongeval gestuurd. Bovendien stond de bron in journalistieke milieus bekend als zijnde onbetrouwbaar. In bijna alle arresten van Stratzburgh staat onderaan een klein zinnetje: “acting in good faith and on the basis of their professional rules. Een ander geval van onjuiste informatie heeft terecht geleid tot het ontslag van de Adjunct Hoofdredacteur van De Morgen.en Communicatierecht Voorbeelden: 1. wel tot correspondentie. Zij waren op vakantie in Spanje en moesten het nieuws daar in de krant vernemen. Hij kreeg informatie van iemand ter plekke en de volgende dag verscheen in de krant dat ‘Jan Janssens’ overleden was. Journalist die op deze wijze handelen genieten van de ruime rechtsbescherming van paragraaf 1. als men de drie bovengenoemde dingen doet. Dit was een nutteloos incident waarmee de redacteur de reputatie van de krant en van zichzelf ernstig beschadigd heeft.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Acting in good faith in order to provide accurate information”. De journalist had door onjuiste informatie te leveren dus grote schade berokkend. Dit is de vuistregel die voor alle redacties in België geldt. zou de journalist de normale deontologische reflexen moeten hebben toch nog grondiger te werk te gaan en zich meer te informeren. De regel die redacties hanteren is een soort minimumnorm. terwijl het zo makkelijk is om de fout niet te maken. 2. We moeten er wel bij stil staan dat dit een minimumnorm is. Wees je dus bewust van je maatschappelijke taak als journalist. Bleek dat de man helemaal niet overleden was. academiejaar 2002 . belangrijker of meer spectaculair is.2003 82 .

ben je vrij om hem aan kritiek te onderwerpen.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Dat omvat personeel. Daarvoor moet je geen toestemming vragen. Tegenover personen die publieke functies bekleden. Mediabedrijven zijn zelf echter ook bedrijven en hebben ook allerlei klanten. Dit sluit aan bij de drie verplichtingen (controleren. Het beginsel van hoor en wederhoor is derhalve eigenlijk niets anders dan een specifieke toepassing van het streven naar de waarheid in de zin van de controle. (4) Beroepsgeheim of Bronnengeheim van journalisten Zowel in de verklaring van Bordeaux als die van München.2003 83 . telefoons enz. controleren). De redactie heeft als deontologisch recht en als deontologische plicht om dat op onafhankelijke wijze te doen. niet door iemand anders. controleren. Het principe van de redactionele onafhankelijkheid betekent dat de redactionele beoordeling over welke informatie men geeft en hoe onafhankelijk dient te geschieden door de redactionele organen. Daar zijn zeer veel misverstanden over. (3) Deontologisch beginsel van Hoor en Wederhoor Dit beginsel sluit aan bij het eerste beginsel van de waarheid. Als een hoogleraar die betaald wordt met gemeenschapsgeld en een functie uitoefent van maatschappelijk belang. hebben we een ruime vrijheid van spreken en een vrijheid van mening en van meningsuiting. De beoordeling over de nieuwswaarde dient met de onafhankelijkheid van geest te geschieden door de redactie. Het beroepsgeheim is naar Belgisch recht geregeld in artikel 458 van het strafwetboek en verbiedt aan bepaalde personen die in uitoefening van hun academiejaar 2002 . zijn werk niet goed doet. uitrusting. Dat houdt in dat mediabedrijven de economische en financiële voorwaarden organiseren waarin een redactie kan functioneren. MAAR je hebt de deontologische plicht om de zaken die je wenst te schrijven voor te leggen en de betrokkene te horen en hem de gelegenheid te geven om zijn standpunt te ontwikkelen. controle en controle.en Communicatierecht (2) Principe van de Redactionele Onafhankelijkheid Dit principe wordt soms vastgelegd in een Redactiestatuut dat binnen het mediabedrijf die redactionele onafhankelijk omschrijft. dit wordt vermeld onder de deontologische plichten.

De impact van een uitspraak als “het gaat slecht met de economie van het land”. is het een deontologische plicht om dat te vervullen. Voorbeelden: 1.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. luisteraar ernstig te nemen en hem aan te geven uit welke bron het bericht komt. Het gebruik van de term beroepsgeheim in de deontologische code kan zeer misleidend zijn. is anders als deze uitspraak afkomstig is van Eddy Wally. Hij contracteert dan met de bron. de sterfgevallen er aanzienlijk toenamen. Bij het verschijnen van het stuk werd de arts academiejaar 2002 . dan wanneer ze afkomstig is van de gouverneur van de nationale bank. De suggereerde dat de dokter euthanasie pleegde. is de waarschijnlijke bedoeling dat hij deze info naar buiten zal brengen. lezer. Dat beroepsgeheim is naar Belgisch recht altijd geweigerd aan journalisten.en Communicatierecht beroep zaken vernemen om die kenbaar te maken. Faber was een Amerikaanse journalist die uitpakte met een artikel waarin hij schreef dat wanneer een bepaalde arts in een rusthuis ging werken. Het principe in verband met journalistieke bronnen is dat de journalisten hun bron noemen. Dit is een strafrechterlijk gesanctioneerd verbod om te spreken over zaken die zij hebben vernomen in het kader van de uitoefening van hun beroep. Advocaten en artsen beschikken er bijvoorbeeld wel over. whistle blowers) Als een redacteur zulk contract aangaat. Het thema van het bronnengeheim is een uitzonderingstoestand ten aanzien van dat principe. Het is van toepassing in de uitzonderlijke hypothese waarin een bron aan de redacteur informatie verstrekt maar zelf insisteert op de geheimhouding van zijn of haar identiteit. De regel is om de kijker. Er is sprake om er een wettelijke grondslag aan het geven. Als je een journalist informatie bezorgt. Faber. maar er bestaat geen rechtsregel voor. Momenteel heeft het bronnengeheim enkel een deontologische grondslag. Ook dat bronnengeheim moeten we juist kaderen. Dat is echter niet juist. Men spreekt zoveel van het bronnengeheim dat de indruk kan worden gewekt dat de identiteit van bronnen in principe geheim dient te zijn. De deskundigheid van de geraadpleegde bron speelt immers mee. Het is beter om te spreken van het Bronnengeheim. De bron heeft op zichzelf ook informatieve waarde. Het staat wel letterlijk in de deontologie dat de redacteur in deze situatie de bron zelf dient te kennen.2003 84 . (thema van de klokkenluiders. Men spreekt in de communicatietheorie van het broneffect. Eigenlijk is het evident dat journalisten dit beroepsgeheim niet hebben.

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

aangehouden op verdenking van moord. Hij startte een procedure om van de journalist te weten te komen uit welke bron hij zijn zeer gedetailleerde informatie had. De arts is echter overleden in gevangenschap. Het is dus niet tot een arrest gekomen.

2. Goodwin Arrest. Het gaat hier om een EVRM arrest uit 1996. In de Britse
vestiging van het bedrijf Tetrapak was een vergadering aan de gang tussen acht topmensen van het bedrijf. Ze bestudeerden een analyse op basis van acht genummerde rapporten die zeer gevoelige informatie bevatten. Een rapport verdwijnt echter. De volgende dag belt Goodwin, een journalist van een lokale krant naar de directeur van het bedrijf. Hij past het principe van hoor en wederhoor toe en stelt de directeur enkele vragen. Deze vragen zijn echter zo gericht dat de directeur met zekerheid kan weten dat de journalist het rapport gelezen heeft. Het bedrijf lanceert een vordering tegen Goodwin om het rapport terug te geven en mee te delen van wie hij het heeft gekregen. Vanuit het standpunt van het bedrijf heeft iemand aan de basis een diefstal gepleegd en een zeer zware vertrouwensbreuk gepleegd. Dit is vrij navrant4. De zaak heeft een zeer delicaat karakter. Een van de acht topmensen van het bedrijf heeft het vertrouwen compleet beschadigd en alleen Goodwin kan weten wie de dief is. Naar Brits recht is Goodwin veroordeeld om de informatie vrij te geven. Volgens Goodwin was dit echter een schending van Artikel 10 van het EVRM. Stratsburgh oordeelde dat de veroordeling een misdrijf is tegen de gedragsrechten. De vertrouwelijkheid bewaren behoort tot de door artikel 10 beschermde rechten. (extra informatie te vinden op : http://hudoc.echr.coe.int/hudoc/ViewRoot.asp? Item=0&Action=Html&X=1221180700&Notice=0&Noticemode=&RelatedM ode=0)

Het bronnengeheim als uitzondering op de regel heeft geen wettelijke maar wel een jurisprudentiële grondslag. Het wordt door het EHRM gezien als een onderdeel van artikel 10 van het EVRM.

4

navrant: schrijnend, hartverscheurend
academiejaar 2002 - 2003

85

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

Art. 10 EVRM: “1. Een ieder heeft recht op vrijheid van meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid een mening te koesteren en de vrijheid om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of te verstrekken, zonder inmenging van enig openbaar gezag en ongeacht grenzen. Dit artikel belet Staten niet radio-, omroep-, bioscoop- of televisieondernemingen te onderwerpen aan een systeem van vergunningen. 2. Daar de uitoefening van deze vrijheden plichten en verantwoordelijkheden met zich brengt, kan zij worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten, voorwaarden, beperkingen of sancties, die bij de wet zijn voorzien en die in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de nationale veiligheid, territoriale integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede zeden, de bescherming van de goede naam of de rechten van anderen, om de verspreiding van vertrouwelijke mededelingen te voorkomen of om het gezag en de onpartijdigheid van de rechterlijke macht te waarborgen.” Inhoud 1. Het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer Het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer is vastgelegd in artikel 22 van de grondwet. Art. 22: “Ieder heeft recht op eerbiediging van zijn privé-leven en zijn gezinsleven, behoudens in de gevallen en onder de voorwaarden door de wet bepaald. De wet, het decreet of de in artikel 134 bedoelde regel waarborgen de bescherming van dat recht.” Eigenlijk behoort het recht op privacy tot de Belgische rechtsorde sinds de introductie van de Belgische grondwet in 1831. De grondwet kende toen reeds de bescherming van de woonst en van het briefgeheim. De persoonlijke levenssfeer wordt persoonlijk erkend en gerespecteerd. Hoewel er maar zeer recent een grondwettelijke regeling voor bestaat, is dit een leerstuk dat in het Belgisch recht altijd behoord heeft tot de vanzelfsprekendheden op het niveau van de persoonlijkheidsrechten. In artikel 8 van het EVRM is het recht op de bescherming van de persoon en het gezin gegarandeerd. Zowel over artikel 8 als over artikel 10 bestaat een uitgebreide jurisprudentie. Art. 8 EVRM: “1. Een ieder heeft recht op respect voor zijn privé leven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en zijn correspondentie.

academiejaar 2002 - 2003

86

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

2. Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening van dit recht, dan voor zover bij de wet is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk is in het belang van de nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch welzijn van het land, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen. “ Wat tot die beschermde sfeer behoort, is cultureel bepaald. Er bestaat geen lijst of catalogus voor. Het is wat men maatschappelijk aanvoelt als daartoe behorend. Dat zijn in onze samenleving gegevens over familiale, relationele aangelegenheden, gegevens over gezondheid, medische toestanden, filosofische, levensbeschouwelijke, religieuze of andere opvattingen. Er zijn samenvattingen waarin men daar anders over denkt. Met betrekking tot elk van die zaken, kan elk individu zich anders gedragen. Wie zich bijvoorbeeld in het openbare leven begeeft, geeft zelf een stukje van zijn privacy weg. Omgekeerd kan niemand iemand anders dwingen om bijvoorbeeld te zeggen dat je gelovig bent, of wat je politieke kleur is. Dat kan derhalve ook niet als rechtmatig argument worden aangevoerd als selectiecriterium bij aanwervingen. De verhouding van de moderne media ten aanzien van respect voor de persoonlijke levenssfeer is problematisch. Het is duidelijk dat er media zijn, of rubrieken in media, die de grenzen verkennen van wat er kan. In een arrest van het Amerikaanse Supreme Court wordt het recht op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer omschreven als “the right to be let alone”. Dit is een van de meer nobele grondwettelijke rechten en vrijheden. Het recht om met rust te worden gelaten wat betreft de aspecten: je fysieke integriteit, je psychische toestand, levensbeschouwelijke opvattingen. Bij ons is het cultureel gebruikelijk dat wij ons kleden wanneer wij ons in het maatschappelijke verkeer begeven. Daarom worden de gegevens betreffende ons naakte lijf en afbeeldingen daarvan algemeen beschouwd als behorende tot de persoonlijke levenssfeer. Er zijn culturen waarin dat anders is. Bij het recht om met rust te worden gelaten is vrij gemakkelijk aan te geven wat het juridische principe is dat deze materie beheerst. Elk individu is op grond van haar of zijn persoonlijkheid, op grond van haar of zijn recht op erkenning van menselijke waardigheid, de enige die bevoegd is te beoordelen wat tot zijn of haar privacy behoort. Je mag je bijvoorbeeld in het openbaar als homo outen, maar je mag dat niet in de plaats van anderen te doen. Dat is aanmatigend handelen en je schendt er de privacy van anderen mee. Alleen als je absoluut zeker bent dat een persoon zelf iets te kennen wilt geven en je hebt de drie noodzakelijke dingen gedaan (controle), schendt je niet het

academiejaar 2002 - 2003

87

Je kan geen geldig contract met iemand afsluiten om je te laten opsluiten. Dit geldt voor alle aspecten waar wij normaal discreet over zijn. Die ex-Miss mag dan al beslist hebben om als BV een stuk van haar persoonlijke leven vrij te geven. Tegenwoordig is de term onderzoeksjournalistiek in zwang aan het komen.2003 88 . Het moet telkens over een eigen beslissing gaan. In het laatste geval is er een schending van het recht op de persoonlijke levenssfeer. Beelden die op zulke wijze worden opgenomen kunnen slechts geldig worden uitgezonden in geval met expliciete toestemming verkrijgt. Ten tweede zijn in de regel de materiële en intellectuele middelen in de Belgische journalistiek te klein om tot echte onderzoeksjournalistiek te leiden. Dat is absoluut ongeldig en het is aberant5 dat men dergelijke contracten sluit. Iedereen heeft het recht om te weten wanneer 5 aberant: afwijkend academiejaar 2002 . Deze hebben een bewakingsoogmerk en kunnen voor niets anders gebruikt worden. Dit is eigenlijk een zeer gevaarlijk gegeven. Evenmin is het maatschappelijk wenselijk dat men kan contracteren om 24 uur per dag vastgelegd te worden op video. Het criterium is dus gaat het naar buiten brengen. maar dat wil niet zeggen dat het legitiem is voor paparazzi om haar met enorme telelenzen te gaan belagen in haar privé-sfeer. Zo iets is naar Belgische normen conceptueel niet denkbaar. Een fotomodel kan bijvoorbeeld voor zichzelf uitmaken of foto’s van haar lichaam in de openbaarheid mogen komen. De absolute kern van vrijheid is persoonlijke vrijheid. Het is een misdrijf om een valse naam of een valse titel te dragen. Maar wanneer een ex-Miss België in een weekblad over haar scheiding en over haar ex praat. Ten eerste is alle journalistiek onderzoeksjournalistiek want je moet je bronnen onderzoeken. Candid Camera. BV’s flaneren bijvoorbeeld wel eens met hun relationele leven.en Communicatierecht recht op de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene. Als we verder nadenken over deze kwestie.. Bewakingscamera’s. de onthulling van iets wat wij maatschappelijk als persoonlijk beschouwen terug op een autonome beslissing of werd dit aan de betrokkene opgedrongen. wordt het principe van hoor en wederhoor niet toegepast. haar ex-man die geen BV is heeft dat niet besloten. wat het undercover gaan van journalisten problematisch maakt. kan een format zoals Big Brother eigenlijk niet bestaan in een democratische rechtsstaat bestaan. Dit is een delicate kwestie.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Wie het met wie doet houdt de publieke opinie bezig.

De dierenrechtenorganisatie GAIA had op een veemarkt in Anderlecht beelden gefilmd waarop te zien was hoe bepaalde veehandelaars dieren mishandelden. Gaia versus veehandelaars. Een verborgen camera gebruiken is niet de enige manier om iets te registeren. Een VZW’tje mag geen quasi politioneel bewijs gaan verzamelen en dan zeggen dat dierenbeulen zwaar gestraft moeten worden. Voorbeeld: 1. Dat past niet in onze samenleving. Michel Vandenbosch heeft zijn strijd namelijk niet gevoerd met in de rechtsstaat passende middelen.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. 2. dat dan undercoverjournalistiek en respectievelijk het gebruik van verborgen opname apparatuur verantwoord is. wat helemaal niet mag. In dat geval moet men zich wel in een positie plaatsen dat men kan aantonen dat de informatie op geen enkele andere normale wijze beschikbaar was. Gaia wilde dit via die beelden aanklagen. Men zegt in de deontologische rechtsspraak dat wanneer is aangetoond dat op geen enkele andere wijze de informatie verkrijgbaar is. Dit is echter uitlokking. Een journaliste heeft zich op internet uitgegeven als een dertienjarig meisje om een bankdirecteur er bij te lappen voor pedofilie. Je kan geen valse hoedanigheid aannemen. maar de gemakkelijke manier! Het hoort echter niet tot de expressievrijheid dat journalistiek gemakkelijk is! Toch wint het gebruik van de verborgen camera aan populariteit. op een luiheid.2003 89 .en Communicatierecht een journalist actief met iets bezig is en dingen over je wenst te weten. Het is puur machiavellisme om te denken dat het nobele doelen uw middelen heiligt. maar verloor de zaak. Dat is in een rechtsstaat niet aanvaardbaar. Redacties zagen aan de tak waarop zij zitten! De popularisering van het gebruik van de verborgen camera is professioneel fout en berust op een gemakkelijkheidscriterium. Dat vergemakkelijkt je werk niet altijd. je moet zeggen dat je journalist bent. academiejaar 2002 .

De afbeelding ervan behoort tot de beschermde persoonlijke levenssfeer. gedurende twintig jaar na diens overlijden. We zijn onderscheidbaar van elkaar dankzij ons gezicht. Vraag: wat met foto’s die op openbare plaatsen genomen worden? Antwoord: Als het om een algemeen sfeerbeeld gaat.en Communicatierecht 2. Later werd ze bekend als omroepster en wilde men de foto’s ineens wel laten publiceren. Dit staat in de Belgische auteurswet van 1994. van de auteur moeten corrigeren. Als iemand u schildert of fotografeert. We lopen alleen met ons gezicht zichtbaar rond. De kunstenaar komt dan in conflict met de privacy van zijn model. Sabine de Vos heeft als onbekende studente naaktfoto’s laten maken voor Play Boy. Dus dat maakt dat we een beetje onze snoet zijn en het recht van de maker. is er wel een inbreuk indien het nemen van de foto’s niet met de toestemming van de gefotografeerde persoon gebeurd is. De Vos ging echter niet meer akkoord en heeft gelijk gekregen.” Waarom staat dit in de auteurswet? Omdat het auteursrecht aan de maker van de afbeelding exclusieve rechten geeft op zijn auteurswerk. Recht op afbeelding. Het is een essentieel onderdeel van onze persoonlijkheid. is er geen sprake van een inbreuk. Artikel 10 auteurswet 30-04-1994: “De auteur of de eigenaar van een portret dan wel enige andere persoon die een portret bezit of voorhanden heeft. Wie we zijn hangt voor een belangrijk stuk samen met hoe we eruit zien. is hij auteursrechterlijk de monopolist van zijn auteurswerk. Indien iemand met een telelens gefotografeerd wordt. Dit gebeurt doordat de afgebeelde persoon een eigen recht heeft over zijn afbeelding dat voortgaat op het auteursrecht van de maker van de afbeelding. heeft niet het recht het te reproduceren of aan het publiek mede te delen zonder toestemming van de geportretteerde of. Het is echter niet publiek. Ons gezicht onderscheidt ons. zonder toestemming van zijn rechtverkrijgenden. Het recht op afbeelding is als onderdeel van de privacy rechten zeer strikt beschermd.2003 90 . De uitgever wenste die foto’s op dat moment niet te gebruiken.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. academiejaar 2002 . Dat conflict moet geregeld worden. We herkennen elkaar er aan. Voorbeeld: rechtsspraak uit de naaktfotografie. vermits we in onze cultuur gebruikelijk gekleed lopen.

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.2003 91 .en Communicatierecht academiejaar 2002 .

vergt van de Media dat wat zij schrijven aannemelijk is.” 5. schending van de goede zeden. Het enige wat ten aanzien van drukpersmisdrijven voor een correctionele rechtbank kan worden vervolgd is het racisme delict. De rechtsspraak in toepassing van artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek. behoudens voor drukpersmisdrijven die door racisme of xenofobie ingegeven zijn. Een schending van uw recht op afbeelding. Burgerlijke aansprakelijkheid Burgerlijke aansprakelijkheid berust op artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek. Recht van antwoord 5. De fout kan gelijk welke onrechtmatigheid zijn.… Men moet zich de deontologische regel van het streven naar waarheid herinneren.1.en Communicatierecht (5) Rechtsmiddelen 3 soorten: 1.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Art.2003 92 . het gebruiken van uw afbeelding zonder uw toestemming. het schrijven van zaken die uw privacy op een andere manier schenden. dat is Art.” Als je een fout maakt en de fout veroorzaakt schade. Strafrechterlijke aansprakelijkheid Kennelijk racisme. waardoor aan een ander schade wordt veroorzaakt. zijn er eigenlijk geen gevolgen. 1382 BW: “Elke daad van de mens. Gelet op artikel 150 van de grondwet dat bepaalt dat drukpersmisdrijven enkel kunnen worden voorgelegd aan een jury in het Hof van Assisen. laster en eerroof zijn misdrijven die in het strafwetboek omschreven worden. alsmede voor politieke misdrijven en drukpersmisdrijven. Burgerlijke aansprakelijkheid 3. dan moet je die schade vergoeden. Ten aanzien van de audiovisuele media kan men wel worden vervolgd. verplicht diegene door wiens schuld de schade is ontstaan deze te vergoeden. 150: “De jury wordt ingesteld voor alle toegevoegd aan artikel 150. strafrechterlijke aansprakelijkheid 2. criminele zaken. Voor de gedrukte media is er dus eigenlijk een soort straffeloosheid ten aanzien van die drukpersmisdrijven. Dat is niet hetzelfde als waar! Die aannemelijkheidstoets wil zeggen dat je zal moeten kunnen aantonen aan de rechter dat een ander zorgvuldig handelende journalist op dezelfde of op een academiejaar 2002 .2.

word je veroordeeld tot herstel van de schade. Het verschil tussen feiten. als je zeer professioneel en deontologisch de zaak hebt onderzocht. Als je de drie dingen doet die je zou moeten doen. in andere landen bestaat dit niet Tegenhanger van vrijheid van redacties om over iemand te publiceren o Evenwichtsanalyse: gelijkheid van wapens academiejaar 2002 .3. Maar denk zeer goed na als je onrechtmatig reputatieschade aanricht. You can make and break reputations. Een kritisch oog op alle maatschappelijke gelegenheden van algemeen belang.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Journalisten hebben in de media een ontzettend belangrijke functie als public watchdog of democrasy. dat dit zeer hard aankomt en dat reputatieschade niet herstelbaar is! Onze publieke opinie is namelijk hardvochtig en is van oordeel dat waar rook is. Men aanvaardt onder de aannemelijkheidstoets dat een journalist onder tijdsdruk werkt. dan zal je in de regel in staat zijn de aannemelijkheidstoets en de bewijslast die hoort bij de aannemelijkheidstoets te leveren. aangezien het meningen zijn. Daarvoor zijn de media er. 5. dat is de absolute grondslag. Indien je iemand schade berokkent. Van waardeoordelen mag men je evenmin bewijs vragen. fundamentele expressievrijheid om over alles te schrijven (kritisch) Belgie: traditioneel gevestigd rechtsmiddel.en Communicatierecht vergelijkbare wijze journalistieke controle of onderzoek zou hebben verricht en het bericht ook zou hebben gepubliceerd. (cfr Chérie Blair in GB) Men moet zich bewust zijn van het gevaar van het wapen dat men hanteert! Doe dat met overtuiging als het maatschappelijke aangelegenheden van algemeen belang betreft. Het is aangewezen in de journalistieke opbouw van een item de stappen die u neemt gedocumenteerd te houden. om mistoestanden aan te klagen. geruchten en waardeoordelen geldt. Van geruchten die je als gerucht verneemt moet dat niet. Maar men aanvaardt dit slechts binnen redelijke mate. ook vuur is en dat er wel iets van aangeweest zal zijn als iemands reputatie geschaad wordt. Journalisten hanteren ook een ongemeen gevaarlijk wapen. Van feiten moet je de bewijslast kunnen leveren. Recht van antwoord • • • • Specifiek mediarechterlijk rechtsmiddel Redacties vrij op grond van mediavrijheid.2003 93 .

verspreiding stopgezet • Inhoudelijke voorwaarden: o Antwoorden in de gebruikelijke betekenis van het woord academiejaar 2002 . An demeulemeester in Brusselmans boek  Veroordeling fout.en Communicatierecht o Sommige landen vinden dit vreemd: iemand die recht uitoefent kunnen inbreken in redacties onevenwichtig bevonden door anderen • Sinds 1977: uitgebreid tot radia en televisie o o Drukpers verschillend met audiovisuele art 150 GW In drukpers: meer kijken naar herstel van het evenwicht. redacties niet leuk vinden (redacties te verkrampt attitude tov rva (publiceren dit niet graag) • Zodra u bent vermeld + wet bepaald bij naam genoemd of impliciet aangegeven o Beschikt over rva: tekst redigeren (wet te formalistisch. niet naleving strafsancties) o o In dezelfde taal als de publicatie Rva bestaat uit min en max tekens   Min: altijd 1000 tekens of leestekens Max: dubbel van de ruimte die wordt ingenomen door de bestreden tekst • Vb. middel van rechtsbescherming.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. u krijgt het woord in periodieke drukwerken  Ruimte innemen in hun kolom. middel dooor wijdt bereik meer dan • Geen rva op fictieboeken o o Periodiciteit staat niet vast Vb. Éénmalig boek waarop recht van antwoord wilt uitoefenen gaat niet want niet periodiek o Herstel van evenwicht. niet op rva  Gevolgen daarvan dragen Brusselmans veroordeeld.2003 94 . te strakt. Artikel 4000 letters= pagina in weekblad= norm voor middelgrote krantenartikkel o  bescherming o o Bij foto: neemt de plaats van 2000 tekens: casuisitiek Vermeld in paragraaf wat dan? Recht op 2X paragraaf of tekst? Rva mmag dan max 8000 letters bevatten  rechtsbescherming. schading eer en goede naam. onrechtmatige daad.

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Omroep recht tegenvoorstel doen Max 4500 In 3 min gelezen moet worden Genoemd in uitzending?  Omroep kan u zeggen heb recht op. toen u verdacht werd zijn vaak publieke zaken. geinterviewde wel Binnen 3 maanden na publicatie  Rigide mechanisme: publicatie plicht in periodiek drukwerk op • dezelfde plaats.en Communicatierecht  o o Pertinent zijn in antwoord/ Bij materie blijven Niet zonder noodzaak 3de vermelden in antwoord Vb.2003 95 . dezelfde lettertekens. vaak in aandacht academiejaar 2002 . maar mag tegenvoorstel doen  Tegenvoorstel aanvaarden: nieuwe tekst voorgelezen eerst volgende uitzending  • Tegenvoorstel weigeren: hof van eerste aanleg: oorspronkelijke tekst gelezen Eerste vraag: recht op recht van antwoord? o • Rechtsmiddel dat recht van verdediging: beperkter 187: recht van mededeling o o Specifiek recht Symbolische waarde:  = recht om bij omroep te laten weten dat u definitief buiten vervolging. vrijgesproken bent   in welk omstandigheden. zonder onderbrekingen Inbreuk op drukwerk theorie van herstel evenwicht o • 177: gecordineerde mediadecreten o Bij radio en televisie vercshillend RVA  Wel rechtsmiddel. lezersbrief/reclame/interview  Geinterviewde vernoemd in gesprek ienamd ook vermeld in drukwerk  Journalist niet verantwoordelijk. maar beperkt tot recht van verdediging • • • Onjuiste feiten rechtzetten Aanvallen op u eer ar te weren Veel beperktere notie van verdediging o o o o o Binnen de maand.

(online). Dit is een recht dat vrij goed werkt. N.nl/publicaties/overig/dellebeke/dellebeke1. De omroep die nu rechtmatig het recht heeft opgeëist kan zeggen dat ze een tegenvoorstel van tekst doet.doc. Het is het recht dat eenieder een heeft die is genoemd in de audiovisuele en gedrukte media om zelf aan het woord te komen.ivir. Drie minuten is redelijk lang voor een niet-journalist.2003 96 .au/soh/subjects/JN2002/JN2002website/program/conte mpt. of een tekst van 4500 typografische tekens. (online). Maar anders dan kranten of weekbladen hebben de omroepen het recht een tegenvoorstel te doen. doping vaak eindigen ni buitenvervolgingstelling of in vrijspraak.html . Op radio en televisie werkt het enigszins anders.jcu. gelezen op 1511-2002 (2002). In de praktijk onderhandelt men dus vaak en zal men de persoon vragen om in plaats van recht van antwoord een ruimer interview te geven om impliciet recht te zetten wat verkeerd was weergegeven. Bibliografie  DELLEBEKE M. “Contempt of court”. verplicht om het antwoord integraal te publiceren op dezelfde plaats en in dezelfde lettertekens. In de praktijk houden redacties niet van recht van antwoord. In de gedrukte pers wil het zeggen dat men mag antwoorden binnen de drie maanden en dat men tweemaal de ruimte mag innemen van datgene waarop u antwoordt. Men mag daar een tekst inzenden die in maximaal drie minuten kan worden voorgelezen.edu. Indien uw antwoord niet beledigend is. dan is de redactie onder bedreiging van een strafrechterlijke sanctie.faess. Het is het recht om te antwoorden op wat er gepubliceerd of uitgezonden wordt. Je hebt nooit de toegang tot de microfoon of de camera. gelezen op 2-11-2002 academiejaar 2002 . http://www. Actualiteiten tv-reclame en sponsering. http://www. in media niet evenveel aandacht voor • Verdachten hun verplichten in media dat dit ook vermeld wordt o Velen toch niet terug in schijnwerpers willen brengen Dit bestaat in België merkwaardig genoeg reeds sedert 1830.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. (1995).en Communicatierecht • Huiszoeking.

. S.php...  http://www.be/juridisch/uitgever.int/scadplus/leg/nl/lvb/l24101.  (2002).en Communicatierecht N. http://www. .fenvlaanderen..eu. http://www.mediator..rvdj. http://www.senate. (2001). Brussels update december 2000. (online). (online).htm  N. (online).omroepactiviteiten – televisie zonder grenzen. gelezen op 2-11-2002 N.htm. “International federation of Journalists”. S.D.online.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. “Thorgeirson v.marketinglaw.be/magazine/2000_6/n06-22.uk/open. “50 jaar Raad van Europa”.bg/eng/thorg_e.htm.htm. http://www.D. http://europa. EuropaWorld.iit. Goed om weten.2003 97 .be/raad.htm. http://www. (online). (online).D. gelezen op 20-12-2002 N.europaworld.online. “Sunday Times v.  http://www.htm. S. gelezen op 15-11-2002 N.. UK”..D. gelezen op 16-11-2002 N. S. “Wat is de raad voor journalistiek?”.D.. (online). Televisie. Iceland”.edu/departments/csep/PublicWWW/codes/coe/jour-ifj. (online). . (1997).. gelezen op 24-11-2002 academiejaar 2002 .mediator.bg/eng/sundayt2.. gelezen op (online) 22-11-  2002 N.org/issue17/johnreith12101. gelezen op 2-11-2002 http://www. (online).htm. (2001). S. gelezen op 1-11-2002 N.asp?A=331. gelezen op 20-12-2002 RAVELINGEN J.co.

. three hundred and eighty-nine claims in all were pending against Distillers. The drugs were prescribed as sedatives for.. sixty-five were settled in 1968 following negotiations between the parties' legal advisers.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.. They contended that the cause of the deformities was the effect on the foetus of thalidomide administered to the mother during pregnancy.].en Communicatierecht Bijlage Les van 25-10-2002: “Between 1958 and 1961 Distillers Company (Biochemicals) Limited ("Distillers") manufactured and marketed under licence in the United Kingdom drugs containing an ingredient initially developed in the Federal Republic of Germany and known as thalidomide. Writs against Distillers were issued. Distillers had announced in February 1968 that they academiejaar 2002 . by the parents of seventy of the deformed children on their own and on their children's behalf. no further steps were taken in those actions where writs had been issued. [.2003 98 . n the course of time there were some 450 such births in all. The basis of the settlement was that each plaintiff.. the children were still alive and the settlement therefore required court approval which was obtained.. in the event.. in particular. by 1971. provided he withdrew his allegation of negligence. alleged that Distillers had been negligent in the production. should receive from Distillers a lump sum equal to 40 per cent of the amount he would have recovered had his action wholly succeeded. Apart from a statement of claim in one case and a defence delivered in 1969. Further proceedings in the High Court in 1969 dealt with the assessment of damages in the cases settled on the above-mentioned basis and. 9. manufacture and marketing of the drugs and claimed damages. In sixty-two of the cases. [. Distillers denied negligence and put in issue the legal basis of the claims. Of the seventy actions by parents. Distillers withdrew all drugs containing thalidomide from the British market in November of the same year. between 1962 and 1966.] . In 1961 a number of women who had taken the drugs during pregnancy gave birth to children suffering from severe deformities. A number of actions were also brought in respect of persons alleged to have suffered peripheral neuritis as a result of use of the drugs. Distillers paid out some &1.000 in respect of fifty-eight cases. 10. expectant mothers.000.

In particular. in December 1971. [. and in 1968 it had ventured some criticism of the settlement concluded in that year. the Daily Mail was "warned off" by the Attorney-General in a formal letter threatening sanctions under the law of contempt of court. but contempt proceedings were not actually instituted. In 1971.. complained of the delay that had elapsed since the births and appealed to Distillers to make a more generous offer. a settlement involving the setting up of a &3.2003 99 .8 million and company assets worth &421 million. the academiejaar 2002 . On 24 September 1972." A footnote to the article announced that "in a future article The Sunday Times [would] trace how the tragedy occurred". On 17 November 1972.25 million spread over 10 years.] By September 1972.en Communicatierecht would provide a substantial sum for the benefit of the remaining three hundred and eighty-nine claimants and both sides were anxious to arrive at a settlement out of court.. The article contained the following passage: ". The case in fact raised legal issues of considerable difficulty under English law.. criticised various aspects of English law on the recovery and assessment of damages in personal injury cases. there are times when to insist on the letter of the law is as exposed to criticism as infringement of another's legal rights. Without in any way surrendering on negligence. The Sunday Times carried an article entitled "Our Thalidomide Children: A Cause for National Shame": this examined the settlement proposals then under consideration.000 trust fund had been worked out and was expected to be submitted in October to the court for approval. describing them as "grotesquely out of proportion to the injuries suffered".. This does not shine as a beacon against pre-tax profits last year of &64.250. The figure in the proposed settlement is to be &3.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. they would have been heard by a professional judge sitting without a jury. 11.. negotiations began on a proposal by Distillers to establish a charitable trust fund for all the deformed children other than those covered by the 1968 settlement. the thalidomide children shame Distillers . There had also been comment on the children's circumstances in other newspapers and on television. the Daily Mail published an article which prompted complaints from parents that it might jeopardise the settlement negotiations in hand. Reports concerning the deformed children had appeared regularly in The Sunday Times since 1967. Distillers could and should think again.. Had any of the actions come on for trial.

calling on Distillers to face up to their moral responsibilities and for immediate legislation to establish a trust fund for the deformed children. There was also a considerable response from the public. Distillers had increased the value of their proposed trust fund from &3. although references were made to facts described as "the danger flags flying" . Shortly before the debate. the Speaker had repeatedly refused to allow any debate or questions on the issues raised by the thalidomide tragedy. The Sunday Times throughout October contained a number of features on "the thalidomide children" and the laws of compensation for personal injuries. the Divisional Court decided (Attorney-General v. a single showing of the programme did not create "a serious risk" of interference with the course of justice. Much of the debate was devoted to the question whether immediate legislation would or would not take pressure off Distillers and/or the parents and to a discussion of social services for the children and the disabled in general and of official scrutinising systems for new drugs. academiejaar 2002 . Some radio and television programmes were cancelled after official warnings about contempt but proceedings were not actually taken except as regards a television programme. on 29 November 1972. Tributes were paid to the Sunday Times campaign and various criticisms were made of the law and lawyers. The question of Distillers' legal. there. inter alia. in the circumstances. the matter was extensively debated in the House which had before it a motion.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.250. The Attorney-General claimed that that programme was calculated to bring pressure on Distillers to pay more. However. the editor had made it plain that he was deliberately attempting to persuade Distillers to pay more.2003 100 . responsibility was not discussed. 13. as opposed to moral. the press and television. The court distinguished the case concerning the proposed Sunday Times article on the basis that. Although the proposed article was accordingly not published.000. In the House of Commons. On 24 November 1972.) that there had been no contempt because it was not established that the television company deliberately intended to influence the pending proceedings and.of which little notice had been taken.en Communicatierecht Divisional Court of the Queen's Bench Division granted the Attorney-General's application for an injunction restraining publication of this future article on the ground that it would constitute contempt of court (see paragraphs 17 to 35 below for a summary of the draft article and particulars of the contempt proceedings). shown on 8 October 1972. London Weekend Television Ltd.000 to &5. concerning the plight of the children.000. 12.

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

and to the absence of a general practice of tests on the foetus when thalidomide was first marketed. Similar references appeared in the draft Sunday Times article. At the close of the debate, the House, "disturbed about the plight of thalidomide children, and the delay in reaching a settlement", recognised the initiatives taken by the Government to improve services for the disabled and welcomed the Government's undertaking to investigate any special cases of need and to "consider, as soon as the cases are no longer sub judice, whether a trust fund needs to be established for thalidomide children". 14. The Parliamentary debate was followed by a further wave of publications and there was a nationwide campaign in the press and among the general public directed to bringing pressure on Distillers to make a better offer. The campaign included a threat to boycott Distillers' other products and many of their shareholders publicly urged a speedy and satisfactory settlement. Two articles in the Daily Mail of 8 and 9 December 1972 referred, in particular, to many of the same test and research results as the enjoined Sunday Times article. There were also, round about this time, a number of press articles denying Distillers' legal responsibility, but no further contempt proceedings were instituted. A public investigation of the causes of the tragedy was repeatedly demanded but never carried out; in fact, it was finally refused by the competent Minister in the summer of 1976. Following the public criticism, the proposed settlement did not proceed and, in December 1972 and January 1973, Distillers came forward with new proposals which involved a further increase in the value of the trust fund to &20,000,000. Negotiations continued. In the meantime, following an appeal by Times Newspapers Ltd., the Divisional Court's injunction was discharged by the Court of Appeal on 16 February 1973, only to be restored in modified form on 24 August 1973 following the House of Lords' decision of 18 July allowing a further appeal by the Attorney-General (see paragraphs 24 to 34 below). 15. On 30 July 1973, a single judge of the Queen's Bench Division approved in the great majority of the cases the terms of a settlement, after satisfying himself that they were in the true interests of the minors involved. Under the settlement: (a) each plaintiff, provided he withdrew his action, was to receive a lump sum equal to fourty per cent of the amount he would have received had the action been successful; and

academiejaar 2002 - 2003

101

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

(b) a charitable trust fund was to be set up for the deformed children, including those covered by the 1968 settlement. Distillers maintained their denial of negligence on the part of themselves or their advisers; since not all the parents accepted the proposed settlement, this issue remained sub judice. 16. On application by the Attorney-General, the injunction against Times Newspapers Ltd. was discharged on 23 June 1976 (see paragraph 35 below). Four days later, the contentious article was published. It differed in a number of respects from the original draft; in particular, it omitted certain matters based on information which had been received in confidence by the parents' advisers during the thalidomide litigation. Disclosure of this information had been forbidden by a further injunction of 31 July 1974 of which the applicants did not complain before the Commission. By 23 June 1976, four of the parents' actions against Distillers remained outstanding: [...] Moreover, there was still pending at that date litigation between Distillers and their insurers which also involved the issue of negligence: the insurers had contested their liability to pay for the 1973 settlement on the ground, inter alia, that Distillers had not carried out adequate tests and research. This action had been set down for trial on 4 October 1976 but was, in fact, settled on 24 September 1976.” N., S.D., “Sunday Times v. UK”, (online),

http://www.mediator.online.bg/eng/sundayt2.htm, gelezen op 1-11-2002 Zie ook: http://www.icnl.org/library/legal/sundaytimes.htm Les van 15-11-2002: “Actualiteiten tv-reclame en sponsoring Mr M. Dellebeke1 (IER 1995 nr. 5, p. 153-161)

Recente ontwikkelingen op Europees en nationaal niveau scheppen nieuwe mogelijkheden voor televisie-reclame en programma-sponsoring. Met name

academiejaar 2002 - 2003

102

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media- en Communicatierecht

Europese jurisprudentie, de nieuwe sponsorregels voor de publieke omroepen en de Notitie Liberalisering Mediawet geven aanleiding voor een overzicht. Welke mogelijkheden hebben adverteerders en sponsors momenteel en binnenkort op de Nederlandse televisie?

1. Inleiding Commercie en omroep zijn in Nederland altijd strange bedfellows geweest. Waar voor kranten en andere gedrukte media niet of nauwelijks beperkingen zijn gesteld aan adverteren en andere vormen van commerciële exploitatie, is de geschiedenis van de relatie omroep - commercie er een van politieke betutteling, leidende tot vele beperkingen en andere regels. Er zijn echter liberaliserende ontwikkelingen te signaleren; zowel op Europees (als gevolg van de tv-richtlijn en de nadere interpretatie daarvan) als op nationaal niveau (invoering van binnenlandse commerciële omroep en, meer recentelijk, invoering van de sponsorwet voor de publieke omroep en de Notitie Liberalisering Mediawet). Genoeg reden dus voor een overzicht van de mogelijkheden en onmogelijkheden van commerciële exploitatie van het televisie-medium door omroepen en het bedrijfsleven. Hierbij moet onderscheid worden gemaakt tussen het (laten) uitzenden van reclame en het sponsoren van programma's.2 Een nieuwe vorm van verkoop via de televisie, teleshopping (het rechtstreeks aanbieden van produkten en diensten op tv), zal in een aparte paragraaf (§7) aan bod komen. Dit overzicht beperkt zich tot het juridische kader van de op Nederland gerichte televisie-uitzendingen. Deze zullen worden onderverdeeld in uitzendingen afkomstig van buitenlandse omroeporganisaties (grensoverschrijdende televisie; §3), binnenlandse commerciële omroep (§4), binnenlandse publieke omroep (§5) en Nederlandse lokale en regionale omroep (§6). Per categorie zullen de daarop van toepassing zijnde regelingen en de actuele ontwikkelingen daarin, worden besproken. Het overzicht zal worden voorafgegaan door een schets van het europees-rechtelijke kader, dat de basis vormt van de nationale regelingen (§2). Bij deze uiteenzetting moet in gedachten worden gehouden dat de reclameen sponsorregels waaraan de omroepen zich moeten houden, van direkt belang zijn voor adverteerders en sponsors. De mogelijkheden en beper-

academiejaar 2002 - 2003

103

De richtlijn verplicht de lidstaten tot het invoeren van het in de richtlijn vastgestelde minimumkader in hun nationale televisiewetgeving. De tv-richtlijn Basis van het Europese reclame. legt beperkingen op aan alcoholreclame en academiejaar 2002 . Reclame moet gemakkelijk als zodanig herkenbaar zijn en duidelijk gescheiden zijn van de rest van het programmaaanbod. Aan de zendkant verplicht zij tot regulering. De belangrijkste reclameregels zijn immers door de richtlijn gecoördineerd.1.en sponsorregime is de EG-richtlijn Televisie zonder grenzen.3 Doelstellingen van deze richtlijn zijn onder meer bescherming van de consument tegen de toenemende commerciële uitingen in televisie-uitzendingen en de bevordering via etherreclame van de (grensoverschrijdende) handel in goederen en diensten. programma's (waaronder reclame-uitzendingen) moeten voldoen aan bepaalde minimum-eisen.4 Buiten de invoering van dit nationale minimumkader ziet de richtlijn alleen op grensoverschrijdende (lees: buitenlandse) tv-uitzendingen. mogen in een andere lidstaat niet worden belemmerd. De opdracht van de richtlijn is tweeledig. zulks ter bescherming van de kijker. verbiedt de richtlijn sluikreclame. Hierbij is voor Nederland van belang dat in beginsel geen beperkingen mogen worden gesteld aan het doorgeven van reclame die afkomstig is uit een andere EU-lidstaat. de ontvangst en (kabel)doorgifte van televisieprogramma's. transmitting state principle. Daarbij zijn de lidstaten bevoegd strengere regels op te nemen dan het minimumregime van de richtlijn. die worden uitgezonden vanuit een EU-lidstaat.5 De richtlijn bevat kwalitatieve en kwantitatieve bepalingen voor reclame en kwalitatieve bepalingen voor sponsoring. De richtlijn stelt verder regels voor de inhoud van reclame (mede ter bescherming van minderjarigen). Dit vrije verkeer van (reclame)uitzendingen wordt bewerkstelligd door het zgn.2003 104 . 2. Aan de ontvangstkant bestaat de verplichting tot deregulering.6 Wat de inhoudelijke bepalingen ten aanzien van reclame betreft. Europees kader 2.en Communicatierecht kingen van het regime bepalen immers de soort en hoeveelheid reclame die zij op de betreffende televisiezender mogen maken en welke sponsorvormen zij kunnen benutten.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.

Europese jurisprudentie Recentelijk hebben twee arresten de gelding van de tv-richtlijn onderstreept.9 2. Omroepen mogen hun programma's laten sponsoren. echter. De hoeveelheid reclame wordt beperkt tot 15% van de dagelijkse zendtijd. Ook is sponsoring van tv-journaals en politieke informatieprogramma's niet toegestaan. Overigens heeft de Europese Commissie onlangs een voorstel tot wijziging van de richtlijn ingediend. (b) de redactionele onafhankelijkheid gehandhaafd blijft en (c) de kijker niet wordt aangespoord tot aankoop van de produkten van de sponsor. met een maximum van 12 minuten per uur uitzending. De supermarktketen daagde TF1 en M6 voor het Parijse Cour Commercial. De richtlijn schept niet de verplichting sponsoring toe te laten. De mogelijkheden voor sponsoring worden verder beperkt door het verbod op sponsoring door de tabaksindustrie en de medische branche7. waarin zij voorstelt deze uit te breiden met regels voor teleshopping (waarover meer in §7) en het reclamebegrip ook 'andere vormen' van reclame dan de 'klassieke' reclamespot te laten omvatten.2003 105 .en Communicatierecht verbiedt tabaksreclame en reclame voor medische produkten/handelingen. te weten het arrest van het Hof van Justitie van de EG inzake Leclerc-Siplec vs. moeten de minimumregels van de richtlijn gelden.8 De aangepaste richtlijn moet hiermee voorbereid zijn op nieuwe reclamevormen als telepromotie (tv-reclame voor produkten/diensten door middel van spelletjes of presentaties) en 'Dauerwerbesendungen' (reclame-uitzendingen die langer duren dan reguliere spots en die in programma's kunnen worden opgenomen). welk gerecht het Hof vroeg te oordelen of de Franse nationale wetgever bevoegd was dergelijke beperkingen op te leggen academiejaar 2002 .10 Het arrest van het Hof van Justitie van 9 februari 1995 . als de lidstaten dit toestaan.2.betrof het protest van een Franse supermarktketen tegen een Frans decreet dat de distributie-sector uitsloot van tv-reclame. Mattel/Lego. Op grond van dit reclameverbod weigerden de Franse omroepen TF1 en M6 de commercials van Leclerc-Siplec uit te zenden. TF1/M6 en de uitspraak van het EFTA-Hof inzake Forbrukerombudet vs.het eerste over de tv-richtlijn .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. mits (a) wordt vermeld dat en door wie het programma is gesponsord.

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.tv-richtlijn. Als gevolg van de integratie van de tvrichtlijn in de Europese Economische Ruimte (EER)-overeenkomst geldt deze vrijheid ook in de EFTA-landen. Het is aan de lidstaat zelf om te bepalen of hij een strenger regime dan het minimumregime van de richtlijn invoert.11 Het Hof constateerde allereerst dat het hoofddoel van de richtlijn is het verzekeren van dienstenvrijheid ten aanzien van het verzorgen van televisie-uitzendingen. alleen de mediawetgeving van het land van uitzending is relevant. die werd gewezen naar aanleiding van een conflict tussen de Noorse consumenten-ombudsman en de Noorse vestigingen van Mattel en Lego. Met een strenger nationaal regime komt de doelstelling van de richtlijn . is bevestigd in de uitspraak van het EFTA-Hof van 16 juni 1995.en Communicatierecht aan onder haar bevoegdheid vallende programma-aanbieders. aldus het academiejaar 2002 . Dit college verzocht het EFTA-Hof te oordelen of de door de adverteerders gebruikte constructie toelaatbaar was onder de . Dat dit 'channel-hopping' de adverteerder vrij staat. De speelgoedfabrikanten hadden commercials voor hun produkten laten uitzenden op de Noorse zender TV3. van waaruit zij via satelliet een drietal programma's verzorgt die specifiek zijn gericht op respectievelijk Denemarken. Deze uitspraak bevestigt het transmitting state principle. De consumenten-ombudsman kaartte de vermeende overtreding van de omroepwet aan bij de Noorse versie van het College van Beroep voor het Bedrijfsleven. aldus het Hof. Zweden en Noorwegen. Omroepinstellingen zijn slechts onderworpen aan de nationale wetgeving van één lidstaat en alleen die lidstaat mag toezicht uitoefenen op het televisieprogramma. Deze omroeporganisatie is gevestigd in het Verenigd Koninkrijk.het vrije verkeer van televisie-uitzendingen . Het Hof constateerde dat de richtlijn een stelsel van minimum-normen voor reclame bevat en dat de lidstaten strengere eisen mogen stellen aan hun eigen aanbieders.2003 106 . De keerzijde van het transmitting state principle opent echter de mogelijkheid in het ene land niet-toegestane tv-reclame te laten uitzenden door een buitenlandse omroep.ook voor Noorwegen geldende .niet in gevaar. dus ook de commercials van Mattel en Lego.q. De uitingsmogelijkheden van de adverteerder worden in beginsel dus bepaald c. beperkt door het nationale regime van zijn land van vestiging. Het transmitting state principle stond in de weg aan een Noors verbod op de advertenties van Lego en Mattel. die onder een liberaler nationaal reclame-regime valt en wiens uitzendingen (mede) zijn gericht op de 'strengere' lidstaat. De Noorse omroepwet verbiedt reclame-uitzendingen gericht op kinderen.

1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. vanzelf (buitenlands) aanbod komen. binnen de mogelijkheden die de tv-richtlijn biedt. een overweging die heeft bijgedragen tot de liberaliseringen in het regime voor de binnenlandse omroepen (zie §4-§6). zijn lidstaten verplicht tv-uitzendingen uit een andere lidstaat integraal door te geven.1.12 Geconcludeerd kan worden dat ook hier de wet van vraag en aanbod geldt: waar vraag is naar uitzendmogelijkheden voor bepaalde reclame zal. De vrijheden en beperkingen gelden volgens het Hof evengoed voor adverteerders als Lego en Mattel omdat de activiteiten van adverteerders en omroeporganisaties in elkaars verlengde liggen. de regeling van de richtlijn kan leiden tot de situatie dat de adverteerder zijn toevlucht zoekt bij een omroeporganisatie die onder een gunstig(er) reclame-regime valt. Dit 'channelhopping' leidt tot het wegvloeien van reclamegelden naar buitenlandse omroeporganisaties. Een verbod op bepaalde vormen van reclame beperkt immers zowel de adverteerder als de uitzendende omroep in hun activiteiten. hoewel specifiek gericht op Noorwegen. De ogenschijnlijke Ubocht-constructie deed het Hof in casu niet anders oordelen. ongeacht de aard en inhoud daarvan. aldus het Hof. Een streng(er) nationaal reclameregime roept de vraag op naar buitenlandse zenders met hetzelfde publieksbereik. 3. De commercials. De (on)aantastbaarheid van grensoverschrijdende tv 3. waren afkomstig uit Engeland.2003 107 . Het Hof zag in de kontekst van de EER deze omzeiling van nationale wetgeving zelfs als een 'logische en onvermijdelijke' consequentie van het transmitting state principle en de in de richtlijn neergelegde televisie-dienstenvrijheid. Grensoverschrijdende tv: in beginsel onaantastbaar Zoals hiervoor werd uiteengezet. alwaar zij binnen de nationale regels vielen.en Communicatierecht Hof. De opkomst van RTL4 is hier een voorbeeld van. doet niet af aan de gelding van de richtlijn. De enige uitzondering op dit principe is de mogelijkheid van schorsing richtlijn van roept doorgifte de als de op of (reclame)uitzendingen het transmitting aanzetten state tot discriminatie of minderjarigen ernstig schaden. Het EFTA-Hof verwierp het argument dat de tv-richtlijn alleen regels zou stellen voor omroeporganisaties. Ook het feit dat de commercials specifiek waren gericht op Noorwegen. die onder een gunstiger regeling vallen.13 Dit systeem van de tvvraag principle academiejaar 2002 .

De omroep staakte hierna zijn activiteiten. Wat als een omroep misbruik maakt van dit systeem en aanverwante wetgeving? En zijn er mogelijkheden voor klachten tegen grensoverschrijdende (reclame)uitzendingen? 3. Deze constatering leidt tot de vraag in hoeverre omroeporganisaties zich mogen lenen voor dergelijke constructies.2. oordeelde het Commissariaat voor de Media dat TV10 zich in Luxemburg had gevestigd 'met de bedoeling de in Nederland voor binnenlandse omroep geldende wetgeving te ontgaan'. academiejaar 2002 . Met andere woorden: mogen omroeporganisaties zich vestigen in een lidstaat met een minimaal (reclame)regime. mede ten behoeve van adverteerders die zich richten op een andere lidstaat met een strengere regelgeving? Inhoeverre U-bocht-constructies toelaatbaar zijn voor omroepen. werd bevestigd in de Mattel/Lego-uitspraak.2003 108 . een ondernemer (lees: omroep) maakt gebruik c. Dat dit een toelaatbare gang van zaken is. een omroep zoeken die gevestigd is in een land met een gunstiger nationale regeling. misbruik van een constructie via het buitenland om nationale wetgeving te ontduiken. Toelaatbaarheid van U-bocht-constructies Door gebruik te maken van de diensten van een buitenlandse omroeporganisatie kan een adverteerder een voor hem ongunstig nationaal reclameregime omzeilen. TV10 werd daarom niet aangemerkt als buitenlandse omroepinstelling en haar programma's mochten derhalve niet in Nederland via de kabel worden uitgezonden. Daags voor de start van beide omroepen. die zich inmiddels in Luxemburg hadden gevestigd. RTL-Véronique was een beter lot beschoren.q. door gebruikmaking van het transmitting state principle van de tv-richtlijn. Dit channel-hoppen is een variant van de beruchte Ubocht-constructie.en Communicatierecht grensoverschrijdende tv-uitzendingen werkelijk onaantastbaar maakt. In mei 1989 werd de Nederlandse politiek opgeschrikt door de mededeling dat TV10 (het 'sterrennet' van tv-producent Joop van den Ende) en Radio Télé Véronique in dat najaar zouden beginnen als buitenlandse commerciële omroepen met een op Nederland gericht programma. welke omroep (mede) gericht is op het (de) door hem beoogde land(en).14 De adverteerder kan dus.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. kan worden geïllustreerd aan de hand van de geschiedenis van RTL-Véronique (thans RTL4) en TV10.

en Communicatierecht hij werd wel als buitenlandse omroep beschouwd. inclusief de daarin gelegen mogelijkheid voor een U-bocht-constructie.17 Het EG-verdrag beoogt een interne markt te creëren.16 Deze uitspraak past in de lijn van eerdere jurisprudentie inzake schijnhandelingen.19 Lidstaten zouden aldus het recht behouden op te treden tegen een station dat de nationale wetgeving omzeilt door zich in het buitenland te vestigen. Naar aanleiding van het beroep van TV10 tegen het Commissariaatsbesluit oordeelde het Hof van Justitie van de EG dat het in stelling gebrachte artikel 59 EG-verdrag (vrij verkeer van diensten) niet in de weg staat aan gelijkstelling van een buitenlandse omroepinstelling. wier uitzendingen voornamelijk gericht zijn op de ontvangende lidstaat. De richtlijn had TV10 echter geen diensten kunnen bewijzen omdat 'misbruik' van de regeling bij de totstandkoming van de richtlijn was uitgesloten. De verschillende behandeling van beide zenders leek onbegrijpelijk. Op aandrang van Nederland.15 CLT/RTL zich immers niet in Luxemburg gevestigd om de Nederlandse wetgeving te ontgaan. met een nationale omroepinstelling. de omroep die het programma uitzond was de Luxemburgse organisatie CLT/RTL. was de Europese Commissie namelijk bereid te verklaren dat de richtlijn het EG-verdrag niet zodanig beoogde aan te vullen dat de jurisprudentie van het Hof inzake schijnhandelingen haar kracht zou verliezen. de programma's van RTLVéronique waren toch net zo Nederlands als die van TV10? Het cruciale verschil tussen TV10 en RTL-Véronique was echter gelegen in het feit dat laatstgenoemde slechts de producent van het programma was.2003 109 . als de buitenlandse omroep zich in een andere lidstaat heeft gevestigd om de wetgeving van de ontvangende staat te omzeilen. dat werd geconfronteerd met TV10. academiejaar 2002 . zo blijkt ook uit het TV10-arrest. De tv-richtlijn. Dit was het geval met TV10. Uitspraken van het Hof van Justitie hadden al geïllustreerd dat men niet zonder meer alle nationale (reclame)regels kan toepassen op buitenlandse programma's. moest het Commissariaat bevestigend beantwoorden.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. De vraag of CLT/RTL als een buitenlandse omroepinstelling was te beschouwen. waarin ondernemingen de mogelijkheid hebben zich specifiek te richten op een andere lidstaat. werd in het TV10-arrest buiten beschouwing gelaten omdat deze ten tijde van het Commissariaatsbesluit nog niet was goedgekeurd. wanneer een Nederlandse onderneming zich opzettelijk in het buitenland heeft gevestigd met het oogmerk om van daaruit het Nederlandse regime te ontduiken.18 Het wordt anders.

Een dergelijke klachtenregeling is overgelaten aan het initiatief van de nationale overheden. Een gegrond-verklaring van de klacht zal. nu deze niet eist dat de adverteerder is aangesloten bij de NRC en het gebruikte reclamemedium niet van belang is. zij hoeft zich immers alleen te houden aan de Luxemburgse wetgeving ter zake. gezien het bovenstaande. zoals werd geïllustreerd door de Mattel/Lego-uitspraak. haar onafhankelijke positie stelt RTL in staat de aanbeveling van de RCC naast zich neer te leggen. Bij klachten tegen reclameboodschappen van RTL4 (voor haar programma's en de RTL-Club) beriep de omroep zich op de onbevoegdheid van de Reclame Code Commissie.3.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Kenmerk van de Nederlandse Reclame Code is dat de klacht zich (direkt) richt tegen de adverteerder. De Commissie overwoog verder dat de reclameboodschappen voor RTL-programma's niet zijn aan te merken als grensoverschrijdende reclame omdat deze onmiskenbaar gericht waren op het Nederlandse publiek. In Nederland heeft zelfregulering geleid tot het oprichten van de Stichting Reclame Code (SRC). die naar aanleiding van klachten van het publiek de desbetreffende reclame toetst aan de Reclame Code. academiejaar 2002 . Vanwege haar buitenlandse status is RTL niet aangesloten bij de Stichting Reclame Code. Voor adverteerders staat daarentegen 'channel-hopping' wel vrij.2003 110 . Een in Nederland gevestigde adverteerder ontwijkt een klacht dus niet door zijn reclame te laten uitzenden door buitenlandse zenders. zij acht zich als buitenlandse organisatie op geen enkele wijze gebonden aan de Nederlandse Reclame Code (NRC). Vrijwel alle Nederlandse organisaties die betrokken zijn bij (het maken van) reclame nemen deel in de SRC.20 Beide klachten werden overigens op inhoudelijke gronden afgewezen. aldus RTL. zoals goede smaak. Het is de vraag wat het effect zou zijn van een gegrond-verklaring van een klacht.en Communicatierecht Conclusie is dat alleen de 'RTL-constructie' (het uitzenden via een reeds bestaande organisatie als het Luxemburgse CLT/RTL) toegestaan is. Klachten tegen grensoverschrijdende tv De tv-richtlijn ziet niet op toetsing van reclame op inhoudelijke gronden. De klacht diende gericht te worden aan de autoriteiten in Luxemburg. 3. etcetera. De Reclame Code Commissie (RCC) achtte zich echter wèl bevoegd de reclame van RTL4 te toetsen aan de Reclame Code.

maar zal wel tot gevolg hebben dat de media van de aangesloten Nederlandse organisaties (de STER.21 Overheidscontrole op de conformiteit van de nationale voorschriften met de bepalingen van de richtlijn moet plaatsvinden op communautair niveau. commerciële omroep (verspreid via kabelnetten) naast elkaar bestaan.en Communicatierecht niet leiden tot stopzetting van die reclame op RTL. duaal bestel.22 4. Immers. Het duale bestel Landelijke commerciële omroep is mogelijk geworden met ingang van 8 juli 1992. Vanwege de omvang van deze problematiek en het ontbreken van actuele ontwikkelingen daarin. academiejaar 2002 . FilmNet .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Nederlandse commerciële omroep 4. Behalve politieke druk op Luxemburg. Inmiddels hebben ook Euro 7.was de eerste commerciële omroep die toestemming kreeg voor het verzorgen van commerciële uitzendingen. Met andere woorden: als bijvoorbeeld de Nederlandse overheid van mening is dat de uitzendingen van RTL in strijd zijn met Luxemburgse wetgeving of met de tv-richtlijn.van origine verzorger van een abonneeprogramma . Bij mededingingsrechtelijke geschillen ten aanzien van grensoverschrijdende reclame(uitzendingen) moet gewerkt worden met ongeschreven conflictregels uit het internationaal privaatrecht inzake oneerlijke mededinging. Deze media plaatsen zich als gevolg hiervan in een ongunstiger positie ten opzichte van RTL en andere buitenlandse media. die door andere lidstaten ongehinderd moeten worden uitgezonden. rest alleen het uitlokken van een arrest van het Hof van Justitie door een lidstaat of door de Europese Commissie. is Nederland niet bevoegd de doorgifte van RTL te verbieden. zij hier verwezen naar de literatuur op dit gebied. op grond van het transmitting state principle kan alleen de Luxemburgse overheid controle uitoefenen op de programma's van RTL. Sinds september van dit jaar zijn SBS6 en Veronica als commercieel tv-station van start gegaan.1.2003 111 . waarbij publiek gefinancierde omroep (verspreid via etherzenders) en privaat gefinancierde.23 Hiermee werd het Nederlandse omroepbestel omgevormd tot een zgn. TV10 Gold en Music Factory de commerciële status. de lokale en regionale omroepen en vrijwel alle dagbladen en tijdschriften) de desbetreffende reclame zullen weigeren.

Reclame De inhoudelijke regels voor de televisieprogramma's van commerciële omroepen zijn neergelegd in het Mediabesluit.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Met ingang van medio 1992 geldt een regeling inzake reclame en sponsoring die in grote mate gebaseerd is op de regels ter zake in de tv-richtlijn.en kinderprogramma's alleen als deze ten minste een half uur duren en films bij een minimumduur van drie kwartier.3. Sponsoring Programma's van commerciële omroepen mogen worden gesponsord. 4. Deze omroepen kunnen hun reclamezendtijd dus ook gebruiken als ruilobject. Uitdrukkelijk uitgesloten van sponsoring zijn de tabaksindustrie en de medische branche. Overigens is sponsoring pas toegestaan als de omroepen een redactiestatuut tot stand hebben gebracht. Reclameblokken moeten minstens twee minuten duren en mogen binnen één programma alleen met tussenpozen van ten minste twintig minuten worden uitgezonden. Religieuze programma's mogen niet worden onderbroken. nieuws. Deze voorschriften zijn strenger dan die van de tv-richtlijn. waarin waarborgen zijn opgenomen voor de redactionele onafhankelijkheid van de programma-samenstellers ten opzichte van de sponsors. met uitzondering van nieuwsprogramma's.24 Zo moet de reclame als zodanig herkenbaar zijn en worden dezelfde maxima aan de hoeveelheid reclame gesteld. Kenmerk van een commerciële omroep is dat deze zijn eigen reclame-zendtijd mag exploiteren.25 De sponsorbijdrage kan financieel of materieel academiejaar 2002 . met een maximum van 12 minuten per uur uitzending. 15% van de dagelijkse zendtijd. Zo kunnen bijvoorbeeld in spelprogramma's de prijzen worden aangeleverd in ruil voor reclamezendtijd in dat programma.2.2003 112 .en Communicatierecht 4. Een commerciële omroep mag zijn programma's onderbreken voor reclame voor zover dit geen afbreuk doet aan de integriteit of samenhang van het onderbroken programma. actualiteiten en politieke informatie. Een Nederlandse commerciële omroep mag overigens alleen reclameboodschappen in zijn uitzendingen opnemen als hij zich gebonden heeft verklaard aan de Nederlandse Reclame Code. zij beperken daardoor de reclamemogelijkheden op Nederlandse commerciële zenders ten opzichte van die bij buitenlandse omroepen.

29 Daarom bestaat naast de overkoepelende NOS. De STER-inkomsten academiejaar 2002 . Ter voorkoming van sluikreclame moeten gesponsorde programma's beginnen en eindigen met een vermelding van alle sponsors.1. hetgeen (verboden) sluikreclame is.en Communicatierecht (het ter beschikking stellen van goederen of faciliteiten) zijn. diensten.28 Het Commissariaat voor de Media is ten aanzien van dit alles de controlerende instantie.en sepotbeleid bepaalt in de praktijk de grenzen van het toelaatbare. produkt of dienst. mits het gebruik hiervan niet leidt tot specifieke aanprijzing van produkten c. sponsorbijdrage mag verder geen betaling zijn voor het vermelden van zijn naam/beeldmerk. Vanwege de recente start van commerciële omroep in Nederland zijn deze grenzen op dit moment nog niet uitgekristalliseerd. bijkomstigheid. Zijn sanctie.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. die een omroepprogramma verzorgt dat bestaat uit reclameboodschappen. Reclameboodschappen De publieke omroepen mogen zelf geen reclame uitzenden. en naar Nederlandse normen ongewenste. In een gesponsord programma mogen produkten en diensten worden vermeld of getoond mits de kijker niet (door aanprijzingen of anderszins) wordt aangespoord tot aankoop of gebruik van die produkten en diensten.27 Het Commissariaat voor de Media is echter van mening dat deze sponsorvormen niet toelaatbaar zijn. slogans of wervende teksten bevatten en niet in een wervende kontekst worden geplaatst. Dit kan gebeuren door middel van underwriting (sponsorvermelding op de aftiteling) of via billboarding (het tonen van naam of beeldmerk van de sponsor aan het begin of einde van het programma). 5.26 Doel van de sponsorvermelding is immers de kijker (neutraal) te informeren dat en door wie het programma gesponsord is. Hierdoor zijn sponsorvormen als product placement.1. omdat zij de De redactionele onafhankelijkheid van de programmamaker aantasten. Het mogelijke reclame-effekt voor de sponsor is een onbedoelde.q. inscript-sponsoring en item-sponsoring in principe mogelijk. de NPS en de zendgemachtigde landelijke omroepverenigingen de Stichting Etherreclame (STER). Publieke omroep 5.2003 113 . Deze regeling geldt ook voor produkten en diensten van de sponsor. dan zou er sprake zijn van reclame die niet als zodanig herkenbaar is. Deze vermeldingen mogen geen bewegende beelden.

e.en religieuze programma's niet worden onderbroken. Een STER-blok moet minimaal twee minuten duren. Dit onder voorwaarde dat deze programma's langer duren dan anderhalf uur.en luistergeld. die dit najaar wordt afgerond. Mede naar aanleiding van soortgelijke klachten van Spaanse en Portugese commerciële omroepen heeft de Commissie opdracht gegeven voor een studie naar de vraag of deze 'staatssteun' aan de public service broadcasters gerechtvaardigd is. Ratio van dit verbod ligt in het niet-commercile karakter van de publieke omroep. gezien de kosten van de hun opgedragen programmering.2003 114 . het publiek gefinancierde bestel mag niet dienstbaar zijn aan het academiejaar 2002 . De Franse zender TF1 was deze mening toegedaan en heeft een klacht ingediend bij de Europese Commissie. dit om in de pas te kunnen blijven lopen met RTL. Sinds begin 1992 mag de STER ook reclame op zondag uitzenden. alleen mogen uitzendingen in de pauzes van voetbalwedstrijden. waaruit de publieke omroepen gedeeltelijk worden gefinancierd. Overigens kan deze (gedeeltelijke) financiering door kijken luistergeld van de publieke omroepen. De Commissie zal naar aanleiding van deze studie. Reclame-uitingen Naast reclameboodschappen mogen de uitzendingen van de publieke omroepen in principe ook geen reclame-uitingen bevatten. Bij haar uitzendingen dient de STER zich te houden aan een beduidend strenger onderbrekingsregime dan de commerciële omroepen.d.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Verder mogen kinder. zich beraden op een communautaire regeling van deze financiering.1.en Communicatierecht komen ten goede aan de algemene middelen. aangezien deze voor 60% afhankelijk zijn van de inkomsten uit het kijk. Afgezien van inkomsten uit nevenactiviteiten (omroepbladen) worden de omroepen voor het overige gefinancierd uit de omroepbijdragen.2. reclame worden toneelvoorstellingen voor onderbroken. Van een interessante mogelijkheid voor programma-onderbrekende reclame is bij de STER dus niet echt sprake. Een eventuele regeling kan grote gevolgen hebben voor de Nederlandse publieke omroepen. die met commerciële omroepen concurreren op de reclamemarkt. als een vorm van concurrentievervalsing worden beschouwd. De STER heeft momenteel de beschikking over 6.5% van de totale jaarlijkse televisiezendtijd voor landelijke omroep. zij mogen dan ten hoogste één maal per drie kwartier worden onderbroken. Dit zijn uitingen waarbij het verkoopbevorderende effekt weliswaar niet beoogd maar wel aanwezig is.30 5.

Een sponsorvermelding zou aldus tot een verboden reclame-uiting kunnen leiden.32 Volgens de Mediawet mogen programma's van publieke omroepen slechts reclame-uitingen bevatten voor zover deze niet-vermijdbaar zijn. Sponsoring Sponsoring van programma's van de publieke omroepen was tot 1 juli 1995 niet wettelijk geregeld.2003 115 . Met name de norm 'niet-vermijdbare' uitingen leidde en leidt in de praktijk tot vele grensconflicten. welke uiting mag nog net wel en welke niet? Mag een te winnen auto worden omschreven als zijnde van 'het merk dat de puntjes op de e zet'? Mag gemeld worden dat een programma wordt opgenomen in de Efteling? Mogen produkten als Mars en Loramet ('een kortwerkend slaapmiddel'. Omdat echter de richtlijn per oktober 1991 rechtstreekse werking had gekregen. kan uit de uitkomsten van deze procedures worden afgeleid waar de grenzen van het toelaatbare liggen. Uitgangspunt van het nieuwe sponsorregime is volgens het Commissariaat niet het bieden van een alternatieve vorm van reclame aan het bedrijfsleven. In samenhang met de beleidslijnen van het Commissariaat ter zake.2. voerde het Commissariaat voor de Media een gedoogbeleid ten aanzien van sponsorvermeldingen overeenkomstig de richtlijn.en Communicatierecht maken van winst door derden.31 Een overtreding van dit verbod kan leiden tot het opleggen van een boete door het Commissariaat voor de Media.33 Toegestaan zijn uitingen in de kontekst van een recensie en andere (kritische) besprekingen. waarin de tegenprestatie voor de sponsor (publiciteit) ontbreekt.34 5. dan wel uitdrukkelijk zijn toegestaan.35 De verplichte sponsorvermelding is ter bescherming van de kijker tegen verborgen commerciële beïnvloeding van programma's. het reclame-effekt mag nooit academiejaar 2002 . mits er sprake is van 'een evenwichtige presentatie' van de produkten of diensten. aldus dokter Jan in Medisch Centrum West) worden geïntegreerd in scripts van drama-series? Talrijke sanctioneringen van dergelijke (vermeende) overtredingen hebben inmiddels geleid tot even talrijke procedures tussen de beboete omroepen en het Commissariaat voor de Media. Dit blijkt ook uit de Nederlandse definitie van sponsoring. kende de Mediawet alleen de genoemde reclameverboden.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Waar de tv-richtlijn sponsoring uitdrukkelijk (onder voorwaarden) toestaat. zoals in een consumentenprogramma.

en nietcommerciële instellingen niet onder de wettelijke definitie van sponsor vallen.39 Overigens stelt de BSPO minimum-grenzen aan het begrip sponsoring: de regels zijn niet van toepassing op bijdragen die niet identificeerbaar in beeld komen c.2003 116 . Ook bruikleen (bijvoorbeeld van kleding of meubels) wordt niet beschouwd als sponsoring.en Communicatierecht voorop staan bij sponsorovereenkomsten.38 Vanzelfsprekend gelden ook hierbij de nog te bespreken sponsorregels. is vertaald in een verplichting om aan het begin of aan het einde van het gesponsorde programma de academiejaar 2002 . kinder. Het bedrijfsleven heeft de keuze tussen reclame en sponsoring. politieke informatie.en consumentenprogramma's. aldus het Commissariaat. 5. 'communicatiedoelstelling' hebben. actualiteiten. worden genoemd en die in verhouding tot de totale kosten van het programma van ondergeschikte betekenis zijn. Naast service-informatie (adviezen over consumptie. wordt bepaald door de voorwaarden en beperkingen die de Mediawet en de Beleidslijn sponsoring publieke omroep (BSPO)36 aan sponsoring stellen en . waaronder sponsorvermelding en contractseisen. De realiteit is immers dat voor niets de zon opgaat.1.tegenwoordig ook wel 'infotainment' genoemd .2. In hoeverre deze op de publieke netten te realiseren is. de sponsor zal onvermijdelijk tegenover zijn bijdrage een zgn.in de categorie consumentenprogramma en is derhalve van sponsoring uitgesloten.door het sanctiebeleid van het Commissariaat voor de Media. prijzen en toerisme) valt ook gemengde informatie (informatieve programma's als Film en Video) . met uitzondering van nieuws.2.2. Sponsorvermelding De uit de richtlijn voortvloeiende verplichting de kijker te informeren dat en door wie een programma is gesponsord.in de praktijk . tegenover een sponsorbijdrage moet evengoed een 'pay off' staan. Deze voorwaarde zal alleen kunnen worden gesteld aan de omroep. Programmacategorieën De sponsorregels voor de publieke omroep37 bepalen dat programma's kunnen worden gesponsord. Omdat overheids. 5.q.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. kunnen deze instellingen wèl de uitgezonderde programmacategorieën sponsoren. De categorie consumentenprogramma omvat meer dan alleen programma's als bijvoorbeeld Kassa!.

Om niet alle aandacht op de sponsor te leggen 'zal er dus op zijn minst een tekst aan moeten worden toegevoegd'. Het ligt voor de hand dat de verplichte tekst daardoor beperkt zal moeten worden tot iets als 'dit programma wordt u aangeboden door . Deze aanvullende informatie bij de sponsornaam kan nodig zijn gezien het (primaire) doel van de vermelding: de identificatie van sponsors ter voorkoming van sluikreclame. niet 'beeldvullend' mag zijn en overigens niet mag voldoen aan de definitie van een reclameboodschap. Deze tekst mag echter volgens de tv-richtlijn niet wervend zijn. logo of beeldmerk.40 In een nadere uitleg van deze nieuwe bepaling stelt het Commissariaat dat het uitsluitend tonen c. Het Commissariaat staat toe dat.2.q. Het nieuwe regime laat de mogelijkheid open dat personen en bedrijven donateur of sponsor van een omroepinstelling als geheel zijn.2003 117 .3. Dit levert geen verboden reclame-uiting op voor zover het gebruik plaatsvindt 'in de context van het programma. aldus de BSPO. Om te voorkomen dat de vermelding op een reguliere reclamespot gaat lijken is hieraan toegevoegd dat de vermelding uitsluitend uit stilstaande beelden mag bestaan.'... Hiermee lijkt de weg geopend voor het bescheiden gebruik van academiejaar 2002 . zonder aantasting van de programmaformule of de integriteit van het programma. (handels)merk.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.41 Het gebruik van produkten en/of diensten wordt onder dezelfde voorwaarde toegestaan in niet-gesponsorde programma's. indien noodzakelijk voor de identificatie.d. ook de hoofdactvititeit en/of de vestigingsplaats van de sponsor(s) wordt (worden) vermeld. zij kunnen echter niet als zodanig tijdens de programma's worden bedankt. Gebruik van produkten en diensten Net als de commerciële omroepen mogen nu ook 'de publieken' door een sponsor ter beschikking gestelde produkten of diensten in een programma gebruiken. 5. op een nietoverdreven of overdadige wijze en zonder specifieke aanprijzing van deze produkten of diensten'. naast de naam e. vermelden van de naam van de sponsor of diens merk of logo 'beeldvullend' is en dus niet is toegestaan.en Communicatierecht sponsor(s) voor ten hoogste vijf seconden (per sponsor) te vermelden door middel van diens naam. Zo is het bijvoorbeeld bij een programma over brandwonden van belang de sponsorvermelding 'dit programma werd mede mogelijk gemaakt door Ajax' te preciseren tot zijnde afkomstig van de voetbalclub óf de fabrikant van het schoonmaakmiddel óf de fabrikant van brandblusapparaten.

en medische produkten. 5. Echter. het tegengaan van uitwassen op dit gebied en het voorkomen van botsingen met het beleid van de STER.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.4.2. kinder.en consumentenprogramma's en geldt ook niet voor tabaks.gelegen in het stellen van grenzen aan sponsoring. evenals bij de commerciële omroep. De sponsorovereenkomsten van de publieke omroepen moeten worden voorgelegd aan het dagelijks bestuur van de NOS. Formele voorwaarden Bij programmasponsoring moeten de publieke omroepen voldoen aan diverse formele voorwaarden. inscriptsponsoring.aldus de MvT .43 Zo bepaalt de Mediawet dat de omroepen de externe financiering van hun programma's niet via onafhankelijke tv-producenten mogen laten lopen.2003 118 . staat het Commissariaat voor de Media deze vormen niet toe omdat hierbij het initiatief wordt geacht te komen van het bedrijfsleven. De sponsorovereenkomst moet schriftelijk zijn. academiejaar 2002 . die de contracten toetst aan 'het gemeenschappelijke belang' van de landelijke omroepen. Het 'gebruiksregime' geldt niet voor nieuws-. De BSPO staat echter toe dat de huidige praktijk wordt voortgezet. actualiteiten en politieke programma's.en Communicatierecht sponsorvormen als product placement en. Bij strijdigheid met dit gemeenschappelijke belang moet de omroep het desbetreffende programma aanpassen of schrappen. hetgeen de redactionele onafhankelijkheid (lees: de integriteit) van de omroep zou aantasten. de sponsorbijdrage moet rechtstreeks aan de omroep worden betaald. Ter vergroting van de controle op sponsoring worden de omroepen verplicht met hun externe producenten overeen te komen dat het Commissariaat voor de Media desgewenst inzage in de boeken van de producenten kan krijgen.het contract mede-ondertekent. de producent mag het sponsorcontract afsluiten mits de omroep die verantwoordelijk blijft voor de naleving van de Mediawet .42 Voor informatieve programma's blijft het oude systeem gehandhaafd. in het verlengde daarvan. Dit belang is . het tonen en vermelden van produkten en diensten moet gebeuren in het eerdergenoemde kader van een 'evenwichtige presentatie'. In het verlengde hiervan ligt de verplichting voor de omroepen jaarlijks aan het Commissariaat te rapporteren welke programma's door wie en voor hoeveel zijn gesponsord.

Evenementensponsoring Voor zowel de publieke als de commerciële omroepen geldt een bijzondere regeling ten aanzien van programma's over gesponsorde evenementen. de namen en beeldmerken van de sponsors van het evenement vermeld mogen worden.en Communicatierecht 5. omroepen mogen als gevolg hiervan hun eigen reclamezendtijd exploiteren.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. handelsmerken e. De regeling houdt in dat.d.44 Deze evenementensponsoring houdt in dat de totstandkoming van een evenement wordt gesponsord maar niet de uitzending ervan als zodanig.2003 119 . mits het evenement niet voornamelijk bedoeld is om als programma te worden uitgezonden. Voor het mogen uitzenden van reclameboodschappen moet toestemming worden verkregen van het Commissariaat voor de Media.q. academiejaar 2002 . sportwedstrijden en soortgelijke gebeurtenissen. aan het begin en het einde van het verslag c. Deze vermelding staat naast de (verplichte) vermelding van de namen c. De sponsoring van het evenement staat dus los van de (eventuele) sponsoring van het televisieverslag. De omroepen zijn verplicht een deel van de reclame-inkomsten aan de uitgevers uit te keren. Volgens de in de volgende paragraaf te bespreken Notitie Liberalisering Mediawet zal het experimentele regime met ingang van 1996 een definitief karakter krijgen. 6.of nieuwsbladen. Doel van deze samenwerking .2.is de positieversterking van lokale/regionale informatieproducenten. Het experimentele reclameregime eindigt op 31 december 1995. waarbij publiek aanwezig is.1.q.5.die in de praktijk veel uitvoeringsproblemen gaf . Als evenementen worden beschouwd culturele manifestaties. Binnenlandse lokale en regionale omroep 6. podiumvoorstellingen. programma. van de sponsors van de uitzending zelf. Reclame en sponsoring Naast de landelijke commerciële en publieke omroep is in Nederland publieke regionale omroep (gericht op een provincie) en lokale omroep (gericht op een of meer gemeente(n)) mogelijk. muziekuitvoeringen. Ook moeten de omroepen zich hebben aangesloten bij de Stichting Reclame Code. voor Sinds deze september omroepen 1991 van is er 45 een de experimenteel reclame-regime kracht. Hierbij wordt onder meer de voorwaarde gesteld dat de lokale en regionale omroepen samenwerken met uitgevers van regionale of lokale dag.

2). De maxima en inhoudelijke regels voor reclame zijn voor de regionale en lokale omroepen hetzelfde als voor de landelijke publieke omroep (zie §5. In de definitieve reclameregeling zal overigens de samenwerkingsverplichting met uitgevers van dag. om vervolgens op 1 januari 1996 in werking te kunnen treden. 7. De wetswijziging ten aanzien van programmasponsoring is ook van toepassing op niet-landelijke omroepen.47 Ook wil de Notitie op korte termijn een definitieve reclameregeling voor de publieke lokale en regionale omroep totstandbrengen (het experimentele regime vervalt immers aan het einde van dit jaar). Buiten de reclameblokken geldt voor regionale en lokale omroepen hetzelfde als voor de landelijke publieke omroepen: zij mogen niet dienstbaar zijn aan het maken van winst door derden. Teleshopping academiejaar 2002 . onder identieke voorwaarden (zie §5.en nieuwsbladen komen te vervallen.46 die deze zomer is aangeboden aan de Tweede Kamer.2003 120 . De Notitie beoogt per 1 januari 1996 commerciële regionale en lokale omroep mogelijk te maken. De nieuwe reclameregimes van de commerciële en de publieke niet-landelijke omroepen zullen zoveel mogelijk aansluiten bij de (in §4 en §5 beschreven) landelijke regimes. Notitie Liberalisering Mediawet In de Notitie Liberalisering Mediawet.1). Ook de experimenten met regionale televisie worden omgezet in een definitieve regeling.48 Het is de bedoeling dat het wetsvoorstel met deze liberalisering van de Mediawet dit najaar door de Tweede Kamer wordt behandeld. wordt voorgesteld de Mediawet op een aantal onderdelen te liberaliseren. evenals de landelijke publieke omroepen mogen programma's van lokale en regionale omroepen gesponsord worden.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Ook het landelijke regime ten aanzien van reclameuitingen is van overeenkomstige toepassing (zie §5. Het mag duidelijk zijn dat deze liberaliseringen en nieuwe omroepvormen nieuwe mogelijkheden creëren voor adverteerders.2.en Communicatierecht Het feit dat de regionale en lokale omroepen zelf hun reclamezendtijd mogen exploiteren betekent niet dat zij commerciële omroepen zijn.2).1.1. alsmede een wettelijk kader voor regionale televisie scheppen. 6.

of voor anderen: amusementswaarde . zij mogen maximaal één uur per etmaal telewinkelen uitzenden.is het nieuwste fenomeen dat is komen overwaaien uit de VS. Ook Engeland maakt geen onderscheid tussen reclame en homeshopping. hoewel de regels hiervoor (herkenbaarheid etc. In tv-uitzendingen met een hoge irritatiegraad .49 De tv-richtlijn stelt geen inhoudelijke regels voor teleshopping.worden produkten en diensten rechtstreeks aan de consument aangeboden. onder vermelding waar de kijker het produkt telefonisch of per post kan bestellen. teleshop-uitzendingen moeten worden beperkt tot maximaal één uur per 24 uur uitzending. blijkt dat de Europese Commissie telewinkelen . De inhoudelijke reclame-regels van de richtlijn zullen evenwel van overeenkomstige toepassing worden op telewinkelen (zie §2. Bij onze Oosterburen mogen alleen commerciële omroepen teleshopping uitzenden met een dagelijks maximum van één uur. De uitzendingen moeten minimaal tien minuten duren en het dagelijkse maximum is gesteld op één uur téléachat. Voor de Nederlandse commerciële omroepen is er een wettelijke regeling voor teleshopping getroffen. hebben teleshopping alle in een verschillende juridische contekst geplaatst. is het reclame.52 Hierbij zijn geen voorschriften academiejaar 2002 .wil onderscheiden van televisiereclame. verkoop of beide? De landen waar dit verschijnsel vaste grond onder de voeten heeft gekregen. Zo wordt bijvoorbeeld in Frankrijk téléachat niet als reclame gezien. In de meeste andere Europese landen staat het telewinkelen nog in de kinderschoenen en bestaan hiervoor nog geen (specifieke) regelingen.vanwege haar rechtstreekse karakter . De aangepaste richtlijn zal speciale teleshop-kanalen toestaan 24 uur per dag uit te zenden.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.) veel op die voor reclame lijken.ook wel telewinkelen genoemd . In Duitsland wordt Fernseheinkauf wel als een vorm van reclame gezien.2003 121 .en Communicatierecht Teleshopping .1). De combinatie van het aanprijzen van een produkt met de direkte verkoop daarvan maakt de juridische status van teleshopping onduidelijk. Verder zal de maximale hoeveelheid teleshopping op 'reguliere' zenders worden uitgebreid tot drie uur per etmaal. Zij stelt wel een kwantitatieve beperking.50 Uit het recente voorstel tot opname van uitgebreidere teleshop-regels in de richtlijn.51 In Nederland zijn momenteel alleen op een aantal buitenlandse kanalen teleshop-uitzendingen te zien.

Op Europees niveau zal de aanpassing van academiejaar 2002 . De keuze voor binnenlandse omroepen valt uiteen in de keuze voor Nederlandse commerciële netten of voor de publieke omroep. die moet leiden tot een uitbreiding van zijn keuzemogelijkheden en zijn publieksbereik. 8. Laatstgenoemde (lees: de STER) heeft als gevolg van de liberaliserende Europese ontwikkelingen een soepeler regime gekregen dan voorheen. Dit zal zijn effect hebben op de inkomsten uit sponsoring. Tot slot De in Nederland gevestigde adverteerder heeft met zijn budget voor tvpromotie de keuze uit de binnenlandse omroepen en de hier te ontvangen buitenlandse zenders. Eenzelfde economische realiteit geldt vooral voor de publieke omroep. Een beperkende factor hierbij wordt gevormd door het toezicht door het Commissariaat voor de Media. die de omroepen een strenge sponsormoraal oplegt.en sponsormogelijkheden. Dit geldt ook voor de Nederlandse regeling ten aanzien van sponsoring. Hierdoor zijn de publieke omroepen uitgesloten van het uitzenden van telewinkelen. Een gunstige ontwikkeling voor het bedrijfsleven is de komende liberalisering van de Mediawet.een economische realiteit die in de Nederlandse sponsorregeling geen plaats heeft gekregen. moet hij kunnen voorzien in een gelijkwaardig aanbod van reclame.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. gezien het dienstbaarheidsverbod. Alleen de STER mag deze wervende programma's uitzenden. Het Mediabesluit schaart teleshopping onder reclame-uitingen.q. Het uitwijken naar deze buitenlandse omroepen is interessant voor zover deze onder een liberaler regime dan het Nederlandse vallen en zij een relevant bereik hebben. sponsor zich laten leiden door de mogelijke 'pay off' van elke vorm .en Communicatierecht gesteld ten aanzien van de inhoud (die echter aan de Reclame Code zal moeten voldoen) en de tijdstippen van de teleshop-uitzendingen. deze moet zich (financieel) staande zien te houden tussen de commerciële binnen. Als de publieke omroep werkelijk moet concurreren met de commerciële zenders. zij heeft echter (nog) geen plannen op teleshop-gebied.en buitenlandse zenders.2003 122 . Al met al zijn er niet echt veel verschillen te ontdekken tussen de mogelijkheden voor reclame op de commerciële en de publieke netten. Bij de keuze tussen reclame en sponsoring zal de adverteerder c. De commerciële nieuwkomers hebben tegelijkertijd enkele beperkende voorwaarden opgelegd gekregen.

behoort tot de mogelijkheden.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.nl/publicaties/overig/dellebeke/dellebeke1. (online). http://www. dat dit najaar zal verschijnen. (1995).ivir.doc.”  DELLEBEKE M. Europese harmonisatie van wetgeving inzake promotie-activiteiten met een liberaliserende uitwerking voor Nederland . Actualiteiten tv-reclame en sponsering. gelezen op 1511-2002 academiejaar 2002 .2003 123 .en Communicatierecht de tv-richtlijn nieuwe mogelijkheden voor reclame scheppen. Ook kan met interesse worden uitgekeken naar het Groenboek commerciële communicatie van de Europese Commissie.

Beroepsethiek is immers een levende materie en de journalistiek evolueert eveneens met de tijd mee. waarvan er twee zijn waar in ons land meestal naar verwezen wordt. De raad voor de journalistiek past de principes van de codes toe op concrete gevallen uit de praktijk.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. Het gaat daarbij om de inachtneming van beroepsethische minimumregels. De eerste is de Verklaring der rechten en plichten van de journalist. Daarom komt een ethische tekortkoming nog niet automatisch neer op een fout in de juridische zin van het woord. die in 1982 is onderschreven door de Belgische journalistenvereniging AVBB en de uitgeversbonden van dagbladen BVDU en van magazines NFIW. tegenwoordig FEBELMA. academiejaar 2002 . waarheidsgetrouwheid. respect voor de persoonlijke waardigheid en de privacy. Soms lopen recht en ethiek gelijk. bewaren van het bronnengeheim en dergelijke. De raad wil de regels van de bestaande codes ook verfijnen en er een actuele invulling aan geven. houdt dit dus geen enkele erkenning in van de juridische aansprakelijkheid van de betrokkene.en Communicatierecht Les van 20 december 2002: (1) De beroepsethiek van journalisten is neergeschreven in verschillende teksten.2003 124 . die in 1971 door zes Europese journalistenbonden en in 1972 door de internationale journalistenfederatie IFJ is aangenomen. De tweede is de Code van journalistieke beginselen. maar soms ook lopen hun stellingnamen uiteen. Daarom wil de raad voor de journalistiek met zijn uitspraken een hedendaagse vertaling geven aan principes die jaren geleden zijn vastgelegd. Wanneer de raad voor de journalistiek een beroepsethische tekortkoming vaststelt. noch in de burgerrechtelijke zin. Daarnaast bestaan er nog diverse andere codes die op redacties in gebruik zijn. noch in de strafrechtelijke zin. Journalistieke beroepsethiek valt niet samen met wat de wetgeving en de rechtspraak zeggen over de persvrijheid en de beperkingen ervan. De algemene principes van die codes lopen veelal gelijk: vrijheid van informatie.

http://www.php. (2002).2003 125 . Inleiding Het recht op informatie. Dit is het voorwerp van de Verklaring der rechten zoals zij hierna opgegeven wordt.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. in het bijzonder op deze tegenover hun werkgever en tegenover de overheid.en Communicatierecht  N. op vrije meningsuiting en op kritiek is één van de fundamentele vrijheden van elk menselijk wezen. De informatieopdracht behelst noodzakelijkerwijze de grenzen die de journalisten zichzelf spontaan opleggen. Uit dit recht van het publiek om de feiten en de opinies te kennen. vloeit het geheel van de rechten en plichten van de journalist voort. Verklaring der plichten De essentiële plichten van de journalist bij het opzoeken en het commentariëren van de gebeurtenissen zijn de volgende: academiejaar 2002 . (online).rvdj. De verantwoordelijkheid van de journalisten tegenover het publiek heeft voorrang op elke andere.be/raad. gelezen op 20-12-2002 (2) Aanvaard te Munchen op 24 en 25 november 1971 door de afgevaardigden van de journalistenvakbonden van de (toen nog) zes lidstaten van de Europese Gemeenschap en vervolgens aanvaard door de Internationale Federatie van Journalisten (waaronder de AVBB) op het congres van Istanboel in 1972. “Wat is de Raad voor de Journalistiek?”. Maar deze plichten kunnen slechts daadwerkelijk nagekomen worden bij de uitoefening van het beroep van journalist indien de concrete voorwaarden tot de onafhankelijkheid en tot de waardigheid van het beroep verwezenlijkt worden. Dit is het voorwerp van de Verklaring der plichten zoals zij hier werd geformuleerd.

10) Elke drukking weigeren en slechts redactionele richtlijnen aanvaarden van de redactieverantwoordelijken. maar hij aanvaardt op beroepsgebied enkel de rechtsmacht van zijn gelijken. foto's en documenten te bekomen. 3) Alleen informaties publiceren waarvan de oorsprong gekend is.en Communicatierecht 1) De waarheid eerbiedigen. welke ook de gevolgen voor hem mogen zijn. Elke journalist die naam waardig. noch tekst of documenten verdraaien. moet het als een plicht aanzien de hierboven aangehaalde principes strikt na te leven. Dit vloeit voort uit het recht van het publiek om de waarheid te kennen. 4) Geen oneerlijke methodes gebruiken om informaties.en privé-belangen kan niet tegen de journalist ingeroepen worden. van commentaar en van kritiek verdedigen. 2) De vrijheid van informatie. laster. Het geheim van de staats. 6) Elke gepubliceerde informatie rechtzetten indien deze onjuist is gebleken. tenzij uitzonderlijk op grond van klaar omschreven redenen. 7) Het beroepsgeheim bewaren en de herkomst van de bekomen vertrouwelijke informaties niet verspreiden. eerroof en beschuldigingen zonder grond noch enig voordeel in ontvangst nemen voor het al dan niet publiceren van een informatie. met uitsluiting van elke gouvernementele of andere inmenging. 5) Zich ertoe verplichten het privé-leven van de personen te eerbiedigen. 8) Zich niet overgeven aan plagiaat.2003 126 . geen essentiële informaties schrappen. Verklaring der rechten 1) De journalisten eisen vrije toegang tot alle informatiebronnen alsmede het recht vrijuit opzoekingen te mogen uitvoeren naar alle feiten die het openbaar leven kunnen beïnvloeden.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. academiejaar 2002 . hij erkent het recht van kracht in ieder land. 9) Nooit het vak van journalist verwarren met dit van reclameman of van propagandist en geen enkele rechtstreekse of onrechtstreekse instructie in ontvangst nemen van adverteerders.

be/raad. overplaatsing en bevordering van journalisten. Deze weigering geldt ook voor elke ondergeschiktheid die niet duidelijk met deze algemene lijn overeenkomt. voor de definitieve beslissing. over elke maatregel met betrekking tot de samenstelling van de redactie: aanwerving. 5) Wegens zijn funktie en zijn verantwoordelijkheid heeft de journalist niet alleen het recht op de voordelen van de collectieve overeenkomsten. (2002). (online). ontslag.2003 127 . Dit contract moet hem een bezoldiging toekennen die in overeenstemming is met zijn sociale rol en die voldoende is om zijn economische onafhankelijkheid te waarborgen.  N. 4) De redactionele ploeg moet verplichtend ingelicht worden over elke belangrijke beslissing die van aard is het leven van de onderneming te beïnvloeden. 3) De journalist kan niet verplicht worden een beroepsdaad te stellen of een opinie uit te drukken die strijdig is met zijn overtuiging of met zijn geweten. gelezen op 20-12-2002 academiejaar 2002 . “Wat is de Raad voor de Journalistiek?”. maar ook op een persoonlijk contract dat de materiële en morele veiligheid van zijn werk verzekert. Zij moet tenminste geraadpleegd worden.en Communicatierecht 2) De journalist heeft het recht elke ondergeschiktheid te weigeren die in strijd zou zijn met de algemene lijn van het informatieorgaan waaraan hij medewerkt zoals deze schriftelijk werd vastgelegd in zijn contract van dienstneming.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.rvdj. http://www.php.

godsdienst.sinds 1999 FEBELMA . cultuur. Teneinde bij te dragen tot het behoud van de integriteit en de vrijheid van de pers hebben de BVDU en de AVBB de hierna volgende code van journalistieke beginselen aangenomen. De pers moet het recht hebben ongehinderd gegevens te verzamelen en informatie en commentaren te publiceren teneinde de vorming van de publieke opinie te verzekeren. taal. De vrijheid van meningsuiting is één van de fundamentele rechten van de mens. volk.en Communicatierecht (3) Aangenomen door de Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten in België (AVBB). 4) Respect voor verscheidenheid van opinie De pers erkent en respecteert de verscheidenheid van opinie. Zij kant zich tegen elke vorm van discriminatie op grond van geslacht. Zij is een essentiële voorwaarde voor een goed voorgelichte publieke opinie. ras. klasse of overtuiging in de mate dat de alzo beleden academiejaar 2002 . 2) De feiten De feiten moeten onpartijdig verzameld en weergegeven worden. zij verdedigt de vrijheid van publicatie van verschillende standpunten. ideologie.2003 128 .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media. nationaliteit.in 1982. 3) Onderscheid tussen informatie en commentaar Het onderscheid tussen de weergave van de feiten en de commentaren moet duidelijk merkbaar zijn. de Belgische Vereniging van Dagbladuitgevers (BVDU) en de Nationale Federatie van Informatieweekbladen (NFIW) . Dit principe mag geen beperking vormen voor de krant om haar eigen visie en het standpunt van anderen weer te geven. 1) Persvrijheid De persvrijheid is de voornaamste waarborg voor de vrijheid van meningsuiting zonder dewelke de bescherming van de andere fundamentele burgerrechten niet kan gewaarborgd worden.

en staatsbelangen.m. zij moeten iedere ongeoorloofde inmenging in persoonlijke pijn en smart vermijden. 8) Bescherming van informatiebronnen Vertrouwelijke informatiebronnen mogen niet onthuld worden zonder de uitdrukkelijke toelating van de aanbrengers. de hoofdredacteuren en journalisten moeten de individuele waardigheid en privacy respecteren. mag de persvrijheid zoals onder artikel 1 bepaald niet aantasten. 7) Rechtzetting van foutieve informatie Feiten en informatie die na publicatie ervan foutief blijken te zijn. 10) Rechten van de mens Indien er tegenstelling zou kunnen ontstaan tussen de beoefening van de vrije meningsuiting en andere fundamentele rechten van de mens.en Communicatierecht overtuigingen niet in conflict komen met het respect voor de fundamentele rechten van de menselijke persoon. onverminderd de wettelijke beschikkingen inzake het recht op antwoord. 5) Respect voor de menselijke waardigheid De uitgevers. 11) Onafhankelijkheid academiejaar 2002 . 9) Geheimhouding De vrijwaring van het geheim karakter in privé. de persvrijheid zoals onder artikel 1 bepaald. 6) Voorstellen van geweld De misdaden. moeten rechtgezet worden en dit zonder beperking. tenzij overwegingen i.v. het terrorisme en andere daden van wreedheid en onmenselijkheid mogen niet geroemd worden. moeten uitgevers en hoofdredacteuren op eigen verantwoordelijkheid beslissen aan welk recht voorrang verleend wordt na raadpleging van de betrokken journalisten. dit noodzakelijk maken.2003 129 . zoals voorzien door de wet.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.

12) Advertenties: De advertenties moeten dermate opgemaakt worden dat de lezer ze niet kan verwarren met de berichtgeving. religion. 3. sexual orientation. disseminating and commenting on news and information and in describing events. The journalist shall report only in accordance with facts of which he/ she knows the origin. 6.2003 130 . (2002). “Wat is de Raad voor de Journalistiek?”.be/raad. photographs and documents.rvdj. The journalist shall observe professional secrecy regarding the source of information obtained in confidence. The journalist shall regard as grave professional offences the following: academiejaar 2002 . and national or social origins. 4. 7. 1. 8. sex. gelezen op 20-12-2002 (4) International Federation of Journalists ( erecode van 1954) Declaration of Principles on the Conduct of Journalists Adopted by the Second World Congress of the International Federation of Journalists at Bordeaux on 25-28 April 1954 and amended by the 18th IFJ World Congress in Helsingör on 2-6 June 1986. (online). The journalist shall be aware of the danger of discrimination being furthered by the media. The journalist shall use only fair methods to obtain news. In pursuance of this duty. language.en Communicatierecht De kranten en journalisten mogen aan geen enkele druk toegeven. and of the right of fair comment and criticism. 2. http://www. the journalist shall at all times defend the principles of freedom in the honest collection and publication of news. The journalist shall do the utmost to rectify any published information which is found to be harmfully inaccurate. 5. transmitting. The journalist shall not suppress essential information or falsify documents. Respect for truth and for the right of the public to truth is the first duty of the journalist. race. and shall do the utmost to avoid facilitating such discrimination based on.php. among other things. This international Declaration is proclaimed as a standard of professional conduct for journalists engaged in gathering. political or other opinions.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.  N.

asp http://www.1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.ifj. “International federation of Journalists”. libel. N. (online).2003 131 . 9.be/raad.calumny. .fondspascaldecroos.plagiarism .malicious misrepresentation .en Communicatierecht .the acceptance of a bribe in any form in consideration of either publication or suppression.int/portalT.edu/departments/csep/PublicWWW/codes/coe/jour-ifj.htm.html http://www. Within the general law of each country the journalist shall recognize in professional matters the jurisdiction of colleagues only.com/organisaties/officiele_instanties/raad voorjournalistiek.php http://www.fondspascaldecroos. slander. (1997).com/index.org/ http://www.html academiejaar 2002 . Journalists worthy of that name shall deem in their duty to observe faithfully the principles stated above. unfounded accusations .rvdj.iit. gelezen op 20-12-2002 Interessante websites • • • • • http://www.coe. http://www. to the exclusion of every kind of interference by governments or others.

2003 132 .1ste lic Communicatiewetenschappen: Media.en Communicatierecht academiejaar 2002 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful