L i gi i VMO 2011 ngày th nh t

B T Đ NG TH C
Bài 1. Cho x là s th c dương và n là s nguyên dương. Ch ng minh b t đ ng th c
x n ( x n+1 + 1) xn + 1 x+1 2
2n+1

.

Đ ng th c x y ra khi nào? L i gi i 1. Ta s d ng phương pháp quy n p theo n. V i n = 1, b t đ ng th c c a ta tr thành
x( x2 + 1) x+1 x+1 2
3

.

Theo b t đ ng th c AM-GM, ta có
1 x( x + 1) = · (2 x) · ( x2 + 1) 2
2

1 (2 x) + ( x2 + 1) 2 2
(x+1)4 8

2

( x + 1)4 . = 8

T đó suy ra

x( x2 + 1) x+1

x+1 = x+1 2

3

.

Và như v y, b t đ ng th c đã cho đúng v i n = 1. Ti p theo, ta s ch ng minh r ng n u b t đ ng th c đúng cho n = k ( k ∈ N∗ ) thì nó cũng s đúng v i n = k + 1. Th t v y, theo gi thi t quy n p, ta có suy ra
x+1 2
2(k+1)+1

x+1 2 x+1 = 2

2k+1

x k ( x k+1 + 1) xk + 1
2k+1

,
2

2

x+1 2

x+1 2

·

x k ( x k+1 + 1) xk + 1

.

S d ng đánh giá này, ta th y r ng vi c ch ng minh có th đư c đưa v ch ng minh k t qu sau
x+1 2
( x + 1)2 4x
2

·

x k ( x k+1 + 1) xk + 1

x k+1 ( x k+2 + 1) x k+1 + 1
( x + 1)2 −1 4x

.

B t đ ng th c này tương đương v i
( x k+2 + 1)( x k + 1) ( x k+1 + 1)2

,

hay là

( x k+2 + 1)( x k + 1) ( x k+1 + 1)2

− 1.

Do ( x + 1)2 − 4 x = ( x − 1)2 và ( x k+2 + 1)( x k + 1) − ( x k+1 + 1)2 = x k ( x − 1)2 nên ta có th thu g n b t đ ng th c l i thành
( x − 1)2 4x

x k ( x − 1)2
( x k+1 + 1)2

,

tương đương

( x − 1)2 ( x k+1 + 1)2 − 4 x k+1

0. 4 x k+1 .

B t đ ng th c này đúng vì theo AM-GM, ta có ( x k+1 + 1)2

Như v y, ta đã ch ng minh đư c n u kh ng đ nh bài toán đúng cho n = k ( k ∈ N∗ ) thì nó cũng đúng cho n = k + 1. T đây, k t h p v i vi c đã xác l p đư c tính đúng đ n c a b t đ ng th c c n ch ng minh cho n = 1, ta suy ra nó đúng v i m i s nguyên dương n (theo nguyên lý quy n p). Ngoài ra, có th th y đư c trong su t quá trình ch ng minh, d u đ ng th c ch x y ra t i m t đi m duy nh t x = 1.

GI I H N C A DÃY S
Bài 2. Cho dãy { xn } đư c xác đ nh b i
x1 = 1 và xn =
2 n n−1 xi v i m i n ( n − 1)2 i=1 2.

Ch ng minh r ng dãy yn = xn+1 − xn có gi i h n h u h n khi n → +∞. L i gi i. T gi thi t, ta suy ra v i m i n
n−1

1, thì

( n − 1)2 xn . xi = 2n i =1

Do đó
xn+1 =
=

n−1 2( n + 1) 2( n + 1) n xn + xi = xi n2 i=1 n2 i =1

( n + 1)( n2 + 1) ( n − 1)2 2( n + 1) xn = xn + xn . 2n n2 n3

(1)

S công th c truy h i v a tìm đư c này k t h p v i phép quy n p, ta s ch ng minh
xn
4( n − 1),
∀n

2.

(2)

2 Do x2 = (22·1)2 x1 = 4 nên d th y (2) đúng v i n = 2. Gi s (2) đúng v i − n = k 2, khi đó ta có

( k + 1)( k2 + 1) ( k + 1)( k2 + 1) xk+1 = xk · 4( k − 1) k3 k3 4( k2 − 1)( k2 + 1) 4( k4 − 1) 4 = = = 4 k − 3 < 4 k, k3 k3 k

suy ra (2) cũng đúng v i n = k + 1. T đây, áp d ng nguyên lý quy n p, ta có (2) đúng v i m i n 2. Bây gi , ta s đi ch ng minh bài toán đã cho, c th ta s ch ra r ng yn là dãy tăng và b ch n trên. • Ch ng minh yn tăng. Theo (1), ta có
yn = xn+1 − xn =
( n + 1)( n2 + 1) n2 + n + 1 xn − xn = xn . n3 n3

Do đó

(n + 1)2 + (n + 1) + 1 n2 + n + 1 yn+1 − yn = xn+1 − xn (n + 1)3 n3 n2 + 3n + 3 (n + 1)(n2 + 1) n2 + n + 1 = · xn − xn (n + 1)3 n3 n3 xn (n2 + 3n + 3)(n2 + 1) = 3 − (n2 + n + 1) 2 n (n + 1) n+2 xn (n2 + 1) − (n2 + n + 1) = 3 1+ 2 n (n + 1) xn (n + 2)(n2 + 1) 2xn = 3 −n = 3 > 0. n (n + 1)2 n (n + 1)2 2, ta có

Đi u này ch ng t yn là dãy tăng. • Ch ng minh yn b ch n trên. S d ng (2), v i m i n
yn =

n2 + n + 1 4(n3 − 1) n2 + n + 1 xn · 4(n − 1) = < 4. n3 n3 n3 Do đó y1 < y2 < · · · < yn < 4, hay nói cách khác, dãy yn b ch n trên b i 4.

T hai k t qu v a ch ng minh trên, ta d dàng suy ra k t qu c n ch ng minh.

HÌNH H C PH NG
Bài 3. Cho đư ng tròn (O), đư ng kính AB. P là m t đi m trên ti p tuy n c a (O) t i B (P ≡ B). Đư ng th ng AP c t (O) l n th hai t i C. D là đi m đ i x ng c a C qua O. Đư ng th ng DP c t (O) l n th hai t i E. (a) Ch ng minh r ng AE, BC, PO đ ng quy t i M. (b) Tìm v trí c a đi m P đ di n tích tam giác AMB là l n nh t. Tính di n tích l n nh t đó theo R là bán kính c a (O). L i gi i.

P K E M C

1:Kéo dài AE c t BP t i K
BPC = CBA = OEA

nên t giác KECP n i ti p ⇒ KC //AB ⇒
KP CP = KB CA

B

O

A

Áp d ng ñ nh lý Cê-va :
OB CA KP . . =1 OA CP KB

⇒ PO,AE,BC ñ ng qui.
D

2

SMAB OM = SPAB OP

(b) Áp d ng ñ nh lý Mê-nê-la-uýt cho tam giác APO v i C, M, B th ng hàng, uýt
MO CP BA MO CA OM CA . . =1 ⇒ = ⇒ = MP CA BO MP 2CP OP CA+2CP SMAB OM CA = = SPAB OP CA+2CP

AB2 R 2 CA CA 1 CA = SMAB=SPAB. ≤ SPAB. = BC.PA. = CA+2CP 2 2BC 4 2 2 2 2CA.CP 2 2 R SMAB ñ t max = ⇔ PB= R 2 2

TOÁN R I R C
Bài 4. Cho ngũ giác l i ABCDE có các c nh và hai đư ng chéo AC, AD có đ dài không vư t quá 3. Trong ngũ giác l i l y 2011 đi m phân bi t b t kì. Ch ng minh r ng t n t i m t hình tròn đơn v có tâm n m trên c nh c a ngũ giác l i ABCDE và ch a ít nh t 403 đi m trong s 2011 đi m đã cho. L i gi i. Trư c h t ta ch ng minh b đ sau B đ . Cho đi m I n m trong tam giác X Y Z có đ dài các c nh nh hơn 3. Khi đó,
min{ I X , IY , I Z } < 1.

Ch ng minh. Th t v y, vì ∠ X IY + ∠Y I Z + ∠ Z I X = 360◦ nên trong ba góc ∠ X IY , ∠Y I Z, ∠ Z I X ph i có m t góc không nh hơn 120◦ . Gi s ∠ X IY 120◦ thì trong tam giác I X Y , theo đ nh lý cosin ta có
3

X Y 2 = I X 2 + IY 2 − 2 I X · IY cos ∠ X IY I X 2 + IY 2 + I X · IY
3 min{ I X 2 , IY 2 }. 1. B đ đư c ch ng minh.

T đây đưa đ n min{ I X , IY }

Quay tr l i bài toán. Theo gi thi t thì các tam giác ABC, ACD, ADE đ u có c ba c nh nh hơn 3, mà m i đi m trong 2011 đi m gieo trong ngũ giác ABCDE đ u thu c mi n trong c a m t trong ba tam giác này nên theo b đ , m i đi m ph i cách m t đ nh nào đó c a ngũ giác m t kho ng không l n hơn 1. Theo nguyên lý Dirichlet, có m t đ nh c a ngũ giác có kho ng cách không l n hơn 1 đ n ít nh t 2011 = 403 đi m. T đó ta có đi u ph i ch ng minh. 5

L i gi i VMO 2011 ngày th
. DÃY S

2

Bài 5. Cho dãy s nguyên {a n } xác đ nh b i
a 0 = 1, a 1 = −1 và a n = 6a n−1 + 5a n−2 v i m i n 2.

Ch ng minh r ng a 2012 − 2010 chia h t cho 2011. L i gi i. Phương trình đ c trưng c a dãy đã cho là x2 − 6x − 5 = 0 có hai nghi m là 3 − 14 và 3 + 14, do đó ta d dàng tìm đư c công th c s h ng t ng quát c a dãy là
an =
=

7 − 2 14 3 + 14
−7 + 14 3 + 14

n

+ 7 + 2 14 3 − 14

n

14
n−1

− 7 + 14 3 − 14

n−1

14 3 + 14
n−1

= − u n + 2vn ,

trong đó:

un =

+ 3 − 14

n−1

2

,

vn =

3 + 14

n−1

− 3 − 14

n−1

2 14

.

S d ng công th c khai tri n nh th c Newton, ta có
1005

u 2012 =
k=0

2k C 2011 32011−2k 14k = 32011 +

1005 k=1

2k C 2011 32011−2k 14k .

Do 1 < 2k < 2011 v i 1

k

1005 và 2011 là s nguyên t nên :
2k−1 C 2010 . . 2011. . 2k

2k C 2011 = 2011

M t khác, theo đ nh lý Fermat nh thì : 32011 ≡ 3 (mod 2011). Do v y, k t h p các l p lu n l i v i nhau, ta đư c : u2012 ≡ 3 (mod 2011). (2) Tương t v i vn , ta cũng s d ng khai tri n Newton và thu đư c :
1006 1005 k=1

v2012 =
k=1

2k−1 C 2011 32012−2k 14k−1 = 141005 +

2k−1 C 2011 32012−2k 14k−1 .

Đ n đây, cũng b ng cách s d ng tính nguyên t c a 2011, ta th y
2k−1 C 2011 2k−2 C 2010 . . 2011 . = 2011 2k − 1

v i k ∈ {1, 2, . . . , 1005}. Vì v y :

v2012 ≡ 141005 (mod 2011).

Do 14 = 2025 − 2011 = 452 − 2011 ≡ 452 (mod 2011) nên áp d ng đ nh lý Fermat nh , ta có
141005 ≡ 452010 ≡ 1 (mod 2011). v2012 ≡ 1 (mod 2011).

Suy ra T (2) và (3), ta có

(3)

a 2012 − 2010 ≡ −3 + 2 · 1 − 2010 ≡ 0 (mod 2011).

Bài toán đư c ch ng minh xong.

HÌNH H C
Bài 6. Cho tam giác ABC không cân t i A và có các góc ABC, ACB là các góc nh n. Xét m t đi m D di đ ng trên c nh BC sao cho D không trùng v i B, C và hình chi u vuông góc c a A trên BC. Đư ng th ng d vuông góc v i BC t i D c t đư ng th ng AB, AC tương ng t i E và F. G i M, N và P F. G i M, N và P l n lư t là tâm đư ng tròn n i ti p các tam giác AEF BDE và CDF.

Ch ng minh r ng b n đi m A, M, N, P cùng n m trên m t đư ng tròn khi và ch khi đư ng th ng d đi qua tâm đư ng tròn n i ti p tam giác ABC. L i gi i. B đ 1. Cho tam giác ABC không cân t i A và có các góc ABC, ACB là các góc nh n. Xét m t đi m D di đ ng trên c nh BC sao cho D không trùng v i B, C và hình chi u vuông góc c a A trên BC. Đư ng th ng d vuông góc v i BC t i D c t đư ng th ng AB, AC tương ng t i E, F. (N), (P) l n lư t là đư ng tròn n i ti p tam giác BDE, CDF. Khi đó, d đi qua tâm n i ti p tam giác ABC khi và ch khi ti p tuy n chung khác d c a (N) và (P) đi qua A. B đ 2. Cho tam giác ABC không cân t i A và có các góc ABC, ACB là các góc nh n. Xét đi m D di đ ng trên c nh BC sao cho D không trùng v i B, C và hình chi u vuông góc c a A trên BC. Đư ng th ng d vuông góc v i BC t i D c t đư ng th ng AB, AC tương ng t i E, F. G i M, N và P l n lư t là tâm đư ng tròn n i ti p các tam giác AEF, BDE và CDF. Khi đó, b n đi m A, M, N, P cùng n m trên m t đư ng tròn khi và ch khi ti p tuy n chung khác d c a (N) và (P) đi qua A. Như v y, ta ch c n ch ng minh đư c hai b đ này thì bài toán cũng đư c gi i quy t xong. Ch ng minh b đ 1. (Ta ch ng minh c n và ñ ) • Gi s ti p tuy n khác d c a (N) và (P) đi qua A. G i giao đi m c a ti p tuy n đó và d là T. D th y các t giác T ABD và T ACD ngo i ti p, do đó theo tính ch t cơ b n c a t giác ngo i ti p, ta có AB + TD = AT + BD và AC + TD = AT + DC. T hai đ ng th c này, ta d th y DB − DC = AB − AC
C A + CB − AB BA + BC − AC . , . DC = 2 2 V y D chính là ti p đi m c a đư ng tròn n i ti p tam giác ABC v i BC, hay d đi qua

L i có DB + DC = BC nên

DB =

tâm n i ti p tam giác ABC.
• Gi s

E

d đi qua tâm n i ti p c a tam giác BA + BC − AC C A + CB − AB − 2 2 = AB − AC.

ABC, khi đó ta có ngay đ ng th c DB − DC = d A F

G i giao đi m c a ti p tuy n qua A (khác AB) c a ( N ) và d là T. T giác T ABD ngo i ti p nên ta có
AB + TD = AT + BD.

I N B D T P C

K t h p đ ng th c trên, ta suy ra
AC + TD = AT + DC.

Đi u này ch ng t t giác T ADC ngo i ti p. V y AT ti p xúc (P ), hay nói cách khác, AT là ti p tuy n chung khác d c a ( N ) và (P ) đi qua A. Ch ng minh b đ 2. (Ta ch ng minh c n và ñ )
• Gi s ti p tuy n chung c a ( N ) và (P ) đi qua A, ta ph i ch ng minh b n đi m A, M, N, P cùng n m trên m t đư ng tròn. Đ ý r ng E, M, N th ng hàng và F, M, P th ng hàng, do v y

∠ N MP = 180◦ − ∠EMF = 180◦ − 90◦ +
= 90◦ −

∠E AF
2

180 − ∠BAC ∠BAC = . 2 2 M t khác, vì ti p tuy n chung khác d c a ( N ) và (P ) cũng đi qua A nên ∠BAC ∠ N AP = . 2 K t h p hai đ ng th c trên, ta suy ra t giác AMNP n i ti p. • Gi s A, M, N, P cùng n m trên m t đư ng tròn,

E

ta ph i ch ng minh ti p tuy n chung khác d c a ( N ) và (P ) đi qua A. Cũng t l p lu n trên, ta có ∠ N MP = ∠BAC
2

d A M F

.

Do A, M, N, P cùng n m trên m t đư ng tròn nên ∠ N AP = ∠ N MP. K t h p v i trên, ta suy ra ∠ N AP = ∠BAC
2

. N B D

I T P C x

Qua A v ti p tuy n Ax c a ( N )
, ta có

∠ N Ax =

∠BAx
2

.

− = = ∠P AC. 2 2 2 T đây suy ra Ax đ i x ng AC qua AP mà AC ti p xúc (P ). V y Ax ti p xúc (P ).

Do đó ∠P Ax = ∠ N AP − ∠ N Ax =

∠BAC

∠BAx

∠C Ax

ĐA TH C
Bài 7. Cho n là s nguyên dương. Ch ng minh r ng đa th c
P ( x, y) = x n + x y + yn

không th vi t dư i d ng P ( x, y) = G ( x, y) · H ( x, y), trong đó G ( x, y) và H ( x, y) là các đa th c v i h s th c, khác đa th c h ng. L i gi i. Gi s t n t i các đa th c G ( x, y) và H ( x, y) th a mãn deg G deg H 1 sao cho P ( x, y) = G ( x, y) · H ( x, y).
1,

Khi đó d th y deg H + deg G = n. T gi thi t ta có G ( x, 0) · H ( x, 0) = x n , suy ra t n t i k ∈ N, a 1 a 2 = 1 sao cho
H ( x, y) = a 1 x k + yH1 ( x, y), H ( x, 0) = a 1 x k , G ( x, 0) = a 2 x n−k .

Do H ( x, y) và G ( x, y) là các đa th c nên ta có th vi t đư c dư i d ng
G ( x, y) = a 2 x n−k + yG 1 ( x, y),

trong đó G 1 ( x, y), H1 ( x, y) là các đa th c. Thay vào P ( x, y) và rút g n, ta đư c
a 1 x k yG 1 ( x, y) + a 2 x n−k yH1 ( x, y) + y2 G 1 ( x, y) · H1 ( x, y) = x y + yn ,

hay

a 1 x k G 1 ( x, y) + a 2 x n−k H1 ( x, y) − x = yn−1 − yG 1 ( x, y) · H1 ( x, y).

T đây suy ra trong hai s k n − k ph i có m t s bé hơn 2 (vì n u c k và n − k , đ u l n hơn 1 thì v trái có s xu t hi n c a h ng t x, trong khi v ph i thì không). Không m t tính t ng quát, ta có th gi s k 1.
• N u k = 0 thì H1 ≡ 0. Khi đó H ( x, y) ≡ a 1 (lo i). • N u k = 1 thì H1 ≡ b = 0. Khi đó H ( x, y) = a 1 x + b y hay

x n + x y + y n = 0,

∀x = −

by . a1

Mà đi u này cũng không th k c khi n = 2. V y bài toán đư c ch ng minh.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful