You are on page 1of 16

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑΣ

Ε Ν ∆ Ο Ν
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής

Περίοδος Α΄ Έτος 14ο Τεύχος 57ο Ιούλιος 2020


Για τον φόβο του Θεού. Ώ! αδελφοί μου, ας μην πανηγυρίζουμε ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΕ
πριν από το θερισμό. Η ζωή μας δεν είναι
Του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς ο θερισμός· είναι ο καιρός της σποράς και
ΑΥΤΟ ΤΟ ΤΕΥΧΟΣ
«ἐν φόβῳ τὸν τῆς παροικίας ὑμῶν
της επίμοχθης καλλιέργειας με φόβο και Χωρίς το θέλημα του
ιδρώτα. Ο σπορέας ζει με τον φόβο, μέχρι Κυρίου μήτε
χρόνον ἀναστράφητε» (Α΄ Πέτρου 1,7)
να συλλέξει τους καρπούς απ’ το καλλι- ασθενούμεν μήτε
Αυτά είναι τα λόγια του κορυφαίου εργημένο χωράφι του. Ας αναβάλλουμε
αποστόλου Πέτρου· λόγια που έχουν και εμείς την αγαλλίαση της ικανοποίη- αποθνήσκομεν.
διπλό θεμέλιο· ουράνια έμπνευση και σης μέχρι τη ημέρα του θερισμού· διότι του Οσίου Γέροντος
προσωπική εμπειρία. Με θεία τώρα είναι καιρός για εργασία εν φόβω. Ιωσήφ του Ησυχαστού
έμπνευση ο απλός αλιεύς Πέτρος
Άραγε θα σωθώ; Η ερώτηση αυτή θα
έγινε διδάσκαλος των ανθρώπων, μέ- Ο φόβος του Θεού
έπρεπε να βασανίζει τον καθένα μας με
γιστος στύλος της Πίστεως και κρα- και οι φοβίες των
τον ίδιο τρόπο που βασανίζει τον σπορέα:
ταιός θαυματουργός. Με την προσω- ανθρώπων.
θα δρέψω τον καρπό των κόπων μου στο
πική εμπειρία του κατανόησε πως
χωράφι που καλλιέργησα; Ο σπορέας ερ- του Μητροπολίτου
όλη η σοφία και δύναμή του προέρ-
γάζεται με φόβο Θεού κάθε ημέρα. Ας
χεται απ’ τον Θεό και πως πρέπει να
εργασθούμε κι εμείς αναστρεφόμενοι εν Εδέσσης Ιωήλ
έχει τον φόβο του Θεού· κανέναν
φόβω όλον τον της παροικίας ημών χρό- Ο φόβος
άλλον φόβο παρά μόνον του Θεού.
νον επί της γης.
Ο άσοφος άνθρωπος φοβάται μόνον του Jean Claude
Ώ! Παντοδύναμε Κύριε, ως φοβερός ει εν
όταν λάμψει η αστραπή και κροτήσει
πάση τη γη, συντήρησον ημάς εν τω φόβω
Larchet
η βροντή· αλλά ο σοφός φοβάται τον
Σου. Προσευχές στη λίμνη
Θεό κάθε ημέρα, κάθε ώρα και στιγ-
μή. Ο Δημιουργός της αστραπής και Σοι πρέπει πάσα δόξα, τιμή και προσκύ- του Αγίου Νικολάου
της βροντής είναι πιο φοβερός και νησις εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Βελιμίροβιτς
από τα δύο αυτά φαινόμενα. Εκείνος
δεν εμφανίζεται ενώπιόν σου περιστα-
σιακά μόνον κατά καιρούς, όπως η Δεν έχεις φόβο Θεού, γι' αυτό Π ΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ :
αστραπή και η βροντή, αλλά είναι σε κυριεύει ο φόβος των
διαρκώς ενώπιόν σου και δεν σε εγκα- δοκιμασιών. Δεν πενθείς για τις
ταλείπει. Γι αυτό δεν αρκεί να έχει
κάποιος φόβο Θεού από καιρού σε αμαρτίες σου, γι' αυτό είσαι Χωρίς το θέλημα του Κυρίου 2
καιρό· χρειάζεται να αναπνέει τον λιπόψυχος. Δεν έχεις «καρδίαν Ο φόβος του Θεού και οι 4
φόβο του Θεού. Ο φόβος αυτός είναι συντετριμμένην καί τεταπεινω- φοβίες των ανθρώπων
το προστατευτικό όζον στην αποπνι- μένην» (Ψαλμ. 50,19), γι' αυτό Για το φόβο του Θεού - Δεν 7
κτική ατμόσφαιρα της ψυχής μας. Το πρέπει να δειλιάζουμε

όζον αυτό φέρνει καθαρότητα, μια δεν είσαι ανδρείος στους Για το ότι δεν πρέπει να 7
ανάλαφρη αίσθηση, λεπτή ευωδία και πειρασμούς. μεριμνάμε για τα βιοτικά.

αίσθηση υγείας. Ο φόβος 8


Άγιος Δημήτριος του Ροστώφ Προσευχές στη λίμνη
Ο Πέτρος μέχρι να ενδυναμωθεί με 12
τον φόβο του Θεού, ήταν απλώς ο Κοντά στο Θεό - Περί δειλίας 14
Πέτρος και όχι ένας απόστολος, ένας
ήρωας, ένας διδάσκαλος του λαού και ΜH φοβοY, μOνον Ιερές Ακολουθίες και
εκδηλώσεις του ναού.
15

θαυματουργός. πIστευε Από τις σημειώσεις του Αγί-


ου Σιλουανού του Αθωνίτου.
16
Σελίδα 2 Ε Ν ∆ Ο Ν

Χωρίς το θέλημα του Κυρίου μήτε Απόσπασμα από το βιβλίο: «Γέροντος Ιωσήφ,
ασθενούμεν μήτε αποθνήσκομεν. Έκφρασις Μοναχικής Εμπειρίας», Επιστολή 30,
Έκδοσις Ιεράς Μονής Φιλοθέου.
Φόβος Κυρίου αρχής της σοφίας, ομιλεί ο σοφός Σο-
λομών, και συμφωνούν οι Πατέρες. Καγώ δε λέγω μεγάλας και φοβεράς αλλά και ανιάτους ασθενείας. Και
υμίν· «Μακάριος και τρισμακάριος ανήρ ο φοβούμε- εξόδευε πλούτον στα φάρμακα. Διότι ήτον πλούσιος
νος τον Κύριον». άνθρωπος. Και επειδή κάποιος τον εσύστησεν εις εμένα
Εξ αυτού του θείου φόβου γεννάται η πίστις προς τον να έλθει, να ειπεί τον λογισμόν του, τον ελυπήθην πολύ.
Θεόν. Και πιστεύει ο άνθρωπος ολοψύχως ότι, α- Λοιπόν τον είπα ότι γίνεται αμέσως καλά, μόνον να πι-
φού τελείως αφιερωθεί εις τον Θεόν, έχει και ο στεύσει ότι δύναται ο Θεός να τον θεραπεύσει. Τέλος,
Θεός όλην την πρόνοιαν δι’ αυτόν. Και εκτός τροφής εάν σας γράψω όλην την ιστορίαν, το πόσον υπέφερα να
και σκεπάσματος –όπου πάλιν Αυτός τον παρακινεί να τον πείσω, πρέπει να γράψω τέσσαρες κόλλες. Διότι,
φροντίζει- άλλην φροντίδα δεν έχει. Αλλά με όλην μήτε με άφηνε και να φύγει μήτε ήθελε να πιστεύσει.
απλότητα εις το θέλημα του Κυρίου ακολουθών υπο- Μέχρις ότου συνήργησεν ο Θεός και ήκουσεν μίαν φω-
τάσσεται. νήν αισθητώς·

Οπότε, όταν ριζώσει η πίστις αυτή καταργείται τελεί- - Διατί δεν ακούεις, να γίνεις καλά;
ως η γνώσις εκείνη όπου γεννά την αμφιβολίαν εις Και έτσι ελυτρώθη. Διότι η αίτησις, όπου τον εζήτησα
όλα και σμικρύνει την πίστιν, και πολλάκις την ήτον να φάγει τα αντίθετα –όπου έλεγεν ότι εάν φάγει
αφαιρεί· διότι έχει ισχύν φύσεως, καθότι με αυτήν α- θα αποθάνει- και να αφήσει όλην την ελπίδα εις τον
νετράφημεν. Θεόν, και αφήσας την γνώσιν να ακολουθήσει την πί-
Αφού όμως νικήσει η πίστις κατόπιν πολλών δοκιμα- στιν. Και αντί δέκα φοράς όπου έτρωγε την ημέραν, μί-
σιών, τότε στρέφεται και γεννά, η μάλλον της δίδεται αν να τρώγει. Μόνον τρεις ημέρας αρκέσθη ο Θεός να
δώρον γνώσις πνευματική, όπου δεν αντίκειται εις την τον δοκιμάσει. Και εγώ εκτενώς δι’ αυτόν προσηυχό-
πίστιν, αλλά με τας πτερύγας της πετά και εξερευνά τα μην. Και την νύκτα είδα καθ’ ύπνον δύο όρνεα φοβερά,
βάθη των μυστηρίων· και είναι πλέον αυτές αι δύο, που τον είχον αρπάσει δια να τον φάγουν. Και όφις τον
πίστις και γνώσις –γνώσις και πίστις, αχώριστες αδελ- είχε τυλίξει σφικτά εις τον λαιμόν. Και με εφώναζε με
φές. αγρίας φωνάς να τον σώσω. Οπότε παλαίσας εγώ με όλα
αυτά τα εθανάτωσα και εξύπνησα. Έρχεται λοιπόν και
Ας εξετάσωμε λοιπόν τώρα εμείς, όπου αφιερώθημεν μου λέγει·
τω Θεώ, αν είναι η πίστις αυτή εις ημάς ή κυριεύει η
γνώσις. Και, εάν μεν αφήνεις τα πάντα εις τον Θεόν, -Έγινα τελείως καλά, όπως εγεννήθην!
ιδού όπου έχεις καταλάβει την πίστιν, και ασφαλώς Και όντως αποκατεστάθη η σάρξ του ως παιδίου μι-
χωρίς καμμίαν αμφιβολίαν θα εύρεις Αυτόν βοηθόν. κρού. Είχε λοιπόν φάρμακα και δύο κάσσες ενέσεις. Και
Οπότε καν μυριάκις δοκιμασθείς και σε πειράξει ο τον είπα και τα έρριξεν όλα τον κατήφορον εις τα βράχι-
σατανάς, ίνα σου αμβλύνει την πίστην, εσύ προτίμησε α. Και πλέον έζησεν υγιής, άπαξ της ημέρας εσθίων.
μυριάκις τον θάνατον και μη υπακούσεις την γνώσιν.
Και ούτως θα ανοιγεί η θύρα των μυστηρίων. Και θα Βλέπετε λοιπόν η πίστις τι ενεργεί; Μη νομίσετε ότι εγώ
θαυμάσεις ότι ήσουν πρότερον δεμένος με αλύσεις της το ενήργησα. Όχι. Δεν έχω τοιαύτην κατάστασιν. Η πί-
γνώσεως. Και τώρα πετάς με πτέρυγας θεϊκάς επάνω στις είναι, όπου έχει την δύναμιν να κάμνει τοιαύτα.
από την γην. Και αναπνέεις άλλον αέρα ελευθερίας,
Ακούσατε πάλιν·
όπου οι άλλοι τον υστερούνται.
Μία μοναχή μου έγραψε ότι πάσχει και αν δεν κάμει
Ει δε και βλέπεις την γνώσιν να βασιλεύει, και εις
εγχείρησιν αποθνήσκει. Εγώ γράφω, λέγων τελείως α-
ένα παραμικρόν κίνδυνον τα χάνεις και απελπίζε-
ντίθετα. Εκείνη πάλιν γράφει ότι της είπεν ο ιατρός εις
σαι, γίνωσκε ότι εισέτι υστερείσαι της πίστεως· και
τόσας ημέρας, αν δεν κάμει εγχείρησιν, θα γίνει διάτρη-
επομένως δεν έχεις ακόμη όλην σου την ελπίδα εις
σις και τέλος θάνατος. Επαναλαμβάνω εγώ: - Έχε πί-
τον Θεόν, ότι δύναται να σε σώσει από κάθε κακόν.
στιν· άφησέ τα όλα εις τον Θεόν· προτίμησε τον θάνα-
Φρόντισε να διορθωθείς εδώ καθώς λέγομεν δια να μη
τον. Μου στέλνει απάντησιν, ότι εστράφη οπίσω.
υστερηθείς ένα τόσον μέγα καλόν.
Βλέπετε; Μυρίας φοράς εδοκίμασα το τοιούτον. Όταν
Και νυν πρόσχες εις το λεγόμενον·
βάλεις εμπρός σου τον θάνατον και τον περιμένεις κάθε
Ήλθε κάποιος μίαν φοράν εις ημάς, από χρόνια πολλά στιγμήν, φεύγει μακράν από σου. Όταν φοβήσαι τον
μοναχός, όπου ήτο στη Ελβετίαν. Διότι είχεν τρείς θάνατον, διαρκώς σε καταδιώκει. Τρείς φθισικούς
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 3

έθαψα τρέφων ελπίδα ότι θα κολλήσω και εγώ. Το νους σου είναι κλειστός; Όμως Εκείνος σε βλέπει, λυ-
ρούχο του εφόρεσα, όταν εξέδυσα αποθνήσκοντα, αλλ’ πείται και παραβλέπει· μέμφεται την ολιγοπιστία σου
ο θάνατος έφυγε πηγαίνων εις τους φοβουμένους αυ- και τον σκοτισμόν του νοός σου.
τόν. Είμαι ασθενής εις όλην μου την ζωήν. Δεν έκαμα
ποτέ θεραπείαν. Τρώγω ενάντια επιμόνως. Αλλά που ο Δεν γνωρίζεις ότι ο Ιησούς γίνεται εν εκάστω θεραπεί-
θάνατος! α πάσης ανάγκης; Ήγουν τροφή τω πεινώντι, τω διψώ-
ντι ύδωρ, υγεία τω ασθενεί, ενδυμασία τω γυμνητεύο-
Τοιαύτα γράφω υμίν, επειδή αγαπάτε την τελειότητα. ντι, φωνή εις τους ψάλλοντας, τω ευχομένω πληροφο-
Διότι οι κοσμικοί δεν αμαρτάνουν τα της γνώσεως ρία, τοις πάσι τα πάντα εις σωτηρίαν;
πράττοντες, επειδή δεν ζητούν άλλην οδόν.
Πίστευσον, τέκνον μου, ότι εις όσα και αν πάσχω-
Θέλω δε να ειπώ, με όλα αυτά ότι, χωρίς το θέλημα μεν εις όλα ο Χριστός είναι άριστος ιατρός της ψυ-
του Κυρίου, μήτε ασθενούμεν μήτε αποθνήσκομεν. χής και του σώματος. Αρκεί να έχεις την τελείαν
Φύγε λοιπόν μακράν αφ’ ημών ολιγοπιστία. αυταπάρνησιν, την τελείαν πίστιν και αφοσίωσιν
εις αυτόν χωρίς δισταγμόν.
Και αφού πρώτον γνωρίσωμεν τον Θεόν ως δημιουρ-
γόν παντός αγαθού, Πατέρα, προνοητήν και κηδεμόνα Αφού ο γλυκύς Ιησούς είναι τόσον καλός, εύσπλα-
ημών, πρέπει να πιστέψωμεν εις Αυτόν εξ όλης ψυχής χνος, αγαθός, διατί να απελπισθείς; Ένα ολίγον τον
και καρδίας. Και μόνον εις Αυτόν να ελπίζωμεν. Και εζητούμε και αυτός μας δίδει τόσον πολύ. Μίαν ακτί-
κατόπιν θα τον αγαπήσωμεν αισθόμενοι τας πολλάς να φωτός του γυρεύουμε και αυτός μας χαρίζεται όλος
του ευεργεσίας. Και, όταν τον Θεόν αγαπήσωμεν εξ Φως, Αλήθεια, Αγάπη. Λοιπόν ταπεινώσου και πάσαν
όλης της καρδίας ως Πλάστην, τότε και τον πλησίον θα την ελπίδα σου στήριξε εις Αυτόν.
αγαπήσωμεν ως εαυτόν, ειδότες ότι όλοι είμεθα αδελ-
φοί - κατά φύσιν Αδάμ, και κατά χάριν, Χριστού. Και Και πίστευσον μοι την αλήθειαν λέγοντι ότι· αφό-
ως εκ τούτου δεν πρέπει ο άνθρωπος ο πνευματικός να του έγινα μοναχός, οσάκις ησθένησα, παντάπασι
θεωρεί την συγγένειαν της σαρκός, αφού αφιερωθεί εις δεν επιμελήθην τον εαυτόν μου. Μήτε άφησα κανέ-
τον Θεόν, αλλά του πνεύματος την συγγένειαν. Διότι η να να φροντίσει δια την σωματικήν υγείαν, αλλά
σάρξ, άρρεν και θήλυ είναι δια τον πληθυσμόν, όπερ όλην μου την ελπίδα άφησα εις τον άμισθον ιατρόν.
ημείς απαρνήθημεν και ανέβημεν υψηλότερα. Λοιπόν Και τόσον εδοκιμάσθην εις την αρχήν, όπου εγέμισε
ως πνευματικοί όπου είμεθα πρέπει και πνευματικώς μεγάλα ωσάν λεμόνια σπυριά όλη η ράχη μου μέχρι
να βλεπώμεθα. Κατά την ψυχήν, δεν έχει άρρεν και και κάτω. Και έγινα ωσάν ξύλινος μη δυνάμενος να
θήλυ ψυχή, μήτε νέα ή γέρων, αλλά χάρις Χριστού επί λυγίσω. Και εγώ εμαχόμην το πάθος, χωρίς να αλλάξω
πάντα. ποσώς μήτε φανέλα μήτε έτερον ρούχο. Αλλά εφορτώ-
Αφήσατε όθεν παρακαλώ τον νουν σας ελεύθερον - θηκα ένα τορβά εις την ράχην και εγύρισα όλον το
μην τον κλείετε υπό νόμον, αφού εσμέν υπό χάριν - να Άγιον Όρος. Ωσότου έσπασαν όλα εκείνα και έτρεχαν
θεωρήσει τι μέγα μυστήριον κρύπτεται εν τοις λόγοις, μόνα τους μέχρι του πόδας μου. Και δεν άλλαξα, ως
όπου σας λέγω. Να γευθεί αθώαν αγάπην. Και να πετά- είπον, μαχόμενος και δεινώς υπομένων· και έγιναν η
ξει εις την θεωρίαν του μόνου Θεού, του αγαθού μας φανέλα και κάτω ένα δάκτυλο πάχος το ρούχο από την
Πατρός. ύλην που έτρεξε. Και εις τες τρύπες των πληγών εχω-
ρούσε το δάκτυλον. Και δεν έπαθα τίποτε. Και μέχρι
Αφού όλοι είμεθα αδελφοί, η πνοή του Θεού το θείον σήμερον ότι αρρώστεια μου έρχεται με πολλήν χαράν
εμφύσημα, και ζωοπάροχός μας Πατήρ εν τω μέσω την εκδέχομαι, μήπως με φέρει τον αιώνιον ύπνον· να
ημών, όλαι αι πράξεις μας, κινήματα και νοήματα, κρί- ευρεθώ εις τον Κύριον Ιησούν. Αλλά δεν ήλθεν η ώρα.
νονται διαφανώς υπό το όμμα Αυτού. Και προτού εσύ Πάντως θα έλθει συντόμως.
κινηθείς ή διανοηθείς κάτι καλόν ή κακόν, ευθύς η
πνοή, η ψυχή ως εμφύσημα του Θεού κεντά τον Θεόν. Ο θάνατος, όπου εις τους πολλούς είναι μέγας και τρο-
Είδε προλαβών τι θα πράξεις και κατόπιν εσύ θα κά- μερός, εις εμένα είναι μία ανάπαυσις, ένα γλυκύτατον
μεις την κίνησιν της ψυχής ή του σώματος. πράγμα, όπου μόλις έλθει θα με ξεκουράσει από τας
θλίψεις του κόσμου. Και τον περιμένω από στιγμής εις
Τώρα πρόσχες εις το λεγόμενον του Προφήτου στιγμήν. Είναι μέγας όντως· αλλά πολύ μεγάλος αγών
«Προωρώμην τὸν κύριον ἐνώπιόν μου διὰ παντός». να σηκώσει κανείς όλα τα βάρη του κόσμου εσήμερον,
Άρα γε είναι πάντοτε ανοικτοί οι οφθαλμοί της ψυχής όπου όλοι ζητούν από τον άλλον να πληρωθούν όλαι
σου, ή νομίζεις ότι, επειδή δεν βλέπεις εσύ πλησίον αι εντολαί.
σου τον Θεόν, δεν σε βλέπει και Εκείνος; Ή νομίζεις
(συνέχεια στη σελίδα 16)
ότι ημπορείς να κάμεις κάτι κρυφά απ’ Αυτόν επειδή ο
Σελίδα 4 Ε Ν ∆ Ο Ν

Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ καὶ οἱ φοβίες τῶν Παράδειγμα χαρακτηριστικὸ ὁ ληστής. Ὅλοι ξέρουμε τί
ἀνθρώπων. εἶπε στὸν ἐξ εὐωνύμων τοῦ Χριστοῦ κακοῦργο, ποῦ
λοιδοροῦσε τὸν Χριστό: «οὐχὶ σὺ ὁ Χριστός; σῶσον
Ἐπισκόπου Ἐδέσσης, Πέλλης & Ἀλμωπίας Ἰωὴλ σεαυτὸν καὶ ἡμᾶς. Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ ἕτερος ἐπετίμα αὐτῷ
Ἐνέργειες τοῦ φόβου. λέγων· οὐδὲ φοβῇ σὺ τὸν Θεόν, ὅτι ἐν τῷ αὐτῷ κρίματι
εἶ;» (Λουκ. κγ´ 29). Μπροστὰ στὸν Κύριο ὁ εὐγνώμων
Ὁ κάθε ἄνθρωπος, ὅταν γεννιέται, ἔχει μέσα του ληστὴς αἰσθάνθηκε μεγάλο φόβο γιὰ τὶς ἁμαρτίες του
(κληρονομοῦνται σ᾿ αὐτὸν) ψυχολογικὲς καὶ καὶ εἶπε τὰ περίφημα ἐκεῖνα λόγια· «Ἰησοῦ, μνήσθητί
σωματικὲς ἀδυναμίες· π.χ. ἡ ἀκόρεστη δίψα γιὰ ζωή, ὁ μου ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ σου» (Λουκ. κγ´ 41).
χωρισμὸς τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὸ σῶμα, ἡ φθορὰ τοῦ σώμα-
τος, οἱ ποικίλες ἰδιόμορφες καταστάσεις, καχυποψίες Πῶς ἐνεργεῖ ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ στὸν ἄνθρωπο;
γιὰ ἄλλους καὶ πολλὰ ἄλλα. Ὅλα αὐτὰ τοῦ προκαλοῦν Ὁ ἅγιος Ἰσαὰκ ὁ Σύρος λέγει πὼς ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ
φόβο. Ὁ φόβος δὲν τὸν ἀφήνει νὰ τελειοποιηθεῖ ξυπνάει τὴν ἀνθρώπινη φύση ἐναντίον τῶν πονηρῶν
στὴν ἀγάπη. Ὁ Χριστὸς ὅμως ἦλθε νὰ μᾶς ἐπινοήσεων τοῦ διαβόλου. Ὅπως τὰ Χερουβὶμ ἦσαν
ἐλευθερώσει ἀπὸ τὸ φόβο τοῦ θανάτου καὶ τῆς κολά- ἄγρυπνα μπροστὰ στὴν θύρα τοῦ Παραδείσου, ἔτσι καὶ
σεως, (Ἑβρ. β´ 14-15). Δὲν μᾶς ἔφερε πνεῦμα δειλίας, ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ εἶναι ἄγρυπνος φύλακας τοῦ
ποὺ προκαλεῖ φόβο, ἀλλὰ πνεῦμα υἱοθεσίας (Ῥωμ. η´ ἀνθρώπου, γιὰ νὰ μὴν πέσει στὴν ἁμαρτία. Αὐτὸν τὸν
14-15). Ὁ Χριστὸς μᾶς ἐλευθέρωσε. Ὅποιος πιστεύει φόβο χρειάζεται νὰ τὸν διατηρεῖ γιὰ νὰ μὴ βλαβεῖ ἀπὸ
στὸ Χριστὸ ἐλευθερώνεται καὶ ὁδηγεῖται στὴν ἀγάπη τὸν ἐχθρό.
ποὺ «ἔξω βάλλει τὸν φόβο» (Α´ Ἰω. δ´ 18). Γιὰ νὰ
φτάσουμε ὅμως στὴν ἀγάπη, χρειάζεται ἀγώνας καὶ Πράγματι πολλὲς φορὲς συγκρατούμεθα μακρυὰ ἀπὸ
ἄσκηση καὶ φυσικὰ δὲν ζεῖ κάποιος τὴν κατάσταση τὴν ἁμαρτία, διότι μέσα μας ὑπάρχει ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ.
αὐτὴ διὰ μιᾶς. Στὰ πρῶτα βήματά του πρὸς τὴν τελεί- Ἀναλογιζόμαστε· «πῶς θὰ τὸ κάνω αὐτό; φοβᾶμαι τὸν
ωση, ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ ἔχει φόβο γιὰ μερικὰ Θεό, φοβᾶμαι τὴν κόλαση». Ὁ σωτήριος αὐτὸς φόβος
πράγματα, ὅπως π.χ. γιὰ τὴν κόλαση, τὴν ἁμαρτία, τὴν μᾶς κάνει νὰ μισοῦμε τὴν ἀδικία, τὴν ὕβρη καὶ τὴν
γέενα τοῦ πυρός. Νὰ φοβηθεῖ τὴν ἁμαρτία μήπως τὸν ὑπερηφάνεια, τονίζει ὁ Μέγας Βασίλειος.
χωρίσει ἀπὸ τὸν Θεὸ καὶ καταδικασθεῖ. Αὐτός, ποὺ ἔχει φόβο Θεοῦ, ἀπομακρύνει εὔκολα τοὺς
Γνώμες τῶν Πατέρων πάνω στὴν ἄποψη αὐτή. λογισμοὺς τοῦ διαβόλου, ἀφοῦ δὲν αἰχμαλωτίζεται μὲ
τίποτε. Δὲν ἔχει περισπασμοὺς στὸ νοῦ του, διότι περι-
Ὁ φόβος ποὺ ἔχουμε νὰ μὴν πέσουμε στὴν ἁμαρτία μένει τὸν Δεσπότη Χριστό. Ἐπιμελεῖται τῶν ἀρετῶν, γιὰ
εἶναι ἀρετή. Ἀρχὴ τῆς ἀληθινῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου νὰ μὴν καταδικασθεῖ.
εἶναι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ. (Ἰσαὰκ ὁ Σύρος)
Ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου εἶναι μία μήτρα. ὁ λόγος τοῦ
Ὁ φόβος εἶναι ἡ πρώτη ἐντολή, ποὺ ὁδηγεῖ στὸ πένθος Θεοῦ εἶναι τὸ σπέρμα. κι αὐτὸ ποὺ θὰ γεννηθεῖ, εἶναι ὁ
τῶν ἁμαρτημάτων (Πέτρος ὁ Δαμασκηνός). φόβος τοῦ Θεοῦ. Γιὰ νὰ ἔχουμε καθαρὴ ἐλεημοσύνη,
Ἐκεῖνος ποὺ πιστεύει στὸν Κύριο, φοβεῖται τὴν κόλα- δηλ. ἀπαλλαγμένη ἀπὸ κενοδοξία, φιλαργυρία καὶ
ση, κι αὐτὸς ποὺ φοβεῖται τὴν κόλαση, τηρεῖ τὶς ἡδονή, πρέπει νὰ προηγηθεῖ ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος
ἐντολές. Αὐτὸς πάλι ποὺ τηρεῖ τὶς ἐντολές, ὑπομένει θὰ νεκρώσει τὰ πάθη αὐτά.
τὶς θλίψεις, κι ὅποιος ὑπομένει τὶς θλίψεις, ἀποκτᾶ τὴν Ὅποιος θέλει νὰ ἀγαπήσει τὸν Θεό, θὰ ἀρχίσει ἀπὸ τὸν
ἐλπίδα του στὸν Θεὸ (ὅπ.π.). φόβο του. Ἐξαιτίας αὐτοῦ του φόβου προσέχουμε καὶ
Ἄλλο πράγμα νὰ φοβεῖσαι τὸν Θεὸ καὶ ἄλλο νὰ τὰ λεπτότατα ἁμαρτήματα. Ἕνας ποὺ φοβᾶται τὸν Θεό,
ἐφαρμόζεις τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ (Συμεὼν ὁ ν. Θεολό- λέγει καὶ τὰ πιὸ μικρά του ἁμαρτήματα, διότι ἔχει τὴν
γος). ἐντύπωση, πὼς μετὰ θάνατο τὸν περιμένουν πολὺ
ἄσχημες καταστάσεις.
Θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε πὼς στὴν πνευματική μας
ζωὴ προηγεῖται ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ, ποὺ μᾶς κάνει νὰ Ὅποιος φοβᾶται τὸν Θεό, ἀγαπάει τὴν ἐγκράτεια. Μὲ
πενθοῦμε γιὰ τὶς ἁμαρτίες μας καὶ ἀκολουθεῖ ἡ φόβο πηγαίνει νὰ κοινωνήσει. «Μετὰ φόβου Θεοῦ, πί-
ἐργασία τῶν ἐντολῶν ὡς καρπός. Ὁ ἔμφυτος φόβος στεως καὶ ἀγάπης προσέλθετε», προσκαλεῖ ὁ λειτουργὸς
βοηθάει μαζὶ μὲ τὴν πίστη στὴν ἐργασία τῶν ἐντολῶν. τοὺς πιστούς. Ὁ φοβούμενος τὸν Κύριο, δὲν φοβεῖται
τῶν δαιμόνων τὶς ὁρμές, οὔτε τὶς ἀπειλὲς τῶν
Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ μᾶς ἀναγκάζει νὰ πολεμᾶμε τὴν ἀνθρώπων.
κακία καὶ ἐνῶ τὴν πολεμᾶμε, ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ τὴν
πολεμεῖ (Μάρκος ὁ Ἀσκητής). Ὁ φόβος διακρίνεται σὲ δύο εἴδη.

Ἡ ρίζα τῆς εὐλάβειάς μας πρὸς τὸν Θεὸ εἶναι ὁ φόβος Οἱ Πατέρες λένε πὼς ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ ἔχει δύο μορ-
τοῦ Θεοῦ. Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸ πιὸ δυνατὸ φές. Εἶναι ὁ φόβος τῶν εἰσαγωγικῶν καὶ ὁ φόβος τῶν
ὅπλο γιὰ νὰ πολεμήσουμε τὶς δυσκολίες στὴν πνευ- τελείων.
ματική μας πορεία (Ἰω. ὁ Χρυσόστομος). Ὁ φόβος τῶν εἰσαγωγικῶν ἢ τῶν ἀρχαρίων, ποὺ
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 5

ὑπάρχει μέσα μας καὶ δὲν μᾶς ἀφήνει νὰ πέσουμε στὴν δὲν ἔχει ἄλλα ψυχοπαθολογικὰ συμπτώματα, τότε ἡ
ἁμαρτία ἐξαιτίας τῆς κολάσεως. «Εἰσαγωγικὸς ἐστὶν ὁ ὀδυνηρὴ αὐτὴ κατάσταση ὀνομάζεται νευρωτικὴ φοβία
ἀπέχων τῆς κακίας». Αὐτός, ποὺ ἔχει αὐτὸν τὸν φόβο καὶ τὸ ἄτομο ἔχει πλήρη ἐπίγνωση τοῦ παραλόγου της
φοβᾶται σὰν δοῦλος τὰ κολαστήρια, τὶς τιμωρίες καὶ τὶς φοβίας του. Παρ᾿ ὅλες ὅμως τὶς προσπάθειές του δὲν
καταδίκες. μπορεῖ νὰ ἀπαλλαγεῖ ἀπ᾿ αὐτὸ εὔκολα. Ἀκόμη ἡ φοβία
μπορεῖ νὰ εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πολλὰ συμπτώματα ψυχο-
Ὑπάρχουν ὅμως καὶ οἱ τέλειοι, ποὺ ἔχουν καὶ αὐτοὶ φό-
πάθειας, ὅπως π.χ. ἡ μελαγχολία κ.λπ. Ἂς ἀναφέρουμε
βο, ἀλλὰ μὲ ἄλλη μορφή. Φοβοῦνται μήπως παραβοῦν
καὶ δύο παραδείγματα. Ἕνας γιατρὸς μοῦ ἔλεγε πὼς
κάποια ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ καὶ τὸν λυπήσουν. Φοβοῦνται
τὸν ἐπισκεπτόταν συχνὰ κάποιος, ποὺ εἶχε τὴ φοβία τοῦ
μήπως ὑποστοῦν τροπὴ ἢ ἀλλοίωση στὴν πνευματική
ἐμφράγματος τῆς καρδιᾶς καὶ γενικώτερα τῆς φοβίας
τους ζωὴ καὶ πέσουν στὴν ἁμαρτία.
τοῦ θανάτου. Εἶχε καχυποψίες γιὰ τοὺς πάντες καὶ
Ὁ φόβος τῶν εἰσαγωγικῶν ἐξαφανίζεται, ὅταν ἔτρεμε στὴν ἰδέα πὼς μπορεῖ νὰ πάθει ἔμφραγμα. Κάθε
συγχωρηθοῦν τὰ ἁμαρτήματα τοῦ ἀνθρώπου, ἐνῶ ὁ τόσο πήγαινε στὸν γιατρὸ καὶ ἐξέφραζε τὶς ἀνησυχίες
δεύτερος, τῶν τελείων, παραμένει συνεχῶς στὸν του. Ὅταν μετὰ ἀπὸ χρόνια συνέβη νὰ πάθει καρκίνο
ἄνθρωπο καὶ τὸν ἁγιάζει περισσότερο. ἥπατος, ἐπειδὴ ἦταν συνειδητὸς χριστιανός,
Ἀπ᾿ ὅλα αὐτὰ καταλαβαίνουμε πὼς μποροῦμε νὰ ἀντιμετώπισε τὴν ἀσθένεια μὲ ἀξιοθαύμαστη καρτερία
ὠφεληθοῦμε τὰ μέγιστα ἀπὸ τὸν φόβο τοῦ Θεοῦ. Μία καὶ ὑπομονὴ καὶ τὸ καταπληκτικὸ ἦταν, πὼς ἥσυχος
εὐχὴ τῆς θείας Λειτουργίας τὸ τονίζει αὐτὸ ἐμφατικά. περίμενε τὸ θάνατο. Τὸ ἄλλο παράδειγμα. Καπετάνιος
«Ἔνθες ἡμῖν καὶ τῶν μακαρίων σου ἐντολῶν φόβον, ἵνα ἐμπορικοῦ πλοίου, ποὺ διέπλεε συχνά τους ταραγμέ-
τὰς σαρκικὰς ἐπιθυμίας πάσας καταπατήσαντες, νους ὠκεανοὺς καὶ ἀντιμετώπιζε μὲ ἐπιτυχία τὶς
πνευματικὴν πολιτείαν μετέλθωμεν, πάντα τὰ πρὸς φοβερὲς φουρτοῦνες τῆς θάλασσας, τὸν ἐπίανε μεγάλη
εὐαρέστησιν τὴν σὴν καὶ φρονοῦντες καὶ πράττοντες». φοβία, ὅταν ἔμπαινε στὸ λιμάνι καὶ ἔβλεπε συνωστισμὸ
(μποτιλιάρισμα) πλοίων. Νόμιζε πὼς δὲ θὰ τὰ κατάφερ-
Αὐτὲς τὶς πνευματικὲς καταστάσεις ἂς ἐπιζητοῦμε στα- νε νὰ μπεῖ μέσα. Δὲν φοβόταν τὰ ἄγρια κύματα τοῦ
θερά, γιὰ νὰ γίνουμε ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ. ὠκεανοῦ καὶ ἔτρεμε τὸν συνωστισμὸ τοῦ ἀσφαλοῦς
Οἱ ἀνθρώπινες φοβίες. λιμανιοῦ.

Εἴδαμε διεξοδικὰ τί εἶναι ὁ φόβος καὶ ποιὲς εἶναι οἱ Ἕνας πνευματικὸς τί μπορεῖ νὰ κάνει στὴν προκειμένη
ἐνέργειές του. Ἂς δοῦμε τώρα τὶς ἀνθρώπινες φοβίες. περίπτωση; Φυσικὰ δὲν μπορεῖ νὰ δώσει κατευθύνσεις
ποὺ ἔχουν σχέση μὲ φάρμακα καὶ ἰατρικὲς ἀγωγές. Οἱ
Φοβία, ὀνομάζεται ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη ἐπιστήμη, δηλ. παρατηρήσεις τοῦ τύπου, πὼς αὐτὸ ποὺ ἔχει ὁ ἀσθενὴς
τὴν ψυχιατρική, ἡ πάθηση ἐκείνη, ὅπου τὸ ἄτομο κατα- δὲν εἶναι τίποτε, καὶ ἡ προτροπὴ νὰ μὴν πάει στὸ για-
κλύζεται ἀπὸ φόβο, ἐνῶ δὲν ὑπάρχει πραγματικὴ αἰτία τρό, δὲν ἔχουν καλὰ ἀποτελέσματα. Ἐὰν ἔχει ἀνάγκη
φόβου. Λέμε ὅτι κάποιος ἔχει κλειστοφοβία, ὅταν δὲν ἀπὸ ἰατρικὴ θεραπεία, θὰ τὸ κρίνει ἕνας καλὸς καὶ δο-
μπορεῖ νὰ εἰσέλθει σὲ κλειστοὺς χώρους, π.χ. σὲ κιμασμένος γιατρός. Γίνεται πολλὲς φορὲς μὴ
ἀνελκυστήρα, ἢ νὰ ταξιδεύσει μὲ ἀεροπλάνο, τρένο πιστευτὸς καὶ μὴ ἔγκυρος ὁ πνευματικὸς ποὺ δίνει τέ-
κ.λπ., ἐπειδὴ καταλαμβάνεται ἀπὸ μεγάλου βαθμοῦ φό- τοιες συμβουλές. Τὸ ἔργο τοῦ πνευματικοῦ στὸ
βο. Πλεῖστα πράγματα καὶ καταστάσεις μποροῦν νὰ ἐξομολογητήριο εἶναι νὰ φύγει ὁ ἄνθρωπος, ποὺ θὰ
γίνουν ἀφορμὴ τέτοιας φοβίας. Τὰ συνηθέστερα εἶναι: καταφύγει στὴν βοήθειά του καὶ ἔχει φοβίες, μὲ
Πλατεῖες ἢ χῶροι ὅπου ὑπάρχουν πολλοὶ ἄνθρωποι ἀκλόνητη ἐμπιστοσύνη στὸ Θεὸ καὶ μὲ ἐλπίδα πὼς
(ἀγοροφοβία), ἡ ἄνοδος σὲ ὑψηλοὺς ὀρόφους κτηρίων στὴ δίνη τοῦ προβλήματός του δὲν θὰ εἶναι ἀποῦσα
(ὑψοφοβία), ζωύφια ἀκίνδυνα γιὰ τὸν ἄνθρωπο, ὅπως ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ. Καταπληκτικὴ εἶναι ἡ ἐμπειρικὴ
π.χ. μικρὲς ἀράχνες (ἀραχνοφοβία) κατσαρίδες διαπίστωση τῶν ἁγίων Πατέρων πὼς ὅσο καθαρίζεται ὁ
(κατσαριδοφοβίες) κ.λπ. Ἐπίσης φόβος τῶν μικροβίων νοῦς τοῦ ἀνθρώπου, τόσο καὶ ἐξαφανίζονται τὰ πάθη
(μικροβιοφοβία), γι᾿ αὐτὸ καὶ πλένουν τὰ χέρια καὶ τὰ του καὶ οἱ ψυχολογικές του ἀνισότητες. Κάποτε ρώτη-
ἐνδύματα συχνότατα. Ἀκόμη διάφορες ἀρρώστειες, σαν κάποιον ἀπὸ τοὺς Γεροντάδες τί πνευματικὴ
ὅπως π.χ. ὁ καρκίνος (καρκινοφοβία), μὲ ἀποτέλεσμα ἐργασία κάνει, κι αὐτὸς ἀπάντησε: «Ἡμεῖς νοῦν
νὰ προσέχουν νὰ μὴν τοὺς ἐγγίσει ἄνθρωπος, ποὺ πά- τηροῦμεν». Ἡ τήρηση καὶ ἡ καθαρότητα τοῦ νοῦ
σχει ἀπὸ τὴ νόσο αὐτή, ἢ κάποια ἄλλη. Ὅσοι ἔχουν μία ἀπαλλάσσει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ πολλὲς φοβίες. Ὁ
ἀπὸ τὶς φοβίες αὐτές, δὲ σημαίνει πὼς εἶναι ἄτομα δειλὰ καθαρὸς νοῦς ἡγεμονεύει τῆς κεφαλῆς καὶ ὑποτάσσει
καὶ μὲ μειωμένη προσωπικότητα. Ἀντιθέτως μπορεῖ νὰ ὅλες τὶς αἰσθήσεις τοῦ σώματος. Ὁ μέγας ἅγιος Γρηγό-
εἶναι ἐπιτυχημένοι ἐπαγγελματίες, σωστοὶ ἐπιστήμονες, ριος ὁ Παλαμᾶς τονίζει, πὼς πάνω ἀπὸ τὴ σπουδὴ τοῦ
ἢ ἀκόμη νὰ ἐπιδίδονται καὶ σὲ τολμηρὲς δραστηριότη- ἀνθρώπου νὰ γνωρίσει «ἄστρων μεγέθη καὶ φύσεων
τες, ὅπως π.χ. τὴν ὀρειβασία. λόγους», δηλ. θὰ λέγαμε σήμερα ἐπιστημονικὲς γνώ-
Ἡ κατάσταση τῆς φοβίας ὀφείλεται σὲ κάποια σεις, προτιμότερο εἶναι «τὸ εἰδέναι τὸν καθ᾿ ἡμᾶς νοῦν
διαταραχὴ τῆς λειτουργίας τοῦ κεντρικοῦ νευρικοῦ συ- (Συνέχεια στην επόμενη σελίδα)
στήματος. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος, ποὺ πάσχει ἀπὸ τὴ φοβία,
Σελίδα 6 Ε Ν ∆ Ο Ν

(Συνέχεια από την προηγούμενη σελίδα) Δὲν ἀρκεῖ μόνο τὰ φάρμακα τοῦ ἰατροῦ, ἀλλὰ χρειάζε-
ται καὶ ἡ δύναμη τῆς χάρης τοῦ Θεοῦ, εἴτε ἔρχεται σὲ
τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν καὶ ταύτην ἰάσασθαι ζητεῖν», μᾶς ἀπὸ τὰ μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, εἴτε ἀπὸ τὶς δια-
νὰ μπορέσει ὁ νοῦς νὰ γνωρίσει τὴν ἀσθένειά του καὶ προσωπικές μας σχέσεις μὲ τὸ Θεό. Ὅπου χρειάζεται νὰ
νὰ ζητήσει τὴν ἴασή του. Ἡ καλλιέργεια τοῦ νοῦ μὲ συνδυάσουμε καὶ τὰ δύο, θὰ τὸ κάνουμε. Ἐὰν οἱ φοβίες
τὴν ἡσυχία, τὴ νηστεία, τὴν προσευχή, τὰ ἔχουν τὶς ῥίζες τους σὲ καθαρὰ πνευματικὰ αἴτια (ὅπως
καθαρτικὰ δάκρυα, τὶς ἀκολουθίες, τὴν ἐργασία π.χ. σὲ ἁμαρτίες), θὰ καταφύγουμε στὴ βοήθεια τοῦ
καὶ μὲ τὴν ἐπικοινωνία μὲ τὸν πνευματικὸ καὶ Θεοῦ.
ἄλλους πατέρες, καὶ τὴν ἀκρόαση τοῦ λόγου τοῦ
Ἕνα ὡραιότατο τροπάριο τῆς Ἐκκλησίας μᾶς κάνει
Θεοῦ θὰ φέρει θετικὰ ἀποτελέσματα γιὰ τὸν
ἔκκληση στὸν Θεὸ νὰ μᾶς ἀπαλλάξει ἀπὸ τὴ θλίψη καὶ
ἄνθρωπο καὶ θὰ μπορεῖ πιὸ δυναμικὰ νὰ
νὰ τὴν μεταποιήσει σὲ χαρά: «Τὰ λυπηρὰ τοῦ σοῦ δού-
ἀντιμετωπίσει τὶς βασανιστικὲς φοβίες. Ἡ χάρη τοῦ
λου, τοῦ παρόντος κινδύνου, τὴν ζάλην τὴν πολλὴν καὶ
Θεοῦ, ὅταν καταλάβει τὴν καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου, κα-
χαλεπήν, μεταποίησον νῦν, Δέσποτα, καὶ μετάτρεψον
θαρίζει ὅλες τὶς δυνάμεις τῆς ψυχῆς καὶ μάλιστα τὴν
τούτου, τὸ πένθος εἰς χαρὰν διηνεκῆ· ἵνα πίστει καὶ
πιὸ κύρια δύναμη, ποὺ εἶναι ὁ νοῦς. Ἔτσι μποροῦν νὰ
πόθῳ, ἀπαύστως μεγαλύνῃ σε» (Παράκλησις ἐπὶ
θεραπευθοῦν καὶ οἱ φοβίες.
ἀσθένειαν).
Θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε πρακτικὰ πὼς ἡ ἐργασία
Ἂς δώσει ὁ Θεὸς τὴ λύση αὐτὴ σὲ ὅλους ὅσους ἔχουν
τοῦ νοῦ μὲ τὴν συνεχῆ μνήμη τοῦ Χριστοῦ, εἶναι ἕνα
προβλήματα καὶ θλίψεις.
μέσον γιὰ νὰ ἐλέγξουμε τὶς φοβίες μας. Πίσω ἀπὸ τὰ
λόγια της σωτήριας εὐχῆς κρύβεται ἡ παρουσία τοῦ
ἴδιου τοῦ Χριστοῦ. Ὁ ἄνθρωπος ποὺ προσεύχεται λέ- Ο φόβος του Θεού βοηθά στην απελευθέρωση από
γοντας «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με», ἔρχεται τον πόλεμο των λογισμών. Ο φόβος του Θεού είναι
σὲ ζωντανὴ ἐπαφὴ μὲ τὸ Θεὸ καὶ ζωοποιεῖται. Ἡ ψυχὴ ένα χάρισμα που δίνει ο Θεός στον άνθρωπο. Εκεί-
τοῦ ἀνθρώπου γεμίζει ἀπὸ ἀγάπη πρὸς τὸν Ἰησοῦ καὶ νος που δέχεται αυτό το χάρισμα όλη την ημέρα αγω-
ἔτσι ἐγκαταλείπονται οἱ φοβίες. Ἔχω ὑπόψη κάποιον, νίζεται για να μη κάνει κάτι που απαρέσκει στον Θεό
ποὺ εἶχε διάφορες φοβίες, ποὺ τὸν ἐμπόδιζαν νὰ ή μάλλον δεν αγωνίζεται απλώς, αλλά η φωτιά του
κοιμηθεῖ, καὶ ὅταν ἄρχισε νὰ λέγει τὴν εὐχὴ καὶ νὰ φόβου του Θεού λιώνει κάθε επερχόμενο λογισμό.
ἐνεργεῖ μέσα του, πολλὲς ἀπὸ τὶς δύσκολες αὐτὲς κα- Αλλά, και εάν δεν υπάρχει αυτός ο χαρισματικός
ταστάσεις ἐξαφανίσθηκαν. φόβος, τουλάχιστον να αγωνιζόμαστε να δημιουρ-
Ἐπίσης εἶναι ἀλήθεια πὼς οἱ εὐαίσθητοι ἄνθρωποι γούμε εμείς την αίσθηση της παρουσίας του Θεού
ὑποφέρουν πάρα πολὺ ἀπὸ τὶς φοβίες. Ὁ μακάριος και του μελλοντικού δικαστηρίου. Όπως λιώνει το
Γέροντας π. Παΐσιος ἔλεγε πὼς ὁ πονηρὸς βρίσκει κερί από την φωτιά, έτσι λιώνει «από φόβο Θεού ο
διάφορες εὐκαιρίες καὶ τοὺς εὐαίσθητους τοὺς κά- ακάθαρτος λογισμός» (Οσ. Θαλάσσιος) Ο φόβος του
νει πιὸ εὐαίσθητους καὶ τοὺς ἀναίσθητους πιὸ Θεού είναι ο ποιμήν εκείνος που οδηγεί τα πρόβα-
ἀναίσθητους. Οἱ εὐαίσθητοι περνοῦν πολλὲς φορὲς τα, δηλαδή τους λογισμούς. Χωρίς τον φόβο, τον
μαρτυρικὲς μέρες ἀπὸ τὴν ἐνέργεια τῆς φοβίας. Διά- ποιμένα, οι λογισμοί βρίσκονται σε σύγχυση.
φορα γεγονότα τοῦ καθημερινοῦ βίου, ἡ ἐνέργεια τοῦ Επίσκοπος Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος
πονηροῦ καὶ ἐγγενεῖς ψυχολογικὲς καταστάσεις κά-
νουν τὸν ἄνθρωπο νὰ ὑποφέρει πολύ. Τότε χρειάζεται Φυλάγοντας τις εντολές του Θεού, θα είσαι δυνατός σε
τὴ βοήθεια τοῦ πνευματικοῦ, νὰ συζητήσει μαζί του, κάθε πράξη σου και η πράξη σου θα είναι ασύγκριτη.
νὰ ἐνισχυθεῖ ἀπὸ τὰ λόγια του, νὰ νοιώσει τὴ θεία πα- Γιατί φοβούμενος τον Κύριο, όλα θα τα κάνεις σω-
ρηγοριά. Ἡ παρουσία τῶν ἀνθρώπων, ποὺ μᾶς στά. Αυτός είναι ο φόβος, τον οποίο πρέπει να έχεις
ἀγαποῦν ἀνιδιοτελῶς, εἶναι εὐεργετική. μέσα σου και θα σωθείς. Τον διάβολο όμως μη τον
Θὰ θέλαμε νὰ θίξουμε κι ἕνα ἄλλο σημεῖο. Ἡ θερα- φοβηθείς· γιατί, φοβούμενος τον Κύριο θα κατεξου-
πεία τῆς φοβίας ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ τὴν ταπείνωση τοῦ σιάσεις τον διάβολο, γιατί δεν υπάρχει δύναμη σ’
ἀνθρώπου. Ἐνθυμοῦμαι τὰ λόγια ἑνὸς Γέροντα τοῦ αυτόν. Και σε εκείνον που δεν υπάρχει δύναμη, ούτε
Ἁγίου Ὄρους σὲ κάποιον, ποὺ εἶχε βασανιστικὲς φο- φόβος υπάρχει σ’ αυτόν· ενώ σε όποιον υπάρχει η
βίες. Ἦταν νέος στὴν ἡλικία καὶ φοβόταν νὰ περπατή- ένδοξη δύναμη, σ’ αυτόν υπάρχει και ο φόβος . Γιατί
σει τὴ νύχτα ἢ νὰ περάσει ἀπὸ τοὺς χώρους τῶν κοι- εκείνος που έχει τη δύναμη, έχει και το φόβο, ενώ εκεί-
μητηρίων, νὰ κοιμηθεῖ μόνος του στὸ δωμάτιο κ.ἄ. Ὁ νος που δεν έχει δύναμη, καταφρονείται από όλους. Να
θεοφώτιστος, λοιπόν, ἐκεῖνος Γέροντας τοῦ εἶπε: φοβάσαι όμως τα έργα του διαβόλου, γιατί είναι πονη-
«Ὅλα αὐτὰ τὰ παθαίνεις ἀπὸ τὸν ἐγωϊσμό σου καὶ ρά. Αλλά φοβούμενος τον Κύριο, δεν θα φοβηθείς τα
ἐπειδὴ δὲν κοινωνεῖς συχνά». Ἡ ταπείνωση τοῦ έργα του διαβόλου και δεν θα τα κάνεις αλλά θα φύγεις
ἑαυτοῦ μας καὶ ἡ ζωοποιὸς χάρη τῶν μυστηρίων από αυτά.
ἔχουν τὴ δυνατότητα νὰ θεραπεύσουν τὴ φοβία. Όσιος Αντίοχος
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 7

Για το φόβο του Θεού Δεν πρέπει να δειλιάζουμε και να φοβόμαστε,


αλλά να στηρίζουμε την καρδιά με πεποίθηση
Είναι μακάριος ο άνθρωπος εκείνος που έχει μέσα του στον Θεό και να θαρρούμε στην αδίστακτη πί-
το φόβο του Θεού, διότι ο τέτοιος άνθρωπος έχει μακα- στη, αφού έχουμε φρουρό και φύλακα τον Θεό.
ρισθεί ολοφάνερα και από το Άγιο Πνεύμα· «Μακάριος
ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο» (Ψαλμ. 111,1).
Πραγματικά, λοιπόν, πραγματικά, ο φοβούμενος τον Εάν ποτέ ευρεθείς άξιος της αναχωρήσεως από τον
Κύριο είναι ανεπηρέαστος από κάθε πανουργία του Ε- κόσμο, που έχει ελαφρά τα φορτία με την ελευθερία
χθρού, και ξεφεύγει από κάθε ενέδρα του. Εκείνος που που βασιλεύει σ’ αυτήν, να μη σε καταπιέσει ο λογι-
έχει φόβο Θεού νικά εύκολα τα σχέδια του ύπουλου σμός του φόβου κατά τη συνήθειά του χρησιμοποιώ-
εχθρού, επειδή από τίποτε δεν αιχμαλωτίζεται. Διότι ντας πολλούς τρόπους αλλοιώσεως των λογισμών και
χάρη στο φόβο του Θεού δε δέχεται την ηδονή της σαρ- αναστροφής των, αλλά να πιστεύεις ότι ο φύλακας σου
κός. Ο φοβούμενος τον Θεό δε στρέφει την προσοχή (ο Θεός) θα είναι μαζί σου και να βεβαιωθείς με τη
του εδώ κι εκεί· διότι περιμένει τον Κύριο του, μήπως σοφία σου ακριβώς ότι εσύ μαζί με όλη τη κτίση είσθε
έρθει ξαφνικά και τον εύρει να είναι αργός και τον τι- υπό ένα Κύριο, που κινεί τα πάντα με ένα νεύμα, τα
μωρήσει αυστηρά. Αυτός που έχει φόβο Θεού δεν αδια- σαλεύει, τα ρυθμίζει και τα οικονομεί, και ότι κανένας
φορεί, διότι προσέχει πάντοτε. Ο φοβούμενος τον Θεό δούλος δεν μπορεί να βλάψει κάποιον συνδούλο του,
δεν εγκαταλείπει τον εαυτό του σε υπερβολικό ύπνο, χωρίς την άδεια του προνοητού των πάντων και κυ-
διότι αγρυπνά και περιμένει την παρουσία του Κυρίου βερνήτου. Σήκω λοιπόν ευθύς αμέσως και έχε θάρρος.
του. Ο φοβούμενος τον Θεό δεν αδιαφορεί, για να μην Αν εδόθηκε σε μερικούς η ελευθερία, δεν εδόθηκε για
παροργίσει τον Κύριο του. Ο φοβούμενος τον Θεό δε κάθε πράγμα. Πράγματι, ούτε οι δαίμονες, ούτε τα
μένει αργός, διότι πάντοτε φροντίζει για την περιουσία βλαπτικά θηρία ούτε οι κακοί άνθρωποι μπορούν
του Κυρίου του, για να μην κατακριθεί. Ο φοβούμενος να εκτελέσουν το θέλημα τους για την φθορά και
τον Θεό πάντοτε ενδιαφέρεται να πράξει αυτά που είναι την απώλεια, αν δεν το επιτρέψει το θέλημα του
ευάρεστα στον Κύριο του, και τα ετοιμάζει αυτά, για να κυβερνήτη και δεν δώσει τα όρια της βλάβης· διότι
το επαινέσει πολύ ο Κύριος του, όταν έρθει. Λοιπόν ο δεν τους παρέχει την ελευθερία να ασκήσουν ολό-
φόβος του Κυρίου γίνεται αιτία πολλών αγαθών σ’ κληρη την ενέργεια. Αν συνέβαινε αυτό, δε θα μπο-
εκείνους που τον έχουν αποκτήσει. ρούσε να ζήσει κανένας άνθρωπος. Διότι ο Κύριος δεν
αφήνει την κτίση του να την πλησιάσει η εξουσία των
Για την έλλειψη του φόβου του Θεού δαιμόνων και των (κακών) ανθρώπων και να επιβάλει
σ’ αυτήν το θέλημα τους. Γι αυτό λέγε πάντοτε στην
Αυτός που δεν έχει μέσα του το φόβο του Θεού είναι ψυχή σου. Έχω φύλακα που με φυλάσσει και δεν
ένας άνθρωπος ευάλωτος στις επιθέσεις του διαβό- μπορεί κανένα κτίσμα να εμφανισθεί εμπρός μου,
λου. Αυτός που δεν έχει το φόβο του Θεού μέσα στην εκτός εάν έλθει εντολή από πάνω. Πίστευε επίσης,
ψυχή του, δεν προσέχει, αδιαφορεί, κοιμάται αφρόντι- ότι δεν τολμούν ούτε να φανούν στα μάτια σου και
στα, παραμελεί τις εργασίες του, γίνεται δοχείο των ούτε να φτάσουν στα αυτιά σου οι απειλές των. Πράγ-
ηδονών, κάθε τι ευχάριστο το απολαμβάνει εντός του, ματι, αν είχαν από τον επουράνιον επάνω άδεια, δεν
διότι δεν φοβάται την παρουσία του Κυρίου. Καυχιέται θα εχρειάζονταν λόγο ή λόγους, αλλά με το θέλημα
για τα πάθη, χαίρεται για την αργόσχολη ζωή, αποφεύ- τους θα επακολουθούσε το ζημιογόνο έργο τους.
γει την κακοπάθεια, αποστρέφεται την ταπείνωση, δέχε-
ται με χαρά την υπερηφάνεια. Έπειτα έρχεται ο Κύριος Επίσης λέγε στον εαυτό σου, ότι, αν είναι θέλημα του
του, και τον βρίσκει σε έργα με τα οποία δε ευαρεστεί- Κυρίου μου να κατεξουσιάσουν οι πονηροί το πλάσμα
ται, και θα τον τιμωρήσει αυστηρά, και θα τον εξαπο- του, τότε εγώ το δέχομαι αυτό χωρίς πικρία, σαν
στείλει στο αιώνιο σκότος. Ποιος δε θα ελεεινολογήσει άνθρωπος που δεν θέλει να καταργήσει το θέλημα του
έναν τέτοιο άνθρωπο; Κυρίου του. Και έτσι μέσα στους πειρασμούς σου θα
Όσιος Εφραίμ ο Σύρος γεμίσεις χαρά, σαν κάποιος που εγνώρισε και αισθάν-
θηκε ακριβώς, ότι σε διακυβερνά και σε διευθύνει το
πνεύμα του Κυρίου. Στήριξε λοιπόν την καρδιά σου
Είπε ο αββάς Ποιμήν για τον αββά Παΐσιο, με την πεποίθηση προς τον Κύριο, και μη φοβηθείς
ότι κάποτε τον ρώτησε κάποιος: «τι να κάνω ούτε από νυκτερινό φόβο ούτε από βέλος που ρίπτε-
για την ψυχή μου που είναι αναίσθητη και δεν ται την ημέρα (Ψαλμ. 91,5). Διότι λέγει· η πίστις
φοβάται τον Θεό;»· κι ο αββάς Παΐσιος του του δικαίου προς τον Θεό εξημερώνει τα άγρια θη-
είπε: «πήγαινε και προσκολλήσου σε κάποιον ρία σαν τα πρόβατα.
που φοβάται τον Θεό και η συναναστροφή με Όσιος Ισαάκ ο Σύρος
εκείνον θα διδάξει κι εσένα να φοβάσαι τον
Θεό».
Σελίδα 8 Ε Ν ∆ Ο Ν

Ο φόβος Από το βιβλίο


«Η θεραπευτική των πνευματικών νοσημάτων»
Οι πατέρες συμπεριλαμβάνουν στα πάθη το φόβο και
τις συγγενείς προς αυτόν καταστάσεις, που συνιστούν του Jean Claude Larchet
μορφές ή διαβαθμίσεις του, όπως τη φοβία, το δέος, που στην αρχική βαθμίδα του είναι ο φόβος της θεί-
τον τρόμο, και επιπλέον το άγχος, την αγωνία, την ας τιμωρίας και στην ανώτερη βαθμίδα του ο φόβος
αδημονία. της απομάκρυνσης και του αποχωρισμού από το
Γενικά, ο φόβος προκαλείται από τον κίνδυνο στέρη- Θεό. Η δεύτερη μορφή φόβου συνδέεται φυσικά με
σης ή πόνου/δοκιμασίας, μέσω της ιδέας ή του αισθή- την προηγούμενη: ο προσκολλημένος στη ζωή και το
ματος ότι θα χάσουμε ή ενδεχομένως θα χάσουμε αυ- είναι του άνθρωπος, φοβούμενος την απώλειά τους,
τό, που επιθυμούμε ή αυτό στο οποίο είμαστε προ- εάν γνωρίζει την πραγματική φύση τους, τρέμει πιθα-
σκολλημένοι. νόν τον χωρισμό από το Θεό, που είναι η αρχή και το
τέλος τους, η πηγή και το νόημά τους. Ακόμη υψηλό-
Ωστόσο, ο φόβος, -που ορίζεται κατ' αυτό τον τρόπο- τερα από τη βιολογική ζωή, για τον άνθρωπο που συ-
είναι δυνατόν ν' αποτελεί αρετή παρά πάθος. Σημειώ- νειδητοποιεί το θεμέλιο της πραγματικότητας, βρίσκε-
νει σχετικά ο Κλήμης ο Αλεξανδρέας: «Ει και πάθος ο ται η εν Χριστώ ζωή, για την απώλεια της οποίας φο-
φόβος, ως βούλονταί τινες, ότι φόβος εστί πάθος, ουχ ο βάται. Να γιατί στον πνευματικό άνθρωπο, ο φόβος
πας φόβος πάθος». Πρέπει λοιπόν να διακρίνουμε του Θεού και ο φόβος αυτών που είναι δυνατόν να
δύο είδη φόβου. τον χωρίσουν από τον Θεό, -της αμαρτίας και του
1) Το πρώτο είδος φόβου, που ο Θεός ενέβαλε στον Πονηρού, που οδηγούν στο θάνατο της ψυχής (πρβλ.
άνθρωπο κατά τη δημιουργία του, -συνεπώς ανήκει Ματθ. 10, 28. Λουκ. 12, 5)-, εξαφανίζουν το φόβο
στην ανθρώπινη φύση-, έχει διπλή μορφή. του θανάτου. Ο θάνατος της ψυχής είναι ο μόνος,
που οφείλει να φοβάται ο άνθρωπος, καθώς του στε-
α) Η πρώτη του μορφή είναι μια δύναμη, που συνδέει ρεί οριστικά όλη τη ζωή, ενώ ο βιολογικός θάνατος
τον άνθρωπο με την ίδια την ύπαρξή του και τον κάνει μόνο πρόσκαιρα χωρίζει την ψυχή από το σώμα και
να φοβάται για την απώλεια της ίδιας της ψυχής και αποσυνθέτει μόνο τη γήινη και φθαρτή μορφή της
του σώματός του. Μέσω αυτού του φόβου στις στοι- ύπαρξης.
χειωδέστερες εκδηλώσεις του, ο άνθρωπος προσαρμό-
ζεται στη ζωή και το είναι, ενώ φοβάται οτιδήποτε θα Το πρώτο είδος του φόβου, που μόλις παρουσιάσαμε
ήταν δυνατόν να τα διαβρώσει και να τα καταστρέψει στις δύο μορφές του, συνιστά αρετή, που κατείχε ο
[Σ.τ.μ.: Τη ζωή και το είναι]. Επιπλέον αποστρέφεται Αδάμ στην προπτωτική κατάστασή του. Πράγματι, ο
το μη-είναι και την ανυπαρξία, όπως το εξηγεί ο Άγιος προορισμός του Αδάμ ήταν να γίνει κατά χάρη αθάνα-
Μάξιμος, που υπογραμμίζει ότι η συγκεκριμένη ροπή τος, αλλά ήταν επιδεκτικός θανάτου εξαιτίας της ελεύ-
είναι φυσική, δηλαδή ανήκει στην ίδια τη φύση του θερης βούλησής του, εάν μέσω αυτής ερχόταν σε αντί-
ανθρώπου: «Ει γαρ εξ ουκ όντων τα όντα γενόμενα, θεση με το θέλημα του Θεού. Να γιατί ο Θεός λέγει
και του όντος, ου του μη όντος, έχουσι ανθεκτικήν δύ- στον Αδάμ και την Εύα: «Από δε του ξύλου του γινώ-
ναμιν· ταύτης δε κατά φύσιν ίδιον η προς τα συστατικά σκειν καλόν και πονηρόν, ου φάγεσθε απ' αυτού· η δ' αν
ορμή, και προς τα φθαρτικά αφορμή»· μετέχει των λό- ημέρα φάγητε απ' αυτού, θανάτω αποθανείσθε» (Γεν. 2,
γων, «των δημιουργικώς αυτή [Σ.τ.μ.: «Τη ανθρωπίνη 17). Ο φόβος, (συγχρόνως, του θανάτου και του χω-
φύσει»] παρ' α(Α)υτού εντεθέντων». Και ο ίδιος γράφει ρισμού από το Θεό), ήταν ένα από τα μέσα που
σε άλλο σημείο: «Εστί γαρ και κατά φύσιν και παρά έδωσε ο Θεός στον άνθρωπο, για να τον βοηθήσει να
φύσιν δειλία [Σ.τ.μ.: Φόβος]· και κατά φύσιν δειλία τηρεί την εντολή Του και να προφυλάσσεται από τ'
εστί, δύναμις κατά συστολήν του όντος ανθεκτική». αποτελέσματα της παράβασής της.
Ακριβώς με την ίδια έκφραση, «δύναμιν κατά συ- 2) Το δεύτερο είδος φόβου, το οποίο οι Πατέρες θεω-
στολήν του όντος ανθεκτικήν», χαρακτηρίζει το φό- ρούν ως πάθος, αποτελεί συνέπεια του προπατορικού
βο, ο Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός και συμπληρώνει αμαρτήματος. Εκδηλώνεται πάντα με τη μορφή απο-
ότι θα μπορούσαμε να πούμε, ότι αντιστοιχεί στο στροφής, που νιώθει ο άνθρωπος έναντι αυτού που εί-
ένστικτο της αυτοσυντήρησης, την ορμή της ζωής, ναι δυνατόν να φθείρει και να καταστρέφει την ύπαρξή
την έμφυτη ροπή ότι οφείλουμε να παραμείνουμε του· ο όρος ύπαρξη δεν αναφέρεται όμως στο κατά
στο είναι και να διαιωνίσουμε την ύπαρξή μας. Ι- Θεόν είναι του ανθρώπου, αλλά στο πεπτωκός είναι
διαίτερα εκδηλώνεται ως φόβος του θανάτου που του, στο οποίο προσκολλάται με τη φιλαυτία. Εμφανί-
συνιστά φυσική ροπή, καθώς ο Δημιουργός μάς ζεται πάντα πριν από κάθε φόβο θανάτου, αλλά πλέον
έδωσε τη ζωή για να τη διατηρήσουμε και η φθορά για διαφορετικό λόγο σε σχέση με την πρώτη μορφή.
και ο θάνατος αποτελούν φαινόμενα αντίθετα στη Λαμβάνει πολυποίκιλες μορφές, και θα ήταν κουραστι-
φύση. κό να τις απαριθμήσουμε στο σημείο αυτό. Θ' αναφέ-
β) Η δεύτερή του μορφή είναι ο «φόβος του Θεού», ρουμε μαζί με τον Άγιο Μάξιμο, για να χαρακτηρίσου-
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 9

με το συγκεκριμένο φόβο ότι συμμετέχει στα πάθη που «κοσμικός» φόβος δε συνιστούν δύο διαφορετικές στά-
οφείλονται στη στέρηση της ηδονής και έρχεται όπως σεις εκ φύσεως, αλλά ουσιαστικά την ίδια διάθεση και
εκείνα ως αποτέλεσμα αυτού που η φιλαυτία κατεργά- στάση, προσανατολισμένη προς δύο διαφορετικούς
ζεται μέσω της οδύνης ψυχής και σώματος: ο σκοπούς. Τούτο προκύπτει από τις πατερικές διδασκα-
άνθρωπος φοβάται μήπως χάσει ένα αισθητό αντικείμε- λίες, όπου οι δύο σκοποί παρουσιάζονται ως αποκλείο-
νο, η κατοχή του οποίου (πραγματική ή φανταστικά ντες ο ένας τον άλλο: αν φοβόμαστε κάποιο πράγμα
πρόωρη) του παρέχει συγκεκριμένη αισθητή απόλαυ- του κόσμου αυτού, τούτο συμβαίνει γιατί δε φοβό-
ση. Φοβάται επίσης και την αιτία της πιθανής απώλειας μαστε το Θεό· αντίστροφα, όποιος φοβάται το Θεό,
του αντικειμένου. Η ιδέα ή η αίσθηση της πιθανής αυ- δεν έχει τίποτε να φοβηθεί: «ο δούλος Κυρίου γενόμε-
τής απώλειας γεννά στην ψυχή του κατάσταση δυσφο- νος τον οικείον Δεσπότην και μόνον φοβηθήσεται· ο δε
ρίας και ταραχής, των οποίων τις συνέπειες υφίσταται τούτον ούπω φοβούμενος, την εαυτού σκιάν πολλάκις
και στο σωματικό πεδίο εξίσου: «Ποτέ μεν η ψυχή, ποτέ πεφόβηται», γράφει για παράδειγμα ο Άγιος Ιωάννης
δε το σώμα προεδειλίασε, και τω ετέρω του πάθους με- της Κλίμακος. Για το λόγο αυτό εξάλλου οι Πατέρες
τέδωκεν», σημειώνει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. αναφέρουν ότι ο φόβος-πάθος ευνοείται από την ακαρ-
πία της ψυχής, εξαιτίας της απώλειας της θείας παρου-
Σε όλες τις περιπτώσεις ο φόβος-πάθος αποκαλύπτει
σίας σ' αυτήν: «Εφοβήθην ότι γυμνός ειμί», εξομολογεί-
πρόσδεση και αγάπη στον κόσμο τούτο: στα αγαθά
ται ο Αδάμ, μετά το αμάρτημά του (Γεν. 3, 10).
του, στην αισθητή ηδονή τους, καθώς επίσης και
στο συγκεκριμένο τρόπο ζωής, καθώς αυτή η ζωή Όπως όλα τα υπόλοιπα πάθη, ο φόβος παρουσιάζεται
κατανοείται ως προϋπηρεσία για να φτάσει κάποιος από τους Πατέρες ως νόσος. Κύριος λόγος, που μόλις
στην απόλαυση. Από τότε είναι δυνατόν να επανασυν- παρουσιάσαμε είναι η διαστροφή της ενάρετης φυσικής
δέσουμε στη συγκεκριμένη μορφή φόβου, κάθε φόβο διάθεσης και στάσης σε παρά φύση πάθος. Δευτερεύο-
θανάτου, που δεν υπήρχε πριν για παράδειγμα, όπως ντα λόγο συνιστούν οι ταραχές που γεννά ο φόβος.
στο πλαίσιο του φυσικού φόβου μπορούμε να συνά-
Κατά πρώτον, ο φόβος αποκαλύπτει παθολογική
ψουμε το φόβο απώλειας της ζωής, ο οποίος αναγνωρί-
σχέση του ανθρώπου προς το Θεό. Ο άνθρωπος απο-
ζεται: α) ως αγαθό που προσφέρεται από το Θεό και
στρέφεται το Θεό, την πηγή της ζωής του, την αρχή
προϋπηρεσία για να ενωθούμε μαζί Του, β) ως απώλεια
και το τέλος τού είναι του, το νόημα της ύπαρξής
των αισθητών ηδονών του κόσμου, τις οποίες η ζωή
του και τοποθετεί το κέντρο των μερίμνων του στην
επιτρέπει ν' απολαύσουμε. Η βασική αυτή σχέση του
αισθητή πραγματικότητα που γίνεται γι' αυτόν το
πάθους του φόβου και της κοσμικής ζωής, -που κατα-
Απόλυτο: φοβούμενος την απώλεια κάποιου αγαθού
νοείται και βιώνεται σαρκικά-, αξιολογείται συχνά στο
του κόσμου και κάποιας αισθητής ηδονής, αντί να
πλαίσιο της διδασκαλίας των Πατέρων. Ο Άγιος Ισαάκ
φοβάται την απώλεια του Θεού και συνεπώς του
γράφει: «Ότε [άνθρωπος] εν τη γνώσει και τη πολιτεία
ίδιου του εαυτού του, απομακρύνεται τελικά από το
του σώματος ίσταται, εκ του θανάτου πτοείται». Ένα Θεό. Όλη η διαδικασία του προπατορικού αμαρτήμα-
απόφθεγμα αναφέρει: «Ρωτήθηκε ένας Γέροντας:
τος, εντοπίζεται και πάλι στη συγκεκριμένη στάση,
“Γιατί φοβάμαι όταν περπατώ στην έρημο;” Και απά-
όπως βλέπουμε μαζί με όλες τις συνέπειές της προφα-
ντησε: "Γιατί εξακολουθείς να ζεις!”». Και ένα ακόμη:
νώς.
«Αδελφός ρώτησε ένα Γέροντα: “Γιατί με καταλαμβάνει
φόβος όταν μου τυχαίνει να βγαίνω μόνος τη νύκτα;” Ο έμφοβος, όμως δεν έχει λησμονήσει το Θεό μόνο ως
Και ο Γέροντας απαντά: “Γιατί η ζωή του κόσμου εξα- αρχή και τέλος τού είναι και του βίου, αλλά και ως νόη-
κολουθεί να έχει αξία για σένα”». μα και κέντρο της ύπαρξης: Τον έχει εξίσου απαρνηθεί
και αγνοήσει· έχει αρνηθεί την Πρόνοια και την προ-
Ενώ το πρώτο είδος του φόβου είναι «κατά φύσιν», στασία, με την οποία περιβάλλει κάθε ύπαρξη. Ο φό-
το δεύτερο, που συνιστά κακό πάθος, είναι «παρά
βος αποκαλύπτει την παραίσθηση, την οποία έχει ο
φύσιν» και «παρά λόγον». Οφείλεται στο γεγονός ότι
παραδομένος στον εαυτό του άνθρωπος: να μη μπο-
ο άνθρωπος απομάκρυνε το διπλό σκοπό του φόβου,
ρεί ή να μη πρέπει να βασίζεται στις δικές του δυνά-
-φυσιολογικό και φυσικό-, που τον συνέδεε με το μεις, να αποστερείται της βοήθειας του Θεού.
αληθινό είναι του και το Θεό, για να τον καταστήσει «Ρώτησαν ένα Γέροντα: "Γιατί φοβάμαι διασχίζοντας την
φόβο απώλειας του πεπτωκότος είναι, τού αποχωρι- έρημο;" Και αυτός απάντησε: "Γιατί νομίζεις ότι είσαι
σμού από τον αισθητό κόσμο, και απώλειας της ε- μόνος και δε βλέπεις το Θεό δίπλα σου». Η διδασκαλία
μπαθούς ζωής και της αντίστοιχης, προς αυτή, ηδο- του ίδιου του Χριστού έρχεται ν' ακυρώσει και να δια-
νής. Αντί να φοβάται ότι απειλεί την ύπαρξή του και λύσει την ψευδαίσθηση, υπενθυμίζοντας στον άνθρωπο
ιδιαίτερα την πνευματική του ύπαρξη, ο άνθρωπος ότι ο Θεός προνοεί αδιάκοπα γι' αυτόν (Ματθ. 10, 29-
αρχίζει να φοβάται ότι θέτει σε κίνδυνο το αισθητό 31. Λουκ. 12, 6-7). Ακόμη ο φόβος είναι τεκμήριο και
είναι του και τις απολαύσεις, που καρπώνεται απ' σημείο απώλειας της πίστης στη Θεία Πρόνοια: «Τί
αυτό.
(Συνέχεια στην επόμενη σελίδα)
Στο σημείο αυτό φαίνεται ότι ο κατά Θεόν φόβος και ο
Σελίδα 10 Ε Ν ∆ Ο Ν
(Συνέχεια από την προηγούμενη σελίδα) σότερο ή λιγότερο σημαντικό, τμήμα της φαντασίας, το
οποίο τον δέχεται γενικά. Με τη φαντασία του ο
δειλοί έστε ούτω; πώς ουκ έχετε πίστιν;» λέγει ο Χρι- άνθρωπος παραμορφώνει την πραγματικότητα, της απο-
στός στους κατατρομαγμένους από τη θύελλα μαθητές δίδει διαστάσεις που δεν έχει, μεγεθύνοντας για παρά-
του (Μάρκ. 4, 36-40). Επιπλέον, ο φόβος εκφράζει δειγμα τους κινδύνους ή θεωρώντας επικείμενη την α-
απώλεια πίστης και στα πνευματικά αγαθά. Διότι αν ο πώλεια κάποιου αντικειμένου. Η φαντασία όμως προ-
άνθρωπος είχε συνδεθεί μ' αυτά, μόνο αυτά θα φοβό- βάλλει και ανύπαρκτες πραγματικότητες: κατασκευάζει,
ταν μήπως χάσει: «μίαν οδύνην ειδώς, την τούτων προδικάζει ή και οδηγεί στην αποδοχή ως βέβαιον, -στο
[θείων] αποτυχίαν», αναφέρει σχετικά ο Άγιος Μάξι- παρόν ή το εγγύς μέλλον- γεγονότων που δεν έχουν
μος. Τα θεία αγαθά είναι πραγματικά τα μόνα, τα ο- συμβεί και για τα οποία κανένας αντικειμενικός λόγος
ποία έχουν για τον άνθρωπο απόλυτη αξία και ζωτική δεν εγγυάται την πραγματοποίησή τους. Έτσι ο Άγιος
σημασία. Ο άνθρωπος, που έχει εμπιστοσύνη στο Ιωάννης της Κλίμακος δίνει για το φόβο τον εξής ορι-
Θεό, γενόμενος μέτοχος της Αναστάσεως του Χρι- σμό: «Φόβος εστί προμελετώμενος κίνδυνος [...], σύ-
στού και της θείας ζωής, οφείλει να μη φοβάται ντρομος αίσθησις καρδίας περί αδήλων συμφορών κλο-
καμιά επίθεση κατά της ψυχής ή κατά του σώμα- νουμένη και ασχάλλουσα» [Σ.τ.μ.: Αγωνιώδης]. Παρα-
τός του, ούτε ακόμη την επίθεση του θανάτου που τηρεί επιπλέον πως ο φόβος θέτει ερωτηματικά και για
σκοτώνει προσωρινά το σώμα, αλλά δεν μπορεί να τα πλέον βέβαια πράγματα (στο όνομα του αντικειμένου
κάνει τίποτε περισσότερο (Ματθ. 10, 28. Λουκ. 12, του) και το ρόλο που αναλαμβάνει η φαντασία στο ση-
4). Όποιος ενώνεται με το Θεό, βρίσκει σ' Αυτόν μείο αυτό: «Φόβος εστί πληροφορίας [Σ.τ.μ.: Η ακλόνη-
την πληρότητα των αγαθών και δε φοβάται μήπως τη βεβαιότητα για κάποιο θέμα με την επίνευση της Θείας
στερηθεί κάποιου αισθητού αγαθού. Χάρης] στέρησις». Και ακολουθούν τα παθολογικά ση-
μεία του παραληρήματος: παραμόρφωση της πραγματι-
Βεβαίως, ο φόβος δεν αφορά μόνο στην έλλειψη πί-
κότητας, όχι αντίληψη του συμβαίνοντος ή του γεγονό-
στης προς τα πνευματικά αγαθά, τα μόνα αληθινά. Ο
τος, αντίληψη ανύπαρκτης πραγματικότητας. Από τον
ίδιος αποδίδει μάταιη πίστη στα αισθητά αγαθά, των
τρόπο, που το πραγματικό γίνεται αντιληπτό και βιώνε-
οποίων η πραγματικότητα είναι απατηλή και η παρου-
ται, ο φόβος αποκαλύπτει πάντα ότι η φαντασία δίνει το
σία σύντομη όπως του άνθους και της χλόης. Αποτε-
βήμα και στις υπόλοιπες δυνάμεις και επιβάλλει τις πα-
λούν θησαυρούς, που αφανίζουν η αποσύνθεση και ο
ραστάσεις της σ' αυτές. «Κατάπληξις δε φόβος εκ μεγά-
σκόρος και κλέβουν οι κλέφτες (Ματθ. 6, 19. Λουκ.
λης φαντασίας», παρατηρεί ο Άγιος Ιωάννης Δαμασκη-
12, 33). Ο άνθρωπος, αργά ή γρήγορα, χάνει τα αι-
νός. Ενώ ο φόβος και η κατάπληξις μόνο μερικώς διε-
σθητά αγαθά, εξαιτίας του πρόσκαιρου και παροδικού
γείρονται από αντικειμενικούς λόγους, αποτελούν συ-
χαρακτήρα τους ή λόγω του θανάτου του. Μαζί τους
χνότατα ισχυρό τμήμα τής φαντασίας. Οι περισσότερες
χάνεται και η συνδεδεμένη μ' αυτά ηδονή, η οποία
όμως από τις υπόλοιπες μορφές φόβου, και ιδιαίτερα το
άλλωστε όπως έχουμε δει, είναι πενιχρή σε σύγκριση
άγχος και η αγωνία, χαρακτηρίζονται από την απουσία
με την απόλαυση των αγαθών της Βασιλείας του
αντικειμενικών λόγων θεμελίωσης· στο άτομο που είναι
Θεού. Για το λόγο αυτό ο πεπτωκώς άνθρωπος σφάλ-
υποχείριο του φόβου σημαντικό ρόλο ασκεί η επιρροή
λει ως προς την αληθινή ουσία των πραγμάτων και
του παραλόγου. Στον έμφοβο άνθρωπο, μοιάζουν κατε-
των αισθητών ηδονών στις οποίες προσκολλάται. Μά-
σταλμένες οι δυνάμεις, που θα του επέτρεπαν να εκτιμά
λιστα είναι δυνατόν ο ίδιος να κατέχεται από φόβο: αν
τα πράγματα και τα γεγονότα στις ακριβείς τους διαστά-
γνώριζε τη φύση των αγαθών, η ενδεχόμενη απώλειά
σεις. Ο συγγραφέας του βιβλίου Σοφία Σολομώντος
τους θα του ήταν αδιάφορη.
αναφέρει: «ουθέν γαρ εστι φόβος ει μη προδοσία των
Το γεγονός ότι συνολικά ο φόβος είναι ανωφελής συ- από λογισμού βοηθημάτων» (17, 11).
νιστά ένα ακόμη λόγο εξαιτίας του οποίου παρουσιά-
Ενδεχομένως, η γέννηση και η ανάπτυξη του φόβου,
ζεται ως ασύνετη και παράλογη στάση. Δεν μπορεί ο
υποκινούνται ή εννοούνται από διάφορα πάθη. Στην
άνθρωπος να εμποδίσει με το φόβο οτιδήποτε του
πρώτη θέση, η υπερηφανία, η οποία είναι στενά συν-
συμβαίνει ούτε ν’ αποφύγει τον κίνδυνο ή τη στέρηση
δεδεμένη με το φόβο. Συναφής είναι η παρατήρηση
που φοβάται, αν υποθέσουμε ότι πράγματι θα επισυμ-
του Αγίου Ισαάκ: «Ο ταύτης [της ταπεινώσεως] ελλεί-
βούν: «Τις εξ υμών μερίμνων δύναται προσθείναι επί
πων, ελλιπής έστι και από της τελειώσεως· και ο από
την ηλικίαν αυτού πήχυν ένα;» (Ματθ. 6, 27). Ο Άγιος
ταύτης ελλιπής, αεί περίφοβός εστι». Ο Αγιος Ιωάννης
Ιωάννης Δαμασκηνός στον αναποτελεσματικό φόβο
της Κλίμακος συμπληρώνει σχετικά: «Υπερήφανος ψυ-
και την ατελέσφορη μέριμνα, τους οποίους ο Χριστός
χή, δειλίας δούλη· εφ' εαυτή πεποιθυΐα, και κτύπους κτι-
κατηγορεί με τους λόγους Του, αντιπαραθέτει την
σμάτων και σκιάς δεδοικυΐα». Ο Αγιος Συμεών ο Νέος
ενεργή [Σ.τ.μ.: Ή αποτελεσματική] αμεριμνησία αυ-
Θεολόγος υπενθυμίζει ότι ο φόβος συνδέεται προφανέ-
τού, που αποθέτει τον εαυτό του για τα πάντα στη θεί-
στατα και με το πάθος τής δειλίας.
α Πρόνοια.
Σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αποστόλου Παύλου, ο
Η παθολογία του φόβου εμφανίζεται και στο, περισ-
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 11

φόβος είναι δυνατόν να γεννάται από την αμαρτία: Από τις διδαχές του Οσίου Γέροντος Πορφυρίου
«Θλίψις και στενοχωρία επί πάσαν ψυχήν ανθρώπου
του κατεργαζομένου το κακόν» (Ρωμ. 2, 9). Ο Άγιος
Ιωάννης ο Χρυσόστομος επισημαίνει: «Οι εν αμαρτί- Ο Γέροντας, καθισμένος κάτω από ένα πεύκο, ένα κα-
αις όντες και φόβω συζώσι διηνεκεί· και καθάπερ οι λοκαιρινό απόγευμα, μας μιλούσε για την απεριόριστη
δια νυκτός ασελήνου βαδίζοντες τρέμουσι, καν μηδείς ο εμπιστοσύνη που πρέπει να έχουμε στην πρόνοια του
φοβών παρή, ούτω και οι την αμαρτίαν εργαζόμενοι, Θεού: «Ξέρετε, αυτὸ που λέει η Γραφή “καὶ αἱ τρίχες
θαρρείν ουκ έχουσι, καν μηδείς ο ελέγχων η· αλλά πά- τῆς κεφαλῆς ὑμῶν ἠριθμημέναι εἰσί”, είναι πραγματικό-
ντα δεδοίκασι, και υποπτεύουσιν, υπό του συνειδότος τητα. Έτσι είναι. Τίποτε στη ζωή μας δεν είναι τυ-
κεντούμενοι, και πάντα αυτοίς δέους και αγωνίας εστί χαίο. Ο Θεός φροντίζει ακόμη και για τις πιο μικρὲς
μεστά, πάντα περιβλέπονται, πάντα φοβούνται». Οι λεπτομέρειες της ζωής μας. Δεν αδιαφορεί γιὰ μας,
συγκεκριμένες θέσεις φαίνεται ότι δεν πρέπει να ανα- δεν είμαστε μόνοι στον κόσμο. Μας αγαπά πολύ, μας
φέρονται μόνο σ' όσους υποκρίνονται ότι ζουν σύμ- έχει στο νου του κάθε στιγμὴ και μας προστατεύει.
φωνα με τις εντολές ή ότι τουλάχιστον τις γνωρίζουν, Πρέπει να το καταλάβουμε αυτὸ και να μη φοβόμα-
ενώ τις έχουν παραβεί και κατά συνέπεια υφίστανται στε τίποτε».
τον έλεγχο της συνείδησής τους. Πρέπει να εφαρμόζο-
νται και σε όσους, ενώ ζουν έξω από την πίστη, α- ***
γνοώντας τους κανόνες και τις εντολές της, έχουν ε- Ρωτούσαμε τον Γέροντα Πορφύριο, μετὰ την εισβολή,
ντούτοις κάποια αόριστη και ασαφή αίσθηση της α- τι θα γίνει με τὴν Κύπρο κι έλεγε: «Ας κάνει ο Θεὸς τη
μαρτωλότητάς τους. Φαίνεται ακόμη ότι η ισχύς της δουλειά Του». Το ίδιο έλεγε, όταν γίνονταν οι μεγάλοι
αμαρτητικής κατάστασης που υποκινεί το φόβο με σεισμοὶ στην Ελλάδα κι έμενε ανεπηρέαστος απὸ την
τη μορφή του άγχους και της αγωνίας είναι τόσο κατάσταση. Έλεγε: «Εμείς να γίνουμε καλοὶ κι ο Θεὸς
μεγαλύτερη, όσο το υποκείμενο δεν έχει συνειδητο- ας κάνει ότι θέλει».
ποιήσει σαφώς το ελάττωμα και το σφάλμα του.
Υπενθυμίζοντας «την της ψυχής δειλίαν της εαυτών ***
κακίας» ο Άγιος Διάδοχος Φωτικής συμβουλεύει το «Σου έρχονται φοβίες μερικὲς φορές, όπως μου λες,
χριστιανό να επαγρυπνεί και να φροντίζει την εξομο- γιατὶ δεν αγαπάς πολύ τον Χριστό. Αυτὸ είναι όλο.
λόγηση ιδίως των ακουσίων αμαρτημάτων του και Άντε πήγαινε τώρα…»
μάλιστα των ασυνείδητων από την πρώτη στιγμή. Πά-
***
λι ο ίδιος γράφει: «εάν γαρ μη πρεπόντως και περί αυ-
τών [των ασυνειδήτων] εξομολογησώμεθα, δειλίαν τινα Θέλω να αγαπήσεις το Χριστό που είναι το παν, και
άδηλον [...] ευρήσομεν εν εαυτοίς». τότε, όπου να είσαι, δεν θα φοβάσαι για τίποτα.
Να! Ο Χριστός μας περιμένει και μόλις εμείς του ανοί-
Όπως και τα υπόλοιπα πάθη, ο φόβος έχει άμεσα
ξουμε μια χαραμάδα στην καρδιά μας, μπαίνει αμέσως
μερίδιο στη δαιμονική ενέργεια, συνδεδεμένος με
μέσα μας και τότε τα έχουμε όλα. Είναι σαν τον ήλιο,
τους δαίμονες, οι οποίοι συμβάλλουν στην εμφάνι-
παιδί μου, που όταν τραβήξεις λίγο την κουρτίνα στο
σή του, και επωφελούνται πολύ από την παρουσία
παράθυρο, μπαίνει αμέσως το φως και οι ακτίνες του
του, καθώς συνιστά ιδιαίτερα ευνοϊκό έδαφος για
μέσα στο δωμάτιο και ζεσταινόμαστε.
τη δράση τους. Βρίσκουν στο φόβο το σύμμαχό
τους, παρατηρεί ο Άγιος Διάδοχος υπενθυμίζοντας
σύνδεση φόβου και αμαρτίας. Πώς διατηρείται στην καρδιά ο φόβος του Θεού

Ο φόβος του Θεού είναι γέννημα της πίστεως και προϋ-


Όποιος απέκτησε καθαρή καρδιά, αυτός νίκησε τη πόθεση της πνευματικής προκοπής. Όταν εγκατασταθεί
δειλία. Όποιος βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της κα- στην καρδιά, σαν τον καλό νοικοκύρη τα ταχτοποιεί
θάρσεως, άλλοτε χτυπά τη δειλία και άλλοτε τον όλα. Έχουμε φόβο Θεού; Αν ναι, ας ευχαριστήσουμε
χτυπά αυτή. Εκείνος που δεν αγωνίζεται καθόλου, τον Κύριο, που μας τον έδωσε, και ας τον φυλάξουμε
είναι τελείως αναίσθητος και είναι φίλος των δαιμό- σαν πολύτιμο θησαυρό. Αν, όμως, δεν τον έχουμε, ας
νων και των παθών και μαζί με την κενοδοξία έχει κάνουμε ότι μπορούμε για να τον αποκτήσουμε, γνω-
και υπερηφάνεια, νομίζοντας ότι είναι κάτι ενώ δεν ρίζοντας ότι για την έλλειψή του ευθύνονται η απρο-
είναι τίποτε· ή είναι δούλος και υποχείριος της δειλί- σεξία και η αμέλειά μας.
ας και εξαιτίας του νηπιώδους φρονήματός του τρέ- Από το φόβο του Θεού γεννιέται η μετάνοια, η συντρι-
μει και φοβάται εκεί που δεν υπάρχει φόβος, ούτε βή, το πένθος για τις αμαρτίες. Μακάρι το αίσθημα αυ-
δειλία για εκείνους που φοβούνται τον Κύριο. τό, ο πρόδρομος της σωτηρίας, να μην απομακρύνεται
(Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος)
(Συνέχεια στη σελίδα 16)
Σελίδα 12 Ε Ν ∆ Ο Ν

Προσευχές στη λίμνη ζει· Όποιος γνωρίζει το θάνατο, αυτόν και ο θάνατος τον
γνωρίζει. Ή ζωή δεν έχει μάτια για το θάνατο, ούτε ο
Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς θάνατος για τη ζωή.
Κοίτα, πώς ή παρουσία του Ερχόμενου απ' τον ουρανό
…Ακούω φωνή απ' τα βάθη να μιλά: Ό αναμάρτητος θεραπεύει εκείνους πού ομολόγησαν ζωή, και νεκρώνει
θα βαδίζει μεταξύ αρρώστων και δεν θα αρρωσταί- εκείνους πού ομολόγησαν θάνατο!
νει. Αφού η απουσία αμαρτίας είναι υγεία και ι-
Κοίτα πόσο υπερπλήρης ζωής είναι ό Υιός της Παρθέ-
σχύς, πληρότητα υγείας και ισχύος.
νου και πώς τη δίνει σ’ εκείνους τους υιούς γυναικών
Ό αναμάρτητος δεν πεθαίνει. Και εάν πεθάνει ό ανα- πού επέστρεψαν στη σεμνότητα κοπέλας και αρραβω-
μάρτητος λόγω των αμαρτιών άλλων, θα ζωντανέψει. νιαστήκαν τη ζωή του Ζωοδότη!
Σαν όλες τις αρρώστιες - και ο θάνατος είναι αρρώ- Κοίτα, πόσο εύκολο είναι στον 'Υπερπλήρη να εκχυθεί
στια, που τον φέρνει η αμαρτία. Και όπως ούτε μία και στον Αναμάρτητο να δίνει άφεση αμαρ-
αρρώστια δεν έχει εξουσία επάνω στον αναμάρτητο, τιών και στον Υγιή να θεραπεύει και στον Ζωηφό-
έτσι ούτε ό θάνατος δεν έχει εξουσία επάνω του. ρο τούς νεκρούς να ανασταίνει!
Όντως, υιοί γης, και ο θάνατος δεν είναι άλλο παρά
Ψυχή μου, σήκω και περπάτα. Απαλλάσσεσαι από τις
αρρώστια.
αμαρτίες. Θεραπεύεσαι από την αδυναμία και ό θάνατος
Ας σηκωθεί εκείνος, όποιος είναι αφέντης επάνω από είναι έτοιμος για φυγή.
την αμαρτία, και θα είναι αφέντης επάνω στις αρρώ-
στιες. Και θα θεραπεύει τούς αρρώστους, και θα ανα- Σε μικρό λιβάδι, πού η αμαρτία και η αρρώστια ακόμα
δεν σου το αρπάξανε, αναστήσου, ψυχή μου. Και όλα
σταίνει τούς νεκρούς.
τα παλιά σου λιβάδια, αρπαγμένα από το ανύπαρκτο,
Η απουσία αμαρτίας σημαίνει περίσσεια ζωής, ενώ θα είναι πάλι δικά σου.
η αμαρτωλότητά λίγη ζωή. Αν πετάτε αναμμένα
κάρβουνα στο πράσινο χόρτο, δεν θα το κάψετε. Ενώ Κύριέ μου αγαπητέ, πιστεύω και ομολογώ ότι Εσύ
το αποξηραμένο χόρτο, χωρίς χυμό ζωής, θα το κά- είσαι ζωή.
ψουν τα αναμμένα κάρβουνα. Μπροστά στον αναμάρ- Μόνο απάλλαξε με από τις αμαρτίες, Δόξα μου, και όλα
τητο οι αρρώστιες είναι πιο ανίσχυρες, απ' ότι η φωτιά τ' άλλα θα μου δοθούν μόνα τους.
μπροστά στο πράσινο χόρτο.
Ό αναμάρτητος έχει άφθονη ζωή και προσφέρει· ό Οι προσευχές μας πάσχουν τις περισσότερες φορές
αμαρτωλός έχει λίγη ζωή και αρπάζει. Όποιος έχει από σοβαρά ελαττώματα: από την επιφάνεια και την
άφθονη ζωή, σ’ αυτόν δίδεται κι άλλη, όπως το νερό επιδερμικότητα· από τη βιασύνη και την ανυπομονη-
σε γεμάτη θάλασσα. Όποιος έχει λίγη ζωή, σία· από την ανειλικρίνεια και την υποκρισία. Έτσι
απ' αυτόν παίρνεται. Και όσο περισσότερο θα αρ- χάνουμε όλο τον καρπό της προσευχής, που γίνεται
πάζει, τόσο λιγότερο θα έχει. Πράγματι, η ζωή είναι αποκρουστική και βδελυκτή στο Θεό.
δώρο και γίνεται μόνο να χαριστεί, και χαριζόμενη
πολλαπλασιάζεται. Ενώ ο άρπαγας όλο και περισσό- Τι τιποτένιοι, τι αναίσθητοι είμαστε! Στεκόμαστε
τερο θα σμικραίνει, ώσπου να εξαφανιστεί. μπροστά στον πανάγαθο, τον παντοδύναμο, τον
άπειρο και πάνσοφο Δημιουργό μας, μπροστά σ’ Ε-
Στο χόρτο του βουνού βαδίζει ο λόγος: η αμαρτία και
κείνον που μας έδωσε τη ζωή και την ύπαρξη, που
η αρρώστια δεν μπορούν να ραγίσουν και να αποσυν-
μας γεμίζει καθημερινά με αναρίθμητες ευεργεσίες,
θέσουν τη ζωή· μόνο μπορούν να τη συμπιέσουν και
που μας υπόσχεται παράδεισο και αιώνια μακαριότη-
να πάρουν τη θέση της.
τα!... Και Του προσφέρουμε το αποκαρδιωτικό α-
Στην πράσινη λίμνη γάργαρη η ακοή: η άφθονη ζωή ντάλλαγμα της ραθυμίας, της αναισθησίας, της επιπο-
είναι πιο δυνατή από την πολλή αμαρτία και η άφθονη λαιότητος, της υποκρισίας μας! «οὐκ ἔστι φόβος
ζωή διώχνει την αμαρτία και λαμβάνει τη θέση της. Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν» (πρβλ. Ρωμ.
Σ' όλη την γη βαδίζει ο λόγος: η ζωή και η αρρώστια 3,18)
παίρνονται σαν υπαρκτές και ανύπαρκτες· το βασίλειο
Άγιος Ιωάννης της Κρονστάνδης
της μίας δεν ξέρει για το βασίλειο της άλλης.
Σ' όλη την οικουμένη των άστρων ψιθυρίζει ο
λόγος: η επαφή με τον Θεό καθαρίζει από τις α- «…όποιος φοβάται τον Θεό, ταπεινώνεται· όποιος
μαρτίες· η επαφή με τον Θεό θεραπεύει από τις αρρώ- ταπεινώνεται, γίνεται πράος· όποιος γίνεται πράος,
στιες· ή επαφή με τον Θεό σώζει από το θάνατο. εφαρμόζει τις εντολές· όποιος εφαρμόζει τις εντολές,
Οι προφήτες και οι σοφοί φωνάζουν εκείνο πού οι καθαρίζεται εσωτερικά· αυτός πάλι βλέπει θείες ελ-
άγγελοι ψιθυρίζουν: όποιος ακουμπήσει τη ζωή, θα λάμψεις· κι ύστερα με τα μυστήρια αξιώνεται να εί-
ζει· όποιος ακουμπήσει την αμαρτία, θα πεθάνει. ναι μαζί με το Νυμφίο και Λόγο - Χριστό».
Όποιος γνωρίζει τη ζωή, αυτόν και ή ζωή τον γνωρί- Άγιος Μάξιμος
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 13

Όποιος δεν φοβάται τον θάνατο, Απόσπασμα από λόγο της


τον φοβάται ο θάνατος Γερόντισσας Μακρίνας (Βασσοπούλου)
– Γέροντα, πώς φεύγει ο φόβος;
– Με την παλληκαριά. Όσο φοβάται κανείς, τόσο ...Θυμάμαι παλαιότερα πως ήμασταν! Τότε ήταν στη
πιο πολύ έρχεται ο πειρασμός. Αυτός που έχει ζωή μας πολύ ζωντανός ο Θεός! Μου φαινόταν ότι θα
δειλία πρέπει να προσπαθήσει να την διώξει. Εγώ, Τον πιάναμε με τα χέρια. Έλεγα, αν απλώναμε τα χέρια,
όταν ήμουν μικρός, φοβόμουν να περάσω στην Κό- θα φτάναμε τον Θεό. Μεμψιμοιρία; Ούτε κατά διάνοια!
νιτσα έξω από το κοιμητήρι. Γι' αυτό κοιμήθηκα Μόνο τον Θεό σκεφτόμασταν, πώς να δούμε τον Θεό
τρία βράδια στο κοιμητήρι και έφυγε ο φόβος. και τους Αγγέλους, πως είναι τα κάλλη του Παραδεί-
Έκανα τον σταυρό μου και έμπαινα μέσα – ούτε σου. Μόνο τα ουράνια, τίποτε επίγειο. Αυτή ήταν ζωή!
φακό άναβα, μην πάθει κανείς καμιά λαχτάρα. Αν Μας έστελνε και ο παππούς Ιωσήφ επιστολές με οπτα-
δεν αγωνισθεί κανείς να ανδρωθεί και αν δεν απο- σίες, οράματα, ωραία πράγματα· τα διαβάζαμε και μας
κτήσει την πραγματική αγάπη, σε μια δύσκολη ανέβαζαν πνευματικά. Ήταν ουράνια πράγματα! Μικρά
περίσταση θα τον κλαίνε και οι κουκουβάγιες. παιδιά μαζευόμασταν και μαθαίναμε τα της νοεράς προ-
σευχής, πως περνάει η «ευχή» από το στόμα στο νου
– Μπορεί δηλαδή, Γέροντα, να ασκηθεί κανείς, και στην καρδιά. Μία ώρα βαδίζαμε, για να πάμε στο
ώστε να μη φοβάται; Σαρανταλείτουργο που έκανε ο π. Εφραίμ ο παλαιός.
– Να χαίρεται να πεθάνει αυτός, για να μην πεθά- Τίποτε δεν λογαριάζαμε, ούτε χιόνια ούτε βροχές ούτε
νουν άλλοι. Αν τοποθετηθεί έτσι, τότε δεν θα φοβά- αέρα. Τώρα βλέπουμε χιόνι και φοβόμαστε. Βάζαμε στο
ται τίποτε. Από την πολλή καλωσύνη, την αγάπη, κεφάλι μια κουβερτούλα και πηγαίναμε μέσα στη νύ-
την αυτοθυσία, γεννιέται η παλληκαριά. Αλλά σή- χτα.
μερα οι άνθρωποι δεν θέλουν να ακούν για θάνατο. - Τι ώρα;
Έμαθα ότι αυτοί που ασχολούνται με τις κηδείες
κ.λπ. δεν γράφουν τώρα «Γραφείο κηδειών» αλλά - Στις τρείς τη νύχτα. Μία ώρα περπατούσαμε, για να
«Γραφείο τελετών», για να μη θυμούνται οι φθάσουμε· ακούγαμε τη Θεία Λειτουργία και κοινωνού-
άνθρωποι τον θάνατο. Αν όμως δεν θυμούνται τον σαμε. Εμείς λέγαμε την «ευχή», «Κύριε Ιησού Χριστέ,
θάνατο, ζουν έξω από την πραγματικότητα. Αυτοί ελέησον ημάς» και εκείνος έκανε την προσκομιδή. Α-
που φοβούνται τον θάνατο και αγαπούν την μά- κούγαμε, «εξηγόρασας ημάς...», ύστερα ο π. Εφραίμ
ταιη ζωή, φοβούνται ακόμη και τα μικρόβια και φώναζε, «λόγχη αυτού την πλευράν ένυξε, και ευθέως
βρίσκονται συνέχεια νικημένοι από την δειλία, εξήλθε αίμα και ύδωρ». Τι ήταν και εκείνο! Δάκρυα
που τους κρατάει πάντα στην πνευματική νέκρα. κατανύξεως που χύναμε όλοι! Ησυχία! Εμείς πολύ σιγά,
Οι τολμηροί άνθρωποι ποτέ δεν φοβούνται τον θά- «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον ημάς»· και ακούγαμε
νατο, γι' αυτό και αγωνίζονται με φιλότιμο και αυ- όλες τις μυστικές ευχές να τις λέει μεγαλοφώνως. Εκεί
ταπάρνηση. Επειδή βάζουν μπροστά τους τον θάνα- ήταν το μεγαλείο! Όλες φεύγαμε αλλοιωμένες. Πηγαί-
το και τον σκέφτονται καθημερινά, ετοιμάζονται ναμε να ψωνίσουμε στα μαγαζιά και αναρωτιόντουσαν
πιο πνευματικά και αγωνίζονται τολμηρότερα. Έτσι οι άνθρωποι, «μα γιατί μυρίζουν, λιβάνι έχουν επάνω
νικούν την ματαιότητα και ζουν από εδώ στην αιω- τους και ευωδιάζουν;». Συνέχεια στην Εκκλησία! Όλα
νιότητα με την παραδεισένια χαρά. Και στον πόλε- με το ρολόϊ, όλη τη μέρα με το ρολόϊ στο χέρι, όλα με
μο, όποιος αγωνίζεται για τα ιδανικά του, την πίστη το λεπτό. Δέκα λεπτά φαγητό, δέκα λεπτά ξεκούραση,
και την πατρίδα, να κάνη τον σταυρό του και να μη δέκα λεπτά ανάγνωση, όλα με ακρίβεια. Εσπερινός;
φοβάται· βοηθάει ο Θεός. Αν κάνη τον σταυρό του Όλα τα κορίτσια μαζευόμασταν. Εργαζόμασταν, και το
και αφήσει την ζωή του στα χέρια του Θεού, βράδυ συγκεντρωνόμασταν όλοι στον Εσπερινό. Ότι
Εκείνος θα κρίνει μετά αν πρέπει να ζήση ή να πε- δουλειά και να είχαμε, όσο επείγουσες και να ήταν οι
θάνει. δουλειές μας, πηγαίναμε στον Εσπερινό. Έβλεπες, κάθε
βράδυ βαδίζαμε μισή ώρα έως τρία τέταρτα, για να φτά-
–Μπορεί να μη φοβάται κανείς από απερισκεψία; σουμε στον Εσπερινό. Ο πατήρ έκανε την προετοιμασί-
– Αυτό είναι πολύ χειρότερο, γιατί σε κάποιον κίν- α, έψελνε τον Εσπερινό, το Θεοτοκάριο και μετά φεύγα-
δυνο θα πάθη ένα τράνταγμα και θα τα πληρώσει με.
όλα μια και καλή. Ενώ ένας που φοβάται και λίγο, - Στον άγιο Απόστολο πηγαίνατε;
προσέχει και δεν εκτίθεται απερίσκεπτα στους κιν-
δύνους. Να είναι κανείς «βιαστής», αλλά να έχει - Ναι, με τα πόδια από την Νέα Ιωνία! Τώρα όλα είναι
εμπιστοσύνη στον Θεό, όχι στον εαυτό του. στα πόδια μας· να και η εκκλησία, να και η Λειτουργία,
αλλά φοβόμαστε το κρύο, όλα τα φοβόμαστε! Άντε
Από τις διδαχές του Οσίου Γέροντος Παϊσίου λέω, πάνε αυτά τα μεγαλεία!...
Σελίδα 14 Ε Ν ∆ Ο Ν

Κοντά στον Θεό. Περί δειλίας


Αρχιμανδρίτης Επιφάνιος Θεοδωρόπουλος Από την «Κλίμακα» του Αγίου Ιωάννου του Σιναΐτου
Όποιος εργάζεται την αρετή, σε Κοινόβιο ή σε συνο-
– Γέροντα, είναι διαπίστωσις πολλών πνευματικών δία, δεν είναι συνηθισμένο να πολεμήται από την δει-
ανθρώπων, ότι ο κόσμος συνεχώς χειροτερεύει. Αυτό λία. Εκείνος όμως που ευρίσκεται σε ησυχαστικότε-
το απότομο κατρακύλισμα κάπου μας φοβίζει. Εμείς ρους τόπους, ας αγωνίζεται μήπως και τον κυριεύ-
τι μπορούμε να κάνουμε; σει το γέννημα της κενοδοξίας και η θυγατέρα της
απιστίας, δηλαδή η δειλία.
– Να παραμένουμε κοντά στον Θεό. Όσο είμεθα κο-
ντά Του, ισχύει το: «Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύ- 2. Η δειλία είναι νηπιακή συμπεριφορά μιας ψυχής
κλω των φοβούμενων αυτόν και ρύσεται αυ- που εγήρασε στην κενοδοξία. Η δειλία είναι απομά-
τούς» (ψαλμ 33, 8). κρυνσις της πίστεως, με την ιδέα ότι αναμένονται
απροσδόκητα κακά.
Όταν ο βασιλιάς της Συρίας είχε στείλει στρατό να 3. Ο φόβος είναι κίνδυνος που προμελετάται. Ή διαφο-
συλλάβουν τον προφήτη Ελισσαίο, ο προφήτης βρι- ρετικά, ο φόβος είναι μία έντρομη καρδιακή αίσθησις,
σκόταν με τον υποτακτικό του. Μόλις ο υποτακτικός που συγκλονίζεται και αγωνιά από αναμονή απροβλέ-
του είδε να ανεβαίνουν οι στρατιώτες για να τους πτων συμφορών. Ο φόβος είναι μία στέρησις της εσω-
συλλάβουν, τρομοκρατήθηκε, τον έπιασε πανικός. τερικής πληροφορίας. Η υπερήφανη ψυχή είναι δού-
Και στράφηκε στον Ελισσαίο και του λέγει: «Για κοί- λη της δειλίας. Έχοντας πεποίθηση στον εαυτόν της
τα κύριε, τι γίνεται. Πόσοι έρχονται να μας συλλάβουν, και όχι στον Θεόν, φοβείται τους κρότους των κτι-
πώς θα γλιτώσουμε;». Ο προφήτης του απάντησε να σμάτων και τις σκιές.
μην φοβάται, διότι «πλείους οι μεθ` ημών υπέρ τους
μετ` αυτών» (Δ΄Βασ. 6, 16). Είναι πολύ περισσότεροι 4. Όσοι πενθούν και όσοι καταπονούνται χωρίς να υ-
εκείνοι που είναι μαζί μας, παρά οι εχθροί μας που πολογίζουν κόπους και πόνους, δεν αποκτούν δειλία.
έρχονται να μας συλλάβουν. Και προσευχήθηκε ο Πολλές φορές όσοι υποκύπτουν στην δειλία, χάνουν
προφήτης Ελισσαίος στο Θεό και είπε: «Κύριε, άνοιξε το μυαλό τους. Και είναι φυσικό αυτό, διότι είναι δί-
τους οφθαλμούς του παιδιού για να δει πως Εσύ με καιος Εκείνος που εγκαταλείπει τους υπερηφάνους,
υπερασπίζεις». Και πράγματι ο Θεός άνοιξε τους οφ- ώστε και οι υπόλοιποι να μάθομε να μη υψηλοφρονού-
θαλμούς του υποτακτικού και είδε γύρω από τον προ- με.
φήτη να είναι μια στρατιά ολόκληρη αγγέλων, που 5. Όλοι όσοι φοβούνται είναι κενόδοξοι, αλλ’ όμως
κρατούσαν πύρινα σπαθιά στα χέρια τους. Αμέσως η όλοι όσοι δεν φοβούνται, δεν σημαίνει ότι είναι ταπει-
ψυχή του γέμισε από ικανοποίηση, από αγαλλίαση, νόφρονες, αφού και οι λησταί και οι τυμβωρύχοι δεν
και του έφυγε ο φόβος. Και φυσικά δεν κατόρθωσαν υποκύπτουν εύκολα στην δειλία.
να συλλάβουν και να θανατώσουν τον προφήτη Ελισ-
σαίο. Πύρινα τάγματα αγγέλων, στρατιές αγγέλων 6. Σε όποιους τόπους συνηθίζεις να φοβήσαι, μη δι-
είχαν σταλεί από τον Θεό για να υπερασπιστούν τον στάζεις να πηγαίνεις, όταν ακόμη δεν έχει ξημερώσει.
προφήτη Του. Εάν δείξεις κάποια χαλαρότητα στο σημείο αυτό, τότε
Αυτά δεν εγίνοντο μόνο τότε. Γίνονται στη ζωή θα γηράσει μαζί σου το νηπιακό και αξιογέλαστο τού-
κάθε ανθρώπου, όταν είμεθα άνθρωποι του το πάθος. Ενώ βαδίζεις προς τα εκεί, οπλίζου με την
Θεού. Η πίστις μας είναι στους αιώνες των αιώνων. προσευχή. Μόλις φθάσεις σ εκείνους τους τόπους, α-
Δεν ήταν μόνο για εκείνη την εποχή. Ούτε για την νύψωσε τα χέρια σου. Με το όνομα του Ιησού μάστι-
εποχή των Αποστόλων και των Πατέρων. Αρκεί εμείς ζε τους εχθρούς, διότι δεν υπάρχει ούτε στον ουρανό
να είμεθα σαν αυτούς. Ο Θεός είναι ο ίδιος «Χθες και ούτε στην γη ισχυρότερο όπλο. Αφού απαλλαγής από
σήμερον ο αυτός και εις τους αιώνας». Η ζωή μας, η την αρρώστια αυτή, ας ανυμνήσεις τον Λυτρωτή σου•
ύπαρξίς μας στα χέρια Του. Με απόλυτη εμπιστο- διότι εάν τον ευγνωμονείς, θα σε σκεπάζει παντοτινά.
σύνη όχι μόνον να αναφωνούμε, αλλά και να ζούμε 7. Ποτέ δεν μπορείς δια μιας να γεμίσεις την κοιλία.
το, «Εαυτούς και αλλήλους και πάσαν την ζωήν η- Παρόμοια βέβαια δεν μπορείς δια μιας να νικήσεις την
μών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα». δειλία. Όταν έχομε πολύ πένθος, θα υποχωρήσει πιο
(από το βιβλίο: «Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα», γρήγορα: όταν όμως αυτό μας λείπει, θα παραμένουμε
Εκδόσεις Ι. Ησυχαστηρίου συνεχώς δειλοί. «Έφριξάν μου τρίχες και σάρκες» είπε
Κεχαριτωμένης Θεοτόκου Τροιζήνος) ο Ελιφάζ (Ιώβ δ´ 15), περιγράφοντας την πανουργία
τούτου του δαίμονος.
Δεν είναι σωτήριος κάθε φόβος. Σωτήριος 8. Άλλοτε εδειλίασε πρώτα η ψυχή και άλλοτε το σώ-
φόβος είναι ο φόβος της μελλούσης Κρίσεως. μα, και εν συνεχεία μεταβίβασε το ένα στο άλλο το
Μέγας Βασίλειος
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 15

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΚΑΙ ΕΚ∆ΗΛΩΣΕΙΣ

Κατά το διάστημα από 02/8 έως 13/8 ΕΤΗΣΙΑ ΙΕΡΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ


μετά την ακολουθία του Εσπερινού
(18:00) θα τελούνται οι Παρακλήσεις 26 - 27 ΙΟΥΛΙΟΥ 2020
εις την Υπεραγία Θεοτόκο.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΟΡΤΗΣ
Κυριακή 26 Ιουλίου 2020
Κάθε Τρίτη μετά την ακολουθία του (Παραμονή Εορτής)
Εσπερινού τελείται η Παράκληση 19:00 Μέγας Πανηγυρικός Εσπερινός
του Αγίου Παντελεήμονος χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου Μη-
τροπολίτου Πειραιώς Φαλήρου και Δραπε-
τσώνας κ.κ. Σεραφείμ
21:00 Λιτάνευση της ιεράς εικόνος του Αγί-
Κάθε Παρασκευή μετά την ακολου- ου Παντελεήμονος.
θία του Εσπερινού τελείται η Παρά- 22:30 Ιερά Αγρυπνία
κληση των Αγίων Κυπριανού
και Ιουστίνης .
Δευτέρα 27 Ιουλίου 2020
07:00 Όρθρος και Πανηγυρική Θεία Λει-
τουργία, ιερουργούντος του Σεβασμιωτάτου
Το μυστήριο της Ιεράς Εξομολογή- Μητροπολίτου Πειραιώς Φαλήρου και Δρα-
σεως τελείται από τους ιερείς του πετσώνας κ.κ. Σεραφείμ
Ιερού Ναού κατόπιν συνεννοήσεως 19:00 Μεθεόρτιος Εσπερινός μετ’ Αρτοκλα-
( τηλ. 2104615704 ) σίας και θείου κηρύγματος.

Σάββατο 01 Αυγούστου 2020


07:00 Θεία Λειτουργία και Κτητορικό
Κάθε Σάββατο τελείται
Μνημόσυνο
Θεία Λειτουργία.

πάθος. Αν συμβεί να φοβηθεί το σώμα, χωρίς όμως να μόνο τον ιδικό του Δεσπότη. Και εκείνος που δεν φο-
εισδύσει ο άκαιρος φόβος στην ψυχή, ευρισκόμεθα πλη- βείται ακόμη Αυτόν, φοβείται πολλές φορές την σκιά
σίον στην θεραπεία. Όταν δε όλα τα δυσάρεστα και α- του.
προσδόκητα τα δεχόμεθα πρόθυμα, με συντριμμένη
11. Όταν πλησιάσει αοράτως ένα πονηρό πνεύμα, φο-
καρδιά, τότε ελευθερωθήκαμε πραγματικά από την δει-
βείται το σώμα. Όταν όμως πλησιάσει κάποιος Άγγελος,
λία.
αγάλλεται η ψυχή των ταπεινών. Γι αυτό, μόλις από την
9. Δεν ενισχύει τους δαίμονας εναντίον μας το σκότος ενέργεια αυτή αντιληφθούμε την παρουσία του, ας τρέ-
και η ερημία των τόπων, αλλά η ακαρπία της ψυχής ξουμε γρήγορα στην προσευχή, διότι ήλθε να προσευχη-
μας. Μερικές φορές όμως πρόκειται για οικονομική παί- θεί μαζί μας ο αγαθός μας φύλαξ.
δευση, εκ μέρους του Θεού.
Όποιος ενίκησε την δειλία, είναι φανερό ότι ανέθεσε
10. Εκείνος που έγινε δούλος του Κυρίου, θα φοβηθεί στον Θεόν και την ζωή και την ψυχή του.
Σελίδα 16
ENDON (Συνέχεια από τη σελίδα 3) ζώμεν, κινούμεθα. Εις την αγκάλην
Περιοδική ενημερωτική έκδοση του του βασταζόμεθα. Θεόν αναπνέο-
Ιερού Ναού Αγίου Παντελεήμονος Έτσι είναι τα χρόνια μας. Δι’ αυτό μεν· Θεόν περιβαλλόμεθα· Θεόν
Δραπετσώνας απαιτείται υπομονή έως να ξεψυχή- ψηλαφώμεν· Θεόν εσθίομεν εν Μυ-
σωμεν όρθιοι. Δια τούτο ανδρίζου στηρίω. Όπου στρέψεις, όπου ιδείς,
ISSN: 2653 - 9330
και κραταιούσθω η ψυχή σου εις παντού Θεός· εν ουρανοίς, επί γης,
Διευθυντής εκδόσεως παν ότι σοι ακολουθεί. εις τας αβύσσους, εις τα ξύλα, μέ-
π. Γεώργιος Θεοδωρόπουλος σα στις πέτρες, εις τον νουν σου,
Αρχισυντάκτης Δι αυτά και διά όλα κι εγώ έγινα εις την καρδίαν σου. Λοιπόν δεν σε
Στέφανος Φ. Σωτηρόπουλος πτώμα. Παρακαλώ τον Θεόν να με βλέπει πως πάσχεις; Ότι υποφέ-
πάρει να ησυχάσω. Παρακαλώ την ρεις; Είπε εις αυτόν τα παράπονά
Στοιχεία επικοινωνίας για παρατηρήσεις, αγάπην σας πολύ να με εύχεσθε. σου και θα ιδείς παράκλησιν, θα
σχόλια, προτάσεις, συνεργασίες
Διότι έχω πολλάς ψυχάς όπου μου ιδείς θεραπείαν, όπου να θεραπεύ-
Ι. Ν. Αγίου Παντελεήμονος
Αγίου Παντελεήμονος 12 γυρεύουν βοήθειαν. ει όχι μόνον το σώμα, αλλά μάλλον
Τ. Κ. 186 48 Δραπετσώνα
Και πιστεύσατε, ότι διά την κάθε της ψυχής σου τα πάθη.
Τηλέφωνο: 2104615704 μίαν ψυχήν όπου λαμβάνει βοήθει- Με γράφεις ότι μετέχεις εισέτι του
Τηλεομοιότυπο: 2104615759 αν δοκιμάζω τον πόλεμον όπου παλαιού σου ανθρώπου. Καγώ σοι
Ηλ. διεύθυνση: periodikoendon@yahoo.gr
Διαδικτυακό ιστολόγιο : έχει. λέγω ότι μήτε ρανίδα δεν έχεις από
http://www.periodikoendon.blogspot.gr
Και πάλιν γράφω αυτά δίδων σας τον νέον Αδάμ· όλος είσαι ο πα-
Διαδικτυακό ιστολόγιο Ιερού Ναού : θάρρος να μην φοβείσθε τας ασθε- λαιός. Και οπόταν αρχίσει ο νέος
http://www.agios-panteleimon.blogspot.gr νείας, καν και να πάσχωμεν εφ’ Αδάμ να μορφώνετα επί σοι, εγώ
όρου ζωής. μόνος θα σου γραψω τα σχήματα
∆ιανέμεται από τον της μορφώσεως του νέου ανθρώπου,
Ιερό Ναό Αγίου Παντελεήμονος Αφού είναι διαρκώς παρών ο εάν είμαι εν τη ζωή.
∆ραπετσώνας Θεός, διατί ανησυχείς; Εν αυτώ
Εισφορές προαιρετικές.
Από τις σημειώσεις του Αγίου συνεχίστηκε με την καθορισμένη
Σιλουανού του Αθωνίτου. τάξη και τόσο ήρεμα σαν να μην
Στείλτε μας την ηλεκτρονική σας συνέβαινε τίποτε. Και σκέφτηκα:
διεύθυνση, για να έχετε το Πόσο μεγάλη χάρη Αγίου Πνεύμα-
περιοδικό Ε Ν ∆ Ο Ν σε .pdf Στις 14 Σεπτεμβρίου 1932 έγινε στο τος έχουν οι μοναχοί, ώστε να μέ-
αρχείο, στον υπολογιστή σας. Άγιο Όρος δυνατός σεισμός. Έγινε νουν ήσυχοι σε τέτοιο σεισμό· γιατί
την τετάρτη ώρα της νύχτας (κατά έτρεμαν όλες οι τεράστιες οικοδομές
το ευρωπαϊκό ωρολόγιο στις 10 της Μονής, έπεφταν οι σοβάδες,
(Συνέχεια από τη σελίδα 11)
μ.μ.), κατά το μέσο της αγρυπνίας κουνιόνταν οι πολυέλαιοι, τα καντή-
ποτέ από την καρδιά! της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. λια και τα μανουάλια και χτυπούσαν
Βρισκόμουν στους χορούς στο καμπαναριό οι καμπάνες, χτύ-
Για να διατηρηθεί μέσα μας ο φόβος
(αντιστοιχεί στο γυναικωνίτη των πησε ακόμα και η μεγαλύτερη κα-
του Θεού, πρέπει να κρατάμε αδιά-
κοσμικών εκκλησιών), κοντά στο μπάνα (σχεδόν δώδεκα τόνοι). Και
λειπτη τη μνήμη του θανάτου και
εξομολογητήριο του πάτερ Υφηγου- σκεφτόμουν: «Ψυχή που γνώρισε
της Κρίσεως, ενωμένη με τη συναί-
μένου, ο οποίος εκείνη την ώρα βρι- τον Κύριο δεν φοβάται τίποτε,
σθηση της παρουσίας του Κυρίου: Ο
σκόταν δίπλα μου, έξω από το εξο- εκτός από την αμαρτία και προπα-
Θεός είναι πάντα κοντά μας και μέ-
μολογητήριο. Από το εξομολογητή- ντός την αμαρτία της υπερηφάνει-
σα μας, βλέποντας, ακούοντας και
ριο έπεσε ένα τούβλο με ασβέστη. ας. Γνωρίζει πως ο Κύριος μας
γνωρίζοντας τα πάντα, ακόμα και
Στην αρχή φοβήθηκα λίγο, αλλά αγαπά· κι αν Αυτός μας αγαπά,
τους πιο κρυφούς λογισμούς μας.
γρήγορα ησύχασα και λέω στο Γέ- τότε τι να φοβηθούμε;»
Όταν αυτή η τριάδα - φόβος Θεού, ροντα Υφηγούμενο: «Να, ο ελεή- Ο ελεήμων Κύριος μας νουθετεί:
μνήμη θανάτου, συναίσθηση θείας μων Κύριος θέλει να μετανοήσω- «Παιδιά μου, μετανοείτε και ζείτε
παρουσίας - εγκατασταθεί μέσα μας, με». Και βλέπαμε τους μοναχούς με αγάπη, γίνετε υπάκουοι και
τότε η προσευχή ξεχύνεται από την και κάτω στον Ναό και στους χο- εγκρατείς και μάθετε από μένα
καρδιά αυθόρμητα· τότε η ελπίδα ρούς, κι ελάχιστοι απ’ αυτούς φοβή- την πραότητα και την ταπείνωση,
της σωτηρίας γίνεται στερεή. θηκαν. Περίπου έξι βγήκαν από την και οι ψυχές σας θα βρουν ανά-
Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος εκκλησία, οι άλλοι όμως παρέμειναν παυση».
στα στασίδια τους και η αγρυπνία