Διέλε Σξνβά

Γεκήηξηνο Κνχηξαο

H θαηαζθεπή ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ
θαη
ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ:
ζπνπδή ζηε δηαιεθηηθή ησλ πφισλ εμνπζίαο

1

Μέξνο Α

H ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαηά ην θνηλνηηθφ δίθαην

2

Κεθάιαην Η

Ζ θαηαζθεπή ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ θαη ε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ

1. To πάδι ηνπ επξσπατθνχ ρψξνπ θαη ε πξφθιεζε ηεο θπξηαξρίαο

Αλ ε έλλνηα ηνπ «ρψξνπ»1, o νπνίoο απνηππψζεθε ζηε ΢πλζήθε ηνπ
Μάαζηξηρη σο εληαίνο θαη επξσπατθφο, ζπληζηά γηα ηελ εληαία Δπξψπε,
φ,ηη ε έλλνηα ηνπ εδάθνπο2 γηα ηα θξάηε κέιε, ηφηε ε θαηαζθεπή3 ηνπ
1

. Ο φξνο ρψξνο απνδίδεη ηελ γαιιηθή ιέμε Espace ε νπνία ηίζεηαη πξνδήισο αληί
ηεο ιέμεο territoire, πεξηζζφηεξν ζπλδεδεκέλε κε ηελ έλλνηα ηνπ θξάηνπο θαη ηεο
θπξηαξρίαο.
2

. Territoire. Γηα ηελ έλλνηα ηνπ territoire ζε ζρέζε κε ηελ θπξηαξρία βι. Rousseau
J.J., Du Contrat Social, IV, GF Flammarion 1966, « Quand l‘Etat est institue, le
consentement est dans la résidence: habiter le territoire, c‘est se soumettre a la
souveraineté ». Δκθαζε δίδεηαη ζηε κεηάθξαζε ηνπ φξνπ θαζψο ην έδαθνο ( ή ε
ρψξα ή ε επηθξάηεηα) ζπληζηά βαζηθφ πξνζδηνξηζκφ ηεο έλλνηαο ηνπ θξάηνπο. Ζ
έλλνηα ηνπ εδάθνπο πξνυπνζέηεη ηελ χπαξμε ζπλφξσλ. Ο πξνβιεκαηηζκφο ζε ζρέζε
κε ηα ζχλνξα επαλαιήθζεθε θαη γηα ηνλ εληαίν επξσπατθφ ρψξν. Βι. θαη ηνλ νξηζκφ
ηνπ ρψξνπ θαηά ηνλ ΢βψιν Α., ζε ΢πληαγκαηηθφλ Γίθαηνλ, Παπαδήζεο 1942, ζ, 95
σο εμήο: «Υψξα ή επηθξάηεηα ιέγεηαη ν ρψξνο θαη γεληθψο ε έθηαζηο εληφο ησλ
νπνίσλ αζθείηαη ε θξαηηθή εμνπζία επί ησλ εγθαηεζηεκέλσλ ή δηακελφλησλ
πξνζψπσλ, ηζαγελψλ ή αιινδαπψλ». ΢ρεηηθά Κνληηάδε Η. Δπηθξάηεηα θαη Γεληθή
Πνιηηεηνινγία, ζε Πνιηηεηνινγηθά Αλάιεθηα, ζ. 99 επ., Αλη. ΢άθθνπιαο 2000, κε
αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία, Μαπξηά Κ., ΢πληαγκαηηθφ Γίθαην, Η, Αλη. ΢άθθνπιαο 2000,
ζ. 60 επ. φπνπ θαη βηβιηνγξαθία, εθεί θαη ν πξνβιεκαηηζκφο γηα ηε ζρέζε ρσξνηαμίαο
θαη εδάθνπο σο ζηνηρείνπ ηνπ θξάηνπο ζε ζρέζε κε ην ηζρχνλ ΢χληαγκα. Ο
πξνβιεκαηηζκφο απηφο ελδηαθέξεη ηδηαίηεξα ζε ζρέζε κε ηνλ εληαίν επξσπατθφ ρψξν
θαη ηελ αλάπηπμε ηεο επξσρσξνηαμίαο. Γηα ην ζπζρεηηζκφ ηεο πνιενδνκία θαη ηεο
3

είλαη πξάμε θπξηαξρίαο4. Σν κεγαιεπήβνιν ζρέδην ηεο εγθαζίδξπζεο ηεο
Δληαίαο Δζσηεξηθήο Αγνξάο5 επέβαιε ηελ θαηάξγεζε ησλ «εζσηεξηθψλ
ρσξνηαμίαο κε ην θξάηνο δηθαίνπ ζηελ Διιάδα θαη γηα ηελ θνηλνηηθή δηάζηαζε ηνπ
ρσξνηαμηθνχ θαη πνιενδνκηθνχ δηθαίνπ βι. ήδε απφ ην 1991, ΢θνπξή Β.,
Υσξνηαμηθφ θαη πνιενδνκηθφ δίθαην, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε 1991
3

. Ζ θαηαζθεπή ηνπ επξσπατθνχ ρψξνπ έρεη δηαηππσζεί σο δηαλφεκα θαη απφ άιινπο
ζπγγξαθείο θαη δελ ζπληζηά λενινγηζκφ ηνπ παξφληνο. Αληί άιισλ βι. Bellamy R.,
Castiliogne D., Building the Union. The Nature of Sovereignty in the Political
Architecture of Europe, Law and Philosophy, 16, 1997, ζ. 421- 445, Burgess M.,
Federalism and European Union: the building of Europe, 1950-2000, London,
Routlegde, 2000, Pinder J., The Building of the European Union, third edition,
Oxford University Press, 1998, Egan M., Constructing a European Market, Oxford
University Press, 2001, McKay D., Designing Europe, Comparative Lessons from the
Federal Experience, Oxford University Press, 2001.
4

. Γηα ηελ έλλνηα ηεο θπξηαξρίαο βι. Carré de Malberg R., Contribution a la théorie
générale de l‘Etat, 1920, reimpr. CNRS, 1962, t I, 79 επ., κε αλάπηπμε ησλ δηαθφξσλ
ζέζεσλ ηεο ζεσξίαο, Duguit M., Manuel de droit constitutionnel, 1er ed no 28,
Hauriou M., La souveraineté nationale, Paris 1912. Γηα ηε ζρέζε ηεο θπξηαξρίαο κε
ηελ Δπξσπατθή Οινθιήξσζε βι. αληί άιισλ ηελ απφθαζε 97-394 DC du 31
decembre 1997 ηνπ γαιιηθνχ Conseil Constitutionnel θαη Troper M., En guise
d‘introduction la théorie constitutionnelle et le droit constitutionnel positif, Cahiers du
Conseil Constitutionnel no. 9, Souveraineté de l‘Etat et hiérarchie des normes dans la
jurisprudence constitutionnelle, Ρακνλέ Η., Γεσπνιηηηθή ηνπ Υάνπο, Πφιηο, 1998, ζ.
26 επ, Vedel G., Shengen et Maastricht (a propos de la decision no 91-294 DC du
Conseil constitutionnel du 25 juillet 1991, RFD adm 8 (2) 1992, ζ. 173 επ, De Burca
G., Scott J. (ed) Constitutional Change in the EU, From Uniformity to Flexibility ?
Hart Publishing, 2000 φπνπ κεηαμχ άιισλ θαη Walker N., Flexibility within a
Metaconstitutional Frame: Reflections on the Future of Legal Authority in Europe, ζ
.9 επ., Snyder Fr., Soft Law and Institutional Practice in the European Community,
in S. Martin (ed), The construction of Europe: Essays in Honor of Emile Noël,
Kluwer, 1994, Teubner G., Global Bukowina: Legal Pluralism in the World Society,
in G. Teubner (ed), Global Law Without a State, Aldershot, Dartmouth, 1997, ζ. 3-30,
Βεληδέινπ Δ., Ζ ζρέζε ηεο ειιεληθήο κε ηελ θνηλνηηθή έλλνκε ηάμε θαη ην δηεζλέο
δίθαην σο αληηθείκελν ηεο αλαζεψξεζεο ηνπ ΢πληάγκαηνο, Σν΢ 2000, ζ.493 επ.,φπνπ
θαη αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία θαη παξαπνκπέο, Γαγηφγινπ Π., Πεξί θπξηαξρίαο, Αλη.
΢άθθνπιαο 1986, Mαπξηά Κ., ΢πληαγκαηηθφ Γίθαην Η, Αλη. ΢άθθνπιαο 2000, ζ. 61
επ., ΢θαλδάκε Ν., Σν θξάηνο ζηελ Δπξσπατθή Κνηλφηεηα, Η., Αλη. ΢άθθνπιαο, 1986,
κε αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία, Ζιηνπνχινπ – ΢ηξάγγα Σδ., Διιεληθφ ΢πληαγκαηηθφ
Γίθαην θαη Δπξσπατθή Δλνπνίεζε, Αλη. ΢άθθνπιαο, 1996, κε αλαιπηηθή
βηβιηνγξαθία, Σζηληζηδέιε Μ., Quo Vadis Europa? ΢χγρξνλεο αθαδεκατθέο θαη
επηζηεκνληθέο εθδφζεηο, Αζήλα 2001, ζ. 70 επ. κε αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία.
5

. Αληί πνιιψλ γηα ην δήηεκα βι. Mattera A., Ζ εληαία επξσπατθή αγνξά- Οη
θαλφλεο θαη ε ιεηηνπξγία ηεο, Αλη. ΢άθθνπιαο 1992, φπνπ θαη αλαιπηηθή
βηβιηνγξαθία. Βι. αθφκε ηα έγγξαθα ηεο Δπηηξνπήο Commission des Communautés
Européennes, L‘achèvement du marché intérieur. Livre blanc de la Commission a l‘
intention de Conseil Européen, Bruxelles COM (870), 310 def. 14/6/1985,
4

ζπλφξσλ» αλάκεζα ζηα θξάηε κέιε ηεο Έλσζεο, ελψ ν ηξίηνο ππιψλαο
ηεο ΢πλζήθεο γηα ηελ Δπξσπατθή Έλσζε ζηφρεπε ζηε δηεπθφιπλζε ηεο
ειεπζεξίαο ηεο δηαζπλνξηαθήο κεηαθίλεζεο πξνζψπσλ θαη ζηνλ έιεγρν
ησλ εμσηεξηθψλ ζπλφξσλ ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο6. Ο επξσπατθφο
ρψξνο αλαδείρζεθε θαηά ηελ ζπγθεθξηκέλε ηζηνξηθή εμέιημε ηεο εληαίαο
Δπξψπεο, σο ε έλλνηα πνπ ζα ιεηηνπξγνχζε ελνπνηεηηθά, ρσξίο λα
δηαηξεί θαη λα ζίγεη ηελ θξαηηθή θπξηαξρία ή ηηο εζληθέο επαηζζεζίεο.
Δθθξάδεη κηα ππφ δηακφξθσζε πξαγκαηηθφηεηα θαη κηα πνιηηηθή θαη
ηζηνξηθή απφθαζε ελ ηαπηψ7.
Ο επξσπατθφο ρψξνο, φκσο, δελ είλαη αθφκε πιήξσο θαζνξηζκέλνο, νχηε
σο έλλνηα, νχηε σο πξαγκαηηθφηεηα. Γνκείηαη ζηαδηαθά κε πιηθφ ην
ρξφλν, ηα πξφζσπα ηηο ιέμεηο θαη έλα ζχλνιν πξάμεσλ θαη απνθάζεσλ
πνπ ηνλ πξαγκαηψλνπλ ζαλ ηζηνξηθή θαηάθηεζε, ή ζπρλά θαη ηνλ
αλαηξνχλ. Ο ξφινο ησλ ιέμεσλ πεξηνξίδεηαη ζηελ πεξηγξαθή ζηα
θείκελα, ζηε λνκνζεζία θαη ηελ επξσπατθή ξεηνξηθή ησλ νξακάησλ,
αιιά θαη ησλ θαηαθηήζεσλ: ΢πληζηά λνκνζεζία, ζπληζηά δηθαζηηθή
απφθαζε, ζπληζηά πνιηηηθή απφθαζε. Οη πξάμεηο, νη νπνίεο δνκνχλ ηνλ
επξσπατθφ ρψξν είλαη πνηθίιεο θαη έρνπλ, είηε ζπκβνιηθφ, είηε ζεζκηθφ
ραξαθηήξα8. Καη αλ κελ ε εμσηεξηθή νξηνζέηεζε ηνπ ρψξνπ απηνχ δελ
Commission des Communautés Européennes, Un grand marché dans frontières,
Documentation Européenne, 3/1988, Bruxelles, Commission des Communautés
Européennes, Réussir l‘Acte Unique européenne. Une nouvelle frontière pour
l‘Europe. Communication de la Commission au Conseil, (COM (87)100), Μηραιάθε
Ν., ΢ηακαηνπνχινπ Α., Ζ ηζηνξία ηεο Δπξσπατθήο Οηθνλνκηθήο Κνηλφηεηαο, Απφ ηε
Ρψκε ζην Μάαζηξηρη, Ζ ζπλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη, Νέα ΢χλνξα Ληβάλεο, 1993.
6

. ΢ρεηηθά βι. Bangenan M., Priorité a la suppression des frontières, Revue du
Marché Commun, no 334/1990, Anderson M., Bort E. (επηκει), The Frontiers of
Europe, Pinter 1998, London, Ησαθεηκίδε Π., Ζ έθηαζε θαη ηα ζχλνξα ηνπ
επξσπατθνχ ρψξνπ: λέεο πξαγκαηηθφηεηεο θαη λέεο πξνθιήζεηο, ζε Αλδξηθνπνχινπ
Δ., Καπθαιά Γ., Ο λένο επξσπατθφο ρψξνο, ε δηεχξπλζε θαη ε γεσγξαθία ηεο
επξσπατθήο αλάπηπμεο, Θεκέιην, Βηβιηνζήθε Δπξσπατθψλ Θεκάησλ, 2000, ζ. 70,
Kαξηςηάδε Γ., Ζ έλλνηα ησλ θνηλνηηθψλ ζπλφξσλ ζηελ θνηλνηηθή λνκνζεζία,
Αδεκνζίεπηε κειέηε, Τπνπξγείν Δμσηεξηθψλ 1995, θιπ.
7

. Γηα ηελ απηνλνεκαηνδφηεζε ησλ ελλνηψλ απφ ηελ ηζηνξηθή εμέιημε βι. θαη
Σζάηζνπ Γ., Δπίκαρεο έλλνηεο ηεο Δπξσπατθήο Δλσζηαθήο Σάμεο, Μεζνδνινγηθή
ζπκβνιή ζηελ εξκελεία ησλ επξσπατθψλ ελσζηαθψλ ζεζκψλ, Αλη. ΢άθθνπιαο 1997.
. Απφ ηε Θενγνλία ηνπ Ζζηφδνπ, ν ρψξνο δνκείηαη κε έξγα θαη ζρεκαηνπνηείηαη δηα
ηνπ Λφγνπ. Δληειψο ραξαθηεξηζηηθή είλαη ε αθφινπζε δηαηχπσζε:
«Εεχο δ‘επεί νπλ θφξζπλελ εφλ κέλνο, είιεην δ‘φπια, βξνληήλ ηε ζηεξνπήλ ηε θαη
αηζαιφεληα θεξαπλφλ, πιήμελ απ‘Οιχκπνην επάικελνο Ακθη δε πάζαο έπξεζε
ζεζπεζίαο θεθαιάο δεηλνίν πειψξνπ. Απηάξ επεί δε κηλ δάκαζε πιεγήζηλ ηκάζζαο,
ήξηπε γζησζείο, ζηελάρηδε δε γαία πειψξε. Φινμ δε θεξαπλσζέληνο απέζζπην ηνην
8

5

είλαη δπλαηή ζην κέηξν πνπ ηα ζχλνξα παξακέλνπλ ζχλνξα θξαηψλ, ελψ
ε Δπξψπε δηακνξθψλεη κηα αληίιεςε γηα ηα ζχλνξα ηνπ επξσπατθνχ
ρψξνπ αξθνχληνο δηάθνξε απφ απηή ησλ ζπλφξσλ ησλ θξαηψλ, εθηθηή
θαη ζε εμέιημε είλαη ε εζσηεξηθή πξαγκάησζε ηνπ επξσπατθνχ ρψξνπ. Ζ
εληαία εζσηεξηθή αγνξά δίδεη ηνλ θακβά ζηνλ νπνίν πιέθνληαη νη
πνηθίιεο πνιηηηθέο, ελψ ηα δηεπξσπατθά δίθηπα ραξάδνπλ ηα εδάθε ησλ
θξαηψλ ηεο Δπξψπεο δεκηνπξγψληαο ηηο αξζξψζεηο ηεο, ηε ξαρνθνθαιηά
ηεο9.
΢ηηο αξζξψζεηο απηέο ηεο Δπξψπεο εγθαζίζηαηαη ζηαδηαθά ε ξνή ησλ
πξνζψπσλ, ησλ ηδεψλ, ηνπ εκπνξίνπ, ησλ ειεπζεξηψλ θαη δεκηνπξγείηαη
ε γεσρσξνηαμία (ή γεσζηξαηεγηθή)10 ελφο νηθνπκεληθνχ ρψξνπ
δηαιχνληαο πξννδεπηηθά ηε δηάθξηζε ηνπηθνχ θαη επξσπατθνχ11.

άλαθηνο νχξενο ελ βήζζεζηλ αηδλήο παηπαινινέζζεο πιεγέληνο, πνιιή δε πειψξε
θαίεην γαία απηκή ζεζπεζίε θαη εηήθεην θαζζίηεξνο σο ηέρλε ππ‘αηδεψλ ελ επηξήηνηο
ρνάλνηζη ζαιθζείο, εε ζίδεξνο ν πεξ θξαηεξψηαηνο εζηίλ, νχξεσο ελ βήζζεζη
δακαδφκελνο ππξί θειέσ ηήθεηαη ελ ρζνλί δίε πθ‘Ζθαίζηνπ παιάκεζεη.» Ζζηφδνπ,
Θενγνλία, παξ. 852 επ., Ζζίνδνο Απαληα, Αξραία Διιεληθή Γξακκαηεία Οη Διιελεο,
Οδ. Υαηδφπνπινο, Κάθηνο, 1993, ζ. 82.
. Γηα ηελ ηζηνξηθή δηάζηαζε ηεο ζεκαζίαο ησ δηθηχσλ θαη ηεο θίλεζεο πξνζψπσλ,
πιεζπζκψλ θαη ελ γέλεη ηελ απνδεκία σο ζηνηρείν ηεο ηζηνξηθήο εμέιημεο βι. ην έξγν
ηνπ Μ.Aymar θαη ηδίσο ηηο Απνδεκίεο, ζε Ζ Μεζφγεηνο, Αλζξσπνη θα πνιηηηζκηθή
θιεξνλνκά, Braudel F., Duby G., Δθδφζεηο Αιεμάλδεηα, 1991, ζ. 113 επ. Σνπ ίδηνπ
ζπγγξαθέα θαη ε αλάιπζε ηεο έλλνηαο ηνπ Υψξνπ ζε ζρέζε κε ηελ Ηζηνξία, ζε
Υψξνη, Ζ Μεζφγεηνο, Ο Υψξνο θαη ε Ηζηνξία, Braudel F., Duby G., Δθδ.
Αιεμάλδξεηα, 1990, ζ. 175 επ.
9

. ΢ρεηηθά βι. Σζέηζε ΢., Ο επξσπατθφο ρψξνο ζην πέξαζκα ζηνλ 21ν αηψλα.
Παγθνζκηνπνίεζε, ην κέιινλ ησλ Δπξσπατθψλ Αζηηθψλ ΢πζηεκάησλ θαη ε αλάδεημε
ηεο Γεσρσξνηαμίαο, Παπαδήζεζεο 2001, Κακρή Μ., Πξνο κία Δπξσπατθή
Υσξνηαμηθή Πνιηηηθή, Σφπνο, 8/94, Δπηηξνπή ησλ Δπξσπατθψλ Κνηλνηήησλ.
Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο. «Δπξψπε 2000: νη πξννπηηθέο αλάπηπμεο ηνπ θνηλνηηθνχ
εδάθνπο». COM(90) 544 ηειηθφ. Βξπμέιιεο 27/11/1990.
10

11

. Bι. Σελ ελδηαθέξνπζα πξνζέγγηζε ηεο Γηαλλαθνχξνπ Γ., Δπξσπατθή
Οινθιήξσζε, αληαγσληζηηθφηεηα θαη ρσξηθή δηθαηνζχλε: Θεζκηθά δηιήκκαηα θαη
πξνθιήζεηο ηεο επξσπατθήο πνιηηηθήο ρσξνηαμίαο, Σφπνο, Δπηζεψξεζε αζηηθψλ θαη
πεξηθεξεηαθψλ κειεηψλ, ηνκ.11/96, 1996, ζ. 23 επ., Gianakourou G., Towards a
European Spatial Planning Policy: Theoretical Dilemmas and Institutional
Implications, European Planning Studies, v. 4, no 5 1996, ζ. 595 επ., θαη Getimis P.,
Kafkalas G., (edit), Urban and regional development in the new Europe, Topos
Special Series. Βι. επίζεο Ρακνλέ Η., Γεσπνιηηηθή ηνπ Υάνπο, Πφιηο, 1998.

6

Ο επξσπατθφο ρψξνο είλαη κία έλλνηα ε νπνία δελ νξίδεηαη λνκηθά πξνο
ην παξφλ, νχηε ζπληζηά ην άζξνηζκα ησλ εδαθψλ ησλ ρσξψλ κειψλ12.
Σν άξζξν Β ησλ θνηλψλ δηαηάμεσλ ηεο ΢πλζήθεο ηνπ Μάαζηξηρη νξίδεη
φηη ε Έλσζε έρεη σο ζηφρν λα πξνσζήζεη ηελ ηζφξξνπε θαη ζηαζεξή
νηθνλνκηθή πξφνδν, ηδίσο κε ηε δεκηνπξγία ελφο ρψξνπ ρσξίο εζσηεξηθά
ζχλνξα, κε ηελ ελίζρπζε ηεο νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο ζπλνρήο θαη κε
ηελ ίδξπζε κηαο νηθνλνκηθήο θαη λνκηζκαηηθήο έλσζεο, ε νπνία ζα
πεξηιάβεη ελ θαηξψ έλα εληαίν λφκηζκα ζχκθσλα κε ηηο δηαηάμεηο ηεο
΢πλζήθεο. Αληίζηξνθα, ζηφρνο ηεο Έλσζεο, θαηά ην ίδην άξζξν, είλαη ε
επηβεβαίσζε ηεο ηαπηφηεηάο ηεο ζηε δηεζλή ζθελή, ηδίσο κε ηελ
εθαξκνγή κηαο θνηλήο εμσηεξηθήο πνιηηηθήο, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο
ελ θαηξψ δηακφξθσζεο κηαο θνηλήο ακπληηθήο πνιηηηθήο, ε νπνία κπνξεί,
ζε δεδνκέλε ζηηγκή λα νδεγήζεη ζε θνηλή άκπλα13. Καηά ην γξάκκα ηεο
΢πλζήθεο, επνκέλσο, ν επξσπατθφο ρψξνο, σο ζηφρνο ηεο Έλσζεο,
πξνζδηνξίδεηαη αθελφο κε ηελ εμάιεηςε ησλ εζσηεξηθψλ ζπλφξσλ,
αθεηέξνπ κε ηελ νξηνζέηεζε ηεο πνιηηηθήο πξνο ηνπο κε ππαγφκελνπο
ζην ρψξν απηφ, ηελ θνηλή εμσηεξηθή πνιηηηθή. Γελ είλαη ηφπνο κε ζαθή
ζχλνξα θαη φξηα, θαλέλα ηείρνο δελ ρσξίδεη ηνπο εθηφο απφ ηνπο εληφο
πξνο ην παξφλ. Δθφζνλ ε Έλσζε παξακέλεη αλνηθηή ζηελ είζνδν λέσλ
θξαηψλ κειψλ ηα φξηα απηά δελ θαίλνληαη λα επηβεβαηψλνπλ ηηο ζεσξίεο
ηνπ Huntington14 ζηε γεξαηά ήπεηξν ζε ζρέζε κε ηελ επηθείκελε
ζχγθξνπζε πνιηηηζκψλ ηνπιάρηζηνλ ζε επίπεδν ζηφρσλ θαη πνιηηηθήο.
Ο ρψξνο ηεο Δπξψπεο, φκσο, δελ είλαη κφλνλ έλαο ζηφρνο αιιά θαη κία
ηζηνξηθή πξαγκαηηθφηεηα, ε νπνία πξνζδίδεη ηελ ηαπηφηεηα ηεο Δπξψπεο

12

. Αληίζεηα απφ ην έδαθνο ηεο θνηλφηεηαο πνπ πξνζδηνξίζζεθε απφ ηηο ηδξπηηθέο
΢πλζήθεο κε αθνξκή ηελ εθαξκνγή ησλ ΢πλζεθψλ θαη ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ σο
άζξνηζκα ησλ εδαθψλ ησλ θξαηψλ κειψλ , ην ΓΔΚ έθξηλε φηη ε Κνηλφηεηα ζα πξέπεη
λα ζεσξεζεί φηη ζπγθξνηεί «εληαίν ηεισλεηαθφ έδαθνο» θαη φρη απιφ άζξνηζκα ησλ
εδαθψλ ησλ θξαηψλ κειψλ πνπ ηελ απαξηίδνπλ ζηελ απφθαζε 16εο Μαξηίνπ 1983,
C- 266/81, SIOT
13

. Αληί πνιιψλ γηα ην δήηεκα βι. Μαξαβέγηα Ν., Σζηληζηδέιε Μ. (επ), Δπξσπατθή
Οινθιήξσζε, Θεσξία θαη Πνιηηηθή, Θεκέιην β έθδ, 1993, Σζηληζηδέιε Μ., Quo
vadis Europa?, ΢χγρξνλεο Αθαδεκατθέο θαη Δπηζηεκνληθέο Δθδφζεηο, Αζήλα 2001,
κε αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία, Παπαθσζηαληίλνπ Α., Σν «Πνιίηεπκα» ηεο
Δπξσπατθήο Δλσζεο, Αλη. ΢άθθνπιαο, 1996, Παπαζηάκθνπ Γ., Κνηλνηηθφο
Οηθνλνκηθφο Υψξνο, Δπξσπατθέο Πνιηηηθέο, 2ε έθδ., Αλη. ΢άθθνπιαο 2000, κε
αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία.
14

. Υάληηγθηνλ ΢., Ζ ζχγθξνπζε ησλ πνιηηηζκψλ θαη ν αλαζρεκαηηζκφο ηεο
παγθφζκηαο ηάμεο, Terzo books, Αζχλα 1998.

7

θαη ζηνλ νπνίν δξνπλ νη πνιίηεο ηεο Έλσζεο 15 νη νπνίνη επσθεινχληαη
απφ ηε δεκηνπξγία ηνπ ζηελ νπνία ζπληεινχλ θαη ζπκβάιινπλ ηα
δηεπξσπατθά δίθηπα16.
15

. βι. άξζξν 129 Β ηεο ΢πλζήθεο γηα ηελ Δπξσπατθή Έλσζε. Έλαλ γεληθφ
πξνβιεκαηηζκφ γηα ην ζέκα βι. θαη ζε Παπαγηάλλε Γ., Ο επξσπατθφο ρψξνο
ειεπζεξίαο, αζθάιεηαο θαη δηθαηνζχλεο, Αλη. ΢άθθνπιαο 2001, ζ. 81 επ. κε εθηελή
βηβιηνγξαθία.
16

. Γηα κηα πξψηε έλδεημε ηεο έθηαζεο θαη κνξθήο πνπ επίθεηηαη λα ιάβνπλ ηα
δηεπξσπατθά δίθηπα κεηαθνξψλ βι. ηελ απφθαζε ηνπ Δζζελ, ε νπνία θαζφξηζε ηελ
πξψηε ελφηεηα ησλ έξγσλ πνπ ζα εληάζζνληαλ ζηελ θαηεγνξία απηή. Σα έξγα απηά
ήηαλ εηδηθά ζχκθσλα κε ηελ Απφθαζε αξηζ. 1692/96/ΔΔ ηνπ Δπξσπατθνχ
Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 23εο Ηνπιίνπ 1996 πεξί ησλ θνηλνηηθψλ
πξνζαλαηνιηζκψλ γηα ηελ αλάπηπμε ηνπ δηεπξσπατθνχ δηθηχνπ κεηαθνξψλ, ηα εμήο:
ΚΑΣΑΛΟΓΟ΢ ΣΧΝ ΓΔΚΑΣΔ΢΢ΑΡΧΝ ΔΡΓΧΝ ΠΟΤ ΔΝΔΚΡΗΝΔ ΣΟ
ΔΤΡΧΠΑΨΚΟ ΢ΤΜΒΟΤΛΗΟ ΣΟΤ Δ΢ΔΝ ΣΖ΢ 9εο ΚΑΗ 10εο ΓΔΚΔΜΒΡΗΟΤ 1994
1. Σξέλν κεγάιεο ηαρχηεηαο/ ζπλδπαζκέλεο κεηαθνξέο Βνξξά-Νφηνπ
Νπξεκβέξγε - Erfurt - Halle/ Λεηςία - Βεξνιίλν
Άμνλαο Brenner Βεξφλα – Μφλαρν
2. Σξέλν κεγάιεο ηαρχηεηαο (Παξίζη) - Βξπμέιιεο - Κνισλία - Άκζηεξληακ Λνλδίλν
Βέιγην: γαιινβειγηθά ζχλνξα - Βξπμέιιεο - Ληέγε - γαιινβειγηθά ζχλνξα
Βξπμέιιεο - βειγννιιαλδηθά ζχλνξα
Ζλσκέλν Βζίιεην: Λνλδίλν - πξνζπέιαζε ζήξαγγαο ππφ ηελ Μάγρε
Κάησ Υψξεο: βειγννιιαλδηθά ζχλνξα - Ρφηεξληακ - Άκζηεξληακ
Γεξκαλία: (Άαρελ) G 27 Κνισλία - Ρήλνο/Main
3. Σξέλν κεγάιεο ηαρχηεηαο - λφηηνο θιάδνο
Μαδξίηε - Βαξθειψλε - Perpignan - Montpellier
Μαδξίηε - Vitoria – Dax
4. Σξέλν κεγάιεο ηαρχηεηαο - αλαηνιηθφο θιάδνο Παξίζη - Metz - ΢ηξαζβνχξγν Appenweier - (Καξιζξνχε) κε δεχμεηο πξνο Metz - Saarbrφcken - Mannheim θαη
Metz – Λνπμεκβνχξγν
5. ΢πκβαηηθφο ζηδεξφδξνκνο/ζπλδπαζκέλεο κεηαθνξέο γξακκή Betuwe
Ρφηεξληακ - νιιαλδνγεξκαληθά ζχλνξα - (Ρήλνο/Ρνπξ)
6. Σξέλν κεγάιεο ηαρχηεηαο/ζπλδπαζκέλεο κεηαθνξέο κεηαμχ Γαιιίαο θαη Ηηαιίαο
Λπψλ - Σνπξίλν
Σνπξίλν - Μηιάλν - Βελεηία – Σεξγέζηε
7. Διιεληθνί απηνθηλεηφδξνκνη: Ρίν - Αληίξξην, Πάηξα - Αζήλα - Θεζζαινλίθε Πξνκαρψλ (ειιελνβνπιγαξηθά ζχλνξα) θαη Δγλαηία νδφο: Ζγνπκελίηζα Θεζζαινλίθε - Αιεμαλδξνχπνιε - Οξκέλην (ειιελνβνπιγαξηθά ζχλνξα) - Κήπνη
(ειιελνηνπξθηθά ζχλνξα)
8

Οξηνζεηείηαη απφ ηα φξηα ηεο Δπξψπεο, ηεο Δζσηεξηθήο Αγνξάο ηελ
νπνία ζα πξέπεη λα εθιάβεη θαλείο ππφ γεσπνιηηηθή έλλνηα1718. Δίλαη ηα
φξηα ηεο εμειηζζφκελεο ή θαη ηεο ζπξξηθλνχκελεο Δπξψπεο, ε νπνία
ζπληζηά κηα νηθνλνκηθή, πνιηηηθή, ηζηνξηθή θαη πνιηηηζκηθή νληφηεηα
ζην πιαίζην ηεο νπνίαο αλαπηχζζεηαη ε επξσπατθή ηζαγέλεηα ησλ
πνιηηψλ ηεο Δπξψπεο19. Ο πξνβιεκαηηζκφο απηφο ζα πξέπεη λα
ζεκεησζεί φηη δελ αηφληζε κε ην πέξαο ηεο αηζηφδνμεο πεξηφδνπ γηα ηελ

8. Απηνθηλεηφδξνκνο Ληζαβφλα – Valladolid
9. ΢πκβαηηθή ζηδεξνδξνκηθή δεχμε Cork - Γνπβιίλν - Μπέιθαζη - Larne – Stranraer
10. Αεξνδξφκην Malpensa (Μηιάλν)
11. ΢ηαζεξή ζηδεξνδξνκηθή/ νδηθή δεχμε κεηαμχ Γαλίαο θαη ΢νπεδίαο (΢ηαζεξή
δεχμε Φresund) ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ πξνζπειάζεσλ γηα ηηο νδηθέο,
ζηδεξνδξνκηθέο θαη αεξνπνξηθέο κεηαθνξέο
12. ΢θαλδηλαβηθφ ηξίγσλν (ζηδεξνδξνκηθή/νδηθή ζχλδεζε)
13. Οδηθή δεχμε Ηξιαλδίαο/ Ζλσκέλνπ Βαζηιείνπ/ ρσξψλ Μπελεινχμ
14. Κχξηνο άμνλαο δπηηθήο αθηήο (ζηδεξνδξνκηθή γξακκή)
. Γηα ηε γεσπνιηηηθή ζχιιεςε ηεο Δπξψπεο εηδηθά βι. Brezezinski Z., Ζ κεγάιε
ζθαθηέξα, Ζ ακεξηθαληθή ππεξνρή θαη νη γεσζηξαηεγηθέο ηεο επηηαγέο, Νέα ΢χλνξα
Ληβάλεο, 1998, Kissinger H., Γηπισκαηία, Νέα ΢χλνξα Ληβάλεο, 1995, ζ. 783 επ.
17

18

. Bι. Καη ηελ ζηαδηαθά δηακνξθνχκελε αλάγθε αηηηνιφγεζεο ησλ θνηλνηηθψλ
θαλφλσλ απφ ην ΓΔΚ επί ηε βάζεη ηεο εγθαζίδξπζεο ηεο εληαίαο εζσηεξηθήο αγνξάο
ζηνλ επξσπατθφ ρψξν, ζηελ αλαθνξά ηνπ ΓΔΚ ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000 C-94/99,
ARGE Gewasserschutz «΢θνπφο ηεο νδεγίαο 92/50 είλαη ν ζπληνληζκφο ησλ
δηαδηθαζηψλ ζπλάςεσο ησλ δεκφζησλ ζπκβάζεσλ παξνρήο ππεξεζηψλ. ΢χκθσλα κε
ηε δεχηεξε αηηηνινγηθή ζθέςε ηεο, ε νδεγία απηή ζπκβάιιεη ζηε ζηαδηαθή
εγθαζίδξπζε ηεο εζσηεξηθήο αγνξάο, ε νπνία νξίδεηαη σο έλαο ρψξνο ρσξίο
εζσηεξηθά ζχλνξα, κέζα ζηνλ νπνίν είλαη εμαζθαιηζκέλε ε ειεχζεξε θπθινθνξία
ησλ εκπνξεπκάησλ, ησλ πξνζψπσλ, ησλ ππεξεζηψλ θαη ησλ θεθαιαίσλ.».
19

. Γηα ηελ έλλνηα ηνπ πνιίηεο ηεο Έλσζεο θαη ηελ επξσπατθή ηζαγέλεηα βι.
Βεληδέινπ Δ., Ζ επξσπατθή ηζαγέλεηα θαη ην Διιεληθφ ΢χληαγκα, ΔΔΔπξΓ, 1993, ζ.
271 επ, Αλησλίνπ Θ., Νεψηεξεο εμειίμεηο ζηνλ ηνκέα ηεο ειεχζεξεο θπθινθνξίαο
ησλ πξνζψπσλ: πξνο κηα επξσπατθή ηζαγέλεηα, ΔΔΔπξΓ, 1992, ζ. 201 επ.,
Θενδσξίδε Π., Μαληδνχθα Π., Δζλνο θαη επξσπατθή ηζαγέλεηα. Οη κεηακνξθψζεηο
ηεο ηδηφηεηαο ηνπ πνιίηε, Σν΢ 2/1998, ζ. 273, θαη ηηο πξφζθαηεο απoθάζεηο ηνπ ΓΔΚ
ηεο 20ήο Φεβξνπαξίνπ 2001, C-192/99, Manjit Kaur, Πξνηάζεηο ηνπ Γεληθνχ
Δηζαγγειέα Κνζκά ηεο 7εο Μαΐνπ 1998 ζηελ Τπφζεζε C-323/97 Δπηηξνπή ησλ
Δπξσπατθψλ Κνηλνηήησλ θαηά Βαζηιείνπ ηνπ Βειγίνπ, ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔK ηεο
21εο ΢επηεκβξίνπ 1999 C-378/97, Florus Ariel Wijsenbeek, ηηο πξνηάζεηο Ch.Stix9

Δπξψπε κεηά ηε ΢πλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη κε ηελ ΢πλζήθε ηνπ
Άκζηεξληακ θαη εληεχζελ. Παξφηη ε ΢πλζήθε ηνπ Άκζηεξληακ εληφπηζε
ην ελδηαθέξνλ ηεο ζε ζρέζε κε ηνλ επξσπατθφ ρψξν ζε εληειψο
δηαθνξεηηθφ επίπεδν, ν πξνβιεκαηηζκφο γηα ηε ρσξνηαμία ηεο Δπξψπεο
θαη ηε δφκεζε ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ παξακέλεη ελαξγήο.
Πξφζθαηα κάιηζηα, ην Μάην ηνπ 199920, ην Άηππν ΢πκβνχιην ησλ
Τπνπξγψλ Υσξνηαμίαο ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο ζην Potsdam ηεο
Γεξκαλίαο ελέθξηλε ην Δπξσπατθφ ΢ρέδην Υσξηθήο Αλάπηπμεο21.
Εεηνχκελν παξακέλεη, ζην πιαίζην θαη ηεο παξνχζαο αλαδήηεζεο, πνηνο
είλαη ν θαηαζθεπαζηήο ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ, πνηα είλαη ηα
κέζα ηνπ θαη πσο ζα αλαδείμεη δηα ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ ηελ
θπξηαξρία ηνπ ζην ρψξν22.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δίδεη αθνξκή, κέζα απφ ηε
κειέηε ελφο λνκηθνχ εξγαιείνπ πνπ πξνζέθεξε ε Έλσζε ζηα θξάηε
κέιε, αιιά θαη ζηνπο νηθνλνκηθνχο ζπληειεζηέο θαη ζηνπο πνιίηεο γηα λα
δηακνξθψζνπλ ηα δηεπξσπατθά δίθηπα, γηα ζπνπδή ζηε δηαιεθηηθή ζρέζε
ησλ δηαθφξσλ ζπληειεζηψλ πνπ ζπλζέηνπλ ηε ξαρνθνθαιηά ηνπ εληαίνπ
Δπξσπατθνχ Υψξνπ θαηαζθεπάδνληαο ηα δίθηπα κέζα απφ ηα νπνία
ζπληειείηαη ε ειεχζεξε θπθινθνξία θαη ε επξσπατθή ηαπηφηεηα23. Ζ
ζρέζε κεηαμχ ησλ δηαθφξσλ ζπληειεζηψλ απηήο ηεο ζηαδηαθήο
κεηέιεημεο δελ είλαη παξά κηα ζπνπδή ζηε δηαιεθηηθή ησλ πφισλ
εμνπζίαο ζηελ Έλσζε, ησλ πφισλ πνπ δηεθδηθνχλ ηε ζχλζεζε ηεο
έλλνηαο ηεο θπξηαξρίαο ζηε ζχγρξνλε Δπξψπε.
Hackl ηεο 13 ΢επηεκβξίνπ 2001 ζηελ ππφζεζε C-459/99 Mouvement contre le
racisme, l'antisemitisme et la xénophobie ASBL θαηά Βειγηθνχ Κξάηνπο, θιπ
20

. Committee for spatial development, European spatial development perspective
(ESPD), Potsdam, Μάηνο 1999.
21

. Βι. γηα ην δήηεκα απηφ ηελ αλάιπζε ηεο Γηαλλαθνχξνπ Γ., Ζ ρσξνηαμηθή
πνιηηηθή ζηε δηεπξπκέλε Δπξψπε, ζε Αλδξηθνπνχινπ, Καπθαιά, Ο Νένο
Δπξσπατθφο Υψξνο, Ζ δηεχξπλζε θαη ε γεσγξαθία ηεο επξσπατθήο αλάπηπμεο,
Θεκέιην, Βηβιηνζήθε επξσπατθψλ ζεκάησλ, 2000 ζ. 401 επ. κε αλαιπηηθή
βηβιηνγξαθία.
22

. Αλάινγν πξνβιεκαηηζκφ εθζέηεη θαη ε Γηαλλαθνχξνπ Γ., Ζ ρσξνηαμηθή πνιηηηθή
ζηε δηεπξπκέλε Δπξψπε, ζε Αλδξηθνπνχινπ, Καπθαιά, Ο Νένο Δπξσπατθφο Υψξνο,
Ζ δηεχξπλζε θαη ε γεσγξαθία ηεο επξσπατθήο αλάπηπμεο, αλσηέξσ, ζ. 422.
. Αhrweiler H., The Making of Europe, Lectures and Studies, Nea Synora, Livanis
Publishing Organization, Athens, 2000.
23

10

2. Σν ηέινο ηεο ηζηνξίαο πνπ δελ επήιζε: ε πξψηε δεκφζηα εκθάληζε
ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεο δεκνζίσλ έξγσλ
΋ηαλ ε νδεγία 71/305/ΔΟΚ, αθνχ ηξνπνπνηήζεθε κε ηελ νδεγία
89/440/ΔΟΚ,24 εηζήγαγε ζην θνηλνηηθφ ιεμηιφγην ηελ έλλνηα ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ25, πνιινί κπνξνχζαλ λα
24

. Ζ νδεγία 71/305/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 26εο Ηνπιίνπ 1971 πεξί ζπληνληζκνχ
ησλ δηαδηθαζηψλ γηα ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ, ηξνπνπνηήζεθε κε ηηο
αθφινπζεο νδεγίεο:
- νδεγία 78/669/ΔΟΚ
- νδεγία 89/440/ΔΟΚ ΢εκεηψλεηαη φηη κε ηελ νδεγία απηή πξνζεηέζε ην άξζξν
1β ην νπνίν έιαβε ξεηψο ππφςε ηεο παξαρσξήζεηο δεκνζίσλ έξγσλ
θαζηζηψληαο εθαξκνζηένπο επ‘απηψλ ηνπο θαλφλεο δεκνζηφηεηαο πνπ
νξίδνπλ ηα άξζξα 12, παξ. 3,6,7 θαη 9 θαη 13 θαζψο θαη 15 α. ΢ρεηηθά βι. θαη
ηελ παξ. 54 ηεο απφθαζεο C-324/98 ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000, Telaustria
Verlags GmbH, Telefonadress GmbH θαη Telecom Austria Ag
- απφθαζε 90/380/ΔΟΚ ηεο-ην άξζξν 35 παξάγξαθνο 2 ηεο νδεγίαο
90/531/ΔΟΚ θαη
- νδεγία 93/4/ΔΟΚ
H νδεγία 93/37/ΔΟΚ απνηειεί θσδηθνπνίεζε ηεο πξνγελέζηεξεο νδεγίαο
71/305/ΔΟΚ, ε νπνία είρε επαλεηιεκκέλα ηξνπνπνηεζεί. ΢ρεηηθά βι. θαη ζην δηα
δίθηπν
http://europa.eu.int/eur-lex/el/lif/dat/1993/el_393L0037.html.
Σέινο
επηζεκαίλεηαη φηη ε νδεγία 93/37/ΔΟΚ ηξνπνπνηήζεθε πιένλ κε ηελ νδεγία
Οδεγία 97/52/ΔΚ ηνπ Δπξσπατθνχ Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 13εο
Οθησβξίνπ 1997 πεξί ηξνπνπνηήζεσο ησλ νδεγηψλ 92/50/ΔΟΚ, 93/36/ΔΟΚ θαη
93/37/ΔΟΚ πεξί ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ
ππεξεζηψλ, ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ πξνκεζεηψλ θαη ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ,
αληηζηνίρσο, ε νπνία εθαξκφδεηαη απφ ηηο 13 Οθησβξίνπ 1998. ΢ρεηηθά βι. ζην
δηαδίθηπν ζε http://europa.eu.int/eur-lex/el/lif/dat/1997/el_397L0052.html. Ζ
ηειεπηαία απηή νδεγία θαηά πάγηα λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ πιένλ ηπγράλεη άκεζεο
εθαξκνγήο απφ ηα θξάηε κέιε. ΢ρεηηθά θαη ΓΔΚ C-97/00 Δπηηξνπή θαηά
Γαιιηθήο Γεκνθξαηίαο.
΢ρεηηθά κε ην δήηεκα απηφ βι. θαη Κνπηνχπα– Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο
΢πκβάζεηο θαη Κνηλνηηθφ Γίθαην, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε, 1995, φπνπ θαη ηελ
αλαιπηηθά αλαθεξφκελε βηβιηνγξαθία.
Θα πξέπεη ελ ηέιεη λα ζεκεησζεί φηη ήδε έρεη ππάξμεη πξσηνβνπιία γηα έθδνζε
λέαο νδεγίαο γηα ηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο. Ήδε έρεη δεκνζηεπζεί Πξφηαζε νδεγίαο
ηνπ Δπξσπατθνχ Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ πεξί ζπληνληζκνχ ησλ
δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ πξνκεζεηψλ, ππεξεζηψλ θαη έξγσλ.
2000/0115 (COD).
25

. Βι. θαη Les marchés publics européens, Dossiers et documents de la Revue
française de droit administratif, 1989. ΢πλνπηηθή αλαθνξά ζηελ δηαδηθαζία εηζδνρήο
ζην θνηλνηηθφ δίθαην ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ βι.θαη ζηελ
πξφζθαηε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-324/98 ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000, Telaustria Verlags
11

ππνςηαζζνχλ φηη ζηελ εληαία αγνξά πνπ μεθηλνχζε26 ν ξφινο ηεο ζα ήηαλ
θαζνξηζηηθφο27. Ήηαλ ήδε γλσζηφ φηη ν πινχηνο ησλ θξαηψλ, θαη
GmbH, Telefonadress GmbH θαη Telecom Austria Ag. ΢χκθσλα κε ηελ απφθαζε
απηή:
«52 Ζ δηαπίζησζε απηή εληζρχεηαη επίζεο απφ ηελ εμέιημε ηνπ πεδίνπ εθαξκνγήο
ησλ νδεγηψλ ζηνλ ηνκέα ησλ ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ.
53 Πξάγκαηη, ην άξζξν 3, παξάγξαθνο 1, ηεο νδεγίαο 71/305, ε νπνία ππήξμε ε
πξψηε ζρεηηθή νδεγία, απέθιεηε ξεηψο απφ ην πεδίν εθαξκνγήο ηεο ηηο ζπκβάζεηο
παξαρσξήζεσο.
54 Δληνχηνηο, ε νδεγία 89/440/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 18εο Ηνπιίνπ 1989, γηα ηελ
ηξνπνπνίεζε ηεο νδεγίαο 71/305 (ΔΔ L 210, ζ. 1), πξνζέζεζε ζηελ νδεγία 71/305 ην
άξζξν 1β, ην νπνίν έιαβε ξεηψο ππφςε ηηο παξαρσξήζεηο ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ
έξγσλ θαζηζηψληαο εθαξκνζηένπο επ' απηψλ ηνπο θαλφλεο δεκνζηφηεηαο πνπ νξίδνπλ
ηα άξζξα ηεο 12, παξάγξαθνη 3, 6, 7 θαη 9 έσο 13, θαζψο θαη 15α.
55 ΢ηε ζπλέρεηα, ε νδεγία 93/37/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 14εο Ηνπλίνπ 1993, πεξί
ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ γηα ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ (ΔΔ L
199, ζ. 54), ε νπνία αληηθαηέζηεζε ηελ νδεγία 71/305 φπσο έρεη ηξνπνπνηεζεί,
αλαθέξεη ξεηψο ηελ παξαρψξεζε δεκνζίσλ έξγσλ κεηαμχ ησλ ζπκβάζεσλ πνπ
εκπίπηνπλ ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο.
56 Αληηζέησο, ε νδεγία 93/38, εθδνζείζα ηελ ίδηα εκέξα κε ηελ νδεγία 93/37, δελ
πξνέβιεςε θακία δηάηαμε ζρεηηθά κε ηηο παξαρσξήζεηο δεκφζηαο ππεξεζίαο.
΢πλεπψο, ν θνηλνηηθφο λνκνζέηεο απνθάζηζε λα κελ ππαγάγεη ηηο ηειεπηαίεο ζην
πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 93/38. Αλ απηφ δελ ζπλέβαηλε, ζα ην είρε ξεηψο
αλαθέξεη, φπσο ην έπξαμε ήδε θαηά ηελ έθδνζε ηεο νδεγίαο 93/37».
Ζ αλαθνξά ηνπ ΓΔΚ ζηελ ηζηνξηθή δηάζηαζε ηεο εμέιημεο ηεο εηζδνρήο ηεο έλλνηαο
ζην θνηλνηηθφ δίθαην έρεη ηδηαίηεξε ζεκαζία γηα ηελ θαηεγνξηνπνίεζε ησλ δηάθνξσλ
ζπκβαηηθψλ ηχπσλ φπσο ζα δνχκε παξαθάησ.
26

. Γηα ην δήηεκα ηεο ζρέζεο ηεο νδεγίαο 71/305/ΔΟΚ κε ηελ εγθαζίδξπζε ηεο
Δληαίαο Αγνξάο βι. Calvada C., Parléani G., Droit Communautaire des affaires,
Litec, ζ. 18 επ., Green N., The Legal Foundations of the Single European Market.
Oxford, New York, Oxford University Press, 1991, Mattera A., Ζ εληαία επξσπατθή
αγνξά- Οη θαλφλεο θαη ε ιεηηνπξγία ηεο, Αλη. ΢άθθνπιαο 1992, ζ. 534 επ.,
Μαξαβέγηα Ν., Σζηληζηδέιε Μ. (επ), Δπξσπατθή Οινθιήξσζε, Θεσξία θαη
πνιηηηθή, Θεκέιην, Βηβιηνζήθε Δπξσπατθψλ ζεκάησλ1993, Μάξδα Γ., Α.΢παρή Α.,
Πξνκήζεηεο ηνπ Γεκνζίνπ. Σν νινθιεξσκέλν έξγν ηεο Δπηηξνπήο ησλ Δπξσπατθψλ
Κνηλνηήησλ, ΔΔΔπξΓ, 1993, ζ. 561, Κνπηνχπα- Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο ζπκβάζεηο
θαη θνηλνηηθφ δίθαην, Γηαδηθαζίεο αλάζεζεο θαη έλλνκε πξνζηαζία, ΢άθθνπιαο
Θεζζαινλίθε, 1995, ζ. 49 επ., Σξνβά Δ., Σν θνηλνηηθφ δίθαην ησλ δεκνζίσλ
ζπκβάζεσλ θαη ην δίθαην ηεο απειεπζέξσζεο ηνπ δηεζλνχο εκπνξίνπ, Αλη.
΢άθθνπιαο, 2000, θιπ.
27

. Ζ παξαηήξεζε απηή ηζρχεη ζπλνιηθά γηα ην δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ
αιιά απνθηά ηδηαίηεξε ζεκαζία γηα ην δίθαην ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο
12

πξνδήισο ησλ θξαηψλ κειψλ, ήηαλ πεξηνξηζκέλνο, αιιά δελ ήηαλ
πεξηνξηζκέλε εμίζνπ ε βνχιεζή ηνπο λα ζπλερίζνπλ πθηζηάκελα28. Ζ
ρξεκαηνδνηηθή ηθαλφηεηα ηεο Κνηλφηεηαο, θαη κεηέπεηηα Έλσζεο, δελ
ήηαλ ηθαλή λα θαιχςεη ην ζχλνιν ησλ κειψλ ηεο ελφςεη ηεο
δηακφξθσζεο ησλ θνηλψλ ππνδνκψλ. ΋ηαλ αξγφηεξα ην Σείρνο ηνπ
Βεξνιίλνπ θαηέξξεε ηα επξσπατθά θξάηε αλαδήηεζαλ αλελδνίαζηα
ζπλεηαίξνπο. Ζ Κνηλφηεηα ζπλέπξαμε δξαζηηθά πξνηείλνληαο ηε
ζπλεξγαζία ηδησηψλ θαη δεκνζίνπ, αιιά θαη έλα θαηάιιειν κέζν γηα ηελ
πξαγκαηνπνίεζή ηεο: ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ.
Με ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζα κπνξνχζαλ επηηέινπο
ηα θξάηε λα εμεχξνπλ ζπκκάρνπο29 απφ ηνλ ζε άλζηζε ηφηε θαη πιήξε
επθνξία θφζκν ηνπ θαπηηαιηζκνχ γηα λα δεκηνπξγήζνπλ έξγα ηθαλά λα
θηλνχλ ηηο νηθνλνκίεο ηνπο, λα πεξηνξίδνπλ ηελ αλεξγία, λα
μαλαζρεδηάδνπλ ηελ εηθφλα ηνπο, λα δίδνπλ ηελ αίζζεζε, ή θαη ηελ
ςεπδαίζζεζε, φηη ε ηζηνξία έρεη ην ιφγν θαη φηη ην ηέινο ηεο 30, πνπ κε
δεκνζίσλ έξγσλ γηαηί ζε απηέο ζα βαζηδφληνπζαλ ηα κεγάια έξγα ππνδνκήο ηεο
Δπξψπεο. ΢ρεηηθά βι. θαη Σνulemon R., Le mythe de 1992, Europe 1993, Pouvoirs,
PUF, ζ. 12 επ.
28

. Βι. ηε ραξαθηεξηζηηθή δηαηχπσζε ζε Bréchon- Moulènes Ch., Llorens F.,
Bazex M., Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La concession de service public
face au droit communautaire, Sirey, Droit Public, Paris 1992, «En tout cas, les Etats
redeviennent plus que jamais Etats acteurs‖, ζ. 2 επ. Αληί πνιιψλ γηα ηε ζπδήηεζε
απηή εμάιινπ βι. Joerges Ch., The Market without the State? `The Economic
Constitution' of the European Community and the Rebirth of Regulatory Politics,
European Integration online Papers Vol.1, no. 19, http://eiop.or.at/eiop/texte/1997019a.htm. κε αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία, Schmidt V., The New World Order Inc: The
Rise of Business and the Decline of the Nation-State, Daedalus, 1995, 124, 75-6,
Moravscik Α., Preferences and Power in the EC: A Liberal Intergovernmentalist
Approach, Journal of Common Market Studies, 1996, ζ. 31, Strange S., The Retreat
of the State, The Diffusion of Power in the World Economy, Cambridge University
Press, p.ix 1996, Strange S., The Defective State, Daedalus, 55, 1995, ζ. 124 θιπ.
29

. Αθξηβψο αλάινγε ιεηηνπξγία είρε θαη ε παξαδνζηαθή ζχκβαζε παξαρψξεζεο ηνπ
γαιιηθνχ δηθαίνπ κε ηελ νπνία ππεξεηείηαη ην γεληθφ ζπκθέξνλ. Αληί πνιιψλ γηα ην
ζέκα βι. Braibant G., Le droit administratif français, Dalloz, 1984, ζ. 135 επ.θαη 159
επ., Dupuis G., Guedon M.J., Droit administratif, Armand Colin U- Paris 1986,
Dupuis G., Sur la concession de service public, D, 1978, Chr. ζ.222 et 53, ζ. 318 επ.,
Liet Veaux G., Identification de la concession de service public, Rev.adm. 1968,
ζ.717, Vedel G., Delvolvé P., Droit Administratif, PUF, 1984, ζ. 1096 επ. θαη ζ.
1133 επ., De Laubadère A., Moderne A. Delvolvé P., Traité de contrats
administratifs, t. 1 2e ed., LGDJ 1983, ζ. 281 επ.
30

. Fucuyama F., Σν ηέινο ηεο Ηζηνξίαο θαη ν Σειεπηαίνο Αλζξσπνο, Νέα ΢χλνξαΛηβάλεο, Αζήλα 1993.
13

ηφζν δήιν επαγγειίδνληαλ εθείλα ηα ρξφληα θάπνηνη, δελ είρε επέιζεη. Ζ
εηθφλα απηή πξνδήισο ζα ήηαλ ε λέα εηθφλα ηνπ θξάηνπο πνπ παξακέλεη
σο ηκήκα ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ ζηελ Έλσζε θαη
δξαζηεξηνπνηείηαη γηα ηελ αλάπηπμε ησλ θνηλψλ ηεο δηθηχσλ.
Ζ αξρηθή απηή ξχζκηζε πξνέβιεπε φηη δελ ππάγεηαη ζην πεδίν εθαξκνγήο
ηεο νδεγίαο 71/305/ΔΟΚ ν ζπγθεθξηκέλνο ζπκβαηηθφο ηχπνο, ν νπνίνο
φκσο νξίζζεθε θαη πεξηγξάθζεθε επαξθψο. Σα άξζξν 3 παξ. 1 ηεο
νδεγίαο πξνέβιεπε φηη νη δηαηάμεηο ηεο δελ εθαξκφδνληαη ζηηο ζπκβάζεηο
πνπ νλνκάδνληαη «παξαρσξήζεηο έξγσλ», δειαδή ζηηο ζπκβάζεηο εμ
επαρζνχο αηηίαο πνπ ζπλάπηνληαη αλάκεζα ζε κηα δεκφζηα αλαζέηνπζα
αξρή θαη έλαλ εξγνιήπηε, ζηηο νπνίεο ε αληηπαξνρή γηα ηα εθηεινχκελα
έξγα έγθεηηαη, ζε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο, ζηε ρνξήγεζε ηνπ δηθαηψκαηνο
εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ γηα κηα νξηζκέλε ρξνληθή πεξίνδν ρσξίο
θαηαβνιή ακνηβήο (επί παξαδείγκαηη ε είζπξαμε ηέινπο δηνδίσλ ζε έλαλ
απηνθηλεηφδξνκν γηα νξηζκέλε ρξνληθή πεξίνδν), θαη ζε άιιεο
πεξηπηψζεηο, ζηε ρνξήγεζε απηνχ ηνπ δηθαηψκαηνο εθκεηάιιεπζεο ζε
ζπλδπαζκφ κε θαηαβνιή ακνηβήο31. Ο νξηζκφο ηεο λέαο απηήο έλλνηαο
δφζεθε ζπλεπψο, θαη‘αξρήλ, γηα λα εμαηξεζεί ηνπ πεδίνπ εθαξκνγήο ηεο
νδεγίαο, ζχληνκα φκσο έκειιε ηα πξάγκαηα λα κεηαβιεζνχλ.
Τπφ ηελ έλλνηα απηή, ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ εηζήιζε
ζην θνηλνηηθφ ιεμηιφγην, ζε κία πεξίνδν, πνπ ε ρξήζε ηεο θαη φιεο νη
ζπλέπεηεο πνπ ζα ζπλεπαγφηαλ, ήηαλ απνδεθηέο απφ ηελ θνηλφηεηα, ιφγσ
ηεο εμέρνπζαο ζεκαζίαο ηεο γηα ηελ επίηεπμε ηνπ ζεκαληηθφηεξνπ
ζηφρνπ ηεο επνρήο, ηεο νηθνδφκεζεο κηαο εληαίαο Δπξψπεο κε θνηλέο
ππνδνκέο θαη εηζήιζε σο εμαίξεζε.

31

. Bι. ζρεηηθά θαη Boulouis, J., Droit institutionnel des Communautés européennes.
Domat droit public. Précis Domat. 4e ed. Paris, Montchrestien, 1993, Mattera A., Ζ
εληαία επξσπατθή αγνξά- Οη θαλφλεο θαη ε ιεηηνπξγία ηεο, Αλη. ΢άθθνπιαο 1992,
΢ηελ απηή επηζήκαλζε πξνβαίλεη θαη ην ΓΔΚ ζηελ απφθαζε C-324/98 ηεο 7εο
Γεθεκβξίνπ 2000, Telaustria Verlags GmbH, Telefonadress GmbH θαη Telecom
Austria Ag ζηελ παξ. 53 απηήο.

14

3. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ν εληαίνο
επξσπατθφο ρψξνο
Γελ ήηαλ θαζφινπ ηπραίν φηη ζηε ΢πλζήθε ηεο Κνηλήο Αγνξάο32 εηζήιζε
ηελ ίδηα πεξίνδν έλαο λένο νξηζκφο ηεο εζσηεξηθήο αγνξάο ζχκθσλα κε
ηνλ νπνίν, ε εζσηεξηθή αγνξά είλαη έλαο ρψξνο (un espace) ρσξίο
εζσηεξηθά ζχλνξα εληφο ησλ νπνίσλ δηαζθαιίδεηαη ζχκθσλα κε ηνπο
φξνπο ηεο ΢πλζήθεο, ε ειεχζεξε θπθινθνξία ησλ εκπνξεπκάησλ, ησλ
πξνζψπσλ θαη ησλ θεθαιαίσλ. Ζ δεκηνπξγία ηεο εζσηεξηθήο αγνξάο, σο
εληαίαο, απαηηνχζε ηε ράξαμε ζην ρψξν (espace) ησλ ππνδνκψλ εθείλσλ
πνπ ζα θαζηζηνχζαλ επηηξεπηή ηελ εθπιήξσζε ηνπ ζθνπνχ ηεο. Σελ ίδηα
επνρή δηαηππψζεθε θαη ην άξζξν 129 Β ηεο ΢πλζήθεο πνπ αθνξνχζε ζηα
Γηεπξσπατθά Γίθηπα. ΢χκθσλα κε ηνλ νξηζκφ απηφ:
«Πξνθεηκέλνπ λα ζπληειέζεη ζηελ πινπνίεζε ησλ ζηφρσλ πνπ
αλαθέξνληαη ζηα άξζξα 7 Α θαη 130 Α θαη λα επηηξέςεη ζηνπο πνιίηεο
ηεο Έλσζεο, ζηνπο νηθνλνκηθνχο θνξείο θαζψο θαη ζηνπο νξγαληζκνχο
ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο θαη πεξηθεξεηαθήο δηνίθεζεο λα επσθεινχληαη
πιήξσο απφ ηε δεκηνπξγία ελφο ρψξνπ ρσξίο εζσηεξηθά ζχλνξα, ε
Κνηλφηεηα ζπκβάιιεη ζηε δεκηνπξγία θαη ζηελ αλάπηπμε δηεπξσπατθψλ
δηθηχσλ φζνλ αθνξά ηα έξγα ππνδνκήο ζηνπο ηνκείο ησλ κεηαθνξψλ,
ησλ ηειεπηθνηλσληψλ θαη ηεο ελέξγεηαο.
΢ηα πιαίζηα ζπζηήκαηνο αλνηθηψλ θαη αληαγσληζηηθψλ αγνξψλ, ε δξάζε
ηεο Κνηλφηεηαο απνζθνπεί ζηελ πξνψζεζε ηεο δηαζχλδεζεο θαη ηεο
δηαιεηηνπξγηθφηεηαο ησλ εζληθψλ δηθηχσλ θαζψο θαη ηεο πξφζβαζεο ζηα
δίθηπα απηά, θαη ιακβάλεη, εηδηθφηεξα, ππφςε ηελ αλάγθε λα ζπλδεζνχλ
νη λεζησηηθέο, νη κεζφγεηεο θαη νη πεξηθεξεηαθέο πεξηνρέο κε ηηο
θεληξηθέο πεξηνρέο ηεο Κνηλφηεηαο».
Δμάιινπ ζχκθσλα κε ην άξζξν 129 Γ. πνπ έπεην ε Κνηλφηεηα
αλαιάκβαλε έλα κείδνλα πνιηηηθφ ξφιν ζε ζρέζε κε ηα δίθηπα απηά,
θαζνξίδνληαο πξνζαλαηνιηζκνχο θαη πξφηππα, εληζρχνληαο ηηο
ρξεκαηνδνηηθέο πξνζπάζεηεο ησλ θξαηψλ κειψλ γηα ηα «ζρέδηα» θνηλνχ
ελδηαθέξνληνο, αθνχ ιάβεη ππφςε ηεο ηελ νηθνλνκηθή βησζηκφηεηα ησλ
«ζρεδίσλ». Ζ πνιηηηθή απηή ζχκθσλα κε ην άξζξν 130 Α φθεηιε λα
πξνζβιέπεη ζηελ αλάπηπμε ηεο νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο ζπλνρήο ζηε
βειηίσζε ησλ φξσλ αλάπηπμεο, ελψ ζην πιαίζην ηνπ άξζξνπ 7 Α
ιακβάλεη κέηξα γηα ηελ πξννδεπηηθή εγθαζίδξπζε ηεο εζσηεξηθήο
32

. Ο νξηζκφο ηέζεθε ζην ηέινο ηνπ άξζξνπ 13 σο ηξνπνπνίεζε ηνπ άξζξνπ 8 Α ηεο
΢πλζήθεο ηεο ΔΟΚ.

15

αγνξάο. Με ην άξζξν 4Β ηέινο ηεο ΢πλζήθεο γηα ηελ Δπξσπατθή Έλσζε
πξνήρζε ζε επίπεδν ζπλζήθεο ε Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ, ε
νπνία θαη αλέιαβε ζεζκηθφ ξφιν ζηελ εθπιήξσζε ηνπ ζηφρνπ ηεο
αλάπηπμεο ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ ζηνλ εληαίν επξσπατθφ ρψξν.
Δίλαη ζπλεπψο νινθάλεξνο ν ξφινο πνπ θαιείην λα παίμεη ε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, θαζψο θαη ην φξακα πνπ επξφθεηην λα
ππεξεηήζεη κέζα ηνλ εληαίν επξσπατθφ ρψξν.
Ο επξσπατθφο ρψξνο, ελ ηε γελέζεη ηνπ, πξνέηαμε ηηο δηαηάμεηο ηεο
΢πλζήθεο γηα ηα δηεπξσπατθά δίθηπα θαη ηελ αλαγθαηφηεηα ηεο
δεκηνπξγίαο ηνπ ζηε ζπλέρεηα φκσο φθεηιε λα δηαζθαιίζεη ηελ
πινπνίεζή ηνπ κε πξάμεηο33. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
ζα ήηαλ, σο λνκηθή θαηαζθεπή, ην θαηάιιειν γεθχξσκα ηνπ ιφγνπ θαη
ηεο πξάμεο.
Λίγα ρξφληα αξγφηεξα, ν εληαίνο επξσπατθφο ρψξνο ησλ ππνδνκψλ κέζα
απφ ην θείκελν ηεο ΢πλζήθεο ηνπ Άκζηεξληακ, ζα γηλφηαλ ν ρψξνο
ειεπζεξίαο, αζθάιεηαο θαη δηθαηνζχλεο κε ζηφρν ηεο δηαζθάιηζε ηεο
ειεχζεξεο θπθινθνξίαο ησλ πξνζψπσλ ζην εζσηεξηθφ ηεο Έλσζεο. Ο
ζηφρνο ηνπ ρψξνπ απηνχ, φκσο, είλαη πιένλ ε πξφιεςε θαη θαηαζηνιή
ηεο εγθιεκαηηθφηεηαο κέζσ ειέγρσλ ζηα εμσηεξηθά ζχλνξα, ην άζπιν,
ηε κεηαλάζηεπζε34. Αλεμάξηεηα απφ ην επξχηεξν πεξηερφκελν ηεο
ζρεηηθήο αλαθνξάο ζα κπνξνχζε θαλείο λα δηαπηζηψζεη φηη ιίγα ρξφληα
κεηά ην Μάαζηξηρη, ηα εμσηεξηθά ζχλνξα ήηαλ πιένλ νξαηά ζηνπο
ζπληάθηεο ηεο λέαο ΢πλζήθεο κε ηξφπν πνπ ε χπαξμε ηνπ εληαίνπ ρψξνπ
ηεο Δπξψπεο λα κνηάδεη πξαγκαησζείζα35.
Ζ πνιηηηθή ζπγθεληξσηηθφηεηα πνπ ζα κπνξνχζε λα αλαπηπρζεί κέζα
απφ ηελ εζπεπζκέλε αλάδεημε ησλ εμσηεξηθψλ ζπλφξσλ πεξηνξίζζεθε,
πηζηεχνπκε, νπζηαζηηθά κέζα απφ ηελ πξνψζεζε ηνπ εληαίνπ

. Βι γηα ην ζέκα θαη Καπθαιά Γ., Αλδξηθνπνχινπ Δ., Υσξηθέο επηπηψζεηο ησλ
επξσπαίθψλ πνιηηηθψλ, Θεζζαινλίθε 2000, κε αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία.
33

34

. Βι. Ησαθεηκίδε Π.Κ., Ζ ΢πλζήθε ηνπ Άκζηεξληακ, Θεκέιην Δπξσπατθψλ
Θεκάησλ, 1998, ζ. 91 επ., Παπαγηάλλε Γ., Ο Δπξσπατθφο Υψξνο, ειεπζεξίαο,
αζθάιεηαο θαη δηθαηνζχλεο, Αλη. ΢άθθνπιαο 2001, φπνπ θαη αλαιπηηθή
βηβιηνγξαθία.
35

. Βι. επίζεο γεληθά γηα ην δήηεκα Σζάηζνπ Γ., Κνληηάδε Ξ. (επ) Ζ Δπξσπατθή
Έλσζε κεηά ηε ΢πλζήθε ηνπ Άκζηεξληακ, Δθδφζεηο Α. ΢άθθνπιαο, 2000, θαη ηηο
εηζεγήζεηο ηνπ ΢πλεδξίνπ ηεο 1 θαη 2 Οθησβξίνπ ηνπ 1998.

16

νηθνλνκηθνχ ρψξνπ36, ν νπνίνο ήηαλ πιένλ ε ζχλζεζε ηεο γεσγξαθίαο
θαη ηεο νηθνλνκίαο, δπλάκεσλ απειεπζεξσηηθψλ κέζα απφ ηελ
πξνψζεζε ησλ ππνδνκψλ πνπ δηεπθφιπλαλ ηελ ειεχζεξε θπθινθνξία
θαη εγθαηάζηαζε.

4. Ζ αλάγθε δεκηνπξγίαο επξσπατθψλ ππνδνκψλ
Εσεξφο δηάινγνο μεθίλεζε ηελ πεξίνδν ηεο πξνψζεζεο ηεο Δπξσπατθήο
Δλνπνίεζεο ζηα θξάηε ηεο Δπξψπεο πνπ είραλ κπξνζηά ηνπο νξαηή ηελ
νηθνλνκηθή θξίζε κεηαμχ ησλ πφισλ εμνπζίαο γηα ηελ επίηεπμε ελφο
κεγάινπ project 37. Ο δηάινγνο απηφο είρε ζαλ ζηφρν ηελ νηθνδφκεζε ηεο
εηθφλαο ηεο Δπξψπεο πνπ ζα χςσλε αλάζηεκα σο ππεξδχλακε ζηε
παγθφζκηα θνηλσλία38. Απηφ ήηαλ ην πξψην, θαη κφλν νπζηαζηηθά,
«ζρέδην» πνπ έπιαζε ε Δπξψπε γηα ηνλ εαπηφ ηεο θαη θάιεζε
ζπκκεηφρνπο ζε απηφ ηα ηδησηηθά θεθάιαηα θαη ηηο παξαγσγηθέο
δπλάκεηο. Ζ Δπξψπε φθεηιε λα δεκηνπξγήζεη ππνδνκέο σο εληαία
νληφηεηα. Τπνδνκέο επξσπατθνχ ραξαθηήξα39, πνπ λα επηηξέςνπλ ηελ
πξαγκαηνπνίεζε ησλ βαζηθψλ ζηφρσλ ηεο εληαίαο αγνξάο: ηελ ειεχζεξε
θπθινθνξία ησλ θεθαιαίσλ, ησλ ππεξεζηψλ, ησλ πξνζψπσλ. ΢ην
36

. Βι. ζρεηηθά Παπαζηάκθνπ Γ., Κνηλνηηθφο Οηθνλνκηθφο Υψξνο, Δπξσπατθέο
Πνιηηηθέο, Αλη. ΢άθθνπιαο 2000, φπνπ θαη αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία.
37

. Σνulemon R., Le mythe de 1992, Europe 1993, Pouvoirs, PUF, ζ. 5 επ.

38

. Δπηζεκαίλεηαη φηη ε ηερλνινγηθή πξφνδνο θαηέζηε κε ηελ Δληαία Δπξσπατθή
Πξάμε αληηθείκελν ηεο θνηλνηηθήο πνιηηηθήο ζχκθσλα κε ην άξζξν 130 F ηεο
΢πλζήθεο. ΢ρεηηθά βι. θαη Καλειιφπνπινπ Π., Σν δίθαην ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο,
Αλη. ΢άθθνπιαο 1999, ζ. 45 επ., θαη 51 φπνπ ραξαθηεξηζηηθά αλαθέξεηαη φηη ζηφρνο
ηεο Έλσζεο ζχκθσλα κε ην άξζξν 2΢ΔΔ είλαη λα επηβεβαηψζεη ηελ ηαπηφηεηά ηεο
ζηε δηεζλή ζθελή. Βι. επίζεο Βεληδέινπ Δ., Ζ ΢πλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη θαη ν
Δπξσπατθφο ΢πληαγκαηηθφο Υψξνο, Αζήλα- Κνκνηελή, 1994, ΢ηάγθνπ Π.,
΢αρπεθίδνπ Δ., Γίθαην Δπξσπατθψλ Κνηλνηήησλ, Θεζζαινλίθε 1994, θιπ.
39

. Ζ βνχιεζε απηή ζπλνκνινγήζεθε ήδε ξεηά απφ ην ΢ρέδην εξκελεπηηθήο
αλαθνίλσζεο ηεο Δπηηξνπήο, ζρεηηθά κε ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο ζην θνηλνηηθφ
δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ (24/2/1999) ηεο 15εο Γηεχζπλζεο. ΢χκθσλα κε
απηή ηελ αλαθνίλσζε κεγάιν ελδηαθέξνλ παξνπζηάδεη ε έλλνηα απηή ιφγσ ηεο
εμέιημεο ησλ νηθνλνκηθψλ δεδνκέλσλ θαη ηδίσο ιφγσ ησλ ζπλεξγαζηψλ ηδησηψλ θαη
δεκνζίνπ γηα ηελ αλάπηπμε ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ (COM 97 453 ηειηθφ ηεο
10/9/1997). Σνλ θνηλφ ραξαθηήξα ησλ πξνο ρξεκαηνδφηεζε ζρεδίσλ, ξεηά πξνβιέπεη
θαη ν ζθνπφο ηεο Δπξσπατθήο Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ γηα ηελ νπνία γίλεηαη ιφγνο πην
θάησ.

17

πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ δηαιφγνπ, ε δεκηνπξγία ππνδνκψλ
επξσπατθνχ ραξαθηήξα δηαπηζηψζεθε σο νπζηψδεο. Μέρξη ζήκεξα ε
δηαπίζησζε απηή νπδέπνηε αλαηξέζεθε. ΢ε ακθηζβήηεζε ηέζεθε ζπρλά
ην δήηεκα ηεο ρξεκαηνδφηεζεο ηεο δεκηνπξγίαο ησλ ππνδνκψλ απηψλ
ιφγσ ησλ νηθνλνκηθψλ εμειίμεσλ ηεο ηειεπηαίαο δεθαεηίαο ηνπ 20νπ
αηψλα. Ζ ΢πλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη δεκηνχξγεζε έλα πξψην πιαίζην γηα
ηελ αλάπηπμε ηνπ δηαιφγνπ απηνχ παξέρνληαο αθφκε θαη πιαίζην ηεο
επηηάρπλζεο ηεο πξνζέγγηζεο ησλ εζληθψλ λνκνζεζηψλ δηα ηνπ άξζξνπ
100 Α. Σα θξάηε κέιε, νη νηθνλνκηθνί θνξείο ηεο αγνξάο, νη πνιίηεο ηεο
Έλσζεο φθεηιαλ λα ηνλ πξνσζήζνπλ.
Ζ θξηζηκφηεηα ηνπ αηηήκαηνο δεκηνπξγίαο θνηλνηηθψλ ππνδνκψλ
θαηέζηεζε ην δηάινγν παξάγνληα πξνφδνπ, δηακνξθψλνληαο κηα
νπζηαζηηθή παξαδνρή γηα ηελ άζθεζε εμνπζίαο. Ζ απνδνρή απηή ηνπ
δηαιφγνπ ζπλερίζηεθε ζην πιαίζην ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ πνπ εμππεξεηνχλ ηνλ απηφ ζθνπφ κέρξη πξφζθαηα,
νπφηε θαη εθδφζεθε ε Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο
(12.4.2000) γηα ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ε νπνία
πξνθιήζεθε θαη νινθιεξψζεθε κέζα απφ δηαδηθαζίεο δηαιφγνπ.
Αλάινγν δηάινγν πξνσζεί θαη ην ΓΔΚ κε ηελ Δπηηξνπή θαη ηα θξάηε
κέιε δηακνξθψλνληαο κηα ίδηα ζέζε φζνλ αθνξά ηελ ζπλνιηθή
αληηκεηψπηζε ηεο δεκηνπξγίαο ηνπ επξσπατθνχ ρψξνπ είηε ζέηνληαο
θαλφλεο γηα ηελ αεηθφξν αλάπηπμε, είηε εμνξζνινγίδνληαο ηε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, είηε δηθαηνινγψληαο ηε δηαθνπή ηεο
ρξεκαηνδφηεζεο έξγσλ απφ θνηλνηηθνχο πφξνπο ιφγσ ηεο παξάβαζεο
ησλ θαλφλσλ ηεο λνκηκφηεηαο.
΢πλζέηνληαο ην ζχλνιν ησλ ζέζεσλ πνπ δηαηππψλνληαη ζε ζρέζε κε ηα
δεηήκαηα απηά δηαπηζηψλεη θαλείο φηη νη επξσπατθέο ππνδνκέο, είηε
αθνξνχλ ηα δηεπξσπατθά δίθηπα, είηε αθνξνχλ ηε δεκηνπξγία ησλ θνηλψλ
θαλφλσλ, δνκνχληαη κε ζαθήλεηα θαη εληάζζνληαη ζε έλα πιαίζην
θαλφλσλ. Παξά ην γεγνλφο φηη δελ πθίζηαηαη αθφκε ην Δπξσπατθφ
΢χληαγκα40 ζα κπνξνχζε λα δηαπηζηψζεη θαλείο φηη ε θαηαζθεπή ηνπ
40

. Γηα έλα γεληθφ πξνβιεκαηηζκφ ζην ζέκα βι. Βεληδέινπ Δ., Ζ ζπλζήθε ηνπ
Μάαζηξηρη θαη ν Δπξσπατθφο ΢πληαγκαηηθφο Υψξνο, αλσηέξσ, Σζηληζηδέιε Μ,
Υξπζνρφνπ Γ., Οξηνζεηψληαο ηνλ Δπξσπατθφ Πνιηηεηαθφ Υψξν, Διιεληθή
Δπηζεψξεζε Πνιηηηθήο Δπηζηήκεο 2001, De Burca G., The drafting of the EU
Charter of Fundamental Rights, Institute for Advanced Studies, Vienna, ΢πλέδξην The
Constitution of European Democracy, 1/10/2000, De Burca, Scott J. (ed),
Constitutional change in the EU, Hart Publishing, 2000, Bellamy R. Castiliogne D.,
Democracy, Sovereignty and the Constitution of the European Union: The Republican
Alternative of Liberalism, Eurcit Working Papers, 99, 1, 1999, Piris C.J., Does the
European Union have a Constiturion? Does it need one?, Harvard Law school, Jean
18

επξσπατθνχ ρψξνπ ζπλδέεηαη κε ηελ αλάπηπμε ησλ ζεκειησδψλ
ειεπζεξηψλ θαη ησλ αληηιήςεσλ γη‘απηέο.
Κάπσο ηνικεξά, ζα κπνξνχζε λα δηαηππψζεη θαλείο ηε ζέζε φηη ην
Δπξσπατθφ ΢χληαγκα δνκείηαη παξάιιεια θαη ζπλεθηηθά κε ηνλ
επξσπατθφ ρψξν. Αλ νη θαλφλεο ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ είλαη
ζπλεπψο, πξσηίζησο, θαλφλεο αλαγφκελνη ζηα ζεκειηψδε δηθαηψκαηα θαη
ζηε δηθαηνθξαηία, ε ζεκειίσζε κηαο θνηλνηηθήο λνκηκφηεηαο ζπληζηά ηηο
αξζξψζεηο ηνπ ππφ δηακφξθσζε Δπξσπατθνχ ΢πληάγκαηνο.
5. Οη θαλφλεο ηεο δεκηνπξγίαο ησλ επξσπατθψλ ππνδνκψλ
Δίηε εζηηάζεη ν αλαιπηήο ηελ πξνζνρή ηνπ ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ, είηε επηθεληξσζεί ζηνπο θνηλνηηθνχο θαλφλεο ησλ
δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ, είηε πξνζεγγίζεη ηα εζσηεξηθά δίθαηα ησλ
θξαηψλ κειψλ θαη ηνπο θαη‘ηδίαλ ζπκβαηηθνχο ηχπνπο, ζα ήηαλ άζηνρν
λα πξνσζήζεη ηνπο ζπιινγηζκνχο ηνπ, ρσξίο λα γλσξίδεη εθ ησλ
πξνηέξσλ φηη ε φιε ζπιινγηζηηθή γηα ηελ θαηαζθεπή ηνπ εληαίνπ
επξσπατθνχ ζπληζηά πξνβιεκαηηζκφ ζε επίπεδν ζεζκψλ θαη εμνπζίαο. Ζ
ειιεληθή πεξίπησζε πνπ ζα εμεηαζζεί ζην επφκελν θεθάιαην θαζηζηά
πξφδειν φηη ε πξφνδνο ηεο δεκηνπξγίαο επξσπατθψλ ππνδνκψλ ζηε
ρψξα, απαίηεζε, εθηφο απφ ηα ζπλήζε λνκηθά εξγαιεία κηα ζε βάζνο
αλαζεψξεζε ηνπ ίδηνπ ηνπ ΢πληάγκαηνο αιιά θαη ησλ αληηιήςεσλ γηα ην
΢χληαγκα. Με ηξφπν απξνζδφθεην ε απφθαζε ηεο θαηαζθεπήο ηνπ
επξσπατθνχ ρψξνπ πξνψζεζε ην δηάινγν γηα ηνλ νηθνλνκηθφ ρψξν 41, ηνλ
θνηλσληθφ ρψξν42, ην ρψξν δηθαηνζχλεο43 θαη ελ ηέιεη ηνλ ζπληαγκαηηθφ

Monnet Working Papers, 5/2000, 2000, Grimm D., Does Europe need a
Constitution? ζε European Law Journal 3/95, Gerkrath J., L'émergence d'un droit
constitutionnel pour l'Europe, Editions de l'Université de Bruxelles, 1997, Jacqué
J.P., La Constitution de l'Union européenne, in Actes du Colloque of 18-19 June
1993, Revue universelle des Droits de l'homme, 1995, nº 11-12, pp. 397-428, Snyder
F., General Course on Constitutional Law of the European Union, European
University Institute, Florence, 1998, Weiler J.H.H., The Constitution of Europe,
Cambridge University Press, United Kingdom, 1999, Simon D., Le système juridique
communautaire, Presses universitaires de France, Paris, 2nd édition,, 1998.
41

. Παπαζηάκθνπ Γ., Κνηλνηηθφο Οηθνλνκηθφο Υψξνο, Δπξσπατθέο Πνιηηηθέο, Αλη.
΢άθθνπιαο 2000,
42

. Πεξξάθε ΢., Λεμνπξηψηε Γ., Δπξσπατθφο Κνηλσληθφο Υψξνο θαη Κνηλνηηθφο
Κνηλσληθφο Υάξηεο, ε δηεζλήο, ε θνηλνηηθή θαη ε ειιεληθή δηάζηαζε ησλ ξπζκίζεσλ,
ΔΚΔΜ, Αλη ΢άθθνπιαο 1990.

19

ρψξν44. Δθηφο φκσο απφ ηελ ψζεζε ζην δηάινγν, ε θαηαζθεπή ησλ
επξσπατθψλ δηθηχσλ πξηλ αθφκε νινθιεξσζεί ζην αξρηθφ ηεο επίπεδν,
κεηέβαιιε κε ηξφπν θαηαιπηηθφ θαη αζφξπβν ηελ αληίιεςε γηα ηνπο
θαλφλεο δηθαίνπ αιιά θαη ηνπο θαλφλεο δηθαίνπ θαζ‘εαπηνχο. Ζ
ζπληαγκαηηθή κεηαβνιή ζηελ Διιάδα ήηαλ έλα ζχκπησκα δηήζεζεο
πξάμεσλ θαη θαλφλσλ, κηα εζληθή ζπκπεξηθνξά πνπ ζπληζηνχζε πξάμε
δηαιεθηηθήο ζπλχπαξμεο κε ηελ Έλσζε, έζησ θαη αλ δελ έγηλε ζην
επίπεδν πνπ πνιινί επηζπκνχζαλ45. Ζ κεηαβνιή ησλ αληηιήςεσλ γηα ηελ
«ζχκβαζε αξρέηππν» ηνπ γαιιηθνχ δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ ππήξμε έλα
αθφκε εληνλφηεξν ζχκπησκα.
Ζ δεκηνπξγία ππνδνκψλ επξσπατθνχ ραξαθηήξα έιαβε δηάθνξεο
νλνκαζίεο ΣΔΝ, PPP46 θαη ηχπνπο ζηα ρξφληα πνπ αθνινχζεζαλ κε ηνπο
νπνίνπο ραξαθηεξίζζεθε, ηφζν ε πξνηεξαηφηεηα ηεο δεκηνπξγίαο ηνπο,
φζν θαη ην ζχζηεκα πνπ ζα κπνξνχζε λα ηα πινπνηήζεη. Απφ ην ζχλνιν
ησλ ηχπσλ απηψλ θαζίζηαηαη ζαθέο φηη, αθελφο ην πξφβιεκα
επηθεληξψζεθε ζηηο πξνηεξαηφηεηεο, αθεηέξνπ ζηνπο θαλφλεο
ρξεκαηνδφηεζήο ηνπο. Ζ βαζηθή θαη θχξηα φκσο νλνκαζία, αιιά θαη
νπζία, ηεο κεζφδνπ εθηέιεζεο θαη δεκηνπξγίαο γεληθφηεξα ππνδνκψλ
ζηεξίρζεθε ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ47.
43

. Fauchon R., La reforme du troisième pilier de l‘Union Européenne: vers la
construction d‘ un espace judiciaire européen, Report d‘information no 352 du Sénat
Français.
44

. Βεληδέινπ Δ., Ζ ΢πλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη θαη ν Δπξσπατθφο ΢πληαγκαηηθφο
Υψξνο, Αζήλα Κνκνηελή, 1994.
45

. Γηα ην δήηεκα ηεο αλαζεψξεζεο ηνπ ειιεληθνχ ΢πληάγκαηνο ζε ζρέζε κε ηα
κεγάια έξγα ππνδνκήο βι. ην κέξνο Β ηνπ παξφληνο.
46

. Γηα ηηο ζπληκήζεηο απηέο βι. πην θάησ. Βι. φκσο θαη ην βαζηθφ πξνβιεκαηηζκφ
ηεο Οηθνλνκηθήο θαη Κνηλσληθήο Δπηηξνπήο ηεο ΔΔ ζην Avis sur le ―Renforcement
du droit des concessions et des contrats de Partenariats Publics – Prives (PPP)»,
19/10/2000, ζε Revue des Concessions et des délégations de service public, 2000, ζ.
43 επ. Βι. εμάιινπ ην γεληθφηεξν πξνβιεκαηηζκφ ηνπ Βezançon X., Essai sur les
contrats de Travaux et de services publics, αλσηέξσ, ζ.477 επ.
47

. Γηα ηελ έλλνηα απηή βι. Bréchon C., La concession de service public face au droit
communautaire, Sirey, 1992, Bréchon C., Le droit communautaire des marchés de
travaux, RDI, 1990, ζ. 27, επ., Gyselen C., Service public, Rep. Dalloz Droit
communautaire, Llorens F., La réglementation communautaire des marchés publics
et le droit des concessions, RMC, 1989,ζ. 603επ., Richer L., Définition
communautaire de la concession, Droit des services publics locaux, Moniteur, IV,
110.1, Βezançon X., Essai sur les contrats de Travaux et de services publics,
αλσηέξσ, ζ.481 επ.

20

Θα πξέπεη λα επηζεκαλζεί εμαξρήο φηη ν ζπκβαηηθφο απηφο ηχπνο
εθαξκφζζεθε γηα ηηο ππνδνκέο πνπ αθνξνχζαλ έξγα θαη φρη δηαρείξηζε
πφξσλ (ελέξγεηαο θιπ). Δπξφθεηην γηα έλα θαηλνχξγην ζπκβαηηθφ ηχπν
ηνλ νπνίν δεκηνχξγεζαλ νη θνηλνηηθνί εηαίξνη, ζπλζέηνληαο ηεο εκπεηξίεο
ησλ λνκηθψλ ηνπο ζπζηεκάησλ γηα λα πεηχρνπλ ηελ θαηαζθεπή
επξσπατθψλ ππνδνκψλ, ηδίσο ησλ κεηαθνξηθψλ ππνδνκψλ, φπσο
απηνθηλεηνδξφκσλ, ιηκέλσλ, αεξνιηκέλσλ, δηθηχσλ ζπλδπαζκέλσλ
κεηαθνξψλ, γεθπξψλ, ππνζαιάζζησλ ζπλδέζεσλ θιπ48.
Ζ ηδησηηθή ρξεκαηνδφηεζε θαη ε αληαπνδνηηθφηεηα ηέζεθε σο
πξνεμάξρνπζα αξρή ζηελ δεκηνπξγία ησλ δηθηχσλ απηψλ θαζψο θαη ε
ζπκκεηνρή ησλ ηδησηψλ ζηελ εθκεηάιιεπζή ηνπο. Ζ ηδησηηθή φκσο
δηαρείξηζε ησλ ππνδνκψλ βαζίζζεθε ζε κηα ζπλνιηθφηεξε πηνζέηεζε
θηιειεχζεξσλ αξρψλ θαη θαλφλσλ απφ ηελ Δπξσπατθή Έλσζε ζην
πιαίζην ηεο Δληαίαο Αγνξάο. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη ε ΢πλζήθε ηνπ
Μάαζηξηρη49, πξνρψξεζε κε ηαρεία βήκαηα ζηελ εδξαίσζε ελφο θνηλνχ
νηθνλνκηθνχ θαζεζηψηνο γηα ηελ Δπξσπατθή Έλσζε. ΢ε αληίζεζε κε ηε
΢πλζΔΟΚ, ε νπνία πεξηνξηδφηαλ ζε απιή δήισζε φηη ε ζπλζήθε δελ
πξνδηθάδεη κε θαλέλα ηξφπν ην θαζεζηψο ηεο ηδηνθηεζίαο ζηα θξάηε
κέιε (άξζ. 259), αιιά ζε ζπκθσλία κε ηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ, ε νπνία
είρε θάλεη δεθηφ απφ ην 1979 ήδε φηη ην δηθαίσκα ηεο ηδηνθηεζίαο
θαηνρπξψλεηαη εληφο ηεο θνηλνηηθήο έλλνκεο ηάμεο ζχκθσλα κε ηηο
θνηλέο αληηιήςεηο ησλ ζπληαγκάησλ ησλ θξαηψλ κειψλ θαη ηνπ Πξψηνπ
Πξσηνθφιινπ ηεο Δπξσπατθήο ΢χκβαζεο γηα ηελ πξνζηαζία ησλ
δηθαησκάησλ ηνπ αλζξψπνπ50, ε ΢πλζήθε ηνπ Άκζηεξληακ φξηζε φηη ηα
48

. Βι. ζρεηηθά ηελ απφθαζε αξ. 1692/96/ΔΔ ηνπ Δπξσπατθνχ Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ
΢πκβνπιίνπ ηεο 23εο Ηνπιίνπ 1996 πεξί ησλ θνηλνηηθψλ πξνζαλαηνιηζκψλ γηα ηελ
αλάπηπμε ηνπ δηεπξσπατθνχ δηθηχνπ κεηαθνξψλ, κε ηελ νπνία ηίζεληαη νη βαζηθνί
άμνλεο ηεο επξσπατθήο πνιηηηθήο αλάπηπμεο ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ κεηαθνξψλ.
49

. Αληί πνιιψλ βι. Ησαθεηκίδε Π.Κ., Ζ ΢πλζήθε ηνπ Άκζηεξληακ, Θεκέιην, 1998,
Σζάηζνπ Γ. Κνληηάδε Ξ. (επηκ), Ζ Δπξσπατθή Έλσζε κεηά ηε ΢πλζήθε ηνπ
Άκζηεξληακ, Πξαθηηθά ΢πλεδξίνπ, Αζήλα, 1-2 Οθησβξίνπ 1998, Αλη. ΢άθθνπιαο
2000.
50

. Απφ ην 1979, θξίζεθε, κε αθνξκή ηελ απφθαζε C- 44/79, Liselotte Hauer θαηά
Land Rheinland- Pfalz ηεο 13 Γεθεκβξίνπ 1979 κε αθνξκή πξνδηθαζηηθφ εξψηεκα ζε
ζρέζε κε ηελ απαγφξεπζε θχηεπζεο ακπειηψλ ζχκθσλα κε ηνλ θνηλνηηθφ θαλνληζκφ
1162/76 φηη ε θνηλνηηθή έλλνκε ηάμε εγγπάηαη ην δηθαίσκα ηεο ηδηνθηεζίαο ζχκθσλα
κε ηηο θνηλέο αληηιήςεηο ησλ ζπληαγκάησλ ησλ θξαηψλ κειψλ, νη νπνίεο εθθξάδνληαη
θαη ζην πξψην πξσηφθνιιν ηεο Δπξσπατθήο ΢χκβαζεο ησλ Γηθαησκάησλ ηνπ
Αλζξψπνπ. Δπηζεκάλζεθε βέβαηα φηη ην άξζξν 1 ηνπ πξψηνπ πξσηνθφιινπ δελ
πεξηνξίδεη κε θαλέλα ηξφπν ην δηθαίσκα θάζε θξάηνπο λα λνκνζεηεί κε ηξφπν πνπ
πεξηνξίδεη ηελ ηδηνθηεζία ή ηε ρξήζε ηεο θαηά ηνπο φξνπο ηνπ γεληθνχ ζπκθέξνληνο
ή λα δηαζθαιίδεη ηελ πιεξσκή θφξσλ ε ηελ επηβνιή πνηλψλ. Έθηνηε ε λνκνινγία
21

θξάηε κέιε θαη ε Κνηλφηεηα δξνπλ ζχκθσλα κε ηελ νηθνλνκία ηεο
αλνηρηήο αγνξάο κε ειεχζεξν αληαγσληζκφ51, ελψ ε Έλσζε ζέβεηαη ηα
ζεκειηψδε δηθαηψκαηα φπσο θαηνρπξψλνληαη ζηελ Δπξσπατθή ΢χκβαζε
ησλ δηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ θαη ηηο θνηλέο ζπληαγκαηηθέο
παξαδφζεηο ησλ θξαηψλ κειψλ, σο γεληθψλ αξρψλ ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ52. Πξνδήισο κεηαμχ απηψλ ζπκπεξηιακβάλεηαη θαη ην δηθαίσκα
ηεο ηδηνθηεζίαο. ΢ην πιαίζην απηψλ ησλ θαλφλσλ, είλαη ζαθέο, φηη νη
επξσπατθέο ππνδνκέο ζρεδηάδνληαη γηα κηα θηιειεχζεξε Δπξψπε πνπ
δηέπεηαη απφ ηελ αξρή ηεο λνκηκφηεηαο θαη δξα ζχκθσλα κε ζαθείο
θαλφλεο.
Ζ ηερλνινγηθή πξφνδνο ζα πινπνηείην ζε έδαθνο θηιειεχζεξσλ
θαλφλσλ, φπνπ φκσο πάληα ζα είρε ζέζε ε πξνζηαζία ησλ ζεκειησδψλ
δηθαησκάησλ θαη ε κέξηκλα γηα ην θνηλφ ζπκθέξνλ. Ζ ίδηα ε Δπξσπατθή
Έλσζε εμέζεζε ηνπο φξνπο γηα ηε ρνξήγεζε θνηλνηηθήο ελίζρπζεο ζηνλ
ηνκέα ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ γηα ηελ ηθαλνπνίεζε ησλ παξαπάλσ
αξρψλ ην 1995 ζην πιαίζην ηνπ νπνίνπ έθηνηε ραξάζζεηαη ε πνιηηηθή θαη
ε ρξεκαηνδφηεζε ηεο δεκηνπξγίαο ησλ επξσπατθψλ ππνδνκψλ. Μεηά θαη
ηελ πξφζθαηε ηξνπνπνίεζε ηνπ 1999, ην πιαίζην ρξεκαηνδφηεζεο ηεο
δεκηνπξγίαο επξσπατθψλ ππνδνκψλ βαζίδεηαη ζηε βησζηκφηεηα ησλ
«ζρεδίσλ», θαη ζηελ νηθνλνκηθή ηνπο απνδνηηθφηεηα, ηε ζπκκεηνρή ησλ
ηδησηψλ ζηε ρξεκαηνδφηεζή ηνπο53.
Θα πξέπεη επνκέλσο λα ηνληζζεί εμαξρήο φηη, ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ, σο κέζνδνο θαηαζθεπήο θαη δηαρείξηζεο ή
(ζπλδηαρείξεζεο) απφ ηδηψηεο ππνδνκψλ θαη ηδίσο κεηαθνξηθψλ
δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ, πιαηζηψζεθε απφ ηε ζηηγκή ηεο ζεζκηθήο ηεο
εδξαίσζεο κε έλα πιαίζην θαλφλσλ θηιειεπζεξνπνίεζεο ηνπ «εληαίνπ
ρψξνπ» ζηνλ νπνίν επξφθεηην λα αλαπηπρζεί. Παξάιιεια φκσο ε Έλσζε
επηρείξεζε λα δηαζθαιίζεη ηελ πξνζηαζία ησλ ζεκειησδψλ
απηή παγηψζεθε. ΢ρεηηθά βι. θαη ΢θαλδάκε Ν., Δπξσπατθφ Γίθαην, Θεζκνί θαη
έλλνκεο ηάμεηο ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο, Η, Αλη. ΢άθθνπιαο 1997, γηα ηνπο θαλφλεο
ηνπ θνηλνηηθνχ νηθνλνκηθνχ δηθαίνπ ζ. 359 επ., φπνπ θαη βηβιηνγξαθία, Γαγηφγινπ
Π., Δπξσπατθφ Κνηλνηηθφ Γίθαην, Η, Αλη. ΢άθθνπιαο 1985, ζ. 345 επ., ΢ηάγθνπ Π.,
΢αρπεθίδνπ Δ., Γίθαην Δπξσπατθψλ Κνηλνηήησλ, Θεζζαινλίθε 1994, θιπ.
51

. άξζξν 4 θαη 98 ΢ΔΚ.

52

. άξζξν 6 παξ. 2 ΢ΔΔ.

53

. Γηα κηα ζπλνιηθή κειέηε ησλ θαλφλσλ ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ βι. ζε
http://europa.eu.int/eur-lex/el/lif/reg/el_register_1360.html

22

δηθαησκάησλ54, ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο55, ηελ ηερλνινγηθή
θαη επηζηεκνληθή αλάπηπμε θαη ηελ θαηαπνιέκεζε ηεο αλεξγίαο. Ζ
ηδησηηθή ρξεκαηνδφηεζε θαη εθκεηάιιεπζε ησλ ππνδνκψλ, σο εθ
ηνχηνπ, ζπλδπάζζεθε θαη κε ηελ άζθεζε επξχηεξεο πνιηηηθήο, ε νπνία
ζα πινπνηνχζε ηελ εηθφλα ηεο Δπξψπεο σο φιν, κε εμαηξνπκέλεο θαη ηεο
θνηλσληθήο πνιηηηθήο.
΢ηε ζπλέρεηα νη θαλφλεο απηνί εμεηδηθεχζεθαλ κε ηε ξχζκηζε ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ θαη ελ
γέλεη ζην πιαίζην ηνπ θαζεζηψηνο ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ ζχκθσλα
κε ην θνηλνηηθφ δίθαην, νπφηε θαη επηρεηξήζεθε κηα ζπλνιηθή ελαξκφληζε
ησλ λνκηθψλ ελλνηψλ ζην ζπγθεθξηκέλν ηνκέα56.
Ζ ηνικεξφηεξε πξνζπάζεηα ελλνηνινγηθήο ελαξκφληζεο ζηάζεθε ν
νξηζκφο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, κε ηνλ νπνίν
εθθξάζζεθε κηα ζπληζηακέλε ησλ λνκηθψλ πνιηηηζκψλ ησλ θξαηψλ
κεισλ ζε ζρέζε κε ηηο αλάινγεο ελλνηνινγηθέο ζπκβαηηθέο πξνζεγγίζεηο
εθάζηνπ57.

6. Ζ ηζηνξηθή δηαδξνκή ηεο ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο έξγσλ
ππνδνκήο
Γελ ήηαλ φκσο ε ζηάζε απηή ηεο εμνπζίαο άγλσζηε ζην παξειζφλ. Ζ
θαηαζθεπή ζεκαληηθψλ έξγσλ κε νηθνλνκηθνχο πφξνπο ηδησηηθνχο
54

. Γηα ηε ζπδήηεζε απηή βι. αληί πνιιψλ Weiler J.H.H., The Jurisprudence of
Human Rights in The European Union Integration and Disintegration, Values and
Processes, http://www.law.harvard.edu/Programs/JeanMonnet/papers/96/9602.html ,
Frowein, Schulhofer and Shapiro, The Protection of Fundamental Rights as a
Vehicle of Integration, in Cappelletti, Seccombe & Weiler, Integration Through Law
Vol I, Book 3, p 231 (1984), Alston Ph. (Ed), The EU and Human Rights, Oxford
University Press, 1999, θιπ.
55

. Βι. αληί πνιιψλ γηα ην ζέκα Σξνβά Δ., Σν θνηλνηηθφ δίθαην ησλ δεκνζίσλ
ζπκβάζεσλ θαη ην δίθαην ηεο απειεπζέξσζεο ηνπ δηεζλνχο εκπνξίνπ, Αλη.
΢άθθνπιαο 2001, φπνπ θαη αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία.
56

. Γηα ηελ πξνζπάζεηα νκνηνγελνπνίεζεο ηνπ θαζεζηψηνο ησλ δεκνζίσλ
ζπκβάζεσλ ζην θνηλνηηθφ δίθαην βι. θαη Βezançon X., Essai sur les contrats de
Travaux et de services publics, αλσηέξσ, ζ.480 επ.
57

. ΢ρεηηθά βι . θαη Βezançon X., Essai sur les contrats de Travaux et de services
publics, αλσηέξσ, ζ.480 επ.

23

ζπλαληάηαη, φπσο ιέγεηαη, απφ ηα αξραία ρξφληα. Ζ Δπξσπατθή
Κνηλφηεηα θαηά ζπλέπεηα βάδηδε ζε γλσζηφ θαη αζθαιέο έδαθνο κε ηε
ζπγθεθξηκέλε επηινγή ηεο58.
Ζ πξψηε ζχκβαζε εθηέιεζεο δεκνζίνπ έξγνπ κε «απηνρξεκαηνδφηεζε»
θαη αληάιιαγκα ηελ παξαρψξεζε ηεο εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ ζηνλ
αλάδνρν γηα νξηζκέλε ρξνληθή πεξίνδν ζπλαληάηαη, φπσο ιέγεηαη59, ζηελ
Δξέηξηα ηνπ 4νπ αηψλα θαη αθνξά ηελ απνμήξαλζε ηεο ιίκλεο «ελ
Πηέραηο» πνπ αλαηέζεθε ζηνλ εξγνιάβν Υαηξεθάλε κε αληάιιαγκα ηελ
εθ κέξνπο ηνπ εθκεηάιιεπζε ηεο απνμεξαλζείζαο ιίκλεο. Ζ ζχκβαζε
απηή ζα εληαζζφηαλ ζήκεξα ζηελ θαηεγνξία ησλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ.
΢ηελ εμέιημε ησλ αηψλσλ νη εγεκφλεο θαη ηα θξάηε πξνζέθπγαλ ζηελ
ηδησηηθή ρξεκαηνδφηεζε γηα ηελ εθηέιεζε δηάθνξσλ ζθνπψλ ηεο δξάζεο
ηνπο. Άιινηε επξφθεηην γηα παξαρψξεζε ηεο εθκεηάιιεπζεο πφξσλ,
άιινηε γηα ζπκκεηνρηθή άζθεζε ηεο θξαηηθήο δξάζεο έλαληη
αληαιιάγκαηνο, άιινηε γηα ηελ θαηαζθεπή ππνδνκψλ60.
Τπφ ην φλνκα ηεο «παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο» 61 γηα ηνπο
κειεηεηέο αληηκεησπίζζεθε κηα επξχηαηε θαηεγνξία δξάζεσλ θαη
58

. ΢ρεηηθά θαη Bréchon- Moulènes CH., Llorens F., Bazex M., Guisolphe Gh.,
Auby J.B., Delvolvé P., La concession de service public face au droit
communautaire, Sirey, Droit Public, Paris, 1992, φπνπ γίλεηαη εθηελήο αλάπηπμε ησλ
ιφγσλ ηεο ζπγθεθξηκέλεο πξνηίκεζεο.
59

. ΢ρεηηθά βι. Γέξνληα Α., Γίθαην Γεκνζίσλ Έξγσλ, Ζ δηνηθεηηθή ζχκβαζε
δεκνζίνπ έξγνπ, Αλη. ΢άθθνπιαο 2000, ζ. 109 θαη ππνζεκείσζε 48.
60

. Jeanneau B., Droit des services publics et des entreprises nationales, Dalloz 1984,
ζ. 19 επ., Linotte D., Romi R., Mestre A., Services publics et droit public
économique,, 3e ed. Litec, Paris, 1995.
61

. Βι. ηδίσο Chapus R., Droit Administratif Général, Montchrestien,, 2e ed,
DOMAT, Paris, 1986, ζ. 420 επ, Chenot V., La notion du service public dans la
jurisprudence économique du Conseil D‘Etat, EDCE 1950, no 4 ζ.55, Chenot V.,
L‘existentialisme et le droit, RFSP, 1953, ζ.57, Rivero J., Apologie pour les ―faiseurs
de systèmes ‖, D., 1951 chron., ζ. 99.΢ρεηηθά έρεη ππνζηεξηρζεί φηη ε παξαρψξεζε
δεκφζηαο ππεξεζίαο είλαη κηα ηερληθή, ε νπνία αλ ηδσζεί ζηελ επξχηεξε δπλαηή
έλλνηά ηεο πξνυπάξρεη ηνπ θξάηνπο, φπσο απηφ δηακνξθψζεθε σο κνλνηαμηθφ θξάηνο
θαηά ην 18ν αηψλα. Τπφ ηελ εθδνρή απηή ε παξαρψξεζε εθθξάζζεθε κε ηε κνξθή
ηεο πξφζθιεζεο ηδησηψλ ζηε δηαρείξηζε κηαο εθκηζζσκέλεο ππεξεζίαο.
Υαξαθηεξηζηηθά παξαδείγκαηα είλαη απηά ηεο εθκίζζσζεο ησλ θφξσλ, πνπ
εκπεξηέρεη ηελ ππνρξέσζε ηνπ θνξνζπιιέθηε λα ζπγθεληξψλεη πξάγκαηη ηνπο
θφξνπο, ή ην παξάδεηγκα ησλ condottieri ηνπ 16νπ αηψλα, νη νπνίνη ήηαλ ηδηψηεο
24

ζρέζεσλ ε νπνία σο θνηλφ ηφπν ζα κπνξνχζε λα πεη θαλείο φηη είρε ηελ
άζθεζε δξαζηεξηνηήησλ, νη νπνίεο ζεσξνχληαλ σο θξαηηθέο απφ ηδηψηεο
κε αληάιιαγκα62. Ζ παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο είρε ζπρλή
εθαξκνγή πξηλ ηε δηεχξπλζε ηεο αλάκημεο ηεο Γεκφζηαο Γηνίθεζεο ζηελ
νηθνλνκία κε ηε δεκηνπξγία παξαγσγηθψλ κνλάδσλ63. Απφ ην 19 αηψλα
αλαπηχρζεθε ν ηχπνο απηφο δηνηθεηηθήο δξάζεο ζε επξεία έθηαζε ζε
βαζκφ πνπ λα ζεσξείηαη φηη ζπληζηά κνξθή ςεπδνχο θαπηηαιηζκνχ ζηνλ
νπνίν νη ηδησηηθέο επηρεηξήζεηο απνιακβάλνπλ ηα νθέιε θαη αθήλνπλ ηηο
ελδερφκελεο νηθνλνκηθέο απψιεηεο ζηε δεκφζηα εμνπζία, εθφζνλ
δηαζέηνπλ κνλνπψιηα πνπ ζα πξέπεη λα ιεηηνπξγήζνπλ νπσζδήπνηε64. Ο
δέθαηνο έλαηνο αηψλαο ζεσξήζεθε σο ν ‗ρξπζνχο αηψλ‘ ηεο
παξαδνζηαθήο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο. ΢εκαληηθά απνηειέζκαηα απηψλ
ησλ ζπκβαηηθψλ κνξθψλ άζθεζεο δηνίθεζεο ζε δηάθνξεο έλλνκεο ηάμεηο
(Γαιιία, Διιάδα θιπ) ππήξμαλ ε δεκηνπξγία ησλ βαζηθψλ δηθηχσλ
ζπγθνηλσληψλ, ιηκέλσλ, δηαλνκή ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο ή πγξαεξίνπ ή
δηαλνκή χδαηνο65. Σέθλν ηνπ νηθνλνκηθνχ θηιειεπζεξηζκνχ ε
παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο επηθφξηηζε ηνπο ηδησηηθνχο θνξείο κε
ηε δηαρείξηζε πφξσλ θαη ηε δεκηνπξγία ησλ βαζηθψλ ππνδνκψλ θαζψο
θαη ηελ αλάιεςε ησλ επελδπηηθψλ θηλδχλσλ θαη ζηε ζπλέρεηα ηελ
κεηαβίβαζε ζην δεκφζην ησλ ζρεηηθψλ ππνδνκψλ κεηά ην πέξαο ηνπ
ρξφλνπ παξαρψξεζεο. Καηά ηνλ ελδηάκεζν ρξφλν ν αλάδνρνο
παξαρψξεζεο
δηαζθάιηζε
ηελ
άζθεζε
ηεο
ζπγθεθξηκέλεο
δξαζηεξηφηεηαο κε πξννπηηθή, αθελφο ηελ απφζβεζε ηεο επέλδπζήο ηνπ,
αθεηέξνπ ηελ επίηεπμε θέξδνπο.
Οη ζπκβάζεηο απηέο ζε κεγάιν βαζκφ πξνζνκνηάδνπλ κε ηε ζεκεξηλή
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, αλ θαη πεξηιακβάλνπλ θαη ηελ
επηρεηξεκαηίεο πνπ έζεηαλ ην ζηξαηφ ηνπο ζηελ ππεξεζία ησλ πξηγθίπσλ βι.
Φινγατηε ΢., Ζ δηνηθεηηθή ζχκβαζε, Έλλνηα θαη θχζε, Α. ΢άθθνπιαο, 1991, ζ. 89
62

. Ζ παξαρψξεζε ηνπ πξνλνκίνπ ηνπ θξάηνπο αθνξνχζε ηελ είζπξαμε θφξσλ θαη
δελ ζπλδέζεθε απαξαίηεηα κε ηελ θαηαζθεπή θάπνησλ έξγσλ ή ελ γέλεη άιισλ
ππνδνκψλ βι. θαη Braibant G., Le droit administratif français, ζ. 15.
63

Αλαιπηηθά γηα ην δήηεκα απηφ βι. Linotte D., Romi R., Mestre A., Services
publics et droit public économique, 3e ed. Litec, Paris 1995, φπνπ θαη εθηελήο
βηβιηνγξαθία, Mescheriakoff A.S., Droit Public economique, PUF, 1994, Hubrecht
H.G., Droit public économique, Dalloz, 1997.
64

65

. Braibant G., Le droit administratif français, ζ. 116
. Chapus R., νπ.π. ζ. 456.

25

θαηεγνξία ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο γηα ηελ
νπνία ζα γίλεη ιφγνο πην θάησ. Ζ λνκηζκαηηθή ζηαζεξφηεηα ηεο επνρήο
δηαζθάιηδε θαηά θαλφλα επηηπρψο ηελ εθπιήξσζε ησλ ζπκβαηηθψλ
δεζκεχζεσλ ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο κε ηξφπν πνπ ε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο ζεσξήζεθε επηηπρήο κνξθή ζπκβαηηθήο δεκηνπξγίαο θαη
δηαζθάιηζεο ησλ αλαγθαίσλ ππνδνκψλ ησλ θξαηψλ ηεο επνρήο 66. ΢ηελ
πεξίνδν ηνπ κεζνπνιέκνπ ε νηθνλνκηθή αζηάζεηα θιφληζε ζεκαληηθά ην
ζχζηεκα ηεο παξαρψξεζεο αλαηξέπνληαο ηνπο ππνινγηζκνχο, νη νπνίνη
απεηέιεζαλ ηε βάζε ηεο ζχλαςεο ησλ ζρεηηθψλ ζπκβάζεσλ. Ζ πεξίνδνο
απηή ζεσξείηαη ε πεξίνδνο παξαθκήο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο. Ζ
λνκνινγία πνπ αθνξά ηε ζεσξία ηνπ απξνβιέπηνπ ππήξμε θαηαιπηηθή
γηα ην δήηεκα ηεο ζεκαζίαο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ηχπνπ ζχκβαζεο εθφζνλ
ν παξαρσξψλ ηε δεκφζηα ππεξεζία φθεηιε λα θαηαβάιεη ην θφζηνο ηεο
απξφβιεπηεο κεηαβνιήο ησλ ζπλζεθψλ ζηνλ αλάδνρν παξαρψξεζεο.
H ζεσξία ηνπ απξνβιέπηνπ αλαπηχρζεθε κεηά ην 1916 ζηε Γαιιία κε
αθνξκή ηδίσο ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο67 θαη εθθξάδεη ην κείδνλ
δήηεκα ηεο αλάιεςεο ηνπ επηρεηξεκαηηθνχ θηλδχλνπ απφ ηνλ αλάδνρν
ζπλνιηθά. ΢χκθσλα κε ηε ζεσξία απηή, εθφζνλ απξφβιεπηα γεγνλφηα
αλαηξέπνπλ ηελ νηθνλνκία ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο ζε βαζκφ πνπ ν
αλάδνρνο παξαρψξεζεο δελ είλαη δπλαηφ λα αληαπνθξηζεί κε ίδηα κέζα
ρσξίο λα θαηαζηξαθεί νινζρεξψο, ε παξαρσξνχζα αξρή νθείιεη λα ηνπ
παξάζρεη απνδεκίσζε ιφγσ ησλ απξνβιέπησλ ζπλζεθψλ, ψζηε λα ηνπ
επηηξέςεη λα δηαζθαιίζεη ηε ζπλέρεηα ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο.
Δπξφθεηην γηα κηα ιχζε επηείθεηαο, ε νπνία ππφ ην λνκηθφ θαη εζηθφ
πξφζρεκα ηεο δηαζθάιηζεο ηεο ζπκβαηηθήο ζπλέρεηαο ηεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο επέηξεπε ηε ζπλέρεηα ηεο ζχκβαζεο θαη ηε «δηάζσζε ηνπ
αλαδφρνπ» απφ ηελ απξφνπηε κεηαβνιή ζπλζεθψλ πνπ επέβαιε ν
νηθνλνκηθφο θινληζκφο ησλ φξσλ ηεο ζχκβαζεο.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο καδί κε δηάθνξνπο
άιινπο ζπκβαηηθνχο ηχπνπο, φπσο ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ, απνηέιεζαλ ην βαζηθφ λνκηθφ εμνπιηζκφ ησλ θξαηψλ γηα ηε
δηαρείξεζε ησλ αλαγθψλ δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο68. Οη δηάθνξνη απηνί
66

67

. Chapus R., νπ.π. ζ. 475.
. CE 30/3/1916, G.A.J.A. n. 34

68

. Chevallier J., Essai sur la notion juridique de service public, Publ. Fac.dr Amiens,
PUF, 1976, no 7, ζ. 137 επ, De Corail J.L., .Le juge administratif et la qualification
des interventions de l‘Etat dans le domaine de l‘économie, Recueil D‘Etudes en
hommage a Charles Einenmann, ed. Cujas, 1977, ζ. 500, Linotte D., Romi R.,
Mestre A., Services publics et droit public économique, 3e ed. Litec, Paris 1995.
26

ζπκβαηηθνί ηχπνη ζπζηεκαηνπνηήζεθαλ λνκνινγηαθά ρσξίο φκσο λα
είλαη δπλαηφ λα κηιήζεη θαλείο γηα θνηλέο ζέζεηο ζηα λνκηθά ζπζηήκαηα
ησλ επξσπατθψλ θξαηψλ. Αιινηε κε εξγαιείν ην ηδησηηθφ δίθαην, άιινηε
κε θαλφλεο δεκνζίνπ δηθαίνπ θαη άιινηε κε πεξίπηερλεο λνκηθέο
θαηαζθεπέο νη δεκφζηνη θνξείο, θαηά ηηο αλάγθεο ηνπο ζπλεξγάδνληαλ κε
ηνπο ηδηψηεο δεκηνπξγψληαο ζνβαξνχο πξνβιεκαηηζκνχο ζηε ζεσξία γηα
ηελ νξζφηεξε ζπζηεκαηνπνίεζε ησλ λνκηθψλ θαηεγνξηψλ69.
΢ηε ζχγρξνλε επνρή ε παξαδνζηαθή ζχκβαζε παξαρψξεζεο θαηέζηε
ζπκβαηηθφο ηξφπνο δξάζεο ηνπ θξάηνπο ηδίσο ζε ζρέζε κε ηελ δηαλνκή
χδαηνο, ηελ παξαγσγή θαη δηαλνκή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο θαη πγξαεξίνπ,
ηελ αλάπηπμε ησλ ζηδεξνδξφκσλ, θαζψο θαη ηελ αλάπηπμε ησλ
ηειεπηθνηλσληψλ. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο εθαξκφδεηαη ηδίσο ζήκεξα
σο ζπκβαηηθφο ηχπνο ζε ζρέζε κε ηελ δηαρείξηζε ησλ πφξσλ. Παξάιιεια
άθεζε ζηνηρεία ηεο ηζηνξίαο ηεο ζηελ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ, έλα λέν ζπκβαηηθφ ηχπν πνπ δεκηνχξγεζε ην θνηλνηηθφ δίθαην κε
βάζε ηελ νκφλπκε ζχκβαζε ηνπ γαιιηθνχ δηθαίνπ, φπσο ζα δνχκε πην
θάησ, ζπλζέηνληαο ζηνηρεία ησλ λνκηθψλ ζπζηεκάησλ ησλ θξαηψλ
κειψλ. Ζ θαηαζθεπή θαη ε δηαρείξηζε ησλ έξγσλ ππνδνκήο απνηειεί
ηδηαίηεξε θαηεγνξία δξάζεσλ πνπ κνηξάζζεθε ην θξάηνο κε ηνπο
ηδηψηεο70. Τπάξρεη φκσο κηα νπζηαζηηθή δηαθνξά αλάκεζα ζηα
πξνεγεζέληα ζελάξηα ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο θαη απηφ πνπ θαηλφηαλ
φηη ζηφρεπε λα πξνσζήζεη ελφςεη ηε Δληαίαο Αγνξάο ε Δπξψπε. Ζ
δεκηνπξγία ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ δηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ ζα ζπληεινχζε ζηελ ίδηα ηεο ηελ ηαπηφηεηα θαη ηελ
χπαξμε, αθνχ ηα δίθηπα απηά δελ πθίζηαλην, νχηε θαη κπνξνχζαλ λα
είλαη λνεηά θαη αληηιεπηά ρσξίο ηελ πνιηηηθή βνχιεζε ηεο εληαίαο
Δπξψπεο. Δθ ηνπ ιφγνπ απηνχ θαη ν θίλδπλνο ηεο ρξεκαηνδφηεζήο ηνπο
ήηαλ ζπλάκα θαη πνιηηηθφο θίλδπλνο, ε δε αλάιεςε ηνπ θηλδχλνπ απηνχ
ζα αλήγαγε ηνλ θνξέα ζε ηζηνξηθφ εηαίξν ηεο Δπξψπεο. Θα πξέπεη λα
γίλεη εχινγα αληηιεπηφ φηη ν ρξεκαηνδνηηθφο θίλδπλνο θαη ε
69

Guilielmi G., Introduction au droit des services publics, LGDJ, Paris 1994, ζ. 27
επ.
70

. Με θαλέλα ηξφπν φκσο ε δεκηνπξγία ηεο ζρέζεο απηήο δελ είλαη δπλαηφ λα
ζεσξεζεί φηη πξνζνκνηάδεη κε ηε δηαρείξηζε πφξσλ ή ηελ άζθεζε εμνπζηψλ
αζηπλφκεπζεο, είζπξαμεο θφξσλ θνθ. Καη ε θχζε θαη ν ζθνπφο ησλ ζρέζεσλ
δηαθέξνπλ νπζηαζηηθά. Οη ηδηψηεο δηαζθαιίδνπλ θαηά ην δπλαηφ ηε ρξεκαηνδφηεζε
ηεο θαηαζθεπήο ησλ έξγσλ ππνδνκήο θαη ιακβάλνπλ έλαληη απηνχ αληαιιάγκαηα πνπ
θαζνξίδνληαη ζπκβαηηθά. Ζ εμαζθάιηζε ηεο ρξεκαηνδφηεζεο ηνπ έξγνπ θαηαιήγεη
λα είλαη ζπλεπψο ην θχξην κέιεκα ηεο δεκφζηαο εμνπζίαο ελ νλφκαηη ηεο νπνίαο
επηιέγεη λα παξαηηείηαη απφ ηελ άζθεζε ηεο δεκηνπξγίαο ησλ έξγσλ ππνδνκήο.

27

αληαπνδνηηθφηεηα ελφο νξάκαηνο, δελ είλαη ππνινγίζηκα κεγέζε ελφςεη
ηεο δεκηνπξγίαο ελφο ηφζν θηιφδνμνπ ζρεδίνπ, φπσο απηνχ ηεο
δεκηνπξγίαο θνηλψλ επξσπατθψλ ππνδνκψλ.

7. Ζ θαηαζθεπή ελφο λένπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ
Ζ θαηαζθεπή ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ππήξμε
αθεαπηνχ κία επαλαζηαηηθή ελέξγεηα ηνπ θνηλνηηθνχ λνκνζέηε, αθνχ
κεηάιιαμε ηελ αξρεηππηθή ζχκβαζε ηνπ γαιιηθνχ δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ71,
δειαδή ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο, ζε φρεκα πεξηπεηεηψλ, γελλψληαο κηα
ζπγθπξία ζπλνιηθήο αλαλέσζεο ηεο ζεσξίαο ησλ ζπκβάζεσλ, ηδίσο ησλ
δηνηθεηηθψλ ζπκβάζεσλ, θαη θαζηζηψληαο αλαγθαία ηε ζπλνιηθή
αλαζεψξεζε ησλ απφςεσλ θαη ζέζεσλ ησλ λνκηθψλ ησλ θξαηψλ
κειψλ72.
΢πκβνιηθά ζα κπνξνχζε θαλείο λα δηαβιέςεη έλα ηδηάδνλ ρηνχκνξ λα
αλζίδεη ζηηο Βξπμέιιεο απέλαληη ζην γαιιηθφ λνκηθφ ηκπεξηαιηζκφ73,
φπσο εθθξάζζεθε ζηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο.
Θα κπνξνχζε φκσο εμίζνπ λα δηαβιέςεη θαη κηα βνχιεζε βεβαηφηεηαο,
δεδνκέλεο ηεο εθηελνχο επεμεξγαζίαο ηεο ζπγθεθξηκέλεο λνκηθήο
θαηεγνξίαο74, ηεο ζρέζεο ηεο κε ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
71

. Δληειψο ελδεηθηηθά βι., Dupuis G., Sur la concession de service public, D. 1978,
Chr. ζ.222 et 53, ζ. 318 επ. , Liet Veaux G., Identification de la concession de
service public, Rev.adm. 1968, ζ.717, Vedel G.- Delvolvé P., Droit Administratif,
PUF1984, ζ. 1096 επ. θαη ζ. 1133 επ., De Laubadère A., Moderne A. Delvolvé P.,
Traité de contrats administratifs, t. 1 2e ed., LGDJ 1983, ζ. 281 επ. θιπ.
72

. Βι. ζρεηηθά Llorens F., ζε Bréchon- Moulènes Ch., Llorens F., Bazex M.,
Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La concession de service public face au
droit communautaire, αλσηέξσ,ζ. 15 επ., Mescheriakoff A.S., Droit Public
économique, PUF, 1994, Hubrecht H.G., Droit public économique, Dalloz, 1997 ζ.
159 επ., ν νπνίνο ραξαθηεξίδεη ηελ ζπγθεθξηκέλε πεξίπησζε σο παξάδεηγκα θξίζεο
ηεο γαιιηθήο ζεσξίαο ιφγσ ηεο επίδξαζεο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ.
73

. Γηα ην λνκηθφ ηκπεξηαιηζκφ πνπ εθθξάδεη ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ βι. Llorens F., ζε Bréchon- Moulènes Ch., Lolrens F., Bazex M.,
Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La concession de service public face au
droit communautaire, αλσηέξσ,ζ. 15 επ, φπνπ θαη βηβιηνγξαθία.
74

. Ηδίσο απφ ην γαιιηθφ δίθαην θαη κε έκθαζε ζηε ζρέζε ζπλεξγαζίαο θξάηνπο θαη
ηδσηψλ ππφ ζπλζήθεο πξνζηαζίαο ηνπ δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο. Αληί πνιιψλ βι. De
Laubadère A., Moderne A. Delvolvé P., Traité de contrats administratifs, t. 1 2e ed.,
LGDJ 1983, ζ. 281 επ.

28

έξγσλ απφ αηψλεο, ηε γλψζε ηεο ρξεζηηθφηεηαο ηνπ λνκηθνχ απηνχ
εξγαιείνπ (ε νπνία πνηέ κέρξη ζήκεξα δελ αληηθαηαζηάζεθε νπζηαζηηθά
απφ φια ηα κνξθψκαηα ηχπνπ PFI, PPP, BOT πνπ θαηά θαηξνχο
δεκηνπξγήζεθαλ).
Πξντφλ ελφο ζπληεξεηηθνχ θαη ζψθξνλνο ζαξθαζκνχ, ε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ μεθίλεζε ηελ απηφλνκε πνξεία ηεο
ζπλζέηνληαο ζηνηρεία απφ ηε λνκηθή παηδεία θαη πξαθηηθή ηεο Δπξψπεο,
κε ην πιηθφ απφ ην νπνίν θαηαζθεπάζζεθαλ νη Δπξσπατθέο ππνδνκέο ηεο
Δληαίαο Δπξψπεο. Ήηαλ ε πξψηε χιε ηεο ζχλδεζεο ηνπ Καλαιηνχ ηεο
Μάγρεο: κηα ζχκβαζε πξάμε75.
Ο ζπγθεθξηκέλνο ζπκβαηηθφο ηχπνο ππέζηε ζνβαξέο θξηηηθέο θαη
πνηθίιεο κεζνδνινγηθέο πξνζεγγίζεηο ζηα ρξφληα πνπ αθνινχζεζαλ ηελ
ελλνηνινγηθή ηνπ απνηχπσζε76 ρσξίο φκσο πξνο ην παξφλ λα αιινησζεί
ή κεηαβιεζεί, παξεθηφο απφ ηηο εξκελεπηηθέο πξνζεγγίζεηο ηνπ ΓΔΚ κε
ηηο νπνίεο επηρεηξήζεθε κηα ζπζηεκαηνπνίεζε ζην πιαίζην ησλ
ζχγρξνλσλ αλαγθψλ ηεο αγνξάο.

8. Σν φλνκα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
Σε ζηηγκή πνπ απνθαζίζζεθε ε είζνδνο ζην θνηλνηηθφ δίθαην ηεο
«ζχκβαζεο παξαρψξεζεο» ε αλάγθε νξηζκνχ ηεο θξίζεθε απνιχησο
αλαγθαία, δεδνκέλεο ηεο δηαθνξνπνίεζεο θαη ησλ απνρξψζεσλ ηεο
έλλνηαο ηεο παξαρψξεζεο «ζχκβαζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο» ζηα θξάηε
κέιε77. Ζ «δεκφζηα ππεξεζία» δελ θξίζεθε έλλνηα ε νπνία απνηειεί
75

. Γηα ηε ζχκβαζε ζχλδεζεο ηνπ Καλαιηνχ ηεο Μάγρεο βι. ην Μέξνο Γ ηνπ
παξφληνο.
76

. ΢ρεηηθά βι. Σν Πξάζηλν Βηβιίν ηεο ΔΔ COM (96) 583 final, 27.11.1996 Βι. ην
βαζηθφ πξνβιεκαηηζκφ ηεο Οηθνλνκηθήο θαη Κνηλσληηθήο Δπηηξνπήο ηεο ΔΔ ζην Avis
sur le ―Renforcement du droit des concessions et des contrats de Partenariats Publics
– Prives (PPP)», 19/10/2000, ζε Revue des Concessions et des délégations de service
public, 2000, ζ. 43 επ., Βι. Δπίζεο Hight Level Group on public- private
partnershipfinancing of Trans- European network transport projects, document de la
Commission VII/A3/AM, Minutes of the fifth meeting of the hight level group
Bruxelles 11/4/1997, Draft Final Report. Βι. θαη ηνπο πξνβιεκαηηζκνχο ηεο γαιιηθήο
ζεσξίαο ζε Hubrecht H.G., Droit public économique, Dalloz, 1997.
77

. ΢ρεηηθά βι. Guisolphe Gh., ζε Bréchon- Moulènes Ch., Llorens F., Bazex M.,
Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La concession de service public face au
droit communautaire, αλσηέξσ. ζ. 86 επ.
29

θνηλφ λνκηθφ απφθηεκα ζηα θξάηε κέιε78. Δμίζνπ δηαθνξνπνηνχκελε
ήηαλ νη ηξφπνη ζχλαςεο ησλ δηαθφξσλ εηδψλ «ζπκβάζεσλ δεκφζηαο
ππεξεζίαο».
Σν φλνκα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ην δίρσο άιιν
είλαη ε κεηάθξαζε ηνπ γαιιηθνχ φξνπ concession des travaux publics79,
ζχκβαζεο γλσζηήο θαη θεξψλπκεο ζην γαιιηθφ δίθαην, επαξθψο δε
δηαθξηηήο απφ ηελ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, δειαδή
ηελ concession de service public80. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ θαηά ην γαιιηθφ δίθαην είλαη ε ζχκβαζε κε ηελ νπνία έλα δεκφζην
λνκηθφ πξφζσπν επηθνξηίδεη έλα άιιν κε ηελ εθηέιεζε δεκνζίνπ έξγνπ
θαη ηελ εθκεηάιιεπζή ηνπ απφ ηελ νπνία ιακβάλεη αληακνηβή ε νπνία
πξνθχπηεη απφ ην επηρεηξεκαηηθφ απνηέιεζκα ηεο εθκεηάιιεπζεο
απηήο81.
Ζ θνηλνηηθή δηάιεθηνο πηνζέηεζε ην ζπγθεθξηκέλν γαιιηθφ φξν
πξνθαλψο δηφηη ήηαλ ν ζπγγελέζηεξνο ζηελ νπζία πνπ επηζπκνχζε λα
ξπζκίζεη θαη πξφζθεξε έλα πθηζηάκελν πιέγκα ξπζκίζεσλ αιιά θαη
πιήζνο επηηπρψλ εθαξκνγψλ. Με έκθαζε ζηελ θαηαζθεπή ππνδνκψλ, ν
ζπκβαηηθφο απηφο ηχπνο ρξεζηκνπνηήζεθε ζην γαιιηθφ δίθαην γηα
ρξφληα, ζεσξείηε κάιηζηα φηη θαη‘νπζία πξνεγήζεθε ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ηζηνξηθά . Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο, ππήξμε λνκνινγηαθή θαηαζθεπή εκπλεπζκέλε απφ
ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, απφ ηελ νπνία φκσο δελ

78

. Γηα ην γεληθφηεξν πξνβιεκαηηζκφ πνπ αλαπηχζζεηαη ζε ζρέζε κε ηελ
παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο θαη ηελ ππεξεζία γεληθνχ νηθνλνκηθνχ
ζπκθέξνληνο ζην θνηλνηηθφ δίθαην βι. αληί πνιιψλ Βezançon X., Essai sur les
contrats de travaux et de services publics, αλσηέξσ, ζ. 487 επ., Sandiago Gonzales
Varas Ibanez, Le défi des services publics en Europe, Direction Générale des études,
Parlement Européen série économique, W- 26, 1-1997, βι. ηδίσο θαη ην ζπιινγηθφ
έξγν Chevalier J.M., Ekeland I., Frison – Roche A.M., L‘idée de service public estelle encore soutenable? PUF 1999, Paris.
79

. Γηα ηε ζχκβαζε απηή ζην γαιιηθφ δίθαην βι. Jèze G., Nature juridique de la
concession de travaux publics, RDP 1910, ζ. 230, Cathelinau J., Diversité et
particularisme des concessions de travaux publics, CJEG, 1968, doct. 27 , ζ. 53 επ.
80

. Βι. έλα γεληθφ πξνβιεκαηηζκφ γηα ην ζέκα ζε De Laubadère A., Moderne A.
Delvolvé P., Traité de contrats administratifs, t. 1 2e ed., LGDJ 1983, ζ. 281 επ.
81

. Βι. Γηα ην ζέκα De Laubadère, A., Moderne, A. Delvolvé P., Traité de contrats
administratifs, t. 1 2e ed., LGDJ 1983, ζ. 309 επ. φπνπ θαη ν ζρεηηθφο νξηζκφο.

30

θιεξνλφκεζε ηελ έκθαζε ζηηο δηαθαλείο δηαδηθαζίεο δεκνπξάηεζεο πνπ
ε δεχηεξε είρε σο ζπλέπεηα.
9. Ζ θαηαγσγή ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
H ζχκβαζε παξαρψξεζεο απνηειεί εθεχξεκα ηνπ γαιιηθνχ δηθαίνπ82.
Δμίζνπ εθεχξεκα ηνπ γαιιηθνχ δηθαίνπ απνηειεί θαη ν φξνο ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ83. Ζ ηζηνξία ηνπ γαιιηθνχ δηνηθεηηθνχ
δηθαίνπ θαηαδεηθλχεη φηη ε παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο
απηνλνκήζεθε ζηαδηαθά ηεο θαηαζθεπήο δεκνζίσλ έξγσλ. Παξά ηα φζα
ζα κπνξνχζε λα θαληαζζεί θαλείο κε βάζε ηε γαιιηθή ζεσξία, ε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ πξνεγήζεθε σο ζχιιεςε ήδε
απφ ην 15ν αηψλα. θαη ππήξμε ε κήηξα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο, κφιηο ην 19ν αηψλα.
Ζ παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο απέθηεζε λνκηθή αλεμαξηεζία απφ
ηα δεκφζηα έξγα σο έλλνηα ζην ηέινο ηνπ 19νπ αηψλα. Θα πξέπεη
κάιηζηα λα επηζεκαλζεί φηη ε «ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο» θαη ε «ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ» ζπρλά δελ
έρνπλ ζαθή δηάθξηζε ζηε λνκνινγία ηνπ γαιιηθνχ Conseil d‘Etat84. Οη
κεγάινη ζεσξεηηθνί ζπγγξαθείο ηνπ 19νπ αηψλα δελ αλαθέξνληαη ζηε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο85. Ζ παξαηήξεζε απηή
δηθαηνινγεί ην γεγνλφο φηη ζηηο απαξρέο ηεο ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο ππήγεην ζηνλ Κψδηθα Γεκνζίσλ Έξγσλ θαη ζηνπο
θαλφλεο δεκνπξάηεζεο πνπ απηφο έζεηε, ρσξίο λα ηίζεηαη δήηεκα
82

. Αληί πνιιψλ βι. Dupuis G., Guedon M.J., Droit administratif, Armand Colin UParis 1986, Dupuis G., Sur la concession de service public, D, 1978, Chr. ζ.222 et 53,
ζ. 318 επ. , Liet Veaux G., Identification de la concession de service public,
Rev.adm. 1968, ζ.717, Vedel G.- Delvolvé P., Droit Administratif, PUF1984, ζ. 1096
επ. θαη ζ. 1133 επ., De Laubadère A., Moderne A. Delvolvé P., Traité de contrats
administratifs, t. 1 2e ed., LGDJ 1983, ζ. 281 επ.
83

. Raymundie O., Gestion déléguée des services publics, en France et en Europe, Le
Moniteur, Paris 1995, ζ. 38 επ. Bréchon- Moulènes Ch., Llorens F., Bazex M.,
Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La concession de service public face au
droit communautaire, αλσηέξσ, ζ. 3 επ.
84

. Jèze G., La concession de service public, RDP 1925, ζ. 529 επ, CE 17 Novembre
1882, CGE, Lebon ζ. 889 concl. Marguerie M.
85

. ΢ρεηηθά βι. θαη Aucoc L., Conférence sur l‘administration et le droit administratif,
Dunod, 2e édition, 1882, Laferrière E., Traité de la juridiction administrative,
Berger- Levrault, 2e édition,, 1896.

31

απ‘επζείαο αλάζεζήο ηνπο. Γηα πξψηε θνξά ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο δηαηππψζεθε σο έλλνηα κε ζαθήλεηα ην 1910 ζην
δηάηαγκα ηεο 31 Μαΐνπ ηνπ 1910 κε ην νπνίν νξγαλψζεθε ην Γαιιηθφ
΢πκβνχιην Δπηθξαηείαο86. Ο πξψηνο νξηζκφο δε ηεο έλλνηαο ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο δφζεθε κφιηο ην 1916 ζηηο
δηάζεκεο conclusions ηνπ Commissaire du gouvernement Chardenet ζηελ
ηζηνξηθή απφθαζε CE 30 mars 1916, Compagnie Générale d‘éclairage de
Bordeaux c/ Ville de Bordeaux87,88.
To 1902 o Ζauriou89 έγξαθε: «αλ γηα παξάδεηγκα, ε παξαρψξεζε ησλ
ζηδεξνδξφκσλ είλαη παξαρψξεζε δεκνζίσλ έξγσλ, είλαη ζαθέο φηη ην
βαζηθφ αληηθείκελν δελ είλαη ε θαηαζθεπή, αιιά ε εθκεηάιιεπζε ηνπ
ζπκβαηηθνχ αληηθεηκέλνπ, ...ζπλεπψο ην αιεζηλφ φλνκα ησλ
παξαρσξήζεσλ πνπ καο απαζρνινχλ είλαη απηφ ηεο παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο θαη απνηειεί πάλσ απφ φια έλα κέζνλ γηα ηε
δηαζθάιηζε ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο90». Mεηά ην 1920 ε έλλνηα ηεο
παξαρψξεζεο ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο είρε πιένλ εγθαηαζηαζεί ζην
γαιιηθφ λνκηθφ ιεμηιφγην γηα θαιά91. H εμέιημε ηεο γαιιηθήο
λνκνινγίαο δηθαίσζε ηε ζέζε φηη ππάξρεη παξαρψξεζε δεκφζηαο
ππεξεζίαο, άπαμ θαη πθίζηαηαη δπλαηφηεηα ειεχζεξεο επηινγήο
αληηζπκβαιινκέλνπ92. H γαιιηθή λνκνινγία πάλησο ρξεζηκνπνηεί
86

. Πξφθεηηαη γηα ην décret du 31 mai 1910 Βι. ζρεηηθά θαη Hauriou M., Précis de
droit administrative et de droit public, Sirey 11e édition, 1927, ζ. 792 θαη
ππνζεκεηψζεηο.
87

. CE 30 mars 1916, Compagnie Générale d‘éclairage de Bordeaux c/ Ville de
Bordeaux, Rec. ΢. 125.
88

. Γηα έλαλ ελδηαθέξνληα πξνβιεκαηηζκφ γηα ην δήηεκα βι. Llorens F., ζε
Bréchon- Moulènes Ch., Llorens F., Bazex M., Guisolphe Gh., Auby J.B.,
Delvolvé P., La concession de service public face au droit communautaire,
αλσηέξσ,ζ. 19 επ.
89

. Rivero J., Hauriou et l‘ avènement de la notion de service public, Mélanges
Mestre, Sirey Paris 1956, ζ. 461 επ., Sfez L., Essai sur la contribution du doyen
Hauriou au droit administratif français, LGDJ, Paris 1966.
90

. CE 14 fevrier 1902, Blanleuil et Vernaudon C/ Ville d‘Angouleme, S. 1904, III, ζ.
81.
91

. Raymundie O., Gestion déléguée des services publics, en France et en Europe, Le
Moniteur, Paris 1995, ζ. 38 επ.
92

. CE 3 mai 1974, Beau et Lagarde, Lebon ζ. 243.

32

επηπξφζζεηα θαη ηνλ φξν παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο θαη δεκνζίσλ
έξγσλ κέρξη ζήκεξα93.
To 1963, κε ηελ απφθαζε ηνπ Conseil d‘Etat Ville de Colombes94 ,
δεκηνπξγήζεθε απφ ηε γαιιηθή λνκνινγία ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
επηρείξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ (marche d‘entreprise de travaux publicsMETP) έλλνηα ε νπνία εδξαηψζεθε ζηε κεηαγελέζηεξε λνκνινγία95 θαη ε
νπνία απνηχπσζε ηελ πεξίπησζε ηεο θαηαζθεπήο δεκνζίσλ έξγσλ έλαληη
εξγνιαβηθνχ αληαιιάγκαηνο πνπ παξέρεηαη κέζσ ηεο εθκεηάιιεπζεο
ησλ έξγσλ δηα ησλ ρξεζηψλ. H λνκνινγηαθή απηή θαηαζθεπή νδήγεζε
ζε επαλαραξαθηεξηζκφ ζεκαληηθψλ ζπκβάζεσλ θαη ζε ππαγσγή ηνπο
ζην ζπγθεθξηκέλν λνκηθφ θαζεζηψο, αλεμάξηεηα απφ ην ραξαθηεξηζκφ
πνπ ηνπο εδίδεην ζπκβαηηθά απφ ηα ζπκβαιιφκελα κέξε.96 Καζνξηζηηθφ
θξηηήξην γηα ην γαιιηθφ ΢πκβνχιην ηεο Δπηθξαηείαο ήηαλ ην ζπκβαηηθφ
αληάιιαγκα, θξηηήξην ην νπνίν θαίλεηαη λα πηνζέηεζε θαη ην θνηλνηηθφ
δίθαην θαηά ηελ ελλνηνινγηθή νξηνζέηεζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ. Δηδνπνηφο δηαθνξά κεηαμχ ηνπ ζπκβαηηθνχ απηνχ
ηχπνπ θαη ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαηά ην γαιιηθφ
δίθαην είλαη ν ηξφπνο είζπξαμεο ηνπ ζπκβαηηθνχ αληαιιάγκαηνο απφ ηελ
εθκεηάιιεπζε. ΢ηελ πξψηε πεξίπησζε απηφ ιακβάλεηαη απφ ην δεκφζην
λνκηθφ πξφζσπν ή ηελ αλαζέηνπζα αξρή ελψ ζηε δεχηεξε απφ ηνπο
ρξήζηεο απεπζείαο97. Σν πξφβιεκα ζεσξήζεθε νξηαθφ γηα ηε γαιιηθή
93

.CE 14 fevrier 1975, Epoux Merlin et assoc. De défense des habitants des quartiers
de Super- la- Ciotat, D., 1976, ζ. 141, note Boivin, CE 20 décembre 1961, Lebon, ζ.
724, AJDA 1962, ζ. 288, chron. Galabert et Gentot, TC 8 juillet 1963, Entreprise
Peyrot, GAJA γηα ηηο παξαρσξήζεηο απηνθηλεηνδξφκσλ, CE 10 avril 1970, Beau et
Lagarde, Lebon ζ. 243 γηα ηηο παξαρσξήζεηο ππνγείσλ ζηαζκψλ ζηάζκεπζεο.
94

. Conseil d‘Etat, 11/12/1963, Ville de Colombes, Lebon, ζ. 612 επ.

95

. Conseil d‘Etat 26/11/1971 SIMA, rec ζ. 723, RDP 1972. 239 Concl Gentot, note
Waline AJ 1971. 649, Conseil d‘Etat18/9/2978 Société Marseillaise de Crédit, rec no.
03471, Conseil d‘Etat 26/7/1985 Société anonyme lyonnaise des eaux et de
l‘éclairage, leb. ζ. 246, RFDA1986.231 concl Dandelot, Conseil d‘Etat 11/7/1986
Préfet de la Creuse et autres, rec ζ. 611, θιπ. ΢ρεηηθά βι. θαη Bezançon X., Essai sur
les contrats de travaux et de services publics, αλσηέξσ, ζ. 522 επ. Guglielmi J.,
Introduction au droit des services publics, LGDJ, 1994, ζ .130, Gaudemet Y., Le
marché d‘entreprise de travaux publics, Moniteur TPB, 23/12/1988, ζ. 44.
96

. De Laubadère A., Moderne A. Delvolvé P., Traité de contrats administratifs, t. 1
2e ed., LGDJ 1983, ζ. 316 επ. φπνπ νξηδνπλ νη ζπγγξαθείο κηα ηδηαίηεξε θαηεγνξία
ζπκβάζεσλ νη νπνίεο πξνζεγγίδνπλ ηελ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο
θαη ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ.
97

. Guglielmi J., Introduction au droit des sevices publics, LGDJ, 1994, ζ . 131.
33

ζεσξία θαζψο ε ζχκβαζε ηεο επηρείξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζεσξήζεθε
φηη ππάγεηαη ζηελ θαηεγνξία ησλ ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ, αλ θαη
φρη ρσξίο ακθηζβεηήζεηο98. H γαιιηθή ζεσξία εμάιινπ αληηκεηψπηζε ζην
πιαίζην ηνπ ίδηνπ πξνβιεκαηηζκνχ ην δήηεκα ησλ αλψλπκσλ ζπκβάζεσλ
(contrat innome) πνπ ζπλάπηεη ην δεκφζην, νη νπνίεο ελαπφθεηληαη ζηε
θαληαζία ησλ λνκηθψλ θαη επηηξέπνπλ άθζνλε πνηθηιία θαη
πεξηπησζηνινγία99. Σν ζχλνιν ησλ πεξηπηψζεσλ απηψλ επηηξέπεη λα
θαηαζηεί αληηιεπηφ φηη ν θνηλνηηθφο λνκνζέηεο είρε ππφςε ηνπ ζεηξά
πεξηπηψζεσλ πνπ είραλ ππφςε ηνπο ηα δίθαηα ησλ θξαηψλ κειψλ, φηαλ
πηνζέηεζε ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη εμίζνπ είρε
ππφςε ηνπ ην ζρεηηθφ πξνβιεκαηηζκφ πνπ αλαπηχρζεθε ζηε ζεσξία.
Σνχην δηθαηνινγεί θαη ηε ιηηφηεηα ηεο δηαηχπσζεο ηνπ θνηλνηηθνχ
νξηζκνχ, ν νπνίνο επηηξέπεη αθζνλία λνκηθψλ ππαγσγψλ θαη
ραξαθηεξηζκψλ δηαθφξσλ πξαγκαηηθψλ πεξηπηψζεσλ, αιιά θαη ηελ
κεηέπεηηα εμέιημε ηεο λνκνινγίαο ηνπ ΓΔΚ, ε νπνία, παξφηη δελ
ππεηζήιζε κέρξη ζήκεξα ζηνλ πξνβιεκαηηζκφ ηεο γαιιηθήο ζεσξίαο γηα
ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο, παξά κφλνλ ζην κέηξν πνπ ηεο ήηαλ
αλαγθαίν γηα ηελ απνθπγή ησλ θαηαζηξαηεγήζεσλ ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ, εθάξκνζε ηνπο θνηλνηηθνχο θαλφλεο ζε ζεηξά ζπκβαηηθψλ
πεξηπηψζεσλ πνπ επαλαθέξνπλ ελαξγή ηνλ πξνβιεκαηηζκφ ηεο ζεσξίαο
δίδνληαο επζέσο ή ππαηληθηηθά ηηο απαληήζεηο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ100.
Δίλαη ζπλεπψο θαλεξφ φηη ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
έρεη γαιιηθή θαηαγσγή ηελ νπνία θαη είλαη ρξήζηκν λα πξνζεγγίδνπκε
ελφςεη ηεο εξκελείαο ηεο, ρσξίο φκσο λα ιεζκνλεί ν εξκελεπηήο φηη κεηά
ηελ πηνζέηεζή ηεο απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην απέθηεζε κηα αλαγθαία
απηνλνκία, ε νπνία ηεο πξνζδίδεη θαη ελλνηνινγηθή απηνηέιεηα.

98

. Terneyre P., Une nouvelle technique de financement privé des ouvrages publics
collectives, le marché d‘entreprise de travaux publics, Mel. Auby, 1992, ζ. 315 επ.
99

. Conseil d‘Etat 23/3/1992 Martin, Rec 130, AJ 1992, 375, et chron.333, montage
d‘Euro- Disney. ΢ρεηηθά βι θαη Guglielmi J., Introduction au droit des sevices
publics, LGDJ, 1994, ζ. 132 βι. Δπίζεο θαη ηνλ πξνβιεκαηηζκφ ηνπ Llorens.
100

. Δλδεηθηηθά αλαθέξεηαη ε πξφζθαηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ C-399/98 ηεο 12εο
Ηνπιίνπ 2001 Ordine degli Architetti delle Province di Milano e Lodi, Piero De
Amicis, Consiglio Nazionale degli Architetti, Leopoldo Freyrie, γηα ηελ νπνία ζα
γίλεη ιφγνο αλαιπηηθά πην θάησ, θαη ε νπνία επαλαθέξεη ηελ επηθαηξφηεηα ην δήηεκα
ηεο εληνιήο πξνο ηνλ ηδηψηε απφ ηελ αλαζέηνπζα αξρή, ή ην δήηεκα ηεο ζχλαςεο
ζπκθσλίαο ε νπνία ελζσκαηψλεηαη ζε κνλνκεξή πξάμε, ή ην δήηεκα ηεο αλάπηπμεο
γεο.

34

10. Απφ ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ: Ζ πεξίνδνο ηεο θαηαζηξαηήγεζεο ησλ θαλφλσλ
Ήηαλ γλσζηφ ζε φινπο ηνπο λνκηθνχο ηεο επνρήο φηη, ηα θξάηε κέιε ηνπ
επεηξσηηθνχ ζπζηήκαηνο δηθαίνπ, φηαλ επηζπκνχζαλ λα ππεθθχγνπλ ηεο
θνηλνηηθήο δηαθάλεηαο πξνζέθεπγαλ ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο101. Γηα
101

. Ζ λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ ηεο δεθαεηίαο ηνπ 80 αληηκεηψπηζε αλάινγα θαηλφκελα ζε
πνιιέο επθαηξίεο. Υαξαθηεξηζηηθή πεξίπησζε ηζρπξηζκνχ φηη ζχκβαζε ζπληζηά
παξαρψξεζε, γηα ιφγνπο απνθπγήο ππαγσγήο ζην δίθαην ηεο ΔΔ, είλαη ε θξηζείζα κε
ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 26/4/1994 C-272/91, Δπηηξνπή θαηά Ηηαιίαο, κε ηελ νπνία
θαηαδηθάζζεθε ε Ηηαιία δηφηη δελ ππήγαγε δηαγσληζκφ ζηηο δηαδηθαζίεο πνπ
πξνβιέπεη ε νδεγία 93/36/ΔΟΚ ππφ ην πξφζρεκα ηεο εμαίξεζεο ηνπ άξζξνπ 2 παξ. 2
ηεο νδεγίαο απηήο, εθφζνλ δελ ζπλεπάγεηαη νπδεκία κεηαβίβαζε επζπλψλ πξνο ηνλ
παξαρσξεζηνχρν, φζνλ αθνξά ηηο δηάθνξεο εξγαζίεο πνπ ζπλδένληαη κε ην παηρλίδη
lotto θαη ην έξγν πεξηνξίδεηαη ζε ηερληθήο θχζεσο δξαζηεξηφηεηεο πνπ ζπλδένληαη κε
ηελ εγθαηάζηαζε θαη δηαρείξηζε ηνπ ζπζηήκαηνο απηνκαηνπνηήζεσο. ΢ε θακία
πεξίπησζε πάλησο δελ ζα ζεσξεζεί φηη ε δξαζηεξηφηεηα απηή επάγεηαη κεηαβίβαζε
ζηνλ παξαρσξεζηνχρν γηα άζθεζε δεκφζηαο εμνπζίαο ή γηα άζθεζε δεκφζηαο
ππεξεζίαο. Ο Γεληθφο Δηζαγγειέαο Gulmann αλέθεξε ξεηά ζηηο Πξνηάζεηο ηνπ φηη ε
ζρεηηθή δξαζηεξηφηεηα απνηειεί παξνρή ππεξεζηψλ θαη πξνκήζεηα αγαζψλ απφ ην
Γεκφζην θαη φρη αλάζεζε εμνπζηψλ νξγάλσζεο ηνπ παηρληδηνχ lotto, νχηε βεβαίσο
παξαρψξεζε δεκνζίνπ έξγνπ εθφζνλ, θαηά ην ζθεπηηθφ 10 ησλ Πξνηάζεψλ ηνπ, δελ
ππάξρεη κεηαβίβαζε ζηνλ παξαρσξεζηνχρν ηνπ δηθαηψκαηνο εθκεηάιιεπζεο ηνπ
ζπζηήκαηνο απηνκαηνπνηήζεσο σο αληάιιαγκα γηα ηελ εξγαζία ηνπ.
Αλάινγα, έρεη εξκελεπζεί παιαηφηεξα, κε αθνξκή ηελ απφθαζε ηνπ ΓEK ηεο
5/12/1989 C-3/88, Δπηηξνπή θαηά Ηηαιηθήο Γεκνθξαηίαο, ζχκθσλα κε ηελ νπνία
θξίζεθε φηη ε πξνκήζεηα πιηθψλ πιεξνθνξηθήο θαη ε ζρεηηθή εγθαηάζηαζε
ζπζηεκάησλ πνπ αθνξνχλ δξαζηεξηφηεηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, δελ εκπίπηνπλ ζηελ
πεξίπησζε απηήο ηεο παξαγξάθνπ, εθφζνλ ε πξνκήζεηα ηνπ εμνπιηζκνχ πνπ είλαη
αλαγθαίνο γηα ηελ εγθαηάζηαζε ελφο ζπζηήκαηνο πιεξνθνξηθήο, θαζψο θαη ν
ζρεδηαζκφο θαη ε δηαρείξηζε ηνπ ζπζηήκαηνο, παξέρνπλ ηε δπλαηφηεηα ζηε δηνίθεζε
λα εθπιεξψζεη ηελ απνζηνιή πνπ ηεο έρεη αλαηεζεί, ρσξίο νη δξαζηεξηφηεηεο απηέο
λα απνηεινχλ δεκφζηα ππεξεζία.
Δηδηθφηεξα αλ θαη κεηαγελέζηεξε, γηα ηνλ ελλνηνινγηθφ πξνζδηνξηζκφ ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο, ε νπνία εθ ηεο θχζεψο ηεο έρεη ζπκβαηηθφ αληηθείκελν κε ππαγφκελν
απνθιεηζηηθά ζηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο έξγνπ, ζηελ πξνκήζεηα ή ζηελ παξνρή
ππεξεζηψλ, αιιά έρεη ζχλζεην ραξαθηήξα. ζεκαληηθή είλαη απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο
19/4/1994 C-331/92 Gestion Hotelera International SA θαηά Comunidad Autonoma
de Canarias θ.ι.π., κε ηελ νπνία νξηνζεηήζεθε ε ζρέζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
κε ηελ ζχκβαζε έξγνπ ζην κέηξν πνπ θξίλεηαη κηθηή ζχκβαζε, ε νπνία απνηειείηαη
απφ ζχκβαζε έξγνπ θαη παξαρψξεζε πξαγκάησλ. Σν ΓΔΚ έθξηλε φηη, ην αλ εκπίπηεη
κηα κηθηή ζχκβαζε ζηελ εθαξκνγή ηεο νδεγίαο, εμαξηάηαη απφ ην πνην είλαη ην θχξην
αληηθείκελν ηνπ δηαγσληζκνχ. Δθφζνλ είλαη ε θαηαζθεπή έξγσλ, ηφηε ν δηαγσληζκφο
εκπίπηεη ζην πεδίν ηεο παξνχζαο νδεγίαο. Οζάθηο νη πξαγκαηνπνηεζεζφκελεο
εξγαζίεο ζην μελνδνρείν ή ζην θαδίλν έρνπλ παξεπφκελν κφλνλ ραξαθηήξα ζε ζρέζε
κε ην θχξην αληηθείκελν, επηζήκαλε ην ΓΔΚ, ην ζχλνιν ηνπ δηαγσληζκνχ απηνχ δελ
κπνξεί λα ραξαθηεξηζζεί ζχκβαζε δεκνζίσλ έξγσλ, θαηά ηελ έλλνηα ηεο νδεγίαο.
35

κέζνπ απηήο ηεο λνκηθήο θαηαζθεπήο ην θνηλνηηθφ δίθαην εηίζεην
εθπνδψλ, φπσο ζην παξειζφλ ζπλέβαηλε κε ηνλ Κψδηθα Γεκνζίσλ
Έξγσλ ζην γαιιηθφ δίθαην, ή ην δίθαην ησλ δεκνζίσλ έξγσλ ζην
ειιεληθφ δίθαην102. Αληηθείκελα ησλ νδεγηψλ, νη νπνίεο ίζρπαλ κέρξη ηφηε
ήηαλ νη ζπκβάζεηο έξγσλ θαη πξνκεζεηψλ. ΢ην κέηξν πνπ ε έλλνηα ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δελ εθαιχπηεην απφ απηή ηεο θαηαζθεπήο
δεκνζίσλ έξγσλ, ν ζπγθεθξηκέλνο ζπκβαηηθφο ηχπνο εζεσξείην κε
ππαγφκελνο ζην θνηλνηηθφ θαζεζηψο. Καη σο πξνο ην δήηεκα απηφ ε
λνκνινγηαθή εμέιημε θψηηζε ζε κεγάιε έθηαζε ην πεδίν εθαξκνγήο ηνπ
επξσπατθνχ δηθαίνπ ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ.
Ζ έλλνηα ηνπ δεκνζίνπ έξγνπ103 δελ είλαη έλλνηα δεδνκέλε ζην πιαίζην
ησλ δηθαίσλ ησλ θξαηψλ κειψλ. Θα πξέπεη λα ζεσξεζεί πάλησο, φηη ηα
εξκελεπηηθά εθεπξήκαηα ησλ πξψησλ εηψλ ηεο εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο,
΢ην εζληθφ δηθαζηήξην ελαπφθεηηαη λα απνθαλζεί αλ νη εξγαζίεο έρνπλ παξεπφκελν
ραξαθηήξα ζε ζρέζε κε ην θχξην αληηθείκελν ηνπ δηαγσληζκνχ. ΢ην θείκελν ηεο
απφθαζεο επηζεκαίλεηαη φηη ε εξκελεία απηή εληζρχεηαη απφ ηελ νδεγία 92/50/ΔΟΚ
δηφηη, ζχκθσλα κε ηελ δέθαηε έθηε αηηηνινγηθή ζθέςε ηεο, απφ ηελ νδεγία 71/305
πξνθχπηεη ζπγθεθξηκέλα φηη κηα νδεγία κπνξεί λα ζεσξείηαη σο ζχκβαζε δεκνζίσλ
έξγσλ κφλνλ εθφζνλ ν ζθνπφο ηεο ζπλίζηαηαη ζηελ εθηέιεζε ελφο έξγνπ θαη φηη,
εθφζνλ ηα έξγα απηά γίλνληαη επηθνπξηθψο θαη δελ απνηεινχλ ην αληηθείκελν ηεο
ζπκβάζεσο, δελ κπνξνχλ λα δηθαηνινγήζνπλ ηνλ ραξαθηεξηζκφ ηεο ζπκβάζεσο σο
ζπκβάζεσο δεκνζίσλ έξγσλ. ΢ηηο Πξνηάζεηο ηνπ ν Γεληθφο Δηζαγγειέαο Lenz
ζεκείσζε γηα ην ραξαθηεξηζκφ ηεο ζχκβαζεο πνπ ζπλάθζεθε, αθνχ εμέηαζε ην
αληηθείκελν, ηα ηεχρε δεκνπξάηεζεο θαη ηνλ νηθνλνκηθφ ζθνπφ ηεο, φηη θαζνξηζηηθήο
ζεκαζίαο ήηαλ ην γεγνλφο φηη ε αλάζεζε δελ ζα κπνξνχζε λα δηαζπαζζεί ρσξίο λα
κεηαβιεζεί ε λνκηθή δνκή ηεο.: "Η δηνίθεζε δελ απέβιεπε ζηελ εθηέιεζε δεκνζίσλ
έξγσλ κε απηεπηζηαζία αιιά ζηελ αλεχξεζε εηαηξίαο ε νπνία, ζηα πιαίζηα ησλ
ππνρξεψζεψλ ηεο έλαληη ηεο δηνηθήζεσο, ζα αλειάκβαλε ηελ εθηέιεζε ησλ έξγσλ". Με
ηε λνκνινγία απηή επηρεηξήζεθε ε ηηζάζεπζε ησλ θαηαζηξαηεγήζεσλ δηα ηεο
θαηαζθεπήο ησλ κηθηψλ ζπκβάζεσλ θαη ηελ επηθέληξσζεο ζην ζπκβαηηθφ
αληηθείκελν πνπ είλαη πξνεμάξρνλ.
102

. De Laubadère A., Moderne A. Delvolvé P., Traité de contrats administratifs, t.
1 2e ed., LGDJ 1983, ζ. 283
103

. Με ηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ γηα ηηο ζπκβάζεηο δεκνζίσλ έξγσλ δίδεηαη ν
αθφινπζνο νξηζκφο
νη ζπκβάζεηο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη ζπκβάζεηο εμ επαρζνχο αηηίαο ζπλαπηφκελεο
εγγξάθσο κεηαμχ, αθελφο, ελφο εξγνιήπηε θαη, αθεηέξνπ, κηαο αλαζέηνπζαο αξρήο,
φπσο απηή νξίδεηαη ζην ζηνηρείν β), θαη νη νπνίεο έρνπλ σο αληηθείκελν είηε ηελ
εθηέιεζε, είηε ηφζν ηελ εθηέιεζε φζν θαη κειέηε έξγσλ πνπ αθνξνχλ κία απφ ηηο
δξαζηεξηφηεηεο πνπ αλαθέξνληαη ζην παξάξηεκα ΗΗ ή ελφο έξγνπ, φπσο απηφ νξίδεηαη
ζην ζηνηρείν γ), είηε αθφκε ηελ πξαγκαηνπνίεζε, κε νπνηαδήπνηε κέζα, ελφο έξγνπ
ην νπνίν αληαπνθξίλεηαη ζηηο επαθξηβψο αλαθεξφκελεο απφ ηελ αλαζέηνπζα αξρή
αλάγθεο.

36

πνπ είραλ σο ζηφρν ηνλ πεξηνξηζκφ ηνπ εχξνπο εθαξκνγήο ηεο σο πξνο
ην αληηθείκελν απηήο πεξηνξίζζεθαλ, ηφζν ιφγσ ηεο λνκνινγηαθήο
επεμεξγαζίαο φζν θαη ηεο θαηάιιειεο πξνζαξκνγήο ησλ θξαηψλ κειψλ.
Τπφ ην βάξνο θαη ηελ επγέλεηα ηεο γαιιηθήο θαηαγσγήο ηεο104, ε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο κπνξνχζε λα αλαηίζεηαη ζε φπνηνλ επηζπκνχζε
ην θξάηνο εγεκφλα ηεο νηθνλνκίαο ηνπ. Σν θξάηνο απνθάζηδε ηη ζα
δεκηνπξγήζεη, ην θξάηνο ρξεκαηνδνηνχζε, ην θξάηνο επέιεγε ην
ζπλεξγάηε ηνπ. Ηntuitu personae105, ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δηαθνξνπνηήζεθε απφ ηα δεκφζηα έξγα πνπ δελ είραλ επηηχρεη
απνηειεζκαηηθά λα δηαιαλζάλνπλ ηνπ αληαγσληζκνχ106. Γηαδηθαζίεο
δεκνπξάηεζεο, ελζηάζεηο, ζπκθέξνληα θαζηζηνχζαλ ηα δεκφζηα έξγα
ιηγφηεξν επέιηθηα θαη αλαπνηειεζκαηηθά σο πξνο ηελ επρέξεηα επηινγήο
ηνπ θαηάιιεινπ αλαδφρνπ. Αλάινγα ζπλέβαηλε θαη γηα ηε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ηνπ γαιιηθνχ δηθαίνπ. Αληίζεηα ε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο είρε πξνηθηζζεί απφ ηε γέλλεζή ηεο κε ην βάξνο
ηεο θξαηηθήο απνζηνιήο κε ζπλέπεηα ε δηαθάλεηα λα κελ είλαη ην πξψην
δεηνχκελν γηα ηε ζπκθσλία παξαρψξεζεο «δεκνζίσλ ππεξεζηψλ». Σν
δεκφζην ζπκθέξνλ θαη ε εμππεξέηεζή ηνπ απαηηνχζαλ λα εθηειείηαη ε
δεκφζηα ππεξεζία, φρη απφ ηνλ νηνλδήπνηε, αιιά απφ ζπγθεθξηκέλν θαη
θαηάιιειν αλάδνρν.
O Duguit
βαζηζκέλν
ππεξεζίαο
πξνζσξηλή
104

πέηπρε λα πξνζθέξεη άιινζη ζηελ θξαηηθή απζαηξεζία
ζε ζηέξεα θαη αδηάζεηζηα ζεκέιηα107. Απηά ηεο δεκφζηαο
θαη ηεο θξαηηθήο απνζηνιήο πνπ δηθαηνινγνχλ, ηελ
βέβαηα, δηαρείξηζή ηεο απφ ηξίηνπο. Γελ ήηαλ πξνδήισο

. Valette J.P., Le service public a la française, Le Droit, ellipses Paris, 2000.

105

. Γηα ηελ έλλνηα ηνπ αλαδφρνπ intuitu personae ε νπνία δηαζθαιίδεη ηελ ειεχζεξε
επηινγή ηεο δηνίθεζεο βι. De Laubadère A., Moderne A. Delvolvé P., Traité de
contrats administratifs, t. 1 2e ed., LGDJ 1983, ζ. 283, Raymundie O., Gestion
déléguée des services publics, en France et en Europe, αλσηέξσ, ζ. 230, Chapus R.,
Droit Administratif General, ζ. 422 επ, Φινγατηε ΢., Ζ δηνηθεηηθή ζχκβαζε, Δλλνηα
θαη θχζε, Αλη. ΢άθθνπιαο 1991, ζ. 116, Linotte D., Mestre A., Romi R., Services
Publics et droit public économique, Litec, 3e ed, 1995, ζ. 301.
106

. Blondeau A., La concession de service public, études d‘histoire de droit
administratif, Th. Faculté de droit d‘Université de Grenoble, Dalloz 1933, Dereux P.,
Etude juridique de la concession de travaux publics, thèse, Paris 1896,
107

. Duguit L., Les transformations du droit public, La mémoire du droit, Paris1999,
(επαλέθδνζε ηεο έθδνζεο ηνπ 1913), Pisier- Kouchner E., Le service public dans la
théorie de l‘ Etat de Léon Duguit, LGDJ. Σνλ πνιηηηθφ ραξαθηήξα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο επηζεκαίλεη θαη ν Braibant G., αλσηέξσ, Le droit
administrative Français, ζ. 135

37

απηφο ν ζθνπφο ηνπ. Σα θξάηε κέιε πάλησο είραλ πξνζθχγεη ζζελαξά
ζηελ ζχκβαζε παξαρψξεζεο γηα ηελ αλάζεζε δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ
ρσξίο δηαδηθαζίεο δηαθάλεηαο. Σφηε αθφκε κηινχζαλ φινη γηα ζχκβαζε
παξαρψξεζεο απιά.
11. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ σο ζπληζηακέλε ησλ
λνκηθψλ πνιηηηζκψλ ησλ θξαηψλ κειψλ
Ζ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο θαη ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δεπηεξεπφλησο θαη πάληα κε ζρεηηθά
αζαθή δηάθξηζε, φπσο δηακνξθψζεθαλ απφ ην γαιιηθφ δίθαην,
εηζθέξζεθαλ θαη ζε άιια θξάηε κέιε ζηε δηάξθεηα ηνπ 20νπ αηψλα.
Ζ Διιάδα ήηαλ κία απφ ηηο ρψξεο πνπ πηνζέηεζε ην ζπγθεθξηκέλν λνκηθφ
ζρήκα αιιά θαη ηνλ θαη‘ αληηθαηνπηξηζκφ πξνβιεκαηηζκφ. ΢ηελ
Διιάδα, φπσο ζα δηαπηζησζεί θαη κε ηελ αλάπηπμε ηνπ επνκέλνπ Μέξνπο
ηνπ παξφληνο, δελ δηακνξθψζεθε κέρξη ζήκεξα έλα ζπζηεκαηηθφ πιαίζην
γηα ην ζπγθεθξηκέλν ζπκβαηηθφ ηχπν. Μέρξη ηελ ελαξκφληζε ηνπ
ειιεληθνχ δηθαίνπ κε ην θνηλνηηθφ, αιιά θαη κεηά απφ απηήλ νη
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ξπζκίδνληαλ κε εμεηδηθεπκέλα
ad hoc λνκνζεηήκαηα πνπ αθνξνχζαλ ζπγθεθξηκέλα έξγα.
Aλάινγα ζπλέβε θαη κε ην βειγηθφ δίθαην, ην νπνίν πηνζέηεζε πιήξσο
ηηο ζέζεηο ηεο γαιιηθήο ζεσξίαο108. Ζ Αγγιία αξθέζζεθε ζηε ζχκβαζε
κίζζσζεο ―Franchising agreement‖109, κέρξηο φηνπ ε ζχλδεζε ηνπ
θαλαιηνχ ηεο Μάγρεο εηζέθεξε ηελ παξαρψξεζε σο concession ζην
αγγιηθφ δίθαην. H Γεξκαλία θαη ε Ηηαιία ζην πιαίζην ηδίσο ηεο ηνπηθήο
απηνδηνίθεζεο αλέπηπμαλ αλάινγνπο ζεζκνχο110,111.
108

.Flamme M., Droit administratif, Bruyant, Bruxelles 1989, Orianne P., La loi et
le contrat dans la concession de service public, Bruxelles 1961, ed.Larcier,.
109

. Foulkes D., Introduction to administrative law, London, Weidenfeld- Nicholson,
1984,
110

. Raymundie O., Gestion déléguée des services publics, en France et en Europe,
Le Moniteur, Paris 1995, ζ. 150 επ.
111

. Δλδηαθέξνλ παξνπζηάδεη ε πξνζέγγηζε ηνπ Bettinger Ch., ζε La gestion
déléguée des services publics dans le monde, Concession ou BOT, Berger- Levrault,
L‘administration nouvelle, Paris 1997, κε ζπλνιηθή παξνπζίαζε ηνπ θαζεζηψηνο ησλ
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο θαη ησλ
ζπκβάζεσλ πνπ νλνκάδεη ΒΟΣ ζε φιν ηνλ θφζκν. Παξά ην γεγνλφο φηη ν θνηλφο
ηφπνο ηνπ έξγνπ είλαη ν φξνο παξαρψξεζε θαη φρη ν ζθνπφο θαη ην αληηθείκελν ησλ
ζπκβάζεσλ ζηηο νπνίεο ζπλαληάηαη ν φξνο παξαρψξεζε, κε ζπλέπεηα λα εκπιέθεηαη
38

Δίλαη φκσο ζαθέο φηη ζην ζχλνιν ησλ ρσξψλ θαηά θαλφλα, ε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο αθνξά απφ ηε θχζε ηεο ζχκβαζε κε ηελ νπνία αλαηίζεηαη
ζηνλ αλάδνρν ε εθκεηάιιεπζε πφξσλ (χδαηνο, ελέξγεηαο, κεηαθνξηθψλ
θαη ινηπψλ δηθηχσλ) ελψ κε ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ,
ή φπσο άιισο θαηά θαηξνχο νλνκάδεηαη, αλαηίζεηαη ζηνλ αλάδνρν ε
δεκηνπξγία ππνδνκψλ θαη, θαηφπηλ, ε εθκεηάιιεπζή ηνπο112.
Σα θξάηε θαη ε ζεσξία δελ αλέπηπμαλ αλάινγν πξνβιεκαηηζκφ θαη
αληηκεηψπηζαλ ηεο ζχκβαζε παξαρψξεζεο εληαία, είηε αθνξνχζε πφξνπο
είηε αθνξνχζε ππνδνκέο. Ζ λνκνινγία ζπρλά πξνέβαηλε ζε δηαθξίζεηο
ρσξίο φκσο λα είλα δπλαηή ε θαηαζθεπή κηαο νξζνινγηθήο ηππνπνίεζεο.
Σε βαζηθή απηή ελλνηνινγηθή απνζαθήληζε έθαλε θαη ην θνηλνηηθφ
δίθαην ζεζπίδνληαο εμεηδηθεπκέλε νδεγία γηα ηνπο ιεγφκελνπο
εμαηξνχκελνπο ηνκείο.

ε παξαρψξεζε πφξσλ θαη ε παξαρψξεζε ππνδνκψλ, αιιά θαη δηάθνξεο κνξθέο
θαηαζθεπαζηηθψλ ζπκβάζεσλ, ζα πξέπεη λα επηζεκαλζεί φηη θαηά ην ζπγγξαθέα ζην
ζχλνιν ησλ ρσξψλ κειψλ ηεο Δπξψπεο ζπλαληάηαη ν ζπγθεθξηκέλνο ζπκβαηηθφο
ηχπνο.
Ζ Γεξκαλία, ε Απζηξία, ε Ηζπαλία, ε Πνξηνγαιία, ην Λνπμεκβνχξγν θαη ην Βέιγην
ρξεζηκνπνηνχλ αλάινγνπο ζεζκνχο θαηά ην ζπγγξαθέα απφ ην 19ν αηψλα ηδίσο γηα
ηελ θαηαζθεπή θαη εθκεηάιιεπζε ζηδεξνδξφκσλ. ΢ηελ Πνξηνγαιία κάιηζηα ε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ εθαξκφδεηαη εθηεηακέλα ηα ηειεπηαία
ρξφληα γηα ηελ θαηαζθεπή κεγάισλ έξγσλ ππνδνκήο, γέθπξεο θιπ
Σν δέθαην έλαην αηψλα θαηά ην ζπγγξαθέα γλψξηζε ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο κε
άιιν φλνκα ε Μεγάιε Βξεηαλία κε αθνξκή ην δηθαίσκα πνπ έδσζε ν λφκνο γηα ηνλ
ειεθηξνθσηηζκφ ζηηο θνηλφηεηεο θαη ηνπο δήκνπο λα παξαρσξνχλ δηθαηψκαηα
ειεθηξνθσηηζκνχ ζε ηδηψηεο. Αιιά είλαη ηδίσο κεηά ηε ζχλαςε ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο γηα ηε ζχλδεζε ηεο Μάγρεο κε ππνζαιάζζηα ζήξαγγα πνπ ε Μ.
Βξεηαλία άξρηζε λα εθαξκφδεη ζπζηεκαηηθά απηφ ην ζπκβαηηθφ ηχπν ηδίσο κε
αθνξκή κηα γέθπξα κε δηφδηα ζηνλ Σάκεζε ην 1988, ελψ ζηε ζπλέρεηα ςεθίζζεθε ν
εηδηθφο λφκνο γηα ηελ θαηαζθεπή θαη εθκεηάιιεπζε απηνθηλεηνδξφκσλ ην 1991 ην
New Roads Act. Αληίζεηα ζηελ Ηξιαλδία ε παξάδνζε ζέιεη ην θξάηνο λα αλαπηχζζεη
απηφλνκε δξάζε θαη λα κελ ζπλεξγάδεηαη ζπζηεκαηηθά κε ηνπο ηδηψηεο.
Πεξηνξηζκέλε είλαη θαη ε ρξήζε ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ ζηηο Κάησ
Υψξεο.
Απηνθηλεηφδξνκνη θαη αεξνδξφκηα απνηεινχλ επξχηαηε θαηεγνξία αληηθεηκέλσλ
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο ζηελ Ηηαιία. Άιισζηε θαηά ην ζπγγξαθέα, ν λνκηθφο
εζηζκφο ζηε ζπγθεθξηκέλε λνκηθή θαηεγνξία δηθαηνινγεί θαη ηε λνκνινγία πνπ
πξνθιήζεθε απφ ην ΓΔΚ κε αθνξκή ηηο δίθεο θαηά Ηηαιίαο πνπ ζα εμεηάζνπκε πην
θάησ.
Σν Βέιγην ε Γαιιία θαη ε Διιάδα πηνζεηνχλ αλάινγεο λνκηθέο θαηεγνξίεο.
112

. Βι. Αληί πνιιψλ Mescheriakoff A.S., Droit Public économique, PUF, 1994,
Hubrecht H.G., Droit public économique, Dalloz, 1997 κε αλαιπηηθά παξαδείγκαηα

39

Mεηά ηελ ξχζκηζε απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ φκσο, ηα πξάγκαηα κεηαβιήζεθαλ θαη ηα θξάηε κέιε
πξνρψξεζαλ ζε λνκνζεηήκαηα πξνζαξκνγήο κε ηξφπν πνπ ζήκεξα λα
είλαη δπλαηφ λα κηιά θαλείο γηα ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ ζην ζχλνιν ησλ θξαηψλ κειψλ σο θνηλή έλλνηα θαη σο
αλαγλσξίζηκν ζπκβαηηθφ ηχπν απφ απηά113. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ ζα κπνξνχζε λα ζεσξεζεί εχινγα κηα λνκηθή
ζπληζηακέλε ησλ δηαθφξσλ λνκηθψλ εξγαιείσλ θαη δηαδηθαζηψλ πνπ
πηνζεηνχζαλ ηα θξάηε κέιε γηα ηελ παξνρή ζηηο δηνηθήζεηο ηνπο ηεο
επρέξεηαο θαηαζθεπήο έξγσλ ππνδνκήο κε ηδησηηθή ρξεκαηνδφηεζε ή ζε
ζπλεξγαζία κε ηνλ ηδησηηθφ ηνκέα.
12. Ζ ζρέζε ηεο παξαρψξεζεο ππνδνκψλ θαη πφξσλ
Γελ είλαη ηπραίν φηη ν νξηζκφο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ θαη ε ξχζκηζε ηνπ θαζεζηψηνο ηεο ζπλνδεχζεθε απφ ηελ ζέζπηζε
ηεο πξψηεο νδεγίαο γηα ηνπο εμαηξνχκελνπο ηνκείο. Σν 1990 ε νδεγία
90/531/ΔΟΚ ηεο 29 Οθησβξίνπ 1990 ξχζκηζε γηα πξψηε θνξά ην
θαζεζηψο ησλ ηνκέσλ χδαηνο, ηειεπηθνηλσληψλ, ελέξγεηαο, κεηαθνξψλ,
ην θαζεζηψο δειαδή ησλ ιεγφκελσλ εμαηξνχκελσλ ηνκέσλ114. Ήηαλ
πιένλ ζαθέο ζηα θξάηε κέιε φηη κε ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ ζα θαηαζθεπάδνληαλ έξγα ππνδνκψλ, αληίζεηα ην ζχλεζεο θαη
παξαδνζηαθφ αληηθείκελν ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο ζα ππάγεην ζην θαζεζηψο ησλ εμαηξνπκέλσλ ηνκέσλ. Σν
παξαδνζηαθφ πεδίν εθαξκνγήο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο θαηά ην
γαιιηθφ δίθαην ππέζηε δηπιφ ρηχπεκα. Αθελφο κε ηελ «απφηεξνπνίεζεο» ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο ιφγσ ηεο θνηλνηηθνπνίεζεο
ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, αθεηέξνπ κε ηε ξχζκηζε

113

. ΢ρεηηθά βι. Bezançon X., Essai sur les contrats de travaux et des services pulics,
αλσηέξσ, ζ. 490 επ. Με αλαθνξά ζηα λνκνζεηήκαηα εθάζηνπ θξάηνπο κέινπο.
114

. Γηα ηελ νδεγία απηή θαη ηηο ηξνπνπνηήζεηο ηεο βι. Οδεγία 93/38/ΔΟΚ ηνπ
΢πκβνπιίνπ ηεο 14εο Ηνπλίνπ 1993 πεξί ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο
ζπκβάζεσλ ζηνπο ηνκείο ηνπ χδαηνο, ηεο ελέξγεηαο, ησλ κεηαθνξψλ θαη ησλ
ηειεπηθνηλσληψλ ζε http://europa.eu.int/eur-lex/el/lif/dat/1993/el_393L0038.html ε
νπνία απνηειεί ηελ εμέιημε ηεο νδεγίαο 90/531/ΔΟΚ, θαζψο θαη ηελ ηξνπνπνίεζή ηεο
κε ηελ Οδεγία 98/4/ΔΚ ηνπ Δπξσπατθνχ Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 16εο
Φεβξνπαξίνπ 1998 γηα ηελ ηξνπνπνίεζε ηεο νδεγίαο 93/38/ΔΟΚ πεξί ζπληνληζκνχ
ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο ζπκβάζεσλ ζηνπο ηνκείο ηνπ χδαηνο, ηεο ελέξγεηαο, ησλ
κεηαθνξψλ θαη ησλ ηειεπηθνηλσληψλ ζε
http://europa.eu.int/eur-lex/el/lif/dat/1998/el_398L0004.html

40

ηνπ αληηθεηκέλνπ ηεο απφ ηελ νδεγία γηα ηνπο εμαηξνχκελνπο ηνκείο115.
Καη ε ελέξγεηα απηή ήηαλ κεζηή λνήκαηνο. ΢θνπφο ηνπ θνηλνηηθνχ
λνκνζέηε ήηαλ λα δνζεί εχλνηα ζηε ζπλεξγαζία ηδησηψλ θαη θξαηψλ
κέζα απφ ηα γλσζηά λνκηθά ελδχκαηα, αιιά επηηξέπνληαο ηε δεκηνπξγία
θαη άιισλ, ρσξίο λα πεξηνξηζζεί ν ειεχζεξνο αληαγσληζκφο γηα ηνλ
νπνίν κεξηκλνχζε πξσηίζησο θαη δηαξθψο κε ηα ηδηαίηεξα πξνλφκηα ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο.
΢ηελ πξαγκαηηθφηεηα νη εμαηξνχκελνη ηνκείο δελ ζπληζηνχζαλ ππνδνκέο,
αιιά πφξνπο. Ζ δηάθξηζε, ζπλεπψο, είρε νπζηαζηηθή δηάζηαζε κε
ζεκαζία. Ζ θαηαζθεπή θαη ε δηαρείξηζε ππνδνκψλ ζα δηαθνξνπνηείην
απφ ηε δηαρείξηζε πφξσλ. Σνχην είλαη θαη νηθνλνκηθά θαη ηζηνξηθά
ζπλεπέο. Ζ δηαρείξηζε ησλ πφξσλ ππάγεηαη ζε άιινπο θαλφλεο θαη
δηαζθαιίδεη άιιεο αμίεο. Ζ εμνηθνλφκηζε ησλ πφξσλ είκαη ην κείδνλ
αγαζφ ην νπνίν νθείιεη λα δηαζθαιίδεη απηφο πνπ ηηο δηαρεηξίδεηαη. Οη
πφξνη πθίζηαληαη θαη δηαηίζεληαη ζηνπο ρξήζηεο ζε αληίζεζε κε ηηο
ππνδνκέο νη νπνίεο πξέπεη λα δεκηνπξγεζνχλ εμαξρήο116.
Οη ππνδνκέο κε ηε ζεηξά ηνπο ζα πξέπεη λα απμάλνληαη ελφςεη ηεο
εμππεξέηεζεο ηεο ηερλνινγηθήο πξνφδνπ θαη ηεο ηζηνξηθήο εμέιημεο,
ελφςεη δειαδή ηεο αλάπηπμεο. Απηή είλαη θαη ε βαζηθή δηαθνξά κεηαμχ
πφξσλ θαη ππνδνκψλ. Οη πξψηνη ππάγνληαη ζην πιαίζην ηεο νηθνλνκηθήο
δηαρείξηζεο ελφςεη ηεο εμνηθνλφκεζήο ηνπο, ελψ νη δεχηεξνη ζην πιαίζην
ησλ φξσλ ηεο αλάπηπμεο. Ζ φιε δηαρείξηζε ησλ πφξσλ έηπρε θνηλνηηθήο
αληηκεηψπηζεο σο ζπλνιηθφ θαηλφκελν. Ζ Δπξσπατθή Έλσζε δελ
πεξηνξίζζεθε ζηε ζέζπηζε θαλφλσλ δεκνπξάηεζεο θαη δηαθάλεηαο γηα
ηελ αλάζεζε έξγσλ, πξνκεζεηψλ θαη ππεξεζηψλ ζε ζρέζε κε απηνχο117.
115

. Έλα ζρεηηθφ πξνβιεκαηηζκφ βι. ζε Delvolvé P., ζε Bréchon- Moulènes Ch.,
Llorens F., Bazex M., Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La concession de
service public face au droit communautaire, αλσηέξσ, ζ. 103 επ., φπνπ νξζά εληνπίδεη
ην δήηεκα ζην άλνηγκα ηεο παξαρψξεζεο ζηνλ αληαγσληζκφ θαη Hubrecht H.G.,
Droit public économique, Dalloz, 1997, ζ. 171 επ.
116

. Βι. Γηα ην δήηεκα απηφ θαη ηνλ πξνβιεκαηηζκφ ηεο Οηθνλνκηθήο θαη
Κνηλσληηθήο Δπηηξνπήο ηεο ΔΔ ζην Avis sur le ―Renforcement du droit des
concessions et des contrats de Partenariats Publics – Prives (PPP)», 19/10/2000, ζε
Revue des Concessions et des délégations de service public, 2000, ζ. 43 επ.
117

. Αληί πνιιψλ γηα ην ζέκα βι. Stoffaes Ch., Services Publics, Question d‘ avenir,
Commissariat général du Plan, Ed. Odile Jacob, La documentation Française, 1995
Pauliat H., L‘avenir de missions de service public en Europe, Université de Limoges,
PULIM 1998 (ζπιινγηθφο θαη δηεπηζηεκνληθφο ηφκνο), Chevalier J.M., Ekeland I.,
M.A. Frison- Roche, L‘idée du service public est- elle encore soutenable ?,
PUF1999, (ζπιινγηθφο θαη δηεπηζηεκνληθφο ηφκνο) θαη παιαηφηεξα, Timsit G. (ed),
41

Καζφξηζε έλα επξχηεξν πιαίζην θαλφλσλ, κε ηδηαίηεξε θαη νπζηαζηηθή
λνκηθή πεξηπινθφηεηα θαη ηερληθή πξσηνηππία, ην νπνίν, πάλησο, δελ
ππάγεηαη ζην πιαίζην ηεο παξνχζαο έξεπλαο.

Les entreprises du secteur public dans les pays de la Communauté européenne, Actes
de Colloque Paris I, 9-10 mai 1985, Institut Européen de l‘Administration Publique,
Bruylant, Bruxelles 1998.

42

Κεθάιαην ΗΗ
Οη βαζηθνί ζπληειεζηέο γηα ηε δηακφξθσζε ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ

Απφ ηε ζηηγκή ηεο λνκηθήο ηνπο ξχζκηζεο αθνινχζεζαλ θαηά κήθνο ηεο
επφκελεο δεθαεηίαο παξάιιειεο δηαδξνκέο, νη ππνδνκέο θαη νη
εμαηξνχκελνη ηνκείο. Ζ νηθνλνκηθή εμέιημε δελ ήηαλ αθξηβψο ε
αλακελφκελε, νη πξνζδνθίεο πάλησο γηα ηελ εμεχξεζε πφξσλ απφ ηελ
ηδησηηθή αγνξά πνπ ζα επέηξεπαλ ηε ζπλερή θαηαζθεπή ηνπ επξσπατθνχ
ρψξνπ ζπλέρηζαλ πθηζηάκελεο, αλ θαη πξνζγεηψζεθαλ εθ ησλ πξαγκάησλ
απφηνκα κεηά ηελ παηαγψδε νηθνλνκηθή απνηπρία θαηά ηα νηθνλνκηθά
δεδνκέλα πνπ αθνινχζεζε ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο ηεο ζχλδεζεο ηνπ
θαλαιηνχ ηεο Μάγρεο118. Καηά ηε δηάξθεηα ηεο πεξηφδνπ πνπ
αθνινχζεζε ηε ζεζκνζέηεζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ έλα ζχλνιν ζπληειεζηψλ εξγάζζεθαλ πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο
λνεκαηνδφηεζήο ηεο θαη ηεο εθηέιεζεο έξγσλ κέζσ απηήο. Ζ ζεκαζία
εθάζηνπ ζπληειεζηνχ κεηαβάιιεην θαηά πεξίπησζε θαη ζχκθσλα κε ηηο
ηζηνξηθέο θαη πνιηηηθέο ζπγθπξίεο.
1. Ο πξνεμάξρσλ ξφινο ηεο Κνηλνηηθήο Υξεκαηνδφηεζεο θαη ε
Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ
΢ηε δηάξθεηα ηεο πεξηφδνπ απηήο, ε Δπξσπατθή Έλσζε δηαπηζηψλνληαο
ηα πξνβιήκαηα ηεο ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο ππνζηήξημε δηάθνξα
νηθνλνκηθά ζρήκαηα γηα ηε ρξεκαηνδφηεζε ηνπ κέιινληφο ηεο119, θπξίσο

118

. Γηα ην δήηεκα απηφ βι. θαη Brabant A., Les Marchés publics et privés dans la
CEE et Outre – Mer, Bruylant – Bruxelles 1992, T. 1 ζ. 53 επ., Raymundie O.,
Gestion déléguée des services publics, en France et en Europe, Le Moniteur 1995, ζ.
150 επ. ΋πνπ θαη αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία, Goy R., Le tunnel sous la Manche,
Annuaire Français de droit international, 1986, ζ. 740 επ., Marcou G., Le tunnel sous
la Manche, entre Etat et marchés, PUF Lille 1992, ζ. 91 επ. (dir. Marcou G.,
Vickerman R., Luchaire Y.)
119

. Σε ζπλεξγαζία ηδησηψλ θαη δεκνζίσλ, PPP θιπ.

43

φκσο πξνζέθπγε ζηελ Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ120,121 θαη ην
Δπξσπατθφ Ννκηζκαηηθφ Σακείν122 γηα δαλεηζκφ ησλ κεγάισλ
αλαπηπμηαθψλ έξγσλ ππνδνκήο123.
Ζ Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ (ΔΣΔπ) είλαη ηδηφηππνο κε
θεξδνζθνπηθφο νξγαληζκφο δηεπφκελνο απφ ην δίθαην ηεο ΔΔ (άξζ. 129
θαη 130 ΢πλζ ΔΔ ήδε δε θαη άξζξσλ 198 d θαη 198 e ΢πλζ ΔΔ) θαζψο θαη
ηηο δηαηάμεηο ηνπ άξζξνπ 21 ησλ Πξσηνθφιινπ «Πεξί ηνπ Καηαζηαηηθνχ
ηεο Δπξσπατθήο Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ» ζε ζπλδπαζκφ κε ηα άξζξα 3
θαη 4 ηνπ ίδηνπ Πξσηνθφιινπ. Ζ ΔΣΔπ δηελεξγεί αλαπηπμηαθή πνιηηηθή
γηα ηελ εθπιήξσζε ζθνπψλ θνηλνηηθνχ ελδηαθέξνληνο. Δηδηθφηεξα γηα
ηελ δηεπθφιπλζε ηεο ρξεκαηνδφηεζεο «ζρεδίσλ» απνθαζίδεη ηελ εμ
ηδίσλ ε απφ θνηλνχ κε εκπνξηθνχο πηζησηέο ρνξήγεζε δαλείσλ θαη
εγγπήζεσλ γηα ηε ρξεκαηνδφηεζε «ζρεδίσλ», ζχκθσλα κε ηηο απνθάζεηο
ησλ θαηαζηαηηθψλ ηεο νξγάλσλ. Ο ζθνπφο ηεο Δπξσπατθήο Σξάπεδαο
Δπελδχζεσλ είλαη ε παξνρή εγγπήζεσλ θαη δαλείσλ ρσξίο θεξδνζθνπηθφ
ραξαθηήξα γηα ηελ ρξεκαηνδφηεζε «ζρεδίσλ» πνπ απνβιέπνπλ ζηελ
αμηνπνίεζε ησλ ιηγφηεξν αλεπηπγκέλσλ πεξηνρψλ, ζηνλ εθζπγρξνληζκφ
ησλ επηρεηξήζεσλ θιπ, θαη ηδίσο ζρεδίσλ θνηλνχ ελδηαθέξνληνο γηα
πεξηζζφηεξα θξάηε κέιε πνπ, ιφγσ ηεο έθηαζεο ή ηεο θχζεο ηνπο δελ
δχλαληαη λα θαιπθζνχλ πιήξσο απφ ηα δηαζέζηκα ζε θάζε θξάηνο κέινο
κέζα ρξεκαηνδφηεζεο124.
120

. Ζ Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ, είλαη ην ρξεκαηνπηζησηηθφ, κε
θεξδνζθνπηθνχ ραξαθηήξα, ίδξπκα ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο γηα καθξνπξφζεζκεο
ρξεκαηνδνηήζεηο αλαπηπμηαθνχ ζθνπνχ. Ζ νξγάλσζε θαη ιεηηνπξγία ηεο γίλεηαη
θαηά ηνπο φξνπο ηεο ΢πλζήθεο θαη απφ ην Πξσηφθνιιν γηα ην θαηαζηαηηθφ ηεο πνπ
έρεη πξνζαξηεζεί ζηε ΢πλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη. Δλφςεη ηεο ρξεκαηνδφηεζεο έξγσλ,
απαηηεί ηελ ηήξεζε ησλ θαλφλσλ ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ απφ ηα θξάηε κέιε. Τπφ
ηελ έλλνηα απηή, ε αληίζηαζε ησλ θξαηψλ κειψλ ζηελ πξνζαξκνγή ηνπ δηθαίνπ ηνπο
ζηηο νδεγίεο θάκπηεηαη ζηαδηαθά ελφςεη ηεο θνηλνηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο δηα ηεο
νδνχ
απηήο.
΢ρεηηθά
κε
ην
δήηεκα
απηφ
βι.
ζε
http://www.eib.org/pub/divers/tenders.htm. Βι. αθφκε Lenaerts K., Van Nuffel P.,
Constitutional Law of the European Union, ed. Bray R., Sweet and Maxwell London
1999, ζ. 349 επ., Καλειιφπνπινπ Π., Σν δίθαην ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο, αλσηέξσ,
ζ. 157 επ., Παπαγηάλλε Γ., Δηζαγσγή ζην Δπξσπατθφ Γίθαην, Αλη. ΢άθθνπιαο, β.
έθδνζε1999, ζ. 108 επ.
121

. βι ιεπηνκεξείο αλαθνξέο ζε http://eib.eu.int/

122

. Αλαιπηηθή πιεξνθφξεζε βι. ζε http://www.eif.org/

123

. Βι. Καη Vinter G., Project Finance, Sweet & Maxwell, London 1998, ζ. 269.

124

. άξζξν 267 ΢ΔΚ

44

Ήηαλ ε Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ, θαηά ζπλέπεηα, πνπ αλέιαβε
ην θχξην θφζηνο ηεο δεκηνπξγίαο ησλ θνηλψλ επξσπατθψλ ππνδνκψλ 125.
Δπηθνπξηθά, ε Δπξσπατθή Έλσζε πξνζθεχγεη θαη ζην ηδησηηθφ δηεζλέο
ηξαπεδηθφ ζχζηεκα. Δπηθνπξηθφηεξα θαηαθεχγεη ζηνπο ηδηψηεο
θαηαζθεπαζηέο γηα λα κεηέρνπλ κε ίδηα θεθάιαηα ζηε δηαζθάιηζε ηνπ
πεπξσκέλνπ ηνπο έλαληη ησλ θνινζζψλ ησλ ΖΠΑ ή ηεο Ηαπσλίαο θαη ηεο
Απζηξαιίαο.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ παξέρεη επαξθέο πιαίζην γηα
ηα πεξηζζφηεξα θαηαζθεπάζκαηα ηνπ λνπ ησλ νηθνλνκνιφγσλ θαη ησλ
πνιηηηθψλ, έζησ θαη αλ απφ άπνςε απνηειέζκαηνο δελ απνδίδεη φηη είραλ
φινη θαληαζζεί αξρηθά. Απηέο ηηο θαηαζθεπέο ε Δπξσπατθή Σξάπεδα
Δπελδχζεσλ
(ΔΣΔπ)
θαιείηαη
λα
ρξεκαηνδνηήζεη
ε
λα
ζπγρξεκαηνδνηήζεη. Ζ Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ εμάιινπ,
ελφςεη ηεο ρξεκαηνδφηεζεο έξγσλ, απαηηεί ηελ ηήξεζε ησλ ζρεηηθψλ
νδεγηψλ απφ ηα θξάηε κέιε. Τπφ ηελ έλλνηα απηή, ε αληίζηαζε ησλ
θξαηψλ κειψλ ζηελ πξνζαξκνγή ηνπ δηθαίνπ ηνπο ζηηο νδεγίεο
θάκπηεηαη ζηαδηαθά ελφςεη ηεο θνηλνηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο δηα ηεο νδνχ
απηήο126.
Ζ Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ ρξεκαηνδνηψληαο ηα κεγάια έξγα
ππνδνκήο κε βάζε ηελ θνηλνηηθή ηνπο λνκηκφηεηα, έρεη γηα ην ιφγν απηφ
θαηαιήμεη λα είλαη ν θξίζηκνο ειεγθηήο ηεο λνκηκφηεηαο ησλ δεκνζίσλ
ζπκβάζεσλ, φρη κφλνλ σο πξνο ην θαζεζηψο ησλ θνηλνηηθψλ νδεγηψλ γηα
ηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο, αιιά γηα ην φιν πιαίζην ηεο εθαξκνγήο ησλ
θαλφλσλ ηεο ΢πλζήθεο θαη ησλ θαη‘ηδίαλ θαλφλσλ127.

125

. Βι. ΢ρεηηθά ηα άξζξα 4 Β ηεο ΢πλζήθεο γηα ηε Δπξσπατθή Έλσζε, ην
πξνζαξηεκέλν ζ‘απηή θαηαζηαηηθφ ηεο Δπξσπατθήο Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ θαη ηα
άξζξα 129 Β θαη Γ ηεο ίδηαο ζπλζήθεο.
126

. ΢ρεηηθά κε ην δήηεκα απηφ βι. ζε http://www.eib.org/pub/divers/tenders.htm

127

. Βι. θαη Σξνβά Δ., Σν θνηλνηηθφ δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ θαη ην δίθαην
ηεο απειεπζέξσζεο ηνπ δηεζλνχο εκπνξίνπ, αλσηέξσ, ζ. 223.

45

2. Ο ξφινο ηνπ ΓΔΚ ζηελ δηακφξθσζε θαη νξηνζέηεζε ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
΢ηελ δηακφξθσζε θαη νξηνζέηεζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ θαζνξηζηηθφο ππήξμε ν ξφινο ηνπ ΓΔΚ128, ην νπνίν,
ζχκθσλα κε ηε λνκνινγία, φξηζε έλα πιαίζην θαλφλσλ πνπ δηέπεη απηή
ηελ θαηεγνξία ησλ ζπκβάζεσλ, αθνχ πξνψζεζε ηελ επεμεξγαζία ηεο
ελλνηνινγηθήο ηεο δηαθνξνπνίεζεο απφ άιιεο ζπκβάζεηο θαη ηδίσο ηελ
ζχκβαζε παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο πνπ είλαη γλσζηή θπξίσο απφ
ην γαιιηθφ δίθαην θαη ηηο ινηπέο κηθηέο ζπκβάζεηο. Ζ ζεκαζία ηνπ ξφινπ
ηνπ ΓΔΚ έγθεηηαη ηδίσο ζηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο ζχλζεζεο ησλ
πνξηζκάησλ ησλ δηαθφξσλ λνκηθψλ ζπζηεκάησλ ηεο ΔΔ θαη ηεο
δεκηνπξγίαο κηαο θνηλνηηθήο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ,
θαηάιιειεο γηα ηελ νξγάλσζε θαη αλάπηπμε ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ
ρψξνπ.
Σν έξγν πνπ άξρηζε ζηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 90 ε λνκνινγία C272/92 ηεο 26εο Απξηιίνπ ηνπ 1994 Δπηηξνπή θαηά Ηηαιίαο θαη C- 331/92
ηεο 19εο Απξηιίνπ 1994 Gestion Hotelera Internacional SA θαηά
Comunidad Autonoma de Canarias θιπ γηα ηελ επεμεξγαζία πεξίπινθσλ
ζπκβαηηθψλ ηχπσλ, ζπλέρηζε ζην ηέινο ηεο δεθαεηίαο κε ελάξγεηα, αλ θαη
ρσξίο λα απαηηεζεί λα αζρνιεζεί κέρξη ζήκεξα κε θάπνην απφ ηα κεγάια
έξγα ππνδνκήο πνπ εθηεινχληαη ζην ρψξν ηεο Δληαίαο Αγνξάο. Ζ
απφθαζε ΓΔΚ ηεο 10/11/1998 C-360/96 Gemeente Arnhem, Gemeente
Rheden θαη BFI Holding BV, απνθεχγνληαο ηνπο ζεσξεηηθνχο
ζθνπέινπο πνπ έζεζε ε γαιιηθή πιεπξά γηα λα εμαηξέζεη απφ ην πεδίν
εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 92/50/ΔΟΚ κηα ζχκβαζε απνθνκηδήο απνβιήησλ
ραξαθηεξίδνληάο ηελ σο ζχκβαζε δεκφζηαο ππεξεζίαο, επαλέιαβε ην
βαζηθφ θξηηήξην ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο είλαη απηφ ηνπο είδνπο
ηεο αληηπαξνρήο θαη ζην κέηξν πνπ δελ πθίζην άιινπ είδνπο αληάιιαγκα
πέξαλ ηεο ακνηβήο ηνπ ζπκβαιινκέλνπ δελ εηίζεην ζέκα εμαίξεζεο.
΢χληνκα φκσο κε αθνξκή ηελ απφθαζε C-324/98 ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ
128

. Bι. Γηα ην ΓΔΚ αληί πνιιψλ De Burka G., Weiler H., (ed) The European Court
of Justice, Oxford University Press, 2001, Boulouis J., Droit institutionnel des
Communautés Européennes, Montchrestien,, Montchrestien, Paris, Dehouse M., The
Court of Justice, The European Union Series, London, Macmillan, 2000, Lenaerts
K., Van Nuffel P., Bray R. (ed) Sweet & Maxwell, 1999, ζ 328 επ., κε αλαιπηηθή
βηβιηνγξαθία θαη λνκνινγία, Γαγηφγινπ Π., Δπξσπατθφ Κνηλνηηθφ Γίθαην, Η, β εθδ,
Αλη. ΢άθθνπιαο 1985, ζ. 23 επ, Καθνχξε Κ., Σν Γηθαζηήξην ησλ Δπξσπατθψλ
Κνηλνηήησλ κεηά ηε ΢πλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη, Σν΢ 1993, ζ. 5 επ., Καλειφπνπινπ Π.,
Σν Γίθαην ηεο Δπξσπατθήο Δλσζεο, Αλη. ΢άθθνπιαο 1999, ζ. 125 επ., Παπαγηάλλε
Γ., Δηζαγσγή ζην Δπξσπατθφ Γίθαην, β εθδ. Αλη.΢άθθνπιαο,1999, φπνπ θαη
αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία.
46

2000, Telaustria Verlags GmbH, Telefonadress GmbH θαη Telecom
Austria Ag ην ΓΔΚ εθιήζε λα αληηκεησπίζεη ην δήηεκα επζέσο. Μεηά
ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ πνπ είρε πξνεγεζεί C- 108/98 ηεο 9εο
΢επηεκβξίνπ 1999 RI.SAN. Srl θαη Commune Ischia θιπ είρε θαηαζηεί
ζαθέο φηη ε ψξα πιεζίαδε γηα λα επηιεθζεί ηνπ δεηήκαηνο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπλνιηθά θαη ηεο ζρέζεο ηεο κε ηελ
παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο. ΢ηελ παξάγξαθν 15 ηεο απφθαζεο
απηήο αλέθεξε ην ΓΔΚ φηη αζθαιψο ν νξηζκφο ηεο έλλνηαο ηεο
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, ζχκθσλα κε ηελ θνηλνηηθή
θαλνληζηηθή ξχζκηζε ζε ζέκαηα δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, θαζψο θαη ην
εξψηεκα αλ ε εθρψξεζε απηή εκπίπηεη ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο
92/50/ΔΟΚ δηέπνληαη απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην. Δπνκέλσο, ηέηνηα
εξσηήκαηα κπνξνχλ λα απνηειέζνπλ αληηθείκελν πξνδηθαζηηθήο
παξαπνκπήο. Με ηε δηαηχπσζε απηή ην ΓΔΚ έθξηλε εαπηφ αξκφδην λα
ζπλζέζεη ηηο ζέζεηο ησλ λνκηθψλ ζπζηεκάησλ ησλ ρσξψλ κειψλ θαη λα
δεκηνπξγήζεη ηα θξηηήξηα ηεο λεσηεξηθήο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ θαηά ην θνηλνηηθφ δίθαην.
Καη νη δχν απηέο απνθάζεηο αθνξνχλ ζε ζπκβάζεηο πεξηνξηζκέλνπ
ραξαθηήξα θαη αληηθεηκέλνπ. Θα πξέπεη ζπλεπψο λα επηζεκαλζεί φηη ε
λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ έρεη δηακνξθψζεη έλα πιαίζην θαλφλσλ γηα ηηο
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ρσξίο λα έρεη επηιεθζεί
ζχλζεηνπ έξγνπ εθηεινχκελνπ δπλάκεη ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ θαη κε ηδησηηθή ρξεκαηνδφηεζε129. Ζ λνκνινγία ηνπ
ΓΔΚ κέρξη πξφζθαηα παξέρεη ελδηαθέξνλ πιηθφ γηα ηελ εμέιημε ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ,
πξνζδηνξίδνληαο ηφζν ηα πηζαλά λέα ηεο πξφζσπα130, φζν θαη ηηο βαζηθέο
κεζφδνπο εξκελείαο ησλ θνηλ θνηλνηηθψλ θαλφλσλ131.
129

. Ζ ππφζεζε ηνπ Μεηξφ Θεζζαινλίθεο γηα ηελ νπνία γίλεηαη ιφγνο πην θάησ είλαη
δπλαηφ λα δψζεη ζην ΓΔΚ κηα αλάινγε επθαηξία.
130

.Βι θαη ηελ απφθαζε ηνπ C-399/98 ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001 Ordine degli Architetti
delle Province di Milano e Lodi, Piero De Amicis, Consiglio Nazionale degli
Architetti, Leopoldo Freyrie
131

. Βι ζηελ αλσηέξσ απφθαζε C-399/98 Ordine degli Architetti delle Province di
Milano e Lodi, Piero De Amicis, Consiglio Nazionale degli Architetti, Leopoldo
Freyrie, ηε δηαηχπσζε ηεο παξ. 52:
«52. Αθνχ ε χπαξμε «ζπκβάζεσο δεκνζίνπ έξγνπ» απνηειεί πξνυπφζεζε γηα ηελ
εθαξκνγή ηεο νδεγίαο, ην άξζξν 1, ζηνηρείν α΄, πξέπεη λα εξκελεχεηαη θαηά ηξφπν
ψζηε λα δηαζθαιίδεηαη ε πξαθηηθή απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο νδεγίαο….». Αλαιπηηθά
γηα ην δήηεκα απηφ βι. πην θάησ.

47

Σα πνξίζκαηα ηεο λνκνινγίαο ηνπ ΓΔΚ γηα ηελ δηακφξθσζε ελφο
πιαηζίνπ γηα ηηο ΢πκβάζεηο Παξαρψξεζεο Γεκνζίσλ Έξγσλ έιαβε
ππφςε ηεο ε Δπηηξνπή θαηά ηε ζχληαμε ηεο Δξκελεπηηθήο Αλαθνίλσζεο
ηεο 12.4.2000, θαζηζηψληαο ην ξφιν ηνπ Γηθαζηεξίνπ πξνεμέρνληα γηα
ην ζπγθεθξηκέλν ζπκβαηηθφ ηχπν, αιιά θαη ην ξφιν ηεο λνκνινγίαο
ζαθψο λνκνπαξαγσγηθφ.
Ο ξφινο ηνπ ΓΔΚ φκσο παξακέλεη ζεκαληηθφο θαη γηα έλαλ αθφκε ιφγν.
Μέζα απφ ηε δηακφξθσζε ηεο λνκνινγίαο γηα ηελ πξνζηαζία
πεξηβάιινληνο νξηνζέηεζε ηα θχξηα δεηήκαηα πξνζηαζίαο
πεξηβάιινληνο πνπ νθείινπλ λα ηεξνχληαη θαηά ηε ζχιιεςε, ηε κειέηε
θαη ηελ θαηαζθεπή ησλ έξγσλ ππνδνκήο ηεο Δπξψπεο, αλαδεηθλχνληαο
παξάιιεια σο ζεκαληηθνχο εηαίξνπο ζην δηάινγν γηα ηε ΢χκβαζε
Παξαρψξεζεο Γεκνζίσλ Έξγσλ ηα κέιε ηεο Κνηλσλίαο Πνιηηψλ θαη
ηδίσο ηηο Με Κπβεξλεηηθέο Οξγαλψζεηο132. Δμίζνπ ξηδνζπαζηηθφο
παξακέλεη ν ξφινο ηνπ ΓΔΚ ζηελ πξνψζεζε ησλ ζέζεσλ θαη ηεο
ζεσξεηηθήο επεμεξγαζίαο ζε ζρέζε κε ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ φπσο ηδίσο θαηαδεηθλχεηαη ζηελ πξφζθαηε απφθαζε C399/98 ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001 Ordine degli Architetti delle Province di
Milano e Lodi, Piero De Amicis, Consiglio Nazionale degli Architetti,
Leopoldo Freyrie γηα ηελ νπνία ζα γίλεη ιφγνο αλαιπηηθά ζηε ζπλέρεηα.
3. Ο ξφινο ησλ Με Κπβεξλεηηθψλ Οξγαλψζεσλ (ΜΚΟ) θαη ηεο ελ
γέλεη Κνηλσλίαο Πνιηηψλ γηα ην κέιινλ ησλ ΢πκβάζεσλ
Παξαρψξεζεο Γεκνζίσλ Έξγσλ
΢εκαληηθφο παξάγσλ γηα ηελ εμέιημε ηεο πξνφδνπ ησλ έξγσλ ππνδνκήο
θαη ηεο ρξεκαηνδφηεζήο ηνπο ζηελ Δπξψπε απέθηεζαλ ζηαδηαθά νη Με
Κπβεξλεηηθέο Οξγαλψζεηο θαη νη δηάθνξεο νκάδεο πίεζεο, νη νπνίεο
ζπλδένπλ ηε δξάζε ηνπο κε ηελ πξνάζπηζε ζπγθεθξηκέλσλ ηδενινγηθψλ
ζέζεσλ, νη νπνίεο σο ζχλνιν ζηνηρεηνζεηνχλ ηε ιεγφκελε ζήκεξα
Κνηλσλία Πνιηηψλ133. Ζ δξάζε ησλ ΜΚΟ εθθξάζζεθε, ηδίσο, κε ζθνπφ
ηελ πξνάζπηζε πεξηβαιινληηθψλ αγαζψλ πνπ έθξηλαλ φηη ζίγνληαη κε ηελ
132

. Koppen I., The role of the European Court of justice in the development of the
European community environmental policy, Florence European University Institute,
Working paper 92/18, 1993, ζ. 27, Florence.
133

. Βι. κεηαμχ άιισλ θαη Klatte E., Enforcement of EC Environmental Legislation,
The role of citizens groups, International conference on environmental enforcement,
Budapest, September 22-25, 1992, European Commission DG XI, Brussels. Βι.
επίζεο Μαπξνγνξδάηνπ Γ., Οκάδεο πίεζεο θαη Γεκνθξαηία, Παηάθεο 2001, κε
αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία γηα ην ζέκα.

48

θαηαζθεπή έξγσλ ππνδνκήο κέζσ πξνζθπγψλ ζηελ Δπηηξνπή κε
θαηαγγειίεο γηα επηθείκελε πξνζβνιή πεξηβαιινληηθψλ αγαζψλ αιιά θαη
κε επζεία ζχλδεζε ηεο πξνζβνιήο ηνπ πεξηβάιινληνο απφ ηα επηθείκελα
λα θαηαζθεπαζζνχλ έξγα ππνδνκήο κε ηελ ρξεκαηνδφηεζή ηνπο απφ ηελ
Κνηλφηεηα134. Γεδνκέλνπ φηη γηα λα είλαη επηιέμηκα πξνο ρξεκαηνδφηεζε
134

. Δίρε βεβαίσο αλαπηπρζεί ελ ησ κεηαμχ έλα ηθαλφ πιαίζην θαλφλσλ γηα λα δίδεη
βάζε ζηε δξάζε ηνπο. Δηδηθφηεξα ην 1985 ε Δπξσπατθή Κνηλφηεηα πξνρψξεζε ζηε
ζέζπηζε ηεο νδεγίαο 85/337/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 27/6/1985 γηα ηελ εθηίκεζε
ησλ επηπηψζεσλ νξηζκέλσλ ζρεδίσλ δεκνζίσλ θαη ηδησηηθψλ έξγσλ ζην πεξηβάιινλ,
ζηνρεχνληαο ζηελ πξφιεςε ησλ πεξηβαιινληηθψλ πξνβιεκάησλ θαη ηε δπλαηφηεηα
λα πξνεγείηαη ηεο δεκηνπξγίαο λέσλ έξγσλ, ε πιήξεο κειέηε θαη ζηάζκηζε ησλ
ζπλεπεηψλ ηνπο. ΢εκεηψλεηαη εμαξρήο ε δηαηχπσζε ηεο νδεγίαο ζε ζρέζε κε ην
γεγνλφο φηη δηέπεη ηα έξγα πνπ ελδέρεηαη λα έρνπλ ζεκαληηθέο επηπηψζεηο ζην
πεξηβάιινλ. Με ηε δηαηχπσζε απηή, ε νδεγία δελ εμεδήισζε ελδηαθέξνλ λα
ζπκπεξηιάβεη ζην εχξνο ηεο ην ζχλνιν ησλ έξγσλ, αιιά κφλνλ απηά πνπ ελδέρεηαη λα
επηβαξχλνπλ νπζηαζηηθά ην πεξηβάιινλ ηα νπνία θαη θαηέηαμε, ππφ ηελ επηθχιαμε
βεβαίσο ησλ πξνβιέςεσλ ησλ πξνζαξηεκάησλ απηήο. Με βάζε απηφ ην ζθεπηηθφ, ε
νδεγία ξχζκηζε ηελ εθηίκεζε ησλ επηπηψζεσλ ζην πεξηβάιινλ δπλάκεη εηδηθψλ
δηαδηθαζηψλ θαη αξρψλ κε βάζε ηηο θαηάιιειεο πιεξνθνξίεο, πξηλ απφ ηε ρνξήγεζε
αδείαο γηα ηε δεκηνπξγία ηνπο. Ζ ίδηα νδεγία ξχζκηζε θαη ην ζθνπφ ηεο εθαξκνγήο
ηεο δειαδή ηελ πξνζηαζία ηεο αλζξψπηλεο πγείαο, ηε ζπκβνιή κε ηε δεκηνπξγία ελφο
θαιχηεξνπ πεξηβάιινληνο ζηε βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο δσήο, ηε θξνληίδα γηα ηε
δηαηήξεζε ησλ πνηθηιηψλ ησλ εηδψλ θαη ηε δηαηήξεζε ηεο αλαπαξαγσγηθήο
ηθαλφηεηαο ηνπ νηθνζπζηήκαηνο, σο ζεκειηψδνπο πφξνπ δσήο. Γηα ηελ εθπιήξσζε
ησλ ζθνπψλ ηεο ε νδεγία θαζηέξσζε ηφζν έλα πιαίζην γεληθψλ αξρψλ φζν θαη
εμεηδηθεπκέλεο ππνρξεψζεηο. Καηλνηνκψληαο ζηελ θαηνρχξσζε ηνπ δηθαηψκαηνο
ζηελ πιεξνθφξεζε, έδεημε εμαξρήο ην ελδηαθέξνλ ηνπ θνηλνηηθνχ λνκνζέηε ζην
δηθαίσκα πιεξνθφξεζεο ησλ πνιηηψλ. Δπηζεκαίλεηαη ηέινο φηη ε πξνζηαζία ηνπ
πεξηβάιινληνο κεηά ηε ΢πλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη απνηειεί βαζηθφ ζθνπφ ηεο
θνηλφηεηαο, ν νπνίνο εθθξάδεηαη ζην άξζξν άξζξν 130 P ηεο ΢πλζήθεο πνπ νξίδεη
κεηαμχ άιισλ φηη:
Αξζξo 130 Ρ
1. Η πoιηηηθή ηεο Κoηvφηεηαο ζηov ηoκέα ηoπ πεξηβάιιovηoο ζπκβάιιεη ζηεv επηδίσμε
ησv εμήο ζηφρσv:
 ηε δηαηήξεζε, πξoζηαζία θαη βειηίσζε ηεο πoηφηεηαο ηoπ πεξηβάιιovηoο,
 ηεv πξoζηαζία ηεο πγείαο ηoπ αvζξψπoπ,
 ηε ζπvεηή θαη oξζoιoγηθή ρξεζηκoπoίεζε ησv θπζηθψv πφξσv,
 ηεv πξoψζεζε, ζε δηεζvέο επίπεδo, κέηξσv γηα ηεv αvηηκεηψπηζε ησv
πεξηθεξεηαθψv ή παγθφζκησv πεξηβαιιovηηθψv πξoβιεκάησv.
2. Η πoιηηηθή ηεο Κoηvφηεηαο ζηov ηoκέα ηoπ πεξηβάιιovηoο απoβιέπεη ζε πςειφ
επίπεδo πξoζηαζίαο θαη ιακβάvεη ππφςε ηεv πoηθηιoκoξθία ησv θαηαζηάζεσv ζηηο
δηάθoξεο πεξηoρέο ηεο Κoηvφηεηαο. ΢ηεξίδεηαη ζηηο αξρέο ηεο πξoθχιαμεο θαη ηεο
πξoιεπηηθήο δξάζεο, ηεο επαvφξζσζεο ησv θαηαζηξoθψv ηoπ πεξηβάιιovηoο, θαηά
πξoηεξαηφηεηα ζηεv πεγή, θαζψο θαη ζηεv αξρή o ξππαίvσv πιεξψvεη. Οη αvάγθεο ζηov
ηoκέα ηεο πξoζηαζίαο ηoπ πεξηβάιιovηoο πξέπεη vα ιακβάvovηαη ππφςε ζηov
θαζoξηζκφ θαη ηεv εθαξκoγή ησv άιισv πoιηηηθψv ηεο Κoηvφηεηαο.
49

ηα δηάθνξα έξγα νθείινπλ εθηφο, ησλ άιισλ, λα ζέβνληαη ηηο δηαηάμεηο
ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ γηα ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο, ε
δξαζηεξηνπνίεζε ησλ ΜΚΟ κε ζηφρν ηελ αλαζηνιή ηεο δεκηνπξγίαο
έξγσλ ππνδνκήο ππήξμε ζεκαληηθή θαζψο κπνξνχζε λα παξεκπνδίζεη
νπζησδψο ηελ θνηλνηηθή ρξεκαηνδφηεζή ηνπο135.
Σα εκπφδηα απηά πνπ έζεηαλ νη ΜΚΟ θαηέζηεζαλ γξήγνξα αληηιεπηά
θαη απφ ην δηεζλέο ηξαπεδηθφ ζχζηεκα, ην νπνίν αλαθέξεηαη πιένλ ξεηά
ζηνλ «πεξηβαιινληηθφ θίλδπλν ρξεκαηνδφηεζεο» σο environmental risk
θαη ζηε δξάζε ησλ ΜΚΟ, απαηηψληαο πιήξε λνκηθφ έιεγρν ελφςεη ηεο
ρξεκαηνδφηεζεο έξγσλ ππνδνκήο εθ κέξνπο ηνπο γηα ηελ απνθπγή
θηλδχλσλ απφ εθθξεκείο δίθεο πνπ ε Κνηλσλία Πνιηηψλ πξνθαιεί. ΢πρλά,
νη έιεγρνη απηνί ζηνπο νπνίνπο πξνβαίλνπλ νη ρξεκαηνδφηεο ησλ έξγσλ
θαηνξζψλεη λα αλαζηείιεη ηελ ηδησηηθή ρξεκαηνδφηεζε νινζρεξψο, πξηλ
΢ηα πιαίζηα απηά, ηα κέηξα εvαξκφvηζεο πoπ αvηαπoθξίvovηαη ζηηο πξoαvαθεξφκεvεο
αvάγθεο πεξηιακβάvoπv, φπoπ εvδείθvπηαη, ξήηξα δηαζθάιηζεο πoπ εμoπζηoδoηεί ηα
θξάηε κέιε vα ιακβάvoπv, γηα κε oηθovoκηθoχο πεξηβαιιovηηθoχο ιφγoπο, πξoζσξηvά
κέηξα ππoθείκεvα ζε θoηvoηηθή δηαδηθαζία ειέγρoπ.
3. Καηά ηεv εθπφvεζε ηεο πoιηηηθήο ηεο ζηov ηoκέα ηoπ πεξηβάιιovηoο, ε Κoηvφηεηα
ιακβάvεη ππφςε:
 ηα δηαζέζηκα επηζηεκovηθά θαη ηερvηθά δεδoκέvα,
 ηηο ζπvζήθεο ηoπ πεξηβάιιovηoο ζηηο δηάθoξεο πεξηoρέο ηεο Κoηvφηεηαο,
 ηα πιεovεθηήκαηα θαη ηηο επηβαξχvζεηο πoπ κπoξoχv vα πξoθχςoπv απφ ηε
δξάζε ή ηεv απoπζία δξάζεο,
 ηεv oηθovoκηθή θαη θoηvσvηθή αvάπηπμε ηεο Κoηvφηεηαο ζηo ζχvoιφ ηεο θαη ηεv
ηζφξξoπε αvάπηπμε ησv πεξηoρψv ηεο.»
135

. Δλδηαθέξνλ παξνπζηάδεη θαη ε πεξηνξηζκέλε λνκνινγηαθή πεξηπησζηνινγία ηνπ
ζπζρεηηζκνχ ηεο εθηίκεζεο πεξηβαιινληηθψλ επηπηψζεσλ θαη ζρεδίσλ ζε θνηλνηηθφ
επίπεδν. Οη κνλαδηθέο πεξηπηψζεηο απνθάζεσλ πνπ αθνξνχλ δεκφζηεο ζπκβάζεηο θαη
πνπ θάλνπλ αλαθνξά ζηελ νδεγία γηα ηελ εθηίκεζε ησλ πεξηβαιινληηθψλ
επηπηψζεσλ είλαη γηα λα θαηαιήμνπλ ζε επίθιεζε ησλ δηαηάμεσλ ηνπ θαηεπείγνληνο.
Δηδηθφηεξα κε ηελ απφθαζε C-318/94 ηεο 28/3/1996 Δπηηξνπή θαηά Γεξκαλίαο
θξίζεθε φηη δελ απνηειεί ιφγν επίθιεζεο θαηεπείγνληνο θαηά ηελ έλλνηα ηεο νδεγίαο
93/37/ΔΟΚ ε απφξξηςε ζρεδίνπ θαηά ηε δηαδηθαζία ηεο νδεγίαο 85/337/ΔΟΚ. Ζ
απφθαζε απηή ελδηαθέξεη δηφηη απνηειεί κηα απφ ηηο ειάρηζηεο πνπ αλαθέξνληαη ζηελ
ζχλδεζε ηνπ θαζεζηψηνο ησλ νδεγηψλ απηψλ θαη κάιηζηα ξεηά αλαθέξεη φηη ε
ππεξεζία έπξεπε λα μέξεη ζαθψο φηη ζα ήηαλ δπλαηφ λα πξνβιεζνχλ αληηξξήζεηο γηα
ιφγνπο νηθνινγηθνχο ζηελ θαηαζθεπή ηνπ έξγνπ. ΢ρεηηθά βι. θαη ηηο πξνηάζεηο ηνπ
Γεληθνχ Δηζαγγειέα Elmer. Αλάινγε απφθαζε είλαη θαη ε ΓΔΚ C-107/92 ηεο
2/8/1993 Eπηηξνπή θαηά Ηηαιίαο (βι. ππνζεκείσζε αξ.20). Δίλαη ραξαθηεξηζηηθφ ηεο
εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο απηήο φηη αλ θαη αθνξά ηελ θαηαζθεπή έξγσλ (ζρεδίσλ) πνπ
ππάγνληαη ζην πεδίν ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ, ε ηήξεζε ησλ φξσλ ηεο δελ απνηειεί
πξνυπφζεζε ηεο ζχλλνκεο εθαξκνγήο ηεο θαη κφλνλ πεξηζηαζηαθά έγηλε κλεία απφ ην
ΓΔΚ γηα ην δήηεκα.

50

αθφκε κάιηζηα δειψζεη ηηο αληηξξήζεηο ηεο ε Δπηηξνπή ηεο ΔΔ ή ε
Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ136.
Σα δηθαζηήξηα επηρεηξνχλ λα πεξηνξίζνπλ ην ξφιν απηήο ηεο δξάζεο
ζηεξψληαο ελίνηε ηνπ ελλφκνπ ζπκθέξνληνο γηα παξνρή δηθαζηηθήο
πξνζηαζίαο ζηηο ελψζεηο ηεο Κνηλσλίαο Πνιηηψλ. Πξνο ηελ θαηεχζπλζε
απηή είλαη ηδηαίηεξα ζεκαληηθή ε Γηάηαμε ηνπ Πξσηνδηθείνπ T-585/93
Stichting Greenpeace Council (Greenpeace International) θαηά Δπηηξνπήο
ηεο 9/8/1995, πνπ αθνξά πξνζθπγή αθπξψζεσο ηεο πεξηβαιινληηθήο
νξγάλσζεο Greenpeace International θαηά πξάμεσο ρξεκαηνδνηηθήο
ζπλδξνκήο γηα ηελ θαηαζθεπή ζηαζκψλ παξαγσγήο ειεθηξηθήο
ελέξγεηαο απεπζπλφκελε ζε θξάηνο κέινο. Με ηε Γηάηαμε απηή
αληηκεησπίζζεθε κεηαμχ άιισλ ην δήηεκα ηεο ελεξγεηηθήο
λνκηκνπνίεζεο ηεο πεξηβαιινληηθήο νξγάλσζεο θαζψο θαη ηδησηψλ. Σν
ελδηαθέξνλ ηεο Γηάηαμεο εληνπίδεηαη ηδίσο ζην κέηξν πνπ αθνξά ηελ
πεξηβαιινληηθή νξγάλσζε θαη ελ γέλεη ηηο ελψζεηο πξνζψπσλ, νπφηε θαη
θξίζεθε φηη δελ λνκηκνπνηνχληαη ζε άζθεζε πξνζθπγήο αθπξψζεσο.
΢χκθσλα κε ηε Γηάηαμε θξίζεθε φηη ηα ππνθείκελα δηθαίνπ εθηφο απφ
ηνπο απνδέθηεο ηεο απνθάζεσο δελ κπνξνχλ λα ηζρπξίδνληαη φηη ε
απφθαζε ηα αθνξά αηνκηθά παξά κφλνλ αλ ε απφθαζε απηή ηα ζίγεη
ιφγσ νξηζκέλσλ ηδηαηηέξσλ ηδηνηήησλ πνπ έρνπλ ή ιφγσ κηαο
πξαγκαηηθήο θαηάζηαζεο, ε νπνία ηα ραξαθηεξίδεη ζε ζρέζε κε θάζε
άιιν πξφζσπν θαη εθ ηνπ γεγνλφηνο απηνχ εμαηνκηθεχεη θαηά αλάινγν
ηξφπν πξνο εθείλν ηνπ απνδέθηε. Ήδε κε ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C321/95 Ρ ηεο 2/4/1998 θξίζεθε θαη‘αλαίξεζε ην ίδην δήηεκα ζηελ
απφθαζε Stichting Greenpeace Council (Greenpeace International) θαηά
Δπηηξνπήο φηη ε εξκελεία ζηελ νπνία πξνέβε ην Πξσηνδηθείν είλαη
ζχκθσλε κε ην άξζ. 173 ηεο ΢πλζήθεο θαη κε ηελ πάγηα λνκνινγία ηνπ
ΓΔΚ θαη αθνχ εμέηαζε αλαιπηηθά ηελ πξνβιεζείζα επηρεηξεκαηνινγία
έθξηλε φηη νξζά απνθάλζεθε ην Πξσηνδηθείν θαη απέξξηςε ηελ αίηεζε
αλαηξέζεσο137. Με ηε λνκνινγία απηή ηα επξσπατθά δηθαζηήξηα
136

. Αλαιπηηθά γηα ην δήηεκα απηφ θαη ελ γέλεη γηα ην ζέκα ησλ πεξηβαιινληηθψλ
θηλδχλσλ βι. ζε Vinter G., Project Finance, Sweet & Maxwell, London 1998.
137

. ΢ρεηηθά βι. θαη ηελ αλαιπηηθή κειέηε ηεο Πξεβεδνχξνπ Δ., Ζ εμνπζία
αζθήζεσο πξνζθπγήο αθπξψζεσο θαηά ην άξζξν 173, 4ν εδάθην ηεο ΢πλζήθεο ΔΚ
ζε ζέκαηα πξνζηαζίαο πεξηβάιινληνο, ζθέςεηο κε αθνξκή ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο
2αο Απξηιίνπ 1998, C-321/95P Stitching Greenpeace Council, Πεξηβάιινλ θαη
Γίθαην, 1998 ζ. 205 επ., κε εθηεηακέλε βηβιηνγξαθία γηα ην δήηεκα, Σξνβά Δ. Σν
θνηλνηηθφ δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ θαη ην δίθαην ηεο απειεπζέξσζεο ηνπ
δηεζλνχο εκπνξίνπ, αλσηέξσ ζ.24 επ. Βι. εμάιινπ θαη Γψγνπ Κ., Παξαηεξήζεηο
ζηελ απφθαζε ηνπ ΠΔΚ ηεο 5.3.1997, Τπφζεζε Σ-236/95, WWW-World Wide Fund
for Nature / Δπηηξνπή, Διιεληθή Δπηζεψξεζε Δπξσπατθνχ Γηθαίνπ 1998, ζει. 964888.
51

επηρείξεζαλ λα ζέζνπλ έλα φξην ζηε δξάζε ησλ ΜΚΟ ελφςεη ηεο
δεκηνπξγίαο ησλ κεγάισλ έξγσλ ππνδνκήο ζηελ Δπξψπε. Γελ είλαη φκσο
δπλαηφ λα αγλνήζεη πιένλ θαλείο ηε δξάζε ηνπο θαη ηηο παξεκβάζεηο πνπ
αζθνχλ ελφςεη ηεο δεκηνπξγίαο ησλ κεγάισλ έξγσλ ππνδνκήο. Πξνο
ηνχην επηζεκαίλεηαη φηη νη ΜΚΟ θαη νη δηάθνξεο νκάδεο ζπκθεξφλησλ
θαη νη δξάζεηο ηνπο θαζίζηαληαη παξάγσλ ρξεκαηνδνζηκφηεηαο ησλ
έξγσλ θαη αζθνχλ ζεκαληηθή επίδξαζε ζηελ επίηεπμε ηδησηηθήο
ρξεκαηνδφηεζεο ή ζπγρξεκαηνδφηεζεο.
Δμάιινπ ζπρλά νη δξάζεηο ησλ αλσηέξσ νκάδσλ πξνζψπσλ επέηπραλ
ηελ νξηζηηθή δηαθνπή «θνηλνηηθψλ ζρεδίσλ» θαζηζηψληαο ηηο ΜΚΟ θαη
ηηο ινηπέο νκάδεο ηεο Κνηλσλίαο Πνιηηψλ πφινπο εμνπζίαο νη νπνίνη
κεηέρνπλ ζην κέιινλ ησλ επξσπατθψλ ππνδνκψλ. Ζ ζεκαζία ησλ
νξγαλψζεσλ απηψλ θαηαδεηθλχεηαη επίζεο θαη απφ ην γεγνλφο φηη πιένλ
έρεη δηακνξθσζεί πιαίζην θαλφλσλ θαη έλα θνηλνηηθφ δηθαίσκα ζηελ
πεξηβαιινληηθή πιεξνθφξεζε138, ζηφρνο ηνπ νπνίνπ είλαη ε παξνρή ζηηο
ελψζεηο απηέο ηεο επρέξεηαο λα γλσξίδνπλ ηα ζηνηρεία εθείλα πνπ
απαηηνχληαη γηα ηελ αλάπηπμε ηεο δξάζεο ηνπο.139. Σν δηθαίσκα απηφ
απνηειεί θαη'νπζίαλ θαη ηε βάζε ηεο δπλαηφηεηαο επίηεπμεο ηεο πιήξνπο
θαη απνηειεζκαηηθήο δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο ησλ ελδηαθεξνκέλσλ,
θαζψο θαη ηεο πξνζηαζίαο ησλ ζπκθεξφλησλ ηεο Δπηηξνπήο ή ηεο
Δπξσπατθήο Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ θαζψο θαη θάζε άιινπ
ρξεκαηνδνηηθνχ νξγαληζκνχ ησλ "ζρεδίσλ" πνπ ρξεκαηνδνηεί ε
Κνηλφηεηα140. Με βάζε ηα αλσηέξσ δεδνκέλα νη ΜΚΟ θαη νη ελψζεηο ηεο
Ζ λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ επζπγξακκίδεηαη ζηελ νπζία κε ηε λνκνινγία Sierra Club
θαηά Μorton, 405 U.S. 727, 31 Led 2d, 636 (1972) , 643 ηνπ Supreme Court ησλ
ΖΠΑ. ΢εκεηψλεηαη κάιηζηα φηη ηεο λνκνινγίαο απηήο έγηλε ξεηή κλεία απφ ηελ
απφθαζε θαη ακθηζβεηήζεθε απφ ηνπο αλαηξεζείνληεο.
138

. Γηα ην δήηεκα ηνπ δηθαηψκαηνο ζηελ πιεξνθφξεζε ζην πιαίζην ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ βι . ηε λνκνινγία ηνπ Πξσηνδηθείνπ Βαζίιεην Κάησ Υσξψλ C-174/98 P , G.
van Wal, C-189/98 P, ηεο 19. 3.1998 θιπ. Βι. αθφκε θαη πξφζθαηεο αλαθνηλψζεηο
κεηαμχ ησλ νπνίσλ Davis R., Public access to community documents: a fundamental
human right? ΢ε http://olymp.u-wien.ac.at/eiop/.
139

. Schikhof S., Access to environmental information, Maastricht Journal of
European and Comparative law, no l4, 386- 399, 1077, Maastricht.
140

. Γηα ην ζθνπφ απηφ ήδε ε εμεηδηθεπκέλε Οδεγία 90/313/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο
7εο Ηνπλίνπ 1990 ζρεηηθά κε ηελ ειεχζεξε πιεξνθφξεζε γηα ζέκαηα πεξηβάιινληνο
ξπζκίδεη έλα επξχηεξν δηθαίσκα. Δμάιινπ κε ηελ Απφθαζε ηεο 21εο Μαξηίνπ 1997
ζρεηηθά κε ηελ πξφζβαζε ηνπ θνηλνχ ζηα έγγξαθα ηνπ Δπξσπατθνχ Οξγαληζκνχ
Πεξηβάιινληνο (97/C 282/04)140 επηβιήζεθε ε πξφζβαζε θαη ζηα έγγξαθα ηνπ
Δπξσπατθνχ Οξγαληζκνχ Πεξηβάιινληνο. Ζ δέζκεπζε ησλ θξαηψλ κειψλ γηα
πιεξνθφξεζε ησλ πνιηηψλ ηνλίδεηαη απφ ην ΓΔΚ κεηαμχ άιισλ θαη κε ηελ
52

Κνηλσλίαο Πνιηηψλ έρνπλ αλαδεηρζεί ζε ζεκαληηθνχο πφινπο εμνπζίαο
ζηελ δηακφξθσζε ηεο επξσπατθήο πνιηηηθήο γηα ηε δεκηνπξγία έξγσλ
ππνδνκήο θνηλνηηθνχ ελδηαθέξνληνο, ηδίσο κάιηζηα γηα φζα ππάξρεη
αλάγθε πξνζθπγήο ζηελ ηδησηηθή ρξεκαηνδφηεζε εθ παξαιιήινπ141.

4. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ε δεκηνπξγία κηαο
λέαο αγνξάο εξγνιεπηψλ: νη αλάδνρνη παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
Σε ξχζκηζε απφ ηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ αθνινχζεζε κηα ηδηαίηεξε ξχζκηζε γηα
ην θαζεζηψο ηνπ αλαδφρνπ ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
ζην άξζξν 3 ηεο νδεγίαο απηήο142. Έηζη ελψ ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
πξφζθαηε απφθαζή ηνπ ηεο 16εο ΢επηεκβξίνπ 1999 C-435/97 World Wildelife Fund
(WWF) θιπ θαη Autonome Provinz Bozen θιπ.
141

. Σν θνηλνηηθφ δίθαην πξνζθέξεη κε ζπλέπεηα ην πεδίν ηεο απνηειεζκαηηθήο
δηαζθάιηζεο ηεο αεηθνξίαο. Απνδερφκελν ηελ χπαξμε ελφο ζεκειηψδνπο δηθαηψκαηνο
ζην πιαίζην ησλ θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, δηαζθαιίδεη ηελ απνηειεζκαηηθή
εθαξκνγή ησλ νξακάησλ ηεο αεηθνξίαο, κέζα απφ ηε ΢πλζήθε, ηηο επξσπατθέο
ζπληαγκαηηθέο παξαδφζεηο θαη ηελ Δ΢ΓΑ. Ζ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο ζην
πιαίζην ηεο ΢πλζήθεο θαη ηεο Δ΢ΓΑ αληηκεησπίζζεθε θαη απφ ηελ απφθαζε ηνπ
ΓΔΚ ηεο 18/12/1997, C-309/96, Daniele Annibaldi θαη Sindaco del Comune di
Guidonia, Presidente Regione Lazio. ΢ηελ απφθαζε απηή δειψζεθε ζαθψο (παξ. 16 )
φηη επηβάιιεηαη λα ππνκλεζζεί φηη ην άξζξν 128 ηεο ΢πλζήθεο ΔΚ πξνβιέπεη δξάζε
ηεο θνηλφηεηαο ζηνλ ηνκέα ηνπ πνιηηηζκνχ, πεξηιακβάλνπζα κεηαμχ άιισλ ηε
δηαηήξεζε θαη πξνζηαζία ηεο πνιηηηζηηθήο θιεξνλνκηάο επξσπατθήο ζεκαζίαο. Βι
θαη Colliers Ch., Towards a European environmental constitutional law, European
Environmental Law Review, 1997April, ζ. 113.
142

. Σν άξζξν απηφ ζπγθεθξηκέλα νξίδεη φηη :
«Άξζξν 3
1. ΢ηελ πεξίπησζε θαηά ηελ νπνία νη αλαζέηνπζεο αξρέο ζπλάπηνπλ ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, εθαξκφδνληαη νη θαλφλεο δεκνζηφηεηαο πνπ
θαζνξίδνληαη ζην άξζξν 11 παξάγξαθνη 3, 6, 7 θαη 9 έσο 13, θαη ζην άξζξν 15,
εθφζνλ ε αμία ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο αλέξρεηαη ζε πνζφ ίζν ή κεγαιχηεξν
ησλ 5 000 000 Ecu.
2. Ζ αλαζέηνπζα αξρή κπνξεί:
- είηε λα επηβάιεη ζηνλ αλάδνρν ζπκβάζεσο παξαρσξήζεσο δεκνζίσλ έξγσλ λα
αλαζέζεη ζε ηξίηνπο ζπκβάζεηο πνπ αληηπξνζσπεχνπλ ηνπιάρηζηνλ ην 30 % ηεο
ζπλνιηθήο αμίαο ησλ έξγσλ πνπ απνηεινχλ ην αληηθείκελν ηεο παξαρψξεζεο,
πξνβιέπνληαο ηαπηνρξφλσο φηη νη ππνςήθηνη ζα έρνπλ ην δηθαίσκα λα απμήζνπλ
ην ελ ιφγσ πνζνζηφ. Σν ειάρηζην απηφ πνζνζηφ πξέπεη λα αλαθέξεηαη ζηε
53

δεκνζίσλ έξγσλ, θαηά ηνλ νξηζκφ ηεο αλαηίζεηαη ζε εξγνιήπηε, θαηά
ην άξζξν 3.2 ηεο νδεγίαο νη αλαζέηνπζεο αξρέο κπνξνχλ λα
επηβάιινπλ ζηνλ αλάδνρν ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
λα αλαζέζεη ζε ηξίηνπο ζπκβάζεηο πνπ αληηπξνζσπεχνπλ ηνπιάρηζηνλ
ην 30% ηεο ζπλνιηθήο αμίαο ησλ έξγσλ πνπ απνηεινχλ ην αληηθείκελν
ηεο παξαρψξεζεο. Δμάιινπ θαηά ην άξζξν 3.4 ηεο ίδηαο νδεγίαο, νη
αλάδνρνη ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ δελ είλαη
αλαζέηνπζεο αξρέο νθείινπλ λα εθαξκφδνπλ θαλφλεο δεκνζηφηεηαο
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίνπ έξγνπ,
- είηε λα θαιέζεη ηνπο ππνςήθηνπο αλαδφρνπο παξαρσξήζεσο λα ππνδείμνπλ νη
ίδηνη, ζηηο πξνζθνξέο ηνπο, ην πνζνζηφ, εθφζνλ ηνχην ππάξρεη, ηεο ζπλνιηθήο
αμίαο ησλ έξγσλ ηα νπνία απνηεινχλ ην αληηθείκελν ηεο παξαρψξεζεο θαη πνπ
πξνηίζεληαη λα αλαζέζνπλ ζε ηξίηνπο.
3. ΋ηαλ ν αλάδνρνο παξαρσξήζεσο είλαη ν ίδηνο κία απφ ηηο αλαζέηνπζεο αξρέο πνπ
αλαθέξνληαη ζην άξζξν 1 ζηνηρείν β), ππνρξενχηαη, πξνθεηκέλνπ γηα έξγα πνπ ζα
εθηειεζζνχλ απφ ηξίηνπο, λα ηεξήζεη ηηο δηαηάμεηο ηεο παξνχζαο νδεγίαο.
4. Σα θξάηε κέιε ιακβάλνπλ ηα αλαγθαία κέηξα ψζηε νη αλάδνρνη ζπκβάζεσο
παξαρσξήζεσο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ δελ είλαη αλαζέηνπζεο αξρέο λα εθαξκφδνπλ
ηνπο θαλφλεο δεκνζηφηεηαο πνπ νξίδνληαη ζην άξζξν 11 παξάγξαθνη 4, 6, 7 θαη 9
έσο 13 θαη ζην άξζξν 16, θαηά ηε ζχλαςε ησλ ζπκβάζεσλ έξγσλ κε ηξίηνπο,
φηαλ ε αμία απηψλ ησλ ζπκβάζεσλ αλέξρεηαη ζε πνζφ ίζν ή κεγαιχηεξν ησλ 5
000 000 Ecu. Χζηφζν, δελ απαηηείηαη δεκνζηφηεηα φηαλ κηα ζχκβαζε έξγσλ
πιεξνί ηηο πξνυπνζέζεηο εθαξκνγήο ησλ πεξηπηψζεσλ πνπ απαξηζκνχληαη ζην
άξζξν 7 παξάγξαθνο 3.
Γελ ζεσξνχληαη σο ηξίηνη νη επηρεηξήζεηο νη νπνίεο ζπληζηνχλ θνηλνπξαμία γηα λα
επηηχρνπλ ηελ παξαρψξεζε νχηε νη επηρεηξήζεηο πνπ ζπλδένληαη κε ηηο επηρεηξήζεηο
απηέο.
Χο ζπλδεδεκέλε επηρείξεζε λνείηαη θάζε επηρείξεζε ζηελ νπνία ν αλάδνρνο
παξαρσξήζεσο κπνξεί λα αζθήζεη, άκεζα ή έκκεζα, θπξίαξρε επηξξνή, ή θάζε
επηρείξεζε ε νπνία κπνξεί λα αζθήζεη θπξίαξρε επηξξνή ζηνλ αλάδνρν
παξαρσξήζεσο ή ε νπνία, φπσο θαη ν αλάδνρνο παξαρσξήζεσο, ππφθεηηαη ζηελ
θπξίαξρε επηξξνή κηαο άιιεο επηρείξεζεο ιφγσ ηδηνθηεζίαο, ρξεκαηνδνηηθήο
ζπκκεηνρήο ή ησλ θαλφλσλ ηνπ ηε δηέπνπλ. Ζ θπξίαξρε επηξξνή ηεθκαίξεηαη φηαλ
κηα επηρείξεζε έλαληη κηαο άιιεο επηρείξεζεο, άκεζα ή έκκεζα:
- θαηέρεη ηελ πιεηνςεθία ηνπ θαιπθζέληνο θεθαιαίνπ ηεο επηρείξεζεο ή
- δηαζέηεη ηελ πιεηνςεθία ησλ ςήθσλ πνπ ζπλδένληαη κα ηα κεξίδηα ηα νπνία εθδίδεη
ε επηρείξεζε ή
- κπνξεί λα δηνξίδεη πεξηζζφηεξα απφ ηα κηζά κέιε ηνπ νξγάλνπ δηνίθεζεο,
δηεχζπλζεο ή επνπηείαο ηεο επηρείξεζεο.
Ο πεξηνξηζηηθφο θαηάινγνο απηψλ ησλ επηρεηξήζεσλ επηζπλάπηεηαη ζηελ αίηεζε
ππνςεθηφηεηαο γηα ηελ παξαρψξεζε. Ο θαηάινγνο απηφο ελεκεξψλεηαη ζε
ζπλάξηεζε κε ηηο κεηαγελέζηεξεο κεηαβνιέο πνπ ζεκεηψλνληαη ζηνπο δεζκνχο πνπ
ππάξρνπλ κεηαμχ ησλ επηρεηξήζεσλ.»

54

γηα ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ κε ηξίηνπο γηα έξγα αμίαο ίζεο ή
κεγαιχηεξεο ησλ 5.000.000 ecu εθηφο αλ ηα έξγα απηά αλαηίζεληαη ζε
κέιε θνηλνπξαμίαο πνπ ζπλεζηήζε γηα ηελ επίηεπμε ηεο παξαρψξεζεο
ή ζε επηρεηξήζεηο ζπλδεδεκέλεο κε ηεο πξψηεο. Καηφπηλ δίδεηαη ε
έλλνηα ηεο ζπλδεδεκέλεο επηρείξεζεο θαη δειψλεηαη φηη θαηάινγνο
ησλ επηρεηξήζεσλ απηψλ επηζπλάπηεηαη ζηελ αίηεζε ππνςεθηφηεηαο
γηα ηελ παξαρψξεζε πξνο ηηο αλαζέηνπζεο αξρέο. Ο θαηάινγνο απηφο
είλαη δπλαηφ λα ελεκεξψλεηαη ζε ζπλάξηεζε κε ηηο κεηαγελέζηεξεο
κεηαβνιέο πνπ ζεκεηψλνληαη ζηνπο δεζκνχο κεηαμχ ησλ
επηρεηξήζεσλ.
Αλ αλαδεηήζεη θαλείο ηε ratio ηεο ξχζκηζεο απηήο δελ ζα
δπζθνιεπζεί πνιχ λα ηελ θαηαλνήζεη. Ζ πνιππινθφηεηα θαη ην
κέγεζνο ησλ έξγσλ εθείλσλ πνπ αλαηίζεληαη κε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη εθηίζεληαη ζε ηδησηηθή
ρξεκαηνδφηεζε απαηηεί ζεκαληηθέο ζπκκαρίεο εξγνιεπηηθψλ
ζρεκάησλ ψζηε λα είλαη δπλαηή ε επίηεπμε ηεο εθηέιεζεο ησλ έξγσλ
απηψλ αιιά θαη ηεο ρξεκαηνδφηεζήο ηνπο. Δλψ θαηά ζπλέπεηα ν
θνηλνηηθφο λνκνζέηεο νξίδεη ηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ σο ζχκβαζε πνπ αλαηίζεηαη ζε εξγνιήπηε,
ηνλίδνληαο κε ηνλ ηξφπν απηφ φηη ηα έξγα πνπ ππάγνληαη ζηε
ζπγθεθξηκέλε λνκηθή θαηεγνξία είλαη έξγα δπλάκελα λα εθηειεζζνχλ
κφλνλ απφ επηζηεκνληθά θαηάιιεια θαη έκπεηξα ζρήκαηα θαη φρη απφ
απινχο επελδπηέο πνπ ζα ππεξγνιαβήζνπλ ηελ εθηέιεζε ησλ
εξγαζηψλ αθνχ αλαιάβνπλ ηε ζχκβαζε, ζηε ζπλέρεηα ζεσξεί φηη κεηά
ηελ αλάζεζε ηεο ζχκβαζεο απηήο δεκηνπξγείηαη έλα λέν είδνπο
επηρεηξεκαηηθνχ θνξέα, απηνχ ηνπ αλαδφρνπ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ. ΢ην ζπγθεθξηκέλν είδνο επηρείξεζεο ν θνηλνηηθφο λνκνζέηεο
ζέηεη θαζήθνληα θαη ππνρξεψζεηο αλαγλσξίδνληαο πξνθαλψο φηη
απνηειεί θάπνηνπ είδνπο επηηξεπφκελεο επηρεηξεκαηηθά ζχκπξαμεο ε
νπνία ιεηηνπξγεί σο απηφλνκε επηρεηξεκαηηθά νηθνλνκηθή κνλάδα.
Δίλαη γεγνλφο, φηη ην φιν πιέγκα ησλ ζρέζεσλ πνπ απαηηεί ε ηδησηηθή
ρξεκαηνδφηεζε ή ζπγρξεκαηνδφηεζε έξγσλ ππνδνκήο απαηηεί ηε
δεκηνπξγία απηφλνκσλ ζρεκάησλ κε νηθνλνκηθή απηνηέιεηα θαη
νληφηεηα, ηθαλψλ αθελφο λα αλαιάβνπλ ηνπο θηλδχλνπο ηνπ ηδησηηθνχ
δαλεηζκνχ, αιιά θαη ηνπο ηερληθνχο θηλδχλνπο ηεο εθηέιεζεο
πεξίπινθσλ ηερληθά έξγσλ ζπκκεηέρνληαο κε ηνλ ηξφπν απηφ ζην
φξακα ηεο δεκηνπξγίαο ησλ επξσπατθψλ ππνδνκψλ.
Ο αλάδνρνο ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ γηα ηνλ νπνίν
ζα γίλεη εθηελέζηεξε αλάπηπμε ζην επφκελν θεθάιαην, έρεη ζπλεπψο

55

απηφλνκε νληφηεηα θαη ζεκαζία ζπληζηψληαο κεηέιεημε ηνπ
εξγνιήπηε143 θαη ηνπ ξφινπ ηνπ ζηε δεκηνπξγία έξγσλ ππνδνκήο. Αλ
ζηφρνο ηνπ εξγνιήπηε είλαη ε αλάιεςε ζπκβάζεσλ εθηέιεζεο έξγσλ,
φπσο απηά νξίδνληαη ζην θνηλνηηθφ δίθαην, ν ξφινο ηνπ αλάδνρνπ
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη θαηά πνιχ
ζπλζεηφηεξνο θαη πεξίπινθνο κε ζπλέπεηεο πηζαλφ ζηελ φιε
νηθνλνκηθή ηζνξξνπία ηεο Δπξψπεο144.
Ο αλάδνρνο ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ έρεη δηεζληθφ
ζπλήζσο ραξαθηήξα θαη ζπληζηά έκπξαθηε απφδεημε ηεο ειεπζεξίαο
εγθαηάζηαζεο θαη παξνρήο ππεξεζηψλ, έρεη επίζεο δεζπφδνπζα ζέζε
ελ επξεία ελλνία ζηελ νηθνλνκηθή δσή θαζψο απνηειεί ζπγθέληξσζε
θεθαιαίσλ θαη ηερλνγλσζίαο, επηηξεπφκελε φκσο ελφςεη ηεο
εθπιήξσζεο ηνπ ζεζκηθνχ ηνπ ξφινπ. Έρεη ηέινο ν αλάδνρνο
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζεζκηθφ ξφιν ζηνπο
κεραληζκνχο ηεο Έλσζεο θαη ησλ θξαηψλ κειψλ θαζψο δηαρεηξίδεηαη
έξγα ππνδνκήο θνηλνηηθνχ ζπρλά ελδηαθέξνληνο. Καη‘απηφ
ππεξβαίλεη ηνπο ζθνπνχο ησλ θξαηψλ κειψλ θαη δηαθνξνπνηείηαη καδί
ηνπο, ελψ παξάιιεια ππεξεηεί ζθνπνχο θνηλνηηθνχ ελδηαθέξνληνο,
δηα ησλ ζπκθσληψλ πνπ ζπλάπηεη κε ηελ Δπξσπατθή Σξάπεδα
Δπελδχζεσλ.
Ο ζπγθεθξηκέλνο ζεζκηθφο ξφινο ζα πξέπεη λα επηζεκαλζεί εμαξρήο
σο εμέιημε θαη δηάζπαζε ηνπ ζπληερληαθήο πξνέιεπζεο εξγνιεπηηθνχ
επαγγέικαηνο145 ζε ζεζκηθφ θνξέα θνηλνηηθήο δξάζεο. Μεγαιχηεξε
143

. Γηα ηνλ θνηλνηηθφ νξηζκφ ηνπ εξγνιήπηε βι. ην άξζξν 1 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ
ζχκθσλα κε ηνλ νπνίν:
ε) ν εξγνιήπηεο πνπ έρεη ππνβάιεη πξνζθνξά αλαθέξεηαη σο πξνζθέξσλ- εθείλνο
πνπ έρεη δεηήζεη λα ηνπ απνζηαιεί πξφζθιεζε ζπκκεηνρήο ζε δηαδηθαζία θιεηζηή ή
ζε δηαδηθαζία κε δηαπξαγκάηεπζε αλαθέξεηαη σο ππνςήθηνο.
144

. Γηα ηελ εμέιημε ηεο έλλνηαο ηνπ εξγνιήπηε βι. θαη ηελ πξφζθαηε απφθαζε ηνπ
ΓΔΚ ζηελ πξφζθαηε απφθαζε C-399/98 ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001 Ordine degli
Architetti delle Province di Milano e Lodi, Piero De Amicis, Consiglio Nazionale
degli Architetti, Leopoldo Freyrie, ζε ζπλδπαζκφ ε ηε λνκνινγία ηεο 2αο Γεθεκβξίνπ
1999, C-176/98, Holst Italia. Γηα ηε λνκνινγία απηή γίλεηαη ιφγνο αλαιπηηθά ζην
επφκελν θεθάιαην.
145

. Σε ζπληερληαθή θχζε ηνπ επαγγέικαηνο ζέβεηαη ε Έλσζε αξθνχκελε, πξνο ην
παξφλ ζηα πηζηνπνηεηηθά πνπ εθδίδνπλ νη αξκφδηνη θνξείο ησλ θξαηψλ κειψλ γηα ηελ
πηζηνπνίεζε ησλ ηερληθψλ ηθαλνηήησλ ησλ εξγνιεπηψλ ζχκθσλα κε ην άξζξν 27 θαη
29 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ. Ζ ππνρξέσζε αλαγλψξηζεο ησλ δηπισκάησλ φκσο θαη ε
ειεπζεξία εγθαηάζηαζεο είλαη δπλαηφ ζχληνκα λα πξνθαιέζνπλ εμειίμεηο ζην δήηεκα
απηφ.
56

έκθαζε δίδεηαη φκσο ζηελ παξαηήξεζε απηή απφ ηελ επρέξεηα πνπ
παξέρεη ην άξζξν 3 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ λα είλαη αλαζέηνπζα αξρή
ν ίδηνο ν αλάδνρνο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ.
5. Ο ξφινο ησλ θξαηψλ κειψλ ζηελ δεκηνπξγία έξγσλ ππνδνκήο κε
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
Ζ ξχζκηζε ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ ζηε ΢πλζήθε εζηηάδεη ζην
άξζξν 129 Β απηήο ζηνπο πνιίηεο ηεο Έλσζε, ζηνπο νηθνλνκηθνχο
θνξείο θαζψο θαη ζηνπο νξγαληζκνχο ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο θαη ηεο
πεξηθεξεηαθήο δηνίθεζεο146. Υαξαθηεξηζηηθή είλαη ε απνπζία ηνπ
ξφινπ ησλ θεληξηθψλ θξαηψλ, ησλ θξαηψλ κειψλ ζηελ δηακφξθσζε
ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ147. Σνχην είλαη θαη‘αξρήλ εχινγν. Σα
θξάηε έρνπλ επηθξάηεηα θαη ζχλνξα. Απφ ηνλ ίδην ηνλ νξηζκφ ηνπο
ζπλδένληαη άκεζα κε ην έδαθνο πνπ θαηαιακβάλνπλ. Ζ δεκηνπξγία
ελφο θνηλνχ επξσπατθνχ ρψξνπ απαηηεί ηελ αλαίξεζε ηνπ εδαθηθνχ
ζηνηρείνπ ζε άκεζε ζρέζε κε ην θξάηνο κέινο148. Ο επξσπατθφο
ρψξνο κάιηζηα δελ είλαη απιά, φπσο επηζεκάλζεθε, ην άζξνηζκα ησλ
εδαθψλ ησλ θξαηψλ κειψλ. Απφ ηελ άιιε πιεπξά δελ είλαη εχινγν,
ζε ζπλζήθεο πνπ πξνεγνχληαη ηεο απφθαζεο νκνζπνλδίσζεο ηεο
Έλσζεο, λα δηαθαίλεηαη ε ζεζκηθή απνπζία ησλ θξαηψλ κειψλ ζηε
δηακφξθσζε ελφο ζπζηήκαηνο θαηλνηνκίαο θαη λεσηεξηθφηεηαο, φπσο
ηα δηεπξσπατθά δίθηπα.

146

. Σν άξζξν 129 Β εηδηθφηεξα νξίδεη φηη:
«1. Πξνθεηκέλνπ λα ζπληειέζεη ζηελ πινπνίεζε ησλ ζηφρσλ πνπ αλαθέξνληαη ζηα
άξζξα 7Α θαη 130 Α θαη λα επηηξέςεη ζηνπο πνιίηεο ηεο Έλσζεο, ζηνπο νηθνλνκηθνχο
παξάγνληεο θαζψο θαη ζηνπο νξγαληζκνχο ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο θαη πεξηθεξεηαθήο
δηνίθεζεο λα επσθεινχληαη πιήξσο απφ ηε δεκηνπξγία ελφο ρψξνπ ρσξίο εζσηεξηθά
ζχλνξα, ε Κνηλφηεηα ζπκβάιιεη ζηε δεκηνπξγία θαη ηελ αλάπηπμε δηεπξσπατθψλ
δηθηχσλ φζνλ αθνξά ηα έξγα ππνδνκήο ζηνπο ηνκείο ησλ κεηαθνξψλ, ησλ

ηειεπηθνηλσληψλ θαη ηεο ελέξγεηαο».
147

. Γηα έλαλ γεληθφηεξν πξνβιεκαηηζκφ γηα ην δήηεκα θαη αλαιπηηθή αλαθνξά ηεο
ζρεηηθήο βηβιηνγξαθίαο βι. ΢σηεξειιε Γ., ΢χληαγκα θαη Γεκνθξαηία ζηελ επνρή
ηεο παγθνζκηνπνίεζεο, Αλη. ΢άθθνπιαο 2000, ζ. 86 επ., γηα ηνλ αλαληηθαηάζηαην
ζπληαγκαηνπνιηηηθφ ξφιν ηνπ εζληθνχ θξάηνπο.
148

. Αληί πνιιψλ γηα ην δήηεκα βι. ΢θαλδάκε Ν., Σν θξάηνο ζηελ Δπξσπατθή
Δλσζε, Η, Αλη. ΢άθθνπιαο 1986, φπνπ θαη αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία Γψγνπ Κ.,
Καλφλεο δενληνινγίαο ηεο δεκφζηαο δηνίθεζεο, Μειέηεο Γηνηθεηηθνχ Γηθαίνπ αξ. 8,
Γηεχζπλζε Β. ΢θνπξήο, Α. Σάρνο, Γ. Κνληφγησξγα-Θενραξνπνχινπ, Δθδφζεηο
΢άθθνπιαο, Αζήλα-Θεζζαινλίθε, 2000.
57

Παξακέλεη φκσο δεδνκέλν φηη ε ΢πλζήθε νξγαλψλεη ηα δηεπξσπατθά
δίθηπα κέζα απφ πνιηηηθέο θαη ζέζεηο απφ ηηο νπνίεο ηα θξάηε κέιε
παξακέλνπλ παξαηεξεηέο. Σν λνκηθφ εξγαιείν γηα ηε δηακφξθσζε
ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ, ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ, είλαη ζχκβαζε πνπ απαηηεί ηελ ζπλεξγαζία ησλ αλαζεηνπζψλ
αξρψλ θαη ησλ ηδησηψλ. Ζ ηδησηηθή πξσηνβνπιία αλαπηχζζεηαη
θαη‘απηφ ζε δχν επίπεδα. Αξρηθά ζην επίπεδν ηεο ζπκκεηνρήο ηνπ
ηδηψηε ζηελ θαηαζθεπή ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ.
Γεπηεξεπφλησο ζην επίπεδν ηεο κεηακφξθσζεο ησλ αλαζεηνπζψλ
αξρψλ απφ «θξάηνο θαηά ηελ απζηεξή έλλνηα» ζε κία επξχηαηε
έλλνηα, ε νπνία πεξηιακβάλεη ηδηψηεο. Μέζα ζπλεπψο απφ ηε
ζπκκεηνρή ησλ ηδησηψλ, ησλ νηθνλνκηθψλ θνξέσλ, αιιά θαη κέζα
απφ ηελ δηεχξπλζε ηεο έλλνηαο ησλ αλαζεηνπζψλ αξρψλ, ε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαζίζηαηαη ην κέζνλ πξνψζεζεο ησλ
ζηφρσλ ηνπ άξζξνπ 129 Β.
Ζ έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο είλαη ε θνηλνηηθά απνδεθηή
ζπληζηακέλε ηνπ παξαδνζηαθνχ ξφινπ ηνπ θξάηνπο ζηελ εθηέιεζε
ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, έξγσλ, ππεξεζηψλ, πξνκεζεηψλ θαη
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Ζ έλλνηα απηή νξίδεηαη
κε ηξφπν νκνηφκνξθν ζην ζχλνιν ησλ νδεγηψλ πνπ δηέπνπλ ηηο
δεκφζηεο ζπκβάζεηο149, εμειίρζεθε φκσο ζηελ πνξεία ησλ ηειεπηαίσλ
149

. Οη θξίζηκεο έλλνηεο γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο έλλνηαο ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο
νξίδνληαη ζην πιαίζην ησλ νδεγηψλ 93/37/ΔΟ, 92/50/ΔΟΚ θαη 93/36/.ΔΟΚ φπσο
ηξνπνπνηήζεθαλ θαη ηζρχνπλ σο εμήο:
«σο αλαζέηνπζεο αξρέο λννχληαη ην θξάηνο, νη νξγαληζκνί ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο,
νη νξγαληζκνί δεκνζίνπ δηθαίνπ θαη νη ελψζεηο πνπ ζπγθξνηνχληαη απφ έλαλ ή
πεξηζζφηεξνπο απφ ηνπο πξναλαθεξφκελνπο νξγαληζκνχο ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο ή
νξγαληζκνχο δεκνζίνπ δηθαίνπ.
Χο νξγαληζκφο δεκνζίνπ δηθαίνπ λνείηαη θάζε νξγαληζκφο:
- πνπ δεκηνπξγήζεθε εηδηθά γηα λα ηθαλνπνηήζεη αλάγθεο γεληθνχ ζπκθέξνληνο πνπ
δελ έρνπλ βηνκεραληθφ ή εκπνξηθφ ραξαθηήξα , θαη
- πνπ έρεη λνκηθή πξνζσπηθφηεηα θαη
- ηνπ νπνίνπ, είηε ε δξαζηεξηφηεηα ρξεκαηνδνηείηαη θαηά πιεηνςεθία απφ ην θξάηνο,
ηνπο νξγαληζκνχο ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο ή άιινπο νξγαληζκνχο δεκνζίνπ δηθαίνπ,
είηε ε δηαρείξηζε ππφθεηηαη ζε έιεγρν απφ ην θξάηνο ή ηνπο νξγαληζκνχο απηνχο, είηε
άλσ ηνπ εκίζεσο ηνπ αξηζκνχ ησλ κειψλ ηνπ νξγάλνπ δηνίθεζεο, δηεχζπλζεο ή
επνπηείαο νξίδεηαη απφ ην θξάηνο, ηνπο νξγαληζκνχο ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο ή
άιινπο νξγαληζκνχο δεκνζίνπ δηθαίνπ.
Οη θαηάινγνη ησλ νξγαληζκψλ θαη ησλ θαηεγνξηψλ ησλ νξγαληζκψλ δεκνζίνπ
δηθαίνπ πνπ πιεξνχλ ζηα θξηηήξηα πνπ απαξηζκνχληαη ζην δεχηεξν εδάθην ηνπ
παξφληνο ζηνηρείνπ πεξηιακβάλνληαη ζην παξάξηεκα Η. Οη θαηάινγνη απηνί είλαη φζν
58

εηψλ κέζα απφ ηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ κε ηξφπν εληππσζηαθφ. Έηζη
ελψ θαηά ηνλ αξρηθφ νξηζκφ ησλ νδεγηψλ ε αλαζέηνπζα αξρή150 είλαη
ην δπλαηφλ πιεξέζηεξνη, κπνξνχλ δε λα αλαζεσξεζνχλ κε ηε δηαδηθαζία πνπ
πξνβιέπεη ην άξζξν 35. Πξνο ην ζθνπφ απηφ, ηα θξάηε κέιε θνηλνπνηνχλ θαηά
δηαζηήκαηα ζηελ Δπηηξνπή ηηο κεηαβνιέο πνπ επήιζαλ ζηνπο πξναλαθεξζέληεο
θαηαιφγνπο ηνπο».
150

. Γηα ηελ έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο βι. ΓΔΚ ηεο 20/9/1988 C –31/87
Gebroeders Beentjes BV θαηά Staat der Nederlanden , ΓΔΚ ηεο 17/12/1998 C-353/96
Δπηηξνπή θαηά Ηξιαλδίαο, ηνπ ΓΔΚ ηεο 17/9/1998 C-323/96 Δπηηξνπή θαηά Βειγίνπ,
ΓΔΚ ηεο 15/1/1998 C-44/96 Μannesmann Anlagenbau Austria AG θιπ, ζχκθσλα κε
ηελ νπνία ην ΓΔΚ πηνζεηεί ην ιεηηνπξγηθφ θξηηήξην γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο έλλνηαο
ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο θζάλνληαο κέρξη ηνπ ζεκείνπ λα ππαγάγεη ζηελ θαηεγνξία
απηή θαη θνξείο ηδησηηθνχ δηθαίνπ πνπ αζθνχλ ελ κέξεη εκπνξηθή θαη βηνκεραληθή
δξαζηεξηφηεηα. Σν απηφ κάιηζηα ηζρχεη θαη αλ ε ζπγθεθξηκέλε αλαζέηνπζα αξρή
κεηαβηβάζεη ηα δηθαηψκαηα θαη ηηο ππνρξεψζεηο ηεο ζε επηρείξεζε ε νπνία δελ
ζπληζηά ε ίδηα αλαζέηνπζα αξρή. Eμάιινπ, ε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 10/11/1998 C360/96 Gemeente Arnhem, Gemeente Rheden θαη BFI Holding BV γηα ηελ έλλνηα ηεο
αλαζέηνπζαο αξρήο, αθνχ έθξηλε φηη ε ππφ εμέηαζε επηρείξεζε απνηειεί νξγαληζκφ
δεκνζίνπ δηθαίνπ, ζεψξεζε φηη είλαη δπλαηφ Αλψλπκε Δηαηξία λα απνηειεί
αλαζέηνπζα αξρή, έζησ θαη αλ ηδησηηθέο επηρεηξήζεηο εμππεξεηνχλ ή ζα κπνξνχζαλ
λα εμππεξεηήζνπλ ηηο ίδηεο αλάγθεο πνπ ε ίδηα εμππεξεηεί θαη φηη ε απνπζία
αληαγσληζκνχ δελ ζπληζηά απαξαίηεηε πξνυπφζεζε γηα ηνλ ραξαθηεξηζκφ ελφο
θνξέα σο νξγαληζκνχ δεκνζίνπ δηθαίνπ θαη θαηά ζπλέπεηα σο αλαζέηνπζαο αξρήο.
΢ηε ζπλέρεηα θξίζεθε κε ηελ ΓΔΚ ηεο 17εο Γεθεκβξίνπ ηνπ 1998 Δπηηξνπή θαηά
Ηξιαλδίαο, φηη θαη ηδησηηθή επηρείξεζε κε λνκηθή πξνζσπηθφηεηα ππαγφκελε ζην
ηδησηηθφ δίθαην θαη κε ειεγρφκελε επζέσο απφ ην θξάηνο είλαη δπλαηφ λα ζεσξεζεί
αλαζέηνπζα αξρή κε ζθνπφ ηελ εμαζθάιηζε ηεο ειεχζεξεο θπθινθνξίαο βάζεη
ιεηηνπξγηθψλ θξηηεξίσλ εθφζνλ ν ζθνπφο ηεο αθνξά ην γεληθφ ζπκθέξνλ κε επξεία
έλλνηα
Ζ λνκνινγία απηή απνθηά εμαηξεηηθφ ελδηαθέξνλ δηφηη επεθηείλνληαο ηελ έλλνηα ηεο
αλαζέηνπζαο αξρήο ζε λνκηθά πξφζσπα πνπ ιεηηνπξγνχλ κε ηδησηηθννηθνλνκηθά
θξηηήξηα αθελφο θαηαδεηθλχεη ηελ βνχιεζε ηνπ ΓΔΚ λα πξνρσξήζεη ζε εξκελεία
ησλ νδεγηψλ ππέξ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, αθεηέξνπ, έκκεζα, πξνρσξεί ζε ζθέςεηο
πνπ αγγίδνληαο ηελ έλλνηα ηνπ ίδηνπ ηνπ θξάηνπο, πξναλαγγέιινπλ ηελ πηζαλή
επέθηαζε ηνπ θαζεζηψηνο πνπ ηδξχεη ην δίθαην ηεο ΔΔ ζηελ παγθφζκηα αγνξά,
αλεμάξηεηα απφ ην αλ νη ζπκβάζεηο πνπ ππάγνληαη είλαη ή κε δεκφζηεο, ζχκθσλα κε
ηελ ζπλήζσο ρξεζηκνπνηνχκελε νξνινγία.
Γηα ην δήηεκα βι. Φξαγθάθε Ν. Γεκφζηεο ζπκβάζεηο θαη θνηλνηηθφ δίθαην. Ζ έλλνηα
ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο θαη ε άκεζε εθαξκνγή ηεο νδεγίαο γηα ηηο δεκφζηεο
ζπκβάζεηο ππεξεζηψλ (92/50/ΔΟΚ). Ζ εμαίξεζε ιφγσ επείγνπζαο αλάγθεο, ΝoΒ 44,
ζ. 785 επ., Κνπηνχπα –Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο ΢πκβάζεηο θαη Κνηλνηηθφ Γίθαην,
΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε, 1995, ΢θνπξή Β., Πξνζαλαηνιηζκνί ζην Γεκφζην Γίθαην
ΗΗ, αλσηέξσ. Θεζζαινλίθε, ΢άθθνπιαο, 2000, Σξνβά Δ., Σν θνηλνηηθφ δίθαην ησλ
δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, ζ. 232 επ., Αrrowsmith S., A guide to the Procurement Cases
of the Court of Justice, Earlsgate press, 1992, Βrabant A., Les marchés publics et
privés dans l'UE et Oute- mer.Tome I, II, Bruylant, Bruxelles. 1992, 1996, (φπνπ θαη
αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία).

59

ην θξάηνο θαη νληφηεηεο πνπ θέξνπλ έληνλν ην άξσκα ηεο θξαηηθήο
παξνπζίαο (Οξγαληζκνί Σνπηθήο Απηνδηνίθεζεο, Οξγαληζκνί
Γεκνζίνπ Γηθαίνπ, Δλψζεηο ησλ αλσηέξσ) κέζσ ηεο έλλνηαο ηνπ
νξγαληζκνχ δεκνζίνπ δηθαίνπ151, ν νπνίνο νκνίσο νξίδεηαη ζηηο
νδεγίεο θαη νκνίσο θέξεη έληνλν ην άξσκα ηεο θξαηηθήο παξνπζίαο
θαηά ηνλ νξηζκφ πνπ δίδεηαη απφ απηέο, θαηέζηε δπλαηφ λα
ζπκπεξηιακβάλνληαη ζηηο αλαζέηνπζεο αξρέο ηδησηηθνί θνξείο, αξθεί
λα ηθαλνπνηνχλ αλάγθεο γεληθνχ ζπκθέξνληνο (εξκελεπνκέλνπ ελ
επξεία ελλνία) πνπ δελ έρνπλ βηνκεραληθφ ή εκπνξηθφ ραξαθηήξα ελ
φισ ή ελ κέξεη ή ε δξάζε ηνπο λα ρξεκαηνδνηείηαη απφ θξαηηθνχο
νξγαληζκνχο θνθ ζχκθσλα κε ην ιεηηνπξγηθφ θξηηήξην πνπ πηνζεηεί ε
λνκνινγία152 ή θαη εηαηξίεο πνπ απηνί νη θνξείο ηδξχνπλ.
Τπφ ηελ έλλνηα απηή λνκηθά πξφζσπα δηεπφκελα απφ ην ηδησηηθφ
δίθαην νινζρεξψο έζησ θαη ρσξίο πξνθαλή θξαηηθφ έιεγρν153
151

. ΢ρεηηθά βι. θαη ΢θνπξή Β. - Φξαγθάθε Ν., Κνηλνηηθή έλλνηα νξγαληζκνχ
δεκνζίνπ δηθαίνπ- Ζ νδεγία 92/50/ΔΟΚ θαη ε επηινγή δηαδηθαζίαο αλάζεζεοΑλάζεζε κειεηψλ ζε δεκφζηεο επηρεηξήζεηο ΓΔΖ, ΝoΒ 46, ζ. 168 επ., Γψγνπ Κ., Ζ
έλλνηα ηνπ νξγαληζκνχ δεκνζίνπ δηθαίνπ ζηελ πξφζθαηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ γηα ηηο
δεκφζηεο ζπκβάζεηο, Διιεληθή Δπηζεψξεζε Δπξσπατθνχ Γηθαίνπ 1999, ζει. 79-95,
θαη ΓΔΚ ηεο 15/1/1998 C-44/96 Μannesmann Anlagenbau Austria AG θιπ
152

. Ζ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 17/9/1998 C-323/96 Δπηηξνπή θαηά Βειγίνπ, ζρεηηθά
κε ηελ ππαγσγή ζηελ έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο ηνπ θιακαλδηθνχ θνηλνβνπιίνπ
ηνπ Vlaam Raad, ηνλίδνληαο φηη, ζχκθσλα θαη κε ηελ λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ ηεο
20/9/1988 C–31/87 Gebroeders Beentjes BV θαηά Staat der Nederlanden, ε έλλνηα
ηνπ θξάηνπο πξέπεη λα εξκελεχεηαη κε ιεηηνπξγηθά θξηηήξηα αλαθέξεη ελδεηθηηθά ηα
αθφινπζα:
«27. Η έλλνηα ηνπ θξάηνπο ζηελ νπνία αλαθέξεηαη ε δηάηαμε απηή θαιχπηεη θαη'
αλάγθελ φια ηα φξγαλα πνπ αζθνχλ λνκνζεηηθή, εθηειεζηηθή ή δηθαζηηθή εμνπζία. Σν
ίδην ηζρχεη γηα ηα φξγαλα πνπ, εληφο ελφο θξάηνπο κε νκνζπνλδηαθή δηάξζξσζε,
αζθνχλ ηηο εμνπζίεο απηέο ζε επίπεδν νκφζπνλδεο νληφηεηαο.
28. Δμάιινπ, ζηελ απφθαζε ηεο 20ήο ΢επηεκβξίνπ 1988, 31/87, Beentjes (΢πιινγή
1988, ζ. 4635, ζθέςεηο 11 έσο 13), ην Γηθαζηήξην, αθνχ ηφληζε φηη ε έλλνηα ηνπ
θξάηνπο θαηά ην άξζξν 1, ζηνηρείν β´, ηεο νδεγίαο 71/305 πξέπεη λα εξκελεχεηαη κε
ιεηηνπξγηθά θξηηήξηα, ζεψξεζε φηη ππάγεηαη ζηελ έλλνηα απηή κηα ηνπηθή επηηξνπή
αλαδαζκνχ, παξά ην φηη ν νξγαληζκφο απηφο δελ ήηαλ ηππηθά εληαγκέλνο ζηηο
δηνηθεηηθέο κνλάδεο ηνπ θξάηνπο. Έηζη, ζα ήηαλ αζπλεπέο λα κε γίλεη δεθηφ φηη έλα
λνκνζεηηθφ φξγαλν ππάγεηαη ζηελ έλλνηα ηνπ θξάηνπο θαηά ηηο θνηλνηηθέο νδεγίεο πεξί
ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ, φηαλ έρεη ζεσξεζεί φηη, γηα ηνλ ζθνπφ εθαξκνγήο κηαο
απφ ηηο νδεγίεο απηέο, ππάγεηαη ζηελ έλλνηα απηή έλαο νξγαληζκφο πνπ δελ είλαη ηππηθά
εληαγκέλνο ζηελ θξαηηθή δηνίθεζε. "
. Καηά ηελ πξφζθαηε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 17εο Γεθεκβξίνπ ηνπ 1998 C-353/96
Δπηηξνπή θαηά Ηξιαλδίαο, αξθεί ν έιεγρνο απηφο ηνπ θξάηνπο λα πξνθχπηεη θαη
153

60

ζεσξνχληαη αλαζέηνπζεο αξρέο. ΢ην άξζξν 3 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ
πνπ αθηεξψλεηαη εμνινθιήξνπ ζηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ δειψλεηαη αλελδνίαζηα φηη ν αλάδνρνο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη δπλαηφ λα είλαη αλαζέηνπζα
αξρή (άξζξν 3.3). ΢ηελ πεξίπησζε απηή κάιηζηα νθείιεη λα ηεξεί
ηνπο φξνπο δεκνζηφηεηαο ζπλνιηθά ζχκθσλα κε ηηο δηαηάμεηο ηεο
νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ.
Απνδέρεηαη ν θνηλνηηθφο λνκνζέηεο απφ ηε δηάηαμε απηή έλαλ
ηδηάδνληα ξφιν γηα ηνλ αλάδνρν παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, έλα
ξφιν πνπ ηνπ πξνζδίδεη έληνλα ην άξσκα ηνπ θξάηνπο. Σε ζεκαζία
ηεο δηάηαμεο απηήο δελ κπνξεί παξά λα θαηαδείμεη θαλείο ζε
ζεσξεηηθφ απνθιεηζηηθά επίπεδν. Γεδνκέλνπ φηη ε λνκνινγία ηνπ
ΓΔΚ έρεη επεθηείλεη ηελ έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο ελφςεη ηεο
επίηεπμεο ηεο ειεπζεξίαο εγθαηάζηαζεο ζε ηέηνηα έθηαζε πνπ λα
δεκηνπξγεί ζνβαξνχο ζεσξεηηθνχο πξνβιεκαηηζκνχο γηα ηελ έλλνηα
ηνπ θξάηνπο, ε εμαξρήο απνδνρή αλάινγνπ ξφινπ ζε αλαδφρνπο
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαζηζηά ζαθέο φηη, θαηά
κία έλλνηα αζθνχλ θαη απηνί, ππφ ην πξίζκα ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ,
δξάζε ππαγφκελε ζηελ θξαηηθή ζθαίξα αξκνδηνηήησλ.
Ο φξνο θξαηηθφο εηαίξνο πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζπρλά γηα απηνχο ηνπο
θνξείο θαίλεηαη πιένλ αλεπαξθήο. Γηφηη, θαηά κελ ην γξάκκα, είλαη
ζπκβαιιφκελνο ηνπ θξάηνπο ελ επξεία ελλνία ν αλάδνρνο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, θαη‘νπζία φκσο, ζχκθσλα κε ηνλ
θνηλνηηθφ νξηζκφ, δχλαηαη λα επηηειεί θξαηηθή δξάζε κε ιεηηνπξγηθά
θξηηήξηα. Ζ παξαηήξεζε απηή είλαη νπζηαζηηθή, ηφζν γηα λα
αλαδεηρζεί ε ζεκαζία ηνπ ξφινπ ησλ αλαδφρσλ παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ, φζν θαη ν ζπλερψο κεηαβαιιφκελνο ξφινο ηνπ
παξαδνζηαθνχ θξάηνπο.
6. Ο ξφινο ηεο ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο θαη ηνπ ηξαπεδηθνχ
ζπζηήκαηνο ζην πιαίζην ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ
΢χκθσλα κε ην άξζξν 129 Β ηεο ΢πλζήθεο ηα δηεπξσπατθά δίθηπα
βαζίδνληαη ζηνπο νηθνλνκηθνχο παξάγνληεο. Ξέρσξα απφ ηνπο πνιίηεο
ηεο Έλσζεο, κηα επξεία θαηεγνξία θνξέσλ, πξνσζεί ηελ αλάδπζε
εκκέζσο. ΋κνηεο έθηνηε θαη νη ΓΔΚ ηεο 3εο Οθησβξίνπ 2000 C-380/98 University of
Cambridge, ηεο 1εο Φεβξνπαξίνπ ηνπ 2001, C-237/99 Δπηηξνπή θαηά Γαιιηθήο
Γεκνθξαηίαο.

61

«ηνπ νηθνπκεληθνχ ρψξνπ ησλ ξνψλ θαη ησλ δηθηχσλ»154 κέζα απφ
ηελ
νπνία
αλαηξείηαη
ε
ζρέζε
ηνπηθνχ/παγθφζκηνπ,
εζληθνχ/θνηλνηηθνχ.
Δίλαη αλακθίβνιν φηη ζην κέηξν πνπ ε Δπξσπατθή Σξάπεδα
Δπελδχζεσλ γηα λα ρξεκαηνδνηήζεη έξγα ππνδνκήο επηδεηά ηε
ζπλεξγαζία ησλ ηδησηηθψλ ηξαπεδψλ155, ν ξφινο ηνπο θαζίζηαηαη
νπζησδέζηαηνο γηα ηε δηακφξθσζε ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ
ηχπνπ ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ηεο έλλνηαο
αιιά θαη ηνπ φινπ ηνπ λνκηθνχ θαζεζηψηνο. Γηα ηε δηαζθάιηζε ηνπ
δαλεηζκνχ ζηνλ νπνίν πξνβαίλεη ην ηξαπεδηθφ ζχζηεκα επηδηψθεη λα
ιάβεη ηηο κέγηζηεο δπλαηέο δηαζθαιίζεηο λνκηθήο, νηθνλνκηθήο,
ηερληθήο θαη εγγπεηηθήο θχζεο. Δλφςεη ηεο αδπλακίαο εμεχξεζεο
πφξσλ κε άιινπο ηξφπνπο, νη αηηνχκελεο δηαζθαιίζεηο παξέρνληαη θαη
απφ ηα θξάηε κέιε, θαη απφ ηνπο αλαδφρνπο ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη απφ ηελ Δπξσπατθή Σξάπεδα
Δπελδχζεσλ, εθφζνλ ζπγρξεκαηνδνηεί ηα έξγα απηά156.
Αλ γηα ηελ παξαδνζηαθή ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο, ε ζεσξία ηεο απξφνπηεο κεηαβνιήο ησλ ζπλζεθψλ
επέθεξε ηελ αλαγθαία εμηζνξξφπεζε ζπκθεξφλησλ πνπ απαηηείην γηα
ηε θχζε ηεο ζχκβαζεο ζηηο αξρέο ηνπ αηψλα, ε ππνθαηάζηαζε ή stepin – right είλαη ε ζεσξία πνπ ραξαθηεξίδεη ηελ ηξαπεδηθή παξέκβαζε
. Βι. γηα ηελ έλλνηα απηή Σζέηζε ΢., Ο επξσπατθφο ρψξνο ζην πέξαζκα ζηνλ 21ν
αηψλα, Παγθνζκηνπνίεζε, ην Μέιινλ ησλ επξσπατθψλ Αζηηθψλ ΢πζηεκάησλ θαη ε
αλάδπζε ηεο Γεσρσξνηαμίαο. Παπαδήζεο, 2001, ζ. 328.
154

155

. Δπηζεκαίλεηαη φηη ν Καλνληζκφο (ΔΚ) αξηζ. 2236/95 ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 18εο
΢επηεκβξίνπ 1995 πεξί θαζνξηζκνχ ησλ γεληθψλ θαλφλσλ γηα ηε ρνξήγεζε
θνηλνηηθήο ελίζρπζεο ζηνλ ηνκέα ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ, φπσο ηξνπνπνηήζεθε
κεηαγελέζηεξα κε ηνλ Καλνληζκφ (ΔΚ) αξηζ. 1655/1999 ηνπ Δπξσπατθνχ
Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 19εο Ηνπιίνπ 1999, γηα ηελ ηξνπνπνίεζε ηνπ
θαλνληζκνχ (ΔΚ) αξηζ. 2236/95 πεξί θαζνξηζκνχ ησλ γεληθψλ θαλφλσλ γηα ηε
ρνξήγεζε θνηλνηηθήο ρξεκαηνδνηηθήο ελίζρπζεο ζηνλ ηνκέα ησλ δηεπξσπατθψλ
δηθηχσλ αλαθέξεη ζην Πξνίκην, φηη πξέπεη λα εληζρπζεί ε ζπκκεηνρή ηδησηηθψλ
θεθαιαίσλ ζηε ρξεκαηνδφηεζε ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ θαη λα αλαπηπρζεί ε
ζπλεξγαζία δεκνζίνπ θαη ηδησηηθνχ ηνκέα , φηη ε θνηλνηηθή ελίζρπζε κπνξεί λα ιάβεη
ηδηαίηεξα ηε κνξθή κειεηψλ ζθνπηκφηεηαο, εγγπήζεσλ δαλείσλ ή επηδνηήζεσλ
επηηνθίνπ θαη φηη νη επηδνηήζεηο θαη εγγπήζεηο απηέο αθνξνχλ ηδίσο ηε
ρξεκαηνδνηηθή ζηήξημε ηεο Δπξσπατθήο Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ, ή άιισλ δεκφζησλ
ή ηδησηηθψλ ρξεκαηνπηζησηηθψλ νξγαληζκψλ
156

. Γεληθά γηα ην ξφιν ηεο ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο βι. Vinter G., Project
Finance, Sweet & Maxwell, London 1998.

62

ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη θαζηζηά ην ξφιν ηεο
πξνεμάξρνληα.
Ήδε απφ ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο ηεο ζχλδεζεο ηνπ Καλαιηνχ ηεο
Μάγρεο, θαη ζηαζεξά έθηνηε, νη δαλεηζηέο απαηηνχλ λα ηίζεηαη ζηελ
φιε ζπκβαηηθή δνκή ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
έλα πιέγκα ξεηξψλ πνπ δελ είλαη απηνλφεην157. Δηδηθφηεξα απαηηνχλ
λα έρνπλ ηελ επρέξεηα, εθφζνλ νη δαλεηαθέο ζπκβάζεηο κε ηηο νπνίεο
ρξεκαηνδνηείηαη ην έξγν, ηίζεληαη ζε θίλδπλν, λα παξεκβαίλνπλ ζηε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο ε νπνία ζπλάπηεηαη κεηαμχ ηεο αλαζέηνπζαο
αξρήο θαη ηνπ εξγνιήπηε ή αλαδφρνπ παξαρψξεζεο, θαη λα αηηνχληαη
ηελ αιιαγή ηνπ δεχηεξνπ ζπκβαιιφκελνπ (πξνο ην παξφλ
ηνπιάρηζηνλ κφλνλ απηνχ), δειαδή ηνπ αλάδνρνπ παξαρψξεζεο,
κεηφρσλ πνπ κεηέρνπλ ζηελ εηαηξία πνπ έρεη ηδξχζεη, ζπκβαιινκέλσλ
ηξίησλ κε απηφλ, φπσο ηεο θαηαζθεπαζηηθήο θνηλνπξαμίαο ή κειψλ
ηεο, πξνκεζεπηψλ, παξερφλησλ ππεξεζίεο θιπ. Οη ππνθαηάζηαηνη,
βεβαίσο, εγθξίλνληαη απφ ηελ αλαζέηνπζα αξρή, ηνχην φκσο δελ
ζεκαίλεη φηη ην πξφζσπν ηνπ αλαδφρνπ παξαρψξεζεο (σο φιν
ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ θαη ησλ ζπκβαιιφκελσλ κε απηφλ, γηα ηνπο
νπνίνπο ηφζν ελδηαθέξνλ δείρλεη ην άξζξν 3 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ)
δελ κεηαβάιιεηαη ελψ απφ ην ζχλνιν ησλ θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ πξνθχπηεη φηη δίδεηαη ηδηαίηεξε ζεκαζία γηα ηελ επηινγή ηνπ
κε νξζνινγηθά θξηηήξηα ππνθείκελα ζηνπο φξνπο ηεο δηαθάλεηαο θαη
ηνπ ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ158.
157

. Αληί πνιιψλ βι. Finnetry J., Project Financing Asset – based Financial
Engineering, John Wiley & Sons, Inc, USA 1996, ζ. 290 επ.
158

. Δθηφο απφ ηελ πεξίπησζε ηεο ζχλδεζεο ηνπ Καλαιηνχ ηεο Μάγρεο γηα ηελ νπνία
ζα ππάξμεη αλαιπηηθή αλαθνξά πην θάησ ζε ζρέζε κε ην δήηεκα ηεο ππνθαηάζηαζεο
παξνπζηάδεη ελδηαθέξνλ λα παξαηεζεί ην παξάδεηγκα ηξηψλ ειιεληθψλ ζπκβάζεσλ
πνπ αληηκεηψπηζαλ ηελ ππνθαηάζηαζε σο αίηεκα ησλ δαλεηζηψλ θαηά ηα πξφηππα
ηεο ζχκβαζεο ηνπ Καλαιηνχ ηεο Μάγρεο κε ηδηαίηεξα αλαιπηηθέο ξήηξεο. Δλδεηθηηθά
αλαθέξεηαη φηη ζηε ζχκβαζε γηα ηελ θαηαζθεπή ηεο Γέθπξαο Ρίνπ- Αληηξξίνπ πνπ
θπξψζεθε κε ην λ. 2395/1996 (αλαιπηηθά γηα ηε ζχκβαζε απηή βι. ζην επφκελν
θεθάιαην) ξπζκίζζεθε ζην άξζξν 26 απηήο ην θαζεζηψο ηνπ ππνθαηάζηαηνπ
αλαδφρνπ ζηελ παξ. 3 .
Δηδηθφηεξα ην άξζξν απηφ πξνβιέπεη φηη:
«26.3.1. ΢ε πεξίπησζε πνπ ζπληξέμεη Λφγνο Καηαγγειίαο ζε βάξνο ηνπ Αλαδφρνπ
θαη ηε Διιεληθφ Γεκφζην έρεη επηδψζεη ζρεηηθή εηδνπνίεζε πξνο ηνλ Αλάδνρν ή ηελ
Αληηπξφζσπν Σξάπεδα ζχκθσλα κε ην άξζξν 25.3, ή νπνηνζδήπνηε απφ ηνπο
Γαλεηζηέο έρεη επηζπεχζεη ηελ είζπξαμε πνζψλ ή έρεη απαηηήζεη νπνηαδήπνηε πνζά
δπλάκεη νπνηαζδήπνηε Γαλεηαθήο ΢χκβαζεο, νη Γαλεηζηέο (ή ε Αληηπξφζσπνο
Σξάπεδα) έρνπλ ην δηθαίσκα κεηά απφ έγγξαθε εηδνπνίεζε νπνηεδήπνηε εληφο ηεο
αληίζηνηρεο πεξηφδνπ επαλφξζσζεο ησλ εθαηφ εκεξψλ θαη εάλ ν Λφγνο Καηαγγειίαο
δελ έρεη αξζεί έσο ηφηε ή ζε νπνηνδήπνηε ρξφλν κεηά ηελ επίζπεπζε ή απαίηεζε) λα
63

Ζ παξέκβαζε ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ησλ
δαλεηζηψλ ζπληζηά έθθξαζε ηνπ θαζνξηζηηθνχ ηνπο ξφινπ πνπ αθνξά
φρη κφλνλ ηε ρξεκαηνδφηεζε αιιά θαη απηή θαζ‘εαπηή ηελ εμέιημε
ηνπ έξγνπ ππνδνκήο. Χο λνκηθφ ζχκπησκα θαη κφλνλ, ε
ππνθαηάζηαζε ηνπ αλαδφρνπ, ε νπνία αλαηξέπεη ηνπο βαζηθνχο
θαλφλεο ηνπ δηθαίνπ ηεο αλψκαιεο εμέιημεο ηεο ζχκβαζεο,
θαηαδεηθλχεη ην ξφιν ησλ ρξεκαηνδνηψλ, αιιά θαη ηελ εμνπζία πνπ
έρνπλ ηελ επρέξεηα λα αζθήζνπλ159.

νξίζνπλ Τπνθαηάζηαην Φνξέα πξνο ππνθαηάζηαζε ηνπ Αλαδφρνπ. Ο
Τπνθαηάζηαηνο Φνξέαο ζα είλαη αλψλπκε εηαηξία ζε θαιή νηθνλνκηθή θαηάζηαζε,
δπλάκελε ζχκθσλα κε ην θαηαζηαηηθφ ηεο λα ελεξγεί σο Αλάδνρνο θαη έρνπζα ηελ
απαξαίηεηε νηθνλνκηθή ή/θαη ηερληθή ηθαλφηεηα ή/θαη ππνζηήξημε.»
Δμάιινπ ζηε ζχκβαζε γηα ηελ θαηαζθεπή ηνπ Μεηξφ Θεζζαινλίθεο, ε νπνία
θπξψζεθε κε ην λ. 2741/1999 (γηα ηελ νπνία νκνίσο ζα γίλεη ιφγνο εθηελψο ζην
επφκελν θεθάιαην) ξπζκίζζεθε ζην άξζξν 30 θαη 32 σο επρέξεηα ησλ δαλεηζηψλ ζε
πεξίπησζε πνπ επίθεηηαη θαηαγγειία ηεο ζχκβαζεο. ΢χκθσλα κε ην άξζξν 32.2 ηεο
ζχκβαζεο «Οη Γαλεηζηέο θαζψο θαη νη Υνξεγνί ησλ Γεπηεξνγελψλ Γαλείσλ , γηα λα
αζθήζνπλ ην δηθαίσκα γηα ππνθαηάζηαζε ηνπ Παξαρσξεζηνχρνπ, ζχκθσλα κε ην
άξζξν 30.3 ζα πξνζδηνξίζνπλ κέζσ ηεο Δθπξνζψπνπ Σξάπεδαο έλα λνκηθφ πξφζσπν
(ην Τπνθαηάζηαην Πξφζσπν) ην νπνίν, κε ηελ επηθχιαμε ησλ φξσλ ηνπ άξζξνπ
απηνχ ζα ππνθαηαζηήζεη ηνλ Παξαρσξεζηνχρν, ζα έρεη φια ηα δηθαηψκαηα ηεο
΢χκβαζεο απηήο θαη ζα αλαιάβεη έλαληη ηνπ Διιεληθνχ Γεκνζίνπ, φιεο ηηο
ππνρξεψζεηο πνπ απνξξένπλ απφ ηε ΢χκβαζε απηή.».
Σέινο κε ηε ζχκβαζε γηα ηελ θαηαζθεπή ηνπ πεξηθεξεηαθνχ δαθηπιίνπ ηεο Αζήλαο
πνπ θπξψζεθε κε ην λ. 2445/1996, ξπζκίζζεθε κηα πεξίπινθε δηαδηθαζία
ππνθαηάζηαζεο φρη κφλνλ ηνπ αλαδφρνπ αιιά θαη ηεο θαηαζθεπαζηηθήο
θνηλνπξαμίαο ή κειψλ ηεο ζχκθσλα κε ην άξζξν 56 απηήο. Δηδηθφηεξα νξίζζεθε φηη:
«56.1
Ο Κ.η.Δ. αλαγλσξίδεη φηη νη Γαλεηζηέο δηθαηνχληαη, θαη΄ εθαξκνγή θαη
ζχκθσλα κε ηηο δηαηάμεηο πνπ πξνβιέπνληαη ζηα Πξνζαξηήκαηα ηεο
παξνχζαο ΢χκβαζεο, πεξηιακβαλνκέλσλ θαη ησλ παξαξηεκάησλ θαη
πξνζαξηεκάησλ ηνπο, λα ιάβνπλ ή λα δεηνχλ ηε ιήςε ησλ κέηξσλ πνπ
πεξηγξάθνληαη θαη ζπκθσλνχληαη ζε απηά ζρεηηθά κε ηελ Κνηλνπξαμία
Καηαζθεπήο, ηελ Δηαηξία Λεηηνπξγίαο, ηνλ Πξνκεζεπηή Δμνπιηζκνχ, ηνλ
Σερληθφ Βνεζφ ή νπνηνλδήπνηε άιιν ππεξγνιάβν ηνπ Αλαδφρνπ θαη ηεο
Κνηλνπξαμίαο Καηαζθεπήο, πεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ δηνξηζκνχ ελφο Νένπ
Πξνζψπνπ γηα λα εθηειέζεη φιεο ηηο εθθξεκείο ππνρξεψζεηο πξνο ηνλ
Αλάδνρν θαη ηνλ Κ.η.Δ. ηεο Κνηλνπξαμίαο Καηαζθεπήο ή νπνηνπδήπνηε
Νένπ Πξνζψπνπ πνπ έρεη δηνξηζηεί ζχκθσλα κε ην παξφλ Άξζξν 56 κέζσ
ηεο ππνθαηάζηαζεο ηεο Κνηλνπξαμίαο Καηαζθεπήο ή ηνπ Νένπ απηνχ
Πξνζψπνπ.»
159

. Brabant A., Les Marchés publics et privés dans la CEE et Outre – Mer, Bruylant
– Bruxelles 1992, T. 1 ζ. 53 επ., Γψγνπ Κ., Γχν φςεηο ηεο δηάθξηζεο αλάκεζα ζε
δεκφζηνπο θαη ηδησηηθνχο θνξείο ζην θνηλνηηθφ δίθαην, Διιεληθή Δπηζεψξεζε
Δπξσπατθνχ Γηθαίνπ 1997, ζει. 623-645. ΢ρεηηθά βι. Καη ηηο ζέζεηο ηνπ Neil
Kinnock ζε Using public-private partnerships to develop transport infrastructure,
64

7. O ξφινο ηνπ αληαγσληζκνχ θαη ησλ δπλάκεσλ πνπ ηνλ εθθξάδνπλ
Ο κειεηεηήο ηνπ δηθαίνπ ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ δελ δχλαηαη λα αγλνήζεη ηνλ ηδηάδνληα θαη θξίζηκν ξφιν πνπ
έπαημαλ ζηε δηάξθεηα ηεο πξνψζεζεο ησλ έξγσλ ππνδνκήο κε
ηδησηηθή πάζεο θχζεσο ρξεκαηνδφηεζε νη αληαγσληζηέο θαη, ελ γέλεη,
νη δπλάκεηο ηνπ αληαγσληζκνχ160. Με δεδνκέλν ην πεξηζζφηεξν
επέιηθην θαζεζηψο αλάζεζεο ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ πξνθιήζεθε απφ ηνπο ζηγφκελνπο αξρηθά
αληαγσληζηέο εξγνιήπηεο έλα θχκα αληηδξάζεσλ θαη πξνζθπγψλ ζηελ
Δπηηξνπή ηθαλψλ λα παξεκπνδίζνπλ ή θαη λα αλαζηείινπλ ηελ
δεκηνπξγία ησλ έξγσλ απηψλ αλαζηέιινληαο νξηζηηθά ηελ επίηεπμε
ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο. Οη δηακαξηπξίεο ησλ αληαγσληζηψλ γηα ηε
κε ηήξεζε ησλ δηαδηθαζηψλ δεκνζηφηεηαο θαη δηαθάλεηαο ήηαλ ην
πξψην βήκα. Καηφπηλ πξνζηέζεθαλ νη δηακαξηπξίεο ησλ
αληαγσληζηψλ πνπ εζίγνλην απφ ηελ εθκεηάιιεπζε ησλ έξγσλ
ππνδνκήο.
Με ραξαθηεξηζηηθφ παξάδεηγκα ηνπο πινηνθηήηεο ηεο Μάγρεο πνπ
εζίγνλην απφ ηε ΢χλδεζε ηνπ Καλαιηνχ ηεο Μάγρεο μεθίλεζε κηα
έληνλε ζπγθξνπζηαθή θαηάζηαζε, ε νπνία θαηαδείθλπε πφζν
ζεκαληηθή κπνξεί λα είλαη γηα ηελ φιε πνξεία ελφο έξγνπ ππνδνκήο
πνπ εθηίζεηαη ζε ηδησηηθή ρξεκαηνδφηεζε ε επίηεπμε θνηλσληθήο
ζπλαίλεζεο161. Αλάινγα παξαδείγκαηα παξνπζηάζζεθαλ θαη κε άιια
έξγα θαηαδεηθλχνληαο φηη ην θξίζηκν ζηνηρείν ηεο έλλνηαο ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ είλαη ε αλάιεςε
εξγνιαβηθνχ αληαιιάγκαηνο απφ ηελ εθκεηάιιεπζε ελ φισ ή ελ κέξεη
δελ ήηαλ δπλαηφ λα επηηεπρζεί «αλαίκαθηα». Ζ δηαπίζησζε απηή,
θαηέζηεζε
ηδηαίηεξα
ζεκαληηθή
ηελ
αλάγθε
κειεηψλ
αληαπνδνηηθφηεηαο ησλ έξγσλ απηψλ εμαξρήο θαη πξηλ απφ ηε
δεκνπξάηεζή ηνπο θαζηζηψληαο ηνλ αληαγσληζκφ θξίζηκν παξάγνληα
δηαιφγνπ ζηελ πξφνδν ησλ έξγσλ ππνδνκήο πνπ εθηεινχληαη κε
δηάθνξεο κνξθέο ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο.
Οκηιία
ζην
Barbican
Center,
London
http://europa.eu.int/comm/transport/global/speeches/sp9837.htm

24/2/1998

ζε

160

. Αληί πνιιψλ γηα ην ζέκα Calvada C., Parleani G., Droit Communautaire des
affaires, Litec, 1988, ζ. 18 επ. , Finnetry J., Project Financing Asset – based
Financial Engineering, John Wiley & Sons, Inc, USA 1996, ζ. 290 επ.
161

. Αληί πνιιψλ Goy R., Le tunnel sous la Manche, Annuaire Français de droit
international, 1986, ζ. 740 επ., Marcou G., Le tunnel sous la Manche, entre Etat et
marchés, PUF Lille 1992, ζ. 91 επ. (dir. Marcou G., Vickerman R., Luchaire Y.).
65

Με αθνξκή ην θξίζηκν απηφ δήηεκα εθδφζεθε απφ ην ΓΔΚ ε
απφθαζε ηνπ C-408/97, ηεο 11εο Ννεκβξίνπ 1997, Eurotunnel SA
θ.ιπ. θαηά SeaFrance κεηά απφ αίηεζε γηα ηελ έθδνζε πξνδηθαζηηθήο
απφθαζεο ηνπ Tribunal de commerce de Paris – ηεο Γαιιίαο, πνπ
αθνξά ην κεηαβαηηθφ θαζεζηψο ησλ θαηαζηεκάησλ αθνξνινγήησλ
εηδψλ (Οδεγίεο 91/680/ΔΟΚ θαη 92/12/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ). Ζ
ππφζεζε αθνξνχζε ην θαζεζηψο αθνξνινγήησλ εηδψλ ην νπνίν
παξαζρέζεθε θαη ηελ εηαηξία εθκεηάιιεπζεο ηεο ζήξαγγαο ηνπ
Καλαιηνχ ηεο Μάγρεο. ΢ε ζρέζε κε ην πξνδηθαζηηθφ εξψηεκα πνπ
ηέζεθε ζην ΓΔΚ επηζεκαίλεηαη φηη ε Eurotunnel δήηεζε απφ ην εζληθφ
δηθαζηήξην λα δηαπηζηψζεη φηη ε SeaFrance επηδίδεηαη ζε πξάμεηο
αζέκηηνπ αληαγσληζκνχ, θάλνληαο ρξήζε ηεο δπλαηφηεηαο πνπ ηεο
παξέρεη ε εζληθή θαλνληζηηθή ξχζκηζε λα πσιεί αθνξνιφγεηα είδε
ζην πιαίζην ησλ ζπγθνηλσληψλ ζηε Μάγρε, ελψ ε ίδηα απηή εζληθή
θαλνληζηηθή ξχζκηζε ζηεξίδεηαη ζε θνηλνηηθέο νδεγίεο νη νπνίεο θαηά
ηελ ελάγνπζα ηεο θχξηαο δίθεο είλαη αλίζρπξεο. Αληηζέησο, ε
SeaFrance ακθηζβήηεζε θάζε έλα απφ ηα επηρεηξήκαηα πνπ πξνβάιιεη
ε Eurotunnel ελψπηνλ ηνπ εζληθνχ δηθαζηεξίνπ. Ζ απφθαζε απηή
θαηέδεημε επθαηξηαθά φηη νη ζπγθξνχζεηο απφ ηε δεκηνπξγία έξγσλ
ππνδνκήο επξσπατθνχ ελδηαθέξνληνο είλαη δπλαηφ λα έρνπλ κεγάιν
ρξνληθφ νξίδνληα θαη λα επεξεάδνπλ ηελ πνξεία ηεο εθκεηάιιεπζεο
ελφο ηέηνηνπ έξγνπ γηα ρξφληα. Οη παξαηάζεηο ζην ρξφλν δηάξθεηαο
ηεο πεξηφδνπ εθκεηάιιεπζεο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ έξγνπ πνπ δφζεθαλ
ζηε ζπλέρεηα πξνο ηνπο παξαρσξεζηνχρνπο απφ ηηο θπβεξλήζεηο δελ
ζα πξέπεη λα ζεσξείηαη άκνηξε ησλ ζπγθξνχζεσλ απηψλ.
Αλάινγεο, αλ φρη κεγαιχηεξεο, ζεκαζίαο ζα πξέπεη λα ζεσξείηαη ε
ζχγθξνπζε κε αθνξκή ηα απνθιεηζηηθά δηθαηψκαηα εθκεηάιιεπζεο
πνπ παξαζρέζεθαλ ζπκβαηηθά γηα ην ίδην έξγν. Δηδηθφηεξα ην δήηεκα
ηεο κνλνπσιηαθήο ρξήζεο ηεο ζήξαγγαο απαζρφιεζε ην ΠΔΚ γηα ηελ
αθχξσζε ηεο απφθαζεο ηεο Δπηηξνπήο ηεο ΔΔ 94/894/ΔΚ (Απφθαζε
ηεο Δπηηξνπήο ηεο 13εο Γεθεκβξίνπ 1994 ζρεηηθά κε δηαδηθαζία
δπλάκεη ηνπ άξζξνπ 85 ηεο ζπλζήθεο ΔΚ θαη ηνπ άξζξνπ 53 ηεο
ζπκθσλίαο γηα ηνλ ΔΟΥ (IV/32.490 - Eurotunnel)162. Ζ απφθαζε
απηή ηεο Δπηηξνπήο αθνξνχζε ην θαζεζηψο αληαγσληζκνχ πνπ
πεξηνξίζζεθε κε ηε ζχλαςε ηνπ ζπλνιηθνχ ζπκβαηηθνχ πιαηζίνπ ηεο
΢χκβαζεο Παξαρψξεζεο ηεο ΢χλδεζεο ηνπ Καλαιηνχ ηεο Μάγρεο
ηδίσο ζε ζρέζε κε ηε ζχκβαζε ρξήζεο απφ ζπγθεθξηκέλεο εηαηξίεο
ζηδεξνδξφκσλ ηνπ ζηδεξνδξνκηθνχ δηθηχνπ γηα κεγάιν ρξνληθφ
162

. Πξφθεηηαη γηα ηηο ζπλεθδηθαδφκελεο ππνζέζεηο T-79/95 θαη T-80/95 Société
nationale des chemins de fer français et British Railways Board θαηά Δπηηξνπήο ησλ
Δπξσπατθψλ Κνηλνηήησλ.

66

δηάζηεκα ππφ πξνλνκηαθφ θαζεζηψο. Υσξίο φκσο απηνχ ηνπ είδνπο
ηηο ζπκθσλίεο, ε δηαζθάιηζε εζφδσλ γηα ηελ εηαηξία παξαρψξεζεο ζα
ήηαλ αβέβαηε θαη ε ρξεκαηνδνζεκφηεηα ηνπ έξγνπ αζαθήο. Ζ
επηηπρία αθχξσζεο ηεο απφθαζεο ηεο Δπηηξνπήο εθ κέξνπο ηνπ
αληαγσληζκνχ θαηαδεηθλχεη ηελ θξηζηκφηεηα ηνπ ξφινπ ηνπ γηα ηελ
πνξεία ησλ έξγσλ ππνδνκήο κε θαζεζηψο ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο
ζπλνιηθά163.

8. Ο ρξήζηεο ησλ έξγσλ ζηελ θαξδηά ηεο ΢χκβαζεο Παξαρψξεζεο
Γεκνζίσλ Έξγσλ
Ο επξσπαίνο πνιίηεο, έρεη ηνλ πξψην ξφιν ζηε δηακφξθσζε ηεο
πνιηηηθήο ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ ζηε ΢πλζήθε164. Ο επξσπαίνο
πνιίηεο σο ρξήζηεο ησλ δηθηχσλ, δηακνξθψλεη θαηά ηνλ ηξφπν απηφ
ηελ ηαπηφηεηά ηνπ κέζα απφ ηελ αλάπηπμε ησλ δηθηχσλ πνπ
απνηεινχλ ηηο αξζξψζεηο ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ.
Αλάκεζα ζηνλ επξσπαίν πνιίηε θαη ηνπο νηθνλνκηθνχο παξάγνληεο
πνπ δηακνξθψλνπλ ηα δίθηπα απηά, ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ δηακνξθψλεη έλαλ θαηαιπηηθφ ζπκβαηηθφ δεζκφ165.

163

. Απφ ηελ ειιεληθή βηβιηνγξαθία γηα ην δήηεκα ηνπ αληαγσληζκνχ βι. αληί
πνιιψλ Καξχδε Γ., Δπξσπατθφ δίθαην Δπηρεηξήζεσλ θαη Αληαγσληζκνχ, Η.
Θεκειηψδεηο Διεπζεξίεο, Αληαγσληζκφο, Κξαηηθέο εληζρχζεηο, Αλη. ΢άθθνπιαο 2001,
Κνηζίξε Λ., Δκπνξηθφ δίθαην ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο, Δηζαγσγή ζηελ Κνηλνηηθή
Έλλνκε Σάμε –Θεκειηψδεηο Διεπζεξίεο, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε, 2001.
164

. Βι. δηαηχπσζε άξζξνπ 129 Β ηεο ΢πλζήθεο

165

. Βι. ελδεηθηηθά απφ ηε γαιιηθή βηβιηνγξαθία Delvolvé P., La question de
l‘application du droit de la consommation aux services publics, D. Adm. Oct. 1993 p.
4, Barbier Ch., L‘usager est- il devenu le client du service public ?, Semaine
Juridique, ed. Générale, no. 3816, De Quatrebarbes B., Usagers ou clients?
Marketing et qualité dans les services publics. L‘ Organisation., 1998, Paris, Lecerf
M., Droits des consommateurs et obligations des services publics, L‘Organisation
Paris 1999, Γψγνπ Κ., Ζ έλλνκε πξνζηαζία ησλ θαηαλαισηψλ έλαληη
ηδησηηθνπνηεκέλσλ νξγαληζκψλ θνηλήο σθέιεηαο — δηθαζηηθή πξνζηαζία θαηά
πξάμεσλ θαη παξαιείςεσλ δηνηθεηηθήο επνπηείαο; ζηνλ ηφκν «Απνθξαηηθνπνίεζε
ησλ δεκνζίσλ επηρεηξήζεσλ θαη πξνζηαζία ηνπ θαηαλαισηή - Δπίιπζε
Καηαλαισηηθψλ Γηαθνξψλ», Κέληξν Γηεζλνχο θαη Δπξσπατθνχ Οηθνλνκηθνχ
Γηθαίνπ, Δθδφζεηο ΢άθθνπια, Θεζζαινλίθε 1998, ζει. 215-242.

67

Ο ίδηνο ν νξηζκφο ηε ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
θαζνξίδεη σο θξηηήξην δηαθνξνπνίεζεο ηεο ζχκβαζεο απηήο απφ ηε
ζχκβαζε θαηαζθεπήο δεκνζίσλ έξγσλ ηελ αλάζεζε ηεο
εθκεηάιιεπζεο σο ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα ελ φισ ή ελ κέξεη ηνπ
αλαδφρνπ. Ζ εθκεηάιιεπζε ηνπ έξγνπ απνθιεηζηηθφ (θαηά θαλφλα)
ζηφρν θαη πφξν έρεη ην ρξήζηε. Απφ απηφλ εμαξηάηαη ε
αληαπνδνηηθφηεηα ηνπ έξγνπ. Απφ απηφλ ε απνπιεξσκή ησλ δαλείσλ.
Απφ απηφλ εμαξηάηαη ε χπαξμε ηνπ αλαδφρνπ παξαρψξεζεο θαη ε κε
ππνθαηάζηαζή ηνπ ζε πεξίπησζε αδπλακίαο απνπιεξσκήο ησλ
δαλείσλ. Ο ρξήζηεο ζε κία ζχκβαζε πνπ ζέηεη σο ζπκβαηηθφ
αληάιιαγκα ηελ εθκεηάιιεπζε θαζίζηαηαη ν θεληξηθφο θνξέαο
πινπνίεζεο ηεο ζχκβαζε αθνχ απφ απηφλ εμαξηάηαη ε ίδηα ε νπζία
ηεο. Ζ θιεηζηνθνβία ηνπ επηβάηε ηεο Brithsh Railway είλαη δπλαηφ λα
απνβεί θξίζηκε γηα ηε ζχλδεζε ηνπ Καλαιηνχ ηεο Μάγρεο. Ζ
ελδερφκελε θιεηζηνθνβία ηνπ κέζνπ έιιελα νδεγνχ ΗΥ απηνθηλήηνπ
απέβε κνηξαία γηα ηελ Εεχμε ηνπ Μαιιηαθνχ Κφιπνπ κε
ππνζαιάζζηα ζήξαγγα166.
Πφινο εμνπζίαο γηα ηελ αλάπηπμε ησλ έξγσλ ππνδνκήο ηεο Δπξψπεο
θαζίζηαηαη, ππφ ηελ έλλνηα απηή, ν ρξήζηεο θαη νη αλάγθεο ηνπ. Χο
θαηαλαισηήο δηεθδηθεί ην ξφιν ηνπ ζηελ αληαπνδνηηθφηεηα ησλ
έξγσλ ππνδνκήο απνδεηθλχνληαο φηη δίρσο ηελ επηβεβαίσζε ηεο
παξνπζίαο ηνπ θαη ηεο ζπκκεηνρήο ηνπ ζηελ απνπιεξσκή ηνπ
εξγνιαβηθνχ ηηκήκαηνο, ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δελ
ππάξρεη167. Με δεδνκέλν φηη ε πξνζηαζία ηνπ θαηαλαισηή ξπζκίδεηαη
επζέσο απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην, ελψ ε ειεπζεξία πξφζβαζεο, ε
ηζφηεηα κεηαρείξηζεο θαη ε ζπλέρεηα ησλ ππεξεζηψλ θαηνρπξψλνληαη
ξεηά απφ ηε ΢πλζήθε168 παξάιιεια κε ηελ πξνζηαζία ησλ
ζεκειησδψλ δηθαησκάησλ, ν ξφινο ηνπ ρξήζηε ησλ ππνδνκψλ εθηφο
απφ απηφλ ηνπ ζπκκεηφρνπ ζηελ αληαπφδνζε ηνπ εξγνιαβηθνχ
ηηκήκαηνο δηα ηεο εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ, γίλεηαη θαζνξηζηηθφο θαη
γηα ηε δηακφξθσζε ηεο εηθφλαο ηνπ ρξήζηε ησλ επξσπατθψλ
ππνδνκψλ σο πνιίηε ηεο Έλσζεο. Γηαπηζηψλεηαη έηζη, κηα θπθιηθή
ζρέζε αλάκεζα ζηελ θαηαζθεπή θαη ηε ρξεκαηνδφηεζε ησλ
δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ, ηελ εθκεηάιιεπζή ηνπο, θαη ην ξφιν ηνπ
166

. Ήδε ε δηαδηθαζία δεκνπξάηεζεο ηεο ζχκβαζεο δηεθφπε ιφγσ ειιείςεσο
αληαπνδνηηθφηεηαο ηνπ έξγνπ.
167

. Leclerc M., Droits des consommateurs et obligations des services publics, Ed. D‘
Organisation, Paris, 1999.
168

. Βι. ηα άξζξα 129 Β παξ. 2 , 129 Γ, 7 Α θαη 130 Τ ηεο ΢πλζήθεο γηα ηελ
Δπξσπατθή Έλσζε.
68

ρξήζηε. Απφ απηφλ μεθηλνχλ, απηφο ηα ρξεκαηνδνηεί, ζε απηφλ
θαηαιήγνπλ (αθνχ ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ έρεη
πεξηνξηζκέλε δηάξθεηα) θαη κε ηνλ ηξφπν απηφ δηακνξθψλνπλ ηελ
επξσπατθή ηνπ ηαπηφηεηα.
9. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ε δηαιεθηηθή ησλ
πφισλ ηεο εμνπζίαο
Έλαο νξηζκφο θείκελνο ζην ζψκα κηαο θνηλνηηθήο νδεγίαο θαη
παξάιιεια κηα νηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή πξαγκαηηθφηεηα
ζπληείλνπλ εθ παξαιιήινπ ζηηο εμειίμεηο, δηα ησλ δηαδξνκψλ πνπ
δηαλχνπλ. Οη εμειίμεηο απηέο φκσο ζπρλά μεπεξλνχλ ηηο πξνζδνθίεο
ηνπ δεκηνπξγνχ ηνπο.
΢ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 90 ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ πξνζέβιεπε κε αηζηνδνμία ζηηο νηθνλνκηθέο εμειίμεηο θαη ηελ
δεκηνπξγία κηαο εληαίαο αγνξάο κε θνηλή ζπκκεηνρή ηδησηψλ θαη
θξαηψλ κειψλ. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ήηαλ
έλλνηα πνπ εθηφο απφ ηνλ ακπληηθφ ηεο ξφιν (ηελ απνθπγή δειαδή
ηεο θαηαζηξαηήγεζεο ησλ θαλφλσλ) είρε θαη επηζεηηθή πξννπηηθή.
Με ην ζπκβαηηθφ απηφ ηχπν δηέβιεπε ε Έλσζε ηε ζπλεξγαζία ησλ
θξαηψλ κε ηνπο ηδηψηεο γηα ηελ θαηαζθεπή ηεο ελσκέλεο Δπξψπεο
απφ θνηλνχ. Γελ είρε ζθνπφ ηελ αιινίσζε ηνπ ξφινπ ησλ θξαηψλ
κειψλ, νχηε ηε κεηαβνιή ηνπ ζεζκηθνχ ξφινπ ησλ θνηλνηηθψλ
νξγάλσλ. Δλψπηνλ φκσο ηεο αλάγθεο γηα ζπγρξεκαηνδφηεζε απφ ηελ
ίδηα κέζσ θπξίσο ηεο Δπξσπατθήο Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ, θαζψο ηα
ηδησηηθά θεθάιαηα δελ αξθνχζαλ ή δελ επηζπκνχζαλ λα αλαιάβνπλ
ηφζν κεγάινπο θηλδχλνπο, ν ξφινο ηεο Έλσζεο θαηέζηε
θεθαιαηψδεο. Ήηαλ ε ίδηα πνπ έζεζε ηηο πξνηεξαηφηεηεο, ήηαλ ή ίδηα
πνπ πξσηαγσλίζηεζε ζηελ θαηνρχξσζε θαλφλσλ θαη αξρψλ, ήηαλ ε
ίδηα πνπ κεξίκλεζε γηα ηε δηαθάλεηα. Ήηαλ, πξσηίζησο, ε ίδηα πνπ
έιαβε ηνλ επηρεηξεκαηηθφ θίλδπλν ηεο δεκηνπξγίαο ησλ ππνδνκψλ
ηεο.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαζηέξσζε έλα ζπκβαηηθφ
πιαίζην κε θέληξν ηηο Βξπμέιιεο θαη αξηζκφ αλαζεηνπζψλ αξρψλ
ζηελ πεξηθέξεηα πνπ πξνάγνπλ ηνπο θνηλνηηθνχο ζηφρνπο, αλάγνληαο
ηα επξσπατθά φξγαλα ζε πφιν εμνπζίαο ηζφηηκεο, αλ φρη
ζεκαληηθφηεξεο, κε απηή ησλ θξαηψλ κειψλ. Δμίζνπ ζεκαληηθή έγηλε
ε απνζηνιή ησλ θνηλνηηθψλ θνξέσλ ζε ζρέζε κε ηελ ηδησηηθή
εμνπζία πνπ εθιήζε λα ζπγρξεκαηνδνηήζεη, αθνχ δελ αλέιαβε ην
θφζηνο ηεο απηφλνκεο ρξεκαηνδφηεζεο, φπσο ππνζρφηαλ θαη

69

θηινδνμνχζε, ηα έξγα ππνδνκήο, απηή ηνπ δηεζλνχο ηξαπεδηθνχ
ζπζηήκαηνο.
΢ην ηέινο ηεο δεθαεηίαο πνπ ζπλέπεζε κε ην ηέινο ηνπ αηψλα, ε
Δπηηξνπή κέζα απφ κηα ζχληνκε Αλαθνίλσζε δηαηχπσζε θαη ηνπο
θαλφλεο ηνπ παηρληδηνχ, φπσο αλέθεξε, αθνχ ην ΓΔΚ είρε πξνιάβεη
λα ηνπο εμεηδηθεχζεη θαη «απνθαιχςεη». Σν ζχζηεκα ησλ αγνξψλ
αθνινχζεζε ηε ζηξαηεγηθή ηεο Έλσζεο ελφςεη ηεο δηαηήξεζεο ηεο
ππεξεθάλεηαο ηνπ ζε ζρέζε κε ηα κεγάια έξγα ή MEGA PROJECTS,
φπσο νλνκάζζεθαλ, γηα λα κελ κείλνπλ εθηφο ηεο ζεκαληηθήο απηήο
νηθνλνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο. Πνιχ απείρε φκσο ην 2000 απφ φζα
νλεηξεχνληαλ θαη πξνζδνθνχζαλ νη «θπξίαξρεο αγνξέο» ην 1990. Ζ
αλάζεζε ηεο ζχλδεζεο ηνπ Καλαιηνχ ηεο Μάγρεο θαη ε πεξηνξηζκέλε
δηαθάλεηα πνπ ηελ ζπλφδεπζε, ζε ζπλδπαζκφ κε πεξίπινθα
ζπκβαηηθά ζρήκαηα δαλεηζκνχ πνπ φια πξνζέβιεπαλ ηθεηεπηηθά πξνο
ηηο θξαηηθέο εγγπήζεηο θαη ηελ Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ,
έζεζε ζην πεξηζψξην ηε θαληαζία θαη ηελ εμνπζία ηνπο.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δίδεη, σο εθ ηνχηνπ,
αθνξκή γηα κηα ζπνπδή ζηε δηαιεθηηθή ησλ πφισλ εμνπζίαο ηεο
Δπξψπεο ζηελ πξννπηηθή ηνπ 21νπ αηψλα. Δθφζνλ ε δεκηνπξγία
ππνδνκψλ θείηαη ζηελ θαξδηά ηεο εμνπζίαο, ε απφθαζε θαη ε
ρξεκαηνδφηεζε ηεο δεκηνπξγίαο απηήο δεκηνπξγεί πξσηαγσληζηέο
ζην ζχζηεκα εμνπζίαο ηεο ζχγρξνλεο επνρήο. Γελ έιεμε βεβαίσο ν
ξφινο ησλ θξαηψλ, νχηε θαη ν ξφινο ηνπ δηεζλνχο ηξαπεδηθνχ
ζπζηήκαηνο ιφγσ ηεο απνηπρίαο ρξεκαηνδφηεζεο ηεο ζχλδεζεο ηνπ
Καλαιηνχ ηεο Μάγρεο. Δίλαη βέβαην φκσο φηη, εθφζνλ έπαπζε ε Μ.
Βξεηαλία λα είλαη λεζί, θάπνηνο θέξεη ηελ επζχλε. ΢ε αλαδήηεζε ησλ
πφισλ ηεο εμνπζίαο θαη ηεο δηαιεθηηθήο ζρέζεο κεηαμχ ηνπο θηλείηαη
ε πξνζπάζεηα απηή κέζα απφ ηε κειέηε ησλ θαλφλσλ θαη ηελ
αλάγλσζε ηεο γεσπνιηηηθήο ησλ ππνδνκψλ.

70

Κεθάιαην ΗΗΗ
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαηά ηελ ηζρχνπζα
θνηλνηηθή λνκνζεζία

Η έλλνηα ηεο ζύκβαζεο παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
Ζ νξηνζέηεζε ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
ζπληζηά
επίπνλε
δηαδηθαζία
ηελ
νπνία
επηρεηξνχκε
λα
ζπζηεκαηνπνηήζνπκε κέζα απφ ηελ θνηλνηηθή λνκνζεζία θαη ηελ
εξκελεία ηεο, ηδίσο φκσο κέζα απφ ηε λνκνινγία απηή θαζ‘εαπηή. Σνχην
δηφηη ε λνκνινγία αλέιαβε ην δχζθνιν έξγν ηεο δηάθξηζεο ηεο
ζπγθεθξηκέλεο έλλνηαο απφ άιιεο, ηελ νξηνζέηεζή ηεο θαη ηελ
απνζαθήληζε ησλ δηαθνξψλ πνπ ελέρεη ε θνηλνηηθή ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ απφ ηελ νκψλπκε ηνπ γαιιηθνχ ηδίσο
δηθαίνπ, ή απφ άιια αλάινγα ζπκβαηηθά κνξθψκαηα πνπ γλσξίδνπλ ηα
θξάηε κέιε.
1. Ζ απηνλφκεζε ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ απηνλνκήζεθε πιένλ σο
ζπκβαηηθφο ηχπνο απφ ηε ζηηγκή πνπ δφζεθε ν νξηζκφο ηεο νδεγίαο
93/37/ΔΟK θαη έρεη ηχρεη επεμεξγαζίαο, ηφζν απφ ην ΓΔΚ, φζν θαη
απφ ηα φξγαλα ηεο ΔΔ169. Έπαπζε ζηαδηαθά, φπσο δηαπηζηψζεθε, λα
ζπληζηά πξσηίζησο ηερληθή θαηαζηξαηήγεζεο ησλ θνηλνηηθψλ
θαλφλσλ ή θαη ησλ εζληθψλ ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο. Χο απηφλνκνο
ζπκβαηηθφο ηχπνο θαη αλεμάξηεηα απφ ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο εθιήζε λα παίμεη έλαλ θξίζηκν ξφιν θαηά ηελ
169

H απηνλφκεζε απηή δελ έγηλε ρσξίο θφζηνο γηα ηε γαιιηθή ζεσξία, ε νπνία πάληα
θαη ζηαζεξά πξνβιεκαηίδεηαη γηα ην πψο έλαο ζπγγελείο φξνο ηνπ γαιιηθνχ δηθαίνπ
απέθηεζε δηαθνξνπνηεκέλε ππφζηαζε ρσξίο λα ιεθζεί ππφςε ε γαιιηθή εθδνρή.
΢ρεηηθά θαη αληί πνιιψλ γηα ην δήηεκα βι. Auby J.F., La délégation de service
public, Dalloz, 1997,ζ. 18.

71

ηειεπηαία δεθαεηία ηνπ 20νπ αηψλα ζηελ Δπξψπε κέζα ζε θαζεζηψο
νηθνλνκηθήο χθεζεο170.
΢ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ είλαη δπλαηφ
ζήκεξα λα κηιήζεη θαλείο γηα ηελ χπαξμε ελφο επαξθνχο ζπζηήκαηνο
δεκηνπξγίαο
ππνδνκψλ
κε
δηάθνξνπο
ηχπνπο
ηδησηηθήο
ρξεκαηνδφηεζεο, νη νπνίνη κπνξνχλ λα εληαρζνχλ ζην ζπκβαηηθφ
ηχπν ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, κέζα απφ πιείνλα
ζπζηήκαηα ρξεκαηνδφηεζεο (ΒΟΟ, ΒΟΣ, PFI171 θνθ) έγηλε ηξφπνο
ηνλ νπνίν επηιέγνπλ ηα θξάηε θαη ε Έλσζε γηα ηελ πξναγσγή
«ζρεδίσλ» θαζψο θαη ε Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ ελφςεη ηεο
θνηλνηηθήο ηνπο ρξεκαηνδφηεζεο. Ο ζπκβαηηθφο απηφο ηχπνο
πξνζέθεξε έλα επαξθέο ζχζηεκα θαη έλα minimum θαλφλσλ γηα ηελ
πξνψζεζε ηεο ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο ησλ έξγσλ ππνδνκήο ζηα
νπνία ζπληειέζζεθε ε επηδησθφκελε ζπλεξγαζία ηδησηψλ θαη θξαηψλ
κειψλ.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ελζσκαηψζεθε ζηα θξάηε
κέιε δηα ηεο ελζσκάησζεο ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ ζπκθηιηψλνληαο
ην αγγινζαμνληθφ ζχζηεκα κε ηελ έλλνηα ηεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο172 θαη ην επεηξσηηθφ κε ηελ απφθαζε φηη ε δηάθξηζε

170

. Βι. αληί πνιιψλ γηα ην ζέκα Kissinger H., Γηπισκαηία, Νέα ΢χλνξα Ληβάλεο,
1995, ζ. 816 επ.
171

. Γηα ηα ζπζηήκαηα απηά γίλεηαη ιφγνο ζην δεχηεξν κέξνο ηνπ παξφληνο. Aμίδεη λα
επηζεκαλζεί φηη ζχκθσλα κε θάπνηνπο ζεσξεηηθνχο ν φξνο ΒΟΣ εθεπξέζεθε ζηε
δεθαεηία ηνπ 1970 απφ ηνλ Σνχξθν Πξσζππνπξγφ Turgut Ozal κε αθνξκή ηελ
θαηαζθεπή θάπνησλ έξγσλ. Ζ Σνπξθία ππήξμε κεηαμχ ησλ πξψησλ ρσξψλ πνπ
εγθαζίδξπζαλ λνκνζεηηθά ην ζχζηεκα ΒΟΣ. ΢ρεηηθά κε ηνλ πξνβιεκαηηζκφ απηφ
αιιά θαη γηα πεξηζζφηεξε πιεξνθφξεζε αλάινγεο θχζεσο βι. Bettinger Ch., La
gestion deleguee des services publics dans le monde, Concession ou BOT, BergerLevrault, L‘administration Nouvelle, Paris1997, ζ. 97. Βι. επίζεο ζ. 101 επ ηηο
δηάθνξεο πνηθηιίεο απηψλ ησλ ζπκβαηηθψλ ηχπσλ.
172

. To 1991 ε Μ. Βξεηαλία κε ην λφκν ―New Roads and street act‖ θαηνρχξσζε ζην
λνκηθφ ηεο νπινζηάζην ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο ηελ νπνία αλάπηπμε κε θαληαζία
σο PFI θνθ. Γηα ηηο ζέζεηο ηνπ αγγιηθνχ δηθαίνπ ζε ζρέζε κε ην ζπγθεθξηκέλν
ζπκβαηηθφ ηχπν θαη ην γεληθφηεξν πξνβιεκαηηζκφ βι. Bettinger Ch., La gestion
deleguee des services publics dans le monde, Concession ou BOT, αλσηέξσ, ζ. 110
επ.,θαη Vinter G., Project Finance, Sweet & Maxwell, London 1998, ζ. 269.

72

ηδησηηθνχ θαη δεκνζίνπ δηθαίνπ δελ ήηαλ ηφζν απηνλφεηε θαη νχηε
θαη απνιχησο αλαγθαία173.
Ζ ζεσξία κε δπζθνιία θαηφξζσζε λα εμνηθεησζεί ζηελ ελλνηνινγηθή
απηή θαηαζθεπή επηρεηξψληαο γηα ρξφληα λα αλαθαιχςεη, θαιά
θξπκκέλε πίζσ απφ ηηο ιέμεηο, ηελ παιηά θαη έλδνμε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο πνπ ηφζν ηελ απαζρφιεζε θαηά
κήθνο ηνπ 20νπ αηψλα174. Ζ νηθνλνκηθή πξαγκαηηθφηεηα θαη ε δχλακε
ηνπ πξαγκαηηθνχ δηέςεπζε ηελ εκκνλή ηεο ζεσξίαο θαη ηελ λνζηαιγία
ηεο γηα ηελ θπξηαξρία ησλ λνκηθψλ ελλνηψλ175. To γεγνλφο ηεο
απφιπηεο απηνλφκεζεο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ
παξακέλεη δεδνκέλν, παξά ηε λνζηαιγία ηεο ζεσξίαο γηα ηηο λνκηθέο
θαηαζθεπέο. Οη ζπλέπεηεο ηεο θνηλνηηθήο πξνζέγγηζεο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δελ είλαη βεβαίσο ρσξίο ζπλέπεηεο θαη
γηα ηε ζχκβαζε δεκφζηαο ππεξεζίαο φπσο γίλεηαη δεθηή ζηα θξάηε
κέιε. Ζ ηζηνξία θαη νη αλάγθεο πνπ εθθξάδεη επηθξάηεζαλ ησλ
θαηαζθεπαζηψλ λνκηθψλ ζπζηεκάησλ176 αιιά θαη ησλ παξαδνζηαθψλ
ελλνηψλ.
2. Παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο θαη παξαρψξεζε δεκνζίσλ
έξγσλ
Ζ πηνζέηεζε απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δελ ζεκαίλεη ππνρξεσηηθά ην ηέινο

173

. Ήδε ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο γηα ηελ θαηαζθεπή θαη δηαρείξηζε ηεο ζχλδεζεο
ηεο Μάγρεο θάλεη εθηελή ρξήζε ησλ θαλφλσλ ηνπ ηδησηηθνχ δηθαίνπ έρνληαο κάιηζηα
εθθχγεη ηεο δηθαηνδνζίαο ηνπ Conceil d‘ Etat ιφγσ ηεο δηαηηεηηθήο ξήηξαο, ελψ ζηελ
Διιάδα ηθαλφηαηνο αξηζκφο ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο εθαξκφδνπλ ηνπο θαλφλεο ηνπ
ηδησηηθνχ δηθαίνπ ηδίσο ιφγσ ηνπ νξγαληθνχ θξηηεξίνπ πνπ πηνζεηεί ην ειιεληθφ
δίθαην ζε ζπλδπαζκφ κε ηε λνκηθή θχζε ηνπ ΝΠΗΓ ή ησλ Αλσλχκσλ Δηαηξηψλ
πιείζησλ φζσλ θξαηηθψλ θνξέσλ.
174

. Αληί πνιιψλ βι. Vedel G., Service public a la française? oui mais lequel, Le
Monde, 21/12/1995, L‘idée de service public est-elle encore soutenable ? Dir.
Chevalier J.M, Ekeland I., Frison- Roche A.A., PUF, 1999, Bettinger Ch., La
gestion deleguee des services publics dans le monde, Concession ou BOT, αλσηέξσ
175

. Latournerie R., Sur le Lazare juridique, Bulletin de santé de la notion de service
public, EDCE, 1960, ζ. 61 επ.
176

. Rivero J., Apologie des ― faiseurs de systèmes‘,Dalloz 1951, chronique XXIII, ζ.
99-102.

73

ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο177, νχηε γηα ην
θνηλνηηθφ δίθαην, αιιά νχηε θαη γηα ηα δίθαηα ησλ θξαηψλ κειψλ.
Δίλαη πξνθαλέο φηη, ηφζν ν λνκηθφο πξνβιεκαηηζκφο ηεο ζεσξίαο178,
φζν θαη ε λνκνινγία, ζπλερίδνπλ λα αλαπηχζζνληαη πξνζθέξνληαο
πνηθίια ζρήκαηα θαη ιχζεηο ζε δηάθνξα λνκηθά πξνβιήκαηα πνπ
παξνπζηάδεη ε εμέιημε ηεο ηζηνξίαο. Σνχην άιισζηε γίλεηαη θαηάδειν
θαη απφ ηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ, ε νπνία δελ απνθεχγεη λα θάλεη
ρξήζε θαη ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο, φηαλ θαη φπνηε ηίζεηαη
αλάινγν δήηεκα179.

177

. Υαξαθηεξηζηηθά αλαθέξεηαη φηη ν Καλνληζκφο (ΔΟΚ) αξ. 1893/91 ηνπ
΢πκβνπιίνπ ηεο 20εο Ηνπλίνπ 1991 γηα ηελ ηξνπνπνίεζε ηνπ Καλνληζκνχ (ΔΟΚ) αξ.
1191/69 πεξί ησλ ελεξγεηψλ ησλ θξαηψλ κειψλ πνπ αθνξνχλ ηηο ππνρξεψζεηο πνπ
είλαη ζπλπθαζκέλεο κε ηελ έλλνηα ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ζηνλ ηνκέα ησλ
ζηδεξνδξνκηθψλ, νδηθψλ θαη εζσηεξηθψλ πισηψλ κεηαθνξψλ, αλαθέξεη φηη (ζην
πξντκην) ην ζπγθεθξηκέλν δεκφζην ζπκθέξνλ πνπ εμππεξεηνχλ νη ππεξεζίεο ησλ
κεηαθνξψλ κπνξεί λα δηθαηνινγήζεη ηελ εθαξκνγή ηεο έλλνηαο ηεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο ζηνλ ηνκέα απηφ, ελψ ζπγρξφλσο ζα δηαηεξείηαη ε αξρή θαηάξγεζεο ησλ
ππνρξεψζεσλ δεκφζηαο ππεξεζίαο. Με ην άξζξν 14 ηνπ Καλνληζκνχ απηνχ δίδεηαη
θαη ν νξηζκφο ηεο ζχκβαζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο σο κηα ζχκβαζε πνπ ζπλάπηεηαη
κεηαμχ ησλ αξκνδίσλ αξρψλ ελφο θξάηνπο κέινπο θαη κηαο επηρείξεζεο κεηαθνξψλ
κε ζθνπφ λα παξέρνληαη ζην θνηλφ επαξθείο ππεξεζίεο κεηαθνξψλ. Γίδεηαη ζπλεπψο
απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην έλαο πξφζζεηνο εμεηδηθεπκέλνο νξηζκφο ηεο έλλνηαο
ζχκβαζε δεκφζηαο ππεξεζίαο, ν νπνίνο αλαθέξεηαη ζηηο ζρέζεηο ησλ θξαηψλ κε ηηο
δεκφζηεο επηρεηξήζεηο θαη ζηνρεχεη ζηε δηαζθάιηζε ηνπ δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο. ΢ε
ζρέζε κε ηελ εξκελεία ηνπ Καλνληζκνχ απηνχ ήδε θαη ε ΓΔΚ C-412/96 ηεο 17
΢επηεκβξίνπ 1998, Liikenne Oy θιπ.
178

. Βι. απφ ηε δηεζλή βηβιηνγξαθία ηνλ γεληθφηεξν πξνβιεκαηηζκφ γηα ηε ζρέζε
δεκφζηαο ππεξεζίαο θαη πξνζηαζίαο θαηαλαισηνχ ζε Leclerc M., Droits des
consommateurs et obligations des services publics, Ed. D‘ Organisation, Paris, 1999.
179

. Αληί πνιιψλ βι. ΓΔΚ ηεο 10/11/1998 C-360/96 Gemeente Arnhem, Gemeente
Rheden θαη BFI Holding BV, ζηελ νπνία, αλ θαη ην ΓΔΚ δελ αλέιπζε ηελ έλλνηα ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο (πνπ ηζρπξίζζεθε φηη ζπληζηνχζε ε ππφ
θξίζε ζχκβαζε ε Γαιιηθή Κπβέξλεζε γηα ηελ κε ππαγσγή ηεο ζηελ νδεγία
92/50/ΔΟΚ), θξίζεθε φηη ―ρσξίο λα είλαη απαξαίηεην λα εξκελεπζεί ε έλλνηα ηεο
παξαρσξήζεσο δεκφζηαο ππεξεζίαο, πνπ δελ απνηειεί αληηθείκελν ησλ εξσηεκάησλ
πνπ ππνβιήζεθαλ απφ ην εζληθφ δηθαζηήξην, αξθεί ε παξαηήξεζε φηη απφ ηηο
πιεξνθνξίεο πνπ παξείραλ νη Γήκνη, απαληψληαο ζηελ εξψηεζε ηνπ Γηθαζηεξίνπ
ηδίσο δε απφ ηα άξζξα… ηεο ζπκθσλίαο - πιαίζην πνπ ζπλήθζε κεηαμχ ηνπ
Gemeente Arnhem, θαη ηεο ΑRA θαζψο θαη απφ ην άξζξν 7 ηεο ζχκβαζεο παξνρήο
ππεξεζηψλ πεξηζπιινγήο νηθηαθψλ απνξξηκκάησλ, πνπ ζπλήθζε κεηαμχ ησλ ηδίσλ
ζπκβαιινκέλσλ, πξνθχπηεη φηη ε ΑRA ακείβεηαη απνθιεηζηηθά κε ηελ θαηαβνιή
νξηζκέλεο ακνηβήο θαη φρη δηα ηεο παξνρήο ηνπ δηθαηψκαηνο εθκεηάιιεπζεο ηεο
ππεξεζίαο.

74

Αμίδεη πάλησο λα ζεκεησζεί φηη ην ΓΔΚ δελ ζπεχδεη λα ραξαθηεξίζεη
ζρέζεηο πνπ παξαδνζηαθά ππάγνληαη ζηελ έλλνηα ηεο παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο, φπσο ε παξαρψξεζε εθκεηάιιεπζεο γηα ηξία
έηε επηά ηνπηθψλ γξακκψλ ιεσθνξείσλ θαηφπηλ δεκφζηνπ
δηαγσληζκνχ, αιιά δηαηππψλεη πεξηγξαθηθά ηε ζρέζε ελφςεη ηδίσο
ηεο ππαγσγήο ηεο ζηελ έλλνηα ησλ ππεξεζηψλ ηεο νδεγίαο
92/50/ΔΟΚ, γεγνλφο πνπ ζα απεθιείεην αλ ραξαθηεξηδφηαλ ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, δεδνκέλνπ φηη απηή ε θαηεγνξία
δελ ππάγεηαη, φπσο ζα εμεηάζνπκε θαησηέξσ ζην εχξνο ηεο νδεγίαο
92/50/ΔΟΚ180. Αληίζεηα αλέιπζε κε επάξθεηα ηε δηαθνξά ζηε
ξχζκηζε θαη ην θαζεζηψο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ ζε αληηπαξάζεζε κε ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο ππεξεζηψλ κε
αθνξκή ηελ πξφζθαηε απφθαζε C-324/98 ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000,
Telaustria Verlags GmbH, Telefonadress GmbH θαη Telecom Austria
Ag, απνθαζίδνληαο φηη δελ ππάγνληαη ζην πεδίν ηεο νδεγίαο
93/38/ΔΟΚ νη ζπκβάζεηο δεκφζηαο ππεξεζίαο γηα ηελ παξνρή
ηειεπηθνηλσληαθψλ ππεξεζηψλ181.
Θα πξέπεη φκσο λα ζεσξείηαη ζαθέο, ζχκθσλα κε ηελ λνκνινγία ηνπ
ΓΔΚ, φηη ζην παξφλ ζηάδην ηεο εμέιημεο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, νη
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο ππεξεζηψλ ή ππεξεζηψλ, έξγσλ θαη
πξνκεζεηψλ ππαγνκέλσλ ζηνπο εμαηξνπκέλνπο ηνκείο δελ ξπζκίδνληαη
απφ ην θαζεζηψο ησλ νδεγηψλ 92/50/ΔΟΚ θαη 93/38/ΔΟΚ, αιιά
δηέπνληαη κφλνλ απφ ηνπο γεληθνχο φξνπο ησλ θαλφλσλ ηνπ
αληαγσληζκνχ, ηεο αλαινγηθφηεηαο, ηεο απαγφξεπζεο δηάθξηζεο ιφγσ
ηζαγελείαο θαη ηεο δηαθάλεηαο πνπ εκπίπηνπλ ζην πεδίν αξκνδηφηεηαο
ηνπ εζληθνχ δηθαζηή. ΢πλεπψο ζηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ππάγεηαη απζηεξά θαη κφλνλ ην
αληηθείκελν πνπ πξνζδηνξίδεη ε νδεγία 93/37/ΔΟΚ, φπσο ηζρχεη
ζήκεξα182.
Ζ παξαδνρή απηή δελ είλαη ρσξίο ζπλέπεηεο δεδνκέλνπ φηη ε γαιιηθήο
πξνέιεπζεο ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, εθ ηεο
180

. ΢ρεηηθά βι. θαη ηελ ΓΔΚ C-172/99 ηεο 25 Ηαλνπαξίνπ 2001, Οy Liikene Ab kai
Pekka Liskojarvi, Pentti Juntunen.
181

. Απφθαζε ηνπ Γηθαζηεξίνπ (έθην ηκήκα) C-324/98 ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000,
Telaustria Verlags GmbH θαη Telefonadress GmbH θαηά Telekom Austria AG,
παξηζηακέλεο ηεο: Herold Business Data AG
182

. Βι. ζρεηηθά θαη ηελ Δξκελεπηηθή αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο ηεο 12/4/2000

75

θχζεψο ηεο σο intuitu personae, δελ είλαη δπλαηφ λα ζηεγαζζεί ππφ ην
θαζεζηψο ηεο δηαθάλεηαο πνπ θαζηεξψλεη ην θνηλνηηθφ δίθαην. Με ηνλ
ηξφπν απηφ ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, φπσο ηελ
εηζήγαγε ζηε ζεσξία ην γαιιηθφ δίθαην δελ είλαη δπλαηφ λα ζεσξνχκε
φηη κπνξεί λα γίλεη απνδεθηή απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην σο φιν.
3. Ζ ελλνηνινγηθή απνζαθήληζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ
Ζ δηαδξνκή ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζηελ
ηειεπηαία δεθαεηία ηνπ 20νπ αηψλα ραξαθηεξίδεηαη απφ ελλνηνινγηθή
ζηαζεξφηεηα, έζησ θαη αλ ρξεηάζζεθε λα απνζαθεληζζεί εξκελεπηηθά
απφ ηα φξγαλα ηεο ΔΔ θαη ηε λνκνινγία. Απφ ηνλ νξηζκφ ηεο νδεγίαο
93/37/ΔΟΚ183 ζχκθσλα κε ηνλ νπνίν παξαρψξεζε δεκνζίσλ έξγσλ
183

. H νδεγία 93/37/ΔΟΚ απνηειεί θσδηθνπνίεζε ηεο πξνγελέζηεξεο νδεγίαο
71/305/ΔΟΚ, ε νπνία είρε επαλεηιεκκέλα ηξνπνπνηεζεί. ΢ρεηηθά βι. θαη ζην
δηαδίθηπν http://europa.eu.int/eur-lex/el/lif/dat/1993/el_393L0037.html. Ζ νδεγία
71/305/ΔΟΚ ηξνπνπνηήζεθε κε ηελ νδεγία 80/767/ΔΟΚ, θαζψο θαη ηελ 89/440/ΔΟΚ,
κε ζθνπφ ηελ ελζσκάησζε ησλ ζπκθσληψλ ηεο GATT. Γηα ηελ εμέιημε ηνπ δηθαίνπ
ηεο ΔΔ ζην αληηθείκελν απηφ κεηαμχ άιισλ βι. θαη Μάξδα Γ./΢παρή Α.,
Πξνκήζεηεο ηνπ Γεκνζίνπ. Σν νινθιεξσκέλν έξγν ηεο Δπηηξνπήο ησλ Δπξσπατθψλ
Κνηλνηήησλ, ΔΔΔπξΓ, 1993, 561, Κνπηνχπα- Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο ΢πκβάζεηο θαη
Κνηλνηηθφ Γίθαην, Γηαδηθαζίεο αλάζεζεο θαη έλλνκε πξνζηαζία, Θεζζαινλίθε,
΢άθθνπιαο 1995, 49., θαζψο θαη ζην Πξάζηλν Βηβιίν γηα ηηο Γεκφζηεο ΢πκβάζεηο
ζηελ ΔΔ.
Θα πξέπεη λα ζεκεησζεί φηη νη ζπλερείο κεηαβνιέο ησλ νδεγηψλ πνπ αλαθέξνληαη ζηηο
δεκφζηεο ζπκβάζεηο δεκηνχξγεζε ηελ αλάγθε θσδηθνπνίεζήο ηνπο κε ηηο νδεγίεο
93/37/ΔΟΚ θαη 93/36/ΔΟΚ, αλ θαη ήδε ππήξμαλ νη εδψ αλαθεξφκελεο
ηξνπνπνηήζεηο, νη νπνίεο ζα απαηηήζνπλ αξγά ή γξήγνξα λέα επίζεκε θσδηθνπνίεζε.
Ζ νδεγία απηή ηξνπνπνηήζεθε κε ηελ νδεγία Οδεγία 97/52/ΔΚ ηνπ Δπξσπατθνχ
Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 13εο Οθησβξίνπ 1997 πεξί ηξνπνπνηήζεσο
ησλ νδεγηψλ 92/50/ΔΟΚ, 93/36/ΔΟΚ θαη 93/37/ΔΟΚ πεξί ζπληνληζκνχ ησλ
δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ ππεξεζηψλ, ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ
πξνκεζεηψλ θαη ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ, αληηζηνίρσο, ε νπνία εθαξκφδεηαη απφ
ηηο 13 Οθησβξίνπ 1998. ΢ρεηηθά βι. ζην δίθηπν ζε http://europa.eu.int/eurlex/el/lif/dat/1997/el_397L0052.html.
Ήδε ε νδεγία 93/37/ΔΟΚ ζα πξέπεη λα εξκελεχεηαη ελφςεη θαη ηεο ΑΠΟΦΑ΢Ζ΢
ΣΟΤ ΢ΤΜΒΟΤΛΗΟΤ ηεο 22αο Γεθεκβξίνπ 1994 ζρεηηθά κε ηελ εμ νλφκαηνο ηεο
Δπξσπατθήο Κνηλφηεηαο ζχλαςε ησλ ζπκθσληψλ πνπ απέξξεπζαλ απφ ηηο
πνιπκεξείο δηαπξαγκαηεχζεηο ηνπ Γχξνπ ηεο Οπξνπγνπάεο (1986-1994), θαζ' φζνλ
αθνξά ηα ζέκαηα πνπ εκπίπηνπλ ζηηο αξκνδηφηεηέο ηεο (94/800/EK), ζε
http://europa.eu.int/eur-lex/el/lif/dat/1994/el_394D0800.html,
κε
ηελ
νπνία
εγθξίζεθαλ ε ζπκθσλία γηα ηελ ίδξπζε ηνπ Παγθφζκηνπ Οξγαληζκνχ Δκπνξίνπ,
θαζψο θαη νη ζπκθσλίεο πνπ πεξηιακβάλνληαη ζηα παξαξηήκαηα 1, 2 θαη 3 ηεο
ζπκθσλίαο, νη απνθάζεηο θαη δειψζεηο ησλ ππνπξγψλ θαζψο θαη ην κλεκφλην
ζπκθσλίαο γηα ηηο δεζκεχζεηο ζρεηηθά κε ηηο ρξεκαηνπηζησηηθέο ππεξεζίεο, πνπ
πεξηιακβάλνληαη ζηελ ηειηθή πξάμε ηνπ Γχξνπ ηεο Οπξνπγνπάεο, θαη ηα θείκελα
76

είλαη κηα ζχκβαζε ε νπνία παξνπζηάδεη ηα ίδηα ραξαθηεξηζηηθά κε ηηο
αλαθεξφκελεο ζην ζηνηρείν α) ζπκβάζεηο εθηφο ηνπ φηη ην εξγνιαβηθφ
αληάιιαγκα ζπλίζηαηαη είηε απνθιεηζηηθά ζην δηθαίσκα
εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ είηε ζην δηθαίσκα απηφ ζε ζπλδπαζκφ κε
θαηαβνιή ακνηβήο, κέρξη θαη ηελ Πξφηαζε νδεγίαο ηνπ Δπξσπατθνχ
Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ πεξί ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ
ζχλαςεο ζπκβάζεσλ πξνκεζεηψλ, ππεξεζηψλ θαη έξγσλ (2000/0117
(COD)) ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
παξακέλεη ε απηή184.
Ζ πξφηαζε νδεγίαο κάιηζηα αλαθέξεη σο νξηζκφ ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ηνλ αθφινπζν: ΢χκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη κία ζχκβαζε ε νπνία
παξνπζηάδεη ηα ίδηα ραξαθηεξηζηηθά κε κηα ζχκβαζε δεκνζίσλ
έξγσλ, εθηφο απφ ην γεγνλφο φηη ην εξγνιαβηθφ αληάιιαγκα
ζπλίζηαηαη είηε απνθιεηζηηθά ζην δηθαίσκα εθκεηάιιεπζεο ηνπ
έξγνπ, είηε ζην δηθαίσκα απηφ ζε ζπλδπαζκφ κε θαηαβνιή ακνηβήο.
Ζ δηαπίζησζε ηεο ηαπηνινγίαο είλαη πξφδειε.
ησλ ζπκθσληψλ θαη ησλ πξάμεσλ πνπ κλεκνλεχνληαη θαη επηζπλάπηνληαη ζηελ
απφθαζε απηή, κεηαμχ ησλ νπνίσλ ζπκπεξηιακβάλεηαη σο παξάξηεκα 4 ε ΢πκθσλία
γηα ηηο Γεκφζηεο ΢πκβάζεηο ηνπ Παγθφζκηνπ Οξγαληζκνχ Δκπνξίνπ (ΠΟΔ) ζην
δίθηπν ζε http://europa.eu.int/eur-lex/el/lif/dat/1997/el_397L0052.html. Ζ ΢πκθσλία
ηνπ 4νπ παξαξηήκαηνο θαηνρπξψλεη ηηο αξρέο ηεο κε δηάθξηζεο ιφγσ ηζαγέλεηαο, ηε
δηαθάλεηα θαη ηνλ ειεχζεξν αληαγσληζκφ, κε ηξφπν πνπ πξνζνκνηάδεη κε ηηο
θνηλνηηθέο νδεγίεο. Θα πξέπεη λα ζεκεησζεί πάλησο φηη δελ ηαπηίδεηαη κε απηέο θαη
γηα ην ιφγν απηφ θαηέζηε αλαγθαία ε ηξνπνπνίεζή ηνπο. Δμάιινπ, ζα πξέπεη λα
ζεκεησζεί φηη ν ΠΟΔ ίδξπζε εληαίν θαζεζηψο γηα ηηο ππεξεζίεο, ηα έξγα θαη ηηο
πξνκήζεηεο ελψ ξχζκηζε εληαία θαη ηε δηθαζηηθή πξνζηαζία. Ζ ΢πκθσλία απηή, θαηά
ζπλέπεηα, ζα κπνξνχζε λα ζεσξεζεί νδεγφο ή πξνπνκπφο ησλ εμειίμεσλ πνπ ζα
επέιζνπλ ζην δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ ζην κέιινλ. ΢εκαληηθή είλαη ε
ξχζκηζε ηεο ΢πκθσλίαο γηα ηα θαηψθιηα ησλ νδεγηψλ, ηα νπνία ήδε έρνπλ
κεηαβιεζεί. Ζ ΢πκθσλία επηζεκαίλεηαη φηη δελ θάλεη κλεία ζην θαζεζηψο ησλ
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Σν θαηά πφζνλ εκπίπηεη ε έλλνηα ζην
εχξνο άιισλ ελλνηψλ πνπ αληηκεησπίδνληαη απφ ηε ΢πκθσλία ζα θξηζεί ζε ζρέζε κε
ηνπο δηδφκελνπο νξηζκνχο απφ ηε ΢πκθσλία σο πξνο ηελ έλλνηα ησλ ζπκβάζεσλ
έξγσλ, πξνκεζεηψλ θαη ππεξεζηψλ. Γηα ηηο ρψξεο κέιε ηεο ΔΔ ην δήηεκα δελ ηίζεηαη
πάλησο νπζησδψο ζην κέηξν πνπ επηιχεηαη απφ ηνπο θαλφλεο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ.
Δλδηαθέξνλ φκσο παξνπζηάδεη γηα ηελ επίθιεζή ηνπο απφ κε θνηλνηηθνχο εηέξνπο νη
νπνίνη φκσο δηέπνληαη απφ ηελ σο άλσ ΢πκθσλία.
184

. Σελ ζηαδηαθή εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ ζην θνηλνηηθφ δίθαην πεξηγξάθεη ε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-324/98 ηεο 7εο
Γεθεκβξίνπ 2000, Telaustria Verlags GmbH, Telefonadress GmbH θαη Telecom
Austria Ag αλαιπηηθά.

77

Σν Πξάζηλν Βηβιίν185 ηνπ 1996 ζεκεηψλεη ππφ ηνλ ηίηιν
Παξαρσξήζεηο ή παξφκνηεο ζπκβάζεηο (παξ. 3.25- 3.27) φηη γηα ηελ
θαηαζθεπή θαη/ε ηελ δηαρείξηζε ησλ κεγάισλ έξγσλ ππνδνκήο, φπσο
θαη γηα ηελ παξνρή νξηζκέλσλ ππεξεζηψλ, νη αλαζέηνπζεο αξρέο
πξνζθεχγνπλ φιν θαη πην ζπρλά ζε κεραληζκνχο λνκηθήο κνξθήο,
φπσο νη παξαρσξήζεηο ή νη ζπλαθείο ζπκβάζεηο, θαη ζε άιιεο κνξθέο
παξαρψξεζεο εηδηθψλ θαη απνθιεηζηηθψλ δηθαησκάησλ. Αλ θαη ε
ρξεζηκνπνίεζε απηψλ ησλ κέζσλ νθείιεηαη ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο
ζηνπο δεκνζηνλνκηθνχο πεξηνξηζκνχο ζηνπο νπνίνπο ππφθεηληαη νη
αλαζέηνπζεο αξρέο, απηέο νθείινπλ λα κεξηκλνχλ γηα ηελ θαιχηεξε
δηαρείξηζε ησλ ζρεηηθψλ ππεξεζηψλ. Έλα παξάδεηγκα γη‘απηφ είλαη ηα
πνιπάξηζκα έξγα πνπ αθνξνχλ ηα δηεπξσπατθά δίθηπα. Δίλαη πξφδειν
κέζα απφ ην Πξάζηλν Βηβιίν φηη ε Δπηηξνπή κεξηκλά γηα ηελ απνθπγή
ηεο θαηαζηξαηήγεζεο ησλ θαλφλσλ ηεο νδεγίαο γηα ηηο ζπκβάζεηο
δεκνζίσλ έξγσλ κε εξγαιείν ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο. Σνλίδεη γηα
ην ιφγν απηφ φηη νη αλαζέηνπζεο αξρέο νθείινπλ λα ηεξνχλ ηνπο
φξνπο δεκνζηφηεηαο πνπ ε νδεγία απηή θαζνξίδεη. Έκθαζε δίδεηαη
απφ ην Πξάζηλν Βηβιίν ζην θαζεζηψο ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ
(παξ. ΗΗΗ, 5. 18) αλαθέξνληαο φηη επελδχνληαο ζηα δηεπξσπατθά
δίθηπα ε Δπξψπε επελδχεη ζην κέιινλ ηεο.
Ζ δηαζθάιηζε ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο θξίλεηαη ζεκαληηθή γηα ηα
δηεπξσπατθά δίθηπα δίδνληαο κάιηζηα έκθαζε ζηελ έθζεζε ηεο
Δπηηξνπήο γηα ην Δπξσπατθφ ΢πκβνχιην ηεο Μαδξίηεο ην Γεθέκβξην
ηνπ 1995, φπνπ πεξηγξάθζεθαλ δηάθνξνη ηξφπνη γηα ηελ άξζε ησλ
εκπνδίσλ πνπ ηίζεληαη ζηελ ηδησηηθή ρξεκαηνδφηεζε. Δπηδίσμε ηεο
Δπηηξνπήο είλαη ε δηεπθφιπλζε ηεο ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο ησλ
δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ (παξ. 5.21) θαη γηα ην ζθνπφ απηφ ε Δπηηξνπή
ζα δηεξεπλήζεη έλα πιαίζην ηθαλνπνηεηηθφ θαη γηα ηα ελδηαθεξφκελα
κέξε.
Καζίζηαηαη ζαθέο απφ ηα αλσηέξσ φηη ζηα θνηλνηηθά θείκελα ε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη έλαο λένο ζπκβαηηθφο
ηχπνο ε έλλνηα θαη ε θχζε ηνπ νπνίνπ έρεη απνθξπζηαιισζεί πιήξσο
θαηά ηελ ηειεπηαία δεθαεηία θαη δελ θαίλεηαη νξαηφο άκεζα ν ρξφλνο
185

. Tν Πξάζηλν Βηβιίν ηεο ΔΔ COM (96) 583 final, 27.11.1996. Υαξαθηεξηζηηθή ε
αλαθνξά ζηηο ζεκειηψδεηο γεληθέο αξρέο πνπ δηέπνπλ ηνπο θνηλνηηθνχο θαλφλεο ησλ
δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, νη νπνίεο, ζχκθσλα κε ην Πξάζηλν βηβιίν είλαη ε αξρή ηεο
ίζεο κεηαρείξηζεο, ηεο δηαθάλεηαο θαη ηεο ακνηβαίαο αλαγλψξηζεο. Οη αξρέο απηέο
έρνπλ σο ζπλέπεηα ηελ απαγφξεπζε νπνηαδήπνηε δηαθξίζεσο πνπ βαζίδεηαη ζηελ
εζληθφηεηα.

78

πηνζέηεζεο ζεζκηθψλ κεηαβνιψλ σο πξνο ηελ έλλνηα ή ην λνκηθφ ηεο
θαζεζηψο.
4. Οη εξκελεπηηθέο πξνζεγγίζεηο ησλ νξγάλσλ ηεο Δπξσπατθήο
Έλσζεο θαη ν ξφινο ηεο Δπηηξνπήο ηεο ΔΔ ζηε δηακφξθσζε θαη
πξνψζεζε ηεο ΢χκβαζεο Παξαρψξεζεο Γεκνζίσλ Έξγσλ
Μεηά ηε ζέζε ζε ηζρχ ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ κηα ζεηξά ζεκαληηθψλ
εξκελεπηηθψλ πξνβιεκάησλ πξνθάιεζαλ ηελ αλάγθε εξκελεπηηθψλ
πξνζεγγίζεσλ ηνπ λένπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ πνπ απηή εηζήγαγε.
΢εκαληηθέο εξκελεπηηθέο πξφνδνη έγηλαλ απφ ηελ Δξκελεία ηεο
Δπηηξνπήο ζε ζρέζε κε ην δήηεκα ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ θαη ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο ελ γέλεη. ΢ην
έγγξαθν ηεο Δπηηξνπήο The rules governing the Procedure in the award
of public procurement contracts186γίλεηαη ζαθήο κλεία θαη ζρεηηθφο
πξνβιεκαηηζκφο γηα ην άξζξν 6 ηεο νδεγία 92/50/ΔΟΚ γηα ηελ παξνρή
ππεξεζηψλ ζε ζρέζε κε ηελ παξαρψξεζε απνθιεηζηηθψλ δηθαησκάησλ187.
Σνχην ππήξμε έλα απφ ηα ζεκαληηθφηεξα δεηήκαηα ελφςεη ηεο
186

. Έλα ζχλνιν εξκελεπηηθψλ εγγξάθσλ δηαηίζεληαη ζην δηαδίθηπν ζε ζρέζε κε ηελ
εξκελεία ησλ νδεγηψλ 93/37/ΔΟΚ θαη ησλ ινηπψλ νδεγηψλ πνπ αλαθέξνληαη ζηηο
δεκφζηεο ζπκβάζεηο. Δηδηθφηεξα βι. ην SPECIAL SECTORIAL REPORT N° 1:
PUBLIC
PROCUREMENT
Brussels,
November
1997,
ζε
http://europa.eu.int/comm/dg15/en/publproc/sector/publrep.htm#22.΢ην ζπγθεθξηκέλν
έγγξαθν
αλαθέξνληαη θαη νη βαζηθέο πξννπηηθέο εμέιημεο ηεο θνηλνηηθήο
λνκνζεζίαο. Δμάιινπ, εμαηξεηηθά ελδηαθέξνλ είλαη ην έγγξαθν ηεο Δπηηξνπήο
Public Procurement : Commission Communication outlines policy priorities ηεο
11/3/1998 ζε http://europa.eu.int/comm/dg15/en/publproc/comm/pubcomm.htm ζην
νπνίν γίλεηαη αλαιπηηθή κλεία γηα ηηο ηάζεηο εμέιημεο ηνπ δηθαίνπ ηεο ΔΔ ζην δήηεκα
ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, θαζψο θαη ην αλαιπηηθφ Έγγξαθν ηεο Δπηηξνπήο Public
Procurement in the European Union - Commission Communication COM (98)
143, 11/3/1988 ζε http://europa.eu.int/comm/dg15/en/publproc/comm/pubel.pdf. To
έγγξαθν απηφ ιακβάλεη ππφςε ηνπ θαη ηελ ηξνπνπνηεηηθή νδεγία 97/52 ΔΟΚ θαη
είλαη ηδηαίηεξεο ζεκαζίαο θαζφηη αλαθέξεηαη ζηηο εμειίμεηο πνπ ζα ιάβνπλ ρψξα ζην
κέιινλ θαη ζηηο πθηζηάκελεο ηάζεηο ζηελ ΔΔ.
Δμάιινπ, αλαιπηηθέο νδεγίεο γηα ηελ εθαξκνγή θαη εξκελεία ηεο νδεγίαο απηήο ζα
βξεη
θαλείο
κέζσ
ηνπ
ζπζηήκαηνο
SIMAP
ζην
http://simap.eu.int/EL/pub/src/welc93ome_EL.htm, θαζψο θαη γηα ηελ νδεγία
93/36/ΔΟΚ θαη ηεο 92/50/ΔΟΚ ζε πνιιέο επξσπατθέο γιψζζεο. Αμίδεη λα ζεκεησζεί
θαη ην εηδηθφ ζπλέδξην πνπ έιαβε ρψξα πξφζθαηα Electronic procurement and
follow up to the Green Paper Brussels conference 8-9 December 1997, ζε
http://www.rics.org.uk/division/brussels-report.html .
187

. Οη δεκφζηεο ζπκβάζεηο ζηελ Δπξσπατθή Έλσζε, αλαθνίλσζε ηεο 11 Μαξηίνπ
1998, COM 98. 143.

79

θαηαλφεζεο θαη ηεο επεμεξγαζίαο ηεο λέαο απηήο λνκηθήο θαηεγφξηαο.
Πξάγκαηη ε ζρέζε ηεο νδεγίαο 92/50/ΔΟΚ θαη ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δελ ππήξμε εμαξρήο πιήξσο
απνζαθεληζκέλε.
Σν άξζξν απηφ εηδηθφηεξα αλαθέξεη φηη :
Άξζξν 6
Οη δηαηάμεηο ηεο παξνχζαο νδεγίαο δελ εθαξκφδνληαη γηα ηε ζχλαςε
δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ ππεξεζηψλ κε θνξέα πνπ απνηειεί ν ίδηνο
αλαζέηνπζα αξρή ζχκθσλα κε ην άξζξν 1 ζηνηρείν β), δπλάκεη
απνθιεηζηηθνχ δηθαηψκαηνο πνπ ηνπ παξέρεηαη βάζεη δεκνζηεπκέλσλ
λνκνζεηηθψλ, θαλνληζηηθψλ ή δηνηθεηηθψλ δηαηάμεσλ, εθφζνλ νη δηαηάμεηο
απηέο είλαη ζχκθσλεο κε ηε ζπλζήθε.»
Με ηε ζπγθεθξηκέλε ξχζκηζε επηδηψθεηαη λα θαιπθζεί ε δπλαηφηεηα
παξαρψξεζεο απνθιεηζηηθψλ δηθαησκάησλ γηα άζθεζε ππεξεζηψλ απφ
αλαζέηνπζεο αξρέο ησλ θξαηψλ κειψλ, εθφζνλ φκσο ην δηθαίσκα απηφ
παξέρεηαη ζην θνξέα δπλάκεη δεκνζηεπκέλσλ λνκνζεηηθψλ,
θαλνληζηηθψλ ή δηνηθεηηθψλ πξάμεσλ θαη εθφζνλ νη δηαηάμεηο απηέο είλαη
ζχκθσλεο κε ηε ΢πλζήθε. ΢ηε δηάηαμε απηή πξνζέθπγαλ πνιιέο θνξέο
αλαζέηνπζεο αξρέο γηα ηελ αλάζεζε ππεξεζηψλ κε ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο. Ζ εξκελεπηηθή πξνζέγγηζε ηεο Δπηηξνπήο επηδίσμε λα
παξάζρεη ηε ζεκαληηθφηεξε δηαζθάιηζε σο πξνο ηελ παξνρή
ελλνηνινγηθψλ δηεπθξηλήζεσλ.
Ζ λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ είρε εξκελεχζεη ηε δηάηαμε απηή κε ζαθήλεηα.
Δηδηθφηεξα κε ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 10/11/1998 C-360/96
Gemeente Arnhem, Gemeente Rheden θαη BFI Holding BV, ηνλίζζεθε
φηη ην άξζξν 1, ζηνηρείν β´, δεχηεξν εδάθην, πξψηε παχια, ηεο νδεγίαο
92/50 αλαθέξεηαη κφλν ζηηο αλάγθεο ηηο νπνίεο ν νξγαληζκφο (δεκνζίνπ
δηθαίνπ) πξέπεη λα εμππεξεηεί θαη δελ πεξηέρεη θακία αλαθνξά ζην αλ νη
αλάγθεο απηέο κπνξνχλ ή φρη λα εμππεξεηεζνχλ θαη απφ ηδησηηθέο
επηρεηξήζεηο. Ζ λνκνινγία ζηε ζπλέρεηα επεμεξγάζζεθε πεξαηηέξσ ηα
δεηήκαηα απηά, ε αλάγθε φκσο παξνρήο δηεπθξηλήζεσλ θαηέζηε έληνλε.
Ο πξνβιεκαηηζκφο ζε ζρέζε κε ηηο δηαθνξεηηθέο απηέο λνκηθέο έλλνηεο
θαη ην εθαξκνζηέν ζε απηέο λνκηθφ πιαίζην θαζηζηά πξφδειε ηελ
αλαγθαηφηεηα πιήξνπο απνζαθήληζεο ησλ λνκηθψλ ελλνηψλ ηδίσο ζην

80

κέηξν πνπ φθεηιαλ λα ζπληαηξηάμνπλ δηαθνξεηηθέο λνκηθέο παξαδφζεηο
θαη ζπζηήκαηα δηθαίνπ.
΢ηε δηαδξνκή ηεο ηειεπηαίαο δεθαεηίαο θαηέζηε ζθνπφο ηεο εξκελείαο,
κεηά ηελ απνζφβεζε ηεο θαηαζηξαηήγεζεο ησλ δηαηάμεσλ ηεο νδεγίαο
γηα ηα δεκφζηα έξγα, ε απνθπγή ππαγσγήο ησλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζηελ θαηεγνξία ησλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο απνθιεηζηηθψλ δηθαησκάησλ. Δμάιινπ ζηελ Αλαθνίλσζή
ηεο ζρεηηθά κε ηηο θνηλνπξαμίεο δεκνζίνπ- ηδησηηθνχ ηνκέα ζε έξγα ηνπ
δηεπξσπατθνχ δηθηχνπ κεηαθνξψλ188, ε Δπηηξνπή επηζήκαλε φηη επηζπκεί
ηελ δηεπθφιπλζε ηεο αλάπηπμεο ζρέζεσλ ηδησηηθνχ θαη δεκνζίνπ ηνκέα
γηα ηελ εθηέιεζε έξγσλ πξνηεξαηφηεηαο.
Ηδηαίηεξε ζεκαζία γηα ηνλ πξνβιεκαηηζκφ, σο πξνο ηε δηάθξηζε ησλ
ελλνηψλ, απέθηεζε ην ΢ρέδην εξκελεπηηθήο αλαθνίλσζεο ηεο Δπηηξνπήο
ζρεηηθά κε ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο ζην θνηλνηηθφ δίθαην ησλ
δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ (24/2/1999) ηεο 15εο Γηεχζπλζεο. ΢χκθσλα κε
απηή ηελ αλαθνίλσζε κεγάιν ελδηαθέξνλ παξνπζηάδεη ε έλλνηα ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ιφγσ ηεο εμέιημεο ησλ
νηθνλνκηθψλ δεδνκέλσλ θαη ηδίσο ιφγσ ησλ ζπλεξγαζηψλ ηδησηψλ θαη
δεκνζίνπ γηα ηελ αλάπηπμε ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ (COM 97 453
ηειηθφ ηεο 10/9/1997). Σηο αζάθεηεο πνπ ζα κπνξνχζε λα δεκηνπξγήζεη ε
θαηλνθαλήο λνκηθή θαηεγνξία, φπσο δηαπίζησζε απφ ηε λνκνινγία ηνπ
ΓΔΚ ε Δπηηξνπή αιιά θαη κέζα απφ ηελ πξαθηηθή επηδίσμε λα θαιχςεη
κε κηα δηαδηθαζία φπνπ μεθίλεζε κε ηελ έθδνζε ΢ρεδίνπ Δξκελεπηηθήο
Αλαθνίλσζεο ηεο Δπηηξνπήο ζηηο 24/2/1999 ζρεηηθά κε ηηο ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο ζην θνηλνηηθφ δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ. Σν ζρέδην
απηφ απνηέιεζε έλα πξνζρέδην εξκελεπηηθήο αλαθνίλσζεο θαη ππήξμε
θαξπφο κηαο πξψηεο αλάιπζεο ζηελ νπνία πξνέβε ε Δπηηξνπή κεηά απφ
ζπδεηήζεηο, ζην πιαίζην δχν ζπκβνπιεπηηθψλ επηηξνπψλ γηα ηηο
δεκφζηεο ζπκβάζεηο σο πξνο ηελ πξνβιεκαηηθή ησλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο θαη αθνχ έιαβε ππφςε ηεο ηηο παξαζρεζείζεο γλψκεο θαη
ζρφιηα ησλ ελδηαθεξνκέλσλ θχθισλ. Με ην ζρέδην αλαθνίλσζεο ε
Δπηηξνπή πξφηεηλε πξνο ην θνηλφ θαη ηνπο ελδηαθεξφκελνπο ην
ζρνιηαζκφ ησλ πξνηεηλνκέλσλ ζέζεσλ ελφςεη ηεο νξηζηηθνπνίεζήο ηνπο.
΢ην ζρέδην απηφ εδίδεην έλαο νξηζκφο θαη κηα ζεηξά ελλνηνινγηθψλ
δηεπθξηλήζεσλ γηα ηελ έλλνηα θαη θαηφπηλ παξείρεην κηα πξψηε

188

. COM (97) 435 ηειηθφ ηεο 10εο ΢επηεκβξίνπ 1997.

81

πξνζέγγηζε ηνπ λνκηθνχ θαζεζηψηνο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ
ηχπνπ189.
Σν ΢ρέδην Δξκελεπηηθήο Αλαθνίλσζεο έηπρε επεμεξγαζίαο ζε
ζπλεξγαζία κε πιεηάδα θνξέσλ κε εμαηξνπκέλσλ θαη ησλ ηδησηψλ. Ζ
πνιηηηθή απηή ηεο Δπηηξνπήο ζα πξέπεη λα επηζεκαλζεί σο ηδηαίηεξεο
ζεκαζίαο γηα ηελ έθδνζε πιαηζίσλ θαλφλσλ, έζησ θαη κε ηε κνξθή ηεο
Αλαθνίλσζεο. Ζ δηαδηθαζία δηαιφγνπ πξν ηεο ιήςεο απνθάζεσο κε
ζεζκηθφ ηξφπν ζπληζηά πξνσζεκέλε κνξθή θαλνληζηηθήο δξάζεο έζησ
θαη αλ αθνξά πεγέο ήπηνπ δηθαίνπ (soft law).
Σέινο, ην 2000 ε Δπηηξνπή εμέδσζε Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε γηα ηηο
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ (12.4.2000) ζε ζπλέρεηα ηνπ
΢ρεδίνπ Δξκελεπηηθήο Αλαθνίλσζεο ηεο 24/2/1999, ε νπνία θαη
πξνψζεζε νπζηαζηηθά ηνλ θξηηηθφ ζρνιηαζκφ ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ησλ δηαθφξσλ ζπγγελψλ ελλνηψλ κε
απηή. Σν έγγξαθν απηφ ζπλζέηεη ην ζπλνιηθφ πξνβιεκαηηζκφ ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ γηα ην δήηεκα ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο θαη ζα
πξέπεη λα ζεσξεζεί φηη ζπληζηά ην πξψην ζχζηεκα εξκελεπηηθψλ
θαλφλσλ πνπ αθνξνχλ ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, έλα
είδνο ζχκβαζεο πνπ εθεχξε ην θνηλνηηθφ δίθαην ζπλζέηνληαο έλλνηεο πνπ
θαηάγνληαη απφ ηηο ρψξεο κέιε, αιιά ππεξεηψληαο ακηγψο θνηλνηηθέο
ζθνπηκφηεηεο. Δίλαη ζαθέο βεβαίσο φηη ε Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε δελ
έρεη θακία λνκηθή δεζκεπηηθφηεηα.
Ζ Δπηηξνπή, κε αθνξκή ηε ζπγθεθξηκέλε δξάζε πνπ αλέιαβε
αλαδείρζεθε ζε ζεκαληηθφ πφιν δηαιφγνπ κεηαμχ ηνπ ζπλφινπ ησλ
εκπιεθνκέλσλ παξαγφλησλ. Δθεπξίζθνληαο ηε δηαδηθαζία Πξφηαζεο θαη
ζηε ζπλέρεηα Έθδνζεο Δξκελεπηηθήο Αλαθνίλσζεο, αθνχ πξνψζεζε
πξνο ζπδήηεζε ηελ αξρηθή Πξφηαζε, επηρείξεζε λα δηαζθαιίζεη ή λα
θαίλεηαη φηη δηαζθάιηζε ηελ απφιπηε ζπλαίλεζε ησλ ελδηαθεξνκέλσλ
ζηελ αλάπηπμε απηνχ ηνπ νπζηψδνπο γηα ηελ πξφνδν ηεο Έλσζεο
ζπκβαηηθνχ ηχπνπ.

189

. Γηα κηα ελδηαθέξνπζα αλαιπηηθή πξνζεγγηζε ηνπ ΢ρεδίνπ Δξκελεπηηθήο
Αλαθνίλσζεο βι. Mattera M., Revue des Concessions et des délégations de service
public, 1999, ζ. 11 επ. Δθεί θαη δήισζή ηνπ γηα ηε κε δεζκεπηηθφηεηα ηεο
εξκελεπηηθήο αλαθνίλσζεο ζε ζ. 21
82

5. Ζ ΢χκβαζε Παξαρψξεζεο Γεκνζίσλ Έξγσλ: Μηα ζχκβαζε
δηεπφκελε ακηγψο απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην
To θνηλνηηθφ δίθαην ζηηο νδεγίεο γηα ηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο
επηρείξεζε λα ελνπνηήζεη ηνπο δηάθνξνπο ζπκβαηηθνχο ηχπνπο γηα ηελ
θαηαζθεπή έξγσλ, ηηο πξνκήζεηεο, ηηο ππεξεζίεο θνθ. ΢ην πιαίζην ηεο
ελνπνηεηηθήο απηήο πξνζπάζεηαο ησλ λνκηθψλ αληηιήςεσλ νξίζζεθε
θαη ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ190. Ζ
απνζηνιή ηνπ νξηζκνχ απηνχ191 θαη ηεο ξχζκηζεο ηνπ λνκηθνχ
θαζεζηψηνο επηηεχρζεθε νπζηαζηηθά, αθνχ ήδε ην γαιιηθφ Conseil
d‘Etat φξηζε σο παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο ηε ζχκβαζε κε ηελ
νπνία ην ζχλνιν ή έλα κέξνο ηνπ ζπκβαηηθνχ αληαιιάγκαηνο
ζχκβαζεο θαηαζθεπήο δίδεηαη ζηνλ αληηζπκβαιιφκελν κέζσ ηεο
εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ192 ιεζκνλψληαο γηα ιίγν ηηο «κεγάιεο
ιέμεηο» ηνπ γαιιηθνχ δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ, ελψ θαη ην ειιεληθφ
΢πκβνχιην Δπηθξαηείαο αληηιακβάλεηαη ην ζπγθεθξηκέλν ζπκβαηηθφ
ηχπν επί ηεο βάζεη ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη ηνπ εζσηεξηθνχ
δηθαίνπ ελζσκάησζεο193.
Με ηνλ νξηζκφ ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ απφ ηελ θνηλνηηθή νδεγία 93/37/ΔΟΚ επήιζε κηα νπζηαζηηθή
ηνκή ζηηο πθηζηάκελεο ζεσξίεο ησλ θξαηψλ κειψλ θαη, δεδνκέλεο ηεο
ξχζκηζεο ησλ θαλφλσλ δεκνζηφηεηαο θαη δηαθάλεηαο ηνπ
ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ, αλαηξέζεθε ην θχξην
ραξαθηεξηζηηθφ ησλ ζπγγεληθψλ κε απηφλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο
πνπ ήηαλ ε ειεχζεξε θαη εθηφο δηαδηθαζηψλ ζχλαςή ηνπο. Ζ ζχκβαζε
190

. Γηα ηελ ελλνπνίεζε ησλ νξηζκψλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ηδίσο δε γηα ηε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ βι. Bréchon- Moulènes Ch., Llorens F.,
Bazex M., Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La concession de service public
face au droit communautaire, Sirey, Droit Public, Paris 1992, Bezançon X., Essai sur
les contrats des travaux et de services publics, LGDJ, 1999, ζ. 481 επ. Βι. αθφκε
Guibal M., Droit public des contrats et concurrence: le style européen,, JCP ed. G,
1993, no 3667. ζ. 161 επ, Raymundie O., αλσηέξσ, ζ. 228 επ.
191

. Ζ αλαθνξά θαη παξαπνκπή ζηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ γίλεηαη φπσο ηξνπνπνηήζεθε
κε ηελ νδεγία 97/52/ΔΟΚ, ε νπνία ηζρχεη απφ ηηο 13 Οθησβξίνπ ηνπ 1998 θαη
δεζκεχεη ηα θξάηε κέιε.
192

. Βι. ζρεηηθά CE 26/4/2996, Prefet des Bouches du Rhone c/ Commune de
Lambesc, θαη ηνλ πξνβιεκαηηζκφ γηα ηηο ζπλέπεηεο απηήο ηεο λνκνινγίαο ηνπ Auby
J.F. ζε La délégation de service public, αλσηέξσ, ζ.53.
193

. Βι θαη ηελ απφθαζε ηνπ ΢ηΔ ΔΑ 119/1999, αλαιπηηθά ζην β Μέξνο ηνπ
παξφληνο.

83

παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαηέζηε ζπλεπψο κηα ζχκβαζε
ξπζκηδφκελε ακηγψο απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην194. Σα δίθαηα ησλ
θξαηψλ κειψλ ηελ επαλεηζάγνπλ ή εηζάγνπλ ην πξψην ζηελ έλλνκε
ηάμε ηνπο κε ηε ζπγθεθξηκέλε πιένλ ξχζκηζε σο απηφλνκν ζπκβαηηθφ
ηχπν.
Οη ζπγγέλεηα φκσο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ κε ηηο
ιεγφκελεο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκηνχξγεζε ζεηξά λνκηθψλ θαη
εξκελεπηηθψλ πξνβιεκάησλ195. Με ηελ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε γηα
ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ (12.4.2000) ζε ζπλέρεηα
ηνπ ΢ρεδίνπ Δξκελεπηηθήο Αλαθνίλσζεο ηεο 24/2/1999 ηελ νπνία
εμέδσζε ε Δπηηξνπή, επηηεχρζεθε έλαο αξρηθφο, αιιά ζπλνιηθφο
πξνβιεκαηηζκφο γηα ηε ζέζε ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ γηα ην δήηεκα
ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο επηρεηξψληαο κηα πξψηε ελλνηνινγηθή
απνζαθήλεζε. Ζ Αλαθνίλσζε απηή ζπληζηά ην πξψην ζχζηεκα
εξκελεπηηθψλ θαλφλσλ πνπ αθνξνχλ ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ, θαη ήηαλ αλαγθαία ζην κέηξν πνπ απαηηείην ε
νξηνζέηεζε έζησ θαη ζηνηρεησδψο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ
ηχπνπ ηδίσο ιφγσ ησλ ζεκαληηθψλ δηαθνξψλ ησλ λνκηθψλ
ζπζηεκάησλ ησλ θξαηψλ κειψλ. Γελ ζα κπνξνχζε λα ηζρπξηζζεί
θαλείο φηη κε ην θείκελν απηφ εμαληιείηαη κε πιεξφηεηα ε λνκηθή
πξνζέγγηζε ηεο Δπηηξνπήο γηα ην δήηεκα ησλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο, νχηε φκσο θαη
φηη επηηπγράλεηαη ε επθηαία
ελλνηνινγηθή απνζαθήληζε πνπ απαηηεί ε ζεκαζία ηνπ δεηήκαηνο.
Ζ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε, σο πξνο ηε λνκηθή ηεο θχζε είλαη κε
δεζκεπηηθφ θείκελν, σο πξνο ηελ νπζία δε είλαη κηα ζπιινγή
δηαπηζηψζεσλ ηεο λνκνινγίαο θαη έλαο νδεγφο «γηα ηεο απνζαθήληζε
194

. Δηζη πιένλ γίλεηαη αληηιεπηή θαη απφ ην ζεκαληηθφηεξν κέξνο ηεο ζεσξίαο ησλ
θξαηψλ κειψλ εθηφο ελφο πεξηνξηζκέλνπ αξηζκνχ εμαηξέζεσλ. Καη ζηελ πεξίπησζε
φκσο ησλ εμαηξέζεσλ δελ δηαπηζηψλεηαη δηαθνξνπνίεζε ησλ ζέζεσλ φζν ηδίσο
ελλνηνινγηθή ζχγρηζε θαη δηαπίζησζε αλάγθεο απνζαθήληζεο ησλ λνκηθψλ ελλνηψλ.
΢ρεηηθά βι. γηα ην δήηεκα απηφ Auby J.F. ζε La délégation de service public,
αλσηέξσ, ζ.7, Bezançon X, αλσηέξσ, Bettinger Ch., La gestion deleguee des
services publics dans le monde, Concession ou BOT, αλσηέξσ, Raymundie O.,
αλσηέξσ, Richer L., Droit des contrats administratifs, 2e ed., LGDJ, ζ. 413 επ.,
Μarcou G., La notion de délégation de service public après la loi du 29/1/1993,
RFDA 1994, ζ. 692 επ θαη 875 επ., Symchowicz N., La notion de délégation de
service public, AJDA 1998, ζ. 195 επ.
195

. Δλδεηθηηθά γηα ηνπο πξνβιεκαηηζκνχο ησλ πξψησλ εηψλ βι. Bréchon- Moulènes
Ch., Llorens F., Bazex M., Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La concession
de service public face au droit communautaire, Sirey, Droit Public, Paris 1992.

84

ησλ θαλφλσλ ηνπ παηρληδηνχ» φπσο αλαθέξεη θαη ε ίδηα196. Σνχην ζα
πξέπεη λα εθηηκεζεί δεδνκέλνπ φηη ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δίδεη αθνξκή γηα ζνβαξέο
εξκελεπηηθέο παξεξκελείεο θαη δπζθνιίεο αιιά πξέπεη θαη λα
εθαξκφδεηαη κε ζπλέπεηα ζε έξγα κε αληηθείκελν, ην νπνίν δελ
επηηξέπεη ζνβαξά λνκηθά ζθάικαηα. Ζ πξσηνηππία ηεο ζχκβαζεο δελ
είλαη αδηάθνξε κε ην ζθνπφ πνπ επηηειεί. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ είλαη κηα ζχκβαζε ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ πνπ
αθνξά ηα έξγα θνηλνηηθνχ πξσηίζησο ελδηαθέξνληνο197.
΢ηε κέζνδν ηεο θαηαζθεπήο έξγσλ κε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ θαηαθεχγνπλ νη αλαζέηνπζεο αξρέο, εθφζνλ ην
αληηθείκελν είλαη αξθνχλησο δειεαζηηθφ γηα ηνπο δαλεηζηέο θαη θάζε
είδνπο ρξεκαηνδφηεο ψζηε λα είλεη ειθπζηηθή ε απηνρξεκαηνδφηεζή
ηνπ. Δμάιινπ νη δαλεηζηέο ελζαξξχλνληαη ζηελ επέλδπζε θεθαιαίσλ
απφ ηελ «εξσηθή» πξφηαμε ηεο ρξεκαηνδφηεζεο ηεο Δπξσπατθήο
Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ κε ηελ νπνία απνδεηθλχεηαη ην θνηλνηηθφ
ελδηαθέξνλ. ΢ην πιαίζην απηφ ζα πξέπεη λα αλαδεηεζεί ε κέζνδνο
εξκελείαο ηεο θαη ε φιε πξνζέγγηζε ηνπ κειεηεηή. Δθηφο απφ ηνλ
λνκηθφ ηεο πξνζδηνξηζκφ ζπλεπψο θαη ε ηζηνξηθή δηαδξνκή πνπ
αθνινπζείηαη γηα ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ηνλίδεη
ηνλ θνηλνηηθφ ηεο ραξαθηήξα θαη εζηηάδεη ζην επίπεδν απηφ ηηο
εξκελεπηηθέο πξνζεγγίζεηο.
Σνχην ηδίσο ζεκαίλεη φηη ζπρλά ζα πξέπεη λα απνζηαζηνπνηείηαη
θαλείο απφ ηα δεδνκέλα ηνπ λνκηθνχ ηνπ ζπζηήκαηνο, έζησ θαη αλ
απηά αλάγνληαη ζηηο «ηεξφηεξεο» λνκηθέο ηνπ παξαδνρέο, φπσο
παξαδείγκαηνο ράξηλ είλαη ε θχζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο σο
δηνηθεηηθήο ζχκβαζεο. Δίλαη ζαθέο φηη κηα ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ (παξά ηελ χπαξμε ηεο ιέμεο δεκνζίσλ ζην πιεπξφ
ησλ έξγσλ) είλαη δπλαηφ λα δηέπεηαη απφ ην ηδησηηθφ δίθαην, εθφζνλ ε
ζπκβαιιφκελε αλαζέηνπζα αξρή είλαη ηδησηηθνχ δηθαίνπ, νπφηε
ηθαλνπνηείηαη θαη ην νξγαληθφ θξηηήξην.

196

. Βι. γηα ην δήηεκα ηεο Δξκελεπηηθήο Αλαθνίλσζεο απφ ηε γαιιηθή βηβιηνγξαθία
ηελ πξνζέγγηζε ηνπ Bettinger Ch., Réflexions sur le 1er texte d‘harmonisation sur
les concessions dans le droit communautaire, ζε Revue des Concessions et des
délégations de service public, 2000, ζ. 97 επ., θαη απφ ηελ ειιεληθή βηβιηνγξαθία
Γέξνληα Α., Γίθαην Γεκνζίσλ Έξγσλ, Ζ δηνηθεηηθή ζχκβαζε δεκφζηνπ έξγνπ, Αλη.
΢άθθνπιαο, 2000, ζ. 93 επ.
197

. Auby J.F. ζε la délégation de service public, αλσηέξσ, ζ.75.

85

΢ε θακία πεξίπησζε φκσο ε ζχκβαζε απηή δελ δχλαηαη λα εμαηξείηαη
ησλ θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ πνπ ηελ αθνξνχλ, φπσο είλαη νη
θαλφλεο γηα ηελ εθηίκεζε ησλ πεξηβαιινληηθψλ επηπηψζεσλ ηεο
νδεγίαο 85/337/ΔΟΚ φπσο ηξνπνπνηήζεθε θαη ηζρχεη, ή γηα ηε
δηθαζηηθή πξνζηαζία ηεο νδεγίαο 89/665/ΔΟΚ198. ΢ε απηφ ην πιαίζην
ζα πξέπεη λα γίλνληαη θαη νη επηκέξνπο ζηαζκίζεηο θαη επηινγέο ησλ
εζληθψλ λνκνζεζηψλ αιιά θαη ησλ βαζηθψλ ζπληειεζηψλ ηεο
πινπνίεζεο ησλ έξγσλ ππνδνκήο πνπ εθηεινχληαη κε ηδησηηθή
ρξεκαηνδφηεζε ζχκθσλα κε ην ζπγθεθξηκέλν ζπκβαηηθφ ηχπν. ΢ε
αλαδήηεζε ζπλεπψο ηνπ θνηλνηηθνχ ζπκθέξνληνο νθείινπλ λα
θηλνχληαη νη πφινη εμνπζίαο πνπ θαζνξίδνπλ ην πεπξσκέλν ησλ έξγσλ
ππνδνκήο, έζησ θαη αλ ε έλλνηα απηή δελ είλαη πιήξσο
απνθξπζηαιισκέλε.
Τπάξρεη επνκέλσο καθξά δηαδξνκή επεμεξγαζίαο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, θαηά κήθνο ηεο νπνίαο ε θαληαζία
ησλ λνκηθψλ ζα παξάγεη ιχζεηο θαη ζα παξέρεη ηδέεο πνπ ζα
εκπινπηίζνπλ νπζηαζηηθά ηνλ πθηζηάκελν πξνβιεκαηηζκφ.
6. Η ζύκβαζε παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ σο εηδηθόηεξε
πεξίπησζε ζύκβαζεο δεκνζίσλ έξγσλ
΢ην άξζξν 1 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ νξίδεηαη κεηαμχ άιισλ ε έλλνηα
ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ΢χκθσλα κε ην άξζξν
απηφ «ε παξαρψξεζε δεκνζίσλ έξγσλ είλαη κηα ζχκβαζε ε νπνία
παξνπζηάδεη ηα ίδηα ραξαθηεξηζηηθά κε ηηο αλαθεξφκελεο ζην ζηνηρείν
α) ζπκβάζεηο εθηφο ηνπ φηη ην εξγνιαβηθφ αληάιιαγκα ζπλίζηαηαη
είηε απνθιεηζηηθά ζην δηθαίσκα εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ είηε ζην
δηθαίσκα απηφ ζε ζπλδπαζκφ κε θαηαβνιή ακνηβήο».
Δίλαη πξνθαλήο, απφ ηνλ νξηζκφ απηφ, ν ελλνηνινγηθφο δεζκφο ηνπ
ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ κε ηνλ νξηζκφ ηεο ζχκβαζεο
δεκνζίνπ έξγνπ. Καηά ξεηή δήισζε ηεο νδεγίαο ε κνλαδηθή
ελλνηνινγηθή δηαθνξνπνίεζε ζπλίζηαηαη ζην είδνο ηνπ ζπκβαηηθνχ
αληαιιάγκαηνο. Δίλαη ζπλεπψο απαξαίηεην γηα ηελ ελλνηνινγηθή ηεο
απνζαθήληζε ε αλαγσγή ζηνλ νξηζκφ ηεο έλλνηαο ηνπ δεκνζίνπ
έξγνπ. Ζ νδεγία 93/37/ΔΟΚ νξίδεη ηηο ζπκβάζεηο δεκνζίσλ έξγσλ σο
εμήο: «α) νη ζπκβάζεηο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη ζπκβάζεηο εμ
198

. Δηδηθά γηα ην δήηεκα απηφ ζεκεηψλεηαη φηη κε βάζε θαη ηηο παξαηεξήζεηο ηεο
Δξκελεπηηθήο Αλαθνίλσζεο ηεο Δπηηξνπήο ηνπ 2000 ε Δπηηξνπή Αλαζηνιψλ ηνπ
΢πκβνπιίνπ ηεο Δπηθξαηείαο ζα πξέπεη ελδερνκέλσο λα επαλεμεηάζεη ηε ζέζε ηεο.

86

επαρζνχο αηηίαο ζπλαπηφκελεο εγγξάθσο κεηαμχ, αθελφο, ελφο
εξγνιήπηε θαη, αθεηέξνπ, κηαο αλαζέηνπζαο αξρήο, φπσο απηή
νξίδεηαη ζην ζηνηρείν β), θαη νη νπνίεο έρνπλ σο αληηθείκελν είηε ηελ
εθηέιεζε, είηε ηφζν ηελ εθηέιεζε φζν θαη κειέηε έξγσλ πνπ αθνξνχλ
κία απφ ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ αλαθέξνληαη ζην παξάξηεκα ΗΗ ή ελφο
έξγνπ, φπσο απηφ νξίδεηαη ζην ζηνηρείν γ), είηε αθφκε ηελ
πξαγκαηνπνίεζε, κε νπνηαδήπνηε κέζα, ελφο έξγνπ ην νπνίν
αληαπνθξίλεηαη ζηηο επαθξηβψο αλαθεξφκελεο απφ ηελ αλαζέηνπζα
αξρή αλάγθεο»199.
Δμίζνπ απαξαίηεηνο γηα ηελ ζπλνιηθή ελλνηνινγηθή δηεπθξίληζε ηεο
έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη ν νξηζκφο
ηεο έλλνηαο ησλ έξγσλ πνπ δίδεη ε απηή νδεγία. ΢χκθσλα κε ην άξζξν
1. γ ηεο νδεγίαο «σο έξγν λνείηαη ην απνηέιεζκα ελφο ζπλφινπ
νηθνδνκηθψλ εξγαζηψλ ή εξγαζηψλ πνιηηηθνχ κεραληθνχ πνπ
πξννξίδεηαη λα πιεξνί απηφ θαζαπηφ κηα νηθνλνκηθή ή ηερληθή
ιεηηνπξγία».
Απφ ην ζχλνιν ησλ παξαηηζέκελσλ νξηζκψλ ζηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ
πξνθχπηεη ζπζηεκαηηθά φηη ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
είλαη ζχκβαζε εμ επαρζνχο αηηίαο ζπλαπηφκελε εγγξάθσο κεηαμχ,
αθελφο, ελφο εξγνιήπηε θαη, αθεηέξνπ, κηαο αλαζέηνπζαο αξρήο,
φπσο απηή νξίδεηαη ζην ζηνηρείν β), θαη ε νπνία έρεη σο αληηθείκελν
είηε ηελ εθηέιεζε, είηε ηφζν ηελ εθηέιεζε φζν θαη κειέηε έξγσλ πνπ
αθνξνχλ κία απφ ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ αλαθέξνληαη ζην
παξάξηεκα ΗΗ ή ελφο έξγνπ, δειαδή ελφο ζπλφινπ νηθνδνκηθψλ
εξγαζηψλ ή εξγαζηψλ πνιηηηθνχ κεραληθνχ πνπ πξννξίδεηαη λα πιεξνί
απηφ θαζαπηφ κηα νηθνλνκηθή ή ηερληθή ιεηηνπξγία γ), είηε αθφκε ηελ
πξαγκαηνπνίεζε, κε νπνηαδήπνηε κέζα, ελφο έξγνπ ην νπνίν
αληαπνθξίλεηαη ζηηο επαθξηβψο αλαθεξφκελεο απφ ηελ αλαζέηνπζα
αξρή αλάγθεο, ζηελ νπνία ην πξνβιεπφκελν ζπκβαηηθφ αλάιιαγκα

199

. Γηα ηελ έλλνηα απηή βι. ήδε θαη ηνλ νξηζκφ ηεο απφθαζεο ηνπ ΓΔΚ C-399/98
ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001 Ordine degli Architetti delle Province di Milano e Lodi, Piero
De Amicis, Consiglio Nazionale degli Architetti, Leopoldo Freyrie. Βι. εμάιινπ θαη
ηηο ζεσξεηηθέο πξνζεγγίζεηο Richer L., Le marché public: problèmes actuels de
definition, CJEG, 1986, ζ. 37 επ ,Richer L., Doit des contrats administratifs, 2e ed.
LGDJ 1998,ζ. 321 επ , Sousse M., Droit public des contrats de construction, LGDJ
1998, Cabannes A., La notion communautaire de marchés publics, the. Dact, Paris V,
1996.

87

ζπλίζηαηαη είηε απνθιεηζηηθά ζην δηθαίσκα εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ
είηε ζην δηθαίσκα απηφ ζε ζπλδπαζκφ κε θαηαβνιή ακνηβήο200.
Δίλαη ζαθέο απφ ηνπο αλσηέξσ νξηζκνχο φηη ε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπληζηά ππνπεξίπησζε ζχκβαζεο
θαηαζθεπήο δεκνζίσλ έξγσλ, φπσο απηή νξίδεηαη ζην θνηλνηηθφ
δίθαην. Άιιεο ζπκπξάμεηο ηνπ ηδησηηθνχ ηνκέα κε ηνπο θξαηηθνχο
θνξείο δελ πξνβιέπνληαη απφ ηηο νδεγίεο ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ
θαη δελ ξπζκίδνληαη απφ απηέο ρσξίο ηνχην λα ζεκαίλεη φηη
εμαηξνχληαη ζπλνιηθά ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ201.
7. Ζ ζρέζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ηεο
ζχκβαζεο δεκνζίσλ έξγσλ
Ζ λνκνζεηηθή εμέιημε απέδεημε φηη θαη γηα ηηο ζπκβάζεηο έξγσλ, νη
αλαζέηνπζεο αξρέο πξνζθεχγνπλ ζπρλά ζε ηξφπνπο ρξεκαηνδφηεζεο
ηδηαίηεξα επθάληαζηνπο, ιφγσ ηεο ειιείςεσο θξαηηθψλ πφξσλ202.
΢πκβαίλεη ζπρλά κηα ζχκβαζε έξγνπ, φπσο νξίδεηαη ζην θνηλνηηθφ
δίθαην, λα εθηειείηαη κε αλάκεημε ηδησηηθψλ δαλεηζηψλ ρσξίο λα είλαη
φκσο ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Κξίζηκε παξάκεηξνο
γηα ηε δηάθξηζε απηή είλαη ε δηαπίζησζε ηνπ πνηνο θέξεη ηνλ θίλδπλν
ηνπ δαλεηζκνχ203.
Δθφζνλ ε αλαζέηνπζα αξρή απιψο δαλείδεηαη γηα λα θαηαβάιιεη ην
ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα ζηνλ εξγνιήπηε έρνπκε ζχκβαζε δεκνζίσλ
έξγσλ. Δηδηθά ζηελ φγδνε αηηηνινγηθή έθζεζε ηεο νδεγίαο
89/440/ΔΟΚ αλαθέξνηαλ ξεηά φηη ζα πξέπεη λα ιακβάλνληαη ππφςε
γηα ηνλ νξηζκφ ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζα πξέπεη
200

. Bréchon- Moulènes, Chr. Llorens Fr./ Basex M./ Guisopphe G./ Auby B./
Delvolvé P., La concession de service public face au droit communautaire, Paris,
1992.
201

. Ζ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο αλαθέξεη ραξαθηεξηζηηθά γηα ηηο
πνηθίιεο ζπκπξάμεηο ηδησηηθνχ θαη δεκνζίνπ ηνκέα φηη ππάγνληαη εθφζνλ έρνπλ
δξαζηεξηφηεηεο νηθνλνκηθνχ ραξαθηήξα ζηα άξζξα 52 έσο θαη 66 ηεο ΢πλζήθεο θαη
ηηο αξρέο πνπ εμαγγέιινληαη απφ απηήλ ή πξνθχπηνπλ απφ ηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ.
Πξφθεηηαη εηδηθφηεξα γηα ηηο αξρέο ηεο κε εηζαγσγήο δηαθξίζεσλ, ηεο ίζεο
κεηαρείξηζεο, ηεο δηαθάλεηαο, ηεο ακνηβαίαο αλαγλψξηζεο θαη ηεο αλαινγηθφηεηαο.
202

. Bι. ΢ρεηηθά Terneyre P., Une nouvelle technique de financement prive des
ouvrages collectives: le marchés d‘entreprise de travaux publics, Mélanges Auby,
Dalloz, 1992, ζ. 315 επ.
203

. ΢ρεηηθά βι. θαη ηελ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο
88

λα ιακβάλνληαη ππφςε θαη νη λέεο κνξθέο αλάζεζεο ζπκβάζεσλ. Σν
απηφ πξνθχπηεη θαη απφ ηνλ νξηζκφ ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο
δεκνζίσλ έξγσλ ζηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ φπνπ ξεηά αλαθέξεηαη φηη
αθνξά ηελ πξαγκαηνπνίεζε κε νπνηαδήπνηε κέζα .ελφο έξγνπ ην
νπνίν αληαπνθξίλεηαη ζηηο επαθξηβψο αλαθεξφκελεο απφ ηελ
αλαζέηνπζα αξρή αλάγθεο.
Δθφζνλ φκσο ηνλ δαλεηνιεπηηθφ θίλδπλν θέξεη ν θαηαζθεπαζηήο, ν
νπνίνο γηα λα ηνλ θαιχςεη αλαιακβάλεη ηελ εθκεηάιιεπζε ηνπ έξγνπ
ε θαηάζηαζε ππάγεηαη ζηελ θαηεγνξία ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ. Κξίζηκν ζηνηρείν γηα ηελ ελλνηνινγηθή δηάθξηζε
παξακέλεη πνηνο θέξεη ηνλ θίλδπλν ηεο εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ.
Δθφζνλ ν αλάδνρνο δελ θέξεη θαλέλα θίλδπλν ε ζχκβαζε δελ είλαη
δπλαηφ λα ππάγεηαη ζηελ θαηεγνξία ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ.
Ακθηζβήηεζε ζα κπνξνχζε λα δεκηνπξγεζεί απφ ην γεγνλφο φηη ε
νδεγία 93/37/ΔΟΚ απνδέρεηαη κηα ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ λα έρεη σο ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα ην ζπλδπαζκφ ηεο παξνρήο
ηνπ δηθαηψκαηνο εθκεηάιιεπζεο θαη ηεο θαηαβνιήο εξγνιαβηθνχ
αληαιιάγκαηνο. Σν πξφβιεκα εληείλεηαη δεδνκέλνπ φηη θαη νη
αλαζέηνπζεο αξρέο γηα λα θαζηζηνχλ ειθπζηηθφηεξε ηελ ηδησηηθή
ρξεκαηνδφηεζε ησλ έξγσλ αλαιακβάλνπλ έλα κέξνο ηνπ νηθνλνκηθνχ
θηλδχλνπ πνπ επσκίδεηαη θαηά θαλφλα ν αλάδνρνο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Σέηνηεο πεξηπηψζεηο εκθαλίδνληαη κε
αθνξκή ηελ εγγχεζε θαη‘απνθνπή πνζνχ πξνο φθεινο ησλ ρξεζηψλ,
θιπ. Οη παξεκβάζεηο απηέο ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο ζηελ θαηαλνκή
ησλ θηλδχλσλ δελ αλαηξνχλ ην ραξαθηήξα κηαο ζχκβαζεο, σο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, εθφζνλ ε ζπκκεηνρή ηεο
αλαζέηνπζαο αξρήο θαιχπηεη κέξνο κφλνλ ησλ θηλδχλσλ πνπ
ζπλδένληαη κε ηελ εθκεηάιιεπζε ηνπ έξγνπ πνπ αλαιακβάλεη ν
αλάδνρνο.
Ζ εμεχξεζε ησλ νξίσλ βέβαηα δελ είλαη πάληα επδηάθξηηε. Σνχην
ηδίσο θαζίζηαηαη εληνλφηεξν γηα έξγα πνπ έρνπλ ηζρπξφ ην ραξαθηήξα
ηεο εμππεξέηεζεο ηνπ γεληθνχ ζπκθέξνληνο, νπφηε νη αλαζέηνπζεο
αξρέο αλαιακβάλνπλ ηδηαίηεξε κέξηκλα ππέξ ησλ ρξεζηψλ. Θα πξέπεη
λα θξίλεηαη πάληα θαηά πεξίπησζε ν ραξαθηεξηζκφο εθάζηεο
ζπγθεθξηκέλεο ζπκβαηηθήο ζρέζεο δεδνκέλεο θαη ηεο πνηθηινκνξθίαο
ησλ ρξεκαηνδνηηθψλ πξντφλησλ αιιά θαη ησλ λνκηθψλ ζπλεπεηψλ απφ
ηελ επηινγή εθάζηνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ.

89

Με δεδνκέλν φηη ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ έρεη
πεξηζζφηεξν επέιηθην θαζεζηψο, ζα πξέπεη φηαλ ππάξρεη έληνλε
ακθηζβήηεζε ε πιάζηηγγα λα θιίλεη ππέξ ηεο εθαξκνγήο ησλ
απζηεξφηεξσλ θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ πνπ είλαη απηνί ηεο
ζχκβαζεο θαηαζθεπήο δεκνζίσλ έξγσλ. Σνχην δε ζα πξέπεη λα
ζπκβαίλεη ζε θάζε πεξίπησζε πνπ ε αλαζέηνπζα αξρή αλαιακβάλεη
αζηάζκεηνπο θηλδχλνπο ζπλπθαζκέλνπο κε ηελ εθκεηάιιεπζε ηνπ
έξγνπ. Θα πξέπεη δειαδή γηα ηελ εξκελεπηηθή πξνζέγγηζε λα ηζρχεη ε
αξρή ηεο απζηεξήο εξκελείαο ππέξ ησλ θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ.
8. ΢πκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη κηθηέο ζπκβάζεηο
―Ζ δηαπινθή δεκφζησλ θαη ηδησηηθψλ ζπκθεξφλησλ, φπσο πξνθχπηεη
ζηελ πεξίπησζε ηεο θαηαηκήζεσο εθηάζεσλ γεο, δεκηνπξγεί
νπσζδήπνηε νξηζκέλα πξνβιήκαηα σο πξνο ηηο κεζφδνπο κε ηηο νπνίεο ε
εζληθή λνκνζεζία αλαζέηεη ζε ηδηψηεο επηρεηξεκαηίεο λα κεξηκλήζνπλ νη
ίδηνη γηα ηα έξγα βαζηθήο ππνδνκήο πνπ ζπλνδεχνπλ ην ζρέδην
θαηαηκήζεσο γεο, αθφκε θαη γηα ηα έξγα δεκφζηαο ππνδνκήο πνπ
αθνξνχλ απιψο θαη κφλνλ ηελ αλαςπρή ησλ πνιηηψλ.‖ H δηαηχπσζε
απηή αλήθεη ζην Γεληθφ Δηζαγγειέα Ph. Leger ζηηο πξνηάζεηο ηνπ γηα ηελ
ππφζεζε ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000 C-399/98 Ordine degli Architetti delle
Province di Milano e Lodi θαη Piero De Amicis, Consiglio Nazionale
degli Architetti θαη Leopoldo Freyrie θαηά Comune di Milano, Societa
Pirelli, Milano Centrale Servizi SpA. Ζ πξφηαμε ηνπ πξνβιεκαηηζκνχ
απηνχ ζηηο ζπγθεθξηκέλεο πξνηάζεηο εθθξάδεη ζπλνπηηθά ην γεληθφηεξν
πξνβιεκαηηζκφ γηα έλα δήηεκα εμαηξεηηθήο θξηζηκφηεηαο, πνπ είλαη απηφ
ηνπ λνκηθνχ ραξαθηεξηζκνχ δηαθφξσλ ζπκβάζεσλ νη νπνίεο ζα
κπνξνχζαλ λα ππαρζνχλ ζην εχξνο ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ. Ζ
δηαηχπσζε απηή ζα πξέπεη λα καο πξνβιεκαηίζεη ζεκαληηθά ελφςεη ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ε νπνία ελέρεη ηε ζρέζε
δεκνζίσλ θαη ηδησηηθψλ ζπκθεξφλησλ.
Ηδηαίηεξεο ζεκαζίαο γηα ηελ ππαγσγή ζην αληίζηνηρν λνκηθφ θαζεζηψο
ζα πξέπεη λα ζεσξείηαη φηη είλαη ε δηάθξηζε κεηαμχ ησλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ησλ κηθηψλ ζπκβάζεσλ, νη νπνίεο
ελέρνπλ εθηέιεζε έξγσλ, ππεξεζηψλ θαη πξνκήζεηαο ή παξαιιαγέο ηνπο,
ηδίσο, φηαλ ζηε ζπγθεθξηκέλε κηθηή ζχκβαζε ελππάξρεη ην δηθαίσκα
εθκεηάιιεπζεο. Παξακέλεη εξεπλεηέν αλ, ζε κηα ηέηνηα πεξίπησζε, ε
κηθηή ζχκβαζε πνπ ζπλάπηεηαη ζα ππαρζεί ζην εχξνο ηεο νδεγίαο
93/37/ΔΟΚ γηα ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ή ζα
ππαρζεί ζην εχξνο ησλ νδεγηψλ πνπ ππάγνληαη νη πξνκήζεηεο ή νη
ππεξεζίεο πνπ εθηεινχληαη απφ ηνπο αλαδφρνπο ησλ ζρεηηθψλ
ζπκβάζεσλ. Ζ εξκελεπηηθή πξνζέγγηζε πνπ αθνινπζεί βαζίδεηαη ηδίσο
90

ζηελ αξρή ηεο απνηειεζκαηηθήο εθαξκνγήο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ αιιά
θαη ζηα δηδάγκαηα ηεο γαιιηθήο ζεσξίαο, ε νπνία ήδε απνδέρζεθε φηη
φηαλ ζπλάπηνληαη ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ νη νπνίεο
ελέρνπλ θαη παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο, πξνέρεη θαη εθαξκφδεηαη
ην θαζεζηψο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, φπσο ελζσκαηψζεθε ζην γαιιηθφ
δίθαην απφ ην 1991. Σε «ζπζία» απηή ηεο γαιιηθήο ζεσξίαο ζα έπξεπε λα
ηελ αμηνινγήζνπκε ζεηηθά204.
Ηδηαίηεξα ζεκαληηθή γηα ηε δηεπθξίληζε ησλ ζπκβαηηθψλ απηψλ ζρέζεσλ
είλαη ε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 19/4/1994 C-331/92 Gestion Hotelera
International SA θαηά Comunidad Autonoma de Canarias θιπ, κε ηελ
νπνία νξηνζεηήζεθε ε ζρέζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο κε ηελ
ζχκβαζε έξγνπ, ζην κέηξν πνπ θξίλεηαη κηθηή ζχκβαζε, ε νπνία
απνηειείηαη απφ ζχκβαζε έξγνπ θαη παξαρψξεζε πξαγκάησλ. Σν ΓΔΚ
έθξηλε φηη ην αλ εκπίπηεη κηα κηθηή ζχκβαζε ζηελ εθαξκνγή ηεο νδεγίαο,
εμαξηάηαη απφ ην πνην είλαη ην θχξην αληηθείκελν ηνπ δηαγσληζκνχ.
Δθφζνλ είλαη ε θαηαζθεπή έξγσλ, ηφηε ν δηαγσληζκφο εκπίπηεη ζην πεδίν
ηεο παξνχζαο νδεγίαο. «Οζάθηο νη πξαγκαηνπνηεζεζφκελεο εξγαζίεο ζην
μελνδνρείν ή ζην θαδίλν έρνπλ παξεπφκελν κφλνλ ραξαθηήξα ζε ζρέζε
κε ην θχξην αληηθείκελν», επηζήκαλε ην ΓΔΚ, «ην ζχλνιν ηνπ
δηαγσληζκνχ απηνχ δελ κπνξεί λα ραξαθηεξηζζεί ζχκβαζε δεκνζίσλ
έξγσλ θαηά ηελ έλλνηα ηεο νδεγίαο. ΢ην εζληθφ δηθαζηήξην ελαπφθεηηαη
λα απνθαλζεί αλ νη εξγαζίεο έρνπλ παξεπφκελν ραξαθηήξα ζε ζρέζε κε
ην θχξην αληηθείκελν ηνπ δηαγσληζκνχ».
Κξίζηκν ζηνηρείν επνκέλσο γηα ην ραξαθηεξηζκφ ηεο ζχκβαζεο είλαη ε
ζρέζε θπξίνπ- παξεπνκέλνπ. Ο πξνεμάξρσλ ραξαθηήξαο ηεο σο πξνο ην
αληηθείκελφ ηεο ζα πξνζδψζεη ζηε ζχκβαζε θαη ην λνκηθφ ηεο
ραξαθηεξηζκφ, κε ζπλέπεηα ηελ ππαγσγή ηεο ζην αλάινγν πιαίζην
θαλφλσλ. Θα πξέπεη λα ζεκεησζεί πάλησο, φηη κε ηελ νδεγία 71/305 νη
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δελ ελέπηπηαλ ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο θαη ε
πξαθηηθή ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο απνηέιεζε εππξεπή δηέμνδν γηα
ηε κε εθαξκνγή ηεο απφ ηα θξάηε κέιε, γεγνλφο πνπ άιισζηε νδήγεζε
θαη ζηελ ηξνπνπνίεζή ηεο ψζηε λα ζπκπεξηιακβάλνληαη θαη νη
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο205.
204

. ΢ρεηηθά βι. Delvolvé P., ζε Marchés Publis Européens RFDA, no special 1989,
ζ. 77 επ θαη ηδίσο αξ. 13, Bréchon- Moulènes Ch., Llorens F., Bazex M.,
Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La concession de service public face au
droit communautaire, Sirey, Droit Public, Paris 1992, ζ. 31.
205

. Αλάινγε ζέζε σο πξνο ηε ζρέζε θχξηαο θαη παξεπφκελεο ζπκβαηηθήο ζρέζεο
έιαβε θαη ν Γεληθφο Δηζαγγειέαο Κνζκάο ζηελ ππφζεζε C-107/98 Teckal Srl θαηά
91

΢πλεπψο ε ππαγσγή ζηελ θξίζηκε θνηλνηηθή νδεγία ζα εμαξηεζεί ζηηο
πεξηπηψζεηο ησλ κηθηψλ ζπκβάζεσλ απφ ην θχξην αληηθείκελφ ηνπο κε
θξηηήξηα θπξίσο πνζνηηθά. Ζ άπνςε απηή πάλησο δελ είλαη ηδηαίηεξα
εχινγε αλ ζθεθζεί θαλείο φηη γηα ηηο πεξηζζφηεξεο ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ εθηεινχληαη, ε εθηέιεζε
εξγαζηψλ ζπλαξηάηαη απφιπηα κε ηελ πξνκήζεηα εμνπιηζκνχ θαη ηελ
παξνρή ππεξεζηψλ, ηδίσο ιφγσ ηεο αλάπηπμεο ηεο πιεξνθνξηθήο.
Δπνκέλσο ζα πξέπεη γηα ηελ ζπλνιηθή ζηάζκηζε λα ιακβάλεηαη
ππφςε, θαηά ηελ άπνςή καο, εθηφο απφ ηε ζρέζε θπξίνπ
παξεπνκέλνπ, θαη ε ζρέζε ηεο απηνλνκίαο εθάζηνπ ζπκβαηηθνχ
αληηθεηκέλνπ. Αλ δειαδή ηα έξγα δελ είλαη δπλαηφ λα απηνλνκεζνχλ,
παξά κφλνλ αλ παξαζρεζνχλ ηα πξντφληα θαη νη ππεξεζίεο, είλαη
δήηεκα αλ ν ζπκβαηηθφο ηχπνο πνπ θαίλεηαη σο θχξηνο, είλαη θαη ν
πξαγκαηηθά πξνεμάξρσλ. Γηα ηελ πιεξφηεηα ηεο πξνζέγγηζεο
νξζφηεξν ζα ήηαλ ε εξκελεία λα πξνζεγγίδεη ην φιν ζέκα κε βάζε ηελ
αξρή ηεο απζηεξφηεηαο ή ηεο απνηειεζκαηηθήο εθαξκνγήο ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη ηελ νπζηαζηηθή θαη φρη πνζνηηθή δηάθξηζε ησλ
ζπκβαηηθψλ αληηθεηκέλσλ. Πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή, φπσο
πξναλαθέξζεθε, καο εληζρχεη θαη ε γαιιηθή ζεσξία.

Comune di Viano (Re) θαη AGAC — Azienda Gas-Acqua Consorziale — ηεο Reggio
Emilia, γηα λα απνθαλζεί γηα ην δήηεκα ηεο ππαγσγήο ζηελ νδεγία 93/36 ή 92/50.
΢ηελ ππνζεκείσζε 26 κάιηζηα ησλ Πξνηάζεψλ ηνπ αλέθεξε εηδηθά:
"Τπελζπκίδσ φηη ην Γηθαζηήξην, ζηελ απφθαζε ηεο 19εο Απξηιίνπ 1994, ππφζεζε C331/92, Gestiζn Hotelera Internacional (΢πιινγή 1994, ζ. Ι-1329), αληιψληαο
επηρείξεκα απφ ηε δέθαηε έθηε αηηηνινγηθή ζθέςε ηεο νδεγίαο 92/50, ζχκθσλα κε ηελ
νπνία (ζθέςε), «φπσο πξνθχπηεη απφ ηελ νδεγία 71/305/ΔΟΚ, κηα ζχκβαζε ζεσξείηαη
σο ζχκβαζε δεκνζίσλ έξγσλ κφλνλ εθφζνλ ν ζθνπφο ηεο ζπλίζηαηαη ζηελ εθηέιεζε
ελφο έξγνπ», έθξηλε φηη (ζθέςε 29) «κηθηή ζχκβαζε ε νπνία αθνξά ζπγρξφλσο ηελ
εθηέιεζε εξγαζηψλ θαη ηελ παξαρψξεζε πξαγκάησλ, δελ εκπίπηεη ζην πεδίν εθαξκνγήο
ηεο νδεγίαο 71/305, εάλ ε εθηέιεζε ησλ έξγσλ παξνπζηάδεη παξεπφκελν κφλν
ραξαθηήξα ζε ζρέζε κε ηελ παξαρψξεζε πξαγκάησλ». Η νδεγία 71/305/ΔΟΚ ηνπ
΢πκβνπιίνπ, ηεο 26εο Ινπιίνπ 1971, ζθνπνχζε ζηνλ ζπληνληζκφ ησλ δηαδηθαζηψλ γηα
ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ (ΔΔ εηδ. έθδ 17/001, ζ. 7). Δμάιινπ, ζηε
δέθαηε έβδνκε αηηηνινγηθή ζθέςε ηεο νδεγίαο 92/50, φπνπ γίλεηαη ξεηή αλαθνξά ζην
αληηθείκελν ηεο ζχκβαζεο, δηεπθξηλίδεηαη «φηη, σζηφζν, εθφζνλ ηα έξγα απηά γίλνληαη
επηθνπξηθψο θαη δελ απνηεινχλ ην αληηθείκελν ηεο ζχκβαζεο, δελ κπνξνχλ λα
δηθαηνινγήζνπλ ηνλ ραξαθηεξηζκφ ηεο ζχκβαζεο σο ζχκβαζεο δεκνζίσλ έξγσλ».
Σέινο, ζηελ ίδηα ππφζεζε, ην Γηθαζηήξην ηφληζε (ζθέςε 28) φηη «ζην εζληθφ δηθαζηήξην
ελαπφθεηηαη λα απνθαλζεί αλ ηα έξγα έρνπλ παξεπφκελν ραξαθηήξα ζε ζρέζε κε ην
θχξην αληηθείκελν ηνπ δηαγσληζκνχ».

92

9. ΢πκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο απνθιεηζηηθψλ δηθαησκάησλ ζην πιαίζην ηεο νδεγίαο
93/36/ΔΟΚ ΣΟΤ ΢ΤΜΒΟΤΛΗΟΤ ηεο 14εο Ηνπλίνπ 1993 πεξί
ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ γηα ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ
πξνκεζεηψλ206

Ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ παξνπζηάδεη ελφςεη ηεο πξαθηηθήο ηεο δηάδνζεο
θαη ε ζρέζε ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ κε ηηο
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο απνθιεηζηηθψλ δηθαησκάησλ πνπ πξνβιέπνληαη
ζηελ νδεγία 93/36/ΔΟΚ. Δηδηθφηεξα ην άξζξν 2 ηεο νδεγίαο απηήο νξίδεη
φηη:
«Ζ παξνχζα νδεγία δελ εθαξκφδεηαη:
…….
2. ΋ηαλ κηα αλαζέηνπζα αξρή, θαηά ηελ έλλνηα ηνπ άξζξνπ 1 ζηνηρείν β),
παξαρσξεί ζε θνξέα πνπ δελ απνηειεί αλαζέηνπζα αξρή, αλεμαξηήησο
ηνπ λνκηθνχ θαζεζηψηνο ηνπ, εηδηθφ ή απνθιεηζηηθφ δηθαίσκα λα αζθεί
δξαζηεξηφηεηα δεκφζηαο ππεξεζίαο, ε πξάμε παξαρψξεζεο ηνπ
δηθαηψκαηνο απηνχ νξίδεη φηη ν ελ ιφγσ θνξέαο νθείιεη λα ηεξεί αξρή
ηεο κε δηάθξηζεο ιφγσ ηζαγέλεηαο θαηά ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ δεκφζησλ
πξνκεζεηψλ κε ηξίηνπο»

Με βάζε ηε ζπγθεθξηκέλε πξφβιεςε επηρεηξήζεθε λα εμαηξεζνχλ κε
πξσηνβνπιία ησλ αλαζεηνπζψλ αξρψλ ζεκαληηθφο αξηζκφο κηθηψλ
ζπκβάζεσλ πνπ εκπεξηέρνπλ παξαρψξεζε έξγσλ, ππεξεζηψλ θαη
πξνκήζεηα πξντφλησλ δεδνκέλνπ φηη πεξηέρνπλ, εθ πξψηεο φςεσο θαη
παξαρψξεζε
απνθιεηζηηθνχ
δηθαηψκαηνο
γηα
ηελ
άζθεζε
δξαζηεξηφηεηαο δεκφζηαο ππεξεζίαο.

206

. Ζ νδεγία απηή ηξνπνπνηήζεθε κε ηελ νδεγία Οδεγία 97/52/ΔΚ ηνπ Δπξσπατθνχ
Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 13εο Οθησβξίνπ 1997 πεξί ηξνπνπνηήζεσο
ησλ νδεγηψλ 92/50/ΔΟΚ, 93/36/ΔΟΚ θαη 93/37/ΔΟΚ πεξί ζπληνληζκνχ ησλ
δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ ππεξεζηψλ, ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ
πξνκεζεηψλ θαη ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ, αληηζηνίρσο, ε νπνία εθαξκφδεηαη απφ
ηηο 13 Οθησβξίνπ 1998.
93

Ζ ξχζκηζε ηεο ζρεηηθήο παξαγξάθνπ έρεη εξκελεπζεί κε αθνξκή ηελ
απφθαζε ηνπ ΓEK ηεο 5/12/1989 C-3/88, Δπηηξνπή θαηά Ηηαιηθήο
Γεκνθξαηίαο, ζχκθσλα κε ηελ νπνία θξίζεθε φηη ε πξνκήζεηα πιηθψλ
πιεξνθνξηθήο θαη ε ζρεηηθή εγθαηάζηαζε ζπζηεκάησλ πνπ αθνξνχλ
δξαζηεξηφηεηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, δελ εκπίπηνπλ ζηελ πεξίπησζε
απηήο ηεο παξαγξάθνπ, εθφζνλ ε πξνκήζεηα ηνπ εμνπιηζκνχ πνπ είλαη
αλαγθαίνο γηα ηελ εγθαηάζηαζε ελφο ζπζηήκαηνο πιεξνθνξηθήο θαζψο
θαη ν ζρεδηαζκφο θαη ε δηαρείξηζε ηνπ ζπζηήκαηνο, παξέρνπλ ηε
δπλαηφηεηα ζηε δηνίθεζε λα εθπιεξψζεη ηελ απνζηνιή πνπ ηεο έρεη
αλαηεζεί, ρσξίο νη δξαζηεξηφηεηεο απηέο λα απνηεινχλ δεκφζηα
ππεξεζία.
Αληίζηνηρα έρεη θξηζεί ζηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 26/4/1994 C-272/91
Δπηηξνπή θαηά Ηηαιηθήο Γεκνθξαηίαο φηη δελ ζπληζηά πεξίπησζε
ππαγσγήο ζηε ζρεηηθή ξήηξα ε πξφζθιεζε γηα ππνβνιή πξνζθνξψλ γηα
ηελ αλάζεζε ελφο νινθιεξσκέλνπ ζπζηήκαηνο lotto, εθφζνλ δελ
ζπλεπάγεηαη νπδεκία κεηαβίβαζε επζπλψλ πξνο ηνλ παξαρσξεζηνχρν,
φζνλ αθνξά ηηο δηάθνξεο εξγαζίεο πνπ ζπλδένληαη κε ην παηρλίδη lotto
θαη ην έξγν πεξηνξίδεηαη ζε ηερληθήο θχζεσο δξαζηεξηφηεηεο, πνπ
ζπλδένληαη κε ηελ εγθαηάζηαζε θαη δηαρείξηζε ηνπ ζπζηήκαηνο
απηνκαηνπνηήζεσο207. Άξα, γηα λα ππάξρεη παξαρψξεζε απνθιεηζηηθνχ
δηθαηψκαηνο ζα πξέπεη, θαηά ην ΓΔΚ, λα κεηαβηβαζζεί ζηνλ
207

. ΢πγθεθξηκέλα κε ηελ απφθαζε θξίζεθε φηη:
«30 Ζ Ηηαιηθή Κπβέξλεζε ππνζηεξίδεη, ηέινο, φηη ελ πάζε πεξηπηψζεη, δεδνκέλνπ φηη
ζηελ ππφ θξίζε ππφζεζε πξφθεηηαη πεξί αλαζέζεσο ζηνλ παξαρσξεζηνχρν ηνπ
εηδηθνχ θαη απνθιεηζηηθνχ δηθαηψκαηνο λα αζθήζεη θάπνηα δξαζηεξηφηεηα δεκνζίαο
ππεξεζίαο, ζπληζηακέλε, ηνπιάρηζηνλ ελ κέξεη, ζην παηρλίδη lotto, ν κνλαδηθφο
ηεξεηένο θαλφλαο είλαη απηφο ηνπ άξζξνπ 2, παξάγξαθνο 3, ηεο νδεγίαο. Καηά ηε
δηάηαμε απηή, "φηαλ ην δεκφζην ή κηα πεξηθεξεηαθή ή ηνπηθή αξρή ή έλα απφ ηα
λνκηθά πξφζσπα δεκνζίνπ δηθαίνπ ή έλαο απφ ηνπο αληίζηνηρνπο νξγαληζκνχο πνπ
απαξηζκνχληαη ζην παξάξηεκα Η παξαρσξεί ζε έλαλ νξγαληζκφ δηάθνξνλ απφ ηελ
αλαζέηνπζα αξρή, αλεμαξηήησο ηνπ λνκηθνχ θαζεζηψηνο απηνχ, εηδηθφ ή
απνθιεηζηηθφ δηθαίσκα λα αζθεί δξαζηεξηφηεηα δεκνζίαο ππεξεζίαο, ε πξάμε πεξί
παξαρσξήζεσο ηνπ δηθαηψκαηνο απηνχ πξέπεη λα πεξηιακβάλεη ηνλ φξν φηη ν ελ ιφγσ
νξγαληζκφο νθείιεη λα ηεξεί ηελ αξρή ηεο κε δηαθξίζεσο ιφγσ ηζαγελείαο θαηά ηε
ζχλαςε ζπκβάζεσλ θξαηηθψλ πξνκεζεηψλ κε ηξίηνπο".
31 Ζ επηρεηξεκαηνινγία απηή πξέπεη, επίζεο, λα απνξξηθζεί.
32 Πξάγκαηη, φπσο πξνθχπηεη απφ ηηο ζθέςεηο 7 έσο 11 ηεο παξνχζαο απνθάζεσο, ε
νξγάλσζε ηνπ παηρληδηνχ lotto δελ έρεη κεηαβηβαζηεί ζηνλ παξαρσξεζηνχρν,
δεδνκέλνπ φηη ην έξγν ηνπ πεξηνξίδεηαη ζε ηερληθήο θχζεσο δξαζηεξηφηεηεο πνπ
ζπλδένληαη κε ηελ εγθαηάζηαζε θαη ηε δηαρείξηζε ηνπ ζπζηήκαηνο
απηνκαηνπνηήζεσο. Οη δξαζηεξηφηεηεο απηέο ζπλίζηαληαη, αθελφο, ζηελ παξνρή
ππεξεζηψλ πξνο ην δεκφζην θαη, αθεηέξνπ, ζηελ παξάδνζε νξηζκέλσλ αγαζψλ πξνο
απηφ.»

94

παξαρσξεζηνχρν ε νξγάλσζε ηνπ ίδηνπ ηνπ παηρληδηνχ. ΢ε θακία
πεξίπησζε πάλησο δελ ζα ζεσξεζεί φηη ε δξαζηεξηφηεηα απηή επάγεηαη
κεηαβίβαζε ζηνλ παξαρσξηζηνχρν δηθαηψκαηνο γηα άζθεζε δεκφζηαο
εμνπζίαο ή γηα άζθεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο. Ο Γεληθφο Δηζαγγειέαο
Gulmann αλέθεξε ξεηά ζηηο Πξνηάζεηο ηνπ φηη ε ζρεηηθή δξαζηεξηφηεηα
απνηειεί παξνρή ππεξεζηψλ θαη πξνκήζεηα αγαζψλ απφ ην Γεκφζην θαη
φρη αλάζεζε εμνπζηψλ νξγάλσζεο ηνπ παηρληδηνχ lotto.
Hδε κε ηελ πξφζθαηε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-275/98 ηεο 18 Ννεκβξίνπ
1999, Unitron Scandinavia A/S 3-S, Danske Svineproducenters
Serviceseselskab θαη Ministeriet for Eςdevarer, Landburg og Fiskeri
θξίζεθε φηη φηαλ ζε θνξέα πνπ δελ είλαη αλαζέηνπζα αξρή ρνξεγνχληαη
απφ αλαζέηνπζα αξρή εηδηθά ή απνθιεηζηηθά δηθαηψκαηα αζθήζεσο
δξαζηεξηφηεηαο δεκφζηαο ππεξεζίαο, απαηηείηαη κφλνλ φπσο ε
ρνξεγνχζα ην δηθαίσκα απηφ πξάμε νξίδεη φηη ν ελ ιφγσ θνξέαο νθείιεη
λα ηεξεί, γηα ηηο ζπκβάζεηο δεκνζίσλ πξνκεζεηψλ πνπ ζπλάπηεη κε
ηξίηνπο ζην πιαίζην ηεο δξαζηεξηφηεηαο απηήο, ηελ αξρή ηεο
απαγνξεχζεσο δηαθξίζεσλ ιφγσ ηζαγελείαο208.
Αλ θαη απφ ζπζηεκαηηθή άπνςε ε δηάηαμε απηή δελ απαηηεί ηελ ηήξεζε
ησλ δηαδηθαζηψλ δηαγσληζκνχ πνπ πξνβιέπεη ε νδεγία 93/36 ζηελ
πεξίπησζε απηή, ζα ηζρχζεη ε αξρή ηεο απαγνξεχζεσο ιφγσ δηαθξίζεσλ.
Ζ αξρή απηή ζπλεπάγεηαη ηδίσο ππνρξέσζε δηαθάλεηαο, πξνθεηκέλνπ ε

208

. Βι ήδε θαη επηβεβαίσζε ηνπ ΓΔΚ ζηελ C-324/98 απφθαζε ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ
2000 Telaustria Verlags GmbH θαη Telefonadress GmbH θαηά Telekom Austria AG,
παξηζηακέλεο ηεο: Herold Business Data AG κε ηελ αθφινπζε δηαηχπσζε:
«60. Πξέπεη λα παξαηεξεζεί ζπλαθψο φηη, αλ θαη ηέηνηεο ζπκβάζεηο, ζην παξφλ
ζηάδην εμειίμεσο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, απνθιείνληαη ηνπ πεδίνπ εθαξκνγήο ηεο
νδεγίαο 93/38, νη αλαζέηνληεο θνξείο, φηαλ ηηο ζπλάπηνπλ, ππνρξενχληαη, εληνχηνηο,
λα ηεξνχλ ηνπο ζεκειηψδεηο θαλφλεο ηεο ζπκβάζεσο ελ γέλεη θαη ηελ αξρή ηεο
απαγνξεχζεσο
ησλ
δηαθξίζεσλ
ιφγσ
ηζαγελείαο
εηδηθφηεξα.
61. Πξάγκαηη, φπσο ην Γηθαζηήξην έθξηλε κε ηελ απφθαζή ηνπ ηεο 18εο Ννεκβξίνπ
1999, C-275/98, Unitron Scandinavia θαη 3-S (΢πιινγή 1999, ζ. Η-8291, ζθέςε 31), ε
αξρή απηή ζπλεπάγεηαη ηδίσο ππνρξέσζε δηαθάλεηαο επηηξέπνπζα ζηελ αλαζέηνπζα
αξρή λα κπνξεί λα βεβαηψλεηαη γηα ηελ ηήξεζε ηεο αξρήο απηήο.
62. Ζ ελ ιφγσ ππνρξέσζε δηαθάλεηαο πνπ απφθεηηαη ζηελ αλαζέηνπζα αξρή
ζπλίζηαηαη ζηε δηαζθάιηζε, ππέξ φισλ ησλ ελδερνκέλσλ αλαδφρσλ, πξνζήθνληνο
βαζκνχ δεκνζηφηεηαο πνπ λα θαζηζηά δπλαηφ ην άλνηγκα ηεο αγνξάο ππεξεζηψλ ζηνλ
αληαγσληζκφ θαζψο θαη ηνλ έιεγρν ηνπ ακεξφιεπηνπ ραξαθηήξα ησλ δηαδηθαζηψλ
δηαγσληζκνχ.»

95

αλαζέηνπζα αξρή λα κπνξεί λα βεβαηψλεηαη γηα ηελ ηήξεζε ηεο αξρήο
απηήο209.
΢πλέπεηα ησλ πξναλαθεξζέλησλ είλαη φηη ε αλαζέηνπζα αξρή, ε νπνία
ρνξεγεί εηδηθά ή απνθιεηζηηθά δηθαηψκαηα αζθήζεσο δξαζηεξηφηεηαο
δεκφζηαο ππεξεζίαο ζε θνξέα πνπ δελ είλαη αλαζέηνπζα αξρή,
ππνρξενχηαη λα απαηηεί απφ ηνλ θνξέα απηφλ λα ηεξεί, γηα ηηο ζπκβάζεηο
δεκνζίσλ πξνκεζεηψλ πνπ ζπλάπηεη κε ηξίηνπο ζην πιαίζην ηεο
δξαζηεξηφηεηαο απηήο, ηελ αξρή ηεο απαγνξεχζεσο δηαθξίζεσο ιφγσ
ηζαγελείαο, αληίζεηα δελ επηβάιιεη ζηελ αλαζέηνπζα αξρή λα απαηηεί απφ
ηνλ ζρεηηθφ θνξέα λα ηεξεί γηα ηε ζχλαςε ηέηνησλ ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ
πξνκεζεηψλ, ηηο δηαδηθαζίεο δηαγσληζκνχ πνπ πξνβιέπεη ε νδεγία
93/36/ΔΟΚ.
10. ΢πκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ζπκβάζεηο
ππεξεζηψλ
Ζ νδεγία 92/50/ΔΟΚ ΔΟΚ ΣΟΤ ΢ΤΜΒΟΤΛΗΟΤ ηεο 18εο Ηνπλίνπ
1992 γηα ην ζπληνληζκφ ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο δεκφζησλ
ζπκβάζεσλ ππεξεζηψλ210 δελ πεξηιακβάλεη νξηζκφ ηεο έλλνηαο ηεο
παξαρψξεζεο ππεξεζηψλ παξφηη ηνχην είρε αξρηθά πξνηαζεί απφ ηελ
Δπηηξνπή θαηά ηηο πξνπαξαζθεπαζηηθέο εξγαζίεο θαηάξηηζεο ηεο
νδεγίαο απηήο. Σν ΢πκβνχιην δελ έθακε απνδεθηή ηελ πξφηαζε απηή
κε ζπλέπεηα ε νδεγία 92/50/ΔΟΚ λα εθαξκφδεηαη ζε «θάζε ζχκβαζε
εμ επαρζνχο αηηίαο, ζπλαπηφκελεο εγγξάθσο κεηαμχ ελφο θνξέα
παξνρήο ππεξεζηψλ θαη κίαο αλαζέηνπζαο αξρήο» πιελ ησλ ξεηά
αλαθεξφκελσλ εμαηξέζεσλ. 211
Θα πξέπεη εμαξρήο λα δηεπθξηληζζεί φηη έζησ θαη αλ ζε θάζε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ελππάξρεη ε παξνρή ππεξεζηψλ ιφγσ
209

. Βι. ζρεηηθά γηα ην δήηεκα απηφ θαη ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-324/98 ηεο 7εο
Γεθεκβξίνπ 2000 Telaustria Verlags GmbH θαη Telefonadress GmbH θαηά Telekom
Austria AG.
210

. Ζ νδεγία απηή ηξνπνπνηήζεθε κε ηελ νδεγία Οδεγία 97/52/ΔΚ ηνπ Δπξσπατθνχ
Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 13εο Οθησβξίνπ 1997 πεξί ηξνπνπνηήζεσο
ησλ νδεγηψλ 92/50/ΔΟΚ, 93/36/ΔΟΚ θαη 93/37/ΔΟΚ πεξί ζπληνληζκνχ ησλ
δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ ππεξεζηψλ, ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ
πξνκεζεηψλ θαη ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ, αληηζηνίρσο, ε νπνία εθαξκφδεηαη απφ
ηηο 13 Οθησβξίνπ 1998.
211

. ΢ρεηηθά βι. θαη ηελ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο θαη ηελ
ππνζεκείσζε αξ. 9.

96

ηνπ ζηνηρείνπ ηεο εθκεηάιιεπζεο, δελ ππάξρεη ηαχηηζε ησλ
ζπκβαηηθψλ απηψλ ελλνηψλ εθφζνλ ε πξψηε απαηηεί ηελ θαηαζθεπή
δεκνζίνπ έξγνπ. Καζνξηζηηθφ ζηνηρείν γηα ηε δηάθξηζε ησλ
ζπκβαηηθψλ ηχπσλ θαη ηνπ λνκηθνχ ηνπο θαζεζηψηνο ζα πξέπεη λα
είλαη ην θαηά πφζνλ ν αλάδνρνο ηεο ζχκβαζεο εθκεηαιιεχεηαη έξγν
ην νπνίν θαηαζθεχαζε.
Δθφζνλ κία ζχκβαζε αθνξά ηελ παξαρψξεζε ππεξεζηψλ ζα ππαρζεί,
αλ βέβαηα νη παξερφκελεο ππεξεζίεο απνηεινχλ άζθεζε νηθνλνκηθήο
δξαζηεξηφηεηαο ζχκθσλα κε ηα άξζξα ( πξψελ) 52- 66 (θαη λπλ) 4355 ηεο ΢πλζήθεο, ζην γεληθφ θαζεζηψο ησλ θαλφλσλ πνπ αθνξνχλ ηηο
δεκφζηεο ζπκβάζεηο δειαδή ζηελ αξρή ηεο ηζφηεηαο, ηεο δηαθάλεηαο
ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο, ηεο αλαινγηθφηεηαο θαη ηεο ακνηβαίαο
αλαγλψξηζεο γηα ηηο νπνίεο ζα γίλεη ιφγνο ακέζσο κεηά212.
Θα πξέπεη λα ζεκεησζεί φηη νη ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο δελ ππάγνληαη ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο
92/50/ΔΟΚ, έζησ θαη αλ ν παξαρσξεζηνχρνο αλάδνρνο παξέρεη
ππεξεζίεο. Κξηηήξην γηα ηελ ππαγσγή ζηελ νδεγία απηή είλαη ην
ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα. ΢πλαθψο θξίζεθε θαη κε ηελ απφθαζε ηνπ
ΓΔΚ ηεο 10/11/1998 C-360/96 Gemeente Arnhem, Gemeente Rheden
θαη BFI Holding BV, κε αθνξκή ηηο παξαηεξήζεηο ηεο Γαιιηθήο
Κπβέξλεζεο φηη νη ζπκβάζεηο πνπ ζπλδένπλ ηνπο Γήκνπο κε ηελ
ARA κπνξνχλ λα ζεσξεζνχλ παξαρσξήζεηο δεκνζίαο ππεξεζίαο,
νπφηε εμαηξνχληαη απφ ην πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 92/50/ΔΟΚ,
θαη ελ ζπλερεία φηη, γηα λα ππάξρεη παξαρψξεζε δεκνζίαο ππεξεζίαο
θαηά ην θνηλνηηθφ δίθαην, πξέπεη ν ζπκβαιιφκελνο λα ακείβεηαη είηε
δηα ηεο παξνρήο ηνπ δηθαηψκαηνο εθκεηαιιεχζεσο ηεο ππεξεζίαο,
είηε δηα ηεο παξνρήο απηνχ ηνπ δηθαηψκαηνο ζε ζπλδπαζκφ κε
νξηζκέλε ακνηβή213. Σν ΓΔΚ έθξηλε φηη, ρσξίο λα είλαη απαξαίηεην λα
εξκελεπζεί ε έλλνηα ηεο παξαρσξήζεσο δεκνζίαο ππεξεζίαο, πνπ δελ
απνηειεί αληηθείκελν ησλ εξσηεκάησλ πνπ ππνβιήζεθαλ απφ ην
εζληθφ δηθαζηήξην, αξθεί ε παξαηήξεζε φηη απφ ηηο πιεξνθνξίεο πνπ
παξείραλ νη Γήκνη, απαληψληαο ζε εξψηεζε ηνπ Γηθαζηεξίνπ, ηδίσο
δε απφ ηα άξζξα 8 θαη 9 ηεο ζπκθσλίαο-πιαίζην πνπ ζπλήθζε κεηαμχ
ηνπ Gemeente Rheden θαη ηεο ARA θαζψο θαη απφ ην άξζξν 7 ηεο
212

. Βι. θαη ηελ πην πάλσ ππνζεκείσζε γηα ηε ζθέςε πνπ δηαηππψζεθε ζηελ
απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-324/98 ηεο 7εο Γεθεκξίνπ 2000 Telaustria Verlags GmbH θαη
Telefonadress GmbH θαηά Telekom Austria AG, παξηζηακέλεο ηεο: Herold Business
Data AG.
213

. Bι. θαη ζρνιηαζκφ ηεο απφθαζεο απηήο Chavrier H., ζε Revue des Concessions
et des Délégations de service public, 1999, ζ. 101 επ.
97

ζπκβάζεσο
παξνρήο
ππεξεζηψλ
πεξηζπιινγήο
νηθηαθψλ
απνξξηκκάησλ πνπ ζπλήθζε κεηαμχ ησλ ηδίσλ ζπκβαιινκέλσλ,
πξνθχπηεη φηη ε ARA ακείβεηαη απνθιεηζηηθά κε ηελ θαηαβνιή
νξηζκέλεο ακνηβήο θαη φρη δηα ηεο παξνρήο ηνπ δηθαηψκαηνο
εθκεηαιιεχζεσο ηεο ππεξεζίαο. Καηά ζπλέπεηα απέξξηςε ηνλ
ηζρπξηζκφ ηεο Γαιιηθήο Κπβέξλεζεο θαη επηβεβαίσζε ηε ζέζε φηη νη
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο δελ ππάγνληαη ζην
πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο απηήο. Ζ απφθαζε απηή ζπληζηά ηνκή
θαηά ηελ άπνςή καο ζην ζεσξεηηθφ πξνβιεκαηηζκφ ησλ λνκηθψλ
θαηεγνξηψλ θαζψο κε ηξφπν ζρεδφλ αθνξηζηηθφ δειψλεη φηη νη
παξαδνζηαθέο ζέζεηο ηνπ γαιιηθνχ ηδίσο δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ δελ
αθνξνχλ επζέσο ηελ εξκελεπηηθή πξνζέγγηζε ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαζηή, ν νπνίνο ζεζπίδεη ίδηα θξηηήξηα θαη ηδίσο απηφ ηεο
εθκεηάιιεπζεο
σο
αληηπαξνρή
αληί
άιινπ
ζπκβαηηθνχ
αληαιιάγκαηνο, ρσξίο λα ππεηζέξρεηαη ζηε «ζενινγία» ηεο ζρνιήο
ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, θαη ησλ θαηαζηξαηεγήζεσλ ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ πνπ είλαη δπλαηφ απηή λα επάγεηαη.
Σν δήηεκα ηεο ζρέζεο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο θαη ηεο ζχκβαζεο
παξνρήο ππεξεζηψλ πξαγκαηεχεηαη θαη ε πξφζθαηε απφθαζε ηεο
9/9/1999 C-108/98 RI.SAN Sarl θαη Commune Ischia, Italia Lavoro
Spa πξψελ GEPI SpA, Ischia Ambiente SpA. Ζ θάπσο ζθνηεηλή απηή
απφθαζε, ιφγσ ηεο ειιείςεσο ζηνηρείσλ πνπ έληνλα επηζεκαίλεη ην
ΓΔΚ, αλαθέξεηαη ζηελ ελδερφκελε ππαγσγή ζην άξζξν 55 θαη 90.2
ηεο ΢πλζήθεο ππεξεζηψλ, πνπ παξέρνληαη σο παξαρψξεζε δεκφζηαο
ππεξεζίαο απφ επηρείξεζε κηθηήο νηθνλνκίαο, ζηελ νπνία αλαηέζεθε
ρσξίο δηαγσληζκφ ε εθηέιεζε εξγαζηψλ ζπγθνκηδήο απνβιήησλ. Με
αθνξκή ηελ απφθαζε απηή, ην ΓΔΚ επηζήκαλε φηη ν νξηζκφο ηεο
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο θαζψο θαη ην εξψηεκα, αλ ε
παξαρψξεζε απηή εκπίπηεη ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 92/50
δηέπνληαη απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην214, θαη ηφληζε εηδηθά φηη κπνξνχλ λα
απνηειέζνπλ αληηθείκελν πξνδηθαζηηθήο παξαπνκπήο δπλάκεη ηνπ
άξζξνπ 177 ηεο ΢πλζήθεο. Γίλεηαη ζαθήο ζηελ ππφζεζε απηή, κηα
ηάζε ηνπ ΓΔΚ λα επηθξίλεη ην εξψηεκα ηεο παξαπνκπήο ηνπ εζληθνχ
δηθαζηεξίνπ, ην νπνίν ζεψξεζε θάπνηα δεηήκαηα σο ιπζηηειή,
ηνλίδνληαο θνκςά φηη ηέζεθαλ άηερλα θαη ρσξίο λα δνζνχλ ζηνηρεία.
Παξφια απηά, αθνχ αλέθεξε φηη ην άξζξν 55, φπσο θαη ην άξζξν 90.2
ηεο ΢πλζήθεο, εθαξκφδεηαη φηαλ ηπγράλεη θαη' αξρήλ εθαξκνγήο ε
214

. Βι. θαη ηε ραξαθηεξηζηηθή δηαηχπσζε ηεο απφθαζεο :
«15. Αζθαιψο, ν νξηζκφο ηεο ελλνίαο εθρψξεζε δεκνζίαο ππεξεζίαο, ζχκθσλα κε
ηελ θνηλνηηθή θαλνληζηηθή ξχζκηζε ζε ζέκαηα δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, θαζψο θαη ην
εξψηεκα αλ ε εθρψξεζε απηή εκπίπηεη ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 92/50,
δηέπνληαη απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην.»
98

αξρή ηεο ειεπζεξίαο εγθαηάζηαζεο θαη ε ειεπζεξία παξνρήο
ππεξεζηψλ (σο εμαίξεζε) θαη πάλησο φρη ζηελ επίδηθε ππφζεζε φπνπ
πξνδήισο δελ πθίζηαην, θαηά ην ΓΔΚ, θαηάζηαζε ηθαλή λα ζπλδέζεη
ην πξαγκαηηθφ ηεο ππφζεζεο κε ηηο αξρέο απηέο ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ. Σνχην δε δηφηη ε ηδησηηθή εηαηξία, ε νπνία ακθηζβεηνχζε ηελ
αλάζεζε, δελ αζθνχζε δξαζηεξηφηεηεο ζηελ ηηαιηθή αγνξά
επηθαινχκελε ηελ ειεπζεξία εγθαηάζηαζεο ή ηελ ειεπζεξία παξνρήο
ππεξεζηψλ. Σν ΓΔΚ θαζηζηά ζαθή ηε βνχιεζή ηνπ λα πξνβαίλεη ζε
έιεγρν νπζίαο θαη λα ηνπ δίδνληαη επαξθή ζηνηρεία, ψζηε λα
πξνβαίλεη ηφζν ζηελ νξζή λνκηθή ππαγσγή ζηηο δηαηάμεηο φζν θαη
ζηνλ νξζφ λνκηθφ ραξαθηεξηζκφ. Παξφιν ην «ζθνηεηλφ» ραξαθηήξα
ηεο, ε απφθαζε απηή απνηειεί πξνεγνχκελν γηα ηηο δηνηθεηηθέο αξρέο
ησλ θξαηψλ κειψλ, πνπ πξνρσξνχλ ζε αλάινγεο αλαζέζεηο
ζπζηεκαηηθφηαηα, ζπλδένληαο ηελ παξαρψξεζε ππεξεζηψλ θαη ηελ
παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο. Καη κε ηελ απφθαζε απηή ηνπ
ΓΔΚ δίδεηαη έκθαζε ζην δήηεκα ηεο πξνζέγγηζεο θαηά ην θνηλνηηθφ
δίθαην ησλ λνκηθψλ θαηεγνξηψλ, ε νπνία ζα κπνξνχζε λα ζεσξεζεί,
αλεμάξηεηα απφ ηνλ πξνβιεκαηηζκφ κε αθνξκή ηε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, σο κηα ζπλνιηθή ηάζε
νκνγελνπνίεζεο ησλ ζπκβαηηθψλ ηχπσλ ζηελ Δπξσπατθή Έλσζε.
΢εκεηψλεηαη πάλησο φηη θαη νη δχν πξνπαξαηεζείζεο απνθάζεηο
αθνξνχλ ηελ απνθνκηδή απνξξηκκάησλ θαη ηα θξάηε κέιε θηλήζεθαλ
ζε αλάινγν πιαίζην επηρεηξεκαηνινγίαο. Θα πξέπεη, αξγά ή γξήγνξα,
λα αλακέλεη θαλείο ην λνκνινγηαθφ βήκα ηνπ ζπλνιηθνχ
επαλαραξαθηεξηζκνχ ηεο ζπκβαηηθήο ζρέζεο, φηαλ απηφο
ρξεζηκνπνηείηαη σο πξφθαζε γηα ηελ απνθπγή εθαξκνγήο ησλ
θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, ηδίσο κάιηζηα ζε κηα πεξίνδν πνπ νη
δξαζηεξηφηεηεο πνπ ζπληζηνχζαλ δεκφζηα ππεξεζία πξηλ απφ 2-3
δεθαεηίεο, ζήκεξα ππάγνληαη νισζδηφινπ ζηε ζθαίξα ησλ ηδησηηθψλ
δξαζηεξηνηήησλ θαη ηεο αξρήο ηεο επίηεπμεο θέξδνπο.
Καη νη δξαζηεξηφηεηεο απηέο πάλησο ζα πξέπεη λα ζεσξείηαη φηη
ππάγνληαη ζην γεληθφ θαζεζηψο ησλ θαλφλσλ πνπ αθνξνχλ ηηο
δεκφζηεο ζπκβάζεηο δειαδή ζηελ αξρή ηεο ηζφηεηαο, ηεο δηαθάλεηαο
ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο, ηεο αλαινγηθφηεηαο θαη ηεο ακνηβαίαο
αλαγλψξηζεο γηα ηηο νπνίεο ζα γίλεη ιφγνο ακέζσο κεηά215.
215

. Βι θαη ηελ απφθαζή ηνπ ΓΔΚ ηεο 18εο Ννεκβξίνπ 1999, C-275/98, Unitron
Scandinavia θαη 3-S, ήδε δε θαη επηβεβαίσζε ηνπ ΓΔΚ ζηελ C-324/98 απφθαζε ηεο
7εο Γεθεκβξίνπ 2000 Telaustria Verlags GmbH θαη Telefonadress GmbH θαηά
Telekom Austria AG, παξηζηακέλεο ηεο: Herold Business Data AG.

99

11. ΢πκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη άιιεο κνξθέο
ζπκπξάμεσλ κεηαμχ ηδησηψλ θαη δεκνζίνπ. To δήηεκα ηεο ζησπεξήο
εληνιήο
Ηδηαίηεξα ζπρλά παξνπζηάδνληαη πεξηπηψζεηο ζπκπξάμεσλ κεηαμχ
ηδησηψλ θαη αλαζεηνπζψλ αξρψλ, νη νπνίεο, αλ θαη δελ εκπίπηνπλ
θαηά ην γξάκκα ζηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ, επηηξέπνπλ έλα γεληθφηεξν πξνβιεκαηηζκφ σο πξνο ηε θχζε
ηνπο θαη ηνπο εθαξκνζηένπο θαλφλεο ζηνπο νπνίνπο ππάγνληαη γηα ην
θαηά πφζνλ είλαη δπλαηφ λα ππαρζνχλ ζηε ζπγθεθξηκέλε λνκηθή
θαηεγνξία216.
11.1. Πεξηπησζηνινγηθή αλαθνξά- Η ζύζηαζε εηαηξηώλ
Σέηνηνπ είδνπο ζπκπξάμεηο ιακβάλνπλ ρψξα ζπρλά κε ίδξπζε θνηλψλ
εηαηξηψλ κεηαμχ ηδησηψλ θαη δεκνζίνπ κε ζθνπφ ηελ εθηέιεζε θαη
εθκεηάιιεπζε έξγσλ. Καηά ηελ άπνςε ηεο Δπηηξνπήο ζηελ
Δξκελεπηηθή ηεο αλαθνίλσζε νη ζπκπξάμεηο απηέο ζα ππάγνληαη ζην
γεληθφ θαζεζηψο ησλ θαλφλσλ ηεο ΢πλζήθεο θαη δε ζηα άξζξα
(πξψελ) 52 θαη 59 (θαη λπλ) 43-55 απηήο, αιιά δελ ζα ππαρζνχλ ζην
εηδηθφ θαζεζηψο ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Ζ
ζέζε απηή δελ καο βξίζθεη ζχκθσλνπο δεδνκέλνπ φηη αθελφο
επηηξέπεη επξεία έθηαζε θαηαζηξαηήγεζεο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ
ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, αξθεί αληί γηα ζχκβαζε έξγνπ λα
ζπζηαζεί εηαηξία κε ην αθξηβψο ηαπηφζεκν αληηθείκελν ην νπνίν ζα
εθηειεί κε απηεπηζηαζία κέηνρνο απηήο πξνδήισο κε απεπζείαο
αλάζεζε, εθφζνλ ηαπηίδεηαη κε ηελ αλαζέηνπζα αξρή, αθεηέξνπ δελ
ζπλάδεη θαη κε ην γξάκκα θαη ην ζθνπφ ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ, ε
νπνία δελ ζηφρεπε θαηά ηνλ θαζνξηζκφ ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ λα πεξηγξάςεη έλα κφλν ζπκβαηηθφ
ηχπν, αιιά απεχζπλε ζηα θξάηε κέιε έλα πιαίζην γηα ηελ ππαγσγή
ησλ θάζε είδνπο επθάληαζησλ θαηαζθεπψλ ηνπ ηδησηηθνχ δαλεηζκνχ.
Ζ Δπηηξνπή ζηελ Δξκελεπηηθή ηεο Αλαθνίλσζε δέρεηαη αθφκε θαη
γηα ηηο ζπκβάζεηο θαηαζθεπήο δεκνζίσλ έξγσλ, φηη ε πνηθηιία ησλ
ζρέζεσλ ιφγσ ησλ ρξεκαηνδνηηθψλ αλαγθψλ είλαη δπλαηφ λα
νδεγήζεη ζε ζχγρπζε αθφκε θαη γηα ην ζπγθεθξηκέλν ζπκβαηηθφ ηχπν
πνπ είλαη πεξηζζφηεξν ζαθήο. ΢πληζηά παξάδνμν ην λα κελ
216

. Βι. αλσηέξσ ζηελ παξάγξαθν γηα ηηο κηθηέο ζπκβάζεηο ηηο ζθέςεηο ηνπ Γεληθνχ
Δηζαγγειέα Leger.
100

απνδέρεηαη θάηη αλάινγν γηα ηε ζχζηαζε εηαηξηψλ κε ζθνπφ ηελ
αλάζεζε ζην λέν κέηνρν ηελ θαηαζθεπή έξγνπ ην νπνίν ε εηαηξία ζα
εθκεηαιιεπζεί, ηδίσο φηαλ είλαη γλσζηφ φηη ζπρλά γηα ηε ζχζηαζε
ηέηνηνπ είδνπο εηαηξηψλ επηιέγεηαη θαηάιιεινο εξγνιήπηεο θαη φρη
απνθιεηζηηθά κέηνρνο – ρξεκαηνδφηεο.
Δθφζνλ ππάξρεη επνκέλσο ζχκβαζε θαηαζθεπήο δεκνζίνπ έξγνπ,
έζησ θαη αλ εθηειείηαη απφ ππνςήθην κέηνρν ζπζηαζεζφκελεο πξνο
ηνχην εηαηξίαο, ε ζχκβαζε ζα πξέπεη λα ππάγεηαη ζην ζπλνιηθφ
θαζεζηψο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, εθφζνλ
βεβαίσο ζπληξέρνπλ θαη ηα ινηπά θξηηήξηα ηεο νδεγίαο217.

217

. Δλδείμεηο γηα ηε ζπλεξγαζία αλαζεηνπζψλ αξρψλ κε ηδηψηε ζην πιαίζην
ζχζηαζεο θνηλήο εηαηξίαο παξέρεη ε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-108/98 ηεο 9εο
΢επηεκβξίνπ 1999, RI.SAN. Srl θαηά Comune di Ischia, Italia Lavoro SpA θαη Ischia
Ambiente SpA.
΢χκθσλα κε ηελ απφθαζε :
«4. Σν άξζξν 4, παξάγξαθνο 6, ηνπ λφκνπ 95/95, ηεο 29εο Μαξηίνπ 1995, πεξί ησλ
κεηθηψλ εηαηξηψλ παξνρήο δεκνζίσλ ππεξεζηψλ (GURI αξηζ. 77, ηεο 1εο Απξηιίνπ
1995), ν νπνίνο ηξνπνπνίεζε ην λνκνζεηηθφ δηάηαγκα 26/95, ηεο 31εο Ηαλνπαξίνπ
1995 (GURI αξηζ. 26, ηεο 31εο Ηαλνπαξίνπ 1995), νξίδεη:
«Γηα ηελ ελίζρπζε ηεο απαζρνιήζεσο ή ηεο επαλαπξνζιήςεσο εξγαδνκέλσλ, νη
δήκνη/ θνηλφηεηεο θαη νη επαξρίεο επηηξέπεηαη λα ζπληζηνχλ, απφ θνηλνχ κε ηελ GEPI
SpA, κεηνρηθέο εηαηξίεο αθφκε θαη γηα ηε δηαρείξηζε ηνπηθψλ δεκνζίσλ ππεξεζηψλ».
5. Καηά ην άξζξν 4, παξάγξαθνο 8, ηνπ λφκνπ, «ε εθρψξεζε ηνπ κεξηδίνπ ηεο GEPI
SpA ζην κεηνρηθφ θεθάιαην πξνο ηηο θαηά ην παξφλ άξζξν εηαηξίεο ρσξεί κέζσ
δηαδηθαζίαο πξνζθιήζεσο γηα ηελ ππνβνιή πξνζθνξψλ εληφο δηαζηήκαηνο πέληε
εηψλ».
6 Ζ GEPI είλαη ρξεκαηνδνηηθή εηαηξία ε νπνία ζπζηάζεθε θαη' εθαξκνγή ηνπ
άξζξνπ 5 ηνπ λφκνπ 184/71, ηεο 22αο Μαξηίνπ 1971 (GURI αξηζ. 105, ηεο 28εο
Απξηιίνπ 1971). Απνζθνπεί ζηε ζηήξημε ηεο δηαηεξήζεσο θαη απμήζεσο ηνπ
επηπέδνπ απαζρνιήζεσο. Σν θεθάιαηφ ηεο θαηέρεη εμ νινθιήξνπ ην Τπνπξγείν
Θεζαπξνθπιαθίνπ.
Πξαγκαηηθά πεξηζηαηηθά θαη θχξηα δίθε
7 Με ηελ απφ 19 Μαξηίνπ 1996 απφθαζε ηνπ δεκνηηθνχ ζπκβνπιίνπ, ν Γήκνο Ischia
ζπλέζηεζε κεηνρηθή εηαηξία κεηθηνχ θεθαιαίνπ, θαηά ηελ έλλνηα ηνπ άξζξνπ 22,
παξάγξαθνο 3, ζηνηρείν εε, ηνπ λφκνπ 142/90 γηα ηε δηαρείξηζε ηεο ππεξεζίαο
απνθνκηδήο ησλ αζηηθψλ ζηεξεψλ απνβιήησλ. Καη' εθαξκνγή ηνπ άξζξνπ 4,
παξάγξαθνο 6, ηνπ λφκνπ 95/95, ν Γήκνο θαηείρε ην 51 % ηνπ εηαηξηθνχ θεθαιαίνπ
θαη ε GEPI ην 49 %. Με απφθαζε ηεο 7εο Ννεκβξίνπ 1996, ην δεκνηηθφ ζπκβνχιην
αλέζεζε ζηελ εηαηξία Ischia Ambiente ηελ ππεξεζία απνθνκηδήο ησλ αζηηθψλ
ζηεξεψλ απνβιήησλ ηελ νπνία δηαζθάιηδε πξνεγνπκέλσο ε εηαηξία RI.SAN. βάζεη
ζπλαθζείζαο ζπκβάζεσο πνπ επξφθεηην λα ιήμεη ζηηο 4 Ηαλνπαξίνπ 1997.»
Παξά ην γεγνλφο φηη ην δήηεκα ηεο ζρέζεο δελ επειχζε απφ ηελ απφθαζε γηα άιινπο
ιφγνπο αμίδεη λα ζεκεησζεί ε έκθαζε κε ηελ νπνία επηβεβαίσζε ην ΓΔΚ ηελ
αξκνδηφηεηά ηνπ θαη ηε ζρεηηθή δηαηχπσζε:
101

11.2. Η ελζσκαηνύκελε παξαρώξεζε ζε κνλνκεξή πξάμε- Ιδίσο ην
δήηεκα ηεο ζησπεξάο εληνιήο
Σν απηφ ζα πξέπεη λα ηζρχζεη, θαηά ηελ άπνςή καο, αλ ε παξαρψξεζε
ιάβεη ρψξα κε κνλνκεξή πξάμε ζπκβαηηθνχ ραξαθηήξα θαη φρη κε
ζχκβαζε. Σέηνηα πξάμε είλαη δπλαηφ λα είλαη ε ρνξήγεζε άδεηαο ε
νπνία εθδίδεηαη κεηά απφ πξφηαζε ηνπ ελδηαθεξνκέλνπ ζηελ νπνία
ελζσκαηψλεηαη ε βνχιεζή ηνπ. Αληίζεηα, ε Δξκελεπηηθή
Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο θαίλεηαη λα δέρεηαη θαη σο πξνο ην
δήηεκα απηφ ηελ γεληθή ππαγσγή ζην θαζεζηψο ησλ άξζξσλ 52 έσο
66 ηεο ΢πλζήθεο. Σνχην φκσο δελ είλαη εχινγν θαηά ηελ άπνςή καο
δηφηη ζπρλά κνλνκεξείο πξάμεηο πεξηέρνπλ ζε πνιιά θξάηε κέιε
πιήξε θείκελα ζπκθσληψλ, ή νη ζπκθσλίεο απηέο πξνθχπηνπλ απφ ηα
ηεχρε δεκνπξάηεζεο ελψ κε ηελ ππνβνιή ηεο πξνζθνξάο νξίδεηαη ε
βνχιεζε ηνπ ελφο κέξνπο. Ζ αλάζεζε κε κνλνκεξή πξάμε ζπληζηά ηε
δήισζε βνπιήζεσο ηνπ εηαίξνπ κέξνπο θαη θαηά ζπλέπεηα ππάξρεη
πιήξεο ζπκθσλία ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηπηψζεηο ε νπνία φκσο
εθθέξεηαη κε ρσξηζηέο έγγξαθεο δειψζεηο βνπιήζεσο. Δπνκέλσο, δελ
είλαη πξφδειε ε ζέζε ηεο Δπηηξνπήο ζηελ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε.
΢ε θάζε πεξίπησζε βέβαηα, θαηά ηελ Δπηηξνπή, νη ζπκπξάμεηο ησλ
ηδησηψλ θαη ησλ αλαζεηνπζψλ αξρψλ ππάγνληαη ζην γεληθφ θαζεζηψο
ησλ θαλφλσλ πνπ αθνξνχλ ηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο δειαδή ζηελ αξρή
ηεο ηζφηεηαο, ηεο δηαθάλεηαο ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο, ηεο
αλαινγηθφηεηαο θαη ηεο ακνηβαίαο αλαγλψξηζεο γηα ηηο νπνίεο ζα
γίλεη ιφγνο ακέζσο κεηά. Σνχην φκσο δελ αξθεί δηφηη επηηξέπεη ηε
λνκηθή αζάθεηα θαη δίδεη δηεμφδνπο ζηελ θαηαζηξαηήγεζε ησλ
θαλφλσλ.
Με νδεγφ ηελ απφθαζε ηνπ C-399/98 ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001 Ordine
degli Architetti delle Province di Milano e Lodi, Piero De Amicis,
Consiglio Nazionale degli Architetti, Leopoldo Freyrie ζα πξέπεη λα
γίλεηαη δεθηφ φηη ελφςεη ηνπ ζθνπνχ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, αξθεί
γηα ηελ ππαγσγή ζην θαζεζηψο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ θαη κφλνλ έλα «ζπκβαηηθφ ζηνηρείν» αλάινγν κε ην

«Αζθαιψο, ν νξηζκφο ηεο ελλνίαο εθρψξεζε δεκνζίαο ππεξεζίαο, ζχκθσλα κε ηελ
θνηλνηηθή θαλνληζηηθή ξχζκηζε ζε ζέκαηα δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, θαζψο θαη ην
εξψηεκα αλ ε εθρψξεζε απηή εκπίπηεη ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 92/50,
δηέπνληαη απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην».

102

θξηζέλ ζηε ζρεηηθή απφθαζε218. ΢χκθσλα κε ην άξζξν 1 ζηνηρ α ηεο
νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ δελ απαηηείηαη ζχκβαζε, αιιά αξθεί ή χπαξμε
ζπκβαηηθνχ ζηνηρείνπ γηα λα ηθαλνπνηνχληαη νη πξνυπνζέζεηο
εθαξκνγήο ηεο. ΢χκθσλα κε ην ζθνπφ ηεο νδεγίαο θξίζεθε θαη ην
επαρζέο ηεο ζχκβαζεο θαη ε έλλνηα ηνπ εξγνιήπηε. Ζ απφθαζε απηή,
επαλαθέξεη ην δήηεκα ηεο ζησπεξήο εληνιήο ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο
πξνο ηνλ θαηαζθεπαζηή, κε αλαθνξά ζην άξζξν 3 ηεο νδεγίαο
93/37/ΔΟΚ πνπ αθνξά ηνπο αλαδφρνπο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ ε νπνία πξνθχπηεη απφ κνλνκεξή πξάμε (ζηε ζπγθεθξηκέλε
πεξίπησζε πνιενδνκηθή άδεηα), πνπ απαζρφιεζε ήδε ηε γαιιηθή
ζεσξία219 θαη λνκνινγία220 κε αθνξκή ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο.
Γελ είλαη κάιηζηα ηπραίν φηη ε ζεσξία απηή αλαπηχρζεθε γηα
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο πνπ αθνξνχζαλ ηελ αλάπηπμε αθηλήησλ221.
Ζ ηελ απφθαζε ηνπ C-399/98 ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001 Ordine degli
Architetti delle Province di Milano e Lodi, Piero De Amicis,
Consiglio Nazionale degli Architetti, Leopoldo Freyrie, αθνχ
πξνζδηφξηζε ην ζθνπφ θαη ηε κέζνδν εξκελείαο ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ ζηελ παξ. 52 απηήο, πξνζέδσζε ζηε λνκνινγία ηνπ Conseil
d‘Etat έλα λέν ζθνπφ θαη κηα λέα πξννπηηθή. Απνθαζίδνληαο ην ΓΔΚ
ηελ ππνρξέσζε ηήξεζεο ησλ φξσλ δεκνζηφηεηαο ηνπ θνηλνηηθνχ
218

. Σνχην έρεη ζεκαζία ηδηαίηεξε γηα ην αγγιηθφ δίθαην ην νπνίν εθιακβάλεη ζπρλά
ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ σο άδεηα. ΢ρεηηθά βι. θαη Vinter G.,
Project Finance, Sweet & Maxwell, London 1998.
219

. Llorens F., Une nouvelle application du mandat en droit administrative: la
délégation de maîtrise d‘ouvrage public, LPA 27 et 30 juin et 2 juillet 1986, Βrard
Y., Le mandat comme fondement des contrats administratifs entre personnes privées,
JCP, ed. G 1981, no 3032, Goudeville A., La notion de mandat en droit administratif,
AJDA, 1979, ζ. 7 επ. Ηδίσο βι. θαη Raymundie O., αλσηέξσ, ζ. 61 επ κα αλαιπηηθή
λνκνινγηαθή παξνπζίαζε.
220

. Βι. ζρεηηθά CE 7/7/1976 Soc. D‘amenagement de la region de Rouen, Rec. 805,
TC 4/11/1985, Soc. DeLa Commune et Dumont D. 1986. IR. 143, obs Llorens F., CE
18/12/1985, SEM de marché d‘interet national de Marseille, DA 1986, no 88., CE
27/1/1984 Ville d‘Avignon c/Da Costa Nunees, Rec. 28, Quot.Jur. note Moderne F.,
θιπ.
221

. Ηδηαίηεξε αλαθνξά ζην δήηεκα απηφ βι. ζην ηξίην θεθάιαην ηνπ Γ κέξνπο ηνπ
παξφληνο κε αθνξκή θαη ηελ πεξίπησζε ηεο Δπξσληχζλεπιαλη. Βι. επίζεο θαη
Brechon- Moulénes Ch., Llorens F., Bazex M., Guisolphe Gh., Auby J.B.,
Delvolvé P., La concession de service public face au droit communautaire, Sirey,
Droit Public, Paris 1992, ζ. 48 , Moderne F., Les concession en matiére d‘urbanisme,
Enc. Dalloz, Collectiv. Locales, p. 3325- 1 et s.,

103

δηθαίνπ θαηά ηνπο φξνπο ηνπ άξζξνπ 3 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ πνπ
αλαθέξνληαη ζηνπο αλαδφρνπο παξαρψξεζεο δεκνζίνπ έξγνπ γηα
ηνπο θαηφρνπο πνιενδνκηθήο αδείαο ζχκθσλα κε ηελ ζεσξία ηεο
ζησπεξήο εληνιήο, επεμέηεηλε ηελ εθαξκνγή ησλ θνηλνηηθψλ θαλφλσλ
ζε έλα επξχηαην πεδίν ζπκβάζεσλ θαη κνλνκεξψλ πξάμεσλ κε
θξηηήξηα εηζθεξζέληα απφ ην λνκηθφ εμνπιηζκφ θαη ηελ παξάδνζε
ησλ θξαηψλ κειψλ ηα νπνία φκσο εθζπγρξνλίζζεθαλ κε ηξφπν
εληππσζηαθφ. ΢χκθσλα κε ηε λνκνινγία απηή θαη ε Δξκελεπηηθή
Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο ζα φθεηιε λα πξνζαξκνζζεί αλαιφγσο.
12. Οη ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο ζηνπο εμαηξνχκελνπο ηνκείο
Ζ νδεγία 93/38/ΔΟΚ222 ΣΟΤ ΢ΤΜΒΟΤΛΗΟΤ ηεο 14εο Ηνπλίνπ 1993
πεξί ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο ζπκβάζεσλ ζηνπο ηνκείο
ηνπ χδαηνο, ηεο ελέξγεηαο, ησλ κεηαθνξψλ θαη ησλ ηειεπηθνηλσληψλ
δελ πεξηέρεη εηδηθνχο θαλφλεο, νχηε γηα ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο,
νχηε γηα ηηο ζπκβάζεηο παξνρήο ππεξεζηψλ πνπ ζπλάπηνπλ νη θνξείο
πνπ δξαζηεξηνπνηνχληαη ζηνπο ηνκείο ηνπ χδαηνο, ηεο ελέξγεηαο, ησλ
κεηαθνξψλ θαη ησλ ηειεπηθνηλσληψλ223. Ζ δηαπίζησζε απηή
θαζίζηαηαη ηδηαίηεξα ζεκαληηθή δεδνκέλνπ φηη παξαδνζηαθά ν
ζπκβαηηθφο ηχπνο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο
αθνξνχζε θαηά θαλφλα ην αληηθείκελν πνπ ππφ ην θαζεζηψο ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ππάγεηαη ζηνπο εμαηξνχκελνπο ηνκείο. Δίλαη
γεγνλφο φηη ε εθκεηάιιεπζε ηεο ελέξγεηαο ή ησλ κεηαθνξψλ ππήξμε ν
ηνκέαο ζηνλ νπνίν άλζηζε ε concession de service public θαη ζα
αλέκελε θαλείο, δεδνκέλνπ θαη ηνπ γεγνλφηνο φηη νη ζπγθεθξηκέλεο
δξαζηεξηφηεηεο είλαη επηδεθηηθέο εθκεηάιιεπζεο, ην θνηλνηηθφ δίθαην
λα πξνβεί ζε ξχζκηζε θαη ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ

222

. H νδεγία απηή ήδε ηξνπνπνηήζεθε κε ηελ Οδεγία 98/4/ΔΚ ηνπ Δπξσπατθνχ
Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 16εο Φεβξνπαξίνπ 1998 γηα ηελ ηξνπνπνίεζε
ηεο νδεγίαο 93/38/ΔΟΚ πεξί ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο ζπκβάζεσλ
ζηνπο ηνκείο ηνπ χδαηνο, ηεο ελέξγεηαο, ησλ κεηαθνξψλ θαη ησλ ηειεπηθνηλσληψλ.
Ήδε έρεη πξνηαζεί ε εθ λένπ ζπλνιηθή ηξνπνπνίεζε ηεο νδεγίαο απηήο κε ηελ
λεψηεξε πξφηαζε Οδεγίαο ηνπ Δπξσπατθνχ Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ:
Πξφηαζε ΟΓΖΓΗΑ΢ ΣΟΤ ΔΤΡΧΠΑΨΚΟΤ ΚΟΗΝΟΒΟΤΛΗΟΤ ΚΑΗ ΣΟΤ
΢ΤΜΒΟΤΛΗΟΤ πεξί ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο ζπκβάζεσλ ζηνπο
ηνκείο ηνπ χδαηνο, ηεο ελέξγεηαο θαη ησλ κεηαθνξψλ (ππνβιεζείζα απφ ηελ
Δπηηξνπή) 2000/0117 (COD)
223

. Γηα έλαλ ζπλνιηθφ πξνβιεκαηηζκφ επί ηνπ εχξνπο εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο
93/38/ΔΟΚ ζε ζρέζε κε ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο ππεξεζηψλ βι. θαη ηελ
απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-324/98 ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000, Telaustria Verlags GmbH,
Telefonadress GmbH θαη Telecom Austria Ag
104

ππεξεζηψλ ζην πιαίζην ησλ δηαηάμεσλ γηα ηνπο εμαηξνχκελνπο ηνκείο
ηεο νδεγίαο 93/38/ΔΟΚ.
Ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ παξνπζηάδεη ε δηάθξηζε ζηελ νπνία πξνβαίλεη ε
Δπηηξνπή θαηά ηελ εξκελεπηηθή ηεο πξνζέγγηζε ζε ζρέζε κε ηελ
ππαγσγή κηαο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ αθνξά
ζηνπο εμαηξνχκελνπο ηνκείο, αλάινγα κε ην θνξέα πνπ ηε ζπλάπηεη.
΢χκθσλα κε ηελ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο ηεο
12/4/2000, εθφζνλ ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο αλαηίζεηαη απφ δεκφζην
θνξέα πνπ είλαη απνθιεηζηηθά θνξηηζκέλνο κε ηελ άζθεζε θάπνηαο
απφ ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ ππάγνληαη ζηνπο εμαηξνχκελνπο ηνκείο
εθαξκφδεηαη κφλνλ ην γεληθφ θαζεζηψο ηεο ΢πλζήθεο ζηηο ζπκβάζεηο
απηέο δειαδή ε αξρή ηεο ηζφηεηαο, ηεο δηαθάλεηαο ηεο ίζεο
κεηαρείξηζεο, ηεο αλαινγηθφηεηαο θαη ηεο ακνηβαίαο αλαγλψξηζεο.
Δθφζνλ φκσο ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπλάπηεηαη
κε θνξέα πνπ δελ είλαη θνξηηζκέλνο απνθιεηζηηθά κε ηελ άζθεζε
θάπνηαο δξαζηεξηφηεηαο απφ απηέο πνπ αλαθέξεη ε νδεγία ησλ
εμαηξνπκέλσλ ηνκέσλ θαη αθνξά νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα
εθαξκφδνληαη ηφζν νη γεληθνί θαλφλεο ηεο ΢πλζήθεο φζν θαη ην
ηδηαίηεξν θαζεζηψο ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
εθφζνλ ζπληξέρνπλ θαη νη ινηπνί φξνη πνπ ε νδεγία 93/37/ΔΟΚ
πξνβιέπεη.
Ζ πξφζθαηε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-324/98 ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000,
Telaustria Verlags GmbH, Telefonadress GmbH θαη Telecom Austria
Ag επηβεβαίσζε ηε ζέζε απηή κε αθνξκή ζχκβαζε παξνρήο
ππεξεζηψλ ππαγφκελε ζηελ νδεγία 93/38/ΔΟΚ224 γηα ηελ νπνία
224

. Με εηδηθή αλαθνξά φηη:
«Ζ νδεγία 93/38/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 14εο Ηνπλίνπ 1993, πεξί ζπληνληζκνχ
ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο ζπκβάζεσλ ζηνπο ηνκείο ηνπ χδαηνο, ηεο ελέξγεηαο, ησλ
κεηαθνξψλ θαη ησλ ηειεπηθνηλσληψλ, δηέπεη ζχκβαζε εμ επαρζνχο αηηίαο πνπ
ζπλήθζε γξαπηψο κεηαμχ, αθελφο, επηρεηξήζεσο ε νπνία είλαη εηδηθψο επηθνξηηζκέλε
απφ ηε λνκνζεζία θξάηνπο κέινπο λα εθκεηαιιεχεηαη ππεξεζία ηειεπηθνηλσληψλ θαη
ηεο νπνίαο ην θεθάιαην αλήθεη εμ νινθιήξνπ ζηηο δεκφζηεο αξρέο ηνπ ελ ιφγσ
θξάηνπο κέινπο θαη, αθεηέξνπ, ηδησηηθήο επηρεηξήζεσο, νζάθηο κε ηε ζχκβαζε απηή
ε πξψηε επηρείξεζε αλαζέηεη ζηε δεχηεξε ηε δεκηνπξγία θαη ηελ έθδνζε εληχπσλ θαη
ειεθηξηθψο ρξεζηκνπνηνπκέλσλ πηλάθσλ ζπλδξνκεηψλ ηνπ ηειεθψλνπ
(ηειεθσληθψλ θαηαιφγσλ) γηα λα δηαλέκνληαη ζην θνηλφ·
- αλ θαη δηέπεηαη απφ ηελ νδεγία 93/38, κηα ηέηνηα ζχκβαζε απνθιείεηαη, ζην παξφλ
ζηάδην εμειίμεσο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, απφ ην πεδίν εθαξκνγήο ηεο ηειεπηαίαο
ιφγσ ηνπ γεγνλφηνο, ηδίσο, φηη ε αληηπαξνρή ηεο πξψηεο επηρεηξήζεσο πξνο ηε
105

νξίδεην φηη ην ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα ηνπ αλαδφρνπ πξνθχπηεη απφ
ηελ εθκεηάιιεπζε ησλ ππεξεζηψλ θξίλνληαο φηη :
«Αλ θαη ηέηνηεο ζπκβάζεηο, ζην παξφλ ζηάδην εμειίμεσο ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ, απνθιείνληαη ηνπ πεδίνπ εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 93/38, νη
αλαζέηνληεο θνξείο, φηαλ ηηο ζπλάπηνπλ, ππνρξενχληαη, εληνχηνηο, λα
ηεξνχλ ηνπο ζεκειηψδεηο θαλφλεο ηεο ζπκβάζεσο ελ γέλεη θαη ηελ αξρή
ηεο απαγνξεχζεσο ησλ δηαθξίζεσλ ιφγσ ηζαγελείαο εηδηθφηεξα,
ζπλεπαγνκέλε ε αξρή απηή, ηδίσο, ππνρξέσζε δηαθάλεηαο επηηξέπνπζα
ζηελ αλαζέηνπζα αξρή λα κπνξεί λα βεβαηψλεηαη γηα ηελ ηήξεζε ηεο
αξρήο
απηήο.
3) Η ελ ιφγσ ππνρξέσζε δηαθάλεηαο πνπ απφθεηηαη ζηελ αλαζέηνπζα
αξρή ζπλίζηαηαη ζηε δηαζθάιηζε, ππέξ φισλ ησλ ελδερνκέλσλ
αλαδφρσλ, πξνζήθνληνο βαζκνχ δεκνζηφηεηαο πνπ λα θαζηζηά δπλαηφ
ην άλνηγκα ηεο αγνξάο ππεξεζηψλ ζηνλ αληαγσληζκφ θαζψο θαη ηνλ
έιεγρν ηνπ ακεξφιεπηνπ ραξαθηήξα ησλ δηαδηθαζηψλ δηαγσληζκνχ.
4) ΢ην εζληθφ δηθαζηήξην απφθεηηαη λα απνθαλζεί σο πξνο ην αλ ε
ππνρξέσζε απηή ηεξήζεθε ζηελ ππφζεζε ηεο θχξηαο δίθεο θαη λα
εθηηκήζεη επηπιένλ ην ιπζηηειέο ησλ πξνζθνκηζζέλησλ πξνο ηνλ ζθνπφ
απηφλ απνδεηθηηθψλ ζηνηρείσλ.»
΢χκθσλα κε ηε ζέζε πνπ δηαηχπσζε ην ΓΔΚ γηα ην παξφλ ζηάδην ηεο
εμέιημεο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, νη αλαζέηνπζεο αξρέο εθαξκφδνπλ
γηα ηηο ζπκβάζεηο πνπ αθνξνχλ αληηθείκελν ππαγφκελν ζην εχξνο ηεο
νδεγίαο 93/38/ΔΟΚ θαη έρνπλ σο ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα ηελ
παξαρψξεζε ηνπ δηθαηψκαηνο εθκεηάιιεπζεο ζηνλ ηδηψηε ελ γέλεη
ηνπο ζεκειηψδεηο θαλφλεο ηεο ζπκβάζεσο θαη εηδηθφηεξα ηελ αξρή ηεο
απαγφξεπζεο ησλ δηαθξίζεσλ ιφγσ ηζαγελείαο, «ζπλεπαγνκέλε ε
αξρή απηή, ηδίσο, ππνρξέσζε δηαθάλεηαο επηηξέπνπζα ζηελ
αλαζέηνπζα αξρή λα κπνξεί λα βεβαηψλεηαη γηα ηελ ηήξεζε ηεο αξρήο
απηήο».
Ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ σο πξνο ηελ θαηάηαμε ησλ ζρεηηθψλ
ζπκβαηηθψλ ηχπσλ παξνπζηάδεη ίδηα απηή απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C324/98 δεδνκέλνπ φηη ε δηάδηθνο δεκφζηα επηρείξεζε Telaustria
πξφηεηλε λα εξκελεπζεί ε νδεγία 93/38/ΔΟΚ ππφ ηελ έλλνηα φηη κηα
ζχκβαζε ηεο νπνίαο ε αληηπαξνρή ζπλίζηαηαη ζε δηθαίσκα
εθκεηαιιεχζεσο επίζεο εκπίπηεη ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο. Ζ ίδηα
εηαηξία ππνζηήξημε φηη γηα λα εθαξκφδεηαη ε νδεγία 93/38 ζε κηα
δεχηεξε ζπλίζηαηαη ζην φηη ε δεχηεξε απνθηά ην δηθαίσκα εθκεηαιιεχζεσο ηεο δηθήο
ηεο παξνρήο, σο αληακνηβή.»

106

ηέηνηα ζχκβαζε, αξθεί ε ηειεπηαία, ζχκθσλα κε ην άξζξν 1, ζεκείν
4, ηεο ελ ιφγσ νδεγίαο, λα είλαη επαρζήο θαη λα έρεη ζπλαθζεί
γξαπηψο. Καηά ηελ άπνςε ηεο εηαηξίαο απηήο δελ δηθαηνινγείηαη λα
ζπλαρζεί φηη ηέηνηεο ζπκβάζεηο απνθιείνληαη ηνπ πεδίνπ εθαξκνγήο
ηεο νδεγίαο 93/38 ιφγσ ηεο ζησπήο ηεο ηειεπηαίαο σο πξνο ηνλ ηξφπν
ακνηβήο ηνπ παξέρνληνο ππεξεζίεο. Ζ Telaustria ππνζηήξημε ηε ζέζε
απηή βαζηδφκελε ζηε ζέζε φηη ην γεγνλφο φηη ε Δπηηξνπή δελ πξφηεηλε
λα πεξηιεθζνχλ δηαηάμεηο ζρεηηθέο κε απηφ ην είδνο ζπκβάζεσλ ζην
πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο, ζεκαίλεη φηη απηή έθξηλε φηη ε νδεγία
θαιχπηεη φιεο ηηο ζπκβάζεηο παξνρήο ππεξεζηψλ, αλεμαξηήησο ησλ
ηξφπσλ ακνηβήο ηνπ παξέρνληνο ηηο ππεξεζίεο. Ζ ζέζε απηή
ακθηζβεηήζεθε θαη ην ΓΔΚ θαηέιεμε φηη ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
ππεξεζηψλ δελ ππάγεηαη ζην εχξνο ηεο νδεγίαο 98/38/ΔΟΚ225
αηηηνινγψληαο αλαιπηηθά ην ζθεπηηθφ ηνπ.
225

. Σν ΓΔΚ βάζηζε ηε ζέζε ηνπ ζην αθφινπζν ζθεπηηθφ:
«46. Πξέπεη λα ππνκλεζηεί ζπλαθψο φηη ηφζν κε ηελ απφ 13 Γεθεκβξίνπ 1990
πξφηαζή ηεο φζν θαη κε ηελ ηξνπνπνηεζείζα πξφηαζή ηεο νδεγίαο 91/C 250/05 ηνπ
΢πκβνπιίνπ, ηεο 28εο Απγνχζηνπ 1991, ζρεηηθά κε ηνλ ζπληνληζκφ ησλ δηαδηθαζηψλ
αλάζεζεο δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ ππεξεζηψλ (ΔΔ C 250, ζ. 4, ζην εμήο: πξφηαζε ηεο
28εο Απγνχζηνπ 1991), νη νπνίεο θαηέιεμαλ ζηελ έθδνζε ηεο νδεγίαο 92/50 ε νπνία
δηέπεη ηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο ππεξεζηψλ ελ γέλεη, ε Δπηηξνπή είρε ξεηψο πξνηείλεη
ηελ ππαγσγή ηεο «παξαρσξήζεσο δεκφζηαο ππεξεζίαο» ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο ελ
ιφγσ νδεγίαο.
47. Γεδνκέλνπ φηη ε ππαγσγή απηή εδηθαηνινγείην απφ ηελ πξφζεζε «λα
εμαζθαιηζηεί ζπλνρή ζηηο δηαδηθαζίεο αλάζεζεο», ε Δπηηξνπή δηεπθξίληζε, ζηε
δέθαηε αηηηνινγηθή ζθέςε ηεο πξνηάζεσο ηεο 13εο Γεθεκβξίνπ 1990, φηη «νη
δεκφζηεο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο ππεξεζηψλ πξέπεη λα θαιχπηνληαη απφ ηελ
παξνχζα νδεγία θαηά ηνλ ίδην ηξφπν πνπ ε νδεγία 71/305/ΔΟΚ θαιχπηεη ηηο
παξαρσξήζεηο δεκνζίσλ έξγσλ». Αλ θαη ε κλεία ηεο νδεγίαο 71/305/ΔΟΚ ηνπ
΢πκβνπιίνπ, ηεο 26εο Ηνπιίνπ 1971, πεξί ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο ησλ
ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ (ΔΔ εηδ. έθδ. 17/001, ζ. 7), απνζχξζεθε απφ ηε δέθαηε
αηηηνινγηθή ζθέςε ηεο πξνηάζεσο ηεο 28εο Απγνχζηνπ 1991, ε ηειεπηαία πάλησο
ξεηψο δηαηήξεζε ηνλ ζηφρν ηεο «ζπλνρήο ζηηο δηαδηθαζίεο αλάζεζεο» ζηελ ελ ιφγσ
αηηηνινγηθή ζθέςε.
48. Δληνχηνηο, θαηά ηε δηάξθεηα ηεο λνκνζεηηθήο δηαδηθαζίαο, ην ΢πκβνχιην
δηέγξαςε φιεο ηηο κλείεο ζηηο παξαρσξήζεηο δεκφζηαο ππεξεζίαο, ηδίσο ιφγσ ησλ
δηαθνξψλ πνπ ππάξρνπλ κεηαμχ ησλ θξαηψλ κειψλ φζνλ αθνξά ηελ εθρψξεζε ηεο
δηαρείξηζεο δεκνζίσλ ππεξεζηψλ θαζψο θαη ηηο ιεπηνκέξεηεο ηεο εθρψξεζεο απηήο,
νη νπνίεο ζα κπνξνχζαλ λα δεκηνπξγήζνπλ πνιχ κεγάιε αληζνξξνπία ζην άλνηγκα
ησλ ελ ιφγσ ζπκβάζεσλ παξαρσξήζεσο (βι. έγγξαθν αξηζ. 4444/92 ADD 1, ηεο
25εο Φεβξνπαξίνπ 1992, ζεκείν 6, κε ηίηιν «Αηηηνινγηθή έθζεζε ηνπ ΢πκβνπιίνπ»
θαη ζπλεκκέλν ζηελ θνηλή ζέζε ηεο ηδίαο εκεξνκελίαο).
49. Αλάινγε ηχρε επηθπιάρζεθε επίζεο ζηε ζέζε πνπ δηαηχπσζε ε Δπηηξνπή κε ηελ
ηξνπνπνηεκέλε πξφηαζή ηεο νδεγίαο 89/C 264/02 ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 18εο Ηνπιίνπ
1989, πεξί ησλ δηαδηθαζηψλ αλάζεζεο ζπκβάζεσλ ζηνπο ηνκείο ησλ πδάησλ, ηεο
ελέξγεηαο, ησλ κεηαθνξψλ θαη ησλ ηειεπηθνηλσληψλ (ΔΔ C 264, ζ. 22), ε νπνία
θαηέιεμε ζηελ έθδνζε ηεο νδεγίαο 90/531, ε νπνία ππήξμε ε πξψηε νδεγία ζηνλ ελ
107

ιφγσ ηνκέα φζνλ αθνξά ηελ αλάζεζε δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ θαη πξνεγήζεθε ηεο
νδεγίαο 93/38, κε ηελ νπνία ε Δπηηξνπή επίζεο είρε πξνηείλεη γηα ηνπο ελ ιφγσ ηνκείο
νξηζκέλεο δηαηάμεηο απνζθνπνχζεο ζηε ξχζκηζε ησλ παξαρσξήζεσλ δεκφζηαο
ππεξεζίαο.
50. Δληνχηνηο, φπσο πξνθχπηεη απφ ην ζεκείν 10 ηνπ εγγξάθνπ αξηζ. 5250/90 ADD
1, ηεο 22αο Μαξηίνπ 1990, κε ηίηιν «Αηηηνινγηθή έθζεζε ηνπ ΢πκβνπιίνπ» θαη
ζπλεκκέλνπ ζηελ θνηλή ζέζε ηεο ηδίαο εκεξνκελίαο απηνχ ηνπ ηειεπηαίνπ επί ηεο
ηξνπνπνηεκέλεο πξνηάζεσο νδεγίαο ηνπ ΢πκβνπιίνπ ζρεηηθά κε ηηο δηαδηθαζίεο
ζπλάςεσο ζπκβάζεσλ ζηνπο ηνκείο ησλ πδάησλ, ηεο ελέξγεηαο, ησλ κεηαθνξψλ θαη
ησλ ηειεπηθνηλσληψλ, ην ΢πκβνχιην δελ έδσζε ζπλέρεηα ζηελ πξφηαζε απηή ηεο
Δπηηξνπήο λα πεξηιεθζνχλ ζηελ νδεγία 90/531 θαλφλεο ζρεηηθά κε ηηο παξαρσξήζεηο
δεκφζηαο ππεξεζίαο, γηα ηνλ ιφγν φηη ηέηνηεο παξαρσξήζεηο ίζρπαλ κφλν ζε έλα
θξάηνο κέινο θαη φηη δελ ζπλέηξερε ιφγνο, ειιείςεη εκπεξηζηαησκέλεο εμεηάζεσο
ησλ δηαθφξσλ θαζεζηψησλ παξαρσξήζεσλ δεκφζηαο ππεξεζίαο ζηα θξάηε κέιε
ζηνπο ελ ιφγσ ηνκείο, λα γίλεη θαλνληζηηθή ξχζκηζε ησλ ηειεπηαίσλ.
51. Τπφ ην θσο ησλ ζηνηρείσλ απηψλ, δηαπηζηψλεηαη φηη ε Δπηηξνπή δελ πξφηεηλε λα
πεξηιεθζνχλ νη παξαρσξήζεηο δεκφζηαο ππεξεζίαο ζηελ πξφηαζή ηεο νδεγίαο 91/C
337/01 ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 27εο ΢επηεκβξίνπ 1991, πεξί ηξνπνπνηήζεσο ηεο
νδεγίαο 90/531 (ΔΔ C 337, ζ. 1), ε νπνία θαηέιεμε, ζηε ζπλέρεηα, ζηελ έθδνζε ηεο
νδεγίαο 93/38.
52. Ζ δηαπίζησζε απηή εληζρχεηαη επίζεο απφ ηελ εμέιημε ηνπ πεδίνπ εθαξκνγήο ησλ
νδεγηψλ ζηνλ ηνκέα ησλ ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ.
53. Πξάγκαηη, ην άξζξν 3, παξάγξαθνο 1, ηεο νδεγίαο 71/305, ε νπνία ππήξμε ε
πξψηε ζρεηηθή νδεγία, απέθιεηε ξεηψο απφ ην πεδίν εθαξκνγήο ηεο ηηο ζπκβάζεηο
παξαρσξήζεσο.
54. Δληνχηνηο, ε νδεγία 89/440/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 18εο Ηνπιίνπ 1989, γηα ηελ
ηξνπνπνίεζε ηεο νδεγίαο 71/305 (ΔΔ L 210, ζ. 1), πξνζέζεζε ζηελ νδεγία 71/305 ην
άξζξν 1β, ην νπνίν έιαβε ξεηψο ππφςε ηηο παξαρσξήζεηο ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ
έξγσλ θαζηζηψληαο εθαξκνζηένπο επ' απηψλ ηνπο θαλφλεο δεκνζηφηεηαο πνπ νξίδνπλ
ηα άξζξα ηεο 12, παξάγξαθνη 3, 6, 7 θαη 9 έσο 13, θαζψο θαη 15α.
55. ΢ηε ζπλέρεηα, ε νδεγία 93/37/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 14εο Ηνπλίνπ 1993, πεξί
ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ γηα ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ (ΔΔ L
199, ζ. 54), ε νπνία αληηθαηέζηεζε ηελ νδεγία 71/305 φπσο έρεη ηξνπνπνηεζεί,
αλαθέξεη ξεηψο ηελ παξαρψξεζε δεκνζίσλ έξγσλ κεηαμχ ησλ ζπκβάζεσλ πνπ
εκπίπηνπλ ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο.
56 Αληηζέησο, ε νδεγία 93/38, εθδνζείζα ηελ ίδηα εκέξα κε ηελ νδεγία 93/37, δελ
πξνέβιεςε θακία δηάηαμε ζρεηηθά κε ηηο παξαρσξήζεηο δεκφζηαο ππεξεζίαο.
΢πλεπψο, ν θνηλνηηθφο λνκνζέηεο απνθάζηζε λα κελ ππαγάγεη ηηο ηειεπηαίεο ζην
πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 93/38. Αλ απηφ δελ ζπλέβαηλε, ζα ην είρε ξεηψο
αλαθέξεη, φπσο ην έπξαμε ήδε θαηά ηελ έθδνζε ηεο νδεγίαο 93/37.
57. Δπνκέλσο, δεδνκέλνπ φηη νη ζπκβάζεηο παξαρσξήζεσο δεκφζηαο ππεξεζίαο δελ
εκπίπηνπλ ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 93/38, πξέπεη λα ζπλαρζεί ην
ζπκπέξαζκα φηη, αληίζεηα πξνο ηελ πξνηεηλφκελε απφ ηελ Telaustria εξκελεία,
ηέηνηεο ζπκβάζεηο δελ θαιχπηνληαη απφ ηελ έλλνηα «ζπκβάζεηο εμ επαρζνχο αηηίαο
πνπ ζπλάπηνληαη γξαπηψο» ε νπνία πεξηιακβάλεηαη ζην άξζξν 1, ζεκείν 4, ηεο
νδεγίαο απηήο.».
108

13. Ζ απνθξπζηάιισζε ηεο έλλνηαο ηεο ΢χκβαζεο Παξαρψξεζεο
Γεκνζίσλ Έξγσλ θαη νη ζπλέπεηέο ηεο γηα ηε δηακφξθσζε ησλ
επξσπατθψλ ππνδνκψλ: ζε αλαδήηεζε ηεο έλλνηαο ηνπ θνηλνηηθνχ
ζπκθέξνληνο
΢ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο δεθαεηίαο ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη δπλαηφ λα ζεσξεζεί φηη
απνθξπζηαιιψζεθε κε επάξθεηα θαη, αλ θαη είλαη δπλαηφ λα εμειηρζεί
ζχκθσλα κε ηνπο θαλφλεο ηεο θαληαζίαο ησλ νηθνλνκηθψλ
πξσηαγσληζηψλ ηεο δεκηνπξγίαο ησλ επξσπατθψλ ππνδνκψλ θαη
ζρεδίσλ, παξέρεη έλα ηθαλνπνηεηηθφ πιαίζην πξνζαλαηνιηζκνχ ζην
κειεηεηή226.
Ζ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ κέιιεη λα
δηαηεξήζεη κεγάιν ελδηαθέξνλ, ιφγσ ηεο ζπλερνχο επέθηαζεο ηεο
ηδησηηθήο ρξεκαηνδφηεζεο ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ. Γηάθνξα
νηθνλνκηθά κνξθψκαηα φπσο ηα ιεγφκελα ζπζηήκαηα Project
Finance, ην PFI δηάδνρνη ησλ παιαηφηεξσλ BOT, BOO θνθ ζα
δηθαηνινγήζνπλ ηνλ πεξηνξηζκφ ηεο γλήζηαο θξαηηθήο παξέκβαζεο
ζηα έξγα ηδηαίηεξεο ζεκαζίαο θαη πεξηπινθφηεηαο227.
226

. Πξψηε πξνζέγγηζε ηεο ειιεληθήο ζεσξίαο σο πξνο ην δήηεκα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίνπ έξγνπ έρεη γίλεη απφ Κνπηνχπα- Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο
ζπκβάζεηο θαη θνηλνηηθφ δίθαην, αλσηέξσ, ΢θνπξή Β., Πξνζαλαηνιηζκνί ζην
Γεκφζην Γίθαην ΗΗ, Γεκφζηεο ζπκβάζεηο έξγσλ, πξνκεζεηψλ θαη ππεξεζηψλ,
΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε, 2000 φπνπ πεξηιακβάλεηαη Γλσκνδφηεζε γηα ηε
δηαδηθαζία δεκνπξάηεζεο ηνπ Μεηξφ Θεζζαινλίθεο (1997), θαη ηνπ Νένπ Γηεζλνχο
Αεξνιηκέλα ησλ ΢πάησλ (1994) ζε ζ. 307 θαη 371 επ. αληίζηνηρα, Γέξνληα Α.,
Γίθαην Γεκνζίσλ Έξγσλ, Ζ δηνηθεηηθή ζχκβαζε δεκφζηνπ έξγνπ, Αλη. ΢άθθνπιαο
2000, ζ. 93 επ. θαη Σξνβά Δ. Σν θνηλνηηθφ δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ θαη ην
δίθαην ηεο απειεπζέξσζεο ηνπ δηεζλνχο εκπνξίνπ, αλσηέξσ. Ζ ειιεληθή λνκνινγία
έρεη αληηκεησπίζεη ην δήηεκα κε ηελ απφθαζε ηνπ ΢ηΔ 119/1999 ηεο Δπηηξνπήο
Αλαζηνιψλ (άξζ. 3 λ. 2522/1997 θαη άξζ. 52 πδ 18/1989) κε ηελ επθαηξία αίηεζεο
αζθαιηζηηθψλ κέηξσλ θαηά απφθαζεο ηεο Τπνπξγνχ Αλάπηπμεο κε ηελ νπνία
απνθιείζζεθε εηαηξία απφ δηαγσληζκφ γηα ηελ αλάδεημε αλαδφρνπ ηεο ηνπξηζηηθήο
αμηνπνίεζεο θαη εθκεηάιιεπζεο κε παξαρψξεζε ρξήζεο έθηαζεο ηνπ ΔΟΣ ζην
Λαγνλήζη Αηηηθήο. Δξκελεχνληαο ηηο δηαηάμεηο ηνπ πδ 23/92 θαη ηεο νδεγίαο
93/37/ΔΟΚ ην ΢ηΔ έθξηλε φηη ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη ε
δηθαηνπξαμία ε νπνία έρεη ραξαθηεξηζηηθά ζπκβάζεσο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ην
εξγνιαβηθφ αληάιιαγκα ζπλίζηαηαη απνθιεηζηηθά ζην δηθαίσκα εθκεηάιιεπζεο ηνπ
έξγνπ ή ζην δηθαίσκα απηφ ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ θαηαβνιή ακνηβήο.
227

. ΢χκθσλα κε ηελ επίζεκε αλαθνίλσζε ηνπ Τπνπξγείνπ Πεξηβάιινληνο,
Μεηαθνξψλ ηεο Μ. Βξεηαλίαο ηα έξγα πνπ έρνπλ εθηειεζζεί κε κέζνδν PFI/PPP ζηε
ρψξα είλαη ηα εκθαληδφκελα ζηνλ αθφινπζν πίλαθα.
109

Ο θνηλνηηθφο λνκνζέηεο ζπεχδεη λα ιχζεη ην δήηεκα κε ηελ
επεμεξγαζία δηαθφξσλ πξνζεγγίζεσλ κέζα απφ λνκηθά επέιηθηνπο
θαλφλεο, φπσο ε Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε πνπ πξναλαθέξζεθε,
ρσξίο λα πξνβάιεη πξνζπκία λα πξνηξέμεη ηεο ηζηνξίαο.

΢ρεηηθά βι θαη http://www.detr.gov.uk/ppp/3.htm
Signed Deals

Capital
Value
(£ millions)

Dartford - Thurrock Crossing

180

Second Severn Crossing

331

Birmingham Northern Relief Road

450

Highways Agency - 9 DBFO Roads

736

Channel Tunnel Rail Link

4178

London Underground - Northern
Line Trains

409

London Underground - Power

108

London Underground - Connect

355

London Underground - Prestige

137

London Underground -British
Transport Police

13

Croydon Tramlink

205

Docklands Light Railway Lewisham
Extension

202

Manchester Metrolink Extension

160

Midland Metro Line One

145

Waltham Forest Housing Action
Trust

15

Tower Hamlets Housing Action
Trust

23

Vehicle Inspectorate MOT
Computerisation

38

Countryside Agency Spirit - IT
Services

7

QEII Conference Centre

3

Total

7696

110

Δίλαη ζαθέο γηα ην κειεηεηή φηη ε αηζηνδνμία κε ην νπνίν εηζήιζε ε
έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζην θνηλνηηθφ
δίθαην δελ ππάξρεη πιένλ ζηηο απαξρέο ηνπ 21νπ αηψλα ιφγσ ηνπ
πεξηνξηζκνχ ησλ πφξσλ πνπ δηαζέηεη ε δηεζλήο αγνξά γηα έξγα
ππνδνκήο ιφγσ ηεο νηθνλνκηθήο χθεζεο. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ε
απφπεηξα ζρεκαηηζκνχ ελφο πιαηζίνπ γηα ηηο ππνδνκέο ηεο Δπξψπεο
παξνπζηάδεη ηεξάζηην ελδηαθέξνλ, ηδίσο ζε επνρέο χθεζεο. Σνχην
δηφηη παξακέλνπλ ακέηνρνη νη «αρξείνη θαη απξάγκνλεο» θαη ησλδε
κεηέρνπλ απνθιεηζηηθά φζνη έρνπλ έλα επξχηεξν θαη νπζηαζηηθφ
ελδηαθέξνλ. Σνχηνη είλαη, κεηαμχ άιισλ, φζνη ζπλδένπλ ηελ χπαξμε
θαη ηελ ηαπηφηεηά ηνπο κε ηελ ηχρε ησλ επξσπατθψλ ππνδνκψλ,
αιιά θαη φζνη κπνξνχλ λα δηαβιέςνπλ πψο κέζα απφ ηελ αλάπηπμή
ηνπο είλαη δπλαηφ λα αιιάμεη ην πεπξσκέλν ηεο γεξαηάο επείξνπ,
ζπκπαξαζχξνληαο θαη ηα θξάηε κέιε.
΢ε αλαδήηεζε ηνπ θνηλνηηθνχ ζπκθέξνληνο νθείιεη λα θηλείηαη ν
κειεηεηήο θαηά ηε ζπνπδή ηνπ ζηε δηαιεθηηθή ησλ πφισλ ηεο
εμνπζίαο πνπ ιακβάλεη ρψξα ηα ηειεπηαία ρξφληα κε αθνξκή ηε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ228. Παξάιιεια αμίδεη λα
πξνζεγγίζεη θαλείο, κε αθνξκή ηε κειέηε ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ
ζπκβαηηθνχ ηχπνπ θαη ηελ φιε δνκή θαη ζρέζε ησλ πνηθίισλ πφισλ
εμνπζίαο θαη ησλ ζηφρσλ ηνπο, ψζηε λα δηαπηζηψζεη ην βαξχλνληα
ξφιν ηεο χπαξμήο ηνπο.
Ζ πξφζθαηε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-399/98 Ordine degli Architetti delle
Province di Milano e Lodi θαη Piero De Amicis, Consiglio Nazionale
degli Architetti θαη Leopoldo Freyrie θαηά Comune di Milano, Societa
Pirelli, Milano Centrale Servizi SpA, θαηέδεημε φηη αθφκε θαη νη πιένλ
απηνλφεηεο έλλνηεο ηεινχλ ζήκεξα ππφ επαλεμέηαζε ελφςεη ησλ
νηθνλνκηθψλ εμειίμεσλ θαη ηεο δηακφξθσζεο ηεο θνηλσληθήο θαη
νηθνλνκηθήο πξαγκαηηθφηεηαο.
Ο Γεληθφο Δηζαγγειέαο Leger δηαηχπσζε ηε ζθέςε ζηηο Πξνηάζεηο ηνπ
φηη ππάξρεη ν θφβνο φηη, αλ ππάξμνπλ αλάινγεο δηαηάμεηο θαη ζηηο
λνκνζεζίεο πνιιψλ άιισλ θξαηψλ κειψλ, ε θνηλνηηθή ξχζκηζε πεξί
δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ λα κελ
έρεη πιένλ θακία πξαθηηθή
απνηειεζκαηηθφηεηα. Σα θξάηε κέιε ζα κπνξνχζαλ λα ελδψζνπλ ζηνλ
πεηξαζκφ λα ζεζπίζνπλ πνιενδνκηθέο δηαηάμεηο πνπ λα πξνβιέπνπλ
228

. Καη θαηά ην ζεκείν απηφ ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσ ζπγγελεχεη
νπζηαζηηθά κε ηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ε νπνία
πξνέηαμε ηε ζεξαπεία ηνπ δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο.

111

νιφθιεξεο θαηεγνξίεο δεκνζίσλ έξγσλ γηα ηηο νπνίεο δελ ζα ίζρπε ην
θνηλνηηθφ δίθαην πεξί δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, ην νπνίν ζεσξείηαη επαρζέο,
ρξνλνβφξν θαη δαπαλεξφ. Καηά ζπλέπεηα, δελ πξέπεη λα ππνηηκάηαη ε
ζεκαζία ηεο αμηνινγήζεσο κηαο εζληθήο λνκνζεζίαο πνπ έρεη ηα ελ ιφγσ
ραξαθηεξηζηηθά.
Σε βαζηθή απηή ζέζε πηνζέηεζε ην ΓΔΚ ζηελ απφθαζή ηνπ παξφηη
θαηέιεμε ζε ζέζεηο αληίζεηεο απφ απηέο ηνπ Γεληθνχ Δηζαγγειέα επί ηεο
νπζίαο ηεο ππφζεζεο. Με ηελ παξ. 52 ηεο απφθαζεο δηακνξθψζεθε θαη
απνζαθελίζζεθε ε αξρή ηεο πξαθηηθήο απνηειεζκαηηθφηεηαο ησλ
θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ229. Με βάζε ηε δηαπίζησζε απηή ν
εξκελεπηήο ζα πξέπεη αθφκε θαη ζε αθξαίεο πεξηπηψζεηο, φπσο απηή ηεο
πνιενδφκεζεο, πνπ θξίζεθε ζηελ επίδηθε ππφζεζε, λα εξκελεχεη ηηο
ζπκβάζεηο ελφςεη ηνπ ραξαθηεξηζκνχ ηνπο ζχκθσλα κε ην θνηλνηηθφ
ζπκθέξνλ ην νπνίν επηθεληξψλεηαη ζηε δηαζθάιηζε ηεο ειεχζεξεο
θπθινθνξίαο θαη ζηελ ηήξεζε ησλ αξρψλ ηνπ αληαγσληζκνχ.

14. Κξίζηκα ζηνηρεία γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ

Ζ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, φπσο
δηακνξθψλεηαη απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην ζπληίζεηαη απφ κηα ζεηξά
θξίζηκσλ ζηνηρείσλ κε βάζε ηα νπνία πξνζδηνξίδεηαη. Κάπνηα απφ απηά
ηαπηίδνληαη κε ηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Ο ιφγνο γηα
ηνλ νπνίν απαηηείηαη λα ηνληζζνχλ εηδηθά είλαη δηφηη ζπρλά ζηελ
πξαθηηθή, ελφςεη ηεο ζχλαςεο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ,
ηπγράλνπλ ηδηάδνπζαο πξνζέγγηζεο απφ ηηο αλαζέηνπζεο αξρέο.

229

. Βι. εηδηθά ηε δηαηχπσζε ηεο απφθαζεο :«΢πλαθψο, επηζεκαίλεηαη φηη ε νδεγία
απνζθνπεί, φπσο πξνθχπηεη απφ ην πξννίκηφ ηεο θαη απφ ηε δεχηεξε θαη ηε δέθαηε
αηηηνινγηθή ζθέςε ηεο, ζηελ θαηάξγεζε ησλ πεξηνξηζκψλ ζηελ ειεπζεξία
εγθαηαζηάζεσο θαη ζηελ ειεχζεξε παξνρή ππεξεζηψλ ζηνλ ηνκέα ησλ ζπκβάζεσλ
δεκνζίσλ έξγσλ, πξνθεηκέλνπ λα ηζρχζεη πξαγκαηηθφο αληαγσληζκφο εληφο ηνπ
ηνκέα απηνχ.»
112

14.1. ΢ύκβαζε
Πξνυπφζεζε γηα ηελ ππαγσγή ζηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ κηαο ζπκθσλίαο είλαη λα πξνθχπηεη
απφ ζχκβαζε, δειαδή απφ ζχκπησζε δηαθνξεηηθψλ δειψζεσλ
βνπιήζεσο ησλ ζπκβαιινκέλσλ. ΢ηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο κπνξνχλ
λα ζπκπεξηιεθζνχλ θαη νη ζπκθσλίεο πνπ θπξψλνληαη κε ηππηθφ
λφκν, ζην κέηξν πνπ ελζσκαηψλεηαη ζε απηφλ ζπκθσλία
δηαθνξεηηθψλ πιεπξψλ, ε νπνία κάιηζηα δελ ράλεη ηε ζπκβαηηθή ηεο
θχζε ιφγσ ηεο θχξσζεο κε λφκν. Δμάιινπ πεξηερφκελν ζπκβαηηθφ
είλαη δπλαηφ λα έρνπλ ζπκθσλίεο νη νπνίεο επηθπξψλνληαη δπλάκεη
άιισλ πεγψλ δηθαίνπ, φπσο πρ κε πξνεδξηθά δηαηάγκαηα230.
Με αθνξκή ηνλ πξνβιεκαηηζκφ γηα ηελ ππαγσγή δηαθφξσλ
ζπκπξάμεσλ, ζηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δηαηππψζακε
κηα δέζκε ζθέςεσλ ε νπνία απνθηά ελδηαθέξνλ θαη σο πξνο ηνλ
παξφληα πξνβιεκαηηζκφ. Έηζη, παξακέλεη εξεπλεηέν αλ, ζηελ έλλνηα
ηεο ζχκβαζεο ζα εληάζζνληαη θαη ζπκθσλίεο ελζσκαηνχκελεο ζε
κνλνκεξείο πξάμεηο ή άδεηεο, θαζψο θαη νη ζπκθσλίεο πνπ
εθθξάδνληαη κέζα απφ ηε κεηνρηθή ζρέζε ζην πιαίζην ίδξπζεο
θνηλψλ εηαηξηψλ κε ηελ αλαζέηνπζα αξρή. Ο πξνβιεκαηηζκφο απηφο
δελ πεξηνξίδεηαη βέβαηα ζηηο ζπγθεθξηκέλεο πεξηπηψζεηο κφλνλ, αιιά
είλαη δπλαηφ λα επεθηαζεί θαη ζε άιιεο κνξθέο ζπκπξάμεσλ θαη
ζπλεξγαζηψλ, νη νπνίεο λα θαιχπηνπλ ζχκβαζε θαηαζθεπήο έξγνπ,
φπσο ε αλάπηπμε εθηάζεσλ γεο θιπ.
Ζ βαζηθή εξκελεπηηθή πξνζέγγηζε ζα πξέπεη αξρηθά λα βαζηζζεί ζην
γξάκκα ηεο νδεγίαο, ε νπνία, ζχκθσλα κε ηα πξνεθηεζέληα, ζπλζέηεη
ηνλ νξηζκφ ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ:
230

. ΢εκαληηθφ ελδηαθέξνλ γηα ηνλ εξκελεπηή παξνπζηάδεη ν αληίζηνηρνο
πξνβιεκαηηζκφο ηεο γαιιηθήο ζεσξίαο σο πξνο ην θαηά πφζνλ είλαη δπλαηφ λα
ζπλαθζεί κε άιιν λνκηθφ κέζν πιελ ηεο ζχκβαζεο, ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο. Ο φινο πξνβιεκαηηζκφο εζηηάδεηαη ζηελ αλαγθαηφηεηα ηεο
ζχκβαζεο θαη ηελ απφιπηε ζρεδφλ απφξξηςε ηεο εθδνρήο ηεο ζχλαςεο ζχκβαζεο δηα
κνλνκεξψλ πξάμεσλ ελφςεη ηεο αδπλακίαο αθπξσηηθνχ ειέγρνπ ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. ΢ρεηηθά βι. θαη Llorens F., ζε Bréchon- Moulènes
Ch., Llorens F., Bazex M., Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La concession
de service public face au droit communautaire, Sirey, Droit Public, Paris 1992, ζ. 29
επ. κε αλαιπηηθή λνκνινγία θαη βηβιηνγξαθία. Αλάινγν πξνβιεκαηηζκφ βι. θαη ζε
Linotte D., Romi R., Mestre A., Services publics et droit public économique, 3e ed.
Litec, Paris 1995, φπνπ θαη εθηελήο βηβιηνγξαθία, Mescheriakoff A.S., Droit Public
économique, PUF, 1994, Hubrecht H.G., Droit public économique, Dalloz, 1997.

113

ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη ζχκβαζε εμ
επαρζνχο αηηίαο ζπλαπηφκελε εγγξάθσο κεηαμχ, αθελφο, ελφο
εξγνιήπηε θαη, αθεηέξνπ, κηαο αλαζέηνπζαο αξρήο, φπσο απηή
νξίδεηαη ζην ζηνηρείν β), θαη ε νπνία έρεη σο αληηθείκελν είηε ηελ
εθηέιεζε, είηε ηφζν ηελ εθηέιεζε φζν θαη κειέηε έξγσλ πνπ αθνξνχλ
κία απφ ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ αλαθέξνληαη ζην παξάξηεκα ΗΗ ή ελφο
έξγνπ, δειαδή ελφο ζπλφινπ νηθνδνκηθψλ εξγαζηψλ ή εξγαζηψλ
πνιηηηθνχ κεραληθνχ πνπ πξννξίδεηαη λα πιεξνί απηφ θαζαπηφ κηα
νηθνλνκηθή ή ηερληθή ιεηηνπξγία γ), είηε αθφκε ηελ πξαγκαηνπνίεζε,
κε νπνηαδήπνηε κέζα, ελφο έξγνπ ην νπνίν αληαπνθξίλεηαη ζηηο
επαθξηβψο αλαθεξφκελεο απφ ηελ αλαζέηνπζα αξρή αλάγθεο, θαη
ζηελ νπνία ην εξγνιαβηθφ αληάιιαγκα ζπλίζηαηαη είηε απνθιεηζηηθά
ζην δηθαίσκα εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ είηε ζην δηθαίσκα απηφ ζε
ζπλδπαζκφ κε θαηαβνιή ακνηβήο
Καηά ην γξάκκα ηνπ νξηζκνχ απαηηείηαη ζχκβαζε θαη κάιηζηα
έγγξαθε θαη εμ επαρζνχο αηηίαο. ΢ηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο φκσο ζα
πξέπεη ιφγσ ηεο πεξηπινθφηεηαο ησλ ζπλαιιαγψλ λα πεξηιεθζνχλ
θαη νη ζπκθσλίεο πνπ ελζσκαηψλνληαη ζε κνλνκεξή πξάμε, φπσο ζε
άδεηα, ε νπνία πξνθχπηεη κεηά απφ δηαδηθαζία ππνβνιήο πξνζθνξψλ
ή άιιε δηαδηθαζία ηθαλή λα αλαδείμεη ηα ζηνηρεία απφ ηα νπνία
πξνθχπηεη ε ακνηβαία βνχιεζε ησλ κεξψλ231. Ζ ελζσκάησζε ζε
άδεηα ή άιιε κνλνκεξή πξάμε ηεο ζπκθσλίαο δελ ζα πξέπεη λα
ζεσξείηαη φηη αλαηξεί ην ζπκβαηηθφ ραξαθηήξα ηεο ζρέζεο. Ζ
δηαπίζησζε απηή ζα πξέπεη λα ιακβάλεη ππφςε ηελ αληίζεηε
δηαηχπσζε ηεο νδεγίαο 92/50/ΔΟΚ ζηελ φγδνε αηηηνινγηθή ζθέςε ε
νπνία αλαθέξεη ξεηά θαη εμεηδηθεχεη φηη «ε παξνρή ππεξεζηψλ
θαιχπηεηαη απφ ηελ παξνχζα νδεγία κφλνλ εθφζνλ βαζίδεηαη ζε
ζπκβάζεηο. ΋ηη ε παξνρή ππεξεζηψλ επί άιισλ βάζεσλ φπσο
λνκνζεηηθέο, θαλνληζηηθέο δηαηάμεηο ή ζπκβάζεηο εξγαζίαο δελ
θαιχπηεηαη». Παξφηη ε εμεηδίθεπζε ζηε ζπγθεθξηκέλε νδεγία, ιφγσ
θαη ηνπ αληηθεηκέλνπ ηεο, έρεη πξφδειν ζθνπφ, ζα πξέπεη λα νδεγήζεη
ζην ζπκπέξαζκα φηη ζε φπνηα πεξίπησζε ν θνηλνηηθφο λνκνζέηεο
ήζειε κηα απζηεξή δέζκεπζε απφ ζπγθεθξηκέλε λνκηθή νξνινγία, ην

. Σν γαιιηθφ δίθαην ήηαλ γηα ρξφληα ηδηαίηεξα δπζηαθηηθφ ζηελ απνδνρή ηνπ
ελδερνκέλνπ λα ζπλάπηνληαη ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο κε κνλνκεξείο πξάμεηο. Ζ
παξαδνρή απηή θιεξνλνκήζεθε εθ πξψηεο φςεσο απφ ην ιεμηιφγην ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ. Γηα έλα ζπλνιηθφ πξνβιεκαηηζκφ βι. Raymundie O., αλσηέξσ ζ. 80 επ.
231

114

πξάηηεη ξεηά, ιφγσ ηεο δηαθνξάο ησλ πνηθίιισλ λνκηθψλ
ζπζηεκάησλ ησλ θξαηψλ κειψλ232.
Ηδηαίηεξν δήηεκα απνηειεί ην θαηά πφζνλ δχλαηαη λα απνηειεί
ζχκβαζε θαηά ηελ έλλνηα ηνπ σο άλσ νξηζκνχ ε ζπκκεηνρή ζην
θεθάιαην αλψλπκεο εηαηξίαο.
Φαίλεηαη νξζφηεξν κηα ζχκθσλε κε ην θνηλνηηθφ δίθαην εξκελεία θαη
ζχκθσλα κε ηελ αξρή ηεο απζηεξφηεηαο233 ή ηεο πξαθηηθήο
απνηειεζκαηηθφηεηαο, φπσο πιένλ θαιείηαη, λα επηβάιεη φινη νη
αλσηέξσ ηχπνη ζπκπξάμεσλ λα ππάγνληαη ζηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ηδίσο ελφςεη ηεο ηήξεζεο ηνπ
άξζξνπ 3 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ θαη ησλ εμεηδηθεπκέλσλ φξσλ
δηαθάλεηαο πνπ απαηηεί ε νδεγία ηφζν γηα ηελ αλάζεζε ησλ
232

. Βι ζρεηηθά θαη ην ζεκείν 26 ησλ Πξνηάζεσλ ηνπ γεληθνχ εηζαγγειέα La Pergola
ζηελ ππφζεζε C- 360/96, BFI Holding θαη ηηο πξνηάζεηο ηνπ Γεληθνχ Δηζαγγειέα S.
Alber ζηελ ππφζεζε C-108/98.
233

. Βι. θαη ηε ζέζε ηνπ ΓΔΚ γηα ην δήηεκα ηεο ζχκβαζεο δεκνζίνπ έξγνπ ζηελ
πξφζθαηε απφθαζε C-399/98 ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001 Ordine degli Architetti delle
Province di Milano e Lodi, Piero De Amicis, Consiglio Nazionale degli Architetti,
Leopoldo Freyrie ζχκθσλα κε ηελ νπνία ν ραξαθηεξηζκφο έγηλε κε θξηηήξην ην
ζθνπφ ηεο νδεγίαο θαη ηελ απνθπγή θαηαζηξαηήγεζεο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ:
« 53. Δπηβάιιεηαη επίζεο λα ηνληζηεί φηη ε ίδηα ε νδεγία νξίδεη ηηο έλλνηεο
«αλαζέηνπζα αξρή» (άξζξν 1, ζηνηρείν β΄) θαη «έξγν» (άξζξν 1, ζηνηρεία α΄ θαη γ΄,
θαη παξάξηεκα ΗΗ).
54. Ο νξηζκφο πνπ δίδεη ν θνηλνηηθφο λνκνζέηεο επηβεβαηψλεη ηε ζεκαζία πνπ έρνπλ
ηα ζηνηρεία απηά ελφςεη ηνπ ζθνπνχ ηεο νδεγίαο. Καηά ζπλέπεηα, ηα ζηνηρεία απηά
έρνπλ νπσζδήπνηε θξίζηκε ζεκαζία, φηαλ πξφθεηηαη λα εμαθξηβσζεί αλ πθίζηαηαη
«ζχκβαζε δεκνζίνπ έξγνπ» ππφ ηελ έλλνηα ηεο νδεγίαο
55.
Σνχην ζεκαίλεη φηη, ζηηο πεξηπηψζεηο ζηηο νπνίεο ηίζεηαη δήηεκα εθηειέζεσο ή
κειέηεο θαη εθηειέζεσο έξγνπ ή πξαγκαηνπνηήζεσο έξγνπ πνπ πξννξίδεηαη
γηα αλαζέηνπζα αξρή, ππφ ηελ έλλνηα ηεο νδεγίαο, ε εθηίκεζε ησλ
πεξηπηψζεσλ απηψλ απφ ηελ άπνςε ησλ άιισλ ζηνηρείσλ πνπ κλεκνλεχνληαη
ζην άξζξν 1, ζηνηρείν α΄, ηεο νδεγίαο πξέπεη λα γίλεηαη θαηά ηξφπν ψζηε λα
κε δηαθπβεχεηαη ε πξαθηηθή απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο νδεγίαο, ηδίσο φηαλ νη
πεξηπηψζεηο απηέο εκθαλίδνπλ ηδηνκνξθίεο νθεηιφκελεο ζηηο εθαξκνζηέεο
δηαηάμεηο ηνπ εζληθνχ δηθαίνπ.
56. Βάζεη απηψλ αθξηβψο ησλ θξηηεξίσλ πξέπεη λα εμεηαζηεί αλ ε απεπζείαο
εθηέιεζε έξγνπ ππνδνκήο, φπσο είλαη ν εμσηεξηθφο ζθειεηφο ελφο ζεάηξνπ,
απνηειεί, ππφ ηηο πξνυπνζέζεηο πνπ ζέηεη ε ηηαιηθή λνκνζεζία πεξί
πνιενδνκίαο, «ζχκβαζε δεκνζίνπ έξγνπ».»
Αληίζεηε άπνςε δηαηχπσζε ν Γεληθφο Δηζαγγειέαο ζηηο πξνηάζεηο ηνπ γηα ηελ
ππφζεζε απηή σο πξνο ην δήηεκα ηεο χπαξμεο ζχκβαζεο.

115

ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, φζν θαη γηα ηελ αλάζεζε
ζπκβάζεσλ απφ αλάδνρν ζχκβαζεο παξαρψξεζεο234.
234

. Ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ παξνπζηάδεη ε απφθαζε C-399/98 ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001
Ordine degli Architetti delle Province di Milano e Lodi, Piero De Amicis, Consiglio
Nazionale degli Architetti, Leopoldo Freyrie ε νπνία έθξηλε κέζα απφ έλα ζχλνιν
δηαηάμεσλ θαη λνκνζεηηθψλ πξνβιέςεσλ αλ πθίζηαηαη ζχκβαζε δεκνζίνπ έξγνπ θαη
εηδηθά κειέηεζε ην δήηεκα ηεο χπαξμεο ζχκβαζεο ππφ έλα ζχλνιν πξσηφηππσλ
πξνυπνζέζεσλ:
«Χο πξνο ην ζηνηρείν πνπ αθνξά ηελ χπαξμε ζπκβάζεσο
63. Ο Γήκνο Μηιάλνπ, ε Pirelli, ε MCS θαη ην FTS θξνλνχλ φηη ην ζηνηρείν απηφ
ειιείπεη ελ πξνθεηκέλσ, δηφηη ε απεπζείαο εθηέιεζε ησλ έξγσλ ππνδνκήο απνηειεί
ηνλ θαλφλα, ζχκθσλα κε ηηο - εζληθέο θαη πεξηθεξεηαθέο - ηηαιηθέο πνιενδνκηθέο
δηαηάμεηο νη νπνίεο δηαθέξνπλ, φζνλ αθνξά ην αληηθείκελν, ηνπο ζθνπνχο, ηα
ραξαθηεξηζηηθά θαη ηα δηαζθαιηδφκελα ζπκθέξνληα, απφ ηα αληίζηνηρα ηεο
θνηλνηηθήο λνκνζεζίαο πεξί δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ.
64. Οη αλσηέξσ ηνλίδνπλ επίζεο φηη ν νξγαληζκφο ηνπηθήο απηνδηνηθήζεσο δελ έρεη
ηελ επρέξεηα λα επηιέμεη ην πξφζσπν ζην νπνίν ζα αλαηεζεί ε εθηέιεζε ησλ έξγσλ,
δηφηη ν λφκνο νξίδεη φηη ε εθηέιεζε ηνπ έξγνπ αλαηίζεηαη ζηνλ θχξην ησλ γεπέδσλ ηα
νπνία αθνξά ην ζρέδην θαηαηκήζεσο ηεο γεο.
65. Σέινο, θαηά ηνλ θαζνχ θαη ηνπο παξεκβαίλνληεο ζηελ θχξηα δίθε, αθφκε θαη αλ
γηλφηαλ δεθηφ φηη ε απεπζείαο εθηέιεζε απνηειεί απφξξνηα ησλ δεζκεχζεσλ πνπ
έρνπλ αλαιεθζεί κε ηε ζχκβαζε θαηαηκήζεσο ηεο γεο, δελ ζα ππήξρε νχηε ζηελ
πεξίπησζε απηή ην ζπκβαηηθφ ζηνηρείν πνπ ραξαθηεξίδεη ηηο ζπκβάζεηο ηδησηηθνχ
δηθαίνπ. Γεδνκέλνπ δειαδή φηη ε ζχκβαζε απηή δηέπεηαη απφ ην δεκφζην δίθαην,
θαζφζνλ απνηειεί ζπκκεηνρή ζηελ άζθεζε δεκφζηαο εμνπζίαο θαη φρη απφξξνηα ηεο
ηδησηηθήο πξσηνβνπιίαο, δελ κπνξεί λα γίλεη ιφγνο γηα «ζχκβαζε» ππφ ηελ έλλνηα
ηεο νδεγίαο. Ο Γήκνο εμαθνινπζεί λα έρεη ηηο εμνπζίεο πνπ ηνπ παξέρεη ην Γεκφζην
ζηνλ ηνκέα ηεο ρσξνηαμίαο, «πεξηιακβαλνκέλεο ηεο εμνπζίαο ηξνπνπνηήζεσο ή
αλαθιήζεσο ησλ πνιενδνκηθψλ ζρεδίσλ, αλάινγα κε ηελ εμέιημε ηεο θαηαζηάζεσο,
ή ηεο θαζηεξψζεσο λέσλ θξηηεξίσλ εθηηκήζεσο, ηα νπνία λα εμππεξεηνχλ θαιχηεξα
ηηο ελ ιφγσ αλάγθεο» (απφθαζε ηεο νινκέιεηαο ηνπ ηηαιηθνχ Corte suprema di
cassazione ππ' αξηζ. 6941, ηεο 25εο Ηνπιίνπ 1994). Γηα ηνλ ίδην ιφγν, ειιείπνπλ ηα
ζηνηρεία πνπ απνηεινχλ ηελ «αηηία» ηεο ζπκβάζεσο θαη ηα νπνία πξνζηδηάδνπλ ζηελ
ηδησηηθνχ δηθαίνπ ζχκβαζε έξγνπ.
66. Δπηβάιιεηαη θαη' αξράο λα ηνληζηεί φηη ην γεγνλφο φηη ε δηάηαμε ηνπ εζληθνχ
δηθαίνπ πνπ πξνβιέπεη ηελ απεπζείαο εθηέιεζε ησλ έξγσλ ππνδνκήο απνηειεί ηκήκα
ελφο ζπλφινπ πνιενδνκηθψλ θαλφλσλ πνπ έρνπλ δηθά ηνπο ραξαθηεξηζηηθά θαη
επηδηψθνπλ εηδηθνχο ζθνπνχο, δηαθνξεηηθνχο απφ ηνπο ζθνπνχο ηεο νδεγίαο, δελ
αξθεί γηα λα γίλεη δεθηφ φηη ε απεπζείαο εθηέιεζε δελ εκπίπηεη ζην πεδίν εθαξκνγήο
ηεο νδεγίαο, φηαλ ζπληξέρνπλ ηα ζηνηρεία πνπ απαηηνχληαη γηα λα εκπίπηεη ζην πεδίν
εθαξκνγήο απηφ.
67. ΢πλαθψο, φπσο επηζήκαλε επίζεο ην αηηνχλ δηθαζηήξην, ηα έξγα ππνδνκήο πνπ
απαξηζκνχληαη ζην άξζξν 4 ηνπ λφκνπ 847/64 κπνξνχλ θάιιηζηα λα απνηεινχλ
δεκφζηα έξγα, ελφςεη, πξψηνλ, ησλ ιεηηνπξγηθψλ ηδηνηήησλ ηνπο, νη νπνίεο
πξννξίδνληαη λα εμππεξεηνχλ αλάγθεο ππνδνκήο πέξαλ ησλ απιψλ αηνκηθψλ
θαηνηθηψλ, θαη, δεχηεξνλ, ηνπ γεγνλφηνο φηη ε αξκφδηα δηνηθεηηθή αξρή είλαη ν θχξηνο
ηνπ έξγνπ, θαζφζνλ δηαζέηεη λνκηθφ ηίηιν πνπ ηνπ παξέρεη ηελ εμνπζία ρξήζεσο θαη
δηαζέζεσο, ψζηε λα κπνξεί λα δηαζθαιίδεη φηη φινη νη ρξήζηεο ηεο ζρεηηθήο δψλεο ζα
κπνξνχλ λα θάλνπλ ρξήζε ηνπ έξγνπ.
116

68. Απηά ηα ζηνηρεία είλαη ζεκαληηθά, δηφηη επηβεβαηψλνπλ φηη ηα πξνο εθηέιεζε
έξγα πξννξίδνληαη επζχο εμαξρήο γηα ηελ εμππεξέηεζε ζθνπψλ δεκνζίνπ
ζπκθέξνληνο.
69. Απφ ηε δηάηαμε πεξί παξαπνκπήο βέβαηα πξνθχπηεη επίζεο φηη ην άξζξν 28,
παξάγξαθνο 5, ηνπ λφκνπ 1150/42 πξνβιέπεη ηε δπλαηφηεηα απεπζείαο εθηειέζεσο
ησλ έξγσλ δεπηεξνγελνχο ππνδνκήο ζην πιαίζην νξηζκέλεο ρσξνζεηήζεσο ή
θαηαηκήζεσο γεο θαη φηη, θαηά ην άξζξν 12 ηνπ πεξηθεξεηαθνχ λφκνπ 60/77, φπσο
ηξνπνπνηήζεθε κε ην άξζξν 3 ηνπ πεξηθεξεηαθνχ λφκνπ 31/86, ε απεπζείαο εθηέιεζε
απνηειεί ηνλ θαλφλα. Οη δηαηάμεηο απηέο φκσο δελ κπνξνχλ λα απνθιείζνπλ ηελ
χπαξμε ηνπ ζπκβαηηθνχ ζηνηρείνπ πνπ πξνβιέπεηαη ζην άξζξν 1, ζηνηρείν α΄, ηεο
νδεγίαο.
70. ΢πγθεθξηκέλα, πξψηνλ, απφ ηελ πξναλαθεξζείζα δηάηαμε ηεο πεξηθεξεηαθήο
λνκνζεζίαο ηεο Λνκβαξδίαο πξνθχπηεη φηη νη δεκνηηθέο αξρέο εμαθνινπζνχλ πάληνηε
λα έρνπλ ηε δπλαηφηεηα λα απαηηήζνπλ, αληί ηεο απεπζείαο εθηειέζεσο ησλ έξγσλ,
ηελ θαηαβνιή πνζνχ αλάινγνπ πξνο ην πξαγκαηηθφ θφζηνο θαη πξνο ην κέγεζνο θαη
ηα ραξαθηεξηζηηθά ησλ θηηζκάησλ. Γεχηεξνλ, ζε πεξίπησζε απεπζείαο εθηειέζεσο
ησλ έξγσλ ππνδνκήο, πξέπεη νπσζδήπνηε λα ζπλάπηεηαη ζχκβαζε θαηαηκήζεσο ηεο
γεο κεηαμχ ηεο δεκνηηθήο αξρήο θαη ηνπ θπξίνπ ή ησλ θπξίσλ ησλ θαηαηεκλφκελσλ
εθηάζεσλ.
71. Γελ ππάξρεη ακθηβνιία φηη νη δεκνηηθέο αξρέο δελ έρνπλ ηελ επρέξεηα λα
επηιέμνπλ ηνλ αληηζπκβαιιφκελν, δηφηη, ζχκθσλα κε ηνλ λφκν, αληηζπκβαιιφκελφο
ηνπο είλαη ππνρξεσηηθά ν έρσλ ηελ θπξηφηεηα ησλ θαηαηεκλφκελσλ εθηάζεσλ γεο.
Δληνχηνηο, ην γεγνλφο απηφ δελ αξθεί γηα λα απνθιείζεη ηνλ ζπκβαηηθφ ραξαθηήξα
ηεο ζρέζεσο κεηαμχ ηεο δεκνηηθήο αξρήο θαη ηνπ θπξίνπ ηεο γεο, αθνχ βάζεη
αθξηβψο ηεο ζπκβάζεσο θαηαηκήζεσο γεο πνπ ζπλάπηεηαη κεηαμχ ηνπο θαζνξίδνληαη
ηα έξγα ππνδνκήο πνπ πξέπεη λα πξαγκαηνπνηήζεη ν πξνβαίλσλ ζηελ θαηάηκεζε,
θαζψο θαη νη ζρεηηθέο πξνυπνζέζεηο, πεξηιακβαλνκέλεο ηεο εγθξίζεσο απφ ηνλ δήκν
ησλ ζρεδίσλ γηα ηα έξγα απηά. Δπηπιένλ, βάζεη αθξηβψο ησλ δεζκεχζεσλ πνπ
πξνζππνγξάθεη κε ηελ ελ ιφγσ ζχκβαζε ν πξνβαίλσλ ζηελ θαηάηκεζε ζα δηαζέηεη ν
δήκνο ηνλ λνκηθφ ηίηιν πνπ ηνπ παξέρεη ηελ εμνπζία ρξήζεσο θαη δηαζέζεσο απηψλ
ησλ έξγσλ, πξνθεηκέλνπ λα ηα ρξεζηκνπνηήζεη πξνο εμππεξέηεζε ζθνπψλ δεκνζίνπ
ζπκθέξνληνο.
72. Ζ νξζφηεηα ηεο δηαπηζηψζεσο απηήο επηβεβαηψλεηαη εμάιινπ, ζηελ ππφζεζε ηεο
θχξηαο δίθεο, απφ ην γεγνλφο φηη ην Θέαηξν ηεο Bicocca πξφθεηηαη, ζχκθσλα κε ηηο
πξνζβαιιφκελεο απνθάζεηο ηνπ δεκνηηθνχ ζπκβνπιίνπ, λα θαηαζθεπαζηεί ελ κέξεη
κε απεπζείαο εθηέιεζε εθ κέξνπο ησλ πξνβαηλφλησλ ζηελ θαηάηκεζε, «πξνο
εθπιήξσζε ησλ ζπκβαηηθψλ ππνρξεψζεσλ πνπ ππέρνπλ ζε ζρέζε κε ην ζρέδην
θαηαηκήζεσο ηεο γεο», θαη ελ κέξεη κε πξνθήξπμε δηαγσληζκνχ γηα ην έξγν, γηα ηελ
νπνία ζα κεξηκλήζεη ν Γήκνο Μηιάλνπ.
73. Σέινο, αληίζεηα απ' φ,ηη ππνζηεξίδνπλ ν θαζνχ θαη νη παξεκβαίλνληεο ζηελ θχξηα
δίθε, ην γεγνλφο φηη ε ζχκβαζε θαηαηκήζεσο ηεο γεο δηέπεηαη απφ ην δεκφζην δίθαην
θαη ζπληζηά ζπκκεηνρή ζηελ άζθεζε δεκφζηαο εμνπζίαο δελ ζεκαίλεη φηη δελ
ππάξρεη ην ζπκβαηηθφ ζηνηρείν πνπ πξνβιέπεη ην άξζξν 1, ζηνηρείν α΄, ηεο νδεγίαο,
αιιά αληίζεηα κάιηζηα ζπλεγνξεί ππέξ ηεο ππάξμεψο ηνπ. ΢πγθεθξηκέλα, ζε πνιιά
θξάηε κέιε ε ζχκβαζε πνπ ζπλάπηεηαη κεηαμχ ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο θαη ηνπ
εξγνιήπηε απνηειεί ζχκβαζε δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ, ε νπνία επνκέλσο δηέπεηαη απφ ην
δεκφζην δίθαην.
74. Καηφπηλ ησλ αλσηέξσ ζθέςεσλ, πξέπεη λα γίλεη δεθηφ φηη ηα ζηνηρεία πνπ
νξίδνληαη ζηε ζχκβαζε θαηαηκήζεσο ηεο γεο θαη ζηηο ζπκθσλίεο πνπ έρνπλ
117

΢ηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο θαηά ηνλ νξηζκφ ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ
ζα ζπκπεξηιακβάλεηαη θαηά ζπλέπεηα θάζε πξάμε, κνλνκεξήο ή
ζπκβαηηθή απφ ηελ νπνία πξνθχπηεη αληαιιαγή δειψζεσλ
βνπιήζεσο ησλ ζπκβαιινκέλσλ, ρσξίο λα είλαη αλαγθαίν απφ ηηο
ζπγθεθξηκέλεο δειψζεηο βνπιήζεσο λα πξνθχπηεη άκεζα ζχκβαζε
έξγνπ. Ζ ζχκβαζε απηή αξθεί λα είλαη έκκεζν απνηέιεζκα235 έζησ
θαη ηεο ζησπεξήο εληνιήο ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο.
14.2. Έγγξαθνο ηχπνο
Ο ηχπνο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ νξίδεηαη
έγγξαθνο. Γελ πξνβιέπεηαη ηδηαίηεξν είδνο εγγξάθνπ ηχπνπ, φπσο
ζπκβνιαηνγξαθηθή πξάμε ή θχξσζε κε λφκν. Ζ παξαηήξεζε απηή
έρεη ζεκαζία ζην κέηξν πνπ ζπρλά, θαη φρη κφλνλ ζηελ Διιάδα, ε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζεσξείηαη φηη απαηηείηαη λα
θπξψλεηαη κε ηππηθφ λφκν. Ζ πξφβιεςε ηνπ εγγξάθνπ ηχπνπ κε
γεληθφηεηα αθήλεη επρέξεηα ζηα θξάηε κέιε λα εμεηδηθεχζνπλ ηελ
αθξηβή κνξθή πνπ απαηηνχλ γηα ηε ζχλαςε ηεο ζχκβαζεο απηήο. Θα
πξέπεη πάλησο λα επηζεκαλζεί φηη, εθφζνλ ηα θξάηε κέιε νξίδνπλ
ηδηαίηεξν ηχπν πέξαλ ηνπ απινχ εγγξάθνπ, ν νπνίνο είλαη δπλαηφ λα
νδεγήζεη ζε παξάβαζε ησλ γεληθψλ θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ,
φπσο παξάβαζε ηεο αξρήο ηεο δηαθάλεηαο ή ηνπ αληαγσληζκνχ, ε
πξφβιεςε ηνπ εζληθνχ δηθαίνπ ζα αληίθεηηαη ζηε δηάηαμε ηεο νδεγίαο,
ε νπνία αξθείηαη ζε απιφ έγγξαθν ηχπν. Γελ είλαη δπλαηφ δειαδή νη
ζπλαθζεί ζην πιαίζην ηεο ζπκβάζεσο απηήο αξθνχλ γηα λα γίλεη δεθηή ε χπαξμε ηνπ
ζπκβαηηθνχ ζηνηρείνπ πνπ απαηηείηαη θαηά ην άξζξν 1, ζηνηρείν α΄, ηεο νδεγίαο.
75. Δπηβάιιεηαη λα πξνζηεζεί φηη ε εξκελεία απηή είλαη ζχκθσλε κε ηνλ πξσηαξρηθφ
ζθνπφ ηεο νδεγίαο, ν νπνίνο ζπλίζηαηαη, φπσο δηεπθξηλίζηεθε ζηε ζθέςε 52 ηεο
παξνχζαο απνθάζεσο, ζηε δηαζθάιηζε ηεο δπλαηφηεηαο ππνβνιήο αληαγσληζηηθψλ
πξνζθνξψλ γηα ηηο ζπκβάζεηο δεκνζίσλ έξγσλ. Πξάγκαηη, ν θίλδπλνο επλνηνθξαηίαο
θαηά ηε δηελέξγεηα ησλ πξάμεσλ ησλ δεκνζίσλ αξρψλ απνθεχγεηαη ράξε ζηελ
εθαξκνγή ησλ δηαδηθαζηψλ πνπ πξνβιέπεη ε νδεγία κε ζθνπφ ην άλνηγκα πξνο ηνλ
θνηλνηηθφ αληαγσληζκφ. Σν γεγνλφο ζπλεπψο φηη νη δεκφζηεο αξρέο δελ έρνπλ ηε
δπλαηφηεηα επηινγήο ηνπ αληηζπκβαιινκέλνπ δελ δηθαηνινγεί, θαζαπηφ, ηε κε
εθαξκνγή ηεο νδεγίαο, δηφηη ε κε εθαξκνγή απηή ζα είρε σο απνηέιεζκα λα
εμαηξείηαη απφ ηνλ θνηλνηηθφ αληαγσληζκφ ε πξαγκαηνπνίεζε έξγνπ επί ηνπ νπνίνπ
ζα είρε θαλνληθψο εθαξκνγή ε νδεγία».
235

. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαηά ην ζθέινο ηεο απηφ αλαβηψλεη
ηε ζπδήηεζε πνπ έγηλε ζηε Γαιιία γηα ηελ ζχλαςε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο απφ
ηε γαιιηθή ζεσξία. Ζ βαζηθή ζέζε ηνπ Mestre φηη «La concession est un contrat,
n‘est qu‘un contrat‖ έρεη ήδε ιεηαλζεί κε ηελ απνδνρή ηεο ζέζεο φηη είλαη πξάμε
κηθηήο θχζεσο. ΢ρεηηθά βι. Linotte D., Romi R., Mestre A., Services publics et droit
public économique, 3e ed. Litec, Paris 1995, ζ. 302.

118

πεξαηηέξσ ηππηθέο δηαηππψζεηο γηα ηε ζχλαςε κηαο ζχκβαζεο λα
νδεγνχλ ζε αλαίξεζε ησλ γεληθψλ θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ.
Σνχην έρεη ζεκαζία ζην κέηξν πνπ ηε ζχλαςε ηεο ζχκβαζεο
αθνινπζεί ε ππνρξέσζε αλαθνίλσζήο ηεο ζηελ Δπηηξνπή236. Ο
έγγξαθνο ηχπνο ζπλεπψο ζπλδέεηαη κε ηελ ππνρξέσζε αλαθνίλσζεο
θαη δελ είλαη δπλαηφ λα ηελ αλαηξεί θαηά ηνλ ηχπν ή ην πεξηερφκελν,
νξίδνληαο παξαδείγκαηνο ράξηλ φηη νη φξνη ηεο ζχκβαζεο
δηαθνξνπνηνχληαη ζε θάπνην ρξνληθφ δηάζηεκα κεηαβάιινληαο ην
πεξηερφκελν ηεο αλαθνίλσζεο πξνο ηελ Δπηηξνπή, ή αλαηξνχληαη κε
ηξφπν πνπ παξαβηάδνπλ ηνπο νπζηψδεηο θαλφλεο ηεο αλάζεζεο237.
14.3.΢ύκβαζε εμ επαρζνύο αηηίαο
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπλάπηεηαη κφλνλ έλαληη
ζπκβαηηθνχ αληαιιάγκαηνο. Σν θξίζηκν ζηνηρείν γηα ηελ χπαξμε
ακθνηεξνβαξνχο ζπκβάζεσο είλαη ε αληηπαξνρή πνπ θαηαβάιιεηαη
ζηνλ αλάδνρν. Γελ είλαη λνεηή ζχκβαζε ηέηνηνπ είδνπο ραξηζηηθή ή
θαζ‘νηνλδήπνηε ηξφπν ζπλαπηφκελε ρσξίο αληάιιαγκα γηα ηνλ
εξγνιήπηε. Σν ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα πξέπεη λα νξίδεηαη ξεηά ζηε
ζχκβαζε δεδνκέλνπ φηη απφ ηε θχζε θαη ην είδνο ηνπ ζπλαξηάηαη αλ
ε ζχκβαζε είλαη ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ή άιινπ
είδνπο. Σελ έλλνηα ηεο επαρζνχο ζχκβαζεο πξνζδηφξηζε κε ηηο
Πξνηάζεηο ηνπ ν Γεληθφο Δηζαγγειέαο Γ. Κνζκάο ηεο 1εο Ηνπιίνπ
1999 ζηελ ππφζεζε C-107/98 Teckal Srl θαηά Commune di Viano
(Re) θαη ΑGAC θιπ238.
236

. ΢χκθσλα κε ην άξζξν 11 παξ. 5 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ
«Οη αλαζέηνπζεο αξρέο πνπ ζπλήςαλ κηα ζχκβαζε γλσζηνπνηνχλ ην απνηέιεζκα ηεο
ζρεηηθήο δηαδηθαζίαο κε αλαθνίλσζε. Χζηφζν, ζε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο είλαη
δπλαηφλ λα κε δεκνζηεχνληαη νξηζκέλεο πιεξνθνξίεο γηα ηε ζχλαςε κηαο ζχκβαζεο,
εθφζνλ ε θνηλνιφγεζή ηνπο ζα εκπφδηδε ηελ εθαξκνγή ησλ λφκσλ, ζα ήηαλ αληίζεηε
πξνο ην δεκφζην ζπκθέξνλ ή ζα έβιαπηε ηα λφκηκα εκπνξηθά ζπκθέξνληα δεκνζίσλ
ή ηδησηηθψλ επηρεηξήζεσλ ή ην ζεκηηφ αληαγσληζκφ κεηαμχ εξγνιεπηψλ.».
237

. Παξαδείγκαηνο ράξηλ κεηαβάιινληαο ην ζπκβαηηθφ αληηθείκελν ή θαη απηνχο
ηνπο ζπκβαιινκέλνπο.
238

. Ηδίσο ζηελ παξ. 52 ζχκθσλα κε ηελ νπνία:

«πξέπεη λα θαηαξηίδεηαη ζχκβαζε θαη κάιηζηα πξέπεη λα ηεξείηαη ν έγγξαθνο ηχπνο.
Ζ ζχκβαζε απηή είλαη ακθνηεξνβαξήο θαη επαρζήο. Σνχην ζεκαίλεη φηη ε νδεγία
εθαξκφδεηαη ζηελ πεξίπησζε θαηά ηελ νπνία αθελφο ππάξρεη ζχκπησζε βνπιήζεσλ
δχν δηαθνξεηηθψλ πξνζψπσλ, ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο κε ηνλ πξνκεζεπηή, θαη
αθεηέξνπ ε ζπλαιιαθηηθή ζρέζε πνπ δεκηνπξγείηαη ζπλίζηαηαη ζηελ παξνρή ελφο
πξντφληνο έλαληη κηαο ρξεκαηηθήο ακνηβήο. Γειαδή πθίζηαηαη ζπλαιιαγή παξνρψλ,
119

Σν επαρζέο ηεο ζχκβαζεο κεηά ηελ έθδνζε ηεο απφθαζεο ηνπ ΓΔΚ
C-399/98 ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001 Ordine degli Architetti delle
Province di Milano e Lodi, Piero De Amicis, Consiglio Nazionale
degli Architetti, Leopoldo Freyrie ζα πξέπεη λα εξκελεχεηαη ελφςεη
ηνπ ζθνπνχ ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ θαη ηα θξηηήξηα πνπ απηή ε
απφθαζε έζεζε. Δηδηθφηεξα ζηελ παξ. 77 απηήο ην ΓΔΚ αλαθέξεη φηη
ε εμ‘επαρζνχο αηηίαο ζχλαςε ζπκβάζεσο αλαθέξεηαη ζηελ
αληηπαξνρή πνπ θαηαβάιιεη ε νηθεία δεκφζηα αξρή ιφγσ ηεο
πξαγκαηνπνηήζεσο ησλ έξγσλ πνπ απνηεινχλ ην αληηθείκελν ηεο
ζπκβάζεσο ηελ νπνία αθνξά ην άξζξν 1 ζηνηρείν α ηεο νδεγίαο θαη
επί ησλ νπνίσλ ε δεκφζηα αξρή ζα έρεη ηελ εμνπζία ρξήζεσο θαη
δηαζέζεσο. Δίλαη φκσο δπλαηφ ην φιν δήηεκα λα ηεζεί ππφ
δηαθνξεηηθή νπηηθή γσλία ιφγσ ησλ ηδηαίηεξσλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηεο
ζρεηηθήο λνκνζεζίαο (παξ. 78 ηεο απφθαζεο)239. Σν ΓΔΚ ζεψξεζε φηη
ε απαιιαγή απφ ηέινο νθεηιφκελν ζηνλ σθεινχκελν απφ ηελ
δεκηνπξγία δηθαησκάησλ θαη ππνρξεψζεσλ ησλ κεξψλ ηεο ζχκβαζεο θαη ππάξρεη
αιιειεμάξηεζε ησλ παξνρψλ.»
239

. Βι. εηδηθά γηα ην δήηεκα ηε δηαηχπσζε ηνπ ΓΔΚ

«Χο πξνο ην ζηνηρείν πνπ αθνξά ηελ εμ επαρζνχο αηηία ζχλαςε ηεο ζπκβάζεσο
76. Καηά ηνλ θαζνχ θαη ηνπο παξεκβαίλνληεο ζηελ θχξηα δίθε, είλαη βέβαην φηη δελ
πξφθεηηαη εδψ γηα ακθνηεξνβαξή ζχκβαζε, αθνχ ν δήκνο δελ ππνρξενχηαη λα
εθπιεξψζεη θακία αληηπαξνρή. ΢πγθεθξηκέλα, ε θαηαβνιή ηνπ ηέινπο δαπαλψλ
ππνδνκήο ή ε απεπζείαο εθηέιεζε ησλ έξγσλ ππνδνκήο δελ αληηζηνηρνχλ πξνο ην
δηθαίσκα ηνπ πξνβαίλνληνο ζηελ θαηάηκεζε ηεο γεο λα ιάβεη ηελ νηθνδνκηθή άδεηα,
ε δε θαηαζθεπή ησλ έξγσλ ππνδνκήο γηα ηα νηθφπεδα, ε νπνία εληάζζεηαη ζην
πιαίζην ηεο δηαδηθαζίαο ρσξνηαμηθήο δηεπζεηήζεσο, δελ απνηειεί ζπλάξηεζε ηνπ
νθέινπο πνπ παξέρεη ε δηεπζέηεζε απηή ή ηνπ νθέινπο πνπ απνθνκίδεη απφ απηήλ ν
θάηνρνο ηεο νηθνδνκηθήο άδεηαο.
77. Δπηζεκαίλεηαη ζπλαθψο φηη ε εμ επαρζνχο αηηίαο ζχλαςε ηεο ζπκβάζεσο
αλαθέξεηαη ζηελ αληηπαξνρή πνπ θαηαβάιιεη ε νηθεία δεκφζηα αξρή ιφγσ ηεο
πξαγκαηνπνηήζεσο ησλ έξγσλ πνπ απνηεινχλ ην αληηθείκελν ηεο ζπκβάζεσο ηελ
νπνία αθνξά ην άξζξν 1, ζηνηρείν α΄, ηεο νδεγίαο θαη επί ησλ νπνίσλ ε δεκφζηα αξρή
ζα έρεη ηελ εμνπζία ρξήζεσο θαη δηαζέζεσο.
78. Σν δήηεκα αλ ε ζχκβαζε πνπ ζπλάπηεηαη ζε πεξίπησζε απεπζείαο εθηειέζεσο
έξγνπ ππνδνκήο ζπληζηά ζχκβαζε εμ επαρζνχο αηηίαο γηα ηηο δεκνηηθέο αξρέο ηίζεηαη,
ζε κηα πεξίπησζε φπσο απηή ηελ νπνία αθνξά ε θχξηα δίθε, ππφ δηαθνξεηηθή νπηηθή
γσλία, ιφγσ ησλ ηδηαίηεξσλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηεο ηηαιηθήο λνκνζεζίαο πεξί
πνιενδνκίαο.
79. Γηα παξάδεηγκα, απφ ην άξζξν 28, παξάγξαθνο 5, ζεκείν 2, ηνπ λφκνπ 1150/42
θαη απφ ην άξζξν 12, ζηνηρείν b, ηνπ πεξηθεξεηαθνχ λφκνπ 60/77, φπσο
ηξνπνπνηήζεθε κε ην άξζξν 3 ηνπ πεξηθεξεηαθνχ λφκνπ 31/86, πξνθχπηεη φηη ην
θφζηνο ησλ έξγσλ πξσηνγελνχο ππνδνκήο θαη έλα κέξνο ηνπ θφζηνπο ησλ έξγσλ
δεπηεξνγελνχο ππνδνκήο πνπ είλαη αλαγθαία γηα ηελ θαηάηκεζε ηεο γεο ή ησλ έξγσλ
πνπ είλαη αλαγθαία γηα ηε ζχλδεζε ηεο νηθείαο δψλεο κε ηα δίθηπα παξνρψλ
βαξχλνπλ ηνπο θπξίνπο ησλ γεπέδσλ πνπ πξφθεηηαη λα θαηαηκεζνχλ.
120

θαηαζθεπή κε απεπζείαο αλάζεζε, ζπληζηά αληηπαξνρή αλαθέξνληαο
εληζρπηηθά θαη ηελ εξκελεία ηνπ εζληθνχ δηθαζηεξίνπ. ΢αθήο κλεία
γίλεηαη ζηελ απφθαζε φηη ην επαρζέο ηεο ζχκβαζεο θξίλεηαη
ζχκθσλα κε ην ζθνπφ ηεο νδεγίαο θαη ηελ αξρή ηεο πξαθηηθήο
80. Δληνχηνηο, ην άξζξν 11, παξάγξαθνο 1, ηνπ λφκνπ 10/77 πξνβιέπεη φηη «ν
θάηνρνο ηεο άδεηαο κπνξεί λα εθηειέζεη απεπζείαο ηα έξγα ππνδνκήο [...]
απαιιαζζφκελνο ελ φισ ή ελ κέξεη απφ ηελ θαηαβνιή ηνπ νθεηιφκελνπ ηέινπο
(δαπαλψλ ππνδνκήο)», ηνπ νπνίνπ ε θαηαβνιή ζπλαξηάηαη πξνο ηε ρνξήγεζε ηεο
άδεηαο, ζχκθσλα κε ην άξζξν 3 ηνπ ίδηνπ λφκνπ.
81. Ο φξνο «απαιιαζζφκελνο» πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζην άξζξν 11, παξάγξαθνο 1,
ηνπ λφκνπ 10/77 επηηξέπεη ηε ζπλαγσγή ηνπ ζπκπεξάζκαηνο φηη νη δεκνηηθέο ή
θνηλνηηθέο αξρέο, απνδερφκελεο ηελ απεπζείαο εθηέιεζε ησλ έξγσλ ππνδνκήο,
παξαηηνχληαη απφ ηελ είζπξαμε ηνπ νθεηιφκελνπ θαηά ην άξζξν 3 ηνπ ίδηνπ λφκνπ
ηέινπο.
82. Δληνχηνηο, ν θαζνχ θαη νη παξεκβαίλνληεο ζηελ θχξηα δίθε, θαζψο θαη ε Ηηαιηθή
Κπβέξλεζε, ππνζηεξίδνπλ φηη ε εξκελεία απηή δελ είλαη νξζή, θπξίσο επεηδή ε
θαηαβνιή ηνπ ηέινπο δαπαλψλ ππνδνκήο πξνβιέπεηαη ελαιιαθηηθά πξνο ηελ
απεπζείαο εθηέιεζε ησλ έξγσλ θαη φηη, ζπλεπψο, ζα ήηαλ εζθαικέλν λα ζεσξεζεί φηη
πθίζηαηαη νπσζδήπνηε ρξεκαηηθή απαίηεζε ηνπ δήκνπ θαη φηη νη δεκνηηθέο αξρέο
παξαηηνχληαη απφ ηελ απαίηεζε απηή ζε πεξίπησζε απεπζείαο εθηειέζεσο ησλ
έξγσλ. Ζ απεπζείαο εθηέιεζε ησλ έξγσλ έρεη ζηελ πξάμε σο απνηέιεζκα λα δίδεη
ζηνλ θχξην ηεο θαηαηεκαρηδφκελεο εθηάζεσο γεο ηε δπλαηφηεηα λα αζθεί ειεχζεξα
ηελ επρέξεηά ηνπ λα αλεγείξεη νηθνδνκήκαηα, απαιιάζζνληάο ηνλ απφ ηελ
ππνρξέσζε θαηαβνιήο ηνπ ηέινπο δαπαλψλ ππνδνκήο, ην νπνίν νθείιεηαη θαηά ηε
ρνξήγεζε ηεο νηθνδνκηθήο άδεηαο. Καηά ζπλέπεηα, ν φξνο «απαιιαζζφκελνο»
αλαθέξεηαη ζηελ απαιιαγή απηή, ηελ νπνία ζπλεπάγεηαη ε εθηέιεζε ησλ έξγσλ, θαη
φρη ζε νπνηαδήπνηε αληηπαξνρή ή ζε νπνηνδήπνηε άιιν φθεινο πνπ παξέρεη ν δήκνο
ή ε θνηλφηεηα ζηνπο πξνβαίλνληεο ζηελ θαηάηκεζε εθηάζεσλ γεο.
83. Γεδνκέλνπ φηη νη αληηξξήζεηο απηέο αθνξνχλ ηελ εξκελεία ηεο ηηαιηθήο
λνκνζεζίαο πεξί πνιενδνκίαο θαη ηε δηακφξθσζε, ζχκθσλα κε ηε λνκνζεζία απηή,
ηεο ζρέζεσο κεηαμχ ηεο νθεηιήο ηνπ ηέινπο δαπαλψλ ππνδνκήο θαη ηεο απεπζείαο
εθηειέζεσο ησλ έξγσλ, πξέπεη λα ιεθζεί ππφςε ε εθηίκεζε ζηελ νπνία έρεη πξνβεί
ζπλαθψο ην αηηνχλ δηθαζηήξην.
84. Σν δηθαζηήξην απηφ δηαπηζηψλεη, κε ηε δηάηαμε πεξί παξαπνκπήο, φηη, αληίζεηα
απ' φ,ηη ππνζηεξίδνπλ ν θαζνχ θαη νη παξεκβαίλνληεο ζηελ θχξηα δίθε, ν θάηνρνο
νηθνδνκηθήο άδεηαο ή άδεηαο θαηαηκήζεσο γεο πνπ εθηειεί ηα έξγα ππνδνκήο δελ
εθπιεξψλεη παξνρή εθ ραξηζηηθήο αηηίαο, δηφηη εμνθιεί ρξένο ίζεο αμίαο, εθηφο αλ
πξέπεη λα θαηαβιεζεί ζηνλ δήκν ζπκπιεξσκαηηθφ ρξεκαηηθφ πνζφ, ππφ ηε κνξθή
ηνπ ηέινπο δαπαλψλ ππνδνκήο, ελψ ε ελαιιαθηηθή θχζε ηεο ππνρξεψζεσο, δειαδή
είηε ρξεκαηηθή θαηαβνιή είηε απεπζείαο εθηέιεζε ησλ έξγσλ, δελ επηηξέπεη θακία
δηαθνξνπνίεζε ηεο αηηίαο, αλάινγα κε ηνλ ηξφπν εθηειέζεσο πνπ επηιέγεηαη (ή έρεη
πξνθαζνξηζηεί λνκνζεηηθά).
85. Απηή ε εξκελεία ηεο εζληθήο λνκνζεζίαο είλαη ζχκθσλε πξνο ηνλ ζθνπφ ηεο
νδεγίαο, ν νπνίνο ππελζπκίζηεθε αλσηέξσ ζηε ζθέςε 52 ηεο παξνχζαο απνθάζεσο,
θαη δηαζθαιίδεη ζπλεπψο ηελ πξαθηηθή απνηειεζκαηηθφηεηά ηεο.
86. Καηά ζπλέπεηα, πξέπεη λα γίλεη δεθηφ φηη ζπληξέρεη ην ζηνηρείν πνπ αθνξά ηελ εμ
επαρζνχο αηηίαο ζχλαςε ηεο ζπκβάζεσο».

121

απνηειεζκαηηθφηεηαο240. Ζ ζηάζκηζε απηή αθήλεη ζεκαληηθά
πεξηζψξηα ζε κειινληηθνχο ραξαθηεξηζκνχο ζπκθσληψλ σο
240

. Αληίζεηε ζέζε εμέθξαζε ν Γεληθφο Δηζαγγειέαο Ph. Leger ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ
2000 ζηηο Πξνηάζεηο ηνπ. Δηδηθφηεξα γηα ην δήηεκα απηφ δηαηχπσζε ηελ αθφινπζε
ζέζε:
«Δπί ηεο πξνυπνζέζεσο ζρεηηθά κε ηελ επαρζή αηηία ηεο λνκηθήο ζρέζεο
91. Απνκέλεη λα εθζέζσ ηνπο ιφγνπο γηα ηνπο νπνίνπο λνκίδσ φηη νη ζρέζεηο κεηαμχ
ηνπ πξνβαίλνληνο ζηελ θαηάηκεζε ηεο γεο θαη ηνπ δήκνπ, φζνλ αθνξά
ηελθαηαζθεπή ηεο επίκαρεο ππνδνκήο, δελ νθείινληαη ζε επαρζή αηηία, ππφ ηελ
έλλνηα ηνπ άξζξνπ 1, ζηνηρείν α΄, ηεο νδεγίαο.
92. Αληίζεηα, ην αηηνχλ δηθαζηήξην θξνλεί φηη, φηαλ ν θάηνρνο άδεηαο θαηαηκήζεσο
γεο πξαγκαηνπνηεί έξγα ππνδνκήο, δελ εθπιεξψλεη παξνρή εθ ραξηζηηθήο αηηίαο,
αιιά κάιινλ εμνθιεί ρξένο ίζεο αμίαο, ην νπνίν έρεη έλαληη ηνπ δήκνπ ιφγσ ηνπ φηη
πξνηίζεηαη λα πξαγκαηνπνηήζεη θαηαζθεπαζηηθά έξγα γηα ηα νπνία είλαη αλαγθαία ηα
έξγα ππνδνκήο
93. ΋πσο αλέθεξα ήδε, ζθνπφο ηεο νδεγίαο είλαη λα θαηαξγεζνχλ νη δηάθνξεο
κνξθέο πξαθηηθήο ησλ αλαζεηνπζψλ αξρψλ πνπ δεκηνπξγνχλ δηαθξίζεηο. Σίζεηαη
φκσο ην εξψηεκα θαηά πφζνλ νη θίλδπλνη πξνζβνιήο ηεο ειεχζεξεο θπθινθνξίαο θαη
ηνπ ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ εμαθνινπζνχλ λα ππάξρνπλ, φηαλ δελ πθίζηαηαη
ρξεκαηηθή αληηπαξνρή γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε ησλ έξγσλ.
94. Σν θίλεηξν ησλ επηρεηξεκαηηψλ θαηά ηε ζχλαςε ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ
απνηειεί ε πξννπηηθή απνθνκίζεσο νηθνλνκηθνχ νθέινπο. Ζ αλάζεζε ηεο
ζπκβάζεσο θαηά ηξφπν πνπ λα δεκηνπξγεί δηαθξίζεηο είλαη απαξάδεθηε, επεηδή
αθξηβψο ζπλνδεχεηαη απφ ηελ θαηαβνιή ρξεκαηηθψλ πνζψλ ζηνπο επηιεγέληεο
εξγνιήπηεο. Αλ ε αλαζέηνπζα αξρή δελ ρξεκαηνδνηεί ηε ζχκβαζε, δχζθνια ζα
κπνξνχζε λα γίλεη ιφγνο γηα επλνηνθξαηία ππέξ ηνπ επηιεγέληνο επηρεηξεκαηία. Σν
ελδερφκελν λα παξαβηάδεηαη ε αξρή πεξί ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ απφ ηελ χπαξμε
παξνρήο εθ ραξηζηηθήο αηηίαο ή παξνρήο ρξεκαηνδνηνχκελεο απφ ηνλ επηρεηξεκαηία
πνπ εθηειεί ηα έξγα ζα νθείιεηαη ζην φηη ε χπαξμε ηέηνηαο παξνρήο πξνζβάιιεη ηα
ζπκθέξνληα απηνχ ηνπ επηρεηξεκαηία θαη φρη ζην φηη ηνλ πεξηάγεη ζε
πιενλεθηηθφηεξε ζέζε έλαληη ησλ αληαγσληζηψλ ηνπ.
Τπφ ηηο ζπλζήθεο απηέο, ην γεγνλφο φηη ζπλάπηεηαη κηα ζχκβαζε θαηά ηξφπν πνπ
δεκηνπξγεί δηαθξίζεηο, ρσξίο λα πξνβιέπεηαη θακία νηθνλνκηθή αληηπαξνρή πξνο ηνλ
εξγνιήπηε, δελ δηθαηνινγεί ηελ εθαξκνγή ησλ δηαδηθαζηψλ ηεο νδεγίαο. Αθφκε θαη
αλ ππνηεζεί φηη νη ελ ιφγσ ζρέζεηο είλαη ζπκβαηηθήο θχζεσο θαη δελ έρνπλ
πξνθαζνξηζηεί απφ ηνλ λφκν, ε άξλεζε ηνπ επηρεηξεκαηία λα ζπλάςεη ηε ζχκβαζε
αξθεί γηα λα εμαιείςεη ην κεηνλέθηεκα πνπ δεκηνπξγείηαη απφ ηελ άπνςε ηνπ
αληαγσληζκνχ.
95. Πνηα φκσο είλαη ζπλαθψο ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο εθαξκνζηέαο εζληθήο
λνκνζεζίαο;
96. Αλ ιεθζνχλ ππφςε κφλν ηα ζηνηρεία πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηε δηθνγξαθία,
κπνξνχλ λα πξνθχςνπλ ελαιιαθηηθψο δχν πεξηπηψζεηο.
97. Ζ πξψηε πεξίπησζε είλαη λα εθηειέζεη ηα έξγα ν πξνβαίλσλ ζηελ θαηάηκεζε ηεο
γεο, απαιιαζζφκελνο απφ ηελ θαηαβνιή ηνπ ηέινπο δαπαλψλ ππνδνκήο, ή λα
αλαζέζεη ηελ εθηέιεζή ηνπο. Ζ δεχηεξε πεξίπησζε είλαη λα θαηαβάιεη ην ηέινο απηφ
ζηνλ δήκν, θαη' επηηαγή ηνπ δήκνπ, ν νπνίνο ζηε ζπλέρεηα πξνβαίλεη ζηελ
πξαγκαηνπνίεζε ησλ έξγσλ ζπκκνξθνχκελνο πξνο ηε ξχζκηζε πεξί δεκνζίσλ
ζπκβάζεσλ. ΋πσο εθηέζεθε αλσηέξσ, ε δεχηεξε απηή πεξίπησζε απνηειεί εμαίξεζε
απφ ηνλ θαλφλα, ν νπνίνο είλαη ε απεπζείαο εθηέιεζε ησλ έξγσλ «θαη' απαιιαγή».
122

ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ζα κπνξνχζε λα έρεη
ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ γηα ηελ εξκελεία ζπκβάζεσλ ή κνλνκεξψλ
πξάμεσλ, νη νπνίεο επηκειψο θαίλεηαη λα εμαηξνχληαη ηεο επζείαο
ππαγσγήο ζηε ζπγθεθξηκέλε ξχζκηζε εθ ηνπ ιφγνπ απηνχ.

98. Σν αηηνχλ δηθαζηήξην θξνλεί φηη ν πξνβαίλσλ ζηελ θαηάηκεζε ηεο γεο δελ
εθπιεξψλεη θακία παξνρή εθ ραξηζηηθήο αηηίαο. ΢πκθσλψ καδί ηνπ, θαζφζνλ ε
πξαγκαηνπνίεζε ησλ έξγσλ «θαη' απαιιαγή» ηνλ απαιιάζζεη απφ ηελ ππνρξέσζε
θαηαβνιήο ηνπ ηέινπο, ε νπνία ηνλ βαξχλεη. Ζ ελέξγεηά ηνπ έρεη επνκέλσο
νηθνλνκηθφ ραξαθηήξα, ν νπνίνο είλαη ην απνηέιεζκα νξηζκέλεο θαηαβνιήο. Έζησ
θαη αλ ε θαηαβνιή απηή γίλεηαη ζε είδνο θαη φρη ζε ρξήκα, ε νθεηιή απνζβέλλπηαη.
99. Δληνχηνηο, αλ εμεηαζηεί ελδειερέζηεξα ε νηθνλνκηθή ζρέζε - ζα έπξεπε κάιινλ
λα γίλεηαη ιφγνο γηα «θνξνινγηθή» ζρέζε, ελφςεη ηεο θχζεσο ηνπ ηέινπο έλαληη ηνπ
νπνίνπ πξαγκαηνπνηνχληαη ηα έξγα «θαη' απαιιαγή» - δηαπηζηψλεηαη φηη δελ
πθίζηαηαη ελ πξνθεηκέλσ ν θίλδπλνο δεκηνπξγίαο δηαθξίζεσλ, ν νπνίνο ζπλήζσο
πξνθχπηεη απφ ηε δεκφζηα ρξεκαηνδφηεζε ηδησηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ.
100. ΢πγθεθξηκέλα, ν νηθνλνκηθφο ραξαθηήξαο ηεο ζρέζεσο κεηαμχ ηνπ
πξνβαίλνληνο ζηελ θαηάηκεζε ηεο γεο θαη ηνπ δήκνπ ή ηεο θνηλφηεηαο δελ είλαη ν
ίδηνο, ζχκθσλα κε ηελ εζληθή λνκνζεζία, κε ηνλ απαηηνχκελν θαηά ηελ νδεγία
επαρζή ραξαθηήξα ηεο ζπκβάζεσο, ν νπνίνο είλαη ν κφλνο πνπ απεηιεί, θαηά ηε
γλψκε κνπ, ηα ζπκθέξνληα ησλ νπνίσλ ε πξνζηαζία επηδηψθεηαη κε ην ελ ιφγσ
θείκελν.
101. Αληίζεηα απ' φ,ηη ζπκβαίλεη ζπλήζσο θαηά ηε ζχλαςε ησλ δεκνζίσλ
ζπκβάζεσλ, ην θνηλσληθφ ζχλνιν δελ θαίλεηαη λα ρξεκαηνδνηεί ηελ απεπζείαο
εθηέιεζε ησλ έξγσλ «θαη' απαιιαγή». Απφ ηελ πιεπξά ηνπ, ν πξνβαίλσλ ζηελ
θαηάηκεζε ηεο γεο, ζηνλ νπνίν δελ θαηαβάιιεηαη θαλέλα πνζφ, αλαιακβάλεη ηηο
δαπάλεο. ΢ε ηειηθή αλάιπζε, φηαλ νινθιεξψλεηαη ην έξγν, ε πεξηνπζία ηνπ δήκνπ ή
ηεο θνηλφηεηαο έρεη απμεζεί θαηά ηελ αμία ηνπ θηηξίνπ απηνχ, ρσξίο ν δήκνο ή ε
θνηλφηεηα λα έρεη ππνβιεζεί ζε θακία δαπάλε, ελψ ε πεξηνπζία ηνπ θαηαηέκλνληνο
ηε γε έρεη κεησζεί θαηά ηελ ίδηα απηή αμία, ρσξίο ν ελδηαθεξφκελνο λα έρεη ιάβεη
θακία νηθνλνκηθή αληηπαξνρή πέξα απφ ηελ απαιιαγή απφ ηελ ππνρξέσζε
θαηαβνιήο ηνπ ηέινπο.
102. Καηά ζπλέπεηα, εμ επαρζνχο αηηίαο ζπλάπηνληαη κφλνλ νη ζρέζεηο κεηαμχ ηνπ
θαηαηέκλνληνο ηε γε θαη ηνπ εξγνιήπηε θαη φρη νη ζρέζεηο κεηαμχ ηνπ θαηαηέκλνληνο
ηε γε θαη ηνπ δήκνπ ή ηεο θνηλφηεηαο. ΢ηελ πξαγκαηηθφηεηα, ε ζπκβαηηθή ζρέζε πνπ
έρεη ηα πεξηζζφηεξα ραξαθηεξηζηηθά κε ηε ζρέζε πνπ πεξηγξάθεηαη ζηελ νδεγία είλαη
ε ζρέζε κεηαμχ ηνπ πξνβαίλνληνο ζηελ θαηάηκεζε ηεο γεο θαη ηνπ εξγνιήπηε.
103. Καηά ζπλέπεηα, νη ζρέζεηο κεηαμχ ηνπ δήκνπ θαη ηνπ πξνβαίλνληνο ζηελ
θαηάηκεζε ηεο γεο δελ κπνξνχλ λα ραξαθηεξηζηνχλ σο έλλνκε ζρέζε «εμ επαρζνχο
αηηίαο», ππφ ηελ έλλνηα ηεο νδεγίαο. Γελ κπνξεί λα ζεσξεζεί φηη, αλ δελ εθαξκνζηεί
ε νδεγία, ν δήκνο, ν νπνίνο, ζε πεξίπησζε απεπζείαο εθηειέζεσο ηνπ έξγνπ «θαη'
απαιιαγή», δελ κεηέρεη θαζφινπ ζηε ρξεκαηνδφηεζή ηνπ, επλνεί ηνλ επηρεηξεκαηία
πνπ επέιεμε γηα ηε ζχλαςε ηεο ζπκβάζεσο».

123

14.4. ΢πκβαιιόκελνη - Αλαζέηνπζα αξρή θαη εξγνιήπηεο
Ζ έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο ζα πξέπεη λα είλαη ζχκθσλε θαη γηα
ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ κε ηνλ νξηζκφ πνπ δίδεη
ην άξζξν 1 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ φπσο απηφο έρεη εξκελεπζεί απφ
ηε λνκνινγία. Δηδηθφηεξα σο αλαζέηνπζα αξρή λνείηαη ην θξάηνο, νη
νξγαληζκνί ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο, νη νξγαληζκνί δεκνζίνπ δηθαίνπ
θαη νη ελψζεηο πνπ ζπγθξνηνχληαη απφ έλαλ νη πεξηζζφηεξνπο απφ
ηνπο πξναλαθεξφκελνπο νξγαληζκνχο ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο ή
νξγαληζκνχο δεκνζίνπ δηθαίνπ241, 242. Δπηπξφζζεηα σο νξγαληζκφο
241

. Γηα ην δήηεκα βι. Γψγνπ Κ., Ζ έλλνηα ηνπ νξγαληζκνχ δεκνζίνπ δηθαίνπ ζηελ
πξφζθαηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ γηα ηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο, Διιεληθή Δπηζεψξεζε
Δπξσπατθνχ Γηθαίνπ 1999, ζει. 79-95, Κνπηνχπα –Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο
΢πκβάζεηο θαη θνηλνηηθφ δίθαην, αλσηέξσ, ζ. 58 επ., Φξαγθάθε Ν. Γεκφζηεο
ζπκβάζεηο θαη θνηλνηηθφ δίθαην. Ζ έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο θαη ε άκεζε
εθαξκνγή ηεο νδεγίαο γηα ηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο ππεξεζηψλ (92/50/ΔΟΚ). Ζ
εμαίξεζε ιφγσ επείγνπζαο αλάγθεο, ΝoΒ 44, ζ. 785 επ., Σξνβά Δ., Σν θνηλνηηθφ
δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ θαη ην δίθαην ηεο απειεπζέξσζεο ηνπ δηεζλνχο
εκπνξίνπ, αλσηέξσ, ζ. 182 επ.
242

. Ζ έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο εξκελεχζεθε απφ ην ΓΔΚ ήδε απφ ην 1988,
αιιά ε πξφζθαηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ πξνρσξεί ζε ζπζηεκαηηθή πξνζαξκνγή ησλ
δεδνκέλσλ ηεο αγνξάο ζχκθσλα κε ηηο νδεγίεο. Δίλαη ραξαθηεξηζηηθφ φηη ε
λνκνινγία παξαθνινχζεζε ηηο εμειίμεηο ηεο νηθνλνκηθήο δσήο ησλ ηειεπηαίσλ
δεθαεηηψλ, θαη ηελ νινέλα κεγαιχηεξε ελαζρφιεζε ηνπ θξάηνπο κε ηελ ηδησηηθή
νηθνλνκηθή δξάζε. Ηδηαίηεξα ελδηαθέξνπζα σο πξνο ην δήηεκα απηφ είλαη θαη ε
ζθέςε ππ.αξ. 20 ηεο απφθαζεο ηνπ ΓΔΚ C-81/98, ηεο 28/10/1999, Alcatel Austria
θιπ, θαηά Bundesministerium for Wisseschaft und Verkehr. Παξάιιεια ην θξάηνο
δηακφξθσζε θαη ηα λνκηθά ζρήκαηα κε ηα νπνία ελεδχζε γηα ηελ επίηεπμε ησλ
ζθνπψλ ηνπ. Γεδνκέλνπ φηη φπσο αλαθέξζεθε ζηελ αξρή ηεο παξνχζαο εηζαγσγήο ν
ζθνπφο ησλ νδεγηψλ απηψλ, νη νπνίεο πξνδήισο πεξηνξίδνπλ ηε ζπκβαηηθή
ειεπζεξία, ήηαλ λα εθαξκνζζεί ζηνλ "θαιχηεξν πειάηε" ησλ ελδηαθεξνκέλσλ, πνπ
πξνέξρνληαη απφ ηα θξάηε κέιε θαη επηδηψθνπλ ηελ ηζφηηκε κεηαρείξηζε, ε έλλνηα
ηνπ θξάηνπο, θαη σο εθ ηνχηνπ θαη ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο, φθεηιε λα επεθηαζεί
θαηάιιεια. H έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο έρεη απαζρνιήζεη ην ΓΔΚ ζηελ
πξφζθαηε απφθαζε ΓΔΚ ηεο 17/12/1998 C-353/96 Δπηηξνπή θαηά Ηξιαλδίαο, κε
αθνξκή ηε ζχλαςε ζπκβάζεσο πξνκεζείαο ιηπαζκάησλ απφ ηε δαζηθή ππεξεζία ηεο
Ηξιαλδίαο. Ζ Δπηηξνπή θξνλνχζε φηη ε ππφ εμέηαζε δαζηθή ππεξεζία ππάγεηαη ζην
Γεκφζην, ππφ ηελ έλλνηα πνπ έδσζε ην ΓΔΚ ζηνλ φξν κε ηελ απφθαζε ηεο 20/9/1988
C-31/87 Βeetnjes. Σν ΓΔΚ έθξηλε φηη παξφηη ε ελ ιφγσ δαζηθή ππεξεζία έρεη λνκηθή
πξνζσπηθφηεηα θαη δελ κπνξεί λα ζεσξεζεί σο Γεκφζην ή σο ηνπηθή απηνδηνίθεζε,
εκπίπηεη φκσο ζηελ έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο, εθφζνλ ηδξχζεθε απφ ην
Γεκφζην, εμππεξεηεί ζθνπφ δεκνζίνπ ελδηαθέξνληνο, ν ππνπξγφο ηεο απεπζχλεη
νδεγίεο θαη ην Γεκφζην κπνξεί λα αζθεί έκκεζα έιεγρν ζηηο θξαηηθέο πξνκήζεηεο.
΢πλεπψο θαηά ηελ απφθαζε απηή, ε δαζηθή ππεξεζία ζα πξέπεη λα ζεσξείηαη σο
δεκφζηα αξρή νη ζπκβάζεηο θξαηηθψλ πξνκεζεηψλ ηεο νπνίαο ππφθεηληαη ζηνλ έιεγρν
ηνπ θξάηνπο ππφ ηελ έλλνηα ηνπ παξαξηήκαηνο Η ζθέςε VI ηεο νδεγίαο 77/62. ΢ηελ
124

δεκνζίνπ δηθαίνπ243 λνείηαη θάζε νξγαληζκφο πνπ δεκηνπξγήζεθε
εηδηθά γηα λα ηθαλνπνηήζεη αλάγθεο γεληθφηεξνπ δεκνζίνπ
πξφζθαηε απφθαζε ΓΔΚ ηεο 17/12/1998 C-353/96 Δπηηξνπή θαηά Ηξιαλδίαο, κε
αθνξκή ηε ζχλαςε ζπκβάζεσο πξνκεζείαο ιηπαζκάησλ απφ ηε δαζηθή ππεξεζία ηεο
Ηξιαλδίαο θξίζεθε φηη παξφηη ε ελ ιφγσ δαζηθή ππεξεζία έρεη λνκηθή πξνζσπηθφηεηα
θαη δελ κπνξεί λα ζεσξεζεί σο Γεκφζην ή σο ηνπηθή απηνδηνίθεζε, εκπίπηεη φκσο
ζηελ έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο, εθφζνλ ηδξχζεθε απφ ην Γεκφζην, εμππεξεηεί
ζθνπφ δεκνζίνπ ελδηαθέξνληνο, ν ππνπξγφο ηεο απεπζχλεη νδεγίεο θαη ην Γεκφζην
κπνξεί λα αζθεί έκκεζα έιεγρν ζηηο θξαηηθέο πξνκήζεηεο. Ζ Δπηηξνπή θξνλνχζε φηη
ε ππφ εμέηαζε δαζηθή ππεξεζία ππάγεηαη ζην Γεκφζην, ππφ ηελ έλλνηα πνπ έδσζε ην
ΓΔΚ ζηνλ φξν κε ηελ απφθαζε ηεο 20/9/1988 C-31/87 Βeetnjes. Δμάιινπ έγηλε
δεθηφ απφ ην ΓΔΚ ζηελ πξφζθαηε απφθαζε ηεο 17/9/1998 C-323/96 Δπηηξνπή θαηά
Βειγίνπ φηη, αλαζέηνπζα αξρή κπνξεί λα είλαη έλαο νξγαληζκφο, φπσο ε ηνπηθή
επηηξνπή αλαδαζκνχ, ε νπνία ζηεξείηαη λνκηθήο πξνζσπηθφηεηαο, είλαη
επηθνξηηζκέλε κε ηελ πξαγκαηνπνίεζε ηνπ αλαδαζκνχ, ηα κέιε ηεο νξίδνληαη απφ
ηηο αηξεηέο αξρέο ηεο νηθείαο επαξρίαο, ππνρξενχηαη δε λα ηεξεί ηηο νδεγίεο πνπ ηεο
δίλεη κηα θεληξηθή επηηξνπή ε νπνία ζπγθξνηείηαη βάζεη βαζηιηθνχ δηαηάγκαηνο θαη
ηεο νπνίαο ηα κέιε νξίδνληαη απφ ην ΢ηέκκα. Ζ απφθαζε απηή έθξηλε ην δήηεκα
ζρεηηθά κε ηελ ππαγσγή ζηελ έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο ηνπ θιακαλδηθνχ
θνηλνβνπιίνπ ηνπ Vlaam Raad, ηνλίδνληαο φηη ζχκθσλα θαη κε ηε λνκνινγία
Beentjes, γηα ηελ νπνία έγηλε ιφγνο ακέζσο αλσηέξσ (C-31/87), ε έλλνηα ηνπ
θξάηνπο πξέπεη λα εξκελεχεηαη κε ιεηηνπξγηθά θξηηήξηα θαη ζηελ έλλνηα απηή θαηά
ζπλέπεηα ππάγεηαη θαη ην λνκνζεηηθφ φξγαλν.
Δμάιινπ κε ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 15/1/1998 C-44/96 Μannesmann Anlagenbau
Austria AG θιπ θξίζεθε φηη απνηειεί αλαζέηνπζα αξρή νηθνλνκηθή απηνηειήο
κνλάδα κε λνκηθή πξνζσπηθφηεηα, πνπ ιεηηνπξγεί θαηά ηνπο θαλφλεο ηνπ ηδησηηθνχ
δηθαίνπ θαη εμππεξεηεί ελ κέξεη ππνρξεψζεηο "δεκφζηαο ππεξεζίαο" θαη ηθαλνπνηεί
αλάγθεο δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο, αιιά ιεηηνπξγεί παξάιιεια θαη ζχκθσλα κε ηνπο
θαλφλεο ηεο αγνξάο, σο εκπνξηθή επηρείξεζε.
243

. Ζ νδεγία 92/50 έδσζε ηελ επθαηξία ζην ΓΔΚ λα εξκελεχζεη ηελ έλλνηα ηνπ
νξγαληζκνχ δεκνζίνπ δηθαίνπ θαη ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο ζχκθσλα κε ηεο
δηαπηζηψζεηο θαη παξαδνρέο ησλ ζχγρξνλσλ νηθνλνκηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο
αγνξάο.
΢χκθσλα κε ηα δηαιακβαλφκελα ζηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 10/11/1998 C-360/96
Gemeente Arnhem, Gemeente Rheden θαη BFI Holding BV, κε αθνξκή ηε ζρέζε ηνπ
άξζξνπ απηνχ κε ην άξζξν 6 ηεο ίδηαο νδεγίαο, ε ηδηφηεηα ελφο νξγαληζκνχ σο
νξγαληζκνχ δεκνζίνπ δηθαίνπ, δελ εμαξηάηαη απφ ην ηκήκα πνπ αληηπξνζσπεχεη ε
εμππεξέηεζε αλαγθψλ γεληθνχ ζπκθέξνληνο, πνπ δελ έρνπλ βηνκεραληθφ ή εκπνξηθφ
ραξαθηήξα, ζε ζρέζε πξνο ηελ φιε δξαζηεξηφηεηα ηνπ ελ ιφγσ νξγαληζκνχ. Δίλαη
επίζεο αδηάθνξν ην γεγνλφο φηη έλα ρσξηζηφ λνκηθφ πξφζσπν, ην νπνίν κεηέρεη ζηνλ
ίδην εληαίν νηθνλνκηθφ φκηιν κε ηνλ νξγαληζκφ απηφλ, αζθεί εκπνξηθέο
δξαζηεξηφηεηεο. Δπηπιένλ, ζεκεηψζεθε κε ηελ ίδηα απφθαζε, φηη, πξνο εμαζθάιηζε
ηεο πιήξνπο απνηειεζκαηηθφηεηαο ηεο αξρήο ηεο ειεχζεξεο θπθινθνξίαο, ε έλλνηα
ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο πξέπεη λα εξκελεχεηαη βάζεη ιεηηνπξγηθψλ θξηηεξίσλ. Ζ
αλάγθε απηή δελ επηηξέπεη λα γίλεηαη δηάθξηζε αλαιφγσο ηεο λνκηθήο κνξθήο ησλ
δηαηάμεσλ, κε ηηο νπνίεο ζπζηάζεθε ν νξγαληζκφο θαη νη νπνίεο θαζνξίδνπλ ηηο
αλάγθεο ηηο νπνίεο απηφο νθείιεη λα εμππεξεηεί. Καηά ζπλέπεηα, ζην ζρεηηθφ
εξψηεκα πξνζήθεη ε απάληεζε φηη ην άξζξν 1, ζηνηρείν β´, δεχηεξν εδάθην, ηεο
125

ζπκθέξνληνο πνπ δελ έρνπλ βηνκεραληθφ ή εκπνξηθφ ραξαθηήξα θαη
πνπ έρεη λνκηθή πξνζσπηθφηεηα θαη ηνπ νπνίνπ, είηε ε δξαζηεξηφηεηα
ρξεκαηνδνηείηαη θαηά πιεηνςεθία απφ ην θξάηνο, ηνπο νξγαληζκνχο
ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο ή άιινπο νξγαληζκνχο δεκνζίνπ δηθαίνπ, είηε
ε δηαρείξηζε ππφθεηηαη ζε έιεγρν απφ ην θξάηνο ή ηνπο νξγαληζκνχο
απηνχο, είηε άλσ ηνπ εκίζεσο ηνπ αξηζκνχ ησλ κειψλ ηνπ νξγάλνπ
δηνίθεζεο, δηεχζπλζεο ή επνπηείαο νξίδεηαη απφ ην θξάηνο, ηνπο
νξγαληζκνχο ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο ή άιινπο νξγαληζκνχο δεκνζίνπ
δηθαίνπ244.
Οη θαηάινγνη ησλ νξγαληζκψλ θαη ησλ θαηεγνξηψλ ησλ νξγαληζκψλ
δεκνζίνπ δηθαίνπ πνπ πιεξνχλ ζηα θξηηήξηα πνπ απαξηζκνχληαη ζην
δεχηεξν εδάθην ηνπ παξφληνο ζηνηρείνπ πεξηιακβάλνληαη ζην
παξάξηεκα Η. Οη θαηάινγνη απηνί είλαη φζν ην δπλαηφλ πιεξέζηεξνη,
κπνξνχλ δε λα αλαζεσξεζνχλ κε ηε δηαδηθαζία πνπ πξνβιέπεη ην
άξζξν 35. Πξνο ην ζθνπφ απηφ, ηα θξάηε κέιε θνηλνπνηνχλ θαηά
δηαζηήκαηα ζηελ Δπηηξνπή ηηο κεηαβνιέο πνπ επήιζαλ ζηνπο
πξναλαθεξζέληεο θαηαιφγνπο ηνπο.

14.4. 1. Ο αλάδνρνο ηεο ζύκβαζεο παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
Ο αλάδνρνο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζχκθσλα
κε ηνλ νξηζκφ ηεο θνηλνηηθήο νδεγίαο πξέπεη λα είλαη εξγνιήπηεο.
΢ηελ έλλνηα ηνπ εξγνιήπηε ζα πξέπεη λα ζπκπεξηιεθζεί θάζε θπζηθφ
νδεγίαο 92/50 έρεη ηελ έλλνηα φηη ε χπαξμε ή ε απνπζία αλαγθψλ γεληθνχ
ζπκθέξνληνο, πνπ δελ έρνπλ βηνκεραληθφ ή εκπνξηθφ ραξαθηήξα, εθηηκψληαη
αληηθεηκεληθά, ε δε λνκηθή κνξθή ησλ δηαηάμεσλ, ζηηο νπνίεο δηαηππψλνληαη νη
αλάγθεο απηέο δελ έρεη, σο πξνο ην δήηεκα απηφ, ζεκαζία. Έηζη ζεσξήζεθε σο
νξγαληζκφο δεκνζίνπ δηθαίνπ ε Αλψλπκε Δηαηξία πνπ αζθνχζε ηε ζρεηηθή
δξαζηεξηφηεηα.
Ζ ζέζε απηή είλαη ζχκθσλε κε ηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ γηα ηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ.
Δηδηθφηεξα ζηηο ζθέςεηο 22 έσο 24 ηεο απφθαζεο Mannesmann Anlagenbau Austria
θ.ι.π., ην Γηθαζηήξην θαηέιεμε ζηελ ίδηα εξκελεία φζνλ αθνξά ην άξζξν 1, ζηνηρείν
β´, δεχηεξν εδάθην, ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ.
244

. βι. θαη ΢θνπξή Β., Φξαγθάθε Ν., Κνηλνηηθή έλλνηα νξγαληζκνχ δεκνζίνπ
δηθαίνπ- Ζ νδεγία 92/50/ΔΟΚ θαη ε επηινγή δηαδηθαζίαο αλάζεζεο- Αλάζεζε
κειεηψλ ζε δεκφζηεο επηρεηξήζεηο ΓΔΖ, ΝoΒ 46, ζ. 168 επ., θαζψο θαη Γψγνπ Κ., Ζ
έλλνηα ηνπ νξγαληζκνχ δεκνζίνπ δηθαίνπ ζηελ πξφζθαηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ γηα ηηο
δεκφζηεο ζπκβάζεηο αλσηέξσ.

126

ή λνκηθφ πξφζσπν ηθαλφ λα θαηαζθεπάδεη έξγα θαηά ηελ
πξνπαξεηεζείζα έλλνηα θαη έρεη ηα πξνζφληα πνπ απαηηεί ε νδεγία
93/37/ΔΟΚ245. Ο πξνζδηνξηζκφο ηεο έλλνηαο ηνπ εξγνιήπηε δελ
είλαη δπλαηφ λα πεξηνξίδεη ην δηθαίσκα εγθαηάζηαζεο.
Δπηζεκαίλεηαη φηη ν πξνζδηνξηζκφο ηνπ εξγνιήπηε θαηά ηελ έλλνηα
απηή σο ζπκβαιιφκελνπ ζε ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ δεκηνπξγεί έλα εχινγν εξσηεκαηηθφ δεδνκέλνπ φηη ζε απηφ ην
είδνο ησλ ζπκβάζεσλ ζπλεζίδεηαη λα κεηέρνπλ θαη επελδπηέο
γεληθφηεξεο θχζεσλ ή πξνκεζεπηέο ηνπ έξγνπ. Ο πξνζδηνξηζκφο ηεο
έλλνηαο ηνπ εξγνιήπηε δελ ζα πξέπεη λα απνθιείεη ηε ζπκκεηνρή ζε
αλάδνρα ζρήκαηα ζπκβαιινκέλσλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ επελδπηψλ ή ρξεκαηνδνηψλ ελ γέλεη θαζψο θαη
άιισλ επηρεηξεκαηηψλ, φπσο πξνκεζεπηψλ246.
245

. ΢χκθσλα κε ην άξζξν 25 θαη 29 ηεο νδεγίαο ηδίσο ζε ζρέζε κε ηελ εγγξαθή ζε
επαγγεικαηηθά κεηξψα.
246

. Γηα ηνλ θαζνξηζκφ ηεο έλλνηαο ηνπ εξγνιήπηε ππφ ηηο ηδηάδνπζεο ζπλζήθεο ηεο
απφθαζεο C-399/98 ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001 Ordine degli Architetti delle Province di
Milano e Lodi, Piero De Amicis, Consiglio Nazionale degli Architetti, Leopoldo
Freyrie βι. ην αθφινπζν ζθεπηηθφ:
«Χο πξνο ην ζηνηρείν πνπ αθνξά ηελ ηδηφηεηα ηνπ εξγνιήπηε
88. Καηά ηνλ θαζνχ θαη ηνπο παξεκβαίλνληεο ζηελ θχξηα δίθε, θαζψο θαη ηελ Ηηαιηθή
Κπβέξλεζε, ην ζηνηρείν απηφ ειιείπεη ελ πξνθεηκέλσ, δηφηη ν πξνβαίλσλ ζηελ
θαηάηκεζε ηεο γεο δελ εμαηνκηθεχεηαη σο επηρεηξεκαηίαο ή θαηαζθεπαζηηθή
επηρείξεζε, αιιά κφλν βάζεη ηνπ ηίηινπ θπξηφηεηαο ησλ γεπέδσλ ή νηθνπέδσλ πνπ
πξνθχπηνπλ απφ ηελ θαηάηκεζε ηεο γεο. Σν πξφζσπν απηφ δελ ππνρξενχηαη λα
πιεξνί ηδηαίηεξνπο φξνπο σο πξνο ηηο ηερληθέο ηθαλφηεηεο, ηε θεξεγγπφηεηα θ.ιπ.,
αιι' ππέρεη κφλνλ ηελ ππνρξέσζε λα παξάζρεη ζηηο δεκνηηθέο αξρέο επαξθείο
εγγπήζεηο, ελφςεη ησλ δεζκεχζεσλ ηηο νπνίεο έρεη πξνζππνγξάςεη θαηά ηε ζχλαςε
ηεο ζπκβάζεσο θαηαηκήζεσο ηεο γεο.
89. Δπηπιένλ, απφ ηηο απαληήζεηο πνπ δφζεθαλ ζε εξψηεζε ηνπ Γηθαζηεξίνπ
πξνθχπηεη φηη ε επηινγή ησλ επηρεηξεκαηηψλ πνπ ζα πξαγκαηνπνηήζνπλ ηε κειέηε
θαη ηελ θαηαζθεπή ησλ έξγσλ ελαπφθεηηαη απνθιεηζηηθά θαη κφλν ζηνλ πξνβαίλνληα
ζηελ θαηάηκεζε ηεο γεο θαη θάηνρν ηεο νηθνδνκηθήο άδεηαο. Ζ εθηέιεζε ησλ έξγσλ
πξαγκαηνπνηείηαη εμ νλφκαηφο ηνπ θαη φρη γηα ινγαξηαζκφ ηνπ δήκνπ ζηνλ νπνίν έρεη
δεζκεπηεί λα ηα κεηαβηβάζεη κεηά ηελ νινθιήξσζή ηνπο.
90. Δπηζεκαίλεηαη ζπλαθψο φηη ην άξζξν 1, ζηνηρείν α΄, ηεο νδεγίαο δελ απαηηεί λα
είλαη ζε ζέζε ν ζπλάπησλ ζχκβαζε κε αλαζέηνπζα αξρή λα εθπιεξψζεη απεπζείαο ηε
ζπκθσλεζείζα παξνρή κε δηθά ηνπ κέζα, πξνθεηκέλνπ λα κπνξεί λα ραξαθηεξηζηεί
σο εξγνιήπηεο· αξθεί λα παξέρεη ηηο αλαγθαίεο εγγπήζεηο γηα ην φηη είλαη ζε ζέζε λα
δηαζθαιίζεη ηελ εθπιήξσζε ηεο νηθείαο παξνρήο απφ ηξίηνπο.
91. Έηζη, ην άξζξν 20 ηεο νδεγίαο νξίδεη φηη, «ζηε ζπγγξαθή ππνρξεψζεσλ, ε
αλαζέηνπζα αξρή κπνξεί λα δεηήζεη απφ ηνλ πξνζθέξνληα λα ηεο αλαθνηλψζεη, κε
ηελ πξνζθνξά ηνπ, ην ηκήκα ηεο ζχκβαζεο πνπ ελδερνκέλσο πξνηίζεηαη λα αλαζέζεη
ππεξγνιαβηθά ζε ηξίηνπο».
127

Θα πξέπεη φκσο λα ζεσξείηαη απνδεθηφ φηη ε παξνπζία εξγνιήπηε κε
θαηάιιεια ηππηθά πξνζφληα είλαη αλαγθαία πξνυπφζεζε γηα ηελ
χπαξμε ζπκβαιινκέλνπ ζε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
δεδνκέλνπ φηη θχξηνο ζθνπφο ηεο ζχκβαζεο είλαη ε θαηαζθεπή
δεκνζίνπ έξγνπ, ελψ ε εθκεηάιιεπζε αθνξά κφλνλ ην ζθέινο ηνπ
ζπκβαηηθνχ αληαιιάγκαηνο. ΢χκθσλα κε ηε ζέζε απηή αλάδνρνο
παξαρψξεζεο πξέπεη αλαγθαία λα είλαη θαη θαηάιιεινο εξγνιήπηεο,
ε ζέζε ηνπ νπνίνπ είλαη απαξαίηεηε θαη θξίζηκε γηα ηελ ίδηα ηελ
έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ.
Δμίζνπ ζεκαληηθή ζα πξέπεη λα είλαη ε παξνπζία θαηάιιεινπ θαη
ηθαλνχ εξγνιήπηε γηα ηελ επηινγή αλαδφρνπ ζρήκαηνο, θαζψο ην
είδνο ηνπ ζπκβαηηθνχ αληηθεηκέλνπ πνπ πξέπεη λα εθηειεζζεί είλαη
πξσηίζησο έξγα. Ζ αμηνιφγεζε ζπλεπψο ηνπ ππνςεθίνπ δελ δχλαηαη
92. Με ην ίδην πλεχκα, ην Γηθαζηήξην έρεη απνθαλζεί φηη ε νδεγία 92/50 επηηξέπεη ζε
παξέρνληα ππεξεζίεο, ν νπνίνο θαιείηαη λα απνδείμεη φηη πιεξνί ηηο νηθνλνκηθέο,
ρξεκαηνδνηηθέο θαη ηερληθέο πξνυπνζέζεηο ζπκκεηνρήο ηνπ ζε δηαδηθαζία
πξνζθιήζεσο γηα ηελ ππνβνιή πξνζθνξψλ, κε ζθνπφ ηε ζχλαςε δεκφζηαο
ζπκβάζεσο ππεξεζηψλ, λα θάλεη ρξήζε ησλ ηθαλνηήησλ άιισλ θνξέσλ, αλεμάξηεηα
απφ ηε λνκηθή θχζε ησλ δεζκψλ πνπ δηαηεξεί κε απηνχο, ππφ ηελ πξνυπφζεζε φηη
είλαη ζε ζέζε λα απνδείμεη φηη φλησο βξίζθνληαη ζηε δηάζεζή ηνπ ηα κέζα ησλ ελ
ιφγσ θνξέσλ πνπ είλαη αλαγθαία γηα ηελ εθηέιεζε ηεο ζπκβάζεσο (βι. απφθαζε ηεο
2αο Γεθεκβξίνπ 1999, C-176/98, Holst Italia, ΢πιινγή 1999, ζ. Η-8607).
93. Απφ ηε δηθνγξαθία πξνθχπηεη φηη, ζε κηα πεξίπησζε φπσο απηή πνπ απνηειεί ην
αληηθείκελν ηεο θχξηαο δίθεο, ν θάηνρνο ηεο νηθνδνκηθήο άδεηαο πνπ πξνβαίλεη ζηελ
θαηάηκεζε ηεο γεο έρεη, ιφγσ ησλ δεζκεχζεσλ πνπ έρεη πξνζππνγξάςεη ζην πιαίζην
ηεο ζπκβάζεσο θαηαηκήζεσο ηεο γεο ηελ νπνία έρεη ζπλάςεη κε ηηο δεκνηηθέο ή
θνηλνηηθέο αξρέο, ηελ ππνρξέσζε λα ηνπο παξάζρεη επαξθείο εγγπήζεηο σο πξνο ηελ
πξαγκαηνπνίεζε ησλ έξγσλ πνπ ζα κεηαβηβαζηνχλ ζηνλ δήκν ή ζηελ θνηλφηεηα θαη
φηη ν επηρεηξεκαηίαο ηνλ νπνίν ζα επηιέμεη γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε ησλ έξγσλ
πξνζππνγξάθεη ηηο ζπκθσλίεο πνπ έρνπλ ζπλαθζεί κε ηηο δεκνηηθέο ή θνηλνηηθέο
αξρέο. Σνχην ζπλέβε ζηελ ππφζεζε ηεο θχξηαο δίθεο, θαζφζνλ ε MCS
πξνζππέγξαςε ηηο ζπκθσλίεο πνπ είρε ζπλάςεη ν Γήκνο Μηιάλνπ κε ηελ Pirelli.
94. Τπφ ηηο ζπλζήθεο απηέο, ε χπαξμε ηνπ αλσηέξσ αλαθεξζέληνο ζηνηρείνπ δελ
αλαηξείηαη νχηε απφ ην γεγνλφο φηη ν πξνβαίλσλ ζηελ θαηάηκεζε ηεο γεο δελ είλαη ζε
ζέζε λα πξαγκαηνπνηήζεη ηα θξίζηκα έξγα κε δηθά ηνπ κέζα νχηε απφ ην γεγνλφο φηη
ν επηρεηξεκαηίαο ζηνλ νπνίν ζα αλαηεζεί ε πξαγκαηνπνίεζε ησλ έξγσλ απηψλ
επηιέγεηαη απφ ηνλ θαηαηέκλνληα ηε γε πνπ έρεη ηελ νηθνδνκηθή άδεηα θαη φρη απφ ηηο
δεκνηηθέο ή θνηλνηηθέο αξρέο.
95. Δπηπιένλ, ην γεγνλφο φηη ηα έξγα ππνδνκήο πξαγκαηνπνηνχληαη απφ ηνλ θάηνρν
ηεο νηθνδνκηθήο άδεηαο εμ νλφκαηφο ηνπ, πξηλ λα ηα κεηαβηβάζεη ζηνλ δήκν, δελ
ζεκαίλεη φηη αλαηξείηαη ε ηδηφηεηα ηνπ δήκνπ σο αλαζέηνπζαο αξρήο ζε ζρέζε κε ηελ
πξαγκαηνπνίεζε ηνπ έξγνπ.
96. Καηά ζπλέπεηα, πξέπεη επίζεο λα ζεσξεζεί φηη ζπληξέρεη ην ζηνηρείν πνπ αθνξά
ηελ ηδηφηεηα ηνπ εξγνιήπηε.»

128

παξά λα βαζίδεηαη ζην θξηηήξην ηεο θαηαιιειφηεηαο ηνπ εξγνιήπηε
θαη δεπηεξεπφλησο ζηηο ινηπέο ηδηφηεηεο ησλ ππνςεθίσλ ζρεκάησλ.
Καηά ζπλέπεηα, ζηελ έλλνηα ηνπ αληηζπκβαιινκέλνπ εξγνιήπηε είλαη
δπλαηφ λα πεξηιακβάλεηαη θαη άιινπ είδνπο επηρεηξεκαηίαο ή
ρξεκαηνδφηεο, πάληα φκσο επηθνπξηθά θαη κε απαξαίηεηε
πξνυπφζεζε φηη ππάξρεη θαη ζπκβάιιεηαη θαηάιιεινο εξγνιήπηεο.
Πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή ζπλεγνξεί θαη ε δηαηχπσζε ηνπ άξζξνπ 3
ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ ε νπνία θάλεη ιφγν γηα αλάδνρν ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη φρη απιψο εξγνιήπηε.
Σν άξζξν 21 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ247 εμάιινπ ζα πξέπεη λα
ζεσξεζεί φηη εθαξκφδεηαη θαη γηα ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ. Δηδηθφηεξα ζα πξέπεη λα ζεσξεζεί φηη πξνζθνξέο
είλαη δπλαηφ πξνθεηκέλνπ λα ππνβάιινπλ πξνζθνξά λα ππνβάιινπλ
θαη θνηλνπξαμίεο εξγνιεπηψλ ρσξίο λα ππνρξεσζνχλ λα πεξηβιεζνχλ
ηδηαίηεξε λνκηθή κνξθή. Ζ επηιεγείζα θνηλνπξαμία φκσο κπνξεί λα
ππνρξεσζεί λα πεξηβιεζεί ηδηαίηεξε λνκηθή κνξθή, φηαλ ηεο αλαηεζεί
ην έξγν.
Ζ δηαηχπσζε απηή είλαη ηδηαίηεξα ζεκαληηθή γηα ηηο ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δεδνκέλνπ φηη, ελφςεη ηνπ ηξαπεδηθνχ
δαλεηζκνχ, απαηηείηαη απφ ηηο αλαζέηνπζεο αξρέο ε ίδξπζε αλψλπκεο
εηαηξίαο απφ ηνλ ή ηνπο εξγνιήπηεο πνπ ζπκβάιινληαη ζηε ζχκβαζε.
Έρνληαο ππφςε ην δηαθνξεηηθφ είδνο επζχλεο ησλ αλσλχκσλ
εηαηξηψλ θαη ησλ θνηλνπξαμηψλ/νκίισλ θνθ εξγνιεπηψλ, ε ξχζκηζε
απηή είλαη ζεκαληηθή γηα ην φιν δίθαην ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ.
Σέινο, ζηελ έλλνηα ηνπ αλαδφρνπ εξγνιήπηε ζα πξέπεη λα λνείηαη ν
εξγνιήπηεο πνπ ππέβαιε πξνζθνξά θαη επειέγε λνκίκσο απφ ηελ
αλαζέηνπζα αξρή. Ζ ζπγθεθξηκέλε αλαθνξά έρεη ηδηαίηεξε ζεκαζία
ελφςεη ηεο λνκηθήο εθεχξεζεο ησλ ιεγνκέλσλ step-in rights ή ηεο
ππνθαηάζηαζεο, φπσο κεηαθξάζζεθε ζηα ειιεληθά, θαηφπηλ
247

. ΢χκθσλα κε ην άξζξν απηφ:

«Άξζξν 21
Οη θνηλνπξαμίεο εξγνιεπηψλ επηηξέπεηαη λα ππνβάιινπλ πξνζθνξέο. Οη ελ ιφγσ
θνηλνπξαμίεο δελ είλαη δπλαηφλ λα ππνρξεσζνχλ λα πεξηβιεζνχλ ηδηαίηεξε λνκηθή
κνξθή πξνθεηκέλνπ λα ππνβάινπλ ηελ πξνζθνξά- ε επηιεγείζα θνηλνπξαμία κπνξεί,
σζηφζν, λα ππνρξεσζεί λα πξάμεη ηνχην, φηαλ ηεο αλαηεζεί ην έξγν.»

129

δηθαηψκαηνο παξεκβάζεσο ησλ δαλεηζηψλ ελφο έξγνπ κε αθνξκή
αξρηθά ηε ζχκβαζε γηα ηελ ππνζαιάζζηα ζήξαγγα ηνπ θαλαιηνχ ηεο
Μάγρεο θαηφπηλ δε ζε ζεηξά άιισλ ζπκβάζεσλ248.
΢χκθσλα κε ηελ αξρή απηή, φπσο ήδε αλαθέξζεθε, είλαη δπλαηφ λα
ξπζκίδεηαη ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ φηη νη
δαλεηζηέο ηνπ έξγνπ έρνπλ δηθαίσκα λα κεηαβάιινπλ ην πξφζσπν ηνπ
αλαδφρνπ εξγνιήπηε, εθφζνλ ζπληξέρνπλ πεξηζηάζεηο πνπ ζέηνπλ ζε
θίλδπλν ηηο δαλεηαθέο ζπκβάζεηο ή ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ, κε λέν πξφζσπν πνπ ζα αλαιάβεη ην έξγν αληί ηνπ
αξρηθνχ αλαδφρνπ. Γηα λα κπνξέζεη λα γίλεη δεθηή απφ ηνπο θαλφλεο
ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ζπγθεθξηκέλε επηινγή ζα πξέπεη, αθελφο ν
αξρηθφο αλάδνρνο εξγνιήπηεο λα βξίζθεηαη ζε θαζεζηψο νηνλεί
θαηαγγειίαο ηεο ζχκβαζεο, αθεηέξνπ ν πξνηεηλφκελνο λένο αλάδνρνο
λα έρεη ηα πξνζφληα πνπ απαηηνχζε ε εθηέιεζε ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ήδε απφ ην ζηάδην ηεο δεκνπξάηεζεο.
΢ε θακία πεξίπησζε ε εηζαγσγή ηέηνησλ θαηαζθεπψλ δελ είλαη
δπλαηφ λα κεηαβάιεη ηνπο θαλφλεο ηεο δηαθάλεηαο θαη ηεο
δεκνζηφηεηαο πνπ απαηηνχζε ε πξν ηεο αλάζεζεο δηαδηθαζία.
Δμάιινπ, ε ππνθαηάζηαζε ζα πξέπεη λα αληηκεησπίδεηαη σο ζηάδην
ηεο θαηαγγειίαο ηεο ζχκβαζεο ηνπ αξρηθνχ αλαδφρνπ εξγνιήπηε
δίδνληάο ηνπ θαη ηα αλάινγα δηθαηψκαηα, εθφζνλ ε ππνθαηάζηαζε
απηή έγηλε κε λνκίκσο ή ρσξίο λα ζπληξέρνπλ ζπλζήθεο θαηαγγειίαο.
14.5. Σν ζπκβαηηθό αληάιιαγκα
Ζ πιένλ θξίζηκε έλλνηα γηα ην ραξαθηεξηζκφ κηαο ζχκβαζεο σο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη απηή ηνπ ζπκβαηηθνχ
αληαιιάγκαηνο249 δεδνκέλνπ φηη ε έλλνηα απηή ζπληζηά ηελ εηδνπνηφ
δηαθνξά απφ ηελ ζχκβαζε θαηαζθεπήο δεκνζίσλ έξγσλ250.
248

. Γηα ην δήηεκα απηφ βι. αλαιπηηθά θαησηέξσ.

249

. ΢ρεηηθά βι. θαη ηελ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζεο ηεο Δπηηξνπήο ηεο ΔΔ. Βι έλα
γεληθφηεξν πξνβιεκαηηζκφ ζε Raymundie O., αλσηέξσ, ζε ζρέζε κε ηα θξαηνχληα
ζηε γαιιηθή ζεσξία, ζ. 84 επ. θαη 197 επ. εθεί θαη αλαιπηηθή παξνπζίαζε ηεο
λνκνινγίαο. Υαξαθηεξηζηηθή ε θιαζζηθή απφθαζε γηα ηελ εθκεηάιιεπζε έξγσλ CE
10/4/1970, Beau et Lagarde, Lebon ζ. 197, Βezançon X., Essai…, αλσηέξσ, ζ. 555
επ.
250

. Βι. θαη CE 15/4/1996, Préfet des Bouches du Rhone, RFDA, 1996, ζ. 715, concl.
Chantepy, note Terneyre. Γηα ην δήηεκα βι. θαη Richer L., Droit des contrats
administratifs, 2e ed., LGDJ, 1999, ζ. 420 επ.

130

Καηά ηνλ νξηζκφ ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ ην εξγνιαβηθφ αληάιιαγκα έγθεηηαη ζην δηθαίσκα
εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ θαη ζην γεγνλφο φηη ηνπο θηλδχλνπο
εθκεηάιιεπζεο επσκίδεηαη θαηά έλα ζεκαληηθφ κέξνο ν αλάδνρνο ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο251. Ζ ζεψξεζε απηή βέβαηα, φπσο έρεη
θαηαδεηρζεί θαη απφ ηε γαιιηθή λνκνινγία252, ε νπνία βαζίζζεθε ζην
ίδην θξηηήξην σο πξνο ην εξγνιαβηθφ αληάιιαγκα δελ είλαη απφιπηε
θαη είλαη δπλαηφ λα δεκηνπξγήζεη ζνβαξνχο πξνβιεκαηηζκνχο.
Σν δηθαίσκα εθκεηάιιεπζεο δχλαηαη λα ζπλνδεχεηαη απφ κεξηθή
θαηαβνιή εξγνιαβηθνχ αληαιιάγκαηνο. Γηα λα είλαη κία ζχκβαζε,
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζα πξέπεη κε ηελ ελ κέξεη
θαηαβαιιφκελε ακνηβή ν αλάδνρνο λα δηαηεξεί ζεκαληηθφ κεξίδην
ηνπ επηρεηξεκαηηθνχ θηλδχλνπ απφ ηελ εθκεηάιιεπζε ηνπ έξγνπ. ΢ε
δηαθνξεηηθή πεξίπησζε, ε ζχκβαζε παχεη ζεσξνχκελε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, εθφζνλ ην ζηνηρείν ηεο
εθκεηάιιεπζεο πεξηνξίδεηαη θαη πξνεμάξρνλ είλαη ην εξγνιεπηηθφ
αληάιιαγκα, αλεμάξηεηα ηεο κνξθήο ζηελ νπνία απηφ
ζπγθεθξηκελνπνηείηαη253.
251

. ΢χκθσλα κε ηελ Απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-324/98, ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000.
Telaustria Verlags GmbH θαη Telefonadress GmbH θαηά Telekom Austria AG,
παξηζηακέλεο ηεο: Herold Business Data AG ε νπνία εηδηθά αλέιπζε ην δήηεκα ηνπ
ζπκβαηηθνχ αληαιιάγκαηνο θξίζεθε φηη ε ππφ θξίζε ζχκβαζε δελ απνηειεί ζχκβαζε
παξαρψξεζεο ππεξεζηψλ αλαθέξνληαο φηη:
«αλ θαη δηέπεηαη απφ ηελ νδεγία 93/38, κηα ηέηνηα ζχκβαζε απνθιείεηαη, ζην παξφλ
ζηάδην εμειίμεσο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, απφ ην πεδίν εθαξκνγήο ηεο ηειεπηαίαο
ιφγσ ηνπ γεγνλφηνο, ηδίσο, φηη ε αληηπαξνρή ηεο πξψηεο επηρεηξήζεσο πξνο ηε
δεχηεξε ζπλίζηαηαη ζην φηη ε δεχηεξε απνθηά ην δηθαίσκα εθκεηαιιεχζεσο ηεο δηθήο
ηεο παξνρήο, σο αληακνηβή.»
H λνκνινγία απηή είλαη ζχκθσλε θαη κε ηε βαζηθή παξαδνρή ηνπ γαιιηθνχ δηθαίνπ
γηα ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο ζχκθσλα κε ηελ νπνία
252
253

. ΢ρεηηθά βι. θαη CE 4 mars 1910, Therond, Rec, 193.
. Σελ θξηζηκφηεηα ηνπ αληαιιάγκαηνο επηζήκαλε ε απφθαζε C- 360/96 Gemeente
Arnhem ηεο 10/11/1998 κε ην αθφινπζν ζθεπηηθφ:
«24. Πξνθαηαξθηηθψο, παξαηεξείηαη φηη, κε ηηο γξαπηέο παξαηεξήζεηο ηεο, ε
Γαιιηθή Κπβέξλεζε εμέθξαζε ηελ άπνςε φηη νη ζπκβάζεηο πνπ ζπλδένπλ
ηνπο Γήκνπο κε ηελ ARA κπνξνχλ λα ζεσξεζνχλ παξαρσξήζεηο δεκνζίαο
ππεξεζίαο, νπφηε εμαηξνχληαη απφ ην πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 92/50. Ζ
ελ ιφγσ θπβέξλεζε ππνζηήξημε φηη, γηα λα ππάξρεη παξαρψξεζε δεκνζίαο
ππεξεζίαο θαηά ην θνηλνηηθφ δίθαην, πξέπεη ν ζπκβαιιφκελνο λα ακείβεηαη
είηε δηά ηεο παξνρήο ηνπ δηθαηψκαηνο εθκεηαιιεχζεσο ηεο ππεξεζίαο, είηε
δηά ηεο παξνρήο απηνχ ηνπ δηθαηψκαηνο ζε ζπλδπαζκφ κε νξηζκέλε ακνηβή.
131

Σν απηφ ηζρχεη θαη γηα ηηο πεξηπηψζεηο πνπ ν αλάδνρνο γηα ιφγνπο
ζπλδεφκελνπο κε ην δεκφζην ζπκθέξνλ πεξηνξίδεη ηνλ επηρεηξεκαηηθφ
ηνπ θίλδπλν ζην ζηάδην εθκεηάιιεπζεο εθαξκφδνληαο θνηλσληθά
θξηηήξηα ηηκνιφγεζεο ή απνδέρεηαη επηδνηήζεηο αλάινγεο θχζεσο.
Κξίζηκν ζηνηρείν θαη ζηελ πεξίπησζε απηή γηα ην ραξαθηεξηζκφ ηεο
ζπλαπηφκελεο ζχκβαζεο είλαη ην πνζνζηφ θηλδχλνπ πνπ παξακέλεη
ζηνλ αλάδνρν παξφιε ηελ εθάζηνηε ζπγθεθξηκέλε ζπγθπξία αλάινγεο
θχζεσο. Δθφζνλ φκσο ε αλαζέηνπζα αξρή αλαιακβάλεη θαη
αζηάζκεηνπο θηλδχλνπο ζπλπθαζκέλνπο κε ηελ εθκεηάιιεπζε ελψ ν
αλάδνρνο πεξηνξίδεηαη ζε κηα ειεγρφκελε παξνρή ππεξεζηψλ κεηά ηελ
νινθιήξσζε ηεο θαηαζθεπήο, ν ραξαθηεξηζκφο ηεο ζχκβαζεο σο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζα πξέπεη λα ακθηζβεηείηαη.
Γεδνκέλεο ηεο πεξηπινθφηεηαο θαη ηεο πνηθηιίαο ησλ νηθνλνκηθψλ
θαηαζθεπψλ θαη ησλ ζρέζεσλ πνπ ζπλέρνληαη κε ηηο ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ην είδνο ηνπ αληαιιάγκαηνο θαη ε
έλλνηα ηεο εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ πνπ θαηαζθεπάδεηαη ζα πξέπεη λα
εθιακβάλνληαη θαη εξκελεχνληαη ζχκθσλα κε ηνπο θαλφλεο ησλ
ζπλαιιαγψλ254.
Γελ ζα πξέπεη λα απνθιείεηαη ηεο έλλνηαο ηεο εθκεηάιιεπζεο,
παξαδείγκαηνο ράξηλ, ε άληιεζε πφξσλ απφ ηελ εθκεηάιιεπζε
αληηθεηκέλσλ πνπ δελ ηαπηίδνληαη κε ην θαηαζθεπαζζέλ αληηθείκελν.
Δθφζνλ ν θαηαζθεπαζηήο φκσο είλαη δπλαηφ λα ακεηθζεί γηα ηηο
εξγαζίεο ηνπ κε ηνλ ηξφπν απηφ, ν ραξαθηεξηζκφο ηεο ζχκβαζεο σο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δελ ζα πξέπεη λα
απνθιείεηαη.

25. Χο πξνο ην δήηεκα απηφ, ρσξίο λα είλαη απαξαίηεην λα εξκελεπζεί ε έλλνηα ηεο
παξαρσξήζεσο δεκνζίαο ππεξεζίαο, πνπ δελ απνηειεί αληηθείκελν ησλ εξσηεκάησλ
πνπ ππνβιήζεθαλ απφ ην εζληθφ δηθαζηήξην, αξθεί ε παξαηήξεζε φηη απφ ηηο
πιεξνθνξίεο πνπ παξέζραλ νη Γήκνη απαληψληαο ζε εξψηεζε ηνπ Γηθαζηεξίνπ, ηδίσο
δε απφ ηα άξζξα 8 θαη 9 ηεο ζπκθσλίαο-πιαίζην πνπ ζπλήθζε κεηαμχ ηνπ Gemeente
Rheden θαη ηεο ARA θαζψο θαη απφ ην άξζξν 7 ηεο ζπκβάζεσο παξνρήο ππεξεζηψλ
πεξηζπιινγήο νηθηαθψλ απνξξηκκάησλ πνπ ζπλήθζε κεηαμχ ησλ ηδίσλ
ζπκβαιινκέλσλ, πξνθχπηεη φηη ε ARA ακείβεηαη απνθιεηζηηθά κε ηελ θαηαβνιή
νξηζκέλεο ακνηβήο θαη φρη δηά ηεο παξνρήο ηνπ δηθαηψκαηνο εθκεηαιιεχζεσο ηεο
ππεξεζίαο.»
Δλδηαθέξνπζα αλάιπζε ηεο απφθαζεο απηήο θαη ν Raymundie O., αλσηέξσ, ζ. 199
. Πνιχ ελδηαθέξνπζα ε πξνζέγγηζε ησλ De Laubadère, Moderne, Delvolvé, ζε
Traité des Contrats Adimistratifs, T. 2 2e ed, LGDJ 1983, ζ. 294 επ κε θαη΄ αλαινγία
πξνβιεκαηηζκφ γηα ην γαιιηθφ δίθαην. Δμίζνπ ελδηαθέξνπζα είλαη ε πξνζέγγηζε θαη
γηα ηηο ζπκβάζεηο πνπ αθνξνχλ ηελ αλάπηπμε αθηλήησλ θαη ηε ζρεηηθή λνκνινγία.
254

132

΢ην ζχλνιν ησλ πεξηπηψζεσλ πνπ ζθνπείηαη λνκηθφο ραξαθηεξηζκφο
ηνπ αληαιιάγκαηνο απηφο ζα πξέπεη λα γίλεηαη ζχκθσλα θαη κε ην
ζθνπφ ησλ δηαηάμεσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ.

133

Κεθάιαην IV
To λνκηθφ θαζεζηψο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ

1. Ζ ΢χκβαζε Παξαρψξεζεο Γεκνζίσλ Έξγσλ ζην πιαίζην ηεο
΢πλζήθεο
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ εδξάδεηαη θαη απνξξέεη απφ
έλα ζχλνιν δηαηάμεσλ πνπ αθνξνχλ ηελ εμέιημε ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ
ρψξνπ θαη ηνλ ειεχζεξν αληαγσληζκφ. Ζ αλάπηπμε φκσο έξγσλ ζε άκεζν
ζπζρεηηζκφ κε ηελ εθκεηάιιεπζε θαη ηελ αληακνηβή ηνπ εξγνιήπηε απφ
ηελ εθκεηάιιεπζε ζπλέρεηαη αλαγθαία θαη κε ηε ζρέζε ησλ
ζπκβαιινκέκσλ κε ηνπο ρξήζηεο. ΢ηε ζπγθεθξηκέλε πεξίπησζε ην
θαζεζηψο ηεο εθκεηάιιεπζεο ησλ έξγσλ πνπ ηπγράλνπλ θαηαζθεπήο θαη
εθκεηάιιεπζεο κε ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ,
αλαδεηθλχνπλ ηνπο ρξήζηεο θαη ην θαζεζηψο ηνπο ζε παξάγνληα
δηακφξθσζεο ηεο ηδηφηεηαο ηνπ επξσπαίνπ πνιίηε.
1.1. Η έληαμε ηεο ζύκβαζεο παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζην
νηθνλνκηθό θνηλνηηθό δίθαην
Ζ Δπξσπατθή Έλσζε βαζίδεηαη ζε έλα εθηελέο πιέγκα δηαηάμεσλ κε
νηθνλνκηθφ πεξηερφκελν, ην νπνίν δνκείηαη ζπζηεκαηηθά ήδε απφ ηε
΢πλζήθε255. Σν θνηλνηηθφ δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ απνηειεί

255

. Μεηαμχ άιισλ γηα ηηο ζέζεηο ηεο ζεσξίαο επί ηνπ δεηήκαηνο απηνχ βι. Joerges
Ch., States Without a Market? Comments on the German Constitutional Court's
Maastricht-Judgement
and
a
Plea
for
Interdisciplinary
Discourses,
http://eiop.or.at/eiop/texte/1997-020.htm , ηνπ ίδηνπ The Market without the State?
`The Economic Constitution' of the European Community and the Rebirth of
Regulatory Politics, European Integration online Papers Vol.1, no. 19,
http://eiop.or.at/eiop/texte/1997-019a.htm.κε ηδηαίηεξα αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία Σνπ
ίδηνπ επίζεο Joerges Ch., The Europeanization of Private Law as a Rationalization
Process and as a Context of Legal Disciplines' - an Analysis of the Directive on
Unfair Terms in Consumer Contracts, European Review of Private Law (forthcoming
1995), ηνπ ίδηνπ, European Economic Law, the Nation-State and the Maastricht
Treaty, in: R. Dehousse (ed.) Europe After Maastricht. An Ever Closer Union?,
München: Beck, 1994, 29-62. Αθφκα βι.
134

κέξνο ηνπ νηθνλνκηθνχ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ 256 θαη ξπζκίδεηαη ζην πιαίζην
ηεο ΢πλζήθεο. To νηθνλνκηθφ θνηλνηηθφ δίθαην απνηειείηαη, εθηφο απφ ην
δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, ην δίθαην ηεο εθηίκεζεο ησλ
πεξηβαιινληηθψλ επηπηψζεσλ θαη ην δίθαην ηεο δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο
θαηά ην ζηάδην ηεο αλάζεζεο ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, ην δίθαην ηεο
πξνζηαζίαο ησλ θαηαλαισηψλ, ην δίθαην ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ
θνθ. ΢ην πιαίζην απηφ, ζα πξέπεη θαηά ζπλέπεηα λα εληάζζεηαη ν
γεληθφηεξνο πξνβιεκαηηζκφο γηα ην θαζεζηψο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, σο ζχκβαζεο ηδηαίηεξνπ θνηλνηηθνχ
ελδηαθέξνληνο, ιφγσ ηεο ζεκαζίαο ηεο γηα ηελ πξνψζεζε ησλ
επξσπατθψλ ππνδνκψλ257. Αλ ηνχηε ε παξαδνρή αιεζεχεη ζε κεγάιν

Burley, A.-M. and W. Mattli, Europe before the Court: A Political Theory of Legal
Integration, International Organisation 47, 1993, ζ. 41-76, Everson M., Laws in
Conflict. A Rationally Integrated European Insurance Market?, Ph.D. Thesis, EUI
Florence,1993, Farrell J. and G. Saloner, Economic Issues in Standardization, MIT
Working Paper Department of Economics No. 393: Cambridge, Mass, 1985, Faull J.,
Effect on Trade Between Member States and Community-Member State Jurisdiction,
in: B. Hawk (ed.), Fordham Corporate Law Institute, 1989, Franck Th.M., The
Power of Legitimacy among Nations, New York-Oxford, 1990, Weiler J.H.H., The
Community System: The Dual Character of Supranationalism, Yearbook of European
Law 1, 1981, ζ. 257-306, ηνπ ίδηνπ, Supranational Law and Supranational System:
Legal Structure and Political Process in the European Community, Ph.D. Thesis,
1982, EUI, Florence, Weiler J.H.H., The European Community in Change; Exit,
Voice and Loyality. A Revisionist View of Institutional Reform of the EEC, EUI,
Florence, 1986, Rasmussen H., On Law and Policy in the European Court of Justice,
1986, Dordrecht/Boston/Lancaster, Reich N., Competition Between Legal Orders: A
New Paradigm of EC Law?, Common Market Law Review 29, 1992, ζ. 861-896.
256

. Ο φξνο νηθνλνκηθφ θνηλνηηθφ δίθαην γίλεηαη πάλησο δεθηφο σο δφθηκνο απφ ηε
δηεζλή ζεσξία. Μεηαμχ άιισλ γηα ηελ απνδνρή αιιά θαη ηε ακθηζβήηεζή ηνπ βι.
Joerges Ch., European Economic Law, the Nation-State and the Maastricht Treaty,
in: R. Dehousse (ed.) Europe After Maastricht. An Ever Closer Union?, München:
Beck, 1994, 29-62. Joerges Ch., The Market without the State? `The Economic
Constitution' of the European Community and the Rebirth of Regulatory Politics,
European Integration online Papers Vol.1, no. 19, http://eiop.or.at/eiop/texte/1997019a.htm. κε αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία
257

. Ο βαζηθφο ζεσξεηηθφο πξνβιεκαηηζκφο πνπ αλαπηχρζεθε πάλησο ζε ζρέζε κε ην
δήηεκα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο θαη ηε ΢πλζήθε εληνπίζζεθε ζηα πξνλφκηα
δεκφζηαο εμνπζίαο πνπ ζπλήζσο απνλέκνληαλ απφ ηα θξάηε κέιε δηα ηνπ
ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
θαηέδεημε φηη ππήξρε κεγαιχηεξν πεδίν δηαιφγνπ ηεο κε ηε ΢πλζήθε παξεθηφο απηνχ
ηνπ άξζξνπ 55 θαη ησλ πεξηνξηζκψλ ηεο ειεπζεξίαο εγθαηάζηαζεο ή ηνπ δηθαίνπ ηνπ
αληαγσληζκνχ κε αθνξκή ηε δεζπφδνπζα ζέζε ηνπ θάζε ζπγθεθξηκέλνπ
παξαρσξηζηνχρνπ. ΢ρεηηθά κε ηνπο αξρηθνχο πξνβιεκαηηζκνχο βι. Bazex M., ζε
Bréchon- Moulènes Ch., Llorens F., Bazex M., Guisolphe Gh., Auby J.B.,
135

βαζκφ γηα ην ζχλνιν ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ, γηα ην ζπγθεθξηκέλν
ζπκβαηηθφ ηχπν έρεη πνιιαπιή ζεκαζία δεδνκέλνπ ηνπ θφζηνπο πνπ
αλαιακβάλεη ε Έλσζε κέζσ ησλ θνηλνηηθψλ ρξεκαηνδνηήζεσλ ζηηο
νπνίεο πξνβαίλεη γηα ηελ αλάπηπμε ησλ ππνδνκψλ θαη ησλ δηεπξσπατθψλ
δηθηχσλ.
1.2. Σν εηδηθόηεξν θαζεζηώο ησλ δηεπξσπατθώλ δηθηύσλ
΢ην πιαίζην απηφ ζα εληαρζεί ν ζπλνιηθφο πξνβιεκαηηζκφο γηα ην
λνκηθφ θαζεζηψο πνπ δηέπεη ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ κε βάζε ηελ παξαδνρή φηη, ν ζπκβαηηθφο απηφο ηχπνο ζηφρεπζε
ζηελ πξνψζεζε ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ θαη ηελ δεκηνπξγία ηνπ
εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ πξνσζψληαο ηε ζπλεξγαζία ηδησηψλ θαη
θξαηψλ κειψλ. H πξνψζεζε φκσο ηνπ ζηφρνπ απηνχ δελ ήηαλ δπλαηφ
παξά λα εληαρζεί ζηελ επξχηεξε πνιηηηθή ηεο ΢πλζήθεο ελφςεη ηεο
πξαγκάησζεο ηνπ θνηλνηηθνχ νξάκαηνο ηεο αλάπηπμεο ηνπ εληαίνπ
επξσπατθνχ ρψξνπ.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπληζηά ελ ηαπηψ έλα
εξγαιείν γηα ηελ πξνψζεζε ησλ θνηλνηηθψλ ζηφρσλ ζε ζρέζε κε ηελ
αλάπηπμε ησλ θνηλψλ ππνδνκψλ ηεο Δπξψπεο θαη έλα λνκηθφ κέζνλ γηα
ηελ πξαγκαηνπνίεζε ηεο ζπλεξγαζίαο ηδησηψλ θαη θξαηψλ. Σν φιν ηεο
λνκηθφ θαζεζηψο, σο εθ ηνχηνπ, δελ δχλαηαη παξά λα εληάζζεηαη ζην
πιέγκα εθείλν ησλ δηαηάμεσλ ηεο ΢πλζήθεο πνπ ζηνρεχεη ζηελ αλάπηπμε
ησλ πνιηηηθψλ απηψλ.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπληζηά πινπνίεζε ησλ
άξζξσλ 129 Β θαη 129 Γ ηεο ΢πλζήθεο πνπ αθνξνχλ ην θαζεζηψο ησλ
δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ. Με ην άξζξν 129 Β ηεο ΢πλζήθεο νξίζζεθε φηη ε
Κνηλφηεηα ζπκβάιιεη ζηε δεκηνπξγία θαη ηελ αλάπηπμε δηεπξσπατθψλ
δηθηχσλ φζνλ αθνξά ηα έξγα ππνδνκήο ζηνπο ηνκείο ησλ κεηαθνξψλ,
ησλ ηειεπηθνηλσληψλ θαη ηεο ελέξγεηαο πξνθεηκέλνπ λα ζπληειέζεη ζηελ
επίηεπμε ησλ ζηφρσλ ηεο ΢πλζήθεο θαη λα επηηξέςεη ζηνπο πνιίηεο ηεο
Έλσζεο, ζηνπο νηθνλνκηθνχο θνξείο θαζψο θαη ζηνπο νξγαληζκνχο
ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο θαη πεξηθεξεηαθήο δηνίθεζεο λα επσθεινχληαη
πιήξσο απφ ηε δεκηνπξγία ελφο ρψξνπ ρσξίο εζσηεξηθά ζχλνξα.
Δηδηθφηεξα ην άξζξν νξίδεη ζηελ παξ. 2 φηη: «΢ηα πιαίζηα ζπζηήκαηνο
αλνηθηψλ θαη αληαγσληζηηθψλ αγνξψλ, ε δξάζε ηεο Κνηλφηεηαο
απνζθνπεί ζηελ πξνψζεζε ηεο δηαζχλδεζεο θαη ηεο δηαιεηηνπξγηθφηεηαο
Delvolvé P., La concession de service public face au droit communautaire, αλσηέξσ,
ζ. 59 επ.
136

ησλ εζληθψλ δηθηχσλ θαζψο θαη ηεο πξφζβαζεο ζηα δίθηπα απηά, θαη
ιακβάλεη, εηδηθφηεξα, ππφςε ηελ αλάγθε λα ζπλδεζνχλ νη λεζησηηθέο, νη
κεζφγεηεο θαη νη πεξηθεξεηαθέο πεξηνρέο κε ηηο θεληξηθέο πεξηνρέο ηεο
Κνηλφηεηαο.
Απφ ηηο δηαηάμεηο απηέο πξνθχπηεη φηη ηα έξγα ππνδνκήο ζπληεινχλ ζηελ
αλάπηπμε ησλ ζηφρσλ ηεο ΢πλζήθεο. Ζ θαηαζθεπή ηνπ επξσπατθνχ
ρψξνπ επνκέλσο δηα ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ πνπ ζπλελψλνπλ ηα
εδάθε ησλ θξαηψλ κειψλ θαη απνηεινχλ ηε ξαρνθνθαιηά ηεο Δπξψπεο
δεκηνπξγψληαο ηελ ρσξίο ζχλνξα αγνξά, βαζίδεηαη ζε έξγα ππνδνκήο ην
θφζηνο θαη ηελ επζχλε ησλ νπνίσλ θάπνηνο νθείιεη λα αλαιάβεη258.
Ο πνιίηεο θαη νη πνιίηεο ηεο Έλσζεο είλαη νη πξψηνη πνπ επσθεινχληαη
πιήξσο απφ ηελ δεκηνπξγία ηνπ ρψξνπ απηνχ θαζψο έρνπλ ην δηθαίσκα
ειεχζεξεο θπθινθνξίαο ζην έδαθνο ηεο έλσζεο. Οη πνιίηεο, σο ρξήζηεο
ησλ ππνδνκψλ, νθείινπλ λα είλαη θαη νη πξψηνη πνπ ζα απνιακβάλνπλ
ηεο άξηηαο θαηαζθεπήο θαη ιεηηνπξγίαο ηνπο ρσξίο πξνζθφκκαηα ή
θξίζηκα εκπφδηα γηα ηελ ειεχζεξε θπθινθνξία259. Ζ ξχζκηζε απηή είλαη
258

. Βι. ζρεηηθά θαη ηε δηαηχπσζε ηεο νδεγίαο 93/89/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο
25/10/1993 ζρεηηθά κε ηελ εθαξκνγή εθ κέξνπο ησλ θξαηψλ κειψλ ησλ θφξσλ επί
νξηζκέλσλ νρεκάησλ ηα νπνία ρξεζηκνπνηνχληαη γηα νδηθή κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ,
θαζψο θαη ησλ δηνδίσλ ηειψλ ρξήζεο πνπ εηζπξάηηνληαη γηα ηε ρξεζηκνπνίεζε
νξηζκέλσλ έξγσλ ππνδνκήο. ΢ηελ νδεγία απηή, κεηαμχ άιισλ πξνβιέπεηαη φηη ην
χςνο ησλ δηνδίσλ ζπλαξηάηαη κε ην θφζηνο θαηαζθεπήο, εθκεηάιιεπζεο θαη
αλάπηπμεο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ δηθηχνπ ππνδνκήο. Βι. επίζεο θαη ηελ πξφζθαηε
νδεγία 1999/62/ΔΚ ηνπ Δπξσπατθνχ Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο
17/6/1999 πεξί επηβνιήο ηειψλ ζηα βαξέα θνξηεγά νρήκαηα πνπ ρξεζηκνπνηνχλ
νξηζκέλα έξγα ππνδνκήο. ΢ηελ νδεγία απηή κεηαμχ άιισλ πξνβιέπεηαη φηη ηα
επίπεδα ησλ ηειψλ ρξήζεο ζα πξέπεη λα βαζίδνληαη ζηε δηάξθεηα ρξήζεο ηεο ελ ιφγσ
ππνδνκήο θαη ζα πξέπεη λα δηαθνξνπνηνχληαη αλάινγα κε ην πξαγκαηηθφ θφζηνο πνπ
πξνθαινχλ ηα νδηθά νρήκαηα.
259

. Ηδηαίηεξεο ζεκαζίαο πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο απαγφξεπζεο δηαθξίζεσλ ησλ
ρξεζηψλ απηνθηλεηνδξφκσλ είλαη ε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 26 ΢επηεκβξίνπ ηνπ 2000
C-205/98 Δπηηξνπή θαηά Γεκνθξαηίαο ηεο Απζηξίαο, ε νπνία έθξηλε ζπλνιηθά ην
θαζεζηψο εθκεηάιιεπζεο ππνδνκψλ θαη κάιηζηα απηνθηλεηνδξφκνπ ζε ζρέζε κε ηα
ηέιε θπθινθνξίαο πνπ θαηαβάιινπλ νη ρξήζηεο. Σν ΓΔΚ απνθάζηζε φηη:
«Ζ Γεκνθξαηία ηεο Απζηξίαο, αθελφο, απμάλνληαο ηελ 1ε Ηνπιίνπ 1995 θαη ηελ 1ε
Φεβξνπαξίνπ 1996 ηελ ηηκή ησλ δηνδίσλ ηεο πιήξνπο δηαδξνκήο ηνπ
απηνθηλεηνδξφκνπ ηνπ Brenner, δηακεηαθνκηζηηθήο νδνχ πνπ δηαζρίδεη ηελ Απζηξία
θαη ρξεζηκνπνηείηαη θπξίσο απφ νρήκαηα κε κέγηζην επηηξεπφκελν κηθηφ βάξνο
ηνπιάρηζηνλ ίζν πξνο 12 ηφλνπο ηα νπνία πξννξίδνληαη γηα εκπνξεπκαηηθέο
κεηαθνξέο θαη ηα νπνία είλαη θαηαρσξηζκέλα ζε άιια θξάηε κέιε, εμαηξνπκέλσλ ησλ
κεξηθψλ δηαδξνκψλ ηνπ ηδίνπ απηνχ απηνθηλεηνδξφκνπ νη νπνίεο ρξεζηκνπνηνχληαη
θπξίσο απφ νρήκαηα κε κέγηζην επηηξεπφκελν κηθηφ βάξνο ηνπιάρηζηνλ ίζν πξνο 12
137

ηδηαίηεξα ζεκαληηθή, παξαδείγκαηνο ράξηλ, γηα ηελ πξφβιεςε ηνπ χςνπο
ησλ δηνδίσλ ησλ νδψλ ή άιισλ ηειψλ ψζηε λα κελ είλαη απαγνξεπηηθά
γηα ηνπο ρξήζηεο260.
ηφλνπο ηα νπνία πξννξίδνληαη γηα ηνλ ίδην ηχπν κεηαθνξψλ θαη ηα νπνία είλαη
θαηαρσξηζκέλα ζηελ Απζηξία, θαη, αθεηέξνπ, κε εθαξκφδνληαο ηα πξναλαθεξζέληα
δηφδηα απνθιεηζηηθά θαη κφλν γηα ηελ θάιπςε ηνπ θφζηνπο θαηαζθεπήο,
εθκεηάιιεπζεο θαη αλάπηπμεο ηνπ απηνθηλεηνδξφκνπ ηνπ Brenner, παξέβε ηηο
ππνρξεψζεηο ηεο πνπ ππέρεη ηφζν απφ ην άξζξν 7, ζηνηρείν β΄, ηεο νδεγίαο
93/89/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 25εο Οθησβξίνπ 1993, ζρεηηθά κε ηελ εθαξκνγή, εθ
κέξνπο ησλ θξαηψλ κειψλ, ησλ θφξσλ επί νξηζκέλσλ νρεκάησλ ηα νπνία
ρξεζηκνπνηνχληαη γηα νδηθή κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ θαζψο θαη ησλ δηνδίσλ θαη
ηειψλ ρξήζεο πνπ εηζπξάηηνληαη γηα ηε ρξεζηκνπνίεζε νξηζκέλσλ έξγσλ ππνδνκήο,
φζν θαη απφ ην άξζξν 7, ζηνηρείν ε΄, ηεο ίδηαο νδεγίαο.»
Ζ απφθαζε απηή αθελφο εμαίξεη ηελ ζεκαζία ηεο απαγφξεπζεο δηαθξίζεσλ θαηά ηε
ρξήζε ησλ ππνδνκψλ θαη δηθηχσλ, αθεηέξνπ πξνζδηνξίδεη ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν
επηβάιινληαη ηέιε δειαδή απνθιεηζηηθά θαη κφλνλ γηα ηελ θάιπςε ηνπ θφζηνπο
θαηαζθεπήο, εθκεηάιιεπζεο θαη αλάπηπμεο ηνπ απηνθηλεηνδξφκνπ.
Δίλαη ζεκαληηθφ φηη ηελ εθκεηάιιεπζε ηνπ απηνθηλεηνδξφκνπ ηνπ Brenner κέρξη ην
1997 είρε ε εηαηξία Alpen Straien επηθνξηηζκέλε κε ηελ εθκεηάιιεπζε, ηε
ζπληήξεζε θαη αλάπηπμε ηνπ απηνθηλεηνδξφκνπ, ν νπνίνο απνηειεί ηδηνθηεζία ηνπ
νκνζπνλδηαθνχ θξάηνπο ηεο Γεξκαλίαο.
260

. Βι. ζρεηηθά ηηο πξνηάζεηο ηνπ Γεληθνχ Δηζαγγειέα Damazo Ruiz-Jarabo
Cνlomer ζηελ Τπφζεζε C-193/98 ηεο 10εο Ηνπλίνπ 1999 Generalstaatsanwaltschaft
θαηά Alois Pfennigmann. ΢χκθσλα κε ην ηζηνξηθφ ηεο ππφζεζεο ν A. Pfennigmann,
ήηαλ θάηνρνο γεσξγηθήο εθκεηαιιεχζεσο ζηε Γεξκαλία, ρξεζηκνπνίεζε, νδεγψληαο
ηνλ ειθπζηήξα ηνπ (ζπλνιηθνχ επηηξεπνκέλνπ βάξνπο 7 490 kg), ν νπνίνο ζπλδεφηαλ
κε ξπκνπιθνχκελν φρεκα (ζπλνιηθνχ επηηξεπνκέλνπ βάξνπο 8 500 kg), ηνπο
νκνζπνλδηαθνχο απηνθηλεηφδξνκνπο A 93 θαη A 9 απφ ην Alteglofsheim κέρξη ηελ
έμνδν Schwandorf, πξαγκαηνπνίεζε δε ηελ ίδηα δηαδξνκή θαη πξνο ηελ αληίζεηε
θαηεχζπλζε, ρσξίο λα έρεη θαηαβάιεη ηέινο ρξήζεψο ηνπο. ΢θνπφο ηεο κεηαθηλήζεψο
ηνπ ήηαλ ε παξάδνζε θεπεπηηθψλ πξντφλησλ (ιεπθψλ ιάραλσλ, θφθθηλσλ ιάραλσλ
θαη θξεκκπδηψλ) ζηελ εηαηξία G. ζην Schwandorf, κε ηελ νπνία είρε ζπλάςεη
ζπκθσλίεο παξαδφζεσο. Με απφθαζε ηεο 8εο Ηνπιίνπ 1997, ε Bundesamt fur
Guterverkehr (αξκφδηα γηα ηηο κεηαθνξέο εκπνξεπκάησλ νκνζπνλδηαθή ππεξεζία)
επέβαιε πξφζηηκν 100 γεξκαληθψλ κάξθσλ (DEM) ζηνλ A. Pfennigmann, ν νπνίνο
άζθεζε, λνκνηχπσο θαη εκπξνζέζκσο, πξνζθπγή θαηά ηεο απνθάζεσο απηήο
ελψπηνλ ηνπ Amstgericht Koln. Με απφθαζε ηεο 17εο Ννεκβξίνπ 1997, ην
δηθαζηήξην απηφ απέξξηςε ηελ πξνζθπγή. Σν Amstgericht δελ δέρζεθε ηα
επηρεηξήκαηα ηνπ πξνζθεχγνληνο, ν νπνίνο ηζρπξίζηεθε φηη δελ ππνρξενχληαλ λα
θαηαβάιεη ηέιε ρξήζεσο απηνθηλεηνδξφκσλ επεηδή ην δεχγκα νρεκάησλ πνπ
νδεγνχζε θαηά ηνλ θξίζηκν ρξφλν, ήηνη ν ειθπζηήξαο ηνπ θαη ην ξπκνπιθνχκελν
φρεκά ηνπ, δελ πξννξίδεηαη απνθιεηζηηθά γηα ηελ νδηθή κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ,
αιιά εμππεξεηεί πξσηίζησο ηε ιεηηνπξγία ηεο γεσξγηθήο ηνπ εθκεηαιιεχζεσο.
Αληηζέησο, ην ελ ιφγσ δηθαζηήξην έθξηλε φηη απνθαζηζηηθή ζεκαζία είρε
απνθιεηζηηθά θαη κφλν ην αλ, θαηά ηνλ ρξφλν ρξήζεσο ηνπ απηνθηλεηνδξφκνπ, ην
απηνθίλεην φρεκα ή ην δεχγκα νρεκάησλ πξννξηδφηαλ απνθιεηζηηθά γηα ηε κεηαθνξά
εκπνξεπκάησλ. Καηά ηελ άπνςε ηνπ δηθαζηεξίνπ απηνχ, νη ινηπνί ζθνπνί γηα ηνπο
138

νπνίνπο πξννξίδεηαη ην δεχγκα απηφ, πέξαλ ηεο ρξήζεσο ηνπ απηνθηλεηνδξφκνπ,
είλαη άλεπ ζεκαζίαο. Ο A. Pfennigmann άζθεζε έθεζε θαηά ηεο απνθάζεσο απηήο
ελψπηνλ ηνπ πξψηνπ ηκήκαηνο ηνπ Oberlandesgericht Koln, πνπ είλαη αξκφδην γηα
ππνζέζεηο αθνξψζεο ηελ επηβνιή δηνηθεηηθψλ πξνζηίκσλ. Σν δηθαζηήξην απηφ έθξηλε
αλαγθαίν λα ππνβάιεη ζην Γηθαζηήξην ην αθφινπζν πξνδηθαζηηθφ εξψηεκα:
«Πξνο δηαπίζησζε ηνπ αλ έλα φρεκα ή έλα δεχγκα νρεκάησλ, ππφ ηελ έλλνηα ηνπ
άξζξνπ 2, παξάγξαθνο 1, ηεο ΢πκθσλίαο πεξί εηζπξάμεσο ηειψλ γηα ηε ρξήζε
νξηζκέλσλ νδψλ απφ βαξηά νρήκαηα επαγγεικαηηθήο ρξήζεσο, ζε ζπλδπαζκφ κε ην
άξζξν 2, ηέηαξηε πεξίπησζε, ηεο νδεγίαο 93/89/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, πξννξίδεηαη
απνθιεηζηηθά λα ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηελ νδηθή κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ, πξέπεη λα
ιακβάλεηαη ππφςε ν ρξφλνο θαη ν ηξφπνο ηεο εθάζηνηε ρξήζεψο ηνπ ή ην αλ
πξννξίδεηαη ελ γέλεη λα ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηελ νδηθή κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ,
αλεμάξηεηα απφ ηνλ ζθνπφ γηα ηνλ νπνίν ρξεζηκνπνηείηαη ζε κηα ζπγθεθξηκέλε
πεξίπησζε;».
Ζ ππφζεζε απηή ζέηεη κε ελάξγεηα ηε ζρέζε ηνπ ρξήζηε θαη ησλ ηειψλ ησλ
απηνθηλεηνδξφκσλ νη δε πξνηάζεηο ηνπ Γεληθνχ Δηζαγγειέα θαηαηείλνπλ πξνο ηε
δηαζθάιηζε ησλ ζπκθεξφλησλ ησλ ρξεζηψλ. Γεδνκέλνπ φηη ν εθπξφζσπνο ηνπ A.
Pfennigmann ππνζηήξημε φηη, γηα ηελ εξκελεία ηεο έλλνηαο «φρεκα» πνπ πεξηέρεηαη
ζην άξζξν 2, ηέηαξηε πεξίπησζε, ηεο νδεγίαο 93/89, δελ πξέπεη λα ιακβάλεηαη
ππφςε ε ρξήζε ηνπ νρήκαηνο ζε κηα ζπγθεθξηκέλε θαη κεκνλσκέλε πεξίπησζε, αιιά
ε ρξήζε γηα ηελ νπνία πξννξίδεηαη κνλίκσο θαη ε νπνία είλαη, θαη' αλάγθελ, ε νδηθή
κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ ελψ ε Γεξκαληθή Κπβέξλεζε, ππνζηήξημε φηη νη νξηζκνί
ηνπ άξζξνπ 2 ηεο νδεγίαο 93/89 πξέπεη λα εξκελεχνληαη ππφ ην θσο ησλ ζθνπψλ πνπ
επηδηψθεη ε νδεγία απηή θαζίζηαηαη πξφδειε ε δηαθνξνπνίεζε ησλ ζέζεσλ ησλ
κεξψλ. Ζ κία ζηνρεχεη ζηελ ππεξάζπηζε ηνπ ρξήζηε ε άιιε ζηελ εθκεηάιιεπζε ηνπ
απηνθηλεηφδξνκνπ. Καηά ηελ ελ ιφγσ θπβέξλεζε, ε νδεγία απηή ζθνπεί, αθελφο, λα
επηβάιεη θφξνπο ζε νξηζκέλα απηνθίλεηα νρήκαηα πνπ πξννξίδνληαη γηα ηε κεηαθνξά
εκπνξεπκάησλ θαη, αθεηέξνπ, λα επηβάιεη δηφδηα θαη ηέιε ρξήζεσο γηα ηε ρξήζε
νξηζκέλσλ ππνδνκψλ. Έλα φρεκα δελ κπνξεί λα ραξαθηεξηζηεί σο απηνθίλεην φρεκα
πνπ πξννξίδεηαη απνθιεηζηηθά γηα ηε κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ εάλ δελ ρξεζηκνπνηεί
απηνθηλεηνδξφκνπο ππφ ηελ έλλνηα ηνπ άξζξνπ 2, πξψηε πεξίπησζε, ηεο νδεγίαο,
δεδνκέλνπ φηη νη ινηπέο ρξήζεηο γηα ηηο νπνίεο πξννξίδεηαη ην φρεκα απηφ φηαλ
θπθινθνξεί επί άιισλ νδψλ πξέπεη λα εμαθνινπζήζνπλ λα εθθεχγνπλ ηνπ νξηζκνχ
απηνχ.
Ο Γεληθφο Δηζαγγειέαο ππνζηήξημε ξεηά φηη:
«19. ΋πσο πξνθχπηεη απφ ηηο αηηηνινγηθέο ζθέςεηο ηεο νδεγίαο 93/89, ν βαζηθφο
ζθνπφο ηεο είλαη ε εμάιεηςε ησλ ζηξεβιψζεσλ ηνπ αληαγσληζκνχ κεηαμχ ησλ
κεηαθνξηθψλ επηρεηξήζεσλ ησλ θξαηψλ κειψλ. Πξνο ηνχην, απαηηείηαη ζπγρξφλσο ε
ελαξκφληζε ησλ ζπζηεκάησλ θνξνινγήζεσο θαη ε θαζηέξσζε δίθαησλ κεραληζκψλ
γηα ηνλ θαηαινγηζκφ ησλ δαπαλψλ ππνδνκήο ζηνπο κεηαθνξείο, ζθνπνί πνπ ζα
επηηεπρζνχλ πξννδεπηηθά. ΢πγθεθξηκέλα, ε νδεγία πεξηνξίδεη ηελ πξνζαξκνγή ησλ
εζληθψλ ζπζηεκάησλ θνξνινγήζεσο ζηα επαγγεικαηηθά νρήκαηα ησλ νπνίσλ ην
ζπλνιηθφ κηθηφ βάξνο ππεξβαίλεη νξηζκέλν φξην.
20. Σν άξζξν 2 ηεο νδεγίαο νξίδεη ηελ έλλνηα ησλ φξσλ «απηνθηλεηφδξνκνο»,
«δηφδηα», «ηέιε ρξήζεσο» θαη «φρεκα», γηα ηνπο ζθνπνχο ησλ δηαηάμεσλ πνπ
πεξηέρεη ε νδεγία απηή. Σν πξνδηθαζηηθφ εξψηεκα αθνξά ηελ έλλνηα ηνπ ηειεπηαίνπ
139

απφ ηνπο φξνπο απηνχο. Πεξαηηέξσ, ε νδεγία δηαθξίλεη ζαθψο κεηαμχ, αθελφο, ησλ
θφξσλ θαη, αθεηέξνπ, ησλ δηνδίσλ θαη ησλ ηειψλ ρξήζεσο.
21. Σν άξζξν 3 ηεο νδεγίαο απαξηζκεί, γηα θάζε θξάηνο κέινο, ηνπο θφξνπο πνπ
κπνξνχλ λα πιήηηνπλ ηα νρήκαηα πνπ πξννξίδνληαη γηα ηε κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ.
Υαξαθηεξηζηηθφ ησλ θφξσλ απηψλ είλαη φηη εηζπξάηηνληαη κφλνλ απφ ην θξάηνο
κέινο ηαμηλνκήζεσο (άξζξν 5). Καηά ην άξζξν 6, παξάγξαθνο 3, ηα θξάηε κέιε
κπνξνχλ λα εθαξκφδνπλ κεησκέλν χςνο θφξσλ ή απαιιαγέο απφ ηνπο θφξνπο πνπ
απαξηζκνχληαη ζην άξζξν 3 ηφζν γηα ηα νρήκαηα εζληθήο άκπλαο, ηα νρήκαηα ησλ
ππξνζβεζηηθψλ ππεξεζηψλ θαη ησλ άιισλ ππεξεζηψλ εθηάθηνπ αλάγθεο, ησλ
δπλάκεσλ ησλ επηθνξηηζκέλσλ κε ηελ ηήξεζε ηεο ηάμεσο θαζψο θαη ηα νρήκαηα
ζπληεξήζεσο ησλ νδψλ φζν θαη γηα ηα νρήκαηα πνπ κφλνλ επθαηξηαθά θπθινθνξνχλ
επί ησλ δεκνζίσλ νδψλ ηνπ θξάηνπο κέινπο ηαμηλνκήζεσο θαη ρξεζηκνπνηνχληαη απφ
θπζηθά ή λνκηθά πξφζσπα ησλ νπνίσλ ε θχξηα δξαζηεξηφηεηα δελ είλαη ε κεηαθνξά
εκπνξεπκάησλ.
22. Σν θαζεζηψο ησλ δηνδίσλ θαη ησλ ηειψλ ρξήζεσο δηαθέξεη απφ εθείλν ησλ
θφξσλ, ζην κέηξν πνπ ε θαηαβνιή ησλ θφξσλ δελ απαιιάζζεη ηνλ ππνθείκελν απφ
ηελ θαηαβνιή ησλ δηνδίσλ θαη ησλ ηειψλ ρξήζεσο, εθφζνλ ηα νρήκαηα πνπ
πξννξίδνληαη απνθιεηζηηθά γηα ηε κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ ρξεζηκνπνηνχλ
απηνθηλεηνδξφκνπο ή νδνχο πνπ έρνπλ ραξαθηεξηζηηθά αλάινγα πξνο εθείλα ησλ
απηνθηλεηνδξφκσλ, γέθπξεο, ζήξαγγεο θαη νδνχο πνπ δηαζρίδνπλ νξεηλνχο απρέλεο.
Σα δηφδηα θαη ηα ηέιε ρξήζεσο πνπ εηζπξάηηνληαη γηα ηε ρξήζε ησλ ππνδνκψλ απηψλ
πξέπεη λα επηβάιινληαη απφ ηα θξάηε κέιε ρσξίο άκεζε ή έκκεζε δηάθξηζε
ζηεξηδφκελε ζηελ ηζαγέλεηα ηνπ κεηαθνξέα ή ηελ πξνέιεπζε ή ηνλ πξννξηζκφ ηεο
κεηαθνξάο. Οη δπλαηφηεηεο πνπ έρνπλ ζπλαθψο ηα θξάηε κέιε ξπζκίδνληαη ζηα
άξζξα 7 έσο 9…».
Καηφπηλ δε απφ αλαιπηηθή παξάζεζε ησλ απφςεσλ θαηέιεμε φηη :
«Δλφςεη ησλ ζθνπψλ πνπ επηδηψθεη ε νδεγία 93/89 θαη θαηφπηλ ηεο ζπζηεκαηηθήο
εμεηάζεσο ησλ δηαηάμεψλ ηεο θαη ηεο ζπγθξίζεσο ησλ δηαθφξσλ γισζζηθψλ
απνδφζεσλ ηνπ άξζξνπ ηεο 2, ηέηαξηε πεξίπησζε, θαηαιήγσ φηη, πξνο δηαπίζησζε
ηνπ αλ έλα φρεκα πξννξίδεηαη απνθιεηζηηθά γηα ηελ νδηθή κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ,
πξέπεη λα ρξεζηκνπνηείηαη σο θξηηήξην ν ελ γέλεη πξννξηζκφο ηνπ νρήκαηνο θαη φρη ν
ηξφπνο ρξήζεψο ηνπ ζε κηα ζπγθεθξηκέλε πεξίπησζε».
Ζ ζέζε απηή ηνπ Γεληθνχ Δηζαγγειέα ζπλεγνξεί ζηελ ππέξ ηνπ ρξήζηε
εθκεηάιιεπζε ησλ ππνδνκψλ θαη ζα πξέπεη λα επηζεκαλζεί σο ζχκθσλε θαη κε ηελ
ηδηαίηεξε πξνζηαζία ησλ ρξεζηψλ πνπ απαηηεί ε ΢πλζήθε.

140

Οη νηθνλνκηθνί θνξείο επσθεινχληαη νκνίσο απφ ηελ αλάπηπμε ηνπ
εληαίνπ ρψξνπ ηεο Έλσζεο δηα ηεο επρέξεηαο αλάπηπμεο ησλ
δξαζηεξηνηήησλ ηνπο ειεχζεξα. Δπσθεινχληαη φκσο θαη δηα ηεο
ζπκκεηνρήο ηνπο ζηελ αλάπηπμε ησλ ππνδνκψλ. Ζ ΢πλζήθε κε ην άξζξν
απηφ δεκηνπξγεί ηνπο ζπκκεηφρνπο ζηελ αλάπηπμε ηεο άξζξσζεο κηαο
ζπλνιηθήο εληαίαο Δπξψπεο, κε πξψηνπο ηνπο πνιίηεο θαη δεχηεξνπο ηνπο
νηθνλνκηθνχο θνξείο. Ζ θηλεηήξηνο δχλακε ηεο νηθνλνκίαο θαη ησλ
ειεπζεξηψλ πνπ απηή επάγεηαη θαη ε νπνία ππήξμε παξαδνζηαθά δχλακε
ειεπζεξίαο γηα ηα θξάηε κέιε θαη ηηο παξαδφζεηο ηεο Δπξψπεο, ήηαλ
πάληα νη νηθνλνκηθνί θνξείο θαη ηα άηνκα, ζηα νπνία θαη αλαλέσζε ηελ
εκπηζηνζχλε ηεο ε ΢πλζήθε.
Καηφπηλ επηθχιαμε ζηνπο νξγαληζκνχο ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο θαη
πεξηθεξεηαθήο δηνίθεζεο ην πξνλφκην λα αλαπηχμνπλ ηελ Δπξψπε ησλ
πφιεσλ θαη ησλ πεξηθεξεηψλ κέζα απφ ηελ νπνία ζα δηαξαγεί ην
παξαδνζηαθφ θξάηνο θαη ζα πξνσζεζεί ε νκνζπνλδίσζε ηεο Έλσζεο. Θα
κπνξνχζε ζπλεπψο λα ππνζέζεη θαλείο φηη πεξηζζφηεξν απφ ηα θξάηε
κέιε, νη πνιίηεο, νη νηθνλνκηθνί παξάγνληεο, νη νξγαληζκνί ηνπηθήο
απηνδηνίθεζεο θαη νη πεξηθέξεηεο έρνπλ έληνλν ελδηαθέξνλ ζηελ
αλάπηπμε ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ.
Δίλαη δπλαηφ λα δηαβιέςεη θαλείο, ζπλεπψο, ζηε ΢πλζήθε, κέζα απφ ηελ
δηαηχπσζε γηα ηελ αλάπηπμε ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ ηε βνχιεζε
παξακεξηζκνχ ησλ θξαηψλ κειψλ ππέξ κηαο ελφηεηαο πξσηαγσληζηψλ,
νη νπνίνη θαη ζα ζπληειέζνπλ ζηε δεκηνπξγία ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ
ρψξνπ κέζα απφ ηε δεκηνπξγία ησλ θνηλψλ ππνδνκψλ. Ζ ξχζκηζε γηα ηα
δηεπξσπατθά δίθηπα είλαη θαηά κία πξνζέγγηζε επνκέλσο κηα κείδσλ
πνιηηηθή απφθαζε, θαζψο πινπνηεί ηελ πξνψζεζε ηεο νκφζπνλδεο
Δπξψπεο κέζα απφ ηα δίθηπα θαη ηηο ππνδνκέο ηεο. Σελ παξαδνρή απηή
είλαη ζθφπηκν λα δηαηεξεί θαλείο ελαξγή φηαλ αληηκεησπίδεη ην θαζεζηψο
ησλ ρξεκαηνδνηήζεσλ ησλ ππνδνκψλ, είηε απηέο πξνέξρνληαη απφ
ηδηψηεο είηε απφ θξάηε κέιε είηε, ηδίσο, απφ ηελ Έλσζε. Ζ ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ππήξμε θαηά ην ζεκείν απηφ εξγαιείν
επξσπατθήο πνιηηηθήο κε ζηφρνπο ππεξβαίλνληεο ηνπο θαηλνκεληθά
απηνλφεηνπο θαη δεδνκέλνπο.
1.3. Η ρξεκαηνδόηεζε ησλ δηεπξσπατθώλ δηθηύσλ
Με ζηφρν ηελ επίηεπμε ηεο αλάπηπμεο ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ
ζχκθσλα κε ην άξζξν 129 Β, ε Κνηλφηεηα θαζνξίδεη κηα γεληθφηεξε
πνιηηηθή, ε νπνία εληάζζεηαη ζηηο πξνβιέςεηο ηνπ άξζξνπ 129 Γ, εθηειεί
δξάζεηο ηδίσο ζηνλ ηνκέα ηεο ελαξκφληζεο ησλ εζληθψλ πξνηχπσλ θαη

141

κπνξεί λα εληζρχεη ηηο ρξεκαηνδνηηθέο πξνζπάζεηεο ησλ θξαηψλ κειψλ
γηα ζρέδηα θνηλνχ ελδηαθέξνληνο πνπ ρξεκαηνδνηνχληαη απφ ηα θξάηε
κέιε θαη θαζνξίδνληαη ζην πιαίζην ησλ πξνζαλαηνιηζκψλ πνπ αλαθέξεη
ε πξψηε πεξίπησζε, ηδίσο κε ηε βνήζεηα κειεηψλ ζθνπηκφηεηαο,
εγγπήζεσλ δαλείσλ ή επηδνηήζεσλ επηηνθίνπ. Ζ Κνηλφηεηα δχλαηαη
επίζεο λα ζπκκεηέρεη ζηε ρξεκαηνδφηεζε ζπγθεθξηκέλσλ ζρεδίσλ ζηνλ
ηνκέα ππνδνκήο κεηαθνξψλ, ζηα θξάηε κέιε, κέζσ ηνπ Σακείνπ
΢πλνρήο ηνπ νπνίνπ ε ίδξπζε πξνβιέθζεθε απφ ηε ΢πλζήθε. Ζ δξάζε
ηεο Κνηλφηεηαο ιακβάλεη ππφςε ηελ ελ δπλάκεη νηθνλνκηθή βησζηκφηεηα
ησλ ζρεδίσλ.261
261

. Υαξαθηεξηζηηθφ θείκελν γηα ην πλεχκα θαη ηνπο ζθνπνχο ηεο επνρήο είλαη ην
αθφινπζν Φήθηζκα
«ΦΖΦΗ΢ΜΑ ΣΟΤ ΢ΤΜΒΟΤΛΗΟΤ ηεο 22αο Ηαλνπαξίνπ 1990 γηα ηα δηεπξσπατθά
δίθηπα (90/C 27/05)
ΣΟ ΢ΤΜΒΟΤΛΗΟ ΣΧΝ ΔΤΡΧΠΑΨΚΧΝ ΚΟΗΝΟΣΖΣΧΝ,
Έρνληαο ππφςε: ηε ζπλζήθε γηα ηελ ίδξπζε ηεο Δπξσπατθήο Οηθνλνκηθήο
Κνηλφηεηαο,
Δθηηκψληαο: ηα ζπκπεξάζκαηα ηνπ Δπξσπατθνχ ΢πκβνπιίνπ πνπ ζπλήιζε ζηηο 8 θαη
9 Γεθεκβξίνπ 1989 ζην ΢ηξαζβνχξγν ζρεηηθά κε ηνλ ηνκέα ησλ δηεπξσπατθψλ
δηθηχσλ
φηη ε δηαδηθαζία νινθιήξσζεο ηνπ ρσξίο ζχλνξα ρψξνπ πνπ πξνβιέπεηαη ζην άξζξν
8Α ηεο ζπλζήθεο είλαη πιένλ ακεηάθιεηε
φηη νη πνιίηεο, νη επηρεηξήζεηο θαη νη δηνηθήζεηο πξέπεη λα δηαζέηνπλ ππνδνκέο
επηθνηλσλίαο πνπ λα ηνπο επηηξέπνπλ λα δηεπθνιχλνπλ ηελ ειεχζεξε θπθινθνξία ζην
εζσηεξηθφ ηεο Κνηλφηεηαο
φηη ε αλάπηπμε ησλ ζπλαιιαγψλ θαη ηεο θπθινθνξίαο ησλ πξνζψπσλ θαη νη
απαηηήζεηο ηεο νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο ζπλνρήο, επηηάζζνπλ ηε βειηίσζε θαη
επέθηαζε ησλ δηθηχσλ επηθνηλσληψλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο δεκηνπξγίαο
δηθηχσλ εθεί φπνπ δελ ππάξρνπλ ζήκεξα
φηη ζην κέηξν πνπ κέρξη ζήκεξα νη ππνδνκέο ζρεδηάδνληαη θαη αλαπηχζζνληαη ζε
εζληθφ θπξίσο επίπεδν, πξέπεη λα επηιπζνχλ ηα πξνβιήκαηα ζπκβαηφηεηαο θαη
αδπλακίαο ζπλεξγαζίαο, ηα νπνία κπνξεί λα επεξεάζνπλ ηελ απνηειεζκαηηθφηεηά
ηνπ, ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ελδερνκέλσο θαη ηνπ θαζνξηζκνχ πξνηχπσλ
φηη, ζε πνιινχο ηνκείο, ηα δίθηπα ππνδνκψλ ηίζεληαη ζε ιεηηνπξγία απφ ηδησηηθνχο
θνξείο πνπ έρνπλ αληαγσληζηηθέο ζρέζεηο κεηαμχ ηνπο θαη φηη ε Κνηλφηεηα ζα πξέπεη
λα ιάβεη ππφςε απηήλ ηελ θαηάζηαζε ζηηο πξνηάζεηο ηεο
φηη ηα δηάθνξα ζρέδηα ππνδνκήο πξέπεη λα αμηνινγνχληαη βάζεη ζαθψο
θαζνξηζκέλσλ θξηηεξίσλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο νηθνλνκηθήο ηνπο
βησζηκφηεηαο, ησλ ελδερφκελσλ επηπηψζεσλ γηα ηνλ ειεχζεξν αληαγσληζκφ θαζψο
θαη ηεο ηδηαίηεξεο πξνζνρήο κε ηελ νπνία πξέπεη λα αληηκεησπίδεηαη ε θαηάζηαζε
ησλ πεξηθεξεηαθψλ πεξηνρψλ απφ άπνςε νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο ζπλνρήο
φηη δελ πξέπεη λα ηεζνχλ ππφ ακθηζβήηεζε νη ζεζπηζζείζεο ή νη ππφ εθηέιεζε
θνηλνηηθέο δξάζεηο,
ΔΚΓΗΓΔΗ ΣΟ ΑΚΟΛΟΤΘΟ ΦΖΦΗ΢ΜΑ:

142

Ζ ξχζκηζε απηή ηεο ΢πλζήθεο πνπ ζπκπιήξσζε ηελ πξφβιεςε ηεο
δεκηνπξγίαο ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ δηα ησλ δηεπξσπατθψλ
δηθηχσλ, νξγαλψζεθε κε ηξφπν νξζνινγηθφ απφ ηελ ίδηα ηελ Έλσζε επί
ηε βάζεη ηνπ πιαηζίνπ πνπ ζέζπηζε γηα ηελ ελίζρπζε ζηνλ ηνκέα ησλ
δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ κε ζρεηηθφ Καλνληζκφ262. Ζ Κνηλφηεηα ζχκθσλα
κε ην πιαίζην πνπ ζέζπηζε εληζρχεη «ζρέδηα» θνηλνχ ελδηαθέξνληνο ζην
1. Σν ΢πκβνχιην θξίλεη φηη πξέπεη λα δνζεί ηδηαίηεξε πξνηεξαηφηεηα - κε
ηδηαίηεξε πξνζνρή ζηηο πεξηθεξεηαθέο θαηαζηάζεηο ζην πιαίζην ηεο
νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο ζπλνρήο -, ζηελ αλάπηπμε θαη ηε δηαζχλδεζε ησλ
δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ, ηδίσο ζηνπο ηνκείο ηνπ ειέγρνπ ελαέξηαο
θπθινθνξίαο, ηεο δηαλνκήο ελέξγεηαο, ησλ ππνδνκψλ ζηηο κεηαθνξέο θαη
ηδηαίηεξα ησλ απνδνηηθφηεξσλ ρεξζαίσλ δηαζπλδέζεσλ, θαζψο θαη ησλ
ηειεπηθνηλσληψλ θαη ηδίσο ηεο ζχλδεζεο ησλ θπξηφηεξσλ αζηηθψλ πεξηνρψλ
ηεο Κνηλφηεηαο κε ηειεπηθνηλσληαθά δίθηπα επξείαο δψλεο ζπρλνηήησλ θαη
ηεο εθαξκνγήο ησλ πθηζηακέλσλ θνηλνηηθψλ πξνγξακκάησλ γηα ηελ
επαγγεικαηηθή εθπαίδεπζε…».
Απφ ην θείκελν απηφ γίλεηαη νινθάλεξν ην φξακα ζηε ράξαμε κε θνηλά δηεπξσπατθά
δίθηπα ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ, δηα ηεο δεκηνπξγίαο έξγσλ (ζρεδίσλ)
ππνδνκήο ηα νπνία ζα κπνξνχλ λα ιεηηνπξγνχλ ηδησηηθνί θνξείο θαη ηα νπνία ζα
πξέπεη λα είλαη βηψζηκα.
262

. Καλνληζκφο (ΔΚ) αξηζ. 2236/95 ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 18εο ΢επηεκβξίνπ 1995
πεξί θαζνξηζκνχ ησλ γεληθψλ θαλφλσλ γηα ηε ρνξήγεζε θνηλνηηθήο ελίζρπζεο ζηνλ
ηνκέα ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ, φπσο ηξνπνπνηήζεθε κεηαγελέζηεξα
κε ηνλ Καλνληζκφ (ΔΚ) αξηζ. 1655/1999 ηνπ Δπξσπατθνχ Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ
΢πκβνπιίνπ, ηεο 19εο Ηνπιίνπ 1999, γηα ηελ ηξνπνπνίεζε ηνπ θαλνληζκνχ (ΔΚ) αξηζ.
2236/95 πεξί θαζνξηζκνχ ησλ γεληθψλ θαλφλσλ γηα ηε ρνξήγεζε θνηλνηηθήο
ρξεκαηνδνηηθήο ελίζρπζεο ζηνλ ηνκέα ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ, ην
θσδηθνπνηεκέλν πιήξεο θείκελν ζε http://europa.eu.int/eurlex/el/lif/dat/1995/el_395R2236.html
Ο Καλνληζκφο απηφο ζχκθσλα κε ην πξννίκηφ ηνπ εθθξάδεη ηηο πνιηηηθέο πνπ
ελζσκαηψλεη σο αθνινχζσο:
φηη, ζχκθσλα κε ην άξζξν 3 ζεκείν v) ηεο ζπλζήθεο, ε δξάζε ηεο Κνηλφηεηαο
πεξηιακβάλεη ηελ ελζάξξπλζε ηεο δεκηνπξγίαο θαη ηεο αλάπηπμεο δηεπξσπατθψλ
δηθηχσλ
φηη ην άξζξν 129 Β ηεο ζπλζήθεο δηεπθξηλίδεη φηη ε Κνηλφηεηα ζπκβάιιεη ζηε
δεκηνπξγία θαη ηελ αλάπηπμε δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ φζνλ αθνξά ηα έξγα ππνδνκήο
ζηνπο ηνκείο ησλ κεηαθνξψλ, ησλ ηειεπηθνηλσληψλ θαη ηεο ελέξγεηαο, πξνθεηκέλνπ
λα ζπληειέζεη ζηελ πινπνίεζε ησλ ζηφρσλ πνπ αλαθέξνληαη ζηα άξζξα 7 Α θαη 130
Α ηεο ζπλζήθεο
φηη, ζχκθσλα κε ην άξζξν 129 Β παξάγξαθνο 2 ηεο ζπλζήθεο, ε δξάζε ηεο
Κνηλφηεηαο απνζθνπεί ζηελ πξνψζεζε ηεο δηαζχλδεζεο θαη ηεο δηαιεηηνπξγηθφηεηαο
ησλ εζληθψλ δηθηχσλ, θαζψο θαη ηεο πξφζβαζεο ζε απηά ηα δίθηπα, θαη φηη πξέπεη
143

εηδηθφηεξα λα ιεθζεί ππφςε ε αλάγθε λα ζπλδεζνχλ νη λεζησηηθέο, νη κεζφγεηεο θαη
νη πεξηθεξεηαθέο πεξηνρέο κε ηηο θεληξηθέο πεξηνρέο ηεο Κνηλφηεηαο
φηη ην άξζξν 129 Γ ηεο ζπλζήθεο πξνβιέπεη φηη ε Κνηλφηεηα θαζνξίδεη έλα ζχλνιν
πξνζαλαηνιηζκψλ πνπ θαιχπηνπλ ηνπο ζηφρνπο, ηηο πξνηεξαηφηεηεο θαη ηηο γεληθέο
γξακκέο ησλ κειεηψκελσλ δξάζεσλ ζηνλ ηνκέα ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ θαη φηη
κπνξεί λα εληζρχεη ηηο ρξεκαηνδνηηθέο πξνζπάζεηεο ησλ θξαηψλ κειψλ γηα ηελ
πινπνίεζε ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ
φηη ελδείθλπηαη λα ζεζπηζηνχλ νη γεληθνί θαλφλεο γηα ηε ρνξήγεζε θνηλνηηθήο
ρξεκαηνδνηηθήο ελίζρπζεο ζηνλ ηνκέα ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ θαη κε ηνλ ηξφπν
απηφ λα θαηαζηεί δπλαηή ε εθαξκνγή ηνπ ελ ιφγσ άξζξνπ
φηη, ζχκθσλα κε ην άξζξν 129 Γ ηεο ζπλζήθεο, ε θνηλνηηθή ελίζρπζε κπνξεί λα
ρνξεγείηαη ζε ζρέδηα θνηλνχ ελδηαθέξνληνο ηα νπνία θαζνξίδνληαη ζηα πιαίζηα ησλ
πξνζαλαηνιηζκψλ
φηη νη πξνζαλαηνιηζκνί πνπ αλαθέξνληαη ζην άξζξν 129 Γ παξάγξαθνο 1 ηεο
ζπλζήθεο, πνπ πξφηεηλε ε Δπηηξνπή, εμεηάδνληαη απηή ηε ζηηγκή απφ ην Δπξσπατθφ
Κνηλνβνχιην θαη ην ΢πκβνχιην θαη φηη, ζε πεξίπησζε πνπ νη απνθάζεηο κε ηηο νπνίεο
πηνζεηνχληαη νη πξνζαλαηνιηζκνί απηνί δελ έρνπλ ηεζεί ζε ηζρχ θαηά ηελ έλαξμε
ηζρχνο ηνπ παξφληνο θαλνληζκνχ, ζα πξέπεη λα πξνβιεθζεί, κεηαβαηηθά, ε
δπλαηφηεηα θνηλνηηθήο ελίζρπζεο ζε ζπγθεθξηκέλα ζρέδηα πνπ έρνπλ πξνηεξαηφηεηα,
εληφο ησλ νξίσλ ησλ δηαζέζηκσλ πηζηψζεσλ γηα ην νηθνλνκηθφ έηνο 1995 θαη ην
αξγφηεξν έσο ηηο 31 Γεθεκβξίνπ 1995
φηη πξέπεη λα εληζρπζεί ε ζπκκεηνρή ηδησηηθψλ θεθαιαίσλ ζηε ρξεκαηνδφηεζε ησλ
δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ θαη λα αλαπηπρζεί ε ζπλεξγαζία δεκνζίνπ θαη ηδησηηθνχ
ηνκέα
φηη ε θνηλνηηθή ελίζρπζε κπνξεί λα ιάβεη ηδηαίηεξα ηε κνξθή κειεηψλ
ζθνπηκφηεηαο, εγγπήζεσλ δαλείσλ ή επηδνηήζεσλ επηηνθίνπ
φηη νη επηδνηήζεηο θαη εγγπήζεηο απηέο αθνξνχλ ηδίσο ηε ρξεκαηνδνηηθή ζηήξημε ηεο
Δπξσπατθήο Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ, ή άιισλ δεκφζησλ ή ηδησηηθψλ
ρξεκαηνπηζησηηθψλ νξγαληζκψλ
φηη, ζε νξηζκέλεο δεφλησο αηηηνινγεκέλεο πεξηπηψζεηο, κπνξεί λα πξνβιεθζεί ε
άκεζε επηδφηεζε επελδχζεσλ
φηη νη εγγπήζεηο δαλείσλ ρνξεγνχληαη, ζε εκπνξηθή βάζε, απφ ην Δπξσπατθφ Σακείν
Δπελδχζεσλ ή απφ άιινπο ρξεκαηνπηζησηηθνχο νξγαληζκνχο θαη φηη κηα θνηλνηηθή
ρξεκαηνδνηηθή ελίζρπζε ζα κπνξνχζε λα θαιχςεη ελ φισ ή ελ κέξεη ηα αζθάιηζηξα
πνπ θαηαβάιινπλ νη νθεηιέηεο ησλ ελ ιφγσ εγγπήζεσλ
φηη ε θνηλνηηθή ελίζρπζε πξννξίδεηαη θπξίσο γηα ηελ ππέξβαζε ησλ νηθνλνκηθψλ
εκπνδίσλ πνπ ελδέρεηαη λα παξνπζηαζηνχλ ζηε θάζε εθθίλεζεο ελφο ζρεδίνπ
φηη ελδείθλπηαη λα θαζνξηζηεί έλα φξην ζηελ θνηλνηηθή ελίζρπζε ζε ζρέζε πξνο ην
γεληθφ θφζηνο ηεο επέλδπζεο
φηη ε θνηλνηηθή ελίζρπζε ρνξεγείηαη ζηα ζρέδηα ζε ζπλάξηεζε κε ην βαζκφ ζπκβνιήο
ηνπο ζηνπο ζηφρνπο ηνπ άξζξνπ 129 Β ηεο ζπλζήθεο θαζψο θαη ζηνπο ινηπνχο
144

ζηφρνπο θαη πξνηεξαηφηεηεο πνπ θαιχπηνληαη απφ ηνπο πξνζαλαηνιηζκνχο ηνπ
άξζξνπ 129 Γ
φηη ζα πξέπεη επίζεο λα ιεθζνχλ ππφςε άιια δεηήκαηα φπσο ε επίδξαζε θηλήηξνπ
ζηε δεκφζηα θαη ηδησηηθή ρξεκαηνδφηεζε, ηα άκεζα θαη έκκεζα
θνηλσληθννηθνλνκηθά απνηειέζκαηα ησλ ζρεδίσλ, ηδίσο ζηελ απαζρφιεζε, θαζψο
θαη νη επηπηψζεηο επί ηνπ πεξηβάιινληνο
φηη ε Δπηηξνπή πξέπεη λα εθηηκήζεη κε πξνζνρή ηελ ελ δπλάκεη νηθνλνκηθή
βησζηκφηεηα ησλ ζρεδίσλ βάζεη αλαιχζεσλ θφζηνπο/νθέινπο θαη άιισλ
θαηαιιήισλ θξηηεξίσλ, θαζψο θαη ηελ νηθνλνκηθή ηνπο απνδνηηθφηεηα
φηη νη θνηλνηηθέο ρξεκαηνδνηηθέο παξεκβάζεηο δπλάκεη ηνπ άξζξνπ 129 Γ
παξάγξαθνο 1 ηεο ζπλζήθεο πξέπεη λα είλαη ζπκβαηέο κε ηηο θνηλνηηθέο πνιηηηθέο,
ηδίσο φζνλ αθνξά ηα δίθηπα θαη ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο, ηνλ αληαγσληζκφ
θαη ηελ αλάζεζε ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ θαη φηη ε πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο
ζπκπεξηιακβάλεη κηα εθηίκεζε ησλ επηπηψζεσλ ζην πεξηβάιινλ
φηη ζα πξέπεη λα θαζνξηζηνχλ νη αληίζηνηρεο εμνπζίεο θαη αξκνδηφηεηεο ησλ θξαηψλ
κειψλ θαη ηεο Δπηηξνπήο ζην ζέκα ηνπ νηθνλνκηθνχ ειέγρνπ
φηη ε Δπηηξνπή πξέπεη λα δηαζθαιίζεη ηνλ απνηειεζκαηηθφ ζπληνληζκφ ηνπ ζπλφινπ
ησλ θνηλνηηθψλ δξάζεσλ πνπ έρνπλ επηπηψζεηο ζηα δηεπξσπατθά δίθηπα, ηδίσο
κεηαμχ ησλ ρξεκαηνδνηήζεσλ γηα ηα δηεπξσπατθά δίθηπα θαη ησλ ρξεκαηνδνηήζεσλ
ησλ δηαξζξσηηθψλ ηακείσλ, ηνπ Σακείνπ ΢πλνρήο, ηνπ Δπξσπατθνχ Σακείνπ
Δπελδχζεσλ θαη ηεο Δπξσπατθήο Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ
φηη ζα πξέπεη λα πξνβιεθζεί ε πξνζθπγή ζε απνηειεζκαηηθέο κεζφδνπο
αμηνιφγεζεο, παξαθνινχζεζεο θαη ειέγρνπ φζνλ αθνξά ηηο θνηλνηηθέο παξεκβάζεηο
φηη είλαη ζεκαληηθφ λα εμαζθαιηζζεί θαηάιιειε πιεξνθφξεζε, δεκνζηφηεηα θαη
δηαθάλεηα ζρεηηθά κε ηηο ρξεκαηνδνηνχκελεο δξαζηεξηφηεηεο
φηη ηίζεηαη ζηνλ παξφληα θαλνληζκφ, γηα ηελ εθαξκνγή ηνπ, έλα πνζφ
δεκνζηνλνκηθήο αλαθνξάο θαηά ηελ έλλνηα ηνπ ζεκείνπ 2 ηεο δήισζεο ησλ ηξηψλ
νξγάλσλ ηεο 6εο Μαξηίνπ 1995, ην νπνίν δελ επεξεάδεη ηηο αξκνδηφηεηεο ηεο
αξκφδηαο επί ηνπ πξνυπνινγηζκνχ αξρήο φπσο νξίδνληαη απφ ηε ζπλζήθε
φηη ζα πξέπεη λα εμεηαζζεί, πξηλ απφ ην ηέινο ηεο πεξηφδνπ ησλ δεκνζηνλνκηθψλ
πξννπηηθψλ 1994-1999, εάλ θαη ζε πνηφ βαζκφ νη δξάζεηο πνπ πξνβιέπνληαη ζηνλ
παξφληα θαλνληζκφ αληαπνθξίλνληαη ζηηο αλάγθεο ηεο Κνηλφηεηαο,
Δίλαη ραξαθηεξηζηηθφ φηη ζχκθσλα κε ην άξζξν 9 ηνπ Καλνληζκνχ απηνχ 1. Οη
αηηήζεηο γηα ελίζρπζε πξέπεη λα ζπκπεξηιακβάλνπλ φια ηα ζηνηρεία πνπ είλαη
αλαγθαία γηα ηελ εμέηαζε ηνπ ζρεδίνπ ζχκθσλα κε ηα άξζξα 5, 6 θαη 7, θαη
ηδίσο:…………………..
- ηε ζέζε ηνπ ζρεδίνπ, ζχκθσλα κε ηνπο πξνζαλαηνιηζκνχο ζηνλ ηνκέα ησλ
κεηαθνξψλ,
επί
ησλ
αμφλσλ
θαη
ησλ
θφκβσλ,
έληαμε
ζηνλ
πεξηθεξεηαθφ
ρσξνηαμηθφ
ζρεδηαζκφ,
- κηα ζπλζεηηθή πεξηγξαθή ησλ επηπηψζεσλ ζην πεξηβάιινλ, βάζεη ησλ
αμηνινγήζεσλ πνπ πξαγκαηνπνηνχληαη ζχκθσλα κε ηελ νδεγία 85/337/ΔΟΚ ηνπ
΢πκβνπιίνπ ηεο 27εο Ηνπλίνπ 1985, γηα ηελ εθηίκεζε ησλ επηπηψζεσλ νξηζκέλσλ
ζρεδίσλ
δεκνζίσλ
θαη
ηδησηηθψλ
έξγσλ
ζην
πεξηβάιινλ(1),
145

πιαίζην ησλ πξνζαλαηνιηζκψλ ηεο ΢πλζήθεο ζε ζπλδπαζκφ κε ηε
ζπκκεηνρή ηδησηηθψλ θεθαιαίσλ θαη ζηφρν ηεο ζπλεξγαζία ηδησηηθνχ θαη
δεκνζίνπ ηνκέα. Με ηνλ ηξφπν απηφ ήδε ε Έλσζε έρεη δηαηππψζεη ηνλ
βαζηθφ ηεο ζηφρν πνπ είλαη ε ζπλεξγαζία ησλ ηδησηψλ κε ην δεκφζην
ηνκέα θαη νπζηαζηηθά ζεζπίδεη κηα ηξηγσληθή ζρέζε κεηαμχ θξαηψλ
κειψλ, ηδησηψλ θαη Κνηλνηηθψλ εληζρχζεσλ ρνξεγνχκελσλ ηδίσο δηα ηεο
ΔΣΔπ. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο θαζίζηαηαη πξνο ηνχην ην λνκηθφ
εξγαιείν γηα ηελ πξνψζεζε ησλ θνηλνηηθψλ ζηφρσλ. Δίλαη κηα ακηγψο
θνηλνηηθή ζχκβαζε πνπ πινπνηεί έλα ακηγψο θνηλνηηθφ ζθνπφ.
1.4. Η ζύκβαζε παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζην πιαίζην ησλ
πνιηηηθώλ θαη δξάζεσλ ηεο Έλσζεο
Γεδνκέλνπ φηη, φπσο πξναλαθέξζεθε, ε νξγάλσζε θαη ε ρξεκαηνδφηεζε
ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ εληάζζεηαη ζηελ νπηηθή ηεο ζπλνιηθήο
πξαγκαηνπνίεζεο ησλ πνιηηηθψλ ηεο Έλσζεο, είλαη ζθφπηκν λα είλαη
απνζαθεληζκέλεο
θαη απνδεθηέο σο ην πιαίζην ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, νη πνιηηηθέο απηέο, νη νπνίεο θαη
ζπλαξηψληαη κε ηελ εθηθηφηεηα θαη ρξεκαηνδνζηκφηεηα ησλ θνηλνηηθψλ
ζρεδίσλ ππνδνκήο.
Σν νηθνλνκηθφ θνηλνηηθφ δίθαην, φπσο επηζεκάλζεθε ήδε, βαζίδεηαη ζηε
γεληθή δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 102 Α ηεο ΢πλζήθεο θαη εμεηδηθεχεηαη ζε
επηκέξνπο δηαηάμεηο απηήο θαηά ην εηδηθφηεξν αληηθείκελφ ηνπ.
Δηδηθφηεξα ζεκειηψλεηαη ζηα άξζξα 2, 52, 59, 129 Α, 129 Β, 103, 130Ρ
θαη 130 Τ.

- δήισζε φηη έρνπλ δηεξεπλεζεί άιιεο δπλαηφηεηεο δεκφζηαο θαη ηδησηηθήο
ρξεκαηνδφηεζεο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ δπλαηνηήησλ ρξεκαηνδφηεζεο απφ ην
Δπξσπατθφ Σακείν Δπελδχζεσλ θαη απφ ηελ Δπξσπατθή Σξάπεδα Δπελδχζεσλ,
- έλα ρξεκαηννηθνλνκηθφ ζρέδην, εθθξαζκέλν ζε Ecu ή ζε εζληθφ λφκηζκα, ην νπνίν
λα αλαθέξεη φια ηα ζηνηρεία ηεο νηθνλνκηθήο ζπγθξφηεζεο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ
ησλ ρξεκαηνδνηηθψλ εληζρχζεσλ πνπ έρνπλ δεηεζεί απφ ηελ Κνηλφηεηα θαη ην
θξάηνο κέινο θαη ησλ ρξεκαηνδνηηθψλ εληζρχζεσλ πνπ έρνπλ ήδε ρνξεγεζεί 7 β) εάλ
ε αίηεζε αθνξά κειέηε, ην αληηθείκελν θαη ην ζθνπφ ηεο θαζψο θαη ηηο
πξνβιεπφκελεο κεζνδνινγίεο θαη ηερληθέο 7 γ) έλα ρξνλνδηάγξακκα ησλ
πξνβιεπφκελσλ εξγαζηψλ 7 δ) ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν ην ελδηαθεξφκελν θξάηνο
κέινο ζα ειέγρεη ηε ρξεζηκνπνίεζε ησλ δεηνχκελσλ θεθαιαίσλ».
Οη σο άλσ πξνυπνζέζεηο αληαπνθξίλνληαη πιήξσο ζε κηα ηδησηηθννηθνλνκηθή
πξνζέγγηζε ηεο ζεκαζίαο ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ θαη κε ηελ εμαίξεζε ηεο
πεξηβαιινληηθήο πνιηηηθήο θαη ηεο πνιηηηθήο θαηά ηεο αλεξγίαο δίδνπλ
πξνεμάξρνπζα ζεκαζία ζηελ αληαπνδνηηθφηεηα θαη θεξδνθνξία ηνπο.

146

Οη δηαηάμεηο απηέο ηεο ΢πλζήθεο ζπκπιεξψλνληαη απφ ηηο δηαηάμεηο ηεο
Δ΢ΓΑ θαη ηδίσο ηα άξζξα 6 θαη 8263 απηήο θαζψο θαη ηνπ άξζξνπ 1 ηνπ
πξψηνπ Πξνζζέηνπ Πξσηνθφιινπ απηήο264, φπσο πιένλ ξεηά
263

. ΢χκθσλα κε ηα άξζξα απηά φπσο κεηαθξάζζεθαλ θαη θπξψζεθαλ κε ην Ν.Γ. 53
ηεο 19/20.9.1974: Πεξί θπξψζεσο ηεο ελ Ρψκε ηελ 4ελ Ννεκβξίνπ 1950
ππνγξαθείζεο ζπκβάζεσο "δηα ηελ πξνάζπηζηλ ησλ δηθαησκάησλ ηνπ αλζξψπνπ θαη
ησλ ζεκειησδψλ ειεπζεξηψλ", σο θαη ηνπ πξνζζέηνπ εηο απηήλ πξσηνθφιινπ ησλ
Παξηζίσλ ηεο 20εο Μαξηίνπ1952.- (Α 256)
Αξζξνλ 6.
1. Παλ πξφζσπνλ έρεη δηθαίσκα φπσο ε ππφζεζίο ηνπ δηθαζζή δηθαίσο, δεκνζία
θαη εληφο ινγηθήο πξνζεζκίαο ππφ αλεμαξηήηνπ θαη ακεξνιήπηνπ δηθαζηεξίνπ,
λνκίκσο ιεηηνπξγνχληνο, ην νπνίνλ ζα απνθαζίζε είηε επί ησλ ακθηζβεηήζεσλ επη
ησλ δηθαησκάησλ θαη ππνρξεψζεσλ ηνπ αζηηθήο θχζεσο, είηε επη ηνπ βαζίκνπ
πάζεο ελαληίνλ ηνπ θαηεγνξίαο πνηληθήο θχζεσο. Ζ απφθαζηο δένλ λα εθδνζή
δεκνζία, ε είζνδνο φκσο είο ηελ αίζνπζαλ ησλ ζπλεδξηάζεσλ δχλαηαη λα
απαγνξεπζή εηο ηνλ ηφπνλ θαη ην θνηλφλ θαζ' φιελ ή κέξνο ηεο δηαξθείαο ηεο δίθεο
πξνο ην ζπκθέξνλ ηεο εζηθήο, ηεο δεκνζίαο ηάμεσο ή ηεο εζληθήο αζθαιέηαο ελ
δεκνθξαηηθή θνηλσλία, φηαλ ηνχην ελδείθλπηαη ππν ησλ ζπκθεξφλησλ ησλ
αλειηθσλ ή ηεο ηδησηηθήο δσήο ησλ δηαδίθσλ, ή ελ ησ θξηλνκέλσ ππν ηνπ
δηθαζηεξίνπ σο απνιχησο αλαγθαίνπ κέηξσ, φηαλ ππν εηδηθάο ζπλζήθαο ε
δεκνζηφηεο ζα εδχλαην λα παξαβιάςε ηα ζπκθέξνληα ηεο δηθαηνζχλεο.
2. Παλ πξφζσπνλ θαηεγνξνπκελνλ επί αδηθήκαηη ηεθκαίξεηαη φηη είλαη αζψνλ
κέρξη ηεο λνκίκνπ απνδείμεσο ηεο ελνρήο ηνπ.
3. Δηδηθψηεξνλ, παο θαηεγνξνχκελνο έρεη δηθαίσκα:
α) φπσο πιεξνθνξεζή, ελ ηε βξαρπηέξα πξνζεζκία εηο γιψζζαλ ηελ νπνίαλ ελλνεί
θαη ελ ιεπηνκεξεία ηελ θχζηλ θαη ηνλ ιφγνλ ηεο ελαληίνλ ηνπ θαηεγνξίαο.
β) φπσο δηαζέηε ηνλ ρξφλνλ θαη ηαο αλάγθαο επθνιίαο πξνο πξνεηνηκαζίαλ ηεο
ππεξαζπίζεσο ηνπ.
γ) νπσο ππεξαζπίζε ν ίδηνο εαπηφλ ή αλαζέζε ηελ ππεξάζπηζηλ ηνπ εηο ζπλήγνξνλ
ηεο εθινγήο ηνπ, ελ ή δε πεξηπηψζεη δελ δηαζέηεη ηα κέζα λα πιεξψζε ζπλήγνξνλ
λα ησ παξαζρεζή ηνηνπηνο δσξεάλ, φηαλ ηνπην ελδείθλπηαη ππν ηνπ ζπκθέξνληνο
ηεο δηθαηνζχλεο.
δ) λα εμεηάζε ή δεηήζε φπσο εμεηαζζψζηλ νη κάξηπξεο θαηεγνξίαο θαη επηηχρε ηελ
πξφζθιεζηλ θαη εμέηαζηλ ησλ καξηχξσλ ππεξαζπίζεσο ππφ ηνπο απηνχο φξνπο σο
ησλ καξηχξσλ θαηεγνξίαο.
ε) λα ηχρε δσξεάλ παξαζηάζεσο δηεξκελέσο, εάλ δελ ελλνεί ή δελ νκηιεί ηελ
ρξεζηκνπνηνπκέλελ εηο ηελ δηθαζηήξηνλ γιψζζαλ.
θαη
Αξζξνλ 8.
147

ελζσκαηψλνληαη ζην θνηλνηηθφ δίθαην, πξνβιέπεηαη ζην άξζξν ΢Σ παξ. 2
ησλ Κνηλψλ Γηαηάμεσλ ζηε ΢πλζήθεο ηνπ Μάαζηξηρη θαη παγίσο δέρεηαη
ε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ. Ζ δέζκε απηή ησλ δηαηάμεσλ ζπληζηά έλα
θαζνξηζηηθφ πιαίζην ζην νπνίν αλαπηχζζεηαη ν ζπκβαηηθφο ηχπνο ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ αιιά θαη ε ρξεκαηνδφηεζε
ελφο εθάζηνπ ζρεδίνπ ππνδνκήο απφ ηελ Έλσζε265.
΢χκθσλα κε ην άξζξν 102 Α ηεο ΢πλζήθεο: «Σα θξάηε κέιε αζθνχλ ηελ
νηθνλνκηθή ηνπο πνιηηηθή κε ζθνπφ λα ζπκβάιινπλ ζηελ πινπνίεζε ησλ
ζηφρσλ ηεο Κνηλφηεηαο, φπσο απηνί νξίδνληαη ζην άξζξν 2κ θαη ζηα
πιαίζηα ησλ γεληθψλ πξνζαλαηνιηζκψλ πνπ αλαθέξνληαη ζην άξζξν 103,
παξάγξαθνο 2. Σα θξάηε κέιε θαη ε Κνηλφηεηα δξνπλ ζχκθσλα κε ηελ
αξρή ηεο νηθνλνκίαο ηεο αλνηθηήο αγνξάο κε ειεχζεξν αληαγσληζκφ, πνπ
επλνεί ηελ απνηειεζκαηηθή θαηαλνκή ησλ πφξσλ, θαη ζχκθσλα κε ηηο
αξρέο ηνπ άξζξνπ 3 Α΄». Καηφπηλ ην άξζξν 103.Α νξίδεη φηη ηα θξάηε
κέιε ζεσξνχλ (θαη πηζαλψο αλα- ζεσξνχλ) ηηο νηθνλνκηθέο ηνπο
πνιηηηθέο θαη ηηο ζπληνλίδνπλ ζηα πιαίζηα ηνπ ΢πκβνπιίνπ.

1. Παλ πξφζσπνλ δηθαηνχηαη εηο ηνλ ζεβαζκφλ ηεο ηδησηηθήο θαη νηθνγελεηαθήο
δσήο ηνπ, ηεο θαηνηθίαο ηνπ θαη ηεο αιιεινγξαθίαο ηνπ.
2. Γελ επηηξέπεηαη λα ππάξμε επέκβαζηο δεκνζίαο αξρήο ελ ηε αζθήζεη ηνπ
δηθαηψκαηνο ηνχηνπ, εθηφο εάλ ε επέκβαζηο αχηε πξνβιέπεηαη ππν ηνπ λφκνπ θαη
απνηειεί κέηξνλ ην νπνίνλ, εηο κίαλ δεκνθξαηηθήλ θνηλσλίαλ, είλαη αλαγθαίνλ δηα
ηελ εζληθήλ αζθάιεηαλ, ηελ δεκνζίαλ αζθάιεηαλ, ηελ νηθνλνκηθήλ επεκεξίαλ ηεο
ρψξαο, ηελ πξνάζπηζηλ ηεο ηάμεσο θαη ηελ πξφιεςηλ πνηληθψλ παξαβάζεσλ ηελ
πξνζηαζίαλ ηεο πγείαο ή ηεο εζηθήο, ή ηελ πξνζηαζίαλ ησλ δηθαησκάησλ θαη
ειεπζεξηψλ άιισλ.
264

. ΢χκθσλα κε ην άξζξν απηφ:
Αξζξνλ 1
Πξνζηαζία ηεο ηδηνθηεζίαο.
Παλ θπζηθφλ ή λνκηθφλ πξφζσπνλ δηθαηνχηαη ζεβαζκνχ ηεο πεξηνπζίαο ηνπ.
Οπδείο δχλαηαη λα ζηεξεζή ηεο ηδηνθηεζίαο απηνχ εηκή δηα ιφγνπο δεκνζίαο
σθειείαο θαη ππν ηνπο πξνβιεπνκέλνπο, ππν ηνπ λφκνπ θαη ησλ γεληθψλ αξρψλ
ηνπ δηεζλνχο δηθαίνπ φξνπο.
Αη πξναλαθεξφκελαη δηαηάμεηο δελ ζίγνπζη ην δηθαίσκα παληφο θξάηνπο φπσο ζέζε
ελ ηζρχτ λφκνπο νπο ήζειε θξίλεη αλαγθαίνλ πξνο ξχζκηζηλ ηεο ρξήζεσο αγαζψλ
ζπκθψλσο πξνο ην δεκφζηνλ ζπκθέξνλ ή πξνο εμαζθάιηζηλ ηεο θαηαβνιήο θφξσλ
ή άιισλ εηζθνξψλ ή πξνζηίκσλ.
265

. Βι. ηνλ αλσηέξσ Καλνληζκφ αξ. 2236/95.

148

Δίλαη ζαθέο απφ ηε ξχζκηζε απηή φηη ε αλνηθηή νηθνλνκία ηεο αγνξάο
επηηάζζεη ηελ ελεξγφ παξνπζία ηνπ ηδησηηθνχ ηνκέα ζην ζχλνιν ηεο
αλάπηπμεο ηεο επξσπατθήο νηθνλνκίαο266. Μέζα ζην ζπγθεθξηκέλν
πιαίζην ζα αλαπηχζζνληαη ηα δηεπξσπατθά δίθηπα κε βάζε ηνπο θαλφλεο
ρξεκαηνδφηεζεο πνπ πξναλαθέξζεθαλ, επλνψληαο ηνλ ειεχζεξν
αληαγσληζκφ.
Δίλαη αδηακθηζβήηεην φηη ν ειεχζεξνο αληαγσληζκφο είλαη ν πξψηνο
ππιψλαο γηα ηελ αλάπηπμε ηνπ λένπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Ζ ξχζκηζε απηή ππήξμε θαη ε θνηλνηηθή
ηνκή ζηελ αλάπηπμε ησλ ππνδνκψλ, θαζψο παξαδνζηαθά ζηα επξσπατθά
θξάηε νη «παξαρσξήζεηο» ζρεηίζζεθαλ κε πξνλνκηαθέο ζπκπεξηθνξέο
εθηφο θαζεζηψο αληαγσληζκνχ, ζηελά ζπλδεδεκέλεο κε πνιηηηθά
πξνλφκηα θαη πιενλεθηήκαηα. Ζ εγθαζίδξπζε ηνπ ειεχζεξνπ
αληαγσληζκνχ ζε θξίζηκνπ πνιηηηθνχ ελδηαθέξνληνο ζπκβάζεηο, ε
θαηάξγεζε ηεο intuitu personae αλάζεζεο είλαη ην θνηλνηηθφ
εηζθεξφκελν ζηελ ζχκβαζε πνπ ζπληζηά ζπληζηακέλε ησλ επξσπατθψλ
λνκηθψλ πνιηηηζκψλ267.
Σν άξζξν 2 ηεο ΢πλζήθεο νξίδεη σο απνζηνιή ηεο θνηλφηεηαο ηελ
δεκηνπξγία θνηλήο αγνξάο, νηθνλνκηθήο θαη λνκηζκαηηθήο έλσζεο θαη κε
ηελ εθαξκνγή ησλ θνηλψλ πνιηηηθψλ ή δξάζεσλ πνπ αλαθέξνληαη ζηα
άξζξα 3 θαη 3 Α, ηελ πξνψζεζε ηεο αξκνληθήο θαη ηζφξξνπεο αλάπηπμεο
ησλ νηθνλνκηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ζην ζχλνιν ηεο Κνηλφηεηαο, ηεο
ζηαζεξήο θαη δηαξθνχο, κε πιεζσξηζηηθήο θαη ζεβφκελεο ην πεξηβάιινλ
αλάπηπμεο, έλαλ πςειφ βαζκφ ζχγθιηζεο ησλ νηθνλνκηθψλ επηδφζεσλ,
έλα πςειφ επίπεδν απαζρφιεζεο θαη θνηλσληθήο πξνζηαζίαο, ηελ άλνδν
ηνπ βηνηηθνχ επηπέδνπ θαη ηεο πνηφηεηαο δσήο, ηελ νηθνλνκηθή θαη
θνηλσληθή ζπλνρή θαη ηελ αιιειεγγχε κεηαμχ ησλ θξαηψλ κειψλ. ΢ην
πιαίζην απηήο ηεο ξχζκηζεο γίλεηαη πξφδειν φηη ε εληαία αγνξά ηνπ
ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ δελ δχλαηαη παξά λα εγθαζηδξπζεί κέζα απφ
266

. Xσξίο λα απνθιείεη πάλησο ηελ επλντθφηεξε κεηαρείξηζε θάπνησλ θξαηηθψλ ή
εκηθξαηηθψλ επηδνηνχκελσλ θνξέσλ. ΢ρεηηθά βι. θαη ηελ Απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C94/99 ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000 ARGE Gewsserschutz θαηά Bundesministerium fr
Land- und Forstwirtschaft
267

. Σελ αληίζηαζε ησλ θξαηψλ κειψλ ζηελ απνδνρή απηήο ηεο λέαο
πξαγκαηηθφηεηαο αληηκεηψπηζε ην ΓΔΚ κε ηελ ζπρλή επίθιεζε ησλ θξαηηθψλ
πξνλνκίσλ ζε αλαδφρνπο παξαρψξεζεο. ΢ρεηηθά βι. απφ ηε παιαηφηεξε λνκνινγία
ηνπ ΓΔΚ ηε απφθζε C- 3/88 ηεο 5/12/1989, Δπηηξνπή θαηά Ηηαιίαο, θαη απφ ηηο
κεηαγελέζηεξεο ηελ απφθαζε ηεο 10/11/1998 C-360/96 Gemeente Arnhem,
Gemeente Rheden et BFI Holding BV, φπνπ ε Γαιιηθή θπβέξλεζε ππνζηήξημε φηη νη
ζπκβάζεηο πνπ ζπλδένπλ ηνπο Γήκνπο κε ηελ ΑRA κπνξνχλ λα ζεσξεζνχλ
παξαρσξήζεηο δεκφζηαο ππεξεζίαο νπφηε εμαηξνχληαη ηεο νδεγίαο 92/50/ΔΟΚ.
149

κία δέζκε παξαδνρψλ νη νπνίεο ζπλππάξρνπλ θαη ελππάξρνπλ ζηελ
έλλνηα ηεο θνηλήο αγνξάο. Ο ζεβαζκφο ηνπ πεξηβάιινληνο, ε ζχγθιηζε
ησλ νηθνλνκηθψλ επηδφζεσλ θαη ε αλαίξεζε ησλ αληζνηήησλ, ε
απαζρφιεζε θαη ε θνηλσληθή πξνζηαζία, ε άλνδνο ηνπ βηνηηθνχ επηπέδνπ
θαη ε πνηφηεηα δσήο είλαη ην επφκελε ζεκείν αλαθνξάο θαη ε θνηλή
δέζκε ππιψλσλ πνπ αδηαίξεηα, δξνπλ ζηελ θαηεχζπλζε πνπ απνβιέπεη ν
ειεχζεξνο αληαγσληζκφο. Δίλαη ζπλεπψο ζαθέο φηη ην εξγαιείν
αλάπηπμεο ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ δελ δχλαηαη παξά λα θηλείηαη πξνο
ηελ θαηεχζπλζε ηεο επίηεπμεο απηψλ ησλ ζηφρσλ ζπλνιηθά.
Μεηαμχ ησλ πνιηηηθψλ πνπ αλαπηχζζνληαη γηα ηνπο ζθνπνχο ηνπ άξζξνπ
2 είλαη ε εμάιεηςε ησλ εκπνδίσλ ζηελ ειεχζεξε θπθινθνξία (γ) ησλ
εκπνξεπκάησλ, ησλ πξνζψπσλ, ησλ ππεξεζηψλ θαη ησλ θεθαιαίσλ
κεηαμχ ησλ θξαηψλ, ε θνηλή πνιηηηθή κεηαθνξψλ (ζη), έλα θαζεζηψο
πνπ εμαζθαιίδεη ηνλ αλφζεπην αληαγσληζκφ κέζα ζηελ εζσηεξηθή αγνξά
(δ), κηα πνιηηηθή ζηνλ ηνκέα ηνπ πεξηβάιινληνο (θ), ηελ πξνψζεζε ηεο
έξεπλαο θαη ηεο ηερλνινγηθήο αλάπηπμεο (κ), ηελ ελζάξξπλζε ηεο
δεκηνπξγίαο θαη ηεο αλάπηπμεο δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ (λ), ζπκβνιή ζηελ
ελίζρπζε ηεο πξνζηαζίαο ησλ θαηαλαισηψλ (ζ). Ζ ΢πλζήθε νξίδεη
ζαθψο ζηε ζπγθεθξηκέλε πεξηπησζηνινγία ηηο αξρέο ζηηο νπνίεο ζα
αλαπηχμεη ηε ξαρνθνθαιηά ηεο, ηηο θνηλέο ππνδνκέο. Σα δηεπξσπατθά
δίθηπα απνηεινχλ ζηφρν πνπ ζα εμαιείςεη ηα εκπφδηα ζηελ ειεχζεξε
θπθινθνξία παξάιιεια κε ηελ πξνζηαζία ηνπ θαηαλαισηή, ηελ
ηερλνινγηθή αλάπηπμε, θιπ. Ζ ξχζκηζε απηή είλαη πνιχ ζεκαληηθή γηα
ηελ φιε πξνζέγγηζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
κεηακνξθψλνληαο ηνπο ζθνπνχο ηεο service public πνπ ηφζν ζεξκά
ππνζηήξημε ν Duguit. Ζ θνηλνηηθή αληίιεςε ησλ ζθνπψλ ηεο πνιηηηθήο
εθθξάδνληαη κέζα απφ έλα λέν πνιηηηθφ ιεμηιφγην, ιηγψηεξν κεηαθπζηθφ
θαη κε έκθαζε ζηα ζχγρξνλα πξνβιήκαηα. Οη πξνβιέςεηο απηέο,
θαηαηείλνπλ θαη ζηελ εμηζνξξφπεζε ησλ ζπκθεξφλησλ πνπ εθθξάδνληαη
ζπκβαηηθά. Ζ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο θαη ε ηερλνινγηθή αλάπηπμε
θαζίζηαληαη θξίζηκεο πνιηηηθέο παξαδνρέο ζην πιαίζην ησλ νπνίσλ νη
επξσπατθέο ππνδνκέο νξγαλψλνληαη θαη αλαπηχζζνληαη268.
268

. ΢ρεηηθά βι. ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-96/98 ηεο 25εο Ννεκβξίνπ 1999 Δπηηξνπή
θαηά Γαιιηθήο Γεκνθξαηίαο. ΢χκθσλα κε ηελ απφθαζε απηή πνπ αθνξνχζε
θαηαζθεπή απηνθηλεηνδξφκνπ ζε πεξηνρή νξληζνινγηθνχ ελδηαθέξνληνο:
«Ζ Γαιιηθή Γεκνθξαηία, κε έρνληαο ραξαθηεξίζεη σο δψλε εηδηθήο πξνζηαζίαο,
εληφο ηεο ηαρζείζαο πξνζεζκίαο, επαξθή επηθάλεηα ηνπ Marais poitevin, κε έρνληαο
ιάβεη κέηξα κε ηα νπνία λα έρεη αλαγλσξηζηεί γηα ηηο ραξαθηεξηζκέλεο σο δψλεο
εηδηθήο πξνζηαζίαο ηνπνζεζίεο ηνπ Marais poitevin αλάινγν λνκηθφ θαζεζηψο θαη κε
έρνληαο ιάβεη ηα κέηξα πνπ ήζαλ ελδεδεηγκέλα γηα ηελ απνθπγή ππνβαζκίζεσο ηφζν
ησλ ραξαθηεξηζκέλσλ σο δσλψλ εηδηθήο πξνζηαζίαο ηνπνζεζηψλ ηνπ Marais poitevin
φζν θαη νξηζκέλσλ απφ απηέο πνπ έπξεπε λα ηχρνπλ ηνπ ραξαθηεξηζκνχ απηνχ,
150

Σν άξζξν 8 Α.1. εμάιινπ νξίδεη φηη θάζε πνιίηεο ηεο Έλσζεο έρεη ην
δηθαίσκα λα θπθινθνξεί θαη λα δηακέλεη ειεχζεξα ζην έδαθνο ησλ
θξαηψλ κειψλ, ππφ ηελ επηθχιαμε ησλ πεξηνξηζκψλ θαη κε ηηο
πξνυπνζέζεηο πνπ πξνβιέπνληαη ζηελ παξνχζα ζπλζήθε.
Δπηζεκαίλεηαη επίζεο φηη ην άξζξν 129 Α νξίδεη φηη ε Κνηλφηεηα
ζπκβάιιεη ζηελ επίηεπμε πςεινχ επηπέδνπ πξνζηαζίαο ησλ
θαηαλαισηψλ ζεζπίδνληαο κέηξα, εηδηθέο δξάζεηο πνπ ζηεξίδνπλ θαη
ζπκπιεξψλνπλ ηελ πνιηηηθή ησλ θξαηψλ κειψλ γηα ηελ πξνζηαζία ηεο
πγείαο, ηεο αζθάιεηαο θαη ησλ νηθνλνκηθψλ ζπκθεξφλησλ ησλ
θαηαλαισηψλ θαζψο θαη γηα ηελ επαξθή ελεκέξσζή ηνπο.
΢ην πιαίζην ησλ σο άλσ δηαπηζηψζεσλ ζα ήηαλ δπλαηφ λα γίλεη δεθηφ φηη
ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζην πιαίζην ηεο ΢πλζήθεο
ππάγεηαη ζηνπο θαλφλεο πνπ αθνξνχλ ηελ πξνζηαζία πεξηβάιινληνο, ηελ
ηερλνινγηθή πξφνδν, ηα δηεπξσπατθά δίθηπα, ηελ πξνζηαζία ηεο
ηδηνθηεζίαο269 ηδίσο φκσο ηελ ειεπζεξία εγθαηάζηαζεο θαη ηελ ειεπζεξία
παξέβε ηηο ππνρξεψζεηο πνπ ππέρεη απφ ην άξζξν 4 ηεο νδεγίαο 79/409/ΔΟΚ ηνπ
΢πκβνπιίνπ, ηεο 2αο Απξηιίνπ 1979, πεξί ηεο δηαηεξήζεσο ησλ αγξίσλ πηελψλ.»
Ζ Γαιιηθή Κπβέξλεζε ππνζηήξημε ελ πξνθεηκέλσ φηη ε ισξίδα εδάθνπο πνπ
πξννξηδφηαλ γηα ηελ θαηαζθεπή ηνπ απηνθηλεηνδξφκνπ είρε δεισζεί εθ ιάζνπο θαηά
ηελ θνηλνπνίεζε ηεο ΕΔΠ ηνπ Marais poitevin interieur ζηελ Δπηηξνπή σο
απνηεινχζα κέξνο απηήο ηεο ΕΔΠ θαη φηη ε δήισζε ηνπ Τπνπξγνχ Πεξηβάιινληνο
πνπ πεξηέρεηαη ζην έγγξαθφ ηνπ ηεο 19εο Απξηιίνπ 1994 πξνο ηνλ Ννκάξρε ηεο
πεξηνρήο Pays de Loire, δήισζε θαηά ηελ νπνία πξέπεη (...) λα ζεσξεζεί φηη ε
«απαιινηξησζείζα γηα ηνλ απηνθηλεηφδξνκν πεξηνρή (...) απνθιείεηαη απφ ηε ΕΔΠ»,
δελ είρε σο ζπλέπεηα ηε κείσζε ηεο επηθάλεηαο ηεο ραξαθηεξηζζείζαο σο ΕΔΠ
πεξηνρήο, αιιά απνηεινχζε απιψο ηε δηφξζσζε ιάζνπο θαηά ηελ θνηλνπνίεζε πξνο
ηελ Δπηηξνπή. Κακία απφ ηηο αηηεάζεηο ηεο δελ έγηλε απνδεθηή απφ ην Γηθαζηήξην.
269

. Γηα ηε ζρέζε ηεο πξνζηαζίαο ηεο ηδηνθηεζίαο θαη ησλ έξγσλ ππνδνκήο βι. θαη
ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 19/9/2000 C-287/98, Linster, ζχκθσλα κε ηελ νπνία:
«1) ΋ηαλ εζληθφ δηθαζηήξην θαιείηαη λα εμεηάζεη ηε λνκηκφηεηα δηαδηθαζίαο
απαιινηξηψζεσο, ιφγσ δεκνζίαο σθειείαο, αθηλήησλ αλεθφλησλ ζε ηδηψηε,
ζην πιαίζην δηαλνίμεσο απηνθηλεηνδξφκνπ, κπνξεί λα ειέγμεη αλ ν εζληθφο
λνκνζέηεο ηήξεζε ηα φξηα ηνπ πεξηζσξίνπ εθηηκήζεσο πνπ ραξάζζεη ε νδεγία
85/337/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 27εο Ηνπλίνπ 1985, γηα ηελ εθηίκεζε ησλ
επηπηψζεσλ νξηζκέλσλ ζρεδίσλ δεκνζίσλ θαη ηδησηηθψλ έξγσλ ζην
πεξηβάιινλ, ηδίσο φηαλ δελ πξαγκαηνπνηήζεθε ε πξνεγνχκελε εθηίκεζε ησλ
επηπηψζεσλ ηνπ ζρεδίνπ ζην πεξηβάιινλ, φηαλ νη πιεξνθνξίεο πνπ
ζπλειέγεζαλ δπλάκεη ηνπ άξζξνπ 5 δελ ηέζεθαλ ζηε δηάζεζε ηνπ θνηλνχ θαη
φηαλ νη ελδηαθεξφκελνη δελ είραλ ηε δπλαηφηεηα λα εθθξάζνπλ ηελ άπνςή
ηνπο πξηλ αξρίζεη επξαγκαηνπνίεζε ηνπ ζρεδίνπ, παξά ηηο δηαηάμεηο ηνπ
άξζξνπ 6, παξάγξαθνο 2, ηεο νδεγίαο 85/337.
151

παξνρήο ππεξεζηψλ. Μέζα απφ ην νηθνλνκηθφ θνηλνηηθφ δίθαην, ε
κεηάβαζε ζηελ θνηλνηηθή ζεζκηθή πνιηηηθή θαη ζηελ πνιηηηθή ησλ
ζεκειησδψλ δηθαησκάησλ είλαη δεηνχκελν. Δπφκελν βήκα ζηνπο
ζπιινγηζκνχο καο είλαη επνκέλσο απηφ ηεο πξνζηαζίαο ησλ ζεκειησδψλ
δηθαησκάησλ. Ζ Κνηλφηεηα δηαζθάιηζε πξνεγνπκέλσο φηη δελ ζα ηχρνπλ
εμαηξέζεσο απφ ηελ ππαγσγή ζην θνηλνηηθφ δίθαην ηα δηεπξσπατθά
δίθηπα ή νη ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ απνηεινχλ
έλα ζχλεζεο λνκηθφ ηνπο έλδπκα ππφ ην πξφζρεκα ηνπ άξζξνπ 55 ηεο
΢πλζήθεο.
1.5. Η ειεπζεξία εγθαηάζηαζεο θαη ε ειεύζεξε παξνρή ππεξεζηώλ
ζηνλ εληαίν επξσπατθό ρώξν: ε ζεκειίσζε ηεο ζύκβαζεο
παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ σο ακηγήο ζύκβαζε θνηλνηηθνύ δηθαίνπ
ζηε ΢πλζήθε
Αλ ηα δηεπξσπατθά δίθηπα βαζίδνληαη θαη θαηαηείλνπλ ζηνπο πνιίηεο,
ηνπο νηθνλνκηθνχο παξάγνληεο, ηνπο νξγαληζκνχο ηνπηθήο απηνδηνίθεζεο
θαη ηηο πεξηθέξεηεο, δελ αγλννχλ σο βαζηθφ ηνπο ζηφρν ηελ επίηεπμε ηεο
ειεπζεξίαο εγθαηάζηαζεο.

2) Υξήδνπλ απηνηεινχο εξκελείαο νη έλλνηεο ηεο εηδηθήο εζληθήο λνκνζεηηθήο
πξάμεσο θαη ηνπ ζρεδίνπ, πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζην άξζξν 1, παξάγξαθνο 5,
ηεο νδεγίαο 85/337.
3) Σν άξζξν 1, παξάγξαθνο 5, ηεο νδεγίαο 85/337 έρεη ηελ έλλνηα φηη
απνηειεί εηδηθή εζληθή λνκνζεηηθή πξάμε ππφ ηελ έλλνηα ηεο δηαηάμεσο απηήο
έλαο θαλφλαο πνπ ζεζπίδεηαη απφ Κνηλνβνχιην κεηά απφ ζρεηηθή δεκφζηα
ζπδήηεζε ελψπηφλ ηνπ, φηαλ ε λνκνζεηηθή δηαδηθαζία θαηέζηεζε δπλαηή ηελ
επίηεπμε ησλ επηδησθφκελσλ κε ηελ νδεγία ζθνπψλ, πεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ
ζθνπνχ ηεο παξνρήο πιεξνθνξηψλ, θαη φηαλ νη πιεξνθνξίεο πνπ δηέζεηε ην
Κνηλνβνχιην θαηά ηνλ ρξφλν ηεο ιεπηνκεξνχο εγθξίζεσο ηνπ ζρεδίνπ ήηαλ
αλάινγεο πξνο εθείλεο νη νπνίεο έπξεπε λα δνζνχλ ζηελ αξκφδηα αξρή ζην
πιαίζην κηαο ζπλήζνπο δηαδηθαζίαο εγθξίζεσο ελφο ηέηνηνπ ζρεδίνπ.»
Ζ απφθαζε απηή εμεδφζε κε αθνξκή δηαθνξά ηνπ Κξάηνπο ηνπ Λνπμεκβνχξγν ην
νπνίν πξνθεηκέλνπ λα πξνρσξήζεη ζηελ θαηαζθεπή απηνθηλεηνδξφκνπ πνπ ζα
ζπλδέεηαη κε ην αληίζηνηρν νδηθφ δίθηπν ηνπ νκφζπνλδνπ θξάηνπο ηνπ ΢άαξ ηεο
Γεξκαλίαο, ην Λνπμεκβνπξγηαλφ Γεκφζην ππέβαιε ελψπηνλ ηνπ Tribunal
d'arrondissement de Luxembourg αίηεζε απαιινηξηψζεσο νξηζκέλσλ γαηψλ,
επξηζθνκέλσλ ζηελ ηνπνζεζία Hellange ηεο θνηλφηεηαο Frisange, θαηά ησλ θαζψλ,
ηδηνθηεηψλ ησλ σο άλσ γαηψλ, αθνχ πξνηίκεζε ελαιιαθηηθή ράξαμε φηαλ έιαβε ηελ
νξηζηηθή ηεο απφθαζε ζρεηηθά κε ηνλ απηνθηλεηφδξνκν απηφ (ηνπ ΢άαξ), κε ηελ
έθδνζε ηνπ δηαηάγκαηνο ηνπ Μεγάινπ Γνχθα ηεο 21εο Ννεκβξίνπ 1996, πεξί
εγθξίζεσο ησλ ζρεδίσλ ησλ γαηψλ πνπ κπνξνχλ λα απαιινηξησζνχλ θαη ησλ πηλάθσλ
ησλ ηδηνθηεηψλ ησλ γαηψλ απηψλ, κε ζθνπφ ηελ θαηαζθεπή ηνπ ηκήκαηνο ΗΗ, κεηαμχ
Hellange θαη Mondorf-les-Bains, ηνπ απηνθηλεηνδξφκνπ ηνπ ΢άαξ
152

΢ην πιαίζην ησλ αξρψλ απηψλ νη πεξηνξηζκνί ηνπ άξζξνπ 55 ηεο
΢πλζήθεο πνπ αθνξνχλ ηελ ειεπζεξία εγθαηάζηαζεο θαη ην δηθαίσκα
ειεχζεξεο παξνρήο ππεξεζηψλ επηηξέπεηαη κφλνλ αλ δηθαηνινγνχληαη
απφ ηηο ζε απηφ ξεηά πξνβιεπφκελεο πεξηπηψζεηο270. Σν άξζξν 55
πάλησο πξέπεη λα εξκελεχεηαη ζηελά, φπσο παγίσο δέρεηαη ε λνκνινγία
. Ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ παξνπζηάδεη ε απφθαζε ηεο 4εο Μαίνπ 1988 Corinne
Bodson θαηά SA Pompes Funèbres des régions libérées, C-30/87 κε αθνξκή ηα
εξσηήκαηα πνπ ππέβαιιε ε Cours de Casation ζην πιαίζην δηαθνξάο κεηαμχ, αθελφο,
ηεο Societe des pompes funebres des regions liberees, ζπγαηξηθήο εηαηξίαο ηεο
Societe des pompes funebres generales, ζηελ νπνία ν Γήκνο ηεο Charleville-Mezieres
έρεη παξαρσξήζεη απφ ην 1972, θαη' απνθιεηζηηθφηεηα, ηηο εμσηεξηθέο ππεξεζίεο
θεδεηψλ, θαη, αθεηέξνπ, ηεο Corinne Bodson, ε νπνία αζθνχζε δξαζηεξηφηεηεο
εκπίπηνπζεο ζηηο εμσηεξηθέο ππεξεζίεο θεδεηψλ ζην έδαθνο ηνπ ελ ιφγσ δήκνπ.
Δλψπηνλ ηνπ Cour de cassation, ε Bodson ηζρπξίζηεθε φηη ν φκηινο πνπ ζπγθξνηνχλ
ε Societe des pompes funebres generales θαη νη ζπγαηξηθέο ηεο εηαηξίεο
εθκεηαιιεχηεθε θαηαρξεζηηθψο ηε δεζπφδνπζα ζέζε ηνπ ζηελ αγνξά, αλαθέξζεθε
ζε γλσκνδφηεζε ηεο Commission française de la concurrence ((Γαιιηθήο Δπηηξνπήο
Αληαγσληζκνχ)), ζχκθσλα κε ηελ νπνία ν φκηινο απηφο θαηέρεη κνλνπψιην ή
δεζπφδνπζα ζέζε. Ζ Bodson ηζρπξίζηεθε φηη ην ελ ιφγσ κνλνπψιην ή ε δεζπφδνπζα
ζέζε απνξξέεη απφ ηελ αλάζεζε ζηνλ φκηιν απηφ, θαη' απνθιεηζηηθφηεηα,
ζεκαληηθνχ κέξνπο, θαη κάιηζηα ζε νξηζκέλεο πεξηνρέο ηεο Γαιιίαο ηνπ ζπλφινπ
ζρεδφλ, ησλ παξαρσξνπκέλσλ απφ ηνπο δήκνπο εμσηεξηθψλ ππεξεζηψλ θεδεηψλ.
Καηά ηελ Bodson, ε θαηάρξεζε ζπλίζηαην ζηελ εθαξκνγή ππεξβνιηθψλ ηηκψλ, δελ
ζα έπξεπε δε λα απνθιεηζηεί θαη ε δπλαηφηεηα εθαξκνγήο ηνπ άξζξνπ 37 ηεο
΢πλζήθεο ΔΟΚ ζηελ πεξίπησζε ελφο ζπλφινπ δεκνηηθψλ κνλνπσιίσλ θαιππηφλησλ
ην ζχλνιν ηεο επηθξάηεηαο:
270

Σφζν απφ ηε ζέζε ηνπ άξζξνπ 37 ηεο ΢πλζήθεο ζην θεθάιαην πνπ αθνξά ηελ
θαηάξγεζε ησλ πνζνηηθψλ πεξηνξηζκψλ φζν θαη απφ ηε ρξεζηκνπνηνχκελε ζηελ ελ
ιφγσ δηάηαμε νξνινγία ζπλάγεηαη φηη ε δηάηαμε απηή αθνξά ην εκπφξην θαη φρη ηα
κνλνπψιηα παξνρήο ππεξεζηψλ.
Ωζηφζν, δελ κπνξεί λα απνθιεηζηεί ην ελδερφκελν λα έρεη έλα κνλνπψιην παξνρήο
ππεξεζηψλ έκκεζε επίδξαζε ζην εκπφξην κεηαμχ ησλ θξαηψλ κειψλ, ηδίσο φηαλ ην
κνλνπψιην παξνρήο νξηζκέλσλ ππεξεζηψλ πνπ αζθείηαη απφ κία επηρείξεζε ή έλα
ζχλνιν επηρεηξήζεσλ θαηαιήγεη ζε δηαθξίζεηο εηο βάξνο ησλ εηζαγφκελσλ πξντφλησλ
ζε ζρέζε κε ηα εγρψξηα πξντφληα.
2. Σν άξζξν 37 αθνξά θπξίσο ηηο θαηαζηάζεηο ζηηο νπνίεο νη εζληθέο αξρέο είλαη ζε
ζέζε λα ειέγρνπλ ή λα δηεπζχλνπλ ηηο ζπλαιιαγέο κεηαμχ ησλ θξαηψλ κειψλ ή, αθφκα,
λα ηηο επεξεάδνπλ αηζζεηά, κέζσ ελφο νξγαληζκνχ ζπζηαζέληνο πξνο ην ζθνπφ απηφ ή
ελφο θαηά παξαρψξεζε αζθνπκέλνπ κνλνπσιίνπ. Σν κνλνπψιην απηφ κπνξεί λα
αζθείηαη είηε απφ επηρείξεζε είηε απφ νξγαληζκνχο ηνπηθήο απηνδηνηθήζεσο.
Σν αλσηέξσ δελ ζπκβαίλεη φηαλ ε εζληθή λνκνζεζία αλαζέηεη ηηο εμσηεξηθέο ππεξεζίεο
θεδεηψλ ζηνπο δήκνπο, νη νπνίνη είλαη ειεχζεξνη λα παξαρσξήζνπλ ηηο ελ ιφγσ
ππεξεζίεο ζε ηδησηηθέο επηρεηξήζεηο, λα ηηο αθήζνπλ ηειείσο ειεχζεξεο ή λα ηηο
δηαρεηξίδνληαη νη ίδηνη. Σν γεγνλφο φηη νη παξαρσξεζηνχρνη ζε έλαλ νξηζκέλν αξηζκφ
δήκσλ, πνπ θαιχπηνπλ ζεκαληηθφ ηκήκα ηεο επηθξαηείαο, αλήθνπλ ζηνλ ίδην φκηιν
επηρεηξήζεσλ θαη κπνξνχλ, έηζη, λα επεξεάδνπλ ηα ξεχκαηα ησλ ζπλαιιαγψλ, δελ
153

ηνπ ΓΔΚ, θαη λα ζεσξείηαη σο εμαίξεζε απφ ην ζεκειηψδε θαλφλα ηεο
ειεπζεξίαο εγθαηάζηαζεο ζην κέηξν πνπ είλαη απνιχησο αλαγθαία θαη
γηα ηελ πξνζηαζία ησλ ζπκθεξφλησλ ηελ νπνία επηβάινπλ ηα θξάηε
κέιε. Μηα ηέηνηα εμαίξεζε πξέπεη λα πεξηνξίδεηαη ζε εθείλεο ηηο
δξαζηεξηφηεηεο πνπ αλαθέξνληαη ξεηά ζηα άξζξα 52 θαη 59 (πξψελ) νη
νπνίεο θαζ‘εαπηέο ζπλεπάγνληαη άκεζε θαη εηδηθή ζπκκεηνρή ζηελ
άζθεζε ηεο δεκφζηαο εμνπζίαο271.
Οη ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ έδσζαλ ζπρλά επθαηξία ζε
θξάηε κέιε λα δηαηεξήζνπλ γηα ηνλ εαπηφ ηνπο ηελ πξνλνκηαθή αλάζεζε
έξγσλ ππφ ην ζπκβαηηθφ ηχπν ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο κε ππαγσγή
ζηελ εμαίξεζε ηνπ άξζξνπ 55 ηεο ΢πλζήθεο. Σν ΓΔΚ θαηέζηεζε ζαθέο
εγθαίξσο φηη απηνχ ηνπ είδνπο νη εμαηξέζεηο δελ ζα γίλνπλ δεθηέο παξά
εθφζνλ πξαγκαηηθά απαηηείηαη272.
΢χκθσλα θαη κε ηελ παξαδνρή απηή, ε ειεχζεξε παξνρή ππεξεζηψλ ζε
θαζεζηψο ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ θαη ζχκθσλα κε ηελ αξρή ηεο ίζεο
κεηαρείξηζεο, ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαηέζηε κηα
απηφλνκε θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ζχκβαζε, εληειψο δηαθνξεηηθή απφ απηήλ
πνπ ζπλέιαβαλ αξρηθά νη εκπλεπζηέο ηεο «ζχκβαζεο παξαρψξεζεο» κε
ηξφπν πνπ λα είλαη δπλαηφ λα κηιάκε ζήκεξα γηα κηα ζχκβαζε ακηγνχο
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ.

απνηειεί απφξξνηα ηεο ζπκπεξηθνξάο ησλ εζληθψλ ή δεκνηηθψλ αξρψλ, αιιά ηεο
ζπκπεξηθνξάο ησλ ελ ιφγσ επηρεηξήζεσλ.
271

. Βι. θαη ηελ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο γηα ην ζέκα θαζψο θαη ηελ
παξαπεκπφκελε ζε απηήλ λνκνινγία.
272

. Βι αληί πνιιψλ ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ C-3/88 Δπηηξνπή θαηά Ηηαιίαο ηεο
2/12/1989. ΢ηελ παξ. 13 ηεο απφθαζεο επηζεκάλζεθε φηη:
«Δπηβάιιεηαη ζρεηηθψο λα ππνκλεζζεί φηη θαηά ηε λνκνινγία ηνπ Γηθαζηεξίνπ, ε
εμαίξεζε απφ ηελ ειεπζεξία εγθαηαζηάζεσο θαη ηελ ειεχζεξε παξνρή ππεξεζηψλ
πνπ πξνβιέπνληαη ζην άξζξν 55, πξψην εδάθην, θαη ζη άξζξν 66 ηεο ΢πλζ ΔΟΚ
πξέπεη λα πεξηνξίδεηαη ζε εθείλεο ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ αλαθέξνληαη ζηα άξζξα 52
θαη 59 νη νπνίεο, θαζεαπηέο ζπλεπάγνληαη άκεζε θαη εηδηθή ζπκκεηνρή ζηελ άζθεζε
ηεο δεκφζηαο εμνπζίαο. Χζηφζν, απηφ δελ ζπκβαίλεη ελ πξνθεηκέλσ, δεδνκέλνπ φηη νη
ελ ιφγσ δξαζηεξηφηεηεο πνπ αθνξνχλ ην ζρεδηαζκφ, ην ινγηζκηθφ θαη ηε δηαρείξηζε
ζπζηεκάησλ πιεξνθνξηθήο είλαη ηερληθήο θχζεσο θαη, επνκέλσο, άζρεηεο πξνο ηελ
άζθεζε ηεο δεκφζηαο εμνπζίαο.».
Αλάινγα θξίζεθε θαη ζηελ απφθαζε C-272/91 ηεο 26/4/1994 Δπηηξνπή θαηά Ηηαιίαο

154

1.6. Η πξνζηαζία ησλ ζεκειησδώλ δηθαησκάησλ θαη ε ζύκβαζε
παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
΢χκθσλα κε ην άξζξν ΢Σ ησλ Κνηλψλ δηαηάμεσλ ηεο ΢πλζήθεο ηνπ
Μάαζηξηρη ε Έλσζε ζέβεηαη ηελ εζληθή ηαπηφηεηα ησλ θξαηψλ κειψλ
ηεο, ησλ νπνίσλ ηα θπβεξλεηηθά ζπζηήκαηα βαζίδνληαη ζηηο
δεκνθξαηηθέο αξρέο. Ζ Έλσζε ζέβεηαη ηα ζεκειηψδε δηθαηψκαηα, φπσο
θαηνρπξψλνληαη κε ηελ Δπξσπατθή ΢χκβαζε γηα ηελ Πξνζηαζία ησλ
Γηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ θαη ησλ Θεκειησδψλ Διεπζεξηψλ πνπ
ππνγξάθεθε ζηε Ρψκε ζηηο 4 Ννεκβξίνπ 1950, θαη φπσο πξνθχπηνπλ
απφ ηηο θνηλέο ζπληαγκαηηθέο παξαδφζεηο ησλ θξαηψλ κειψλ, σο γεληθέο
αξρέο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ273.
Δμάιινπ ην άξζξν 130 Τ.2 ε εκπνξηθή πνιηηηθή ηεο Κνηλφηεηαο
ζπκβάιιεη ζην γεληθφ ζηφρν ηεο αλάπηπμεο θαη ηεο εδξαίσζεο ηεο
δεκνθξαηίαο θαη ηνπ θξάηνπο δηθαίνπ, θαζψο θαη ζην ζηφρν ηνπ
ζεβαζκνχ ησλ αλζξσπίλσλ δηθαησκάησλ θαη ησλ ζεκειησδψλ
ειεπζεξηψλ.
Βαζηζκέλν ζηε ΢πλζήθε θαη ζηελ Δ΢ΓΑ, ην δίθαην ησλ δεκνζίσλ
ζπκβάζεσλ ζα κπνξέζεη λα απνηειέζεη ηνλ θνξκφ ελφο θνηλνηηθνχ
νηθνλνκηθνχ δηθαίνπ κε θαηνρπξσκέλα κηα ζεηξά αηνκηθψλ δηθαησκάησλ
θαη δνκεκέλν κε βάζε ηελ θνηλή βνχιεζε ηνπ ζπλφινπ ησλ
εηαίξσλ274,275. ΢ην πιαίζην ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
273

. Αληί πνιιψλ βι θαη Βεληδέινπ Δ., Ζ ΢πλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη θαη ν επξσπατθφο
ζπληαγκηηθφο ρψξνο, Αλη. ΢άθθνπιαο 1994.
274

. Γηα ηε ζρέζε ηεο Δ΢ΓΑ κε ηελ ΢πλζήθε θαη ηελ θαηνρχξσζε ησλ ζεκειησδψλ
δηθαησκάησλ κεηαμχ άιισλ θαη Alston Ph. (Ed), Peoples‘ Rights, The State of Art,
Oxford University Press, 2001, Schermers, & Waelbroeck, Judicial Protection in the
European Communities, (5th ed), Clapham A., Human Rights and the European
Community: A Critical Overview, 1991, Cassese, Clapham, Weiler (eds) European
Union - The Human Rights Challenge Vol. I II III 1991, Coppel & O'Neill, The
European Court of Justice: Taking Rights Seriously? 29 CML Rev 669, 1992, Weiler
& Lockhart, 'Taking Rights Seriously' Seriously: The European Court of Justice and
its Fundamental Rights Jurisprudence, Parts I&II 32 CML Rev, 1995, CohenJonathan G., La Convention européenne des droits de l'homme et la Communauté
européenne, in Mélange F. Dehousse, 1977, Pipkorn, La Communauté Européenne et
la Convention Européenne des Droits de L'Homme, 14 Revue Trim. des Droits de
L'Homme 221, 1993, De Salvia, La Protezione dei diritti dell'uomo nel quadro della
Convenzione Europea e seconda il diritto Communitario: Interferenze e Problemi di
Coordinamento, 1979 Diritto Comunitario e degli scambi internaionale ηδίσο φκσο βι.
Comité des Sages, Leading by example: A Human Rights Agenda for the European
Union for the Year 2000, ζε http://www.iue-it/AEL/,

155

έξγσλ, αιιά θαη ζην πιαίζην ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο ελ γέλεη
επηζεκαίλεηαη φηη ε πξνζηαζία ησλ δηθαησκάησλ ησλ ηδησηψλ θαζίζηαηαη
ηδηαίηεξα θξίζηκε, θαζψο ν ηδηψηεο δηεθδηθεί έλαληη ηνπ εθάζηνηε
αλαδφρνπ ην ζπλνιηθφ θαζεζηψο ηνπ ρξήζηε ηεο παξαρσξεζείζαο
ππνδνκήο.
Ζ παξαδνρή απηή ηζρχεη είηε ε ζπγθεθξηκέλε ππνδνκή ζπληζηά έξγν, είηε
ππεξεζία είηε θαη νηνλδήπνηε άιιν ζπκβαηηθφ ηχπν ζηνλ νπνίν είλαη
δπλαηφ λα έρεη ηελ ηδηφηεηα ηνπ ρξήζηε ν ηδηψηεο.
Ζ πξνζηαζία ησλ ζεκειησδψλ δηθαησκάησλ ζχκθσλα κε ην θνηλνηηθφ
δίθαην ελδηαθέξεη ηνπο ρξήζηεο ελδεηθηηθά ζην κέηξν πνπ ζίγνληαη
δηθαηψκαηά ηνπο, φπσο απηφ ηεο ηδηνθηεζίαο (απαιινηξηψζεηο), ην
δηθαίσκά ηνπο ζην θπζηθφ θαη αλζξσπνγελέο πεξηβάιινλ, ην δηθαίσκα
ηνπ ηδησηηθνχ βίνπ, ην δηθαίσκα ζηελ πξφζβαζε ζηηο ππνδνκέο θαη ηελ
ειεχζεξε θπθινθνξία, ζεηξά θνηλσληθψλ δηθαησκάησλ, φπσο ε
πξνζηαζία ηεο κεηξφηεηαο, ηεο παηδηθήο ειηθίαο, ησλ αηφκσλ κε εηδηθέο
αλάγθεο θαη ηεο ηξίηεο ειηθίαο, ην δηθαίσκα ζηε ζσκαηηθή αθεξαηφηεηα
θαζψο θαη ην δηθαίσκα παξνρήο ελλφκνπ πξνζηαζίαο.
Δπνκέλσο, αλ θαη ε Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο ζεσξεί φηη
ε πξνζηαζία ησλ ηδησηψλ αθνξά ηνπο ζηγφκελνπο απφ κηα αλάζεζε κηαο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο ηδηψηεο ή απφ ηελ επηινγή ζπλεηαίξνπ
επηρείξεζεο θιπ, ζα πξέπεη λα ζεσξείηαη φηη ην δήηεκα ηεο πξνζηαζίαο
ησλ ζεκειησδψλ δηθαησκάησλ αθνξά πξσηίζησο ηνπο ρξήζηεο ησλ
ππνδνκψλ θαη δεπηεξεπφλησο ηνπο αληαγσληζηέο, νη νπνίνη ηπγράλνπλ

275

. Weiler J.H.H., The Jurisprudence of Human Rights in The European Union

Integration
and
Disintegration,
Values
and
Processes,
http://www.law.harvard.edu/Programs/JeanMonnet/papers/96/9602.html,
Frowein,
Schulhofer and Shapiro, The Protection of Fundamental Rights as a Vehicle of
Integration, in Cappelletti, Seccombe & Weiler, Integration Through Law Vol I, Book
3, ζ. 231, 1984, Mancini, A Constitution for Europe, 16 CML Rev 595, 1989, at 611,
Pescatore, The Content and Significance of Fundamental Rights in the Law of the
European Communities, 1981, HRLR 295, Gogos K., Right to liberty and security —
Second Chapter of Part B, ―Fundamental Rights in Europe and North-America, The
Individual Rights‖, Τπφ δεκνζίεπζε απφ ηνλ εθδνηηθφ νίθν Kluwer, Gogos K., The
Territorial and Personal Scope of Fundamental Rights in Europe, General Report –
Third Chapter of Part A, ―Fundamental Rights in Europe and North-America‖, Τπφ
δεκνζίεπζε απφ ηνλ εθδνηηθφ νίθν Kluwer.

156

ηεο πξνζηαζίαο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ εμ άιισλ δηαηάμεσλ θαη ηδίσο
απφ ηελ ειεπζεξία εγθαηάζηαζεο θαη ηελ ειεπζεξία παξνρήο ππεξεζηψλ.
΢χκθσλα κε ηελ ζέζε απηή ζα πξέπεη λα γίλεη δεθηφ φηη θαηά ηε ζχλαςε
ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, εθηφο απφ ηελ ηξηγσληθή
ζρέζε
κεηαμχ
θξάηνπο
κέινπο-επηρεηξεκαηία
ηδηψηε,
θαη
ρξεκαηνδνηνχζαο Κνηλφηεηαο ππεηζέξρεηαη έλαο ηέηαξηνο θξίζηκνο
παξάγσλ ν ρξήζηεο – θαηαλαισηήο ησλ ππεξεζηψλ πνπ παξέρνληαη απφ
ηα έξγα πνπ απνηεινχλ αληηθείκελν εθκεηάιιεπζεο.
Ο ρξήζηεο, αλ θαη δελ ζπκβάιιεηαη επζέσο ζηε ζχλαςε ηεο ζχκβαζεο,
είλαη παξάγσλ θαηαιπηηθφο ζην κέηξν πνπ απφ απηφλ εμαξηάηαη ε
αληαπνδνηηθφηεηα ηνπ έξγνπ θαη ε απνπιεξσκή ηνπ ζπκβαηηθνχ
αληαιιάγκαηνο ηνπ αλαδφρνπ. Ζ δηαζθάιηζε ησλ ζεκειησδψλ ηνπ
δηθαησκάησλ ζπληειεί ηφζν ζηελ δηαζθάιηζε ηεο θνηλνηηθήο
λνκηκφηεηαο φζν θαη ζηελ αληαπνδνηηθφηεηα ηνπ έξγνπ ππνδνκήο.
Με ηνλ ηξφπν απηφ ηα θνηλνηηθνχ ελδηαθέξνληνο έξγα ππνδνκήο
δεκηνπξγνχλ ηνπο ρξήζηεο ππνθείκελα ησλ ππνδνκψλ απηψλ, ε
ηαπηφηεηα ησλ νπνίσλ δηακνξθψλεηαη ζην πιαίζην ηνπ εληαίνπ
επξσπατθνχ ρψξνπ θαη είλαη απηή ηνπ Δπξσπαίνπ Πνιίηε. Αλ δειαδή, ηα
δηεπξσπατθά δίθηπα ζπλελψλνπλ ηα θξάηε κέιε κε πξνζβάζεηο
ειεπζεξίαο, νη ρξήζηεο είλαη νη θνξείο απηήο ηεο ειεπζεξίαο. Με δηηηφ
ηξφπν ζπλεπψο επηηπγράλεηαη ν ζηφρνο ηεο ΢πλζήθεο: αθελφο ηε
δηακφξθσζε ηνπ εληαίνπ επξσπατθνχ ρψξνπ, αθεηέξνπ ηε δηακφξθσζε
ηνπ επξσπαίνπ πνιίηε.
Σα ζεκειηψδε δηθαηψκαηα πνπ δηαζθαιίδεη δηα ησλ ππνδνκψλ ν ρξήζηεο,
πέξαλ ησλ φζσλ απνιακβάλεη σο θαηαλαισηήο, είλαη θπξίσο: Ζ
ειεπζεξία πξφζβαζεο ζηα δηεπξσπατθά δίθηπα θαη ε ηζφηεηα πξφζβαζεο
ζε απηά.
2. Οη Γεληθέο Αξρέο πνπ δηέπνπλ ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ
Σν δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ δηέπεηαη εμάιινπ απφ κηα ζεηξά
γεληθψλ αξρψλ πνπ θαηεπζχλνπλ ηνλ εξκελεπηή ζηελ πξνζέγγηζε ησλ
νδεγηψλ θαη ησλ νηθείσλ ξπζκίζεσλ ησλ δηαηάμεσλ πξνζαξκνγήο. Οη
αξρέο απηέο απνηεινχλ ηδίσο λνκνινγηαθέο θαηαζθεπέο ηνπ ΓΔΚ θαη
έρνπλ ηε βάζε ηνπο ζηηο γεληθέο δηαηάμεηο ηεο ΢πλζήθεο θαζψο θαη ζηνπο
επξχηεξνπο ζθνπνχο ηεο ΔΔ. Δίλαη θαλφλεο πνπ ζπλαληήζεθαλ ζε θάπνηα
θξάηε κέιε ζε πξνγελέζηεξν ζηάδην θαη πηνζεηήζεθαλ λνκνινγηαθά.

157

Παξνπζηάδεη ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ ε δηαπίζησζε ηνπ ζπγθεξαζκνχ ησλ
ζπκπεξαζκάησλ ηεο ζεσξίαο θαη ηεο λνκνινγίαο ησλ θξαηψλ κειψλ, ε
νπνία αλάγεηαη αθφκε θαη ζε επίπεδν ρξήζεο ζπγθεθξηκέλσλ φξσλ.
Βαζηθή παξαηήξεζε ζπληζηά φηη νη δηαηχπσζε γεληθψλ αξρψλ έρνπλ σο
ζηφρν ηελ επίηεπμε ηνπ ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ, αιιά θαη ζε θάπνην
βαζκφ ηνλ πεξηνξηζκφ ηνπ.
2.1. Η αξρή ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο
Βαζηζκέλε ζηελ ίδηα ηε ΢πλζήθε ε αξρή ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο
απαγνξεχεη φρη κφλνλ ηελ πξφδειε δηάθξηζε ιφγσ ηζαγέλεηαο αιιά θαη
νπνηαδήπνηε ζπγθεθαιπκκέλε κνξθή δηαθξίζεσο, ε νπνία θαη΄
εθαξκνγή άιισλ θξηηεξίσλ δηαθξίζεσο, θαηαιήγεη ζην ίδην ή αλάινγν
απνηέιεζκα. ΢πγθεθξηκέλα ε αξρή ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο βαζίζζεθε ζηα
άξζξα 43 (πξψελ 52) θαη 49 (πξψελ 59) ηεο ΢πλζήθεο απφ ηα νπνία ην
ΓΔΚ ζπλήγαγε ηελ αξρή φηη «ε γεληθή αξρή ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο,
ηδηαίηεξε έθθξαζε ηεο νπνίαο απνηειεί ε απαγφξεπζε ησλ δηαθξίζεσλ κε
βάζε ηελ ηζαγέλεηα, είλαη κία απφ ηηο ζεκειηψδεηο αξρέο ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ. ΢χκθσλα κε ηελ αξρή απηή, αλάινγεο θαηαζηάζεηο δελ πξέπεη
λα αληηκεησπίδνληαη κε δηαθνξεηηθφ ηξφπν, εθηφο αλ ε δηαθνξεηηθή
αληηκεηψπηζε δηθαηνινγείηαη απφ αληηθεηκεληθνχο ιφγνπο»276.
΢χκθσλα εμάιινπ κε ηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ, ε αξρή ηεο ίζεο
κεηαρείξηζεο ζπλεπάγεηαη φρη κφλνλ ηνλ θαζνξηζκφ φξσλ πξφζβαζεο ζε
κηα νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα πνπ λα κελ εηζάγνπλ θαζ‘εαπηνί
δηαθξίζεηο, αιιά θαη ηε ιήςε, απφ ηηο δεκφζηεο αξρέο, φισλ ησλ κέηξσλ
πνπ είλαη ζε ζέζε λα εμαζθαιίζνπλ ηελ άζθεζε απηήο ηεο
δξαζηεξηφηεηαο277.
΢ηε ζπλέρεηα ην ΓΔΚ κε αθνξκή ηε λνκνινγία πνπ αλέπηπμε γηα ηηο
δεκφζηεο ζπκβάζεηο δηαηχπσζε ηε ζέζε φηη: «Ζ αξρή ηεο ίζεο
κεηαρείξηζεο ηεο νπνίαο ηα άξζξα 52 θαη 59 ηεο ΢πλζήθεο ζπληζηνχλ
ζπγθεθξηκέλε έθθξαζε, απαγνξεχεη φρη κφλνλ ηελ πξφδειε δηάθξηζε
ιφγσ ηζαγελείαο, αιιά θαη νπνηαδήπνηε ζπγθεθαιπκκέλε κνξθή
δηαθξίζεσο, ε νπνία θαη‘εθαξκνγήλ άιισλ θξηηεξίσλ δηαθξίζεσο,
θαηαιήγεη ζηελ πξαγκαηηθφηεηα ζην ίδην απνηέιεζκα»278.
276

. ΢ρεηηθά βι. θαη ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 8/10/1980 C-810/79, Ubertschar.

277

. Βι. ζρεηηθά θαη ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 26 Φεβξνπαξίνπ 1992 C- 357/89
Raulin.
278

. Βι. ζρεηηθά ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 5 Γεθεκβξίνπ 1989 C-3/88
Dataprocessing, αηηηνινγηθή ζθέςε αξ. 8.
158

Παξάιιεια βέβαηα έθξηλε ην ΓΔΚ ζε άιιε πεξίπησζε279 φηη:
1) Ζ αξρή ηεο ίζεο κεηαρεηξίζεσο ησλ ππνβαιιφλησλ πξνζθνξέο, ηελ
νπνία πξνβιέπεη ε νδεγία 92/50/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 18εο Ηνπλίνπ
1992, γηα ηνλ ζπληνληζκφ ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο δεκφζησλ
ζπκβάζεσλ ππεξεζηψλ, δελ παξαβηάδεηαη γηα ηνλ ιφγν θαη κφλν φηη ε
αλαζέηνπζα αξρή επηηξέπεη ηε ζπκκεηνρή ζε δηαδηθαζία ζπλάςεσο
δεκφζηαο ζπκβάζεσο παξνρήο ππεξεζηψλ ησλ νξγαληζκψλ ζηνπο
νπνίνπο ε ίδηα ή άιιεο αλαζέηνπζεο αξρέο θαηαβάιινπλ επηδνηήζεηο
νπνηαζδήπνηε θχζεσο, νη νπνίεο παξέρνπλ ηε δπλαηφηεηα ζηνπο
νξγαληζκνχο απηνχο λα ππνβάιινπλ πξνζθνξέο ζε ηηκέο νη νπνίεο
ππνιείπνληαη ζεκαληηθά ησλ ηηκψλ πνπ πξνζθέξνπλ νη ινηπνί κεηέρνληεο
ζηε δηαδηθαζία, πνπ δελ ιακβάλνπλ ηέηνηεο επηδνηήζεηο.
2) Σν γεγνλφο θαη κφλν φηη ε αλαζέηνπζα αξρή επηηξέπεη ζε ηέηνηνπο
νξγαληζκνχο ηε ζπκκεηνρή ζε δηαδηθαζία ζπλάςεσο δεκφζηαο
ζπκβάζεσο παξνρήο ππεξεζηψλ δελ ζπληζηά νχηε ζπγθαιπκκέλε
δηάθξηζε νχηε πεξηνξηζκφ πνπ λα αληηβαίλνπλ ζην άξζξν 59 ηεο
΢πλζήθεο (λπλ, θαηφπηλ ηξνπνπνηήζεσο, άξζξν 49 ΔΚ).
΢ηελ πξφβιεςε ηεο ππνρξέσζεο αλάπηπμεο ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ
βαζίζζεθε ε πηνζέηεζε ηεο αξρήο ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο ησλ
πξνζθεξφλησλ. ΢χκθσλα κε ηελ αξρή απηή θξίζηκν ζηνηρείν γηα ηελ
αμηνιφγεζε κηαο πξνζθνξάο είλαη ε εθαξκνγή ηεο αξρήο ηεο ίζεο
κεηαρείξηζεο.
Ζ αξρή απηή εθθξάζζεθε ζην πιαίζην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ κε ηελ
απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 22.6.1993 C-243/89 Δπηηξνπή θαηά Γαλίαο κε ηελ
νπνία δειψζεθε φηη ε αξρή ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο απνηειεί ηε βάζε ηεο
νδεγίαο 71/305/ΔΟΚ280. Σελ αξρή ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο δηαηχπσζε,
κεηαμχ άιισλ, ην ΓΔΚ θαη ζηελ απφθαζε ηεο 5.12.1989 Δπηηξνπή θαηά
279

. Απφθαζε C- 94/99 ηεο 7εο Γεθεκβξίνπ 2000 ARGE Gewsserschutz θαηά
Bundesministerium fr Land- und Forstwirtschaft
280

. Ζ παξάβαζε ηεο αξρήο ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο έγηλε ζηε ζπγθεθξηκέλε πεξίπησζε
κε εηζαγσγή νξηζκέλσλ ηερληθψλ πξνδηαγξαθψλ, νη νπνίεο ιεηηνπξγνχζαλ
πεξηνξηζηηθά γηα ηνπο δηαγσληδφκελνπο. Σν δήηεκα ησλ ηερληθψλ πξνδηαγξαθψλ θαη
ηνπ ηξφπνπ κε ηνλ νπνίν αλαθέξνληαη ζηηο δηαθεξχμεηο θαη ηα ηεχρε δεκνπξάηεζεο,
εξκελεχεη ε απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 22.6.1993 C-243/89 Δπηηξνπή θαηά Βαζηιείνπ
ηεο Γαλίαο (γλσζηή θαη σο Storebaelt). ΢χκθσλα κε ηελ απφθαζε απηή, ξήηξα ηεο
ζπγγξαθήο ππνρξεψζεσλ πνπ δεζκεχεη ηνπο εξγνιήπηεο λα ρξεζηκνπνηνχλ δαληθά
πιηθά θαη θαηαλαισηηθά αγαζά θαζψο θαη δαληθφ εξγαηηθφ δπλακηθφ αληίθεηηαη ζηελ
νδεγία.

159

Ηηαιίαο C-3/88281. ΢ην πιαίζην ηεο αξρήο απηήο, νη αλαζέηνπζεο αξρέο
νθείινπλ λα ειέγρνπλ αλ φιεο νη πξνζθνξέο είλαη ζχκθσλεο πξνο ηηο
πξνδηαγξαθέο ηεο ζπγγξαθήο ππνρξεψζεσλ, ψζηε λα δηαζθαιίδεηαη ε
αληηθεηκεληθή ζχγθξηζε ησλ πξνζθνξψλ. Δμάιινπ ζην πιαίζην ηεο ίδηαο
αξρήο νη αλαζέηνπζεο αξρέο δελ δηθαηνχληαη λα ιακβάλνπλ ππφςε ηνπο
ηξνπνπνίεζε αξρηθψλ πξνζθνξψλ ζπγθεθξηκέλσλ ππνςεθίσλ ζε βάξνο
ησλ αληαγσληζηψλ.
Ζ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 25/4/1996 C-87/94 Δπηηξνπή θαηά Βειγίνπ
ζπλέδεζε ηελ αξρή ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο επζέσο κε ηελ αξρή ηεο
δηαθάλεηαο, κε ζθνπφ ηε δηαζθάιηζε φηη φινη νη ππνςήθηνη έρνπλ ζε φια
ηα ζηάδηα ηνπ δηαγσληζκνχ ίζεο επθαηξίεο φηαλ ππνβάιινπλ ηηο
πξνζθνξέο ηνπο. Ζ αξρή ηεο δηαθάλεηαο, πνπ θαζίζηαηαη εμαηξεηηθά
ζεκαληηθή ιφγσ ηεο επέθηαζεο ηεο δηαθζνξάο ζηηο δεκφζηεο ππεξεζίεο,
δηαζθαιίδεη ηνλ ειεχζεξν αληαγσληζκφ θαη ηελ ηήξεζε ηεο ίζεο
κεηαρείξηζεο.282 Γεδνκέλνπ φηη, ε ΢πλζήθε πεξηιακβάλεη εηδηθέο
ξπζκίζεηο γηα ηελ εμάιεηςε ηεο απάηεο, ε δηαθάλεηα ζπληζηά πιένλ αξρή
αλαγφκελε ζηελ ίδηα ηε ΢πλζήθε.
Με ηε λνκνινγία απηή ην ΓΔΚ πξνζέδσζε ζηελ αξρή ηεο ίζεο
κεηαρείξηζεο δηαζηάζεηο πνπ πνιχ απέρνπλ απφ ην λα πεξηνξίδνληαη ζηελ
ελδερφκελε δηάθξηζε ιφγσ ηζαγελείαο.

281

. Βι. ραξαθηεξηζηηθά ζην θείκελν ηεο απφθαζεο:
« 8. Δπ απηνχ πξέπεη λα ππνκλεζζεί φηη θαηά ηελ λνκνινγία ηνπ Γηθαζηεξίνπ, ε
αξρή ηεο ίζεο κεηαρεηξήζεσο, ηεο νπνίαο ηα άξζξα 52 θαη 59 ηεο ΢πλζήθεο
ζπληζηνχλ ζπγθεθξηκέλε έθθξαζε, απαγνξεχεη φρη κφλνλ ηελ πξφδειε δηάθξηζε
ιφγσ ηζαγελείαο, αιιά αθφκε νπνηαδήπνηε ζπγθεθαιπκκέλε κνξθή δηαθξίζεσο ε
νπνία, θαη‘εθαξκνγή άιισλ θξηηεξίσλ δηαθξίζεσο, θαηαιήγεη ζηελ πξαγκαηηθφηεηα
ζην ίδην απνηέιεζκα».
282
. Έθθξαζε ηεο αξρήο ηεο δηαθάλεηαο είλαη θαη ε παξνπζία ησλ δηαγσληδνκέλσλ
θαηά ηελ απνζθξάγηζε ησλ πξνζθνξψλ. ΢ρεηηθά κε ηελ ππνρξέσζε ηήξεζεο ηεο
ζρεηηθήο απαίηεζεο βι θαη ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 24/1/95 C-359/93 Δπηηξνπή
θαηά Βαζηιείνπ ησλ Κάησ Υσξψλ, ζχκθσλα κε ηελ νπνία ε παξάιεηςε λα
κλεκνλεχνληαη ζηελ πξνθήξπμε ηα πξφζσπα πνπ επηηξέπεηαη λα παξεπξεζνχλ ζηελ
απνζθξάγηζε ησλ πξνζθνξψλ θαζψο θαη ε εκέξα θαη ν ηφπνο ηεο απνζθξάγηζεο,
ζπληζηά παξάβαζε ηεο νδεγίαο 77/62/ΔΟΚ. Με αθνξκή ηελ ίδηα απφθαζε ην ΓΔΚ
επηζήκαλε φηη ε δπλαηφηεηα πξνζέιεπζεο ιφγσ ηνπ γεγνλφηνο φηη ε απνζθξάγηζε
είλαη δεκφζηα, δελ ζεξαπεχεη ηε ζρεηηθή παξάιεηςε, εθφζνλ ε δπλαηφηεηα λα
παξεπξίζθνληαη νη ελδηαθεξφκελνη θαζίζηαηαη θαζαξά ππνζεηηθή. Σν ΓΔΚ έθξηλε φηη
νη ξπζκίζεηο ηνπ ζρεηηθνχ πξνζαξηήκαηνο απνηεινχλ ππνρξεσηηθέο θαη αλεπίδεθηεο
αηξέζεσο κλείεο.

160

2.2. Η αξρή ηεο αλαινγηθόηεηαο
Ηδηαίηεξε έθθξαζε ηεο αξρήο ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο είλαη ε αξρή ηεο
αλαινγηθφηεηαο, ε νπνία νκνίσο αλάγεηαη ζηε ΢πλζήθε. ΢χκθσλα κε ηελ
αξρή απηή, αλάινγεο θαηαζηάζεηο δελ πξέπεη λα αληηκεησπίδνληαη κε
δηαθνξεηηθφ ηξφπν εθηφο αλ ε δηαθνξεηηθή αληηκεηψπηζε δηθαηνινγείηαη
απφ αληηθεηκεληθνχο ιφγνπο. ΢χκθσλα κε ηελ αξρή απηή, θάζε
επηιεγφκελν κέηξν πξέπεη λα είλαη ζπγρξφλσο αλαγθαίν θαη πξφζθνξν
γηα ηελ επίηεπμε ηνπ επηδησθφκελνπ ζθνπνχ283. Ζ λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ
αλαγλσξίδεη ηελ αξρή ηεο αλαινγηθφηεηαο παγίσο σο κία απφ ηηο γεληθέο
αξρέο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ε νπνία ηζρχεη θαη γηα ηηο εζληθέο αξρέο
θαηά ηελ εθαξκνγή ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ284.
Ζ αξρή ηεο αλαινγηθφηεηαο απνηειεί επνκέλσο γεληθή αξρή ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ πνπ εθαξκφδεηαη θαη ζηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο θαη
δηέπεη φρη κφλνλ ηε ζπλνιηθή δξάζε αιιά αθφκε θαη ηελ δηαθξηηηθή
επρέξεηα ησλ αλαζεηνπζψλ αξρψλ. Έθθξαζε ησλ αξρψλ απηψλ απνηειεί
θαη ε ππνρξέσζε αλαγλψξηζεο ησλ ηερληθψλ πξνδηαγξαθψλ,
πηζηνπνηεηηθψλ, ηίηισλ θαη εγγξάθσλ, πνπ απαηηνχλ νη αλαζέηνπζεο
αξρέο, γηα ηελ επηινγή θαηάιιεινπ αλαδφρνπ ζχκβαζεο.
Έθθξαζε ησλ ίδησλ αξρψλ απνηειεί θαη ε ππνρξέσζε αηηηνιφγεζεο ηεο
δπζκελνχο ή απνξξηπηηθήο απφθαζεο πνπ ιακβάλεη θάζε αλαζέηνπζα
αξρή ζην πιαίζην δηαδηθαζηψλ αλάζεζεο δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ ε νπνία
απνξξέεη θαη απφ ηηο γεληθέο αξρέο ηνπ δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ νξηζκέλσλ
θξαηψλ κειψλ.
Δπί ηε βάζεη απηψλ ησλ αξρψλ αλαπηχρζεθε θαη εμεηδηθεχζεθε ε
λνκνινγία θαηά πεξίπησζε εξκελεχνληαο ηηο νδεγίεο κε ηξφπν πνπ
ζπλάδεη ζην ζθνπφ ηνπο. Θα κπνξνχζε δειαδή λα δηαπηζηψζεη θαλείο ηε
ζαθή πηνζέηεζε ηεο ηεινινγηθήο κεζφδνπ απφ ην ΓΔΚ θαηά ηε ζέζπηζε
γεληθψλ αξρψλ αιιά θαη ζην ζηάδην ηεο εηδηθφηεξεο επεμεξγαζίαο ησλ
θαλφλσλ ησλ νδεγηψλ πνπ ηίζεληαη.
΢χκθσλα κε ηελ αξρή ηεο αλαινγηθφηεηαο ε Δπηηξνπή δηαηχπσζε ζηελ
Δξκελεπηηθή ηεο Αλαθνίλσζε ηε ζέζε φηη έλα θξάηνο κέινο δελ έρεη ην
283

. Βι. ζρεηηθά θαη ηελ απφθαζε ηνπ ΠΔΚ ηεο 19 Ηνπλίνπ 1997 Σ-260/94, Air Inter
SA.
. ΢ρεηηθά βι. ηηο απνθάζεηο ηνπ ΓΔΚ C-265/87 ηεο 11εο Ηνπιίνπ 1989, Schroeder,
ηεο 27εο Οθησβξίνπ 1993 C-127/92 θιπ
284

161

δηθαίσκα λα απαηηήζεη, θαηά ηελ επηινγή ησλ ππνςεθίσλ, ηερληθέο,
επαγγεικαηηθέο ή ρξεκαηννηθνλνκηθέο ηθαλφηεηεο δπζαλάινγεο θαη
ππεξβνιηθέο ζε ζρέζε κε ην αληηθείκελν ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο ή
κηαο αλάινγεο κνξθήο ζχκπξαμεο κεηαμχ ηνπ δεκνζίνπ θαη ηνπ
ηδησηηθνχ ηνκέα.
2.3. Η αξρή ηε ακνηβαίαο αλαγλώξηζεο
Καη ε αξρή απηή απνηειεί θαξπφ ηεο λνκνινγίαο ηνπ ΓΔΚ. Ζ έλλνηά ηεο
απνζαθελίζζεθε ζηαδηαθά επί ηε βάζεη ηεο λνκνινγίαο, ε νπνία αθνξά
ηελ θπθινθνξία ησλ εκπνξεπκάησλ, ησλ πξνζψπσλ θαη ησλ ππεξεζηψλ.
΢χκθσλα κε ηελ αξρή απηή έλα θξάηνο κέινο είλαη ππνρξεσκέλν λα
δέρεηαη ηα πξντφληα θαη ηηο ππεξεζίεο πνπ παξέρνληαη απφ νηθνλνκηθνχο
θνξείο άιισλ ρσξψλ ηεο Κνηλφηεηαο, ζην κέηξν πνπ ηα ελ ιφγσ
πξντφληα θαη ππεξεζίεο πιεξνχλ εμίζνπ ηνπο ζεκηηνχο ζηφρνπο ηνπο
νπνίνπο επηδηψθεη ην θξάηνο κέινο πξννξηζκνχ.
Ζ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο ηεο ΔΔ αλαπηχζζεη ηε ζέζε
απηή επί ηε βάζεη ηεο εθηελνχο λνκνινγίαο πνπ αλαθέξεηαη ζε
παξαπνκπέο θαη θαηαιήγεη φηη ε εθαξκνγή ηεο αξρήο απηήο ζηηο
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο θαη ηηο αλάινγεο κνξθέο ζπκπξάμεσλ κεηαμχ
ηνπ δεκνζίνπ θαη ηνπ ηδησηηθνχ ηνκέα ζεκαίλεη, εηδηθφηεξα, φηη ην
θξάηνο κέινο ζην νπνίν πξαγκαηνπνηείηαη ε παξνρή ππνρξενχηαη λα
δερζεί ηηο ηερληθέο πξνδηαγξαθέο, ηνπο ειέγρνπο, θαζψο επίζεο θαη ηνπο
ηίηινπο, ηα πηζηνπνηεηηθά θαη ηα πξνζφληα πνπ απαηηνχληαη ζε άιιν
θξάηνο κέινο, ζην κέηξν πνπ αλαγλσξίδνληαη σο ηζνδχλακα κε εθείλα ηα
νπνία απαηηνχληαη απφ ην θξάηνο κέινο ζην νπνίν πξαγκαηνπνηείηαη ε
παξνρή.
2.4. Η αξρή ηεο ζηελήο ή πεξηνξηζηηθήο εξκελείαο ησλ παξεθθιίζεσλε αξρή ηεο πξαθηηθήο απνηειεζκαηηθόηεηαο ησλ ξπζκίζεσλ ηνπ
θνηλνηηθνύ δηθαίνπ
΢χκθσλα κε ηελ αξρή ηεο ζηελήο ή πεξηνξηζηηθήο εξκελείαο ησλ
παξεθθιίζεσλ, νη δηαηάμεηο πνπ εηζάγνπλ παξεθθιίζεηο πξέπεη λα
εξκελεχνληαη ζηελά285. Καηά ηελ πάγηα λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ, εθηφο ηνπ
φηη νη δηαηάμεηο πνπ αθνξνχλ παξεθθιίζεηο πξέπεη λα εξκελεχνληαη
ζηελά, ην βάξνο απνδείμεσο ηνπ φηη ζπληξέρνπλ νη έθηαθηεο πεξηζηάζεηο
ή ιφγνο εηζαγσγήο παξεθθιίζεσο θέξεη φπνηνο ηηο επηθαιείηαη. Έθθαλζε
285

.΢ρεηηθά βι. ηελ ΓΔΚ ηεο 10/3/1987 C-199/85 Δπηηξνπή θαηά Ηηαιίαο, ΓΔΚ C57/94 ηεο 18/5/1995 Δπηηξνπή θαηά Ηηαιίαο θιπ.

162

απηήο ηεο εξκελεπηηθήο αξρήο απνηειεί πιένλ θαη ε πάγηα λνκνινγία ηνπ
ΓΔΚ, ε ζέζε φηη νη δηαηάμεηο πνπ εηζάγνπλ παξεθθιίζεηο ζα πξέπεη λα
ζεσξνχληαη σο πεξηνξηζηηθά αλαθεξφκελεο286.
Δμάιινπ ηδηαίηεξε έθθξαζε ηεο αξρήο ηεο πεξηνξηζηηθήο εξκελείαο ησλ
παξεθθιίζεσλ απνηειεί ε αξρή ηεο πξαθηηθήο απνηειεζκαηηθφηεηαο ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ε νπνία εθθξάζζεθε ξεηά ηελ πξφζθαηε απφθαζε
ηνπ ΓΔΚ ηεο 12εο Ηνπιίνπ ηνπ 2001 C-399/98 Ordine degli Architetti
delle Province di Milano e Lodi, Piero De Amicis, Consiglio Nazionale
degli Architetti, Leopoldo Freyrie. ΢χκθσλα κε ηελ απφθαζε απηή:
«52. Αθνχ ε χπαξμε «ζπκβάζεσο δεκνζίνπ έξγνπ» απνηειεί
πξνυπφζεζε γηα ηελ εθαξκνγή ηεο νδεγίαο, ην άξζξν 1, ζηνηρείν α΄,
πξέπεη λα εξκελεχεηαη θαηά ηξφπν ψζηε λα δηαζθαιίδεηαη ε πξαθηηθή
απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο νδεγίαο. ΢πλαθψο, επηζεκαίλεηαη φηη ε νδεγία
απνζθνπεί, φπσο πξνθχπηεη απφ ην πξννίκηφ ηεο θαη απφ ηε δεχηεξε θαη
ηε δέθαηε αηηηνινγηθή ζθέςε ηεο, ζηελ θαηάξγεζε ησλ πεξηνξηζκψλ
ζηελ ειεπζεξία εγθαηαζηάζεσο θαη ζηελ ειεχζεξε παξνρή ππεξεζηψλ
ζηνλ ηνκέα ησλ ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ, πξνθεηκέλνπ λα ηζρχζεη
πξαγκαηηθφο αληαγσληζκφο εληφο ηνπ ηνκέα απηνχ. Ζ αλάπηπμε ηνπ
αληαγσληζκνχ απηνχ απαηηεί, φπσο δηεπθξηλίδεηαη κε ηε δέθαηε
αηηηνινγηθή ζθέςε, ηε δεκνζηφηεηα ησλ ζρεηηθψλ πξνθεξχμεσλ
ζπκβάζεσλ εληφο ηεο Κνηλφηεηαο».
Ζ αξρή απηή ζπληζηά νδεγφ γηα ηελ εξκελεία ησλ πνηθίισλ ζπκβαηηθψλ
κνξθσκάησλ θαη ζπλδπαζκψλ πνπ επηηπγράλεη ε λνκηθή θαληαζία, ηδίσο
γηα ζπκβάζεηο πνπ είλαη δπλαηφ λα ππαρζνχλ ηελ θαηεγνξία ησλ
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, αθνχ κε αθνξκή ηελ
απφθαζε απηή θξίζεθε φηη :
«Αληηβαίλεη ζηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 14εο Ηνπλίνπ
1993, πεξί ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ γηα ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ
δεκνζίσλ έξγσλ, ε εζληθή λνκνζεζία πεξί πνιενδνκίαο πνπ επηηξέπεη
ζηνλ θάηνρν νηθνδνκηθήο άδεηαο ή άδεηαο θαηαηκήζεσο γεο λα εθηειέζεη
απεπζείαο, ρσξίο λα ηεξεζνχλ νη πξνβιεπφκελεο απφ ηελ νδεγία
δηαδηθαζίεο, νξηζκέλν έξγν ππνδνκήο, απαιιαζζφκελνο ελ φισ ή ελ
κέξεη απφ ηελ θαηαβνιή ηνπ ηέινπο πνπ νθείιεηαη θαηά ηε ρνξήγεζε ηεο
άδεηαο, εθφζνλ ε αμία ηνπ έξγνπ ηζνχηαη κε ή ππεξβαίλεη ην φξην πνπ
πξνβιέπεη ε ελ ιφγσ νδεγία». Με ηελ απφθαζε απηή κάιηζηα θξίζεθε ζε
ζπζρεηηζκφ κε ην άξζξν 3.4 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ πνπ αθνξά ηνπο
286

.΢ρεηηθά βι. θαη ΓΔΚ C-71/92, Δπηηξνπή θαηά Ηζπαλίαο.

163

αλαδφρνπο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ φηη, ελφςεη ηεο εθπιήξσζεο
ηεο αξρήο ηεο πξαθηηθήο απνηειεζκαηηθφηεηαο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ
γηα ηελ ηθαλνπνίεζε ηνπ ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ ν πξνβαίλσλ ζηελ
θαηάηκεζε ηεο γεο πξέπεη λα ζεσξεζεί, δπλάκεη ησλ ζπκθσληψλ πνπ έρεη
ζπλάςεη κε ηνλ δήκν θαη πνπ ηνλ απαιιάζζνπλ απφ ηελ θαηαβνιή ηνπ
ηέινπο δαπαλψλ ππνδνκήο ελφςεη ηνπ φηη ζα πξαγκαηνπνηήζεη δεκφζην
έξγν ππνδνκήο, σο εληνινδφρνο ηνπ δήκνπ γηα ηελ θαηαζθεπή ηνπ ελ
ιφγσ έξγν, φπσο ζπκβαίλεη γηα ηνπο αλαδφρνπο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ287.
Απφ ην ζχλνιν ησλ πξναλαθεξνκέλσλ πξνθχπηεη φηη ζην πιαίζην ηεο
αξρήο ηεο πξαθηηθήο απνηειεζκαηηθφηεηαο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ νη
λνκηθέο θαηαζθεπέο πνπ θαηαηείλνπλ ζε κε ππαγσγή ζηνπο θαλφλεο ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, ή ζηελ πεξηνξηζκέλε εθαξκνγή ηνπο, εξκελεχνληαη
ζχκθσλα κε ην θνηλνηηθφ δίθαην, έζησ θαη θαζ‘ππέξβαζε ηεο
γξακκαηηθήο εξκελείαο, φπσο έθαλε ε πξναλαθεξζείζα απφθαζε.
2.5. Η αξρή ηεο δηαθάλεηαο
Απφ φζα πξναλαθέξζεθαλ είλαη ζαθέο φηη κηα δέζκε εξκελεπηηθψλ
θαλφλσλ δηέπεη ηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ θαη θαζνξίδεη ηνλ ηξφπν
εξκελείαο ηνπ δηθαίνπ ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ. Θα πξέπεη λα ηνληζζεί
φηη λεψηεξν απφθηεκα ηεο λνκνινγηαθήο επεμεξγαζίαο απνηειεί ε αξρή
ηεο δηαθάλεηαο, ε νπνία, κε ην πέξαζκα ησλ εηψλ, απνηειεί κηα ηδηαίηεξα
αμηνζεκείσηε δηάζηαζε ηφζν γηα ην θνηλνηηθφ δίθαην ελ γέλεη φζν θαη γηα
ην δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ εηδηθφηεξα. Ζ αξρή απηή εξείδεηαη
πιένλ ζηε ΢πλζήθε, ε νπνία φξηζε ζην άξζξν 209 Α φηη: «Σα θξάηε κέιε
ιακβάλνπλ ηα ίδηα κέηξα θαηαπνιέκεζεο ηεο απάηεο θαηά ησλ
287

. Δηδηθφηεξα αλαθέξεη φηη :
«ε πξαθηηθή απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο ελ ιφγσ νδεγίαο ζα δηαζθαιηδφηαλ εμίζνπ, αλ
ε εζληθή λνκνζεζία επέηξεπε ζηηο δεκνηηθέο αξρέο λα ππνρξεψλνπλ ηνλ πξνβαίλνληα
ζηελ θαηάηκεζε ηεο γεο θαη θάηνρν ηεο νηθνδνκηθήο άδεηαο, κέζσ ησλ ζπκθσληψλ
πνπ ζπλάπηνπλ καδί ηνπ, λα πξαγκαηνπνηεί ηα ζπκθσλεζέληα έξγα θαη' εθαξκνγήλ
ησλ δηαδηθαζηψλ πνπ πξνβιέπεη ε νδεγία, πξνθεηκέλνπ νη δεκνηηθέο αξρέο λα
εθπιεξψλνπλ ηηο ππνρξεψζεηο πνπ ππέρνπλ απφ ηελ ελ ιφγσ νδεγία. ΢πγθεθξηκέλα,
ζηελ πεξίπησζε απηή ν πξνβαίλσλ ζηελ θαηάηκεζε ηεο γεο πξέπεη λα ζεσξεζεί,
δπλάκεη ησλ ζπκθσληψλ πνπ έρεη ζπλάςεη κε ηνλ δήκν θαη πνπ ηνλ απαιιάζζνπλ απφ
ηελ θαηαβνιή ηνπ ηέινπο δαπαλψλ ππνδνκήο ελφςεη ηνπ φηη ζα πξαγκαηνπνηήζεη
δεκφζην έξγν ππνδνκήο, σο εληνινδφρνο ηνπ δήκνπ γηα ηελ θαηαζθεπή ηνπ ελ ιφγσ
έξγνπ. Δμάιινπ, απηή ε δπλαηφηεηα εθαξκνγήο ησλ θαλφλσλ ηεο νδεγίαο πεξί
δεκνζηφηεηαο παξέρεηαη ξεηά ζηα ινηπά, πιελ ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο, πξφζσπα απφ
ην άξζξν 3, παξάγξαθνο 4, ηεο νδεγίαο, φηαλ πξφθεηηαη γηα παξαρψξεζε δεκνζίσλ
έξγσλ.».

164

νηθνλνκηθψλ ζπκθεξφλησλ ηεο Κνηλφηεηαο, κε εθείλα πνπ ιακβάλνπλ
γηα ηελ θαηαπνιέκεζε ηεο απάηεο θαηά ησλ ηδίσλ νηθνλνκηθψλ
ζπκθεξφλησλ…».
Ζ λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ έρεη επηζεκάλεη φηη ε αξρή ηεο δηαθάλεηαο
απνηειεί ηελ ζπλέπεηα ηεο αξρήο ηεο ίζεο κεηαρεηξίζεηο, ηελ πξαθηηθή
απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο νπνίαο επηδηψθεη λα εμαζθαιίζεη
θαηνρπξψλνληαο ηε δεκηνπξγία ζπλζεθψλ αληαγσληζκνχ ρσξίο
ζηξεβιψζεηο288.
Ζ πηνζέηεζε ηεο αξρήο απηήο δελ αλαηξεί πάλησο ηνλ δηφινπ απηνλφεην
ραξαθηήξα ηεο ζην πιαίζην ηεο ζπκβαηηθήο ειεπζεξίαο. Ζ αξρή ηεο
δηαθάλεηαο δελ κπνξεί παξά λα αληηκεησπίδεηαη σο αξρή έληνλα
πεξηνξηζηηθή ηεο ζπκβαηηθήο ειεπζεξίαο ησλ θξαηψλ θαη ησλ
αλαζεηνπζψλ αξρψλ ελ γέλεη. ΢ηνλ ίδην βαζκφ ζα κπνξνχζε λα ζεσξεζεί
αζπκβίβαζηε θαη κε ηελ θαηνρχξσζε ηνπ ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ,
εθφζνλ θέξεη ην έλα ζπκβαιιφκελν κέξνο ζε ζέζε "απνινγνχκελνπ"
έλαληη φζσλ δελ επέηπραλ λα ζπκβιεζνχλ καδί ηνπ.
2.6. Η εγθαζίδξπζε ησλ όξσλ ηνπ ειεύζεξνπ αληαγσληζκνύ
΢ην πιαίζην ησλ θνηλνηηθψλ νδεγηψλ γηα ηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο, ν
ειεχζεξνο αληαγσληζκφο δηαζθαιίδεηαη κέζα απφ ηνπο θαλφλεο
δεκνζηφηεηαο πνπ ζεζπίδνπλ νη νδεγίεο, ηηο θάζε είδνπο πεξηνξηζηηθέο
ηνπ αληαγσληζκνχ απαγνξεχζεηο, φπσο νη δεζκεχζεηο πνπ θαζνξίδνληαη
κε ηε ζέζπηζε ηερληθψλ πξνδηαγξαθψλ θνθ. Ζ δηαθάλεηα επηπξφζζεηα
δηαζθαιίδεηαη απφ κηα ζεηξά δηαδηθαζηηθψλ κέηξσλ πνπ ζέζπηζε ην
θνηλνηηθφ δίθαην, φπσο ε παξνπζία ησλ ελδηαθεξνκέλσλ ζην άλνηγκα
ησλ πξνζθνξψλ. Οη νδεγίεο 93/37/ΔΟΚ, 93/3/ΔΟΚ, 93/38/ΔΟΚ θαη
92/50/ΔΟΚ πεξηέρνπλ ζεηξά δηαηάμεσλ πνπ ηε δηαζθαιίδνπλ ζην πιαίζην
ηνπ δηθαίνπ ηεο ΔΔ. ΋κσο θαίλεηαη φηη ην ζχλνιν ησλ ζπγθεθξηκέλσλ
ξπζκίζεσλ δελ απέβε επαξθέο γηα ηε δηαζθάιηζε ηεο δηαθάλεηαο.
H δηαθάλεηα εμάιινπ θαζίζηαηαη ζηφρνο ησλ θξαηψλ πνπ ζπκβάιινληαη
ζηε ζπλζήθε θαη φρη κφλνλ ησλ αλαζεηνπζψλ αξρψλ θαηά ηελ δηεμαγσγή
δηαγσληζκψλ. Καηά ζπλέπεηα ζα πξέπεη πιένλ λα γίλεη δεθηφ, φηη θαη ζην
πιαίζην ηεο ΔΔ θαη ηνπ θαζεζηψηνο πνπ ζεζπίδεη γηα ηε ζχλαςε ησλ
δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ ηα θξάηε κέιε νθείινπλ λα δηαζθαιίδνπλ θαη λα
288

. Βι. ζρεηηθά θαη ηελ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο κε παξαπνκπέο
ζηε λνκνινγία ηνπ ΓΔΚ.

165

πξνζηαηεχνπλ ηηο εκπνξηθέο ζπλαιιαγέο απφ ηπρφλ δηεθζαξκέλα θξαηηθά
φξγαλα (θαη ησλ ηξηψλ θξαηηθψλ ιεηηνπξγηψλ) θαη λα ζεζπίδνπλ εηδηθνχο
θαλφλεο κε ηνπο νπνίνπο ζα ξπζκίδνληαη νη πνηλέο ηνπο ζε πεξίπησζε
δηαθζνξάο. Δίλαη πξφδειν φηη ην δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ
απνηειεί ην πξψηηζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο θαζψο ε δηαθζνξά ησλ
αλαζεηνπζψλ αξρψλ έρεη θαη θίλεηξν θαη ηίκεκα.

3. Σν ηδηαίηεξν θαζεζηψο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ289
Οη νδεγία 93/37/ΔΟΚ, φπσο ηξνπνπνηήζεθε θαη ηζρχεη, ζεζπίδεη έλα
ζχλνιν θαλφλσλ πνπ εθαξκφδνληαη ζηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ. Οη θαλφλεο απηνί απνηεινχλ ην ειάρηζην
ζεζκνζεηεκέλν θαζεζηψο θαηά ην θνηλνηηθφ δίθαην γηα ηηο ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ παξάιιεια κε ην θαζεζηψο δηθαζηηθήο
πξνζηαζίαο ηεο νδεγίαο 89/665/ΔΟΚ. Οη θαλφλεο πνπ νξίδεη ε νδεγία
απηή ζπληζηνχλ ην θαλνληζηηθφ πιαίζην ηνπ νπνίνπ δελ δχλαληαη λα
απνκαθξχλνληαη νη εζληθέο λνκνζεζίεο290.

3.1. Οη θαλόλεο δεκνζηόηεηαο πνπ δηέπνπλ ηε ζύλαςε ζπκβάζεσλ
παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
Οη αλαζέηνπζεο αξρέο νθείινπλ λα ηεξνχλ ηηο εηδηθά πξνβιεπφκελεο
δηαδηθαζίεο δεκνζηφηεηαο ελφςεη ηεο ζχλαςεο ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ πνπ ξπζκίδεη ε νδεγία 93/37/ΔΟΚ θαη λα δεκνζηεχνπλ
πξνθεξχμεηο θαηά ην ππφδεηγκα ηνπ νηθείνπ πξνζαξηήκαηνο ηεο νδεγίαο
289

. Γηα έλα γεληθφ ζρνιηαζκφ σο πξνο ην θαζεζηψο ηνπ πιαηζίνπ ζπλεξγαζίαο
ηδησηψλ θαη δεκνζίνπ ζην πιαίζην ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ Βι. Σνλ πξνβιεκαηηζκφ
ηεο Οηθνλνκηθήο θαη Κνηλσληηθήο Δπηηξνπήο ηεο ΔΔ ζην Avis sur le ―Renforcement
du droit des concessions et des contrats de Partenariats Publics – Prives (PPP)»,
19/10/2000, ζε Revue des Concessions et des délégations de service public, 2000, ζ.
43 επ. ΢χκθσλα κε ηελ νπνία ε αλάγθε δεκηνπξγίαο ελφο εμεηδηθεπκέλνπ θαζεζηψηνο
θξίλεηαη απαξαίηεηε.
290

. Βι ζρεηηθά κε ην δήηεκα Ricatte J. Quelques inégalités enter les législations
nationales transposant les directives CEE marchés publics, Gaz. Pal. 5 et 6 avril 1991,
ζ. 2 επ, Genton J., L‘horizon 1992, l‘achèvement du marché intérieur européen,
Rapport d ‗information no 163, Sénat T.1, 1987-1988.
166

93/37/ΔΟΚ ζε εθπιήξσζε
αληαγσληζκνχ291.

ηεο

ππνρξέσζεο

δηαζθάιηζεο

ηνπ

Δηδηθφηεξα ζχκθσλα κε ην άξζξν 3 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ: «΢ηελ
πεξίπησζε θαηά ηελ νπνία νη αλαζέηνπζεο αξρέο ζπλάπηνπλ ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, εθαξκφδνληαη νη θαλφλεο δεκνζηφηεηαο
πνπ θαζνξίδνληαη ζην άξζξν 11 παξάγξαθνη 3, 6, 7 θαη 9 έσο 13, θαη ζην
άξζξν 15, εθφζνλ ε αμία ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο αλέξρεηαη ζε πνζφ
ίζν ή κεγαιχηεξν ησλ 5 000 000 Ecu.»
Δμάιινπ ην άξζξν 11 292 νξίδεη φηη :

……………….
Οη αλαζέηνπζεο αξρέο πνπ πξνηίζεληαη λα πξνζθχγνπλ ζηε δηαδηθαζία
ηεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ γλσζηνπνηνχλ ηελ πξφζεζή ηνπο
απηή κε ζρεηηθή πξνθήξπμε.
…………………
Οη αλαζέηνπζεο αξρέο πνπ ζπλήςαλ κηα ζχκβαζε γλσζηνπνηνχλ ην
απνηέιεζκα ηεο ζρεηηθήο δηαδηθαζίαο κε αλαθνίλσζε. Χζηφζν, ζε
νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο είλαη δπλαηφλ λα κε δεκνζηεχνληαη νξηζκέλεο
πιεξνθνξίεο γηα ηε ζχλαςε κηαο ζχκβαζεο, εθφζνλ ε θνηλνιφγεζή ηνπο
ζα εκπφδηδε ηελ εθαξκνγή ησλ λφκσλ, ζα ήηαλ αληίζεηε πξνο ην δεκφζην
ζπκθέξνλ ή ζα έβιαπηε ηα λφκηκα εκπνξηθά ζπκθέξνληα δεκνζίσλ ή
ηδησηηθψλ επηρεηξήζεσλ ή ην ζεκηηφ αληαγσληζκφ κεηαμχ εξγνιεπηψλ.

Απφ ηελ αλσηέξσ ξχζκηζε είλαη ζαθέο φηη ην θνηλνηηθφ δίθαην απαηηεί
ηελ γλσζηνπνίεζε ηφζν ηεο πξφζεζεο ζχλαςεο ζχκβαζεο φζν θαη ηνπ
291

. ΢ρεηηθά κε ην δήηεκα απηφ βι. θαη Κνπηνχπα – Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο
΢πκβάζεηο θαη Κνηλνηηθφ Γίθαην, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε, 1995, ζ. 132 επ.
292

. Γηα ηελ παξάβαζε ηεο εθαξκνγήο ηνπ ζρεηηθνχ άξζξνπ βι. ηελ απφθαζε ηνπ
ΓΔΚ ηεο 17/9/1998 C- 323/96 Δπηηξνπή θαηά Βειγίνπ.
167

απνηειέζκαηνο ηεο ζρεηηθήο δηαδηθαζίαο θαη ηελ ηήξεζε ελφο ειάρηζηνπ
επηπέδνπ πιεξνθφξεζεο ζχκθσλα κε ην ππφδεηγκα ησλ πξνθεξχμεσλ
ηνπ πξνζαξηήκαηνο V293.
Δπίζεο ην άξζξν 15 ηεο ίδηαο νδεγίαο αλαθέξεη φηη:
«Οη αλαζέηνπζεο αξρέο πνπ επηζπκνχλ λα πξνζθχγνπλ ζηε δηαδηθαζία
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, νξίδνπλ πξνζεζκία, γηα ηελ ππνβνιή ησλ
ππνςεθηνηήησλ γηα ηελ παξαρψξεζε, ε νπνία δελ κπνξεί λα είλαη
κηθξφηεξε ηελ 52 εκεξψλ απφ ηελ εκεξνκελία απνζηνιήο ηεο
πξνθήξπμεο».

293

. ΠΑΡΑΡΣΖΜΑ V
ΤΠΟΓΔΗΓΜΑ ΠΡΟΚΖΡΤΞΖ΢ ΠΑΡΑΥΧΡΖ΢ΔΧ΢ ΓΖΜΟ΢ΗΧΝ ΔΡΓΧΝ
1. Δπσλπκία, δηεχζπλζε, αξηζκνί ηειεθψλνπ, ηειεγξάθνπ, ηειεηχπνπ θαη
ηειενκνηνηππίαο ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο
2. α) Σφπνο εθηέιεζεο ησλ εξγαζηψλ
β) Αληηθείκελν ηεο παξαρψξεζεο- θχζε θαη έθηαζε ησλ εξγαζηψλ
3. α) Ζκεξνκελία ιήμεο ηεο πξνζεζκίαο ππνβνιήο ησλ ππνςεθηνηήησλ
β) Γηεχζπλζε ζηελ νπνία πξέπεη λα δηαβηβαζζνχλ νη ππνςεθηφηεηεο
γ) Γιψζζα ή γιψζζεο ζηηο νπνίεο πξέπεη λα ζπληαρζνχλ νη ππνςεθηφηεηεο
4. Πξνζσπηθή θαηάζηαζε θαη φξνη ηερληθνχ θαη νηθνλνκηθνχ ραξαθηήξα πνπ πξέπεη
λα πιεξνχλ νη ππνςήθηνη
5. Κξηηήξηα βάζεη ησλ νπνίσλ ζα αλαηεζεί ην έξγν
6. Δλδερνκέλσο, ειάρηζην πνζνζηφ ησλ εξγαζηψλ πνπ ζα αλαηεζνχλ ζε ηξίηνπο
7. Λνηπέο πιεξνθνξίεο
8. Ζκεξνκελία απνζηνιήο ηεο πξνθήξπμεο
Ζκεξνκελία παξαιαβήο ηεο πξνθήξπμεο απφ ηελ Τπεξεζία Δπηζήκσλ Δθδφζεσλ ησλ
Δπξσπατθψλ Κνηλνηήησλ.

168

θαζηεξψλνληαο κηα ειάρηζηε πξνζεζκία γηα ηελ πιεξνθφξεζε ησλ
ελδηαθεξνκέλσλ294. Οη δηαηάμεηο απηέο έρνπλ σο πξψηηζην ζηφρν ηελ
εμαζθάιηζε ηεο δηαθάλεηαο θαη ηνπ αληαγσληζκνχ, αιιά θπξίσο ηεο
ηθαλήο πιεξνθφξεζεο ησλ ελδηαθεξνκέλσλ, θαηαδεηθλχνληαο φηη,
αλεμάξηεηα απφ ηελ επηιερζεζφκελε δηαδηθαζία αλάζεζεο, ε νπνία είλαη
επηηξεπηή απφ ηελ νδεγία θαηά ηελ ειεχζεξε θξίζε ηεο αλαζέηνπζαο
αξρήο, ε δηαδηθαζία θαη νη ππνςήθηνη ζα έρνπλ ηελ επρέξεηα λα
πιεξνθνξεζνχλ, αιιά ην απηφ δηθαίσκα ζα έρνπλ θαη ηα φξγαλα ηεο
Κνηλφηεηαο. Με ηηο δηαηάμεηο απηέο, ε παξαρψξεζε δεκνζίσλ έξγσλ
παχεη λα είλαη εζσηεξηθή ππφζεζε ησλ θξαηψλ κειψλ295.

3.2. Η δηαδηθαζία ζύλαςεο ζύκβαζεο παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
Ζ δηαδηθαζία ζχλαςεο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
επηιέγεηαη ειεχζεξα απφ ηελ αλαζέηνπζα αξρή. Οη ηξεηο δηαδηθαζίεο πνπ
αλαθέξνληαη ζηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ ζπληζηνχλ επρέξεηα ησλ
αλαζεηνπζψλ αξρψλ, νη νπνίεο δχλαληαη λα επηιέμνπλ θαη άιινπο
ζπλδπαζκνχο ή ηχπνπο δηαδηθαζηψλ εθφζνλ ηεξήζνπλ ηνπο αλαγθαίνπο
θαλφλεο ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ. ΢ην ζεκείν απηφ ην θνηλνηηθφ δίθαην
επηδεηθλχεη σξηκφηεηα θαη ζπκθσλία κε ηνπο θαλφλεο ηεο αγνξάο θαζψο
έρεη επίγλσζε φηη ε πεξηπινθφηεηα ησλ ζπκβάζεσλ απηψλ απαηηεί κηα
ηδηάδνπζα ειεπζεξία ψζηε λα είλαη δπλαηφ λα νδεγήζεη ζε ζπκβάζεηο πνπ
λα είλαη ρξεκαηνδνηήζηκεο θαη αληαπνδνηηθέο.
Ηδηαίηεξε έκθαζε πξέπεη φκσο λα δνζεί ζηηο εηδηθφηεξεο ξπζκίζεηο ηνπ
άξζξνπ 3 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ ην νπνίν αθνχ εμαληιήζεη ηνπο
βαζηθνχο θαλφλεο δεκνζηφηεηαο ζηελ παξ. 1 απηνχ ξπζκίδεη ην θαζεζηψο
κε βάζε ην νπνίν ε θάζε αλαζέηνπζα αξρή ζα θαηαλείκεη έλα κεγάιν
ζπκβαηηθφ αληηθείκελν γηα λα κελ δεκηνπξγνχληαη ζηξεβιψζεηο ηνπ
αληαγσληζκνχ.
Αξρηθά δίδεηαη επρέξεηα ζηηο αλαζέηνπζεο αξρέο λα επηβάιινπλ
ζηνλ αλάδνρν ζπκβάζεσο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ λα αλαζέζεη ζε
ηξίηνπο ζπκβάζεηο πνπ αληηπξνζσπεχνπλ ηνπιάρηζηνλ ην 30% ηεο
294

. ΢ρεηηθά κε ην δήηεκα απηφ βι. θαη Κνπηνχπα – Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο
΢πκβάζεηο θαη Κνηλνηηθφ Γίθαην, αλσηέξσ, ζ. 134.
295

. Bι γηα ην δήηεκα θαη Guibal M., Favoritisme, concurrence et contrats publics,
JCP 1991, supp. 4/1991, ζ. 7 επ., Raymundie O., αλσηέξσ ζ. 200 επ. , Delvolvé M.,
Les marchés publics européens, RFDA, no special, 1989, ζ. 80.
169

ζπλνιηθήο αμίαο ησλ έξγσλ πνπ απνηεινχλ ην αληηθείκελν ηεο
παξαρψξεζεο, πξνβιέπνληαο ηαπηνρξφλσο φηη νη ππνςήθηνη ζα έρνπλ ην
δηθαίσκα λα απμήζνπλ ην ελ ιφγσ πνζνζηφ. Σν ειάρηζην απηφ πνζνζηφ
πξέπεη λα αλαθέξεηαη ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίνπ έξγνπ296.
Με ηνλ ηξφπν απηφ ζηνρεχεη λα απνηξέςεη ηε δεκηνπξγία κνλνπσιηαθψλ
θαηαζηάζεσλ ζηελ αγνξά. Δπηηξέπεη φκσο παξάιιεια ζηελ αγνξά λα
θηλεζεί θαη κε βάζε ηε δηθή ηεο βνχιεζε θαη δίδεη ηελ επρέξεηα ζηελ
αλαζέηνπζα αξρή λα θαιέζεη ηνπο ππνςήθηνπο αλαδφρνπο
παξαρσξήζεσο λα ππνδείμνπλ νη ίδηνη, ζηηο πξνζθνξέο ηνπο, ην πνζνζηφ,
εθφζνλ ηνχην ππάξρεη, ηεο ζπλνιηθήο αμίαο ησλ έξγσλ ηα νπνία
απνηεινχλ ην αληηθείκελν ηεο παξαρψξεζεο θαη πνπ πξνηίζεληαη λα
αλαζέζνπλ ζε ηξίηνπο.
3.3. Οη θαλόλεο δεκνζηόηεηαο πνπ δηέπνπλ ηε ζύλαςε ζπκβάζεσλ
έξγσλ από ηνπο αλαδόρνπο παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
Γηα ηε κειέηε ησλ θαλφλσλ δεκνζηφηεηαο πνπ δηέπνπλ ηε ζχλαςε
ζπκβάζεσλ απφ ηνπο αλαδφρνπο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζα γίλεη
κηα αξρηθή δηαίξεζε ζχκθσλα θαη κε ηνπο θνηλνηηθνχο θαλφλεο πνπ
δηαθνξνπνηεί ην θαζεζηψο ησλ αλαδφρσλ παξαρψξεζεο πνπ είλαη
αλαζέηνπζεο αξρέο θαη ησλ αλαδφρσλ παξαρψξεζεο πνπ δελ είλαη νη
ίδηνη αλαζέηνπζεο αξρέο. Ζ πξφνδνο ησλ ζπιινγηζκψλ φκσο
θαηαδεηθλχεη φηη ε δηαθνξά ζηνπο εθαξκνζηένπο θαλφλεο ηείλεη λα
εθκεδεληζζεί.

3.3.1. Αλ ν αλάδνρνο παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη αλαζέηνπζα
αξρή
Με έκθαζε επηζεκαίλεηαη φηη αλ ν αλάδνρνο παξαρψξεζεο είλαη
αλαζέηνπζα αξρή ν ίδηνο (γεγνλφο πνπ είλαη δπλαηφ λα ζπκβαίλεη αξθεηά
ζπρλά) νθείιεη λα ηεξεί ην ζχλνιν ησλ πξνβιεπφκελσλ δηαδηθαζηψλ απφ
ηελ νδεγία γηα ηηο αλαζέηνπζεο αξρέο γηα φιεο ηηο ζπκβάζεηο πνπ
ζπλάπηεη297. Με ηνλ ηξφπν απηφ αλαηξείηαη θάζε πξφζεζε ρξήζεο ηεο

296

. ΢ρεηηθά κε ην δήηεκα απηφ βι. θαη Κνπηνχπα – Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο
΢πκβάζεηο θαη Κνηλνηηθφ Γίθαην, αλσηέξσ, ζ. 134, φπνπ νξζά γίλεηαη ιφγνο γηα
ππεξγνιαβία.
297

. ΢χκθσλα κε ην άξζξν 3 ηεο νδεγίαο
170

ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ σο ζχκβαζεο νκπξέιιαο πνπ
ζα νδεγήζεη ζε επρέξεηα ειεχζεξσλ αλαζέζεσλ ζηελ ζπλέρεηα πνηθίισλ
δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ. Με ηελ ξχζκηζε απηή θαηαξγείηαη θάζε βνχιεζε
θαηαζηξαηήγεζεο ησλ θνηλνηηθψλ θαλφλσλ.
Αλ κάιηζηα αλαινγηζζεί θαλείο πφζν επξχ θάζκα θαιχπηεη πιένλ ε
έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο κεηά ηε λνκνινγηαθή επεμεξγαζία πνπ
πθίζηαηαη, θαη δεδνκέλνπ ηνπ αληηθεηκέλνπ ησλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, είλαη πηζαλφ λα δηαπηζηψζεη θαλείο
ζηαδηαθά κηα ζπλνιηθή ππνρξέσζε εθαξκνγήο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ
απφ ηνπο αλαδφρνπο παξαρψξεζεο ζην κέηξν ηδίσο πνπ δηαρεηξίδνληαη
κεγάια ζπκβαηηθά αληηθείκελα.

3.3.2. Αλ ν αλάδνρνο παξαρώξεζεο δελ είλαη αλαζέηνπζα αξρή
Σν θνηλνηηθφ δίθαην φκσο επηζπκεί λα θαιχςεη θαη ηηο πεξηπηψζεηο
εθείλεο ησλ αλαζέζεσλ απφ ηνπο αλαδφρνπο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
πνπ δελ είλαη αλαζέηνπζεο αξρέο, παξφηη ζεσξεηηθά απηνί νη αλάδνρνη
πξνθχπηνπλ απφ δηαδηθαζίεο ζηηο νπνίεο ηεξείηαη δεκνζηφηεηα.
΢χκθσλα κε ην άξζξν 3 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ:
«Σα θξάηε κέιε ιακβάλνπλ ηα αλαγθαία κέηξα ψζηε νη αλάδνρνη
ζπκβάζεσο παξαρσξήζεσο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ δελ είλαη αλαζέηνπζεο
αξρέο λα εθαξκφδνπλ ηνπο θαλφλεο δεκνζηφηεηαο πνπ νξίδνληαη ζην
άξζξν 11 παξάγξαθνη 4, 6, 7 θαη 9 έσο 13 θαη ζην άξζξν 16, θαηά ηε
ζχλαςε ησλ ζπκβάζεσλ έξγσλ κε ηξίηνπο, φηαλ ε αμία απηψλ ησλ
ζπκβάζεσλ αλέξρεηαη ζε πνζφ ίζν ή κεγαιχηεξν ησλ 5 000 000 Ecu.
Χζηφζν, δελ απαηηείηαη δεκνζηφηεηα φηαλ κηα ζχκβαζε έξγσλ πιεξνί ηηο
πξνυπνζέζεηο εθαξκνγήο ησλ πεξηπηψζεσλ πνπ απαξηζκνχληαη ζην
άξζξν 7 παξάγξαθνο 3.»
Καηά ην άξζξν 11 ηεο νδεγίαο: «Οη αλάδνρνη ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ πνπ δελ είλαη αλαζέηνπζεο αξρέο θαη πνπ πξνηίζεληαη λα
ζπλάςνπλ ζχκβαζε έξγσλ κε ηξίηνπο, θαηά ηελ έλλνηα ηνπ άξζξνπ 3

«΋ηαλ ν αλάδνρνο παξαρσξήζεσο είλαη ν ίδηνο κία απφ ηηο αλαζέηνπζεο αξρέο πνπ
αλαθέξνληαη ζην άξζξν 1 ζηνηρείν β), ππνρξενχηαη, πξνθεηκέλνπ γηα έξγα πνπ ζα
εθηειεζζνχλ απφ ηξίηνπο, λα ηεξήζεη ηηο δηαηάμεηο ηεο παξνχζαο νδεγίαο.»
171

παξάγξαθνο 4, γλσζηνπνηνχλ ηελ πξφζεζή ηνπο απηή κε ζρεηηθή
πξνθήξπμε298».
Ζ ξχζκηζε απηή βεβαίσο πεξηνξίδεη ηελ ππνρξέσζε γλσζηνπνίεζεο ηεο
πξφζεζεο ησλ αλαδφρσλ παξαρψξεζεο πνπ δελ είλαη αλαζέηνπζεο αξρέο
ζηηο ζπκβάζεηο έξγσλ θαη κφλνλ εθφζνλ κάιηζηα ην αληηθείκελφ ηνπο
είλαη κεγάιν δειαδή μεπεξλά ηα 5 εθαηνκκχξηα ecu. Σνχην είλαη εχινγν
θαζψο έξγν είλαη ην θχξην αληηθείκελν ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο θαηά
ηνλ νξηζκφ ηεο.

298

. ΠΑΡΑΡΣΖΜΑ VΗ

ΤΠΟΓΔΙΓΜΑ ΠΡΟΚΗΡΤΞΗ΢ ΓΗΜΟΠΡΑΣΗ΢Η΢ ΔΡΓΩΝ ΔΚ ΜΔΡΟΤ΢
ΑΝΑΓΟΥΟΤ ΢ΤΜΒΑ΢Η΢ ΠΑΡΑΥΩΡΗ΢Η΢
1. α) Σφπνο εθηέιεζεο ησλ εξγαζηψλ
β) Φχζε θαη έθηαζε ησλ εξγαζηψλ, γεληθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ έξγνπ
2. Δλδερνκέλσο, ηαρζείζα πξνζεζκία εθηέιεζεο ησλ εξγαζηψλ
3. Δπσλπκία θαη δηεχζπλζε ηνπ νξγαληζκνχ απφ ηνλ νπνίν κπνξνχλ λα δεηεζνχλ νη
ζπγγξαθέο ππνρξεψζεσλ θαη ηα ζπκπιεξσκαηηθά ηεχρε ηεο ζχκβαζεο
4. α) Ζκεξνκελία ιήμεο ηεο πξνζεζκίαο παξαιαβήο ησλ αηηήζεσλ ζπκκεηνρήο
ή/θαη παξαιαβήο ησλ πξνζθνξψλ
β) Γηεχζπλζε ζηελ νπνία πξέπεη λα δηαβηβαζζνχλ νη αηηήζεηο
γ) Γιψζζα ή γιψζζεο ζηηο νπνίεο πξέπεη λα ζπληαρζνχλ νη αηηήζεηο
5. Δλδερνκέλσο, απαηηνχκελεο εγγπήζεηο
6. ΋ξνη νηθνλνκηθνχ θαη ηερληθνχ ραξαθηήξα πνπ ζα πξέπεη λα πιεξνί ν εξγνιήπηεο
7. Κξηηήξηα βάζεη ησλ νπνίσλ ζα αλαηεζεί ην έξγν
8. Λνηπέο πιεξνθνξίεο
9. Ζκεξνκελία απνζηνιήο ηεο πξνθήξπμεο
Ζκεξνκελία παξαιαβήο ηεο πξνθήξπμεο απφ ηελ Τπεξεζία Δπηζήκσλ Δθδφζεσλ
ησλ Δπξσπατθψλ Κνηλνηήησλ

172

Σν άξζξν 16 ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ εμάιινπ νξίδεη φηη ζηηο ζπκβάζεηο
έξγσλ πνπ ζπλάπηνληαη απφ αλαδφρνπο ζπκβάζεσο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ πνπ δελ είλαη νη ίδηνη αλαζέηνπζεο αξρέο, νη αλάδνρνη
παξαρσξήζεσο θαζνξίδνπλ ηελ πξνζεζκία παξαιαβήο ησλ αηηήζεσλ
ζπκκεηνρήο, ε νπνία δελ κπνξεί λα είλαη κηθξφηεξε ησλ 37 εκεξψλ απφ
ηελ εκεξνκελία απνζηνιήο ηεο πξνθήξπμεο, θαη ηελ πξνζεζκία
παξαιαβήο ησλ πξνζθνξψλ, ε νπνία δελ κπνξεί λα είλαη κηθξφηεξε ησλ
40 εκεξψλ απφ ηελ εκεξνκελία απνζηνιήο ηεο πξνθήξπμεο ή ηεο
πξφζθιεζεο γηα ηελ ππνβνιή ησλ πξνζθνξψλ.
Δίλαη θαηά ζπλέπεηα ξεηή ε ζέζε ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ φηη ηηο
δηαδηθαζίεο δεκνζηφηεηαο γηα ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ έξγσλ ηεξνχλ θαη
νη αλάδνρνη παξαρψξεζεο πνπ δελ είλαη αλαζέηνπζεο αξρέο,
επεθηείλνληαο ηελ ππνρξέσζε δηαθάλεηαο θαη ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ
ζε ακηγείο ηδησηηθέο επηρεηξήζεηο. ΢ην ζεκείν απηφ ζα κπνξνχζε λα
εθηεζεί έλαο πξνβιεκαηηζκφο ηδίσο ζε ζρέζε κε ην γεγνλφο φηη νη
ηδησηηθέο απηέο επηρεηξήζεηο βξίζθνληαη ιφγσ ηεο ξχζκηζεο απηήο ζε
δπζκελέζηεξε ζέζε απφ άιιεο ηδησηηθέο επηρεηξήζεηο, νη νπνίεο θηλνχληαη
θαη ζπκβάιινληαη θαηά ηνπο θαλφλεο ηεο αγνξάο. Πνηνο είλαη ν ιφγνο γηα
ηνλ νπνίν νη ζπγθεθξηκέλεο επηρεηξήζεηο ζα πξέπεη λα δεζκεχνληαη ζε
ηέηνην βαζκφ γηα ηελ επηινγή ησλ ππεξγνιάβσλ ηνπο; Θα κπνξνχζε λα
εληνπίζεη θαλείο ζην ζεκείν απηφ κηα δηαθνξνπνίεζε ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ δεδνκέλνπ ηνπ ζθνπνχ ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ πνπ ζπλίζηαηαη ζε θαηαζθεπή έξγσλ ππαγφκελσλ ζε
εθκεηάιιεπζε. Σνχην φκσο ζα είρε πεξηζζφηεξε ζεκαζία αλ ππαγφηαλ
ζε θαζεζηψο δηαθάλεηαο ε παξνρή ησλ ππεξεζηψλ εθκεηάιιεπζεο πνπ
αθνξά πεξηζζφηεξν ηνπο ρξήζηεο θαη φρη ε θαηαζθεπή έξγσλ θαζ‘εαπηή.
Θα κπνξνχζε θαλείο λα ζπλδέζεη ηε ζπγθεθξηκέλε λνκηθή επηινγή κε
ηελ θνηλνηηθή ρξεκαηνδφηεζε ησλ ζρεηηθψλ ζπκβαηηθψλ αληηθεηκέλσλ,
αιιά θαη ηνχην ζα κπνξνχζε λα επηιπζεί κε βάζε ην θαζεζηψο άιισλ
δηαηάμεσλ. Φαίλεηαη φηη ε ratio ηεο ξχζκηζεο εδξάδεη ζηελ αγσλία
απνθπγήο ηεο θαηαζηξαηήγεζεο ησλ θνηλνηηθψλ θαλφλσλ πνπ είλαη
δπλαηφ λα πξνθαιείηαη κε ηελ ρξήζε ζπκβαηηθψλ ηχπσλ φπσο νη
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο. Δπίζεο ν θνηλνηηθφο λνκνζέηεο εμέθξαζε κηα
αξρηθή βνχιεζε επέθηαζεο ηνπ θνηλνηηθνχ θαζεζηψηνο κε αθνξκή ηε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ζηνπο ηδησηηθνχο θνξείο
ζην πιαίζην ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ. Δίλαη εξεπλεηέν αλ ε ηάζε απηή
ελδέρεηαη λα βξεη ζπλέρεηα ζε επίπεδν θαλφλσλ. ΢ε επίπεδν
λνκνινγηαθήο επεμεξγαζίαο πάλησο, ε ζέζε θαίλεηαη λα επηβεβαηψλεηαη
θαζψο ε έλλνηα ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο δηεπξχλεηαη πιένλ ζε βαζκφ πνπ
λα θαηαιακβάλεη ηδησηηθέο επηρεηξήζεηο.

173

Σν άξζξν 3 ηεο ίδηαο νδεγίαο επηζεκαίλεη φηη δελ ζεσξνχληαη σο ηξίηνη νη
επηρεηξήζεηο νη νπνίεο ζπληζηνχλ θνηλνπξαμία γηα λα επηηχρνπλ ηελ
παξαρψξεζε νχηε νη επηρεηξήζεηο πνπ ζπλδένληαη κε ηηο επηρεηξήζεηο
απηέο κε ζπλέπεηα γη απηέο λα κελ απαηηείηαη δηαδηθαζία δεκνζηφηεηαο
γηα ηελ αλάζεζε έξγσλ ζχκθσλα κε ηελ αλσηέξσ ξχζκηζε. ΢ηφρνο ηεο
δηάηαμεο απηήο είλαη λα θαηνρπξψζεη αθελφο ηα δηθαηψκαηα φζσλ
δηαγσλίζζεθαλ κία θνξά θαη επηιέρζεθαλ αθεηέξνπ λα εληζρχζεη ηελ
θνηλή παξνπζία επηρεηξήζεσλ ελφςεη ηεο αλάζεζεο αλάινγσλ
ζπκβαηηθψλ αληηθεηκέλσλ. Με αθνξκή ηε ξχζκηζε απηή ν θνηλνηηθφο
λνκνζέηεο πξνζδηνξίδεη θαη ηελ έλλνηα ηεο ζπλδεδεκέλεο επηρείξεζεο σο
εμήο:
«Χο ζπλδεδεκέλε επηρείξεζε λνείηαη θάζε επηρείξεζε ζηελ νπνία ν
αλάδνρνο παξαρσξήζεσο κπνξεί λα αζθήζεη, άκεζα ή έκκεζα, θπξίαξρε
επηξξνή, ή θάζε επηρείξεζε ε νπνία κπνξεί λα αζθήζεη θπξίαξρε επηξξνή
ζηνλ αλάδνρν παξαρσξήζεσο ή ε νπνία, φπσο θαη ν αλάδνρνο
παξαρσξήζεσο, ππφθεηηαη ζηελ θπξίαξρε επηξξνή κηαο άιιεο
επηρείξεζεο ιφγσ ηδηνθηεζίαο, ρξεκαηνδνηηθήο ζπκκεηνρήο ή ησλ
θαλφλσλ ηνπ ηε δηέπνπλ. Ζ θπξίαξρε επηξξνή ηεθκαίξεηαη φηαλ κηα
επηρείξεζε έλαληη κηαο άιιεο επηρείξεζεο, άκεζα ή έκκεζα:
- θαηέρεη ηελ πιεηνςεθία ηνπ θαιπθζέληνο θεθαιαίνπ ηεο επηρείξεζεο ή
- δηαζέηεη ηελ πιεηνςεθία ησλ ςήθσλ πνπ ζπλδένληαη κα ηα κεξίδηα ηα
νπνία εθδίδεη ε επηρείξεζε ή
- κπνξεί λα δηνξίδεη πεξηζζφηεξα απφ ηα κηζά κέιε ηνπ νξγάλνπ
δηνίθεζεο, δηεχζπλζεο ή επνπηείαο ηεο επηρείξεζεο.
Ο πεξηνξηζηηθφο θαηάινγνο απηψλ ησλ επηρεηξήζεσλ επηζπλάπηεηαη ζηελ
αίηεζε ππνςεθηφηεηαο γηα ηελ παξαρψξεζε. Ο θαηάινγνο απηφο
ελεκεξψλεηαη ζε ζπλάξηεζε κε ηηο κεηαγελέζηεξεο κεηαβνιέο πνπ
ζεκεηψλνληαη ζηνπο δεζκνχο πνπ ππάξρνπλ κεηαμχ ησλ επηρεηξήζεσλ.
Καη ε δηάηαμε απηή ζα πξέπεη λα εξκελεχεηαη ζην πιαίζην ησλ
θαλφλσλ ηεο αγνξάο θαη ηνπο ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ. Δθφζνλ νη
ππνςήθηνη δίδνπλ θαηάινγν ησλ ζπλδεδεκέλσλ επηρεηξήζεσλ κε
απηέο δελ απαηηνχληαη δηαδηθαζίεο δεκνζηφηεηαο γηα ηελ αλάζεζε ζε
απηέο έξγσλ θαηά ηα σο άλσ. Με ηνλ ηξφπν απηφ επηηπγράλεηαη ε
επηρεηξεκαηηθή ελφηεηα θαη αιιειεγγχε ησλ εηαηξηψλ πνπ
αλαιακβάλνπλ αλάινγα έξγα.
Μέζα απφ ην ζχλνιν ησλ πξνβιέςεσλ απηψλ ζα κπνξνχζε θαλείο λα
δηαβιέςεη κηα εηδηθή θαηεγνξία επηρεηξήζεσλ ησλ νπνίσλ επλνεί ην

174

θνηλνηηθφ δίθαην ηε δεκηνπξγία, απηή ησλ αλαδφρσλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, νη νπνίνη αθελφο νθείινπλ ή ζα
φθεηιαλ λα επηδηψθνπλ ζπλεξγαζίεο κε άιιεο επηρεηξήζεηο γηα ηελ
αλάιεςε πεξίπινθσλ έξγσλ, ζηε ζπλέρεηα δε νθείινπλ λα
θαηνρπξψλνπλ ηελ επηρεηξεκαηηθή ηνπο ελφηεηα κε ζπλδεδεκέλεο
επηρεηξήζεηο γηα ηελ θαιχηεξε εθπιήξσζε ηνπ ζηφρνπ ηνπο πνπ είλαη
ε αλάπηπμε ησλ ππνδνκψλ θαη ε εθκεηάιιεπζή ηνπο.
Ηδηαίηεξα ελδηαθέξνπζα πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή είλαη ε πξφζθαηε
ζέζε πνπ πηνζεηήζεθε κε ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 12εο Ηνπιίνπ ηνπ
2001 C-399/98 Ordine degli Architetti delle Province di Milano e Lodi,
Piero De Amicis, Consiglio Nazionale degli Architetti, Leopoldo Freyrie,
ζχκθσλα κε ηελ νπνία:
«100. Σνχην δελ ζεκαίλεη φηη, γηα λα ηεξείηαη ε νδεγία ζε πεξίπησζε
πξαγκαηνπνηήζεσο έξγνπ ππνδνκήο, πξέπεη νπσζδήπνηε νη δεκνηηθέο
αξρέο λα εθαξκφδνπλ νη ίδηεο ηηο δηαδηθαζίεο πνπ πξνβιέπεη ε ελ ιφγσ
νδεγία γηα ηε ζχλαςε ησλ ζπκβάζεσλ. Ζ πξαθηηθή απνηειεζκαηηθφηεηα
ηεο ελ ιφγσ νδεγίαο ζα δηαζθαιηδφηαλ εμίζνπ, αλ ε εζληθή λνκνζεζία
επέηξεπε ζηηο δεκνηηθέο αξρέο λα ππνρξεψλνπλ ηνλ πξνβαίλνληα ζηελ
θαηάηκεζε ηεο γεο θαη θάηνρν ηεο νηθνδνκηθήο άδεηαο, κέζσ ησλ
ζπκθσληψλ πνπ ζπλάπηνπλ καδί ηνπ, λα πξαγκαηνπνηεί ηα
ζπκθσλεζέληα έξγα θαη' εθαξκνγήλ ησλ δηαδηθαζηψλ πνπ πξνβιέπεη ε
νδεγία, πξνθεηκέλνπ νη δεκνηηθέο αξρέο λα εθπιεξψλνπλ ηηο
ππνρξεψζεηο πνπ ππέρνπλ απφ ηελ ελ ιφγσ νδεγία. ΢πγθεθξηκέλα, ζηελ
πεξίπησζε απηή ν πξνβαίλσλ ζηελ θαηάηκεζε ηεο γεο πξέπεη λα
ζεσξεζεί, δπλάκεη ησλ ζπκθσληψλ πνπ έρεη ζπλάςεη κε ηνλ δήκν θαη πνπ
ηνλ απαιιάζζνπλ απφ ηελ θαηαβνιή ηνπ ηέινπο δαπαλψλ ππνδνκήο
ελφςεη ηνπ φηη ζα πξαγκαηνπνηήζεη δεκφζην έξγν ππνδνκήο, σο
εληνινδφρνο ηνπ δήκνπ γηα ηελ θαηαζθεπή ηνπ ελ ιφγσ έξγνπ. Δμάιινπ,
απηή ε δπλαηφηεηα εθαξκνγήο ησλ θαλφλσλ ηεο νδεγίαο πεξί
δεκνζηφηεηαο παξέρεηαη ξεηά ζηα ινηπά, πιελ ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο,
πξφζσπα απφ ην άξζξν 3, παξάγξαθνο 4, ηεο νδεγίαο, φηαλ πξφθεηηαη γηα
παξαρψξεζε δεκνζίσλ έξγσλ».
4. Οη θαλόλεο πνπ δηέπνπλ ηελ παξνρή δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο ζηηο
δεκόζηεο ζπκβάζεηο θαη ε ζύκβαζε παξαρώξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
Οη βαζηθνί θαλφλεο πνπ δηέπνπλ ηελ παξνρή απνηειεζκαηηθήο
δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο ζηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο δηέπνπλ θαη ηε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ, σο ππαγφκελε ζην θαζεζηψο ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ,

175

αιιά θαη ζην ζχλνιν ησλ δηαηάμεσλ πνπ πξναλαθέξζεθαλ θαιχπηεηαη
αλαγθαία απφ ηνπο θαλφλεο, νη νπνίνη εγγπψληαη ηελ παξνρή δηθαζηηθήο
πξνζηαζίαο ζηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο299. ΢ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ, ζχκθσλα θαη κε ηελ αξρή ηεο πξνζηαζίαο ησλ
ζεκειησδψλ δηθαησκάησλ θαη ηνπ δηθαηψκαηνο παξνρήο ελλφκνπ
πξνζηαζίαο300εθαξκφδνληαη νη δηαηάμεηο πνπ θαζνξίδνληαη απφ ηελ
299

. Βι θαη Raymundie O., αλσηέξσ, ζ. 205 επ.

300

. Σν ΓΔΚ κε ηελ απφθαζε ηεο 24/9/1998 C-76/97 Walter Tνgel θαη
Niederθsterreichische Gebietskrankenkasse, κε πνιιαπιέο αλαθνξέο ζηελ απφθαζε
C-54/96 Dorsch Consult Ingenieurgesellschaft mbH θαη Bundesbaugesellschaft
Berlin mbH θαη έθξηλε φηη:
«Οχηε ην άξζξν 1, παξάγξαθνη 1 θαη 2, νχηε ην άξζξν 2, παξάγξαθνο 1, νχηε νη ινηπέο
δηαηάμεηο ηεο νδεγίαο 89/665/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ, ηεο 21εο Γεθεκβξίνπ 1989, γηα ηνλ
ζπληνληζκφ ησλ λνκνζεηηθψλ, θαλνληζηηθψλ θαη δηνηθεηηθψλ δηαηάμεσλ πεξί ηεο
εθαξκνγήο ησλ δηαδηθαζηψλ πξνζθπγήο ζηνλ ηνκέα ηεο ζχλαςεο ζπκβάζεσλ θξαηηθψλ
πξνκεζεηψλ θαη δεκνζίσλ έξγσλ, κπνξνχλ λα εξκελεπζνχλ ππφ ηελ έλλνηα φηη,
ειιείςεη ηεο κεηαθνξάο ζην εζσηεξηθφ δίθαην ηεο νδεγίαο 92/50/ΔΟΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ,
ηεο 18εο Ινπλίνπ 1992, γηα ην ζπληνληζκφ ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο δεκφζησλ
ζπκβάζεσλ ππεξεζηψλ εληφο ηεο πξνβιεπνκέλεο πξνο ηνχην πξνζεζκίαο, νη αξκφδηεο
γηα ηηο δηαδηθαζίεο πξνζθπγήο αξρέο ησλ θξαηψλ κειψλ ζηνλ ηνκέα ησλ δηαδηθαζηψλ
ζπλάςεσο ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ θαη θξαηηθψλ πξνκεζεηψλ, ζεζπηζζείζεο
δπλάκεη ηνπ άξζξνπ 2, παξάγξαθνο 8, ηεο νδεγίαο 89/665, είλαη επίζεο αξκφδηεο γηα λα
εμεηάδνπλ πξνζθπγέο ζρεηηθά κε ηηο δηαδηθαζίεο ζπλάςεσο δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ
παξνρήο ππεξεζηψλ. Πάλησο, νη απαηηήζεηο γηα εξκελεία ηνπ εζληθνχ δηθαίνπ ζχκθσλα
πξνο ηελ νδεγία 92/50 θαη γηα απνηειεζκαηηθή πξνζηαζία ησλ δηθαησκάησλ ησλ
πνιηηψλ επηβάιινπλ ζην εζληθφ δηθαζηήξην λα ειέγρεη αλ νη ζπλαθείο δηαηάμεηο ηνπ
εζληθνχ δηθαίνπ επηηξέπνπλ λα αλαγλσξηζηεί ζηνπο πνιίηεο δηθαίσκα πξνζθπγήο ζηνλ
ηνκέα ηεο ζπλάςεσο δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ παξνρήο ππεξεζηψλ. Τπφ πεξηζηάζεηο φπσο
απηέο ηεο ππνζέζεσο ηεο θχξηαο δίθεο, ην εζληθφ δηθαζηήξην ππνρξενχηαη εηδηθφηεξα λα
ειέγρεη αλ ην ελ ιφγσ δηθαίσκα πξνζθπγήο κπνξεί λα αζθείηαη ελψπηνλ ησλ ηδίσλ
αξρψλ κε απηέο πνπ πξνβιέπνληαη ζηνλ ηνκέα ηεο ζπλάςεσο ζπκβάζεσλ θξαηηθψλ
πξνκεζεηψλ θαη δεκνζίσλ έξγσλ.‖
Καη ηφληζε εηδηθφηεξα φηη :
«Δλφςεη απηψλ ησλ πεξηζηάζεσλ, ην Γηθαζηήξην ππελζπκίδεη, ζηε ζθέςε 43 ηεο
πξνπαξαηεζείζαο απνθάζεσο Dorsch Consult, φηη ε απνξξένπζα απφ νδεγία
ππνρξέσζε ησλ θξαηψλ κειψλ λα επηηχρνπλ ην απνηέιεζκα πνπ επηδηψθεη ε νδεγία
απηή, θαζψο θαη ην θαζήθνλ πνπ απηά ππέρνπλ, απφ ην άξζξν 5 ηεο ΢πλζήθεο ΔΚ, λα
ιακβάλνπλ θάζε γεληθφ ή εηδηθφ κέηξν θαηάιιειν λα εμαζθαιίζεη ηελ εθπιήξσζε ηεο
ππνρξεψζεσο απηήο, επηβάιινληαη ζε φιεο ηηο αξρέο ησλ θξαηψλ κειψλ,
ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ δηθαζηεξίσλ, ζην πιαίζην ησλ αξκνδηνηήησλ ηνπο.
Δπνκέλσο, εθαξκφδνληαο ην εζληθφ δίθαην — είηε πξφθεηηαη γηα πξνγελέζηεξεο είηε γηα
κεηαγελέζηεξεο ηεο νδεγίαο δηαηάμεηο — ην εζληθφ δηθαζηήξην πνπ θαιείηαη λα ην
εξκελεχζεη νθείιεη λα πξάμεη ηνχην θαηά ην κέηξν ηνπ δπλαηνχ ππφ ην θσο ηνπ
θεηκέλνπ θαη ηνπ ζθνπνχ ηεο νδεγίαο, ψζηε λα επηηεπρζεί ην απνηέιεζκα πνπ απηή
176

νδεγία 89/665/ΔΟΚ γηα ηελ παξνρή απνηειεζκαηηθήο δηθαζηηθήο
πξνζηαζίαο θαη γηα ηηο δηαδηθαζίεο πξνζθπγήο ζην κέηξν πνπ, φπσο
πξναλαθέξζεθε, θαη ν ζπγθεθξηκέλνο ζπκβαηηθφο ηχπνο ππάγεηαη ζην
θαζεζηψο ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ. Σνχην εμάιινπ επηηάζζεη θαη ε
θνηλνηηθή ρξεκαηνδφηεζε ησλ έξγσλ πνπ εθηεινχληαη δπλάκεη ηνπ
ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ301.
΢χκθσλα κε ην άξζξν 1 ηεο νδεγίαο 89/665/ΔΟΚ:
επηδηψθεη, ζπκκνξθνχκελν έηζη πξνο ην άξζξν 189, ηξίην εδάθην, ηεο ΢πλζήθεο ΔΚ
(βι. απνθάζεηο ηεο 13εο Ννεκβξίνπ 1990 ζηελ ππφζεζε C-106/89, Marleasing,
΢πιινγή 1990, ζ. Ι-4135, ζθέςε 8·ηεο 16εο Γεθεκβξίνπ 1993 ζηελ ππφζεζε C-334/92,
Wagner Miret, ΢πιινγή 1993, ζ. Ι-6911, ζθέςε 20, θαη ηεο 14εο Ινπιίνπ 1994 ζηελ
ππφζεζε C-91/92, Faccini Dori, ΢πιινγή 1994, ζ. Ι-3325, ζθέςε 26).”
Με αθνξκή ην ππνβιεζέλ εξψηεκα απφ ην Bundesvergabeamt ζε ζρέζε κε ην αλ
πθίζηαηαη αηνκηθφ δηθαίσκα πξνζθπγήο ελψπηνλ αξρψλ ή δηθαζηεξίσλ ζχκθσλα
κε ηελ νδεγία 89/665/ΔΟΚ, ην νπνίν εξκελεχζεθε απφ ην ΓΔΚ, αμίδεη λα ζεκεησζεί
φηη ην ΓΔΚ ζηελ παξ. 22 ηεο απφθαζήο ηνπ ηφληζε φηη:
«΢πλαθψο, πξέπεη θαη' αξράο λα ππνκλεζζεί φηη, κε ηελ απφθαζε ηεο 17εο
΢επηεκβξίνπ 1997, C-54/96, Dorsch Consult (΢πιινγή 1997, ζ. Ι-4961, ζθέςε 40), ην
Γηθαζηήξην ηφληζε φηη ζηελ έλλνκε ηάμε θάζε θξάηνπο κέινπο ελαπφθεηηαη λα
πξνζδηνξίζεη ην δηθαζηήξην πνπ είλαη αξκφδην λα απνθαίλεηαη επί δηαθνξψλ ζην
πιαίζην ησλ νπνίσλ δηαθπβεχνληαη αηνκηθά δηθαηψκαηα απνξξένληα απφ ηελ θνηλνηηθή
έλλνκε ηάμε, ππφ ηελ πξνυπφζεζε, πάλησο, φηη ηα θξάηε κέιε έρνπλ ζε θάζε πεξίπησζε
ηελ επζχλε ηεο δηαζθαιίζεσο απνηειεζκαηηθήο πξνζηαζίαο ησλ δηθαησκάησλ απηψλ.
Με ηελ επηθχιαμε απηή, ην Γηθαζηήξην δελ έρεη αξκνδηφηεηα λα επεκβαίλεη γηα λα
επηιχεη δεηήκαηα αξκνδηφηεηαο πνπ κπνξνχλ λα αλαθχςνπλ ζηελ νξγάλσζε ησλ
εζληθψλ δηθαζηεξίσλ απφ ηνλ λνκηθφ ραξαθηεξηζκφ νξηζκέλσλ ελλφκσλ θαηαζηάζεσλ
πνπ ζηεξίδνληαη ζην θνηλνηηθφ δίθαην».
Ζ κλεία ζηελ χπαξμε αηνκηθνχ δηθαηψκαηνο είλαη πιένλ ζαθήο. Θα πξέπεη λα
ζεκεησζεί φηη ε απφθαζε, C-54/96, Dorsch Consult δελ έθξηλε επί εξσηήκαηνο ζε
ζρέζε κε ηελ χπαξμε αηνκηθνχ δηθαηψκαηνο φπσο πξνθχπηεη απφ ηελ παξάγξαθν 7
απηήο. Έηζη ε απφθαζε C-76/97 Walter Tνgel θαη Niederθsterreichische
Gebietskrankenkasse αλ θαη θαηλνκεληθά επαλέιαβε ηε δηαηχπσζε ηεο πξνεγνχκελεο
ζην ίδην δήηεκα ζα πξέπεη λα γίλεη δεθηφ φηη απάληεζε έκκεζα ζην εξψηεκα γηα ηελ
χπαξμε αηνκηθνχ δηθαηψκαηνο.
301

. Γηα ηελ εθαξκνγή ηεο νδεγίαο απηήο ζε πεξίπησζε ρξεκαηνδφηεζεο έξγνπ κε
βάζε ην άξζξν 7 παξ. 1 ηνπ θαλνληζκνχ (ΔΟΚ) 2081/93 ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο
20/7/1993 γηα ηελ ηξνπνπνίεζε ηνπ Καλνληζκνχ (ΔΟΚ) 2052/88 γηα ηελ απνζηνιή
ησλ δηαξζξσηηθψλ ηακείσλ, ηελ απνηειεζκαηηθφηεηά ηνπο θαη ηνλ ζπληνληζκφ ησλ
παξεκβάζεψλ ηνπο κεηαμχ ηνπο θαζψο θαη κε ηηο παξεκβάζεηο ηεο Δπξσπατθήο
Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ θαη ησλ ινηπψλ πθηζηακέλσλ ρξεκαηνδνηηθψλ νξγάλσλ, βι.
αθφκε ηελ απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 15/1/1998 C-44/96 Μannesmann Anlagenbau
Austria AG θιπ.
177

«1. Σα θξάηε κέιε ιακβάλνπλ ηα αλαγθαία κέηξα γηα λα εμαζθαιίδεηαη,
φζνλ αθνξά ηηο δηαδηθαζίεο ζπλάςεσο ζπκβάζεσλ ηνπ δεκνζίνπ πνπ
ππάγνληαη ζην πεδίν εθαξκνγήο ησλ νδεγηψλ 71/305/ΔΟΚ θαη
77/62/ΔΟΚ, φηη νη απνθάζεηο πνπ ιακβάλνπλ νη αλαζέηνπζεο αξρέο
ππφθεηληαη ζηελ άζθεζε απνηειεζκαηηθψλ θαη, ηδίσο, φζν ην δπλαηφλ
ηαρχηεξσλ πξνζθπγψλ, ππφ ηηο πξνυπνζέζεηο πνπ πξνβιέπνληαη ζηα
παξαθάησ άξζξα, θαη ηδίσο ζην άξζξν 2 παξάγξαθνο 7, γηα ην ιφγν φηη
νη απνθάζεηο απηέο παξαβηάδνπλ είηε ην θνηλνηηθφ δίθαην πεξί
ζπκβάζεσλ ηνπ δεκνζίνπ είηε ηνπο εζληθνχο θαλφλεο πνπ κεηαγξάθνπλ
ην δίθαην απηφ.
2. Σα θξάηε κέιε κεξηκλνχλ ψζηε λα κελ πθίζηαηαη θακία δηάθξηζε
κεηαμχ ησλ επηρεηξήζεσλ πνπ κπνξνχλ λα επηθαιεζζνχλ δεκία ζηα
πιαίζηα δηαδηθαζίαο αλάζεζεο ζπκβάζεσο ηνπ δεκνζίνπ, ιφγσ ηεο
δηάθξηζεο πνπ γίλεηαη κε ηελ παξνχζα νδεγία κεηαμχ ησλ εζληθψλ
θαλφλσλ πνπ κεηαγξάθνπλ ην θνηλνηηθφ δίθαην θαη ησλ άιισλ εζληθψλ
θαλφλσλ.
3. Σα θξάηε κέιε εμαζθαιίδνπλ φηη νη δηαδηθαζίεο πξνζθπγήο κπνξνχλ
λα θηλεζνχλ, ζχκθσλα κε πξνυπνζέζεηο πνπ κπνξνχλ λα θαζνξίδνπλ ηα
θξάηε κέιε, ηνπιάρηζηνλ απφ νπνηνδήπνηε πξφζσπν πνπ έρεη ή είρε
ζπκθέξνλ λα ηνπ αλαηεζεί ζπγθεθξηκέλε ζχκβαζε θξαηηθψλ πξνκεζεηψλ
ή δεκνζίσλ έξγσλ θαη ην νπνίν ππέζηε ή ελδέρεηαη λα ππνζηεί δεκία απφ
κηα εηθαδφκελε παξάβαζε. Δηδηθφηεξα, ηα θξάηε κέιε κπνξνχλ λα
απαηηνχλ απφ ην πξφζσπν πνπ επηζπκεί λα ρξεζηκνπνηήζεη ηε δηαδηθαζία
απηή λα ελεκεξψλεη πξνεγνπκέλσο ηελ αλαζέηνπζα αξρή γηα ηελ
εηθαδφκελε παξάβαζε θαη γηα ηελ πξφζεζή ηνπ λα αζθήζεη πξνζθπγή».

Δμάιινπ ην άξζξν 2 ηεο ίδηαο νδεγίαο πξνβιέπεη φηη :
«1 . Σα θξάηε κέιε κεξηκλνχλ ψζηε ηα κέηξα πνπ ιακβάλνληαη φζνλ
αθνξά ηηο δηαδηθαζίεο πξνζθπγήο πνπ νξίδνληαη ζην άξζξν 1 λα
πξνβιέπνπλ ηηο αλαγθαίεο εμνπζίεο πξνθεηκέλνπ :
α ) λα ιακβάλνληαη, ην ζπληνκφηεξν δπλαηφλ θαη κε ηελ επείγνπζα
δηαδηθαζία, πξνζσξηλά κέηξα γηα λα επαλνξζσζεί ε εηθαδφκελε
παξάβαζε ή λα απνηξαπεί ε πεξαηηέξσ δεκία ησλ ζηγνκέλσλ

178

ζπκθεξφλησλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ κέηξσλ πνπ αλαζηέιινπλ ή
επηηξέπνπλ ηελ αλαζηνιή ηεο δηαδηθαζίαο ζχλαςεο ηεο ελ ιφγσ
ζχκβαζεο ηνπ δεκνζίνπ ή ηεο εθηέιεζεο νπνηαζδήπνηε απφθαζεο
ιακβάλεηαη απφ ηηο αλαζέηνπζεο αξρέο
β ) λα αθπξψλνπλ ή λα επηηξέπνπλ ηελ αθχξσζε ησλ παξάλνκσλ
απνθάζεσλ, θαη ηδίσο λα θαηαξγνχλ ηηο ηερληθέο, νηθνλνκηθέο θαη
ρξεκαηνδνηηθέο πξνδηαγξαθέο πνπ εηζάγνπλ δηαθξίζεηο θαη
πεξηιακβάλνληαη ζηα έγγξαθα κε ηα νπνία θαινχληαη νη ελδηαθεξφκελνη
λα ζπκκεηάζρνπλ ζην δηαγσληζκφ, ζηηο ζπγγξαθέο ππνρξεψζεσλ ή ζε
νπνηνδήπνηε άιιν έγγξαθν πνπ έρεη ζρέζε κε ηε δηαδηθαζία ζχλαςεο ηεο
ζπγθεθξηκέλεο ζχκβαζεο 302
γ ) λα επηδηθάδνπλ απνδεκίσζε ζηα δεκησζέληα απφ ηελ παξάβαζε
πξφζσπα».
Απφ ην ζχλνιν ησλ αλσηέξσ ξπζκίζεσλ θαζίζηαηαη ζαθέο φηη γηα ηηο
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ απαηηείηαη ε δηαζθάιηζε ηεο
απνηειεζκαηηθήο δπλαηφηεηαο άζθεζεο πξνζθπγψλ θαη ε παξνρή
δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο ζχκθσλα κε ηα εηδηθφηεξα νξηδφκελα ζηελ
νδεγία 89/665/ΔΟΚ δεδνκέλνπ φηη ζε δηαθνξεηηθή πεξίπησζε ε
δηαζθάιηζε ηνπ θαζεζηψηνο ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ δελ ζα ήηαλ
πιήξεο.
Οη ζπγθεθξηκέλεο πξνβιέςεηο αθνξνχλ ηφζν ηηο αλαζέηνπζεο αξρέο φζν
θαη ηνπο αλαδφρνπο παξαρψξεζεο, νη νπνίνη είλαη αλαζέηνπζεο αξρέο θαη
νη ίδηνη303. Σνχην θαίλεηαη εχινγν ζην κέηξν πνπ ν αλάδνρνο
παξαρψξεζεο έρεη ηελ ππνρξέσζε λα ηεξεί δηαηππψζεηο δεκνζηφηεηαο.
5. Ζ ζέζπηζε ελφο «θνηλνηηθνχ ειάρηζηνπ» πιαηζίνπ γηα ηε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ

302

. ΢ρεηηθά κε ηελ θαηνρχξσζε ηνπ δηθαηψκαηνο ηνπ πξνζθεχγνληνο λα αηηείηαη ηελ
αθχξσζε ηεο απφθαζεο αλάζεζεο ζχκβαζεο ηεο αλαζέηνπζαο αξρήο βι. ηελ
απφθαζε ηνπ ΓΔΚ ηεο 28/10/1999 C-81/99 Alcatel θιπ θαηά Bundesministerium,
αλεμαξηήησο ηεο δπλαηφηεηαο λα ιάβεη ν πξνζθεχγσλ απνδεκίσζε κεηά ηε ζχλαςε
ηεο ζχκβαζεο.
303

. Βι. ζρεηηθά θαη ηελ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο ηεο ΔΔ .
179

Με ηελ σο άλσ παξαδνρή, ην θνηλνηηθφ δίθαην νινθιεξψλεη ηε ξχζκηζε
ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Δλαπφθεηηαη ζηνπο
εζληθνχο λνκνζέηεο λα ξπζκίζνπλ εηδηθφηεξεο πξνβιέςεηο γηα ην δήηεκα,
εθφζνλ ην θξίλνπλ ζθφπηκν θαηά ηελ ελζσκάησζε ησλ θνηλνηηθψλ
θαλφλσλ. Σν «θνηλνηηθφ ειάρηζην» ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ νθείινπλ λα ζέβνληαη ηα θξάηε κέιε θαη λα δνκνχλ ηηο
ιεπηνκεξέζηεξεο ξπζκίζεηο ηνπο ρσξίο λα αλαηξέπεηαη έκκεζα ή άκεζα
ε θνηλνηηθή ξχζκηζε.
Δθφζνλ ηα θξάηε κέιε ξπζκίδνπλ αλψλπκεο ε θεξψλπκεο ζπκβάζεηο κε
αλάινγα ζπκβαηηθά ραξαθηεξηζηηθά δηα ησλ εζληθψλ δηθαίσλ ηνπο, απηέο
ζα πξέπεη λα εξκελεχνληαη ζχκθσλα κε ην θνηλνηηθφ δίθαην θαη λα
ηεξείηαη ην ζχλνιν ησλ δηαδηθαζηψλ θαη πξνυπνζέζεσλ πνπ αθνξνχλ ηηο
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη γηα ηηο ζπκβάζεηο ησλ
εζληθψλ δηθαίσλ. Ζ αξρή ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ζηελ εθαξκνγή ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ζα δηέπεη ην ζχλνιν ηεο εξκελείαο ησλ εζληθψλ
ξπζκίζεσλ.
Αληίζηξνθα, γηα άιιεο ζπκβάζεηο ππαγφκελεο ζην θαζεζηψο ησλ
δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ θαηά ην θνηλνηηθφ δίθαην, έζησ θαη αλ αληί άιινπ
ζπκβαηηθνχ αληαιιάγκαηνο δίδεηαη ζηνλ αληηζπκβαιιφκελν ε
εθκεηάιιεπζε ηνπ αληηθεηκέλνπ ηνπο (ππεξεζίεο, πξνκήζεηεο θαη άιιεο
κηθηέο ζπκβάζεηο), εθφζνλ δελ εκπίπηνπλ ζην εχξνο ησλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, εθαξκφδεηαη ην θαζεζηψο ησλ νηθείσλ
νδεγηψλ πνπ ηηο δηέπεη αλεμάξηεηα απφ ην είδνο ηνπ ζπκβαηηθνχ
αληαιιάγκαηνο πνπ επηιέγεη έθαζηνο αληηζπκβαιιφκελνο γηα ηνπο
αλαδφρνπο ηνπο.

180

ΜΔΡΟ΢ Β
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζε δεκνζίσλ έξγσλ θαηά ην ειιεληθφ δίθαην

181

Κεθάιαην Η
H ππνδνρή ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ απφ ην
ειιεληθφ δίθαην

1. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ: Σν φλνκα ηεο
ζχκβαζεο304

΢ε αληίζεζε κε ην γαιιηθφ δίθαην, ζην ειιεληθφ δίθαην ν φξνο
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δελ ζπλαληάηαη πξηλ ην πδ
23/1992. ΢πληηζέκελε απφ ιέμεηο πνπ θέξνπλ έληνλν λνκηθφ305 θαη
ηζηνξηθφ βάξνο306, ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ,
απνηειεί έλα ζπκβαηηθφ ηχπν, ν νπνίνο είλαη δπλαηφ λα εθθξάδεηαη
κέζα απφ πνηθίια λνκηθά ζρήκαηα θαη λα ζπλζέηεη δηάθνξα δίθαηα,
304

. Ο πξνβιεκαηηζκφο γηα ηελ πξνέιεπζε ηνπ φξνπ παξαρψξεζε, ζηα γαιιηθά
délégation, απαζρνιεί ήδε εθηελψο θαη ηε γαιιηθή ζεσξία. ΢ρεηηθά βι. ηελ
αλαιπηηθή παξνπζίαζε ηνπ Βezançon X., Essai sur les contrats de travaux et de
services publics, Contribution a l‘histoire administrative de la délégation de mission
publique, LGDJ, Paris 1999, ζ. 10 επ.
305

. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, φπσο αλαπηχρζεθε αλσηέξσ, ππήξμε
ε θιαζζηθφηεξε έθθξαζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο ηνπ γαιιηθνχ δηθαίνπ θαηά
ηνπο ρξφλνπο ηεο πιήξνπο αλάπηπμήο ηεο δειαδή θαηά ην 19ν αηψλα. Μεηαμχ ησλ
αξκνδηνηήησλ ησλ δεκάξρσλ ηνπ 1861 ζπγθαηειέγνληαο νη παξαρσξήζεηο ζε
εηαηξίεο, ζσκαηεία ή ηδηψηεο θαηαζθεπήο έξγσλ δεκνηηθνχ ελδηαθέξνληνο, ελψ θαηά
ηνπο θψδηθεο ησλ Καηαζθεπαζηψλ ηνπ 1860 αληηθείκελν ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο είλαη ε θαηαζθεπή ησλ έξγσλ πνπ παξαρσξνχληαη ….΢ρεηηθά βι.
Βezancon X., Essai sur les contrats de travaux et de services publics, Contribution a
l‘histoire administrative de la délégation de mission publique, αλσηέξσ ζ. 106.
306

. Αληί πνιιψλ βι. Suleiman E., Le service public: changement du concept ? ζε
Chevalier J.M., Ekeland I., Frison- Roche M.A., (dir) L‘idée de service public estelle encore soutenable ? PUF, Paris 1999, ζ. 47 επ. Γηα ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο θαη
ηε ζεκαζίαο ηεο σο πξνηχπνπ δηνηθεηηθήο ζχκβαζεο απφ ηελ ειιεληθή βηβιηνγξαθία
ηελ πξνζέγγηζε ηνπ Φινγατηε ΢., Ζ δηνηθεηηθή ζχκβαζε Έλλνηα θαη θχζε. Αλη.
΢άθθνπιαο 1991, ζ. 89 επ., κε αλαιπηηθή παξάζεζε ηεο ηζηνξηθήο δηαδξνκήο θαη ηεο
ζπγθξηηηθήο εμέιημεο ηεο ζχκβαζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο. Γεληθά αθφκε γηα ηελ
επίδξαζε ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ζηελ ηζηνξία ηνπ δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ βι. Burdeau
F., Histoire du droit administratif, PUF, themis Droit Public, 1995.

182

ζεσξίεο ή ζέζεηο307. Ο ζπγθεθξηκέλνο ζπκβαηηθφο ηχπνο θιεξνλφκεζε
απφ ηε ζεσξία ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο308 ηνλ φξν «παξαρψξεζε»
ζέηνληαο ηνπο λνκηθνχο ζε δηιήκκαηα ζε ζρέζε κε ην θαηά πφζνλ
απνθηά ζεκαληηθή επηθαηξφηεηα ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
πνπ ηφζν αμηνπνίεζε ην παξαδνζηαθφ δηνηθεηηθφ δίθαην 309. Σελ
θξίζηκε απηή έλλνηα ζπλέζεζε κε απηή ησλ «δεκνζίσλ έξγσλ», ψζηε
λα πξνζδψζεη ζπγθεθξηκέλν ραξαθηήξα ζην εχξνο ηεο. Κάζε φξνο ηνπ
νλφκαηνο ηεο ζχκβαζεο απηήο έρεη δηαθνξεηηθή έλλνηα θαηά ην
εζσηεξηθφ δίθαην θαη δηαθνξεηηθή θαηά ην θνηλνηηθφ, κε ζπλέπεηα ε
κεηάθξαζε απφ ηελ νδεγία ζηα ειιεληθά ηεο έλλνηαο πνπ αξρηθά
πηνζεηήζεθε λα δεκηνπξγεί έλα ιεθηηθφ παξάδνμν ζηε γιψζζα ηνπ
εζσηεξηθνχ δηθαίνπ310. Κάζε ιέμε μέρσξα ελέρεη πνιπζεκείεο ζηε
307

. Ο ζπγθεθξηκέλνο ζπκβαηηθφο ηχπνο είλαη πιένλ ξπζκηζκέλνο, αιιά ζα κπνξνχζε
θαη λα πθίζηαηαη σο αξξχζκηζηε κηθηή ζχκβαζε δπλάκεη ηεο ειεπζεξίαο ησλ
ζπκβάζεσλ. Ζ απηνλνκία ηεο ηδησηηθήο βνχιεζεο πξνζέθεξε ην ππνθαηάζηαην ηεο
δχζθακπηεο λνκνζεηηθήο δηαδηθαζίαο ζέηνληαο ζε θίλεζε έλαλ αέλαν κεραληζκφ
αλαλέσζεο, φηαλ ην αγγινζαμσληθφ δίθαην εθεχξε ηα ζπζηήκαηα ΒΟΣ, θνθ γηα ηα
νπνία γίλεηαη ιφγνο εθηελψο. ΢ρεηηθά κε ηνλ πξνβιεκαηηζκφ απηφ βι. Γεσξγηάδε Α.,
Νέεο κνξθέο ζπκβάζεσλ ηεο ζχγρξνλεο νηθνλνκίαο, Γ έθδνζε Αλη. ΢άθθνπιαο 1998,
ζ. 3 επ. Ζ ηδηαηηεξφηεηά ηνπ έγθεηηαη φηη αξρηθά ιεηηνχξγεζε σο ηξφπνο
θαηαζηξαηήγεζεο ησλ θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ιφγσ ησλ γαιιηθψλ ηνπ
ηδηαηηεξνηήησλ πξνεξρφκελσλ απφ ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο
ελψ θαηφπηλ ζπζηεκαηνπνηήζεθε δεκηνπξγηθά.
308

. Αληί πνιιψλ βι. γηα ην ειιεληθφ δίθαην Παπαραηδή, Γ., ΢χζηεκα ηνπ ελ Διιάδη
ηζρχνληνο δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ, Γ έθδνζηο Αζήλα 1960, ζ. 237 επ., Γέλδηα Μ., Δπί
ηεο νπζίαο θαη ηεο εμειίμεσο ηεο έλλνηαο ηεο δεκνζίαο ππεξεζίαο, ΔπΓΓΓ, 1957, ζ
113 επ., Φινγατηε ΢., Ζ δηνηθεηηθή ζχκβαζε, αλσηέξσ, Σάρνπ Α., Γηνηθεηηθφ
Οηθνλνκηθφ Γίθαην, ΢άθθνπιαο 1992, ζ. 349 επ., Σζακπάζε Α., Ζ δηνηθεηηθή
ζχκβαζε, Ννκνινγία Γεκνζίσλ Έξγσλ η. 3. Γηα ην γαιιηθφ δίθαην εμάιινπ εληειψο
ελδεηθηηθά γηα ηελ έλλνηα απηή βι. αληί πνιιψλ βι. Linotte D. – Mestre A., Services
Publics et Droit public économique. LiTEC, Chenot B., Droit public économique,
Cours de Droit IEP, Paris, 1957-58, De Laubadère A., Droit public économique, De
Corail J.L., La crise de la notion de service public, LGDJ, 1954, De Corail J.L., Le
juge administratif et la qualification des interventions de l‘Etat dans le domaine de
l‘économie, Et. homm.Ch. Einsenmann, Chenot B., La notion de service public dans
la jurisprudence économique de Conseil d‘Etat, EDCE, 1950, Delmas Marsalet., Le
contrôle juridictionnel des interventions économiques de l‘Etat, EDCE 1969,
Jeanneau B., Droit des services publics et des entreprises nationaux, Dalloz1983.
309

. Duguit L., Les Transformations du droit public, La mémoire du droit, 1999,
(επαλέθδνζε ηεο έθδνζεο ηνπ 1913 Librairie Armand Colin).
310

. Γηα ην πξφβιεκα ηεο γιψζζαο ηνπ δηθαίνπ βι. αληί πνιιψλ Sourioux J.L.Lerat P., Le langage du droit, PUF, Le Juriste1975, φπνπ θαη αλαιπηηθή
βηβιηνγξαθία ηδίσο θαη γηα ην δήηεκα ηεο νλνκαηνινγίαο ησλ ζπκβάζεσλ θαη ηεο
ζεκαζίαο ηεο. Le Language du Droit, Archives de Philosophie du droit, Tome XIX,
183

λνκηθή γιψζζα, αιιά θαη ε φιε ζχλζεζε ηνπ νλφκαηνο ηεο ζχκβαζεο,
παξαπέκπεη ζηε γλσζηή θαη παιαηφηεξε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο. Oη ηειεπηαίεο απηέο δχν ιέμεηο φκσο είλαη πνπ
θάλνπλ ηε ζεκαληηθή δηαθνξά. ΢ηελ πξαγκαηηθφηεηα, φπσο
απνδεηθλχεηαη κέζα απφ ην θνηλνηηθφ θαη κέζα απφ ην δεκφζην δίθαην,
ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη κηα ζχκβαζε, ην
φλνκα ηεο νπνίαο επάγεηαη ζπγθεθξηκέλεο πξάμεηο θαη ζρέδηα ηα νπνία
ππήξραλ ζην λνπ ηνπ θνηλνηηθνχ λνκνζέηε φηαλ επέιεμε ηελ νλνκαζία
ηεο ζχκβαζεο. Δίλαη κηα ζχκβαζε – πξάμε. Σφζν δηφηη ε δεκηνπξγία
ηεο αλέηξεςε φπσο θαηαδείρζεθε ηηο κεζφδνπο θαηαζηξαηήγεζεο ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, φζν θαη γηαηί κε ην φλνκά ηεο πξνζέδσζε
ηδενινγηθή πνιπζεκεία ζηελ θαηαζθεπή ησλ επξσπατθψλ δηθηχσλ ζην
ηέινο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1990311.
Ήζειε ν δεκηνπξγφο απηνχ ηνπ φξνπ λα αλνίμεη έλα δηάινγν γηα ηηο
λνκηθέο θαηεγνξίεο πνπ ηφζν απαζρφιεζαλ ηε ζεσξία ηνπ δηθαίνπ ηνλ
ηειεπηαίν αηψλα; Ήζειε λα ακπλζεί απιά ζηηο θαηαζθεπέο ησλ
λνκηθψλ γηα λα απνθχγνπλ ην ζθιεξφ λνκηθφ πιαίζην πνπ έζεζε ην
θνηλνηηθφ δίθαην γηα ηε δεκνπξάηεζε ησλ δεκφζησλ έξγσλ; Τπήξμε
πξφζεζε αλαβίσζεο ηεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο θαη
θαη‘επέθηαζε ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ή ε επαλεηζδνρή ηνπ φξνπ ζηα
εζληθά δίθαηα δηα κέζνπ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ δελ είλαη παξά έλα
αθφκε πέπιν, ην νπνίν ζνιψλεη ε δηαθάλεηα πνπ ηφζν ππνζηεξίδεη ην
θνηλνηηθφ δίθαην; Σα εξσηήκαηα απηά ζα επηρεηξήζνπκε λα
πξνζεγγίζνπκε ζην πιαίζην ηνπ παξφληνο δεδνκέλνπ φηη ε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ππήξμε κνριφο αλάπηπμεο ησλ
πεξηζζφηεξσλ έξγσλ ππνδνκήο ηεο πεξηφδνπ 1990- 2000 ζηελ Διιάδα
θαη αθνξνχζε ηα έξγα θνηλνηηθνχ ελδηαθέξνληνο, είηε απηά ήηαλ κέξνο
ησλ δηεπξσπατθψλ δηθηχσλ, είηε ζπληεινχζαλ νπζηαζηηθά ζηελ
αλάπηπμή ηνπο312.
SIREY Paris, 1974 (ζπιινγηθφο ηφκνο) , Dubuchet P., Sémiotique Juridique, PUF
Les voies du droit, Paris, 1990, Cornu G., Linguistique Juridique, Montchrestien,
Domat Droit Prive, Paris, 1990 κε αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία θαηά ζέκαηα.
311

. Γηα ηηο ιέμεηο- πξάμεηο ζηε γισζζνινγία αιιά θαη ηδίσο ζηε γιψζζα ηνπ δηθαίνπ
βι. Austin J.L., How to do things with words, Oxford 1962, Sourioux J.L.- Lerat
P., Le langage du droit, PUF, Le Juriste, 1975, ζ. 50 επ.
. Με ηελ εμαίξεζε ησλ έξγσλ ηνπ ΠΑΘΔ πνπ παξφηη θαηαζθεπάζζεθαλ κε
παξαδνζηαθέο θαηαζθεπαζηηθέο ζπκβάζεηο ζε κεγάιε έθηαζε ηψξα πξνσζείηαη δηα
ηεο κεζφδνπ ησλ ζπδπαζκψλ παξαρψξεζεο ε ππαγσγή ηνπο ζε θαζεζηψο ζπκβάζεσλ
παθαρψξεζεο θαη ηδησηηθήο εθκεηάιιεπζεο, ησλ έξγσλ ηεο Δγλαηίαο πνπ έγηλαλ απφ
ηδησηηθή ΑΔ ηνπ λ. 2229/94 θαη ζπδεηείηαη έληνλα ε πξνψζεζε ηεο ηδησηηθήο ηεο
εθκεηάιιεπζεο, θαζψο θαη ησλ έξγσλ ηνπ Μεηξφ ηεο Αζήλαο πνπ μεθίλεζαλ σο
312

184

Ζ απάληεζε απφ άπνςε γιψζζαο ηνπ δηθαίνπ είλαη βεβαίσο πξφδειε.
Ο φξνο ζην ειιεληθφ δίθαην εηζήιζε θαηά κεηάθξαζε απφ ηελ
θνηλνηηθή νδεγία θαηά ηελ ελζσκάησζε ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ.
΢πλεπψο ν πξνβιεκαηηζκφο γηα ηελ εηζδνρή ηνπ λένπ φξνπ ζα πξέπεη
πξσηίζησο λα πξνβιεκαηίζεη ζην επίπεδν ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη
δεπηεξεπφλησο ηνπ εζσηεξηθνχ δηθαίνπ ζην κέηξν πνπ ε λνκνζεηηθή
βνχιεζε ζρεκαηηζκνχ ηνπ λνκηθνχ λενινγηζκνχ εθθξάζζεθε ζε
θνηλνηηθφ επίπεδν. Σν φλνκα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ, έρεη ινηπφλ ηχρε αλάινγε κε ηε θχζε ηεο ζχκβαζεο
θαζ‘εαπηήο. Δίλαη ακηγψο θνηλνηηθφ313.
Ρεηά επηζεκαίλεηαη φηη, γηα ηελ αλάγθεο ηεο ζπγθεθξηκέλεο
πξνζέγγηζεο, δελ ζα εμεηαζζεί ν γεληθφηεξνο πξνβιεκαηηζκφο ηεο
ζρέζεο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο κε ην
θνηλνηηθφ ή ην εζσηεξηθφ δίθαην, ε νπνία αθνξά πξσηίζησο ηελ
δηαρείξηζε ησλ πφξσλ θαη ελέρεη εληειψο δηαθνξεηηθή ινγηθή θαη αξρέο
ελφςεη ηεο αλάπηπμήο ηεο314. Αληίζεηα ν πξνβιεκαηηζκφο ζα
πεξηνξηζζεί ζηνλ λενεηζαρζέληα ζπκβαηηθφ ηχπν ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ αθνξά «έξγα», ηδίσο δειαδή
αθνξά αλάπηπμε ππνδνκψλ. Ζ παξαηήξεζε απηή πεξηνξίδεη
νπζηαζηηθά ηελ έθηαζε ηνπ πξνβιεκαηηζκνχ πνπ αλαπηχζζεηαη,
θξίλεηαη φκσο αλαγθαία ελφςεη ηνπ γεγνλφηνο φηη, γηα κηα δεθαεηία θαη
πεξηζζφηεξν, ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, αθνχ εηζήιζε
ζηα εζσηεξηθά δίθαηα ησλ θξαηψλ κειψλ, δηέηξεμε κηα δηαδξνκή, ε
νπνία επηηξέπεη ηε ζπλαγσγή θάπνησλ πξψησλ παξαηεξήζεσλ θαη
ζθέςεσλ. Αληίζεηα ε παξαρψξεζε πφξσλ απνηειεί δήηεκα ηνπ νπνίνπ
ε λνκηθή νξηνζέηεζε αθφκε ηειεί ππφ ζπδήηεζε.

παξαρψξεζε δεκνζίσλ έξγσλ αιιά ιφγσ πξνβιεκάησλ ηεο δεκνπξάηεζεο
θαηέιεμαλ ζε θαζεζηψο δεκνζίσλ έξγσλ ζχκθσλα κε ηνλ λ. 1955/91.
313

. Αλ θαη ε γαιιηθή ηνπ θαηαγσγή δελ ακθηζβεηείηαη δεδνκέλνπ φηη φπσο
αλαπηχρζεθε ζην πξνεγνχκελν θεθάιαην, ην γαιιηθφ δίθαην γλψξηδε ηε ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ κε ζαθήλεηα.
314

. Βι. ζρεηηθά θαη ηελ ΢ηΔ 2947/1999, ζε Γηθαηψκαηα ηνπ Αλζξψπνπ 8, 2000 ζ.
1038 θαη επ.

185

2. Ζ ελζσκάησζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
ζην ειιεληθφ δίθαην
΢ε αληίζεζε κε ηε γαιιηθή νξνινγία, φπσο επηζεκάλζεθε ήδε, φπνπ ε
έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπλαληάην
παξάιιεια κε απηή ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο, ζην ειιεληθφ δίθαην
ήηαλ γλσζηή κέρξη ην 1993 κφλνλ ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ εηζήιζε, φπσο
είδακε, ζηελ νξνινγία ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ κεηά απφ ηξνπνπνίεζε
ηεο νδεγίαο γηα ηα δεκφζηα έξγα 71/305/ΔΟΚ315. Σν ειιεληθφ δίθαην
ηελ πηνζέηεζε κε ηελ, νκνινγνπκέλσο θαζπζηεξεκέλε, ελζσκάησζε
ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ δηα ηνπ πδ 23/1993, φπσο ζα δνχκε αλαιπηηθά
πην θάησ316. Έθηνηε, ην ειιεληθφ δίθαην ελζσκάησζε ηε λέα απηή
έλλνηα, ρσξίο σζηφζν λα αληηκεησπίζεη κε ηδηαίηεξε έκθαζε ηηο
ηδηνξξπζκίεο ηεο, παξά ηελ επηθαηξφηεηα ηνπ δεηήκαηνο ζηε

315

. H νδεγία 93/37/ΔΟΚ απνηειεί, φπσο ήδε επηζεκάλζεθε, θσδηθνπνίεζε ηεο
πξνγελέζηεξεο νδεγίαο 71/305/ΔΟΚ, ε νπνία είρε επαλεηιεκκέλα ηξνπνπνηεζεί.
΢ρεηηθά
βι.
θαη
ζην
δίθηπν
http://europa.eu.int/eurlex/el/lif/dat/1993/el_393L0037.html.
316

. Ζ ειιεληθή λνκνζεζία ελζσκάησζε ηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ κε ην π.δ. 23/ 93
«Πξνζαξκνγή ηεο ειιεληθήο λνκνζεζίαο γηα ηα Γεκφζηα Έξγα πξνο ηηο δηαηάμεηο ησλ
νδεγηψλ 71/304, 71/305, 78/669, 89/440, θαη 89/665 ηεο ΔΟΚ» (ΦΔΚ 8/93 Α), φπσο
ηξνπνπνηήζεθε κε ην π.δ. 85/95 (ΦΔΚ 52 Α) «Σξνπνπνίεζε θαη ζπκπιήξσζε ηνπ
Π.Γ. 23/1993» θαη κε ην π.δ. 92 ηεο 3/8.3.95 «Σξνπνπνίεζε θαη ζπκπιήξσζε ηνπ
Π.Γ. 23/1993» θαη ηζρχεη ζήκεξα. Δπίζεο ζηνλ λ.2576/98 «Βειηίσζε ησλ
δηαδηθαζηψλ γηα ηελ αλάζεζε ηεο θαηαζθεπήο ησλ δεκνζίσλ Έξγσλ θαη άιιεο
δηαηάμεηο» πεξηέρνληαη δηαηάμεηο ζε ελαξκφληζε κε ηελ αλσηέξσ νδεγία, κε ηηο νπνίεο
πξνζδηνξίδνληαη θαη επηβεβαηψλνληαη νη βαζηθέο θαη πάγηεο αξρέο πνπ απνηεινχλ ηνλ
θεληξηθφ άμνλα γηα ηελ δηαζθάιηζε ηνπ πγηνχο αληαγσληζκνχ, ηεο δηαθάλεηαο θαη ηεο
αληηθεηκεληθφηεηαο θαηά ηηο δεκνπξαηήζεηο ησλ Γεκνζίσλ Έξγσλ, πνπ
πξαγκαηνπνηνχληαη απφ φινπο ηνπο θνξείο ηνπ δεκφζηνπ ηνκέα θαζψο θαη δηαηάμεηο
ζρεηηθέο κε ηε ξχζκηζε ηνπ δεηήκαηνο ησλ ηδηαίηεξα ρακειψλ πξνζθνξψλ, ψζηε λα
θαηαζηεί εθηειεζηή ε δηάηαμε ηεο παξ. 5 ηνπ άξζξνπ 30 ηνπ π.δ. 23/93. Σν ίδην
ζπκβαίλεη θαη κε ηνλ λ. 2372/1996 «΢χζηαζε θνξέσλ γηα ηελ επηηάρπλζε ηεο
αλαπηπμηαθήο δηαδηθαζίαο θαη άιιεο δηαηάμεηο» (ΦΔΚ Α29/28.2.96), ν νπνίνο
πεξηιακβάλεη δηαηάμεηο ζρεηηθέο κε ηελ εθηέιεζε ζπκπιεξσκαηηθψλ εξγαζηψλ απφ
ηνλ αλάδνρν πνπ δελ πεξηιακβάλνληαη ζην αξρηθψο αλαηεζέλ έξγν κε ηηο
πξνυπνζέζεηο πνπ ζέηεη ε παξ. 3 ηνπ άξζξνπ 8 ηνπ π.δ. 23/93. Σέινο πξφζθαηα κε ην
π.δ. 334/2000 ελζσκαηψζεθε ζηελ ειιεληθή λνκνζεζία ε νδεγία 93/37/ΔΟΚ φπσο
ηζρχεη κεηά ηελ ηξνπνπνίεζή ηεο κε ηελ νδεγία 97/52/ΔΚ

186

ζπγθεθξηκέλε ηζηνξηθή πεξίνδν, ιφγσ ηεο δεκνπξάηεζεο ησλ
«κεγάισλ έξγσλ» κε απηφ ην ζπκβαηηθφ πιαίζην317.
Ζ πξψηε αλαθνξά θαη ξχζκηζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ έγηλε ζηελ ειιεληθή λνκνζεζία αξρηθά κε ην πδ 23/1993
«Πξνζαξκνγή ηεο Διιεληθήο λνκνζεζίαο γηα ηα δεκφζηα έξγα πξνο ηηο
δηαηάμεηο ησλ νδεγηψλ 71/304, 71/305, 78/669, 89/440 θαη 89/665 ηεο
ΔΟΚ» πνπ ελζσκάησζε ην θνηλνηηθφ δίθαην ησλ δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ
δεκνζίσλ έξγσλ. ΢χκθσλα κε ην πδ 23/1993 ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη ζπκβάζεηο δεκνζίσλ έξγσλ ζηηο
νπνίεο ην ζχλνιν ή κέξνο ηεο απνδεκίσζεο ηνπ αλαδφρνπ γηα ηελ
εθηέιεζε ησλ έξγσλ ζπλίζηαηαη ζην δηθαίσκα εθκεηάιιεπζεο ηνπ
έξγνπ απφ απηφλ, είηε ζην δηθαίσκα απηφ ζε ζπλδπαζκφ κε θαηαβνιή
ακνηβήο318. Αλάδνρνο παξαρψξεζεο ζχκθσλα κε ην ίδην πξνεδξηθφ
δηάηαγκα είλαη ε επηρείξεζε ή νη επηρεηξήζεηο ή φκηινο επηρεηξήζεσλ
ζηνπο νπνίνπο αλαηίζεηαη κε ζχκβαζε παξαρψξεζεο ε εθηέιεζε ηνπ
έξγνπ319. Γηα ηελ δηεπθξίληζε ηεο έλλνηαο είλαη θξίζηκν λα επηζεκαλζεί
φηη ην ίδην πξνεδξηθφ δηάηαγκα νξίδεη σο έξγν ην απνηέιεζκα ελφο
ζπλφινπ νηθνδνκηθψλ εξγαζηψλ ή εξγαζηψλ πνιηηηθνχ κεραληθνχ πνπ
πξννξίδεηαη λα πιεξνί απηφ θαζαπηφ κηα νηθνλνκηθή ή ηερληθή
ιεηηνπξγία320.
Απφ ηα αλσηέξσ πξνθχπηεη φηη ε ειιεληθή λνκνζεζία λνεί σο ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίνπ έξγνπ ηε ζχκβαζε εθείλε ε νπνία ζπλάπηεηαη
κεηαμχ κηαο αλαζέηνπζαο αξρήο, φπσο απηή νξίδεηαη ζην πδ 23/1993
θαη ελφο αλαδφρνπ παξαρψξεζεο γηα ηελ θαηαζθεπή νηθνδνκηθνχ
έξγνπ ή έξγνπ πνιηηηθνχ κεραληθνχ πνπ πξννξίδεηαη λα πιεξνί απηφ
θαζαπηφ κηα νηθνλνκηθή ή ηερληθή ιεηηνπξγία ζηελ νπνία ην ζχλνιν ή
κέξνο ηεο απνδεκίσζεο ηνπ αλαδφρνπ γηα ηελ εθηέιεζε ησλ έξγσλ

317

. Joerges Ch., The Europeanization of Private Law as a Rationalization Process
and as a Context of Legal Disciplines' - an Analysis of the Directive on Unfair Terms
in Consumer Contracts, European Review of Private Law (forthcoming 1995)
318

319

. άξζξν 3 πεξ. 1δ ηνπ πδ 23/1993.
. άξζξν 3 πεξ. 1ζ ηνπ πδ 23/1993.

320

. άξζξν 3 πεξ. 1γ ηνπ πδ 23/1993. ΋πσο ήδε επηζεκάλζεθε ε έλλνηα δελ
ηαπηίδεηαη κε ηνλ νξηζκφ ηνπ λ. 1418/84.

187

ζπλίζηαηαη ζην δηθαίσκα εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ απφ απηφλ είηε ζην
δηθαίσκα απηφ ζε ζπλδπαζκφ κε θαηαβνιή ακνηβήο321.
Ζ πξφβιεςε ηνπ πδ 23/1993 ήηαλ ε πξψηε πνπ απέδσζε ζπζηεκαηηθά
ηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζην ειιεληθφ
δίθαην ξπζκίδνληαο θαη θάπνηα ζεκαληηθά δεηήκαηα ζε ζρέζε κε ηελ
θαηεγνξία απηή ησλ ζπκβάζεσλ. Δπηζεκαίλεηαη εμ αξρήο φηη ε
ζπγγέλεηα ή ε ιεθηηθή ηαπηνινγία φξσλ πνπ πξνυθίζηαλην ζηελ
ειιεληθή λνκηθή νξνινγία, φπσο απηή ησλ δεκνζίσλ έξγσλ, ή ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο, ηνπ αλαδφρνπ ή αθφκε θαη απηή θαζ‘εαπηή ε
έλλνηα ηνπ έξγνπ, δελ ζεκαίλεη φηη ππάξρεη ζπληαχηηζε ησλ φξσλ πνπ
γλψξηδε ην εζσηεξηθφ δίθαην κε ηνπο λενεηζαρζέληεο νκψλπκνπο. Ζ
δηαπίζησζε απηή έρεη ηδηαίηεξε ζεκαζία δεδνκέλνπ φηη πνιιέο
κεηαγελέζηεξεο παξεξκελείεο ζα κπνξνχζαλ λα είραλ απνθεπρζεί αλ
ήηαλ εμαξρήο απνδεθηφ, φηη κε ηελ ελζσκάησζε ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ δηα ηνπ πδ 23/1993 πηνζεηήζεθε, σο πξνο ηε ζπγθεθξηκέλε
θαηεγνξία έλαο ηδηαίηεξνο ζπκβαηηθφο ηχπνο, δηεπφκελνο απνθιεηζηηθά
απφ ηνπο θαλφλεο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη βεβαίσο ηνπ δηθαίνπ
ελζσκάησζεο.

3. Σν λνκηθφ πιαίζην ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ θαηά ην εζσηεξηθφ δίθαην
΋πσο θαη κε ηνπο θαλφλεο ησλ θνηλνηηθψλ νδεγηψλ, ην ειιεληθφ δίθαην
ελζσκάησζεο, ην νπνίν απέθπγε σο πξνο ην δήηεκα λα δηαθνξνπνηεζεί
ή λα αλαιάβεη λνκηθέο ή άιιεο πξσηνβνπιίεο αιιά πηνζέηεζε
θαη‘αθξηβή κεηάθξαζε ην πεξηερφκελν ηεο θνηλνηηθήο νδεγίαο, ε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ξπζκίζζεθε εηδηθά σο πξνο
ζπγθεθξηκέλα δεηήκαηα ηα νπνία αθνξνχζαλ ην θαζεζηψο
δεκνζηφηεηαο ηεο ζχλαςήο ηεο, ην θαζεζηψο ησλ δηαδηθαζηψλ
δεκνζηφηεηαο πνπ νθείινπλ λα ηεξνχλ νη αλάδνρνη παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ, ηε ζρέζε ησλ αλαδφρσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ κε ηηο αλαζέηνπζεο αξρέο σο πξνο ην δήηεκα ηεο απνθπγήο
ζπγθέληξσζεο θαη ηεο πξφβιεςεο ππνρξέσζεο αλάζεζεο κέξνπο ηνπ
ζπκβαηηθνχ ηνπο αληηθεηκέλνπ ζε ηξίηνπο, ή ηέινο ε ζρέζε ησλ
αλαδφρσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ κε ηηο ζπλδεδεκέλεο
επηρεηξήζεηο κε απηνχο ή ηνπο ζπκπξάηηνληεο εηαίξνπο γηα ηελ
321

. Βι. ηδίσο θαη ΢θνπξή Β., Πξνζαλαηνιηζκνί ζην Γεκφζην Γίθαην, ΗΗ, Γεκφζηεο
΢πκβάζεηο Έξγσλ, Πξνκεζεηψλ θαη ππεξεζηψλ, ΢άθθνπιαο, Θεζζαινλίθε 2000, ζ.
335 επ.
188

εθηέιεζε ηνπ αληηθεηκέλνπ ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ. Αληαγσληζκφο θαη δηαθάλεηα είλαη ζπλεπψο νη ιέμεηο θιεηδηά
θαη γηα ην εζσηεξηθφ δίθαην ησλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ.
Δηδηθφηεξα, κε ην άξζξν 6 ηνπ πδ 23/1993 θαζνξίζζεθε ην είδνο ησλ
θαλφλσλ δεκνζηφηεηαο πνπ εθαξκφδνπλ γηα ηελ αλάζεζε ησλ
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ νη αλαζέηνπζεο αξρέο.
Με ηελ παξάγξαθν 2 ηνπ ίδηνπ άξζξνπ πξνβιέθζεθε φηη ε αλαζέηνπζα
αξρή έρεη δηθαίσκα, είηε λα επηβάιεη ζηνλ αλάδνρν παξαρψξεζεο λα
αλαζέζεη ζε ηξίηνπο ζπκβάζεηο πνπ αληηπξνζσπεχνπλ ηνπιάρηζηνλ ην
30% ηεο ζπλνιηθήο αμίαο ησλ έξγσλ πνπ απνηεινχλ ην αληηθείκελν ηεο
παξαρψξεζεο, πξνβιέπνληαο ηαπηνρξφλσο φηη νη ππνςήθηνη ζα έρνπλ
ην δηθαίσκα λα απμήζνπλ ην ελ ιφγσ πνζνζηφ, ην νπνίν ειάρηζην
πνζνζηφ πξέπεη λα αλαθέξεηαη ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίνπ
έξγνπ, είηε λα θαιέζεη ηνπο ππνςεθίνπο αλαδφρνπο λα ππνδείμνπλ νη
ίδηνη ζηηο πξνζθνξέο ηνπο ην πνζνζηφ, εθφζνλ ηνχην ππάξρεη, ηεο
ζπλνιηθήο αμίαο ησλ έξγσλ, ηα νπνία απνηεινχλ ην αληηθείκελν ηεο
παξαρψξεζεο θαη πνπ πξνηίζεληαη λα αλαζέζνπλ ζε ηξίηνπο.
Με ηελ παξάγξαθν 3 ηνπ ίδηνπ άξζξνπ πξνβιέθζεθε ην είδνο ησλ
δηαδηθαζηψλ πνπ νθείινπλ λα εθαξκφδνπλ νη αλάδνρνη παξαρψξεζεο
πξνθεηκέλνπ λα αλαζέζνπλ ζε ηξίηνπο έξγα φηαλ ε αμία ηνπο μεπεξλά
ην πξνζδηνξηδφκελν θαηψθιη. ΢εκεηψλεηαη πάλησο ξεηά ζην άξζξν
απηφ φηη δελ ζεσξνχληαη σο ηξίηνη νη επηρεηξήζεηο νη νπνίεο ζπληζηνχλ
θνηλνπξαμία γηα λα επηηχρνπλ ηελ παξαρψξεζε, νχηε νη επηρεηξήζεηο
πνπ ζπλδένληαη κε ηηο επηρεηξήζεηο απηέο. Χο ζπλδεδεκέλε επηρείξεζε
λνείηαη, ζχκθσλα κε ην ίδην άξζξν, θάζε επηρείξεζε ζηελ νπνία ν
αλάδνρνο κπνξεί λα αζθήζεη θπξίαξρε επηξξνή, ή θάζε επηρείξεζε ε
νπνία κπνξεί λα αζθήζεη θπξίαξρε επηξξνή ζηνλ αλάδνρν, ή ε νπνία
φπσο θαη ν αλάδνρνο ππφθεηηαη ζηελ θπξίαξρε επηξξνή κηαο άιιεο
επηρείξεζεο ιφγσ ηδηνθηεζίαο, ρξεκαηνδνηηθήο ζπκκεηνρήο ή ησλ
θαλφλσλ πνπ ηε δηέπνπλ. Ζ θπξίαξρε επηξξνή ηεθκαίξεηαη φηαλ κία
επηρείξεζε έλαληη κηαο άιιεο επηρείξεζεο άκεζα ή έκκεζα α. θαηέρεη
ηελ πιεηνςεθία ηνπ θαιπθζέληνο θεθαιαίνπ ηεο επηρείξεζεο, ή β.
δηαζέηεη ηελ πιεηνςεθία ησλ ςήθσλ πνπ ζπλδένληαη κε ηα κεξίδηα ηα
νπνία εθδίδεη ε επηρείξεζε ή γ. κπνξεί λα δηνξίδεη πεξηζζφηεξα απφ ηα
κηζά κέιε ηνπ νξγάλνπ δηνίθεζεο δηεχζπλζεο ή επνπηείαο ή επνπηείαο
ηεο επηρείξεζεο. Ο πεξηνξηζηηθφο θαηάινγνο απηψλ ησλ επηρεηξήζεσλ
επηζπλάπηεηαη ζηελ αίηεζε ππνςεθηφηεηαο γηα ηελ παξαρψξεζε. Ζ
ελεκέξσζε ηνπ θαηαιφγνπ απηνχ πξαγκαηνπνηείηαη κε βάζε ηηο

189

κεηαγελέζηεξεο κεηαβνιέο πνπ ζεκεηψλνληαη ζηνπο δεζκνχο πνπ
ππάξρνπλ κεηαμχ ησλ επηρεηξήζεσλ.
Σν άξζξν 14. 3 ηνπ ίδηνπ πδ φξηζε φηη νη αλαζέηνπζεο αξρέο πνπ
πξνηίζεληαη λα πξνζθχγνπλ ζηε δηαδηθαζία παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ γλσζηνπνηνχλ ηελ πξφζεζή ηνπο απηή κε ζρεηηθή πξνθήξπμε.
Δμάιινπ ην άξζξν 14.4 νξίδεη νη αλάδνρνη παξαρψξεζεο πνπ δελ είλαη
αλαζέηνπζεο αξρέο θαη πνπ πξνηίζεληαη λα αλαζέζνπλ ζε ηξίηνπο θαηά
ηελ έλλνηα ηνπ άξζξν 6 παξ. 4 γλσζηνπνηνχλ ηελ πξφζεζή ηνπο κε
ζρεηηθή πξνθήξπμε. Οη ζρεηηθέο πξνθεξχμεηο ζπληάζζνληαη ζχκθσλα
κε ηα ππνδείγκαηα ησλ πξνζαξηεκάησλ 4 θαη 5 ηνπ πξνεδξηθνχ
δηαηάγκαηνο.
Δηδηθφ θαζεζηψο πξνβιέπεη ην πδ θαη σο πξνο ηηο πξνζεζκίεο πνπ
νθείινπλ λα ηεξνχλ νη αλαζέηνπζεο αξρέο γηα ηελ ππνβνιή
ππνςεθηνηήησλ γηα ηελ παξαρψξεζε κε ην άξζξν 19 απηνχ, ελψ κε ην
άξζξν 20 νξίζζεθαλ νη πξνζεζκίεο πνπ νθείινπλ λα ηεξνχλ νη
αλάδνρνη παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ γηα ηελ αλάζεζε ζε ηξίηνπο
ζπκβάζεσλ.

4. Ζ ξχζκηζε ηνπ πδ 334/2000 «Πξνζαξκνγή ηεο ειιεληθήο
λνκνζεζίαο γηα ηα δεκφζηα έξγα πξνο ηηο δηαηάμεηο ηεο νδεγίαο
93/37/ΔΟΚ, φπσο ηξνπνπνηήζεθε θαη ζπκπιεξψζεθε» γηα ηηο
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ

Ζ επηβεβαίσζε ηεο απφπεηξαο θαη ε επηζεκνπνίεζε ηεο απνδνρήο
ησλ λνκνινγηαθψλ ιχζεσλ
΢ήκεξα, ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίνπ έξγνπ
νξίδεηαη ζην πδ 334/2000 «Πξνζαξκνγή ηεο ειιεληθήο λνκνζεζίαο γηα
ηα δεκφζηα έξγα πξνο ηηο δηαηάμεηο ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ, φπσο
ηξνπνπνηήζεθε θαη ζπκπιεξψζεθε»322 κε ην άξζξν 3 παξ. δ θαηά ηνλ
απηφ νξηζκφ πνπ δφζεθε ζην πξνγελέζηεξν πδ 23/1993 θαη δηέπεηαη
απφ απηφ. Ο ζπγθεθξηκέλνο νξηζκφο θαη ην ελ γέλεη θαζεζηψο ησλ
322

. ΦΔΚ Α 279 ηεο 21.12.2000. ΢ρεηηθά βι. θαη ΠΔ ΢ηΔ 424/2000.

190

ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δελ ηξνπνπνηήζεθε απφ ην
θνηλνηηθφ δίθαην, παξά ηελ εμέιημε ηεο νηθνλνκίαο ηα ηειεπηαία
ρξφληα, θαη θαηά ζπλέπεηα, δελ επέβαιε θάπνηα κεηαβνιή ζην
εζσηεξηθφ δίθαην. Ζ ξχζκηζε ζα ήηαλ δπλαηφ λα ζεσξεζεί φηη έρεη
επηβεβαησηηθφ ραξαθηήξα ηεο αξρηθήο, ηφζν ζε ζρέζε κε ηηο πξνζέζεηο
φζν θαη ζε ζρέζε κε ηελ εξκελεπηηθή πξνζέγγηζε. Ζ επαλάιεςε ηνπ
νξηζκνχ ηαπηφζεκνπ απφ ην εζσηεξηθφ δίθαην κεηά απφ ηε
λνκνινγηαθή επεμεξγαζία πνπ κεζνιάβεζε απφ ηελ ελζσκάησζε ηεο
πξψηεο νδεγίαο κε ην πδ 23/93 είλαη δπλαηφ λα νδεγήζεη ζην
ζπκπέξαζκα φηη ην εζσηεξηθφ δίθαην απνδέρεηαη ζησπεξά ηελ
εξκελεία ηνπ ΓΔΚ πνπ κεζνιάβεζε ζηε δηάξθεηα ησλ εηψλ απηψλ
κέρξη ηελ επηβεβαίσζε ηεο ξχζκηζεο απφ ηε λεψηεξε νδεγία θαη ην
δίθαην ελζσκάησζεο. Παξφια απηά ζε έλα ζεκείν ζα πξέπεη θαλείο λα
είλαη ηδηαίηεξα πξνζεθηηθφο. Σν ζεκείν απηφ αθνξά ηε ζρέζε ηνπ
νξηζκνχ πνπ δίδεηαη απφ ην πδ 334/2000 θαη ηνπ νξηζκνχ θαη ηνπ
θαζεζηψηνο πνπ δηέπεη ηηο δεκφζηεο ζπκβάζεηο θαη ηηο νηθείεο
θαηεγνξίεο ηνπο δπλάκεη ηνπ λ. 2513/1997323 « Κχξσζε ηεο ΢πκθσλίαο
πεξί Γεκνζίσλ ΢πκβάζεσλ Πξνκεζεηψλ».
Γηα λα γίλεη ζαθέζηεξε ε παξαηήξεζε απηή επηζεκαίλνληαη ηα
αθφινπζα ζεκεία. Σν άξζξν 6 ηνπ πδ 334/2000 επαλαιακβάλεη
ηαπηφζεκε ηε ξχζκηζε ηνπ πδ 23/93 θαη ελ γέλεη ην πιαίζην ησλ
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ παξακέλεη ακεηάβιεην ζε
ζρέζε κε ην πδ 23/1993. Γεδνκέλνπ φηη κε ην πδ 334/2000
ελζσκαηψζεθαλ ζην ειιεληθφ δίθαην νη ηξνπνπνηήζεηο πνπ επήιζαλ
ζηελ νδεγία 93/37/ΔΟΚ κε ηελ νδεγία 97/52/ΔΚ ζχκθσλα κε φζα
αλαθέξζεθαλ ζην πξνεγνχκελν θεθάιαην, ε ξχζκηζε ηνπ πδ 334/2000
ζα πξέπεη λα ζεσξείηαη φηη ελζσκαηψλεη ζπλνιηθά θαη ζχκθσλα κε ηηο
θνηλνηηθέο ξπζκίζεηο ηε ΢πκθσλία γηα ηηο Γεκφζηεο ΢πκβάζεηο ηνπ
παξαξηήκαηνο 4 ηεο απφθαζεο 94/800 ΔΚ ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο 22αο
Γεθεκβξίνπ 1994324. Ζ παξαηήξεζε απηή απνθηά ηδηαίηεξε ζεκαζία
δεδνκέλνπ φηη ε ΢πκθσλία γηα ηηο Γεκφζηεο ΢πκβάζεηο νξίδεη ην εχξνο
ησλ ζπκβάζεσλ πνπ ππφθεηληαη ζηε ξχζκηζή ηεο κε ηξφπν πνπ δελ
είλαη ηαπηφζεκνο κε απηφλ ησλ θνηλνηηθψλ νδεγηψλ, 93/37/ΔΟΚ,
93/36/ΔΟΚ θαη 92/50/ΔΟΚ φπσο ηζρχνπλ 325. Δθφζνλ φκσο ην πδ
334/2000 ζπληζηά ην δίθαην ηεο ελζσκάησζεο ησλ θαλφλσλ ηνπ
323

. ΦΔΚ Α 139 ηεο 27/6/1997

324

. Βι. γηα ην δήηεκα απηφ Σξνβά Δ., Σν θνηλνηηθφ δίθαην ησλ δεκνζίσλ
ζπκβάζεσλ, αλσηέξσ ζ. 448.
325

. Γηα ην δήηεκα απηφ βι. ηηο παξαηεξήζεηο ζην πξνεγνχκελν θεθάιαην.

191

θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη έγηλε ζχκθσλα κε απηφ, θάζε άιιε ηπρφλ
δηαθνξεηηθή ξχζκηζε ζην εζσηεξηθφ δίθαην, ζα θάκπηεηαη ελφςεη ηεο
ξχζκηζεο ηνπ πδ 334/2000, ην νπνίν θαη ζα ππεξηζρχεη. Δηδηθφηεξα,
δεδνκέλνπ φηη ε ΢πκθσλία γηα ηηο Γεκφζηεο ΢πκβάζεηο έρεη εηζαρζεί
ζηελ ειιεληθή έλλνκε ηάμε δηα ηηο δηαδηθαζίαο ηεο θχξσζεο δηεζλνχο
ζχκβαζεο κε ην λ. 2513/1997 «Κχξσζε ηεο ΢πκθσλίαο πεξί Γεκνζίσλ
΢πκβάζεσλ Πξνκεζεηψλ» ηπρφλ δηαθνξνπνίεζε ηνπ εζσηεξηθνχ
δηθαίνπ πνπ ελζσκαηψλεη θνηλνηηθή νδεγία ζην πιαίζην ηεο
πξνζαξκνγήο ηεο ΔΔ κε ηελ απηή ΢πκθσλία γηα ηηο Γεκφζηεο
΢πκβάζεηο, ζα πξέπεη λα ζεσξείηαη φηη ππεξηζρχεη ηεο θπξσκέλεο κε
λφκν θαηά ηε δηαδηθαζία ηνπ άξζξνπ 28.1 ΢. ΢πκθσλίαο πεξί
Γεκνζίσλ ΢πκβάζεσλ Πξνκεζεηψλ.
Ζ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπλαληάηαη,
φπσο επηζεκάλζεθε, απνθιεηζηηθά ζην δίθαην ελζσκάησζεο ησλ
θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ γηα ηελ ζχλαςε ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ
έξγσλ. Αληίζεηα δελ ζπλαληάηαη ζηνπο θαλφλεο πνπ αθνξνχλ ηηο
ζπκβάζεηο πξνκεζεηψλ θαη ππεξεζηψλ. Σν δήηεκα απηφ αλάγεηαη ζηνλ
πξνβιεκαηηζκφ πνπ εθηέζεθε ζην πξνεγνχκελν θεθάιαην θαη ζα
πξέπεη λα ζεσξείηαη φηη ηζρχεη γηα ην εζσηεξηθφ δίθαην
θαη‘αληαλάθιαζε φ,ηη ηζρχεη θαη γηα ηνπο θαλφλεο ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ. Δίλαη αμηνζεκείσην φηη δελ ηπγράλεη εθαξκνγήο, νχηε
ζπλαληάηαη σο έλλνηα ζηνπο θαλφλεο πξνζαξκνγήο ηνπ εζσηεξηθνχ
δηθαίνπ ζηελ νδεγία 93/38/ΔΟΚ φπσο ηξνπνπνηήζεθε θαη ηζρχεη, πνπ
αθνξά ηνπο ιεγφκελνπο εμαηξνχκελνπο ηνκείο326. Ζ παξαηήξεζε απηή
326

. Πξφθεηηαη γηα ην πδ 57/2000 «Πξνζαξκνγή ηεο Διιεληθήο Ννκνζεζίαο πξνο
ην Κνηλνηηθφ Γίθαην, ζρεηηθά κε ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ πξνκεζεηψλ, έξγσλ θαη
ππεξεζηψλ θαη εηδηθφηεξα πξνο ηηο δηαηάμεηο ηεο νδεγίαο 93/38/Δ0Κ ηνπ
΢πκβνπιίνπ ηεο 14 Ηνπλίνπ 1993, πεξί ζπληνληζκνχ ησλ δηαδηθαζηψλ ζχλαςεο
ζπκβάζεσλ ζηνπο ηνκείο ηνπ χδαηνο, ηεο ελέξγεηαο, ησλ κεηαθνξψλ θαη ησλ
ηειεπηθνηλσληψλ» (ΦΔΚ Α'45/02.03.2000). Με ην πδ 57/2000 νξίδεηαη ζην άξζξν
4 φηη ππάγνληαη ζην πεδίν εθαξκνγήο ηνπ πδ νη ζπκβάζεηο πξνκεζεηψλ, έξγσλ θαη
ππεξεζηψλ εμ επαρζνχο αηηίαο πνπ ζπλάπηνληαη γξαπηψο κεηαμχ ελφο απφ ηνπο
αλαζέηνληεο θνξείο πνπ αλαθέξνληαη ζην άξζξν 3 ηνπ παξφληνο θαη ελφο
πξνκεζεπηή ή εξγνιήπηε ή παξέρνληνο ππεξεζίεο θαη έρνπλ σο αληηθείκελν:
α. ζηελ πεξίπησζε ησλ ζπκβάζεσλ πξνκεζεηψλ, ηελ αγνξά ηε ρξεκαηνδνηηθή
κίζζσζε, ηε κίζζσζε ή ηε κίζζσζε- πψιεζε, κε ή ρσξίο δηθαίσκα αγνξάο
πξντφλησλ.
β. ζηελ πεξίπησζε ησλ ζπκβάζεσλ έξγσλ, είηε ηελ εθηέιεζε, είηε ηφζν ηελ
εθηέιεζε φζν θαη ηνλ ζρεδηαζκφ, είηε ηελ πξαγκαηνπνίεζε, κε νηνδήπνηε κέζνλ,
θηηξηαθψλ έξγσλ ή έξγσλ πνιηηηθνχ κεραληθνχ πνπ αλαθέξνληαη ζην παξάξηεκα
11. Οη ζπκβάζεηο απηέο κπνξεί λα πεξηιακβάλνπλ ηηο πξνκήζεηεο θαη ηηο ππεξεζίεο
πνπ είλαη αλαγθαίεο γηα ηελ εθηέιεζή ηνπο.
γ. ζηελ πεξίπησζε ησλ ζπκβάζεσλ ππεξεζηψλ, θάζε άιιν αληηθείκελν πνπ δελ
αλαθέξεηαη ζηηο αλσηέξσ α. θαη β. πεξηπηψζεηο, ελψ εμαηξνχληαη:
192

απνθηά ηδηαίηεξε ζεκαζία ζην κέηξν πνπ ε φιε ζχιιεςε ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο, φπσο ζα εμεηαζζεί πην θάησ, ζπλδέεηαη
ηζηνξηθά θαη ζηελ Διιάδα κε ηνπο ηνκείο χδαηνο327, ελέξγεηαο,
κεηαθνξψλ θαη επηθνηλσληψλ, ηηο θαη‘εμνρήλ δειαδή ζεσξνχκελεο
δεκφζηεο ππεξεζίεο. Ο πξνβιεκαηηζκφο απηφο εληείλεηαη ελφςεη ηεο
θαηεγνξηνπνίεζεο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ θαη ησλ
ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ ζην εζσηεξηθφ δίθαην. Καηά ζπλέπεηα, ε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ αθνξά απνθιεηζηηθά έξγα
θαηά ηελ έλλνηα ηνπ πδ 334/2000 θαη ππάγεηαη απνθιεηζηηθά θαη κφλνλ
ζην εχξνο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ λνκηθνχ πιαηζίνπ θαη φρη έξγα θαηά ηελ
έλλνηα ηνπ εζσηεξηθνχ δηθαίνπ. Γελ αθνξά εμάιινπ πξνκήζεηεο θαη
ππεξεζίεο, φπσο απηέο νξίδνληαη ζην ειιεληθφ δίθαην πξνζαξκνγήο,
νχηε αθνξά ηηο ζπκβάζεηο ηνπ δηθαίνπ πξνζαξκνγήο ησλ εμαηξνχκελσλ
ηνκέσλ θαζψο θαη ηηο αληίζηνηρεο ζπκβαηηθέο θαηεγνξίεο ηνπ
εζσηεξηθνχ δηθαίνπ. Πξφβιεκα ζα κπνξνχζε λα δεκηνπξγεζεί ζε
νη ζπκβάζεηο πνπ έρνπλ αληηθείκελν ηελ θηήζε ή ηε κίζζσζε, κε
νπνηαδήπνηε ρξεκαηννηθνλνκηθά κέζα, γεο, πθηζηακέλσλ θηηζκάησλ ή
άιισλ αθηλήησλ ή νη νπνίεο αθνξνχλ δηθαηψκαηα επί ησλ αγαζψλ απηψλ.
Χζηφζν, Οη ζπκβάζεηο ρξεκαηννηθνλνκηθψλ ππεξεζηψλ πνπ ζπλάπηνληαη
ζπγρξφλσο πξηλ ή κεηά απφ ζχκβαζε απαίηεζεο ε κηζζψζεσο κε
νπνηαδήπνηε κνξθή, εκπίπηνπλ ζηηο δηαηάμεηο ηνπ παξφληνο δηαηάγκαηνο.
ii.
νη ζπκβάζεηο ππεξεζηψλ θσλεηηθήο ηειεθσλίαο, ηειεηππίαο, θηλεηήο
ξαδηνηειεθσλίαο, ηειεεηδνπνίεζεο θαη ηειεπηθνηλσληψλ κέζσ δνξπθφξνπ.
iii. νη ζπκβάζεηο ππεξεζηψλ δηαηηεζίαο θαη ζπκβηβαζκνχ.
iv. νη ζπκβάζεηο πνπ αθνξνχλ ηελ έθδνζε, ηελ αγνξά, ηελ πψιεζε θαη ηε
κεηαβίβαζε ηίηισλ ή άιισλ ρξεκαηνπηζησηηθψλ κέζσλ.
v. Οη ζπκβάζεηο απαζρφιεζεο.
vi. νη ζπκβάζεηο ππεξεζηψλ έξεπλαο θαη αλάπηπμεο, εθηφο απφ απηέο ηα
απνηειέζκαηα ησλ νπνίσλ αλήθνπλ απνθιεηζηηθά ζηνλ αλαζέηνληα θνξέα
πξνθεηκέλνπ λα ηηο ρξεζηκνπνηεί θαηά ηελ άζθεζε ηεο δξαζηεξηφηεηάο ηνπ,
εθφζνλ ν αλαζέησλ θνξέαο θαηαβάιιεη πιήξε ακνηβή γηα ηελ παξερφκελε
ππεξεζία.».
i.

Ηδηφηππεο κνξθήο ζχκβαζε είλαη ε ζχκβαζε πνπ θπξψζεθε κε ην λ. 2164.`993
«Ρπζκίζεηο γηα ηελ εθηέιεζε έξγσλ κεηαθνξάο θαη πξνκήζεηαο λεξνχ, γηα ηελ
ελίζρπζε ησλ πδξαγσγείσλ ηεο Δηαηξίαο Τδξεχζεσο θαη Απνρεηεχζεσο
Πξσηεπνχζεο (ΔΤΓΑΠ) πξνο αληηκεηψπηζε ηεο ιεηςπδξίαο ηνπ Λεθαλνπεδίνπ
Αηηηθήο θαη άιιεο δηαηάμεηο». Σε ζχκβαζε απηή (κεηαμχ ΔΤΓΑΠ θαη Κνηλνπξαμίαο
κε ηελ επσλπκία «ΑΚΣΧΡ ΑΔ- ΒΟΡΔΗΟΔΛΛΑΓΗΚΖ ΑΔ»), ε νπνία αθνξά ηνλ
ηνκέα ηνπ χδαηνο επηθαινχληαη πνιινί ζπγγξαθείο σο ηχπν ζχκβαζεο παξαρψξεζεο.
Παξά ην γεγνλφο φηη ε ζχκβαζε απηή δελ εθαξκφζζεθε ιφγσ ηεο αληηκεηψπηζεο ηεο
ιεηςπδξίαο κε θπζηθά κέζα, δειαδή έληνλεο αηθλίδηεο βξνρνπηψζεηο, καο άθεζε
πεδίν ζπδήηεζεο νπζηαζηηθφ, ηδίσο ζην πιαίζην ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο ηνπ
παξαδνζηαθνχ δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ θαη φρη ζην πιαίζην ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαηνπ σο
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ.
327

193

πεξηπηψζεηο πνπ ζε κία ζχκβαζε ελππάξρνπλ ηαπηφρξνλα έξγα θαη
πξνκήζεηεο, ή έξγα θαη ππεξεζίεο ή έξγα θαη πξνκήζεηεο θαη
ππεξεζίεο. Βαζηθφ θξηηήξην γηα ηελ ππαγσγή ζηελ έλλνηα ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζα πξέπεη λα είλαη ζε φιεο
απηέο ηηο πεξηπηψζεηο ν πξνεμάξρσλ ραξαθηήξαο ηνπ αληηθεηκέλνπ ηεο
ζχκβαζεο. Μφλνλ αλ ην αληηθείκελν αθνξά θπξίσο έξγα ε ζχκβαζε ζα
ραξαθηεξηζζεί σο ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ζα
επέιζνπλ νη αλάινγεο λνκηθέο ζπλέπεηεο. Ζ εξκελεπηηθή πξνζέγγηζε
πάλησο ζα πξέπεη πάληα λα γίλεηαη κε γλψκνλα ηελ απνθπγή ηεο
θαηαζηξαηήγεζεο ησλ θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη ηελ αξρή
ηεο ππεξνρήο απηνχ έλαληη ηνπ εζσηεξηθνχ δηθαίνπ. Ζ ιχζε απηή
εληζρχεη ηελ νηθνλνκηθή ελφηεηα ηεο ζχκβαζεο θαη ζπλάδεη κε ηελ
ζεσξία ηεο απνξξφθεζεο ζε ζπλδπαζκφ κε ηε δεκηνπξγηθή ζεσξία πνπ
εθαξκφδεηαη ζηηο κηθηέο ζπκβάζεηο328.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπλάπηεηαη κε θάζε
αλαζέηνπζα αξρή θαηά ηελ έλλνηα ηνπ πδ 334/2000 θαη γη‘απηήλ
ηπγράλνπλ εθαξκνγήο νη εμεηδηθεπκέλνη θαλφλεο ηνπ σο άλσ
πξνεδξηθνχ δηαηάγκαηνο. Αλάδνρνο ηεο ζχκβαζεο είλαη θάζε
εξγνιήπηεο θαηά ηελ έλλνηα πνπ δίδεη ην πδ 334/2000. Ζ αλαθνξά
ζηελ ηδηφηεηα ηνπ εξγνιήπηε σο αλαδφρνπ δελ ζα πξέπεη λα απνθιείεη
λα είλαη αλάδνρνο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ λνκηθφ
πξφζσπν ην νπνίν, αλ θαη δελ έρεη σο απνθιεηζηηθφ ζθνπφ ηελ
θαηαζθεπή έξγσλ, ζεσξείηαη εξγνιήπηεο. Ο πξνβιεκαηηζκφο πνπ
πξνεθηέζεθε γηα ην θνηλνηηθφ δίθαην ζα πξέπεη λα ηζρχζεη θαη γηα ην
εζσηεξηθφ δίθαην, παξά ηηο ηδηαίηεξεο ξπζκίζεηο γηα ηα εξγνιεπηηθά
κεηξψα ηνπ ειιεληθνχ δηθαίνπ.

5. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ σο ηδηαίηεξε κνξθή
ζχκβαζεο θαηαζθεπήο δεκνζίσλ έξγσλ

H ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπληζηά ηδηαίηεξε κνξθή
ζχκβαζεο θαηαζθεπήο δεκνζίσλ έξγσλ ξπζκηδφκελε απφ ην θνηλνηηθφ
δίθαην, ραξαθηεξηζηηθφ ηεο νπνίαο είλαη φηη ην ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα
πνπ δίδεηαη ζηνλ αλάδνρν απνδίδεηαη ζε απηφλ απφ ηελ εθκεηάιιεπζε
ηνπ έξγνπ πνπ θαηαζθεχαζε ελ φισ ή ελ κέξεη. Ζ ζχκβαζε
328

. Γηα ηηο ζεσξίεο απηέο βι. αλσηέξσ. Γεσξγηάδε Α, Νέεο κνξθέο ζπκβάζεσλ ηεο
ζχγρξνλεο νηθνλνκίαο, ζ. 17 επ.
194

παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη δειαδή, ε ζχκβαζε κε ηελ νπνία
ν αλάδνρνο αλαιακβάλεη ηε κειέηε, θαηαζθεπή, ιεηηνπξγία θαη
ζπληήξεζε ελφο έξγνπ κε δηθή ηνπ νιηθή ή κεξηθή ρξεκαηνδφηεζε θαη
ζπκθσλεί ην ζχλνιν ή κέξνο ηνπ εξγνιαβηθνχ αληαιιάγκαηνο λα ηνπ
απνδνζεί απφ ην πξντφλ ηεο εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ ζηελ νπνία ζα
πξνβεί απηφο ή ηξίηνο γηα ινγαξηαζκφ ηνπ γηα ζπγθεθξηκέλε ρξνληθή
πεξίνδν329.
Θα πξέπεη λα επηζεκαλζεί εμαξρήο φηη, γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο
έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ε έλλνηα ηεο
ζχκβαζεο δεκνζίσλ έξγσλ330, παξαιιαγή ηεο νπνίαο είλαη ε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ζα λνείηαη θαηά ηνλ νξηζκφ ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ. ΢χκθσλα κε ηνλ νξηζκφ απηφ νη ζπκβάζεηο
δεκνζίσλ έξγσλ είλαη ζπκβάζεηο εμ επαρζνχο αηηίαο ζπλαπηφκελεο
εγγξάθσο κεηαμχ, αθελφο, ελφο εξγνιήπηε θαη, αθεηέξνπ, κηαο
αλαζέηνπζαο αξρήο, φπσο απηή νξίδεηαη ζην ζηνηρείν β), θαη νη νπνίεο
έρνπλ σο αληηθείκελν είηε ηελ εθηέιεζε, είηε ηφζν ηελ εθηέιεζε φζν
θαη κειέηε έξγσλ πνπ αθνξνχλ κία απφ ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ
αλαθέξνληαη ζην παξάξηεκα ΗΗ ή ελφο έξγνπ, φπσο απηφ νξίδεηαη ζην
ζηνηρείν γ), είηε αθφκε ηελ πξαγκαηνπνίεζε, κε νπνηαδήπνηε κέζα,

329

. Βι. ΢θνπξή Β., Πξνζαλαηνιηζκνί ζην Γεκφζην Γίθαην, ΗΗ, Γεκφζηεο ΢πκβάζεηο
Έξγσλ, Πξνκεζεηψλ θαη ππεξεζηψλ, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε 2000, ζ. 307 επ., 335
επ. 371 επ.
330

. Ζ θαηαζθεπή δεκνζίσλ έξγσλ πξνβιέπεηαη ζην λ. 1418/84 Γεκφζηα έξγα θαη
ξπζκίζεηο ζπλαθψλ ζεκάησλ, φπσο ηξνπνπνηήζεθε θαη ηζρχεη θαζψο θαη ζηα
εθηειεζηηθά απηνχ δηαηάγκαηα. Σελ έλλνηα ηεο θαηαζθεπήο δεκνζίνπ έξγνπ έρεη
επεμεξγαζζεί ε λνκνινγία εθηελψο. Μεηαμχ άιισλ βι. ΢ηΔ 2123/94 ΓηΓηθ 6 ζ. 1359
επ, ΢ηΔ Οι 2931/94 ΓηΓηθ 6, ζ. 1362 επ., ΢ηΔ (Οι) 4936/95, ΓηΓηθ 1997, ζ. 406, ΢ηΔ
265/1997 ΓηΓηθ 1997, ζ. 671 επ, θαη αλαιπηηθά ην ζρνιηαζκφ ζε ΢νιδάηνπ Γ.,
Γεκφζηα Έξγα, Αλάζεζε Μειεηψλ, Δθδφζεηο Γεκφπνπινπ, Θεζζαινλίθε 1998, ζ. 24
επ., ΢ηακαηφπνπινπ ΢., Γίθαην Γεκνζίσλ Έξγσλ, Ννκηθή Βηβιηνζήθε 2000, ζ. 30
επ.
Ζ έλλνηα ηνπ δεκνζίνπ έξγνπ θαηά ην θνηλνηηθφ δίθαην, φπσο εθθξάδεηαη ζηελ
νδεγία 93/37/ΔΟΚ, φπσο ηξνπνπνηήζεθε θαη ηζρχεη δελ ηαπηίδεηαη θαη ζα πξέπεη λα
ζεσξείηαη ζηελφηεξε κε βάζε ηε ξχζκηζε ηεο ειιεληθήο λνκνζεζίαο. ΢ρεηηθά θαη ΑΠ
1012/88, ΔιΓ 30, ζ. 1348, ΜπξΑζ 13924/93 (ηκήκα αζθαιηζηηθψλ κέηξσλ) ΝΓΔ
Σνκ 2, ζ. 11/13.
Δμάιινπ γηα ηελ έλλνηα ηνπ δεκνζίνπ έξγνπ θαηά ην πξντζρχζαλ λνκνζεηηθφ
θαζεζηψο ηνπ λ. 1418/84 επηζεκαίλεηαη φηη ζεσξείηαη φηη είλαη έξγα θαηαζθεπψλ ζε
αθίλεηα ή έξγα πνπ έρνπλ ζρέζε κε ηε γε θαη κε ηηο ζπλερφκελεο κε απηή ηερληθέο
ελέξγεηεο. ΢ρεηηθά θαη νη ΢ηΔ 1047/62 ΝνΒ 11, ζ. 276 θιπ.

195

ελφο έξγνπ ην νπνίν αληαπνθξίλεηαη ζηηο επαθξηβψο αλαθεξφκελεο απφ
ηελ αλαζέηνπζα αξρή αλάγθεο331.
Ζ δηεπθξίληζε απηή έρεη ηδηαίηεξε ζεκαζία θαζψο ππάξρεη νπζηαζηηθή
δηαθνξνπνίεζε αλάκεζα ζηε ζχκβαζε θαηαζθεπήο δεκνζίσλ έξγσλ
ηνπ ειιεληθνχ δηθαίνπ θαη ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ φπσο έρεη
ελζσκαησζεί ζην ειιεληθφ δίθαην332. ΢πλεπψο, ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζπλέρεηαη κε ηελ θαηαζθεπή δεκνζίσλ
έξγσλ ζχκθσλα κε ηνλ νξηζκφ πνπ δίδεη ην θνηλνηηθφ δίθαην, φπσο έρεη
ελζσκαησζεί ζην ειιεληθφ δίθαην θαη φρη φπσο δίδεηαη ζην ειιεληθφ
δίθαην θαη ηδίσο ζην λ. 1418/84.
Δπηζεκαίλεηαη επίζεο φηη, αλ θαη ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ απαηηεί λα ππάξρεη θαηαζθεπαζηηθή ζχκβαζε δεκνζίνπ έξγνπ
κεηαμχ αλαζέηνπζαο αξρήο θαη αλαδφρνπ παξαρψξεζεο, δελ
απνθιείεηαη ελφςεη ηεο φιεο δηαρείξηζεο ηεο ζρέζεο ε αλαζέηνπζα
αξρή θαη ν αλάδνρνο παξαρψξεζεο λα ηδξχζνπλ θνηλή εηαηξία, ε νπνία
ζα θαηαζθεπάζεη ην αληηθείκελν ηεο ζχκβαζεο ή λα κεηέιζνπλ άιισλ
ηερληθψλ γηα ηελ επηδίσμε ηνπ απηνχ απνηειέζκαηνο. Κξίζηκν θξηηήξην
γηα ηε δηαπίζησζε αλ βνχιεζε ησλ κεξψλ ήηαλ ε θαηαζθεπή έξγνπ
είλαη ε θαηά ηε δηεμαγσγή ηεο δεκνπξάηεζεο αλαδήηεζε θαηάιιεινπ
ζπλεηαίξνπ κε «θαηαζθεπαζηηθέο αξεηέο». Αλ δειαδή αθφκε θαη
ελφςεη ίδξπζεο θνηλήο εηαηξίαο ν επηδεηνχκελνο ζπλεηαίξνο δελ είλαη
απιφο ζπκκέηνρνο ζε εηαηξηθφ θεθάιαην, αιιά έρεη ηηο ηδηφηεηεο
εθείλεο πνπ ζα ηνπ επηηξέςνπλ λα εθηειέζεη έξγν κε απηεπηζηαζία ηεο
λενηδξπζεζφκελεο εηαηξίαο, θαη θαηφπηλ λα πξνβεί ζε ιεηηνπξγία
απηνχ. Ζ παξαηήξεζε απηή ηζρχεη θαη αλ ε εηαηξία ππάξρεη ήδε θαη ν
ηξίηνο ηδηψηεο θαιείηαη λα είλαη επελδπηήο θαη λα πξνβεί ζε αγνξά
κεηνρψλ ηεο πθηζηάκελεο εηαηξίαο. ΢ηηο πεξηπηψζεηο απηέο ε ζχκβαζε
331

. Aλάπηπμε ηνπ νξηζκνχ βι. ζην πξνεγνχκελν θεθάιαην. Γηα ηνλ ζεσξεηηθφ
πξνβιεκαηηζκφ βι. αληί πνιιψλ Richer L., Le marché public: problèmes actuels de
définition, CJEG, 1986, ζ. 37 επ ,Richer L., Doit des contrats administratifs, 2e ed.
LGDJ 1998, ζ. 321 επ , Sousse M., Droit public des contrats de construction, LGDJ
1998, Cabannes A., La notion communautaire de marchés publics, thèse. Dact, Paris
V, 1996
332

. Αληί πνιιψλ βι. θαη Σάρνπ Α., Ζ έλλνηα ηνπ δεκνζίνπ έξγνπ θαηά ην ειιεληθφ
θαη θνηλνηηθφ δίθαην, ΔΔΔπξΓ 1994, ζ. 453 επ. Αληίζηνηρνο πξνβιεκαηηζκφο ππήξμε
έληνλνο θαη ζην γαιιηθφ δίθαην δεδνκέλνπ φηη ηα δεκφζηα έξγα ξπζκίδνληαο
αλαιπηηθά απφ εηδηθφ θψδηθα θαη νξίδνληαλ ζχκθσλα κε απηφλ. Αληί πνιιψλ γηα ηνλ
πξνβιεκαηηζκφ θαηά ην γαιιηθφ δίθαην βι. Raymundie O., Gestion déléguée des
services publics, en France et en Europe, Le Moniteur 1995, βι αθφκε θαη ην πξψην
κέξνο ηνπ παξφληνο.

196

αλ θαη δελ είλαη εθ πξψηεο φςεσο θαηαζθεπαζηηθή, αλ ππνθξχπηεηαη ν
ραξαθηήξαο απηφο θαη ηνχην πξνθχπηεη επζέσο, ε αλαζέηνπζα αξρή ζα
πξέπεη λα ηεξεί ηνπο φξνπο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ γηα ηηο ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη αλ αθφκε ε ζχκβαζε πνπ ζα
ζπλαθζεί δελ είλαη θαηαζθεπαζηηθή. Ο θαλφλαο απηφο πξνθχπηεη απφ
κία ππέξ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη ηεο κε θαηαζηξαηήγεζεο
εξκελεία ησλ πνηθίισλ ζρεκάησλ. Ζ εξκελεία απηή είλαη δπλαηφ λα
εθαξκφδεηαη θαη ζε θάζε άιιε πεξίπησζε πνπ νη αλαζέηνπζεο αξρέο
επηδηψθνπλ λα εμεχξνπλ θαηαζθεπαζηή έξγνπ ζηνλ νπνίν λα
αλαζέζνπλ ηνλ επηρεηξεκαηηθφ θίλδπλν ηεο εθκεηάιιεπζεο απηνχ γηα
ζπγθεθξηκέλν ρξφλν. Θα πξέπεη ζπλεπψο ν λνκηθφο ραξαθηεξηζκφο
ησλ ζρέζεσλ πνπ πθίζηαληαη θαη θαιείηαη λα εξκελεχζεη ν κειεηεηήο
λα ππεξβαίλεη ην γξάκκα θαη λα βαζίδεηαη ζηνλ επηδησθφκελν ζθνπφ
ηεο νδεγίαο φπσο απηή έρεη ελζσκαησζεί ζην εζσηεξηθφ δίθαην ησλ
θξαηψλ κειψλ.
Καηαζθεπαζηηθή ζχκβαζε δεκνζίνπ έξγνπ είλαη δπλαηφ λα
ππνθξχπηεηαη κε πξφζεζε θαηαζηξαηήγεζεο ησλ θνηλνηηθψλ θαλφλσλ
ή θαη ρσξίο πξφζεζε αλάινγεο θχζεσο κέζα ζε ζπκβαηηθά
ζπκπιέγκαηα πνιιψλ εηδψλ, κέζα ζε κνλνκεξείο πξάμεηο κε κνξθή
αδεηψλ, νη νπνίεο έρνπλ σο αλαγθαία ζπλεπαγσγή ηελ δπλαηφηεηα
θαηαζθεπήο έξγσλ. ΢χκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, φπσο
νξίδεηαη απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην θαη απφ ην δίθαην ελζσκάησζεο ζα
πθίζηαηαη, εθφζνλ ζπληξέρνπλ θαη νη ινηπνί φξνη θάζε θνξά πνπ ε
θαηαζθεπή έξγσλ ξπζκίδεηαη επζέσο ή πξνθχπηεη απφ ηηο ζρέζεηο πνπ
δηακνξθψλνληαη θαηά πεξίπησζε, έζησ θαη αλ δελ ππάξρεη
θαηαζθεπαζηηθή ζχκβαζε θαηά ηελ αθξηβή ηνπ φξνπ έλλνηα.

6. Σν ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ ελφςεη ησλ δηαηάμεσλ ηνπ ειιεληθνχ δηθαίνπ

Κχξην ραξαθηεξηζηηθφ ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
είλαη φηη ην εξγνιαβηθφ αληάιιαγκα ζπλίζηαηαη ζε παξαρψξεζε ελ
κέξεη ή έλ φισ ηνπ δηθαηψκαηνο εθκεηάιιεπζεο θαηαζθεπαζζέληνο
έξγνπ γηα ζπγθεθξηκέλν ρξφλν333. Ο αλάδνρνο, εθηφο απφ ηνλ θίλδπλν
333

. ΢ρεηηθά βι. Κνπηνχπα- Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο ζπκβάζεηο θαη θνηλνηηθφ δίθαην,
Γηαδηθαζίεο αλάζεζεο θαη έλλνκε πξνζηαζία, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε 1995, ζ. 131
επ.
197

ηεο κειέηεο θαη ηεο θαηαζθεπήο, αλαιακβάλεη θαη ηνλ θίλδπλν ηεο
ρξεκαηνδφηεζεο θαη ηεο εθκεηάιιεπζεο γηα ην ζπγθεθξηκέλν απηφ
ρξφλν. Παξακέλεη αδηάθνξν αλ ην αληάιιαγκα γηα ηε δηαρείξηζε ηνπ
έξγνπ εηζπξάηηεηαη απφ ηνλ αλάδνρν ή ηελ παξαρσξνχζα αλαζέηνπζα
αξρή. Δλδηαθέξνλ πάλησο παξνπζηάδεη ην αλ ην αληάιιαγκα απηφ
θαηαβάιιεηαη απφ ηνπο ρξήζηεο ηνπ έξγνπ ή είλαη δπλαηφ λα
θαηαβάιιεηαη θαη κε δηαθνξεηηθφ ηξφπν. Ζ παξαηήξεζε απηή απνθηά
ελδηαθέξνλ δεδνκέλεο ηεο απφπεηξαο πηνζέηεζεο ζηελ Διιάδα ησλ
ιεγνκέλσλ «ζθησδψλ δηνδίσλ», ηα νπνία είλαη δηφδηα ηέιε, πνπ φκσο
δελ εηζπξάηηνληαη απφ ηνπο ρξήζηεο αιιά θαηαβάιινληαη απφ ηελ
αλαζέηνπζα αξρή ζηνλ αλάδνρν παξαρψξεζεο ζχκθσλα κε ην
αγγινζαμσληθφ πξφηππν334. Aλάινγνο πξνβιεκαηηζκφο αλαπηχρζεθε
θαη ζην γαιιηθφ δίθαην κε αθνξκή ζπκβάζεηο πνπ ηα αληαιιάγκαηα
θαηέβαιιε ε δηνίθεζε θαη φρη επζέσο νη ρξήζηεο335.
Καηά ηελ άπνςή καο ε θαηαβνιή ησλ ηειψλ ζα πξέπεη λα γίλεηαη απφ
ηνπο ρξήζηεο, δεδνκέλνπ φηη ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ αθνξά ηελ αληί εξγνιαβηθνχ αληαιιάγκαηνο παξνρή ηνπ
δηθαηψκαηνο εθκεηάιιεπζεο ή ην δηθαίσκα απηφ ζε ζπλδπαζκφ κε
θαηαβνιή ακνηβήο. Ζ έλλνηα ηεο εθκεηάιιεπζεο, φπσο θαη ζην
θνηλνηηθφ δίθαην νκνίσο θαη ζην εζσηεξηθφ, ελέρεη ην ζηνηρείν ηνπ
επηρεηξεκαηηθνχ θηλδχλνπ ζηνλ νπνίν ζπκκεηέρεη ν αλάδνρνο
παξαρψξεζεο θαη ηεο αληαπνδνηηθφηεηαο ηνπ έξγνπ πνπ θαηαζθεχαζε
πξνο εθκεηάιιεπζε, έζησ θαη ελ κέξεη. Αλ ε αληαπνδνηηθφηεηα απηή
δελ πθίζηαηαη, ηφηε ε ζχκβαζε δελ είλαη ζχκβαζε παξαρψξεζεο
334

. Βι. θαη ηε ζρεηηθή παξαηήξεζε ηνπ Γέξνληα Α., Γίθαην ησλ Γεκνζίσλ Έξγσλ,
H δηνηθεηηθή ζχκβαζε δεκνζηνπ έξγνπ, Αλη.΢άθθνπιαο, 2000, ζ. 104 ππνζ. 39. Σα
«ζθηψδε δηφδηα» ζπληζηνχλ θαηαζθεπή ηνπ αγγιηθνχ δηθαίνπ θαη εθθξάδνπλ ηελ
επηθπιαθηηθφηεηα ηεο βξεηαληθήο θνηλσλίαο ζην ελδερφκελν επηβνιήο δηνδίσλ ηειψλ
βι. Vinter G., αλσηέξσ, ζ. 39-40. ΢χκθσλα κε ηνλ νπνίν ε επηθπιαθηηθφηεηα απηή
ελφςεη ηεο αλάπηπμεο ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο γηα ηελ θαηαζθεπή νδηθψλ
αξηεξηψλ, εμαλάγθαζε ηελ βξεηαληθή θπβέξλεζε λα θαηαβάιεη ζηνπο
παξαρσξηζηνχρνπο ζθηψδε δηφδηα, δηφδηα δειαδή πνπ δελ πιεξψλνληαη απφ ηνπο
ρξήζηεο αιιά απφ ην θξάηνο κεηά απφ θαηακέηξεζε ησλ απηνθηλήησλ πνπ
ρξεζηκνπνηνχλ ην δξφκν, ζε κεληαία ή εηήζηα βάζε. Δίλαη ακθίβνιν αλ ε ζχκβαζε
απηή ζα κπνξνχζε λα ζεσξεζεί ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαηά ηελ
έλλνηα ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ.
. CE 5/2/1971 Régie mixte des transport toulonnais, Rec. p. 115, CE 26/11/1971
SIMA, αλσηέξσ, CE 26/7/1985 SA Lyonnaise des eaux et de l‘éclairage, αλσηέξσ
ζην πξψην κέξνο κε ηνλ γεληθφηεξν πξνβιεκαηηζκφ πνπ εμεηέζε γηα ηελ ζρεηηθή λέα
θαηεγνξία πνπ δεκηνχξγεζε ελφςεη απηνχ ηνπ δεηήκαηνο ην γαιιηθφ Conseil d‘Etat
θαη απαζρφιεζε ηε ζεσξία.
335

198

δεκνζίσλ έξγσλ, αιιά ζχκβαζε δεκνζίσλ έξγσλ θαηά ηελ έλλνηα ηνπ
πδ 334/2000 κε εξγνιαβηθφ αληάιιαγκα θαηαβαιιφκελν ζε πεξηνδηθέο
παξνρέο απφ ηελ αλαζέηνπζα αξρή. Πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή
ζπλάδεη θαη ν ζθνπφο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ εθφζνλ νη θαλφλεο ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη ειαζηηθφηεξνη απφ ηνπο
θαλφλεο ησλ δεκνζίσλ έξγσλ απηνηειψο. Οη παξαιιαγέο ζηνλ ηξφπν
θαηαβνιήο ηνπ ζπκβαηηθνχ εξγνιεπηηθνχ αληαιιάγκαηνο δελ ζα ήηαλ
νξζφ, σο εθ ηνχηνπ λα κεηαβάιινπλ ην λνκηθφ ραξαθηεξηζκφ ηεο
ζχκβαζεο κε ζπλέπεηα ηελ εθαξκνγή επηφηεξνπ θαζεζηψηνο336.
Ηδηαίηεξε ζεκαζία έρεη εμάιινπ ζην πιαίζην ηνπ πξνβιεκαηηζκνχ γηα
ην ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα, αλ ην ζχλνιν ή ηκήκα ησλ εζφδσλ απφ ηελ
εθκεηάιιεπζε ηνπ έξγνπ θαηαβάιιεηαη ζηνλ αλάδνρν ηεο
παξαρψξεζεο σο ακνηβή γηα ηελ εθηέιεζε ηνπ έξγνπ. Δίλαη δπλαηφ,
έλα κέξνο ηνπ αληαιιάγκαηνο λα είλαη εγγπεκέλν απφ ηνλ
παξαρσξνχληα πξνο ηνλ αλάδνρν. Χζηφζν, φπσο νξζά
επηζεκαίλεηαη337, αλ ε ακνηβή ηνπ αλαδφρνπ ζπλίζηαηαη ζε έλα
ζηαζεξφ πνζφ, ζε αληάιιαγκα αθελφο ηεο εθηέιεζεο ηνπ έξγνπ, θαη
αθεηέξνπ ηεο δηαρείξηζήο ηνπ θαηά ηελ άπνςε ηεο Δπηηξνπήο, δελ
πξφθεηηαη πιένλ γηα ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίνπ έξγνπ, αιιά γηα
ζχκβαζε δεκνζίνπ έξγνπ, ην αληηθείκελν ηεο νπνίαο ζπκπεξηιακβάλεη,
εθηφο απφ ηελ εθηέιεζε ηνπ έξγνπ, ηηο απαξαίηεηεο γηα ηε δηαρείξηζε
ππεξεζίεο. Σν δήηεκα απηφ αλαδεηθλχεηαη ζε ηδηαίηεξεο ζεκαζίαο
ηδίσο ιφγσ ησλ ηδηνκνξθηψλ ησλ παξερνκέλσλ αληαιιαγκάησλ ζε
ζπκβάζεηο πνπ θπξψλνληαη κε εηδηθφ λφκν θαη ζα εμεηάζνπκε πην
θάησ338, δεδνκέλεο ηεο αλάγθεο δηαζθάιηζεο ηεο αληαπνδνηηθφηεηαο
ηνπ έξγνπ πξνο φθεινο ησλ δαλεηζηψλ. Ζ ράξαμε ηεο ιεπηήο γξακκήο
πνπ θαζνξίδεη ην φξην κεηαμχ ηνπ απνδεθηνχ θαηά ην πδ 334/2000
ζπκβαηηθνχ αληαιιάγκαηνο, φηαλ ζπλίζηαηαη ζε ζπλδπαζκφ ηεο
παξνρήο ηνπ δηθαηψκαηνο εθκεηάιιεπζεο κε θαηαβνιή ακνηβήο θαη
336

. Δμάιινπ ε ζέζε απηή βξίζθεη έξεηζκα θαη ζηνπο παξαδνζηαθνχο θαλφλεο ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο ζχκθσλα κε ηε γαιιηθή θαη ηελ ειιεληθή ζεσξία θαη
λνκνινγία. Κξίζηκν ζηνηρείν γηα ηελ χπαξμε ζχκβαζεο παξαρψξεζεο είλαη ην
ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα λα θαηαβάιιεηαη απφ ηνπο ρξήζηεο. Δηζη θαη Waline M,
Traite de droit administrative, Sirey 8e ed., no 902, Pequignot G., Théorie Générale
du contrat administratif, Pedone 1945, ζ. 48.
337

. ΢ρεηηθά βι. Κνπηνχπα- Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο ζπκβάζεηο θαη θνηλνηηθφ δίθαην,
Γηαδηθαζίεο αλάζεζεο θαη έλλνκε πξνζηαζία, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε 1995, ζ. 131
132.
338

. Βι. θαησηέξσ ηνλ πξνβιεκαηηζκφ γηα ηε ΢χκβαζε αλάπηπμεο ηνπ λένπ δηεζλνχο
αεξνιηκέλα ησλ ΢πάησλ θαη ηε ΢χκβαζε ηνπ Μεηξφ ηεο Θεζζαινλίθεο

199

ζηελ παξνρή εγγπεκέλσλ παξνρψλ απφ ην δεκφζην, είλαη ηδηαίηεξα
ιεπηή θαη πξέπεη λα καο πξνβιεκαηίδεη θαηά πεξίπησζε339.
Βαζηθή δηαθνξά ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίνπ έξγνπ απφ ηε
ζχκβαζε εθηέιεζεο δεκνζίνπ έξγνπ είλαη, φπσο επηζεκάλζεθε ήδε, ε
δηαθνξνπνίεζε ζην ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα, αιιά θαη ζηνπο θηλδχλνπο
πνπ αλαιακβάλεη ν αλάδνρνο. Ζ έλλνηα ηεο «εθκεηάιιεπζεο»
θαζίζηαηαη θαη‘απηφ ζεκαληηθή. Ζ ζεκαζία ηεο ηειεπηαίαο απηήο
παξαηήξεζεο είλαη πξφδειε ηφζν γηα ην ζηάδην ηεο δεκνπξάηεζεο
ελφο έξγνπ, φζν θαη θαηά ην ζηάδην εθηέιεζεο ηεο ζχκβαζεο. Καηά ην
ζηάδην ηεο επηινγήο αλαδφρνπ ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίνπ
έξγνπ, ν αλάδνρνο ζα πξέπεη λα θξηζεί θαη αμηνινγεζεί εηδηθά γηα ηελ
ηθαλφηεηά ηνπ λα εμεχξεη πφξνπο ρξεκαηνδφηεζεο ηνπ έξγνπ, αιιά θαη
γηα ηελ ηθαλφηεηά ηνπ λα πξνβεί ζε εθκεηάιιεπζε έξγνπ γηα
ζπγθεθξηκέλν ρξφλν. Σηο ηδηφηεηεο απηέο δελ νθείιεη λα έρεη ν
θαηαζθεπαζηήο δεκνζίνπ έξγνπ. Σελ εηδηθή ηερλνγλσζία σο πξνο ηελ
εθκεηάιιεπζε ηνπ έξγνπ ζα πξέπεη λα έρεη φκσο ν αλάδνρνο ηεο
παξαρψξεζεο ψζηε λα δηαζθαιίζεη ηελ αληαπνδνηηθφηεηα ηνπ έξγνπ
θαη ηελ απνπιεξσκή ηνπ ζπκβαηηθνχ ηηκήκαηνο. Σν απηφ ηζρχεη θαη
θαηά ην ζηάδην εθηέιεζεο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ, νπφηε ην ζηνηρείν ηεο εθκεηάιιεπζεο ζπλδέεηαη επζέσο ,ηφζν
κε ην πξφζσπν ηνπ αλαδφρνπ ηεο παξαρψξεζεο σο ζπλνιηθή νληφηεηα,
φζν θαη κε ηνπο δαλεηζηέο ηνπ έξγνπ, νη νπνίνη ζα πξέπεη λα
αλαιακβάλνπλ ηνπο επηρεηξεκαηηθνχο θηλδχλνπο ηεο θαιήο ή κε
εθκεηάιιεπζεο απηνχ, πξνβαίλνληαο ζηηο αλαγθαίεο νηθνλνκηθέο
πξνβιέςεηο ελφςεη ηεο απνπιεξσκήο ησλ δαλείσλ ηνπο.
΢ην πιαίζην ηνπ πξνβιεκαηηζκνχ απηνχ επηζεκαίλεηαη ηέινο, φηη ε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζα πξέπεη λα αθνξά έξγν
δεθηηθφ εθκεηάιιεπζεο δειαδή, δεθηηθφ επηβνιήο αληαιιάγκαηνο
ζηνπο ρξήζηεο κεηά ηελ απνπεξάησζε ηεο εθηέιεζεο ηνπ έξγνπ340. Σν
αληάιιαγκα απφ ηελ εθκεηάιιεπζε είλαη δπλαηφ λα πξνέξρεηαη απφ ην
ίδην ην έξγν πνπ θαηαζθεπάδεηαη επζέσο ή απφ άιιεο ρνξεγνχκελεο
επρέξεηεο επίηεπμεο αληαιιαγκάησλ ζρεηηδφκελσλ φκσο άκεζα κε ην
339

. Υαξαθηεξηζηηθή πεξίπησζε πξνβιεκαηηζκνχ παξαδείγκαηνο ράξηλ είλαη ε
εγγχεζε θαησηάηνπ νξίνπ επηβαηψλ ζην Μεηξφ Θεζζαινλίθεο ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ
επηδφηεζε ηεο ηηκήο ησλ εηζηηεξίσλ πνπ πξνβιέπεη ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο γηα ηελ
νπνία γίλεηαη ιφγνο θαησηέξσ.
340

. Χο ηέηνηα αληαιιάγκαηα λννχληαη ηα δηφδηα ηέιε ή άιια αληαπνδνηηθά ηέιε
φπσο εηζηηήξηα θνθ. Γελ είλαη αλαγθαία ε θχζε ησλ αληαιιαγκάησλ φκσο σο
αληαπνδνηηθψλ ηειψλ.

200

έξγν πνπ θαηαζθεπάζζεθε. ΢ε δηαθνξεηηθή πεξίπησζε δελ ππάξρεη ε
ζρέζε ηεο εθκεηάιιεπζεο κε ην έξγν θαζ‘εαπηφ, αιιά ε εθκεηάιιεπζε
πξνέξρεηαη απφ άιιεο πεγέο κε ζπλδεφκελεο κε ην ίδην ην
θαηαζθεπαζζέλ έξγν341. Σν δήηεκα απηφ θαηαιήγεη λα είλαη ζεκαληηθφ
γηα ην ραξαθηεξηζκφ κηαο ζχκβαζεο σο ζχκβαζεο θαηαζθεπήο
δεκνζίσλ έξγσλ ή ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ηδίσο γηα
έξγα ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο ή αλάπηπμεο εθηάζεσλ γεο, κε αλάινγεο
ζπλέπεηεο γηα ην λνκηθφ ηεο θαζεζηψο, ζην κέηξν ηδίσο πνπ ηα
αληαιιάγκαηα γηα ηα έξγα πνπ θαηαζθεπάδνληαη ζηηο πεξηζζφηεξεο
ησλ πεξηπηψζεσλ πξνέξρνληαη απφ άιιεο ρξήζεηο θαη φρη πάληα απφ ηα
θαηαζθεπαζζέληα έξγα θαζ‘εαπηά342.

7. Ζ ππαγσγή ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζην
ηδησηηθφ ή ζην δεκφζην δίθαην

Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη δπλαηφ λα δηέπεηαη,
ηφζν απφ ην δεκφζην φζν θαη απφ ην ηδησηηθφ δίθαην, αλάινγα απφ
ηνπο θαλφλεο πνπ δηέπνπλ ηε ζχλαςε ζπκβάζεσλ θάζε αλαζέηνπζαο
αξρήο. Καη‘απηφ ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δελ είλαη
απαξαίηεηα δηνηθεηηθή ζχκβαζε343. Αληίζεηεο ζεσξεηηθέο απφςεηο
. Έληνλνο πξνβιεκαηηζκφο αλαπηχρζεθε ζε ζρέζε κε ην δήηεκα απηφ ζην γαιιηθφ
δίθαην ιφγσ θαη ηεο λνκνινγίαο ηνπ γαιιηθνχ Conseil d‘Etat. ΢ρεηηθά κε ην ζέκα
απηφ βι. Llorens F., La définition actuelle de la concession de service public en droit
interne, ζε La concession de service public face au droit communautaire, αλσηέξσ, ζ.
37 επ.
341

342

. CE 8/11/1963, Compagnie des entrepôts et magasins généraux de Paris et soc.
Maurel et Prom., Rec. 534
343

. Βι. έηζη θαη Φνξηζάθε Θ., Γηαηηεζία θαη Γηνηθεηηθέο Γηαθνξέο, ΠΝ
΢άθθνπιαο Γίθαην θαη Οηθνλνκία, Αζήλα 1998, ζ. 182 επ θαη ηδίσο 184. Γεληθά γηα
ηελ έλλνηα ηεο δηνηθεηηθήο ζχκβαζεο βι. αληί πνιιψλ Γηα ην δήηεκα απηφ αληί
πνιιψλ βι. Κνπηνχπα – Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο ΢πκβάζεηο θαη Κνηλνηηθφ Γίθαην,
΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε, 1995 (φπνπ θαη αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία), Καξαλαζηάζε
Μ., Οη πξνκήζεηεο ηνπ Γεκνζίνπ, θνξέσλ δεκνζίνπ ηνκέα – λπδδ- θξαηηθψλ
νξγαληζκψλ- επηρεηξήζεσλ- ηξαπεδψλ θαη ησλ νξγάλσλ ηνπηθήο απηνδηνηθήζεσο,
1990, Κφξζνπ Γ., Ζ ζχκβαζηο ηνπ δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ, 1961, Δπζηξαηίνπ Π.Μ., Οη
λέεο δηαηάμεηο ηνπ θψδηθα δεκνζίνπ ινγηζηηθνχ (λ. 2362/1995) γηα ηηο δηνηθεηηθέο
ζπκβάζεηο, ΓηΓηθ 1997, ζ. 553 επ., Μπαξδνχηζνπ Γ., Εεηήκαηα ζπληαγκαηηθήο
ηάμεο (απφ ηα άξζξα 94 θαη 95 ΢.) θαη ν ξφινο ηνπ εθαξκνζηένπ ζηηο ζπκβάζεηο
δηθαίνπ, ΓηΓηθ 1997, ζ. 545 επ, Παπιφπνπινπ Π., Ζ ζχκβαζε εθηέιεζεο δεκνζίνπ
201

βαζίδνληαη ζηε αδηάθξηηε ζπληαχηηζε ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο θαη ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ344 ε
νπνία φκσο δελ ζπλάδεη νχηε κε ην θνηλνηηθφ δίθαην, νχηε βεβαίσο κε
ηνπο θαλφλεο ηνπ εζσηεξηθνχ δηθαίνπ κε βάζε ην νξγαληθφ θξηηήξην
δηάθξηζεο ησλ ζπκβάζεσλ εθφζνλ βεβαίσο πιεξνχληαη θαη νη ινηπνί
φξνη πνπ ζέηεη ε λνκνινγία345. ΋πσο ηζρχεη θαη γηα ηηο
θαηαζθεπαζηηθέο ζπκβάζεηο πνπ δηέπνληαη απφ εηδηθνχο λφκνπο, φπσο
ν λ. 1955/91 γηα ην Αηηηθφ Μεηξφ ή εθηεινχληαη δπλάκεη ησλ
δηαηάμεσλ ηνπ λ. 2229/94, φπσο ζπκβαίλεη γηα ηα έξγα ηεο Δγλαηίαο
ΑΔ, δηέπνλ δίθαην απηψλ είλαη ην ηδησηηθφ δίθαην ζην κέηξν πνπ θνξείο
εθηέιεζήο ηνπο είλαη δεκφζηεο αλψλπκεο εηαηξίεο346.
Καηά ηα ινηπά ηζρχνπλ γηα ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ νη θαλφλεο πνπ δηέπνπλ ηηο ζπκβάζεηο ηνπ Γεκνζίνπ γεληθά, είηε
απηέο δηέπνληαη απφ ην δεκφζην, είηε απφ ην ηδησηηθφ δίθαην εθφζνλ
φκσο δελ αληίθεηληαη θαη ζπλάδνπλ κε ηηο ξπζκίζεηο ηνπ θνηλνηηθνχ
δηθαίνπ φπσο έρεη ελζσκαησζεί ζην εζσηεξηθφ δίθαην.
Θα πξέπεη κάιηζηα λα γίλεηαη δεθηφ φηη γηα ηηο ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ηζρχεη ζπλνιηθά ην θαζεζηψο ησλ
έξγνπ, Άξζξα θαη γλσκνδνηήζεηο, ΢άθθνπιαο, Αζήλα, 1997, Ρίδνπ Γ., Αη θαηά ην
επξσπατθφλ θνηλνηηθφλ δίθαηνλ ζπκβάζεηο δεκνζίνπ δηθαίνπ, Αξκελφπνπινο 1980, ζ.
349 επ., ΢θνπξή Β., Γηνηθεηηθφ Γηθνλνκηθφ Γίθαην, Η, 2ε έθδ, ΢άθθνπιαο
Θεζζαινλίθε, 1996, Σζηηζεθιή Α., Αη δηνηθεηηθαί ζπκβάζεηο: Γηαθξηηηθά
γλσξίζκαηα θαη ζπλέπεηαη, ΝΓ, 1958, Σδεβειεθάθε Η., ΢πκβάζεηο ηεο Γηνηθήζεσο
θαη αθπξσηηθέο δηαθνξέο, ΝνΒ 37, (1989), ζ. 1153 επ., Σάρνπ Α., Διιεληθφ
Γηνηθεηηθφ Γίθαην, 6ε εθδ, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε, 2000, Φινγατηε ΢., Ζ
δηνηθεηηθή ζχκβαζε, Έλλνηα θαη θχζε, Αλη. ΢άθθνπιαο, 1991.
344

. Βι. εηδηθά Γέξνληα Α., Γίθαην Γεκνζίσλ Έξγσλ, Ζ δηνηθεηηθή ζχκβαζε
δεκνζίνπ έξγνπ, Αλη. ΢άθθνπιαο 2000, ζ. 106, ελψ γηα ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
θαη ηελ αλαγθαία ππαγσγή ηεο ζην δεκφζην δίθαην βι. αληί άιισλ Παπαραηδή Γ.,
΢χζηεκα ηνπ ελ Διιάδη ηζρχνληνο Γηνηθεηηθνχ Γηθαίνπ, Γ εθδ, Αζήλα 1960, ζ. 237
θαη 554 επ., φπνπ κε έκθαζε αλαθέξεηαη φηη «ε δηκεξήο ζχκβαζηο παξαρσξήζεσο
δηέπεηαη απφ ηνπο θαλφλεο ηνπ δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ, δηφηη απνηειεί ζχκβαζηλ
δηνηθεηηθήλ, νπρί δε ελνρηθνχ δηθαίνπ δηθαηνπξαμίαλ».
. Βι. πάλησο θαη ην γεληθφηεξν πξνβιεκαηηζκφ γηα ηελ ππαγσγή ζην ηδησηηθφ
δίθαην θαη ηα φξηά ηεο ηνπ Σζνπθαιά Κ., ζε Δίδσια πνιηηηζκνχ, ειεπζεξία, ηζφηεηα
θαη αδειθφηεηα ζηε ζχγρξνλε πνιηηεία, Θεκέιην, β έθδνζε, 1998, ζ. 143 επ.
«΢πκβαζηνθξαηία θαη αγνξαία θαηαλνκή: ηα φξηα θαη ην αληηθείκελν ηνπ ηδησηηθνχ
δηθαίνπ».
345

346

. Βι. έηζη θαη Φνξηζάθε Θ., Γηαηηεζία θαη Γηνηθεηηθέο Γηαθνξέο, ΠΝ ΢άθθνπιαο
Γίθαην θαη Οηθνλνκία, Αζήλα 1998, ζ. 184.

202

θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ, είηε πξνβιέπεηαη ξεηά, είηε
πξνθχπηεη απφ ηελ εξκελεία ηεο λνκνινγίαο ηνπ ΓΔΚ, αλεμάξηεηα απφ
ηελ ηπρφλ ελζσκάησζή ηνπ ζην εζληθφ δίθαην. Ζ εξκελεία ζα πξέπεη
λα θηλείηαη πάληα ζηνλ άμνλα ηεο απηνλνκίαο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ
ζπκβαηηθνχ ηχπνπ θαη κφλνλ επηθνπξηθά λα εθαξκφδνληαη νη θαλφλεο
εξκελείαο ηνπ εζληθνχ δηθαίνπ ζε πεξίπησζε πνπ ζπλάδνπλ κε ην
θνηλνηηθφ. Σνχην ηδίσο παξνπζηάδεη ελδηαθέξνλ ην κέηξν πνπ ηα εζληθά
δίθαηα είλαη δπλαηφ λα πεξηιακβάλνπλ ζπληαγκαηηθνχο πεξηνξηζκνχο
γηα ηε ζέζπηζε ζπκθσληψλ κε ηδηψηεο γηα ηελ θαηαζθεπή έξγσλ κε
αληάιιαγκα ηελ είζπξαμε ηειψλ θάζε είδνπο, ηα νπνία ελδερνκέλσο λα
απαγνξεχνληαη λα επηβάιιεηαη απφ ηδηψηεο347.

8. Ζ πξνζσξηλή δηθαζηηθή πξνζηαζία γηα ηηο ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
΢χκθσλα κε ηε γεληθή αξρή πνπ θάλνπκε δεθηή φηη γηα ηε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ εθαξκφδεηαη ην θαζεζηψο ηνπ δηθαίνπ
πνπ ελζσκαηψλεη ηνπο θνηλνηηθνχο θαλφλεο γηα ηηο δεκφζηεο
ζπκβάζεηο, ζα πξέπεη λα γίλεη δεθηφ, φηη νη ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ ππάγνληαη ζην θαζεζηψο πξνζσξηλήο δηθαζηηθήο
πξνζηαζίαο ζχκθσλα κε ην λ. 2522/97 348, 349.
347

. Βι. ζρεηηθά θαη ΢ηΔ 1934/1998 θαη ηελ αλάπηπμε πην θάησ.

348

. Δηδηθά γηα ην δήηεκα κε πξνβιεκαηηζκφ σο πξνο ην ζέκα ησλ αζθαιηζηηθψλ
κέηξσλ βι. ΢θνπξή Β., Πξνζαλαηνιηζκνί, αλσηέξσ ζ. 335 δεκνζηεπζείζα
Γλσκνδφηεζε κε ζέκα, «Γηαγσληζκφο γηα Μίζζσζε θαη Σνπξηζηηθή εθκεηάιιεπζε
πεξηνρήο. Φχζε ΢χκβαζεο. Ννκηκφηεηα απνθιεηζκνχ εηαηξίαο, Γεζκεπηηθφηεηα
φξσλ δηαθήξπμεο», πνπ αθνξνχζε ηνλ απηφ δηαγσληζκφ γηα ην Ξελία ηνπ
Λαγνλεζίνπ.
349

. Γεληθά γηα ην δήηεκα ηεο εθαξκνγήο ηνπ λ. 2522/97 βι. Βιαρφπνπινπ ΢. ΋ςεηο
ηεο δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο ελψπηνλ ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο Δπηθξαηείαο, ην παξάδεηγκα
ηνπ λ. 2522/1997 γηα ηα δεκφζηα έξγα- ΢άθθνπιαο 1998, Γεξαξή Υ., Ζ πξνζσξηλή
πξνζηαζία ζηα δεκφζηα έξγα, ηηο πξνκήζεηεο θαη ηηο ππεξεζίεο, (λ. 2522/97),
΢άθθνπιαο, Αζήλα 1999, Γέξνληα Α., Ζ πξνζσξηλή δηθαζηηθή πξνζηαζία ζηα
δεκφζηα έξγα. Τπεξνρή ηνπ δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο ή απνηειεζκαηηθή πξνζηαζία
ηνπ πνιίηε; ΓηΓηθ 1997, ζει. 1101επ., Γεζίνπ– Φαιηζή Π., Αζθαιηζηηθά κέηξα ζηνλ
Δληαίν Δπξσπατθφ Υψξν, ζπλέδξην «Ζ επίδξαζε ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ζην
ειιεληθφ ηδησηηθφ δίθαην» 1992 θαη Διι.Γλε 1993, 241 επ., Κνπθνχιε–
΢πειησηνπνχινπ ΢., Γηθαζηηθή πξνζηαζία θαη θπξψζεηο γηα ηηο παξαβάζεηο ηνπ
Κνηλνηηθνχ Γηθαίνπ, ΔιιΓλε 1997, ζει. 367 επ., Κνπηνχπα -Ρεγθάθνπ Δ., Ζ
πξνζσξηλή πξνζηαζία θαηά ηελ δηαδηθαζία αλάζεζεο δεκνζίσλ ζπκβάζεσλ κεηά ην
Ν. 2522/97, ΝνΒ 47, 1999, ζει. 35 επ., Μελνπδάθνπ Κ., Πξνζσξηλή πξνζηαζία ζηηο
203

Πξνβιεκαηηζκφ πξνθαιεί ε ζέζε ην ΢ηΔ ζηελ ΢ηΔ ΔΑ 119/1999
ζχκθσλα κε ηελ νπνία ε ζπγθεθξηκέλε θαηεγνξία ζχκβαζεο εμαηξείηαη
ηνπ θαζεζηψηνο ηνπ λ. 2522/97 θαζψο θαηά ην ΢ηΔ, ε ζπγθεθξηκέλε
ζχκβαζε δηέπεηαη απφ ηηο δηαηάμεηο ηνπ πδ 23/1993 (ηφηε ζε ηζρχ) θαη
ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ κφλνλ σο πξνο ηελ ηήξεζε ησλ δηαηππψζεσλ
δεκνζηφηεηνο.350 ΢χκθσλα κε ηε ΢ηΔ ΔΑ 119/1999: «Γεδνκέλνπ δε
φηη νη σο άλσ δηαηππψζεηο αθνξνχλ εηο ηελ πξάμηλ ηεο δηαθεξχμεσο
ηνπ δηαγσληζκνχ, δελ εκπίπηνπλ εηο ην πεδίνλ εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο
93/37/ΔΟΚ θαη, θαηά ζπλεθδνρήλ, θαη ηεο ιεγνκέλεο "δηθνλνκηθήο"
νδεγίαο 89/665/ΔΟΚ θαη ηνπ λφκνπ 2522/1997, νη δηαθνξέο πνπ
αλαθχνληαη εθ ηεο ακθηζβεηήζεσο ηεο λνκηκφηεηνο ησλ ινηπψλ, κεηά
ηελ δηαθήξπμηλ, πξάμεσλ δηελεξγείαο δηαγσληζκνχ δηά ηελ αλάζεζηλ
παξαρσξήζεσο δεκνζίσλ έξγσλ. ΢πλεπψο ε πξάμηο απνθιεηζκνχ
πξνζθνξάο εθ δηαγσληζκνχ παξαρσξήζεσο δεκνζίσλ έξγσλ δελ
ππφθεηηαη εηο ην έλδηθνλ βνήζεκα ηεο αηηήζεσο αζθαιηζηηθψλ κέηξσλ,
θαηά ηα νξηδφκελα εηο ην άξζξνλ 3 ηνπ λ. 2522/1997».
Ζ ζέζε απηή ηεο λνκνινγίαο ηνπ ΢ηΔ ζα πξέπεη λα δεκηνπξγήζεη
θάπνηα εξσηεκαηηθά δεδνκέλνπ φηη δελ ζπλάδεη νχηε κε ην γξάκκα,
δηαθνξέο ελψπηνλ ηνπ ΢.η.Δ – Ννκνινγηαθέο Δμειίμεηο, ζε "Ζ πξνζσξηλή Γηθαζηηθή
πξνζηαζία ζηηο δηνηθεηηθέο δηαθνξέο", Δηαηξεία Ννκηθψλ Βνξείνπ Διιάδνο, η. 22,
1994, ζει. 37 επ., Μνπδνπξάθε ΢., Πξνζσξηλή δηθαζηηθή πξνζηαζία θαηά ην ζηάδην
πνπ πξνεγείηαη ηεο ζπλάςεσο ζπκβάζεσλ δεκνζίσλ έξγσλ, θξαηηθψλ πξνκεζεηψλ
θαη ππεξεζηψλ ζχκθσλα κε ηελ νδεγία 89/665/ΔΟΚ. Δξκελεπηηθά πξνβιήκαηα πνπ
πξνθχπηνπλ απφ ηνλ πξνζθάησο ςεθηζζέληα λφκν 2522/1997, ΓηΓηθ 1997, ζ. 1112.,
Παπαδεκεηξίνπ Γ, Ζ δηεζλνπνίεζε θαη θνηλνηηθνπνίεζε ηεο δηθαζηηθήο
πξνζηαζίαο, ΝνΒ 1996, 569., Παπιφπνπινπ Π., Δγγπήζεηο ηνπ δηθαηψκαηνο ηεο
δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο ζην επξσπατθφ θνηλνηηθφ δίθαην, 1993, Παπιφπνπινπ Π.,
Οξηζηηθή θαη πξνζσξηλή δηθαζηηθή πξνζηαζία ζην πιαίζην ηνπ Κνηλνηηθνχ Γηθαίνπ,
Σν΢ 1994, ζει. 521 επ., Ρέκειε Κ., Ζ αίηεζε αζθαιηζηηθψλ κέηξσλ ελψπηνλ ηνπ
΢ηΔ,(λ. 2522/97) Οη θνηλνηηθέο θαηαβνιέο ηεο πξνζσξηλήο πξνζηαζίαο ζηα δεκφζηαο
έξγα, ηηο πξνκήζεηεο θαη ηηο ππεξεζίεο, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε 2000, ΢θνπξή Β.,
Ζ πξνζσξηλή δηθαζηηθή πξνζηαζία ζηηο δηνηθεηηθέο δηαθνξέο, 4ε Έθδνζε, Αλη.
΢άθθνπιαο 2001, ΢θνπξή Β., Ννκνζεηηθέο εμειίμεηο ζην πεδίν ηεο πξνζσξηλήο
δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο θαηά ησλ δηνηθεηηθψλ πξάμεσλ ζε, Ζ πξνζσξηλή δηθαζηηθή
πξνζηαζία ζηηο δηνηθεηηθέο δηαθνξέο, 2001, 4ε έθδνζε, ζ. 17 επ, ΢πλνδηλνχ Υ.,
Απνηειεζκαηηθή δηθαζηηθή πξνζηαζία θαηά ηε ζχλαςε ζπβάζεσλ ηεο δηνίθεζεο,
Ννκηθή Βηβιηνζήθε 2001, Υξηζηηαλνχ Β., Κνηλνηηθφ δίθαην ηεο πξνζσξηλήο
δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο ζε «Ζ δξαζηηθφηεηα ηεο πξνζσξηλήο πξνζηαζίαο», ζει 190
επ., Υξπζαλζάθε Υ., Σν δηθαίσκα πξνζσξηλήο δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο: Οη
πξφζθαηεο εμειίμεηο ζην πεδίν ησλ δηνηθεηηθψλ ζπκβάζεσλ, ΓηΓηθ 1996, 273 επ..
350

. Δηδηθά γηα ηελ απφθαζε απηή βι. θαη ζρφιην Dr. Α. Δμάξρνπ, Ννκνινγία
Γεκνζίσλ Έξγσλ ζ. 54/3.

204

νχηε κε ην ζθνπφ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη ηνπ εζσηεξηθνχ δηθαίνπ
ελζσκάησζεο ησλ θαλφλσλ απηνχ. Δμάιινπ αληίζεηε άπνςε εθθξάδεη
θαη ε Δπηηξνπή ηεο ΔΔ ζηελ Δξκελεπηηθή Αλαθνίλσζε ηεο 12.4.2000
(παξ. 3.2.3, απηήο)

9. Ζ λνκνινγηαθή επεμεξγαζία ηεο έλλνηαο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ

΋πσο ήδε πξνεθηέζεθε ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκνζίσλ έξγσλ πξνέξρεηαη ακηγψο απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην 351. ΢ηελ
έλλνηα απηή επηρεηξνχλ νη πνηθίιεο έλλνκεο ηάμεηο ησλ ρσξψλ κειψλ λα
ζπληαηξηάμνπλ αλάινγα ζπζηήκαηα θαηαζθεπήο έξγσλ πνπ δηαζέηνπλ
ζην λνκηθφ ηνπο νπινζηάζην ζχκθσλα κε ηελ ηζηνξία θαη ηηο λνκηθέο
ηνπο παξαδφζεηο. Παξά ηνλ εκπεηξηθφ ηεο ραξαθηήξα, ε έλλνηα ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, απνδίδεη έλαλ ζπκβαηηθφ
ηχπν κε ηξφπν ειιεηπηηθφ θαη ζέηεη επαξθή θξηηήξηα γηα ηελ ππαγσγή
ζηνλ νξηζκφ πιεηφλσλ λνκηθψλ κνξθσκάησλ, ηα νπνία εθεπξίζθεη ε
νηθνλνκηθή πξαγκαηηθφηεηα θαη ε λνκηθή επξεκαηηθφηεηα.
Σν ΢πκβνχιην Δπηθξαηείαο επηβεβαηψλεη ηε κνλαδηθφηεηα ηεο
ζπγθεθξηκέλεο ζχκβαζεο θαη ηελ θαηαγσγή ηεο απφ ην θνηλνηηθφ
δίθαην ζηελ απφθαζε ηεο Δπηηξνπήο Αλαζηνιψλ 119/1999 (άξζ. 3 λ.
2522/1997 θαη άξζ. 52 πδ 18/1989) κε ηελ επθαηξία αίηεζεο
αζθαιηζηηθψλ κέηξσλ θαηά απφθαζεο ηεο Τπνπξγνχ Αλάπηπμεο κε
ηελ νπνία απνθιείζζεθε εηαηξία απφ δηαγσληζκφ γηα ηελ αλάδεημε
αλαδφρνπ ηεο ηνπξηζηηθήο αμηνπνίεζεο θαη εθκεηάιιεπζεο κε
παξαρψξεζε ρξήζεο έθηαζεο ηνπ ΔΟΣ ζην Λαγνλήζη Αηηηθήο.
Δξκελεχνληαο ηηο δηαηάμεηο ηνπ πδ 23/92 θαη ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ
ην ΢ηΔ έθξηλε φηη ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ είλαη ε
δηθαηνπξαμία ε νπνία έρεη ραξαθηεξηζηηθά ζπκβάζεσο δεκνζίσλ
έξγσλ θαη ην εξγνιαβηθφ αληάιιαγκα ζπλίζηαηαη απνθιεηζηηθά ζην
δηθαίσκα εθκεηάιιεπζεο ηνπ έξγνπ ή ζην δηθαίσκα απηφ ζε
ζπλδπαζκφ κε ηελ θαηαβνιή ακνηβήο. ΢ηε ζπλέρεηα έθξηλε φηη ν
351

. ΢ρεηηθά βι. Κνπηνχπα- Ρεγθάθνπ Δ., Γεκφζηεο ζπκβάζεηο θαη θνηλνηηθφ δίθαην,
Γηαδηθαζίεο αλάζεζεο θαη έλλνκε πξνζηαζία, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε 1995, ζ. 131
επ, φπνπ θαη ζρεηηθή βηβιηνγξαθία θαη ζην πξνεγνχκελν θεθάιαην, Raymundie O,
αλσηέξσ εθηελήο αλάιπζε, Βezançon X.,, αλσηέξσ θιπ.

205

ζπκβαηηθφο απηφο ηχπνο δελ ππφθεηηαη ζην έλδηθν βνήζεκα ηεο
αίηεζεο αζθαιηζηηθψλ κέηξσλ ηνπ άξζ. 3 ηνπ λ. 2522/1997, δεδνκέλνπ
φηη ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζην πιαίζην ηνπ πδ
23/93 θαη ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ δηέπεηαη απνθιεηζηηθά απφ ηηο
δηαηππψζεηο πνπ αθνξνχλ ηνπο φξνπο δεκνζηφηεηαο θαη δελ εκπίπηνπλ
ζην πεδίν εθαξκνγήο ηεο νδεγίαο 93/37/ΔΟΚ ζπλνιηθά θαη θαηά
ζπλεθδνρή θαη ζηελ δηθνλνκηθή νδεγία 89/665/ΔΟΚ ηνπ λ. 2522/1997.
Αλεμάξηεηα απφ ηελ απνδνρή ή κε ηεο νξζφηεηαο ηνπ δηαηαθηηθνχ ηεο
απφθαζεο επί ηνπ δεηήκαηνο ησλ αζθαιηζηηθψλ κέηξσλ θαη ηεο
παξνρήο δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο, ε απφθαζε απηή ζα πξέπεη λα
επηζεκαλζεί σο ε κφλε πνπ θαηεγνξηνπνηεί ην ζπγθεθξηκέλν
ζπκβαηηθφ ηχπν ζχκθσλα κε ηνπο φξνπο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη
ηνπ δηθαίνπ ελζσκάησζεο.
Παξά ηαχηα ε ζπγθεθξηκέλε απφθαζε ηνπ ΢ηΔ, θαη πάληα ζην κέηξν
πνπ αθνξά ην ζθέινο ηεο θαηεγνξηνπνίεζεο ηνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, δελ είλαη δπλαηφ λα κελ
δεκηνπξγήζεη πξνβιεκαηηζκνχο. Σνχην ηδίσο δηφηη ε ζρέζε πνπ
ραξαθηεξίζζεθε σο ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δελ
αθνξνχζε πξσηίζησο ηελ θαηαζθεπή δεκνζίσλ έξγσλ θαηά ηα
πξνεθηεζέληα, αιιά αθνξνχζε ηδίσο κίζζσζε έθηαζεο θαη αλάπηπμε
απηήο κε επηθνπξηθή βειηίσζε πθηζηάκελσλ εγθαηαζηάζεσλ, νχηε
ζπλέδεε ηηο φπνηεο θαηαζθεπέο επξφθεηην λα εθηειεζζνχλ κε ηελ
εθκεηάιιεπζε ηνπ έξγνπ πνπ θαηαζθεπάζζεθε αληί παξνρήο άιινπ
ζπκβαηηθνχ αληαιιάγκαηνο352. Γηα ην δήηεκα απηφ φκσο ζα γίλεη
εθηελέζηεξε αλαθνξά ζην επφκελν κέξνο απηνχ ηνπ θεθαιαίνπ ζην
πιαίζην ηεο ζπδήηεζεο γηα ηελ αλάπηπμε ησλ ηνπξηζηηθψλ αθίλεησλ.
Αληίζεηα ην ΢πκβνχιην ηεο Δπηθξαηείαο δελ ραξαθηήξηζε σο ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ζπκβαηηθή ζρέζε ε νπνία θαηέηεηλε
ζηελ κεηά απφ δηαγσληζκφ ίδξπζε θνηλήο εηαηξίαο κε θνξείο ηεο
Ννκαξρηαθήο Απηνδηνίθεζεο κε ζθνπφ ηελ κειέηε - θαηαζθεπή – θαη
εθκεηάιιεπζε ηνπ έξγνπ ηνπ «Οινθιεξσκέλνπ ζπζηήκαηνο
δηαρείξηζεο πδάηηλσλ πφξσλ Ννκνχ Γσδεθαλήζνπ» 353 παξά ην
γεγνλφο φηη γηα ηελ θαηαζθεπή έξγσλ απφ ηελ ηδξπζεζφκελε εηαηξία
352

. ΢ρεηηθά πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή βι. θαη ΢θνπξή Β., Πξνζαλαηνιηζκνί,
αλσηέξσ ζ. 335 δεκνζηεπζείζα Γλσκνδφηεζε κε ζέκα, «Γηαγσληζκφο γηα Μίζζσζε
θαη Σνπξηζηηθή εθκεηάιιεπζε πεξηνρήο. Φχζε ΢χκβαζεο. Ννκηκφηεηα απνθιεηζκνχ
εηαηξίαο, Γεζκεπηηθφηεηα φξσλ δηαθήξπμεο», πνπ αθνξνχζε ηνλ απηφ δηαγσληζκφ
γηα ην Ξελία ηνπ Λαγνλεζίνπ.
353

. ΢ηΔ ΔΑ 422/2001.

206

ζα αλαιεθζεί ζπκβαηηθφ αληάιιαγκα απφ ηελ εθκεηάιιεπζε απηψλ.
Σν ΢ηΔ πεξηνξίζζεθε λα αλαθέξεη φηη ε ππνθείκελε ζρέζε δελ είλαη
θαηαζθεπαζηηθή ζχκβαζε ή κειέηε, ππαγφκελε ζηελ νηθεία λνκνζεζία
θαη θαηά ζπλέπεηα ε δηαδηθαζία αλάδεημεο αλαδφρνπ δελ απνηειεί
ζρέζε δεκνζίνπ δηθαίνπ, αιιά νχηε ζρέζε εκπίπηνπζα ζην πεδίν
εθαξκνγήο ηνπ λ. 2522/1997, θαζψο «Πξφθεηηαη νπζηαζηηθψο γηα
δηαδηθαζία πνπ δελ πξνβιέπεηαη εηδηθψο απφ δηάηαμε δηνηθεηηθνχ
λφκνπ αιιά ηεξήζεθε νηθεηνζειψο απφ ηε Ννκαξρηαθή Απηνδηνίθεζε
ζηα πιαίζηα ηεο ηδησηηθνχ δηθαίνπ ζπλαιιαθηηθήο ειεπζεξίαο γηα
δηαζθάιηζε κεγαιχηεξεο δηαθάλεηαο, δελ θαηαηείλεη δε επζέσο ζηε
ζχλαςε κεηαμχ Γεκνζίνπ θαη ηδησηψλ ζπγθεθξηκέλεο ζπκβάζεσο αιιά
κε απηήλ επηδηψθεηαη, απιψο ε αλάδεημε ηδηψηε επηρεηξεκαηία
κέιινληνο λα ζπκπξάμεη κε άιιεο έμη ππάξρνπζεο εηαηξίεο πξνο
ζχζηαζε λένπ εηαηξηθνχ ζρήκαηνο ηδησηηθνχ δηθαίνπ κε αληηθείκελν
ηελ αλάιεςε δηαθφξσλ έξγσλ, κειεηψλ θιπ». Ζ ζχλαςε ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ κε ίδξπζε θνηλήο επηρείξεζεο κε θνξέα
ηνπ Γεκνζίνπ, ζπληζηά φκσο ζπλήζε πξαθηηθή γηα ηελ αλάζεζε
ζπκβάζεσλ αλάινγεο θχζεσο δηεζλψο θαη ζηελ Διιάδα354, νπφηε
ρσξίο λα αλαηξείηαη ε θχζε ηεο ζρέζεο σο ηδησηηθνχ δηθαίνπ ζα
κπνξνχζε λα ραξαθηεξηζζεί ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ
θαη λα ππαρζεί ζην εχξνο ηνπ λ. 2522/1997, αιιά ζηελ αξκνδηφηεηα
ησλ πνιηηηθψλ δηθαζηεξίσλ. Γεδνκέλεο φκσο ηεο πξνεγεζείζαο
λνκνινγίαο ηνπ ΢ηΔ κε ηελ νπνία δειψλεη φηη θαη νη ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ δελ ππάγνληαη ζην πεδίν εθαξκνγήο
ηνπ λ. 2522/97, ην απνηέιεζκα ζα ήην ην απηφ.

10. Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ σο ζχκβαζε
πξφηππν355 ηεο παγθνζκηνπνίεζεο ησλ ζπκβαηηθψλ ηχπσλ

Γίλεηαη δεθηφ φηη, ελφςεη ηεο νηθνλνκηθήο παγθνζκηνπνίεζεο, ην
δίθαην356 ηείλεη λα παγθνζκηνπνηεί θαη ηνπο ζπκβαηηθνχο ηχπνπο κε
354

. Ήδε θαη ν λ. 2338/95 γηα ηνλ νπνίν γίλεηαη ιφγνο πην θάησ.

355

. Γηα ηνλ φξν ζχκβαζε πξφηππν Βι. Martin- Serf A., La modelisation des
instruments juridiques, ζε La mondialisation du droit, Loquin E., Kessedjian C.
(dir), Litec, 2000, ζ. 197 επ κε αλαθνξά ζηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο ηεο ζχλδεζεο
ηνπ θαλαιηνχ ηεο Μάγρεο ζε ππνζ. 49 ζ. 197.

207

ηνπο νπνίνπο εκπιέθνληαη νη δηεζλείο ζπκβαιιφκελνη εηαίξνη357.
Αλάινγε κνξθή πξνζθπνχο παγθνζκηνπνίεζεο ζπκβαηηθνχ ηχπνπ
είλαη απηή ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ε νπνία αθνχ
αθνκνίσζε ηηο λνκηθέο κεζφδνπο ηνπ αγγινζαμσληθνχ δηθαίνπ358, ηηο
πξνέβαιε ζε έλαλ πξνυθηζηάκελν γαιιηθήο πξνέιεπζεο ζπκβαηηθφ
ηχπν, δίδνληαο θαη ηελ αλάινγε νλνκαζία ζηνλ ηχπν απηφ. Δθ ηνπ
ιφγνπ απηνχ πεγάδνπλ θαη ζεηξά εξκελεπηηθψλ δπζθνιηψλ σο πξνο ηελ
πξνζέγγηζε ηνπ ζέκαηνο αιιά θαη εθ ηνπ ιφγνπ απηνχ πξνθχπηεη ε
ηδηαίηεξε γνεηεία ηεο ζεκαηνινγίαο ηνπ ιφγσ θαη ηεο ζχλδεζήο ηνπ κε
ηελ αλάπηπμε ησλ επξσπατθψλ ππνδνκψλ. Ζ παξαηήξεζε απηή δελ
γίλεηαη βεβαίσο γηα ιφγνπο εμεχξεζεο ησλ νληνινγηθψλ δηαζηάζεσλ
ηεο ζπγθεθξηκέλεο ζχκβαζεο, αιιά γηα ηελ εμεχξεζε ηεο βέιηηζηεο
κεζφδνπ πξνζέγγηζεο, εξκελείαο θαη εθαξκνγήο ηεο359.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ εηζεξρφκελεο ην εζληθφ
δίθαην θέξεη ηηο ζπλέπεηεο ηνπ νλφκαηφο ηεο σο εξκελεπηηθφ δίιεκκα
αιιά θαη ηηο δηαζηάζεηο ηεο αγγινζαμσληθήο ηεο δεκηνπξγηθφηεηαο360.
Καηά ηνλ «εμειιεληζκφ» ηεο ν εξκελεπηήο νθείιεη λα πξνζεγγίζεη ην
ζχλνιν απηψλ ησλ παξακέηξσλ θαη λα ηελ εξκελεχζεη ελφςεη ηεο
ζπγθεθξηκέλεο ηζηνξηθήο απαίηεζεο θαη ζπγθπξίαο σο ζχλζεζε
πξνζδνθηψλ θαη φξσλ πνπ ζηφρν έρνπλ ηε δεκηνπξγία ζπγθεθξηκέλσλ
έξγσλ ππνδνκήο.
Ζ δηαιεθηηθή ζρέζε ησλ θαλφλσλ θαη ησλ λνκηθψλ ζπζηεκάησλ πνπ
ηελ δεκηνχξγεζαλ δελ ππήξμε ηπραία νχηε έγηλε κε ηξφπν
εξγαζηεξηαθφ. Δίρε ζπγθεθξηκέλν ζθνπφ θαη ππεξέηεζε ηελ
αλαγθαηφηεηα ηεο εμεχξεζεο θεθαιαίσλ γηα ηελ δεκηνπξγία ησλ
356

. La mondialisation du droit, Loquin E., Kessedjian C. (dir), Litec, 2000, Delmas
Marty M, La mondialisation du droit: chances et risques, D. 1999.
357

. Βι ΢ρεηηθά Martin- Serf A., La modélisation des instruments juridiques, ζε La
mondialisation du droit, Loquin E., Kessedjian C. (dir), Litec, 2000, ζ. 179 επ.
358

. Βι. θαη Wiegand W., The Reception of American law in Europe, The American
Journal of Comparative Law, 1991, v. 39 ζ. 229 επ.
359

. Bι εμάιινπ θαη ―Les contrats globaux de construction en Europe‖, séminaire de
Bruxelles du 7/3/1997, Forum Européen des entreprises générales, SNBATI, mars.
1997.
360

. Βι. θαη Γεσξγηάδε Α., αλσηέξσ , Νέεο Μνξθέο., ζ. 29, ΢ηαζφπνπινπ Μ., ζε
Μ. ΢ηαζφπνπινο/Α. Υησηέιεο/ Μ. Απγνπζηηαλάθεο, Κνηλνηηθφ αζηηθφ δίθαην, Η.
Αζήλα Κνκνηελε 1995.

208

θνηλψλ ππνδνκψλ ηνπ επξσπατθνχ ρψξνπ. Γηα ην ζθνπφ απηφ ε
εξκελεία ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ζπκβαηηθνχ ηχπνπ, αλ θαη ζα ιακβάλεη
ππφςε πάληα ηηο ζπληαγκαηηθέο επηηαγέο θάζε ρψξαο κέινπο, δελ
δχλαηαη παξά λα εληάζζεηαη ην επξχηεξν πιαίζην ησλ θαλφλσλ ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη λα εξκελεχεηαη πάληα ζχκθσλα κε ηνπο
ζθνπνχο ηεο ΢πλζήθεο361.

361

. ΢ρεηηθά βι. θαη ηελ πξναλαθεξζείζα παξ. 52 ηεο απφθαζεο ηνπ ΓΔΚ C-399/98
ηεο 12εο Ηνπιίνπ 2001 Ordine degli Architetti delle Province di Milano e Lodi, Piero
De Amicis, Consiglio Nazionale degli Architetti, Leopoldo Freyrie. Ήδε γίλεηαη
ιφγνο θαη γηα ηηο γεληθέο αξρέο ηνπ επξσπατθνχ δηθαίνπ ησλ ζπκβάζεσλ. ΢ρεηηθά βι.
θαη Lando O., Beale H., The principles of European Contract Law, par. I:
Performance, Non- Performance and Remedies. M. Nijhoff, 1995, Raynard J., Les
Principes du droit européen du contrat, une lex mercatoria a la mode européenne,
RTD civ. 1998, ζ. 1006, Jamin C., Un droit européen des contrats, ζε Le Droit Prive
européen, Colloque Reims, 1997, Paris, Economica 1998, ζ. 54.
209

Κεθάιαην ΗΗ.
Ζ δηάθξηζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ απφ
άιιεο ζπγγελείο έλλνηεο

1. ΢χκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο

έξγσλ

θαη

ζχκβαζε

Σν ειιεληθφ δίθαην έρεη αλαπηχμεη ηελ έλλνηα ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο
θαη ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ζπζηεκαηηθά θαη
ζηα πξφηππα ηνπ γαιιηθνχ δηθαίνπ, πηνζεηψληαο θαη ηελ νξνινγία ηνπ.
Υσξίο θηινδνμίεο γηα κηα πιήξε πξνζέγγηζε ηεο έλλνηαο ηεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο ζχκθσλα κε ην ειιεληθφ δίθαην, επηζεκαίλεηαη φηη θαηά ηελ
ειιεληθή ζεσξία δεκφζηα ππεξεζία ππφ νπζηαζηηθή ή ιεηηνπξγηθή
έλλνηα είλαη ε δξαζηεξηφηεηα ησλ δεκνζίσλ λνκηθψλ πξνζψπσλ ή θαη
ηδησηψλ πνπ ελεξγνχλ θαηά παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο, ε νπνία
έρεη σο αληηθείκελν ηελ παξνρή αγαζψλ ή ππεξεζηψλ πξνο ηνπο
δηνηθνπκέλνπο γηα ηελ ηθαλνπνίεζε νξηζκέλσλ βαζηθψλ αλαγθψλ ηνπο
πνπ θαζνξίδνληαη θάζε θνξά απφ ηελ έλλνκε ηάμε (πρ εθπαίδεπζε,
ζπγθνηλσλία ΢ηΔ 3817/1997, χδξεπζε, ηειεπηθνηλσλίεο, ηαρπδξνκηθέο
ππεξεζίεο, παξνρή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο θιπ)362. Ζ ιεηηνπξγηθή έλλνηα
ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ζπλδέεηαη κε ηελ έλλνηα ηνπ δεκνζίνπ
362

. βι. ΢πειησηφπνπιν Δ., αλσηέξσ ζ. 24., Γέλδηα Μ., Δπί ηεο νπζίαο ηεο
εμειίμεσο ηεο ελλνίαο ηεο δεκνζίαο ππεξεζίαο ΔΓΓ, 1957, ζ. 113, Γαξδέληα Δ., Ζ
αλαγέλλεζε ηεο Γεκφζηαο Τπεξεζίαο, ΓΜξξ., 1988, ζ.7, Κνλδχιε Β., Γεκφζηα
ππεξεζία θαη δεκφζην ζπκθέξνλ (θαηά ηε γαιιηθή ζεσξία θαη ηε λνκνινγία), Σν΢
1993, ζ. 547 επ., Παπαραηδή Γ., Ζ δεκνζία ππεξεζία νξγαληθή επί ην πιείζηνλ
έλλνηα παξ'εκίλ, ΔΣΑ 1948, ζ. 847, ΢ηαζηλνπνχινπ Μ., ΢πκβνιή εηο ηελ έλλνηαλ ηεο
δεκνζίαο ππεξεζίαο, Δπηζηεκνληθή Δπεηεξίδα Δηαηξίαο Γηνηθεηηθψλ Μειεηψλ, η. 23, ζ. 137, Σζνπινχθε Δ., Ζ έλλνηα ηεο δεκνζίαο ππεξεζίαο, Αξκελφπνπινο 1976, ζ.
30 επ.

210

ζπκθέξνληνο363. Φνξείο ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ππφ ιεηηνπξγηθή
έλλνηα είλαη ην Γεκφζην θαη ηα δεκφζηα λνκηθά πξφζσπα, ηα νπνία
απνηεινχλ θαη δεκφζηα ππεξεζία ππφ νξγαληθή έλλνηα, θαζψο θαη
δεκφζηα λνκηθά πξφζσπα ησλ νπνίσλ ε νξγάλσζε θαη ε ιεηηνπξγία
δηέπνληαη απφ ηνπο θαλφλεο πνπ εθαξκφδνληαη ζηνπο ηδηψηεο ή
ιεηηνπξγνχλ ζχκθσλα κε ηνπο θαλφλεο πνπ πξνβιέπνληαη ζηε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο πνπ έρνπλ ζπλάςεη κε ην Γεκφζην ή ηνλ
εθάζηνηε αληηζπκβαιιφκελν κε ηδηψηε ζε ζχκβαζε παξαρψξεζεο364.
Παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο πθίζηαηαη, εθφζνλ έλαο θνξέαο
δεκφζηαο ππεξεζίαο (παξαρσξνχζα αξρή) εκπηζηεχεηαη ηελ άζθεζή
ηεο γηα νξηζκέλν ρξφλν ζε έλα πξφζσπν θπζηθφ ή λνκηθφ, ην νπνίν
επέιεμε (ν αλάδνρνο παξαρψξεζεο)365 έλαληη αληαιιάγκαηνο.
΢χκθσλα κε ηελ απζηεξή ζχιιεςε ηεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο ν αλάδνρνο απηήο ηελ δηαζθαιίδεη κε ίδην θφζηνο θαη
ζχκθσλα κε ηα θαζνξηδφκελα ζηα ηεχρε ηεο ζχκβαζεο πνπ θαζνξίδεη
ηε ζρέζε ηνπ κε ηνλ θνξέα ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο. Ζ ακνηβή ηνπ
είλαη ην πξντφλ ησλ δηαθφξσλ αληαιιαγκάησλ πνπ ιακβάλεη απφ ηνπο
ρξήζηεο ηεο ππεξεζίαο ζχκθσλα κε ηα ζπκβαηηθά θαζνξηδφκελα
γη'απηφλ. ΢πρλά ν αλάδνρνο παξαρψξεζεο νθείιεη λα θαηαζθεπάζεη ή
κε θάπνην ηξφπν δεκηνπξγήζεη ην αληηθείκελν ηεο παξαρσξνχκελεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο ην νπνίν θαη θαηφπηλ ζα εθκεηαιιεπζεί γηα
νξηζκέλν ρξφλν. Καη'απηή ηελ έλλνηα ν αλάδνρνο παξαρψξεζεο είλαη
δπλαηφ λα έρεη σο ζπκβαηηθή ππνρξέσζε ηελ θαηαζθεπή δεκνζίνπ
έξγνπ366. ΢χκθσλα κε ηα αλσηέξσ ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
363

. Βι. ΢πειησηφπνπινπ Δ., Δγρεηξίδην Γηνηθεηηθνχ Γηθαίνπ, Η, Αλη. ΢άθθνπιαο
2000, ζ. 28 επ. Γηα ην δεκφζην ζπκθέξνλ ελ γέλεη βι. αληί πνιιψλ Βεληδέινπ Δ., Σν
Γεληθφ ΢πκθέξνλ θαη νη πεξηνξηζκνί ησλ ζπληαγκαηηθψλ δηθαησκάησλ, θξηηηθή
πξνζέγγηζε ησλ ηάζεσλ ηεο λνκνινγίαο, Παξαηεξεηήο Θεζζαινλίθε 1990, φπνπ θαη
αλαιπηηθή βηβιηνγξαθία, Γαγηφγινπ Π., Γεκφζην ΢πκθέξνλ θαη ΢χληαγκα Σν΢
1986, ζ. 425 επ., ΢αξκά Η., Ζ ζπληαγκαηηθή θαη δηνηθεηηθή λνκνινγία ηνπ
΢πκβνπιίνπ ηεο Δπηθξαηείαο, 1994, β. εθδ., Αλη. ΢άθθνπιαο, Truchet D., Les
fνnctions de la notion d‘intérêt général dans la jurisprudence du Conseil d‘Etat,
LGDJ, 1977, φπνπ θαη αλαιπηηθή γαιιηθή βηβιηνγξαθία, Rangeon F., L‘idéologie de
l‘intérêt général, Economica, 1986, Chevalier J. (ed), Variations autour de
l‘idéologie de l‘intérêt général, V.1 –2, PUF, 1979 θαη ην θιαζζηθφ, Linotte D.,
Recherches sur la notion d‘intérêt général en droit administrative français, Univ. De
Bordeaux I, Thèse Polycpiee.
364

. ΢πειησηφπνπινπ Δ., φπνπ αλσηέξσ ζ. 25.

365

. Chapus R., Droit Administratif Général, Montchrestien, 1985, ζ. 454 επ.

366

. Chapus R., Droit Administratif, ζ. 455.

211

παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο είλαη νπζησδψο δηαθνξεηηθή απφ
απηή ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Δίλαη φκσο
δπλαηφ, νη έλλνηεο απηέο λα ζπκπίπηνπλ θαη ηαπηίδνληαη ελ ηνηο
πξάγκαζη, εθφζνλ ε ζρέζε ηελ νπνία θαιείηαη θάπνηνο λα
ραξαθηεξίζεη αθνξά θαηαζθεπή δεκνζίνπ έξγνπ, ελψ ελέρεη θαη ηα
ζηνηρεία ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο. Σηο
ζπλέπεηεο ηεο ζχκπησζεο απηήο ζα πξνζεγγίζνπκε αθνινχζσο.

1.1. Ελλνηνινγηθέο ζπγθιίζεηο θαη δηαθνξέο
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ή ζχκβαζε
παξαρψξεζεο είλαη ε ζπκβαηηθή ζρέζε κε ηελ νπνία αλαηίζεηαη ζε
ηδησηηθνχο θνξείο ε άζθεζε επηρεηξεκαηηθήο δξαζηεξηφηεηαο πνπ έρεη
σο αληηθείκελν ηελ παξαγσγή αγαζψλ θαη ππεξεζηψλ θαη ηελ παξνρή
ηνπο ζην επξχ θνηλφ γηα ηελ ηθαλνπνίεζε βαζηθψλ αγαζψλ, ε νπνία
ζεσξείηαη φηη απνηειεί δεκφζηα ππεξεζία κε ηε ιεηηνπξγηθή έλλνηα, ε
νπνία πεξηιακβάλεηαη ζηνπο ζθνπνχο ηνπ Κξάηνπο ή ησλ ΟΣΑ367, 368.
Σέηνηεο δξαζηεξηφηεηεο είλαη, κεηαμχ άιισλ, ε χδξεπζε, ε παξαγσγή
θαη δηαλνκή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο, θνθ369. Γηα ηηο αλάγθεο ηεο
παξνχζαο πξνζέγγηζεο, νη δξαζηεξηφηεηεο πνπ ζπλδένληαη κε ηελ
ελέξγεηα ή ηελ χδξεπζε ζα ζεσξεζνχλ φηη δελ είλαη δπλαηφ λα
367

. Γηα ηνλ νξηζκφ απηφ βι. ΢πειησηφπνπιν Δ., Δγρεηξίδην Γηνηθεηηθνχ Γηθαίνπ,
έλαηε έθδνζε, Α. ΢άθθνπιαο 1999, ζ.384 επ.
368

. ΢ηελ Διιάδα ε πξνζθπγή ζην ζπγθεθξηκέλν ηχπν ζχκβαζεο ππήξμε ζπρλή, αλ
θαη κε αξθεηέο ηδηνκνξθίεο πνπ δελ επηηξέπνπλ ηελ απφιπηε θαηεγνξηνπνίεζε ηεο
δηνηθεηηθήο δξάζεο σο πξνο ην δήηεκα. Απφ ηε δεκηνπξγία ηνπ ειιεληθνχ θξάηνπο
ελφςεη ηελ αμηνπνίεζεο ηεο ηερλνγλσζίαο αιινδαπψλ νίθσλ ή νκίισλ ηδησηψλ,
θξίζεθε σο επηβεβιεκέλε ε παξαρψξεζε ζε απηνχο βαζηθψλ ηνκέσλ ησλ ππνδνκψλ
ηεο ρψξαο κε ζθνπφ ηε δεκηνπξγία θαη ηνλ εθζπγρξνληζκφ ησλ ππνδνκψλ θαη ηεο
ηερλνινγίαο. Υαξαθηεξηζηηθέο είλαη νη ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο ησλ ππεξεζηψλ ηεο
αζηηθήο ηειεθσλίαο ζηε Siemens θαη Halske, ηεο δηεζλνχο ηειεθσλίαο ζηελ Eastern,
ηεο χδξεπζεο ηεο πφιεο ηεο Αζήλαο ζηελ Οχιελ, ησλ κεηαθνξψλ κε ηξνρηνδξφκνπο
(ηξακ) ζηελ Power, ησλ ειεθηξηθψλ ζηδεξνδξφκσλ Πεηξαηψο – Αζελψλ – Κεθηζηάο
ζε έιιελα ηδηψηε αλάδνρν, ηεο δηαλνκήο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο θαη ησλ αεξνπνξηθψλ
κεηαθνξψλ ζηνλ Αξηζηνηέιε Χλάζε. Δλδηαθέξνλ παξνπζηάδεη θαη ε πεξίπησζε ηεο
παξαρψξεζεο ηεο δηψξπγαο ηεο Κνξίλζνπ κε ην λφκν ΣΜο ηεο 17/11/1869 «Πεξί
δηνξχμεσο ηνπ Ηζζκνχ ηεο Κνξίλζνπ» κε ηνλ νπνίν απνθαζίζζεθε ε παξαρψξεζε ηνπ
απνθιεηζηηθνχ δηθαηψκαηνο γηα ηελ δηφξπμε ηνπ Ηζζκνχ ζε εηαηξία ή ηδηψηε.
369

. Χο ηέηνηνπ είδνπο ζχκβαζε έρεη θξηζεί απφ ην ΢ηΔ ε ζχκβαζε γηα ηελ
παξαρψξεζε ηεο εθκεηάιιεπζεο ησλ αεξνπνξηθψλ κεηαθνξψλ ΢ηΔ 378/1957.

212

ζπκπίπηνπλ κε ηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ, δεδνκέλνπ φηη νη σο άλσ δξαζηεξηφηεηεο ππάγνληαη ζηνπο
εμαηξνχκελνπο ηνκείο ηνπ πδ 57/2000 γηα ην νπνίν έγηλε ιφγνο
αλσηέξσ, ζην πιαίζην ηνπ νπνίνπ δελ εκπίπηεη ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Δμάιινπ αλ θαη ε ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, δελ εκπίπηεη ζην εχξνο ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ε ζχκβαζε πνπ ζπλαληάηαη
ζπρλά γηα ηελ παξαγσγή θαη εθκεηάιιεπζε ιαρείσλ θαη ηπραηξψλ
παηρληδηψλ ελφςεη ηνπ γεγνλφηνο φηη δελ ππάξρεη ην ζηνηρείν ηεο
θαηαζθεπήο έξγσλ γηα ηελ εθπιήξσζή ηεο παξνρήο ηνπ αλαδφρνπ. Οη
ζπκβάζεηο απηέο ζπληζηνχλ κηθηή ζχκβαζε πξνκήζεηαο θαη
εθκεηάιιεπζεο, ε νπνία φκσο δελ εκπίπηεη ζηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ. Αληίζεηα είλαη δπλαηφ λα ππαρζνχλ
ζηελ έλλνηα ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο
δξαζηεξηφηεηεο πνπ ζπληζηνχλ θαηαζθεπή έξγσλ. ΢ηελ πεξίπησζε
απηή, εθφζνλ ζπληξέρνπλ θαη ηα ινηπά θξηηήξηα, είλαη δπλαηφ κία
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο λα ζπληζηά θαη ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ370.

1.2. Αλάζεζε κε ζύκβαζε ή κνλνκεξή πξάμε
Ζ αλάζεζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, είλαη δπλαηφ λα γίλεη
δπλάκεη ζχκβαζεο ή θαη κνλνκεξνχο πξάμεο ηνπ θνξέα, ε νπνία
ζπλήζσο έρεη ηε κνξθή άδεηαο371. Ζ κνλνκεξήο πξάμε έρεη θαηά
θαλφλα ζπκβαηηθφ ραξαθηήξα, εθφζνλ θαζνξίδεη ηνπο φξνπο ππφ ηνπο
νπνίνπο ζα γίλεη ε παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο αιιά ε βνχιεζε
ηνπ άιινπ κέξνπο εθθξάδεηαη κε παξάιιειε κνλνκεξή απνδνρή. H
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δχλαηαη δειαδή λα ελζσκαηψλεηαη θαη ζε
κνλνκεξείο απνθάζεηο ζπκβαηηθήο θχζεσο, φπσο δηνηθεηηθέο άδεηεο.
Γελ είλαη απαξαίηεην λα είλαη δηκεξήο πξάμε. ΢πλεζίδεηαη κάιηζηα
ηδίσο ζην αγγινζαμσληθφ ζχζηεκα ην νπνίν επεθηείλεηαη επξχηαηα λα
παξαρσξνχληαη δεκφζηεο ππεξεζίεο κε δηνηθεηηθέο άδεηεο, νη νπνίεο
έρνπλ πξνδήισο ζπκβαηηθή θχζε εθφζνλ, αλ θαη εκθαλίδνπλ
κνλνκεξή ραξαθηήξα, ελζσκαηψλνπλ ππνρξεψζεηο θαη ηεο άιιεο
πιεπξάο. Οη κνλνκεξείο απηέο πξάμεηο ελζσκαηψλνπλ ζπλήζσο ηελ
370

. Κιαζζηθφ παξάδεηγκα πνπ έρεη ζπδεηεζεί ηδηαίηεξα θαη ζηε ζεσξία ηέηνηνπ
είδνπο είλαη ε θαηαζθεπή θαη εθκεηάιιεπζε λεθξνηαθείσλ.
371

. Γηα ηελ ηζηνξηθή δηάζηαζε ην δεηήκαηνο βι. Βezançon X.,, αλσηέξσ ζ. 20 επ.,
βι. επίζεο θαη ηηο αλαιπηηθέο ηνπ παξαπνκπέο ζην ζέκα ζηε ζ. 20.

213

πξνζθνξά ζηελ νπνία κνλνκεξψο πξνέβε ν ελδηαθεξφκελνο γηα ηελ
παξαρψξεζε θαη ηελ απνδνρή ηεο απφ ηελ παξαρσξνχζα αξρή. Ζ
θχζε ηεο ζρέζεο, πάλησο, παξακέλεη ζπκβαηηθή δεδνκέλνπ φηη, αθφκε
θαη ε ελδερφκελε λνκνζεηηθή θχξσζε ηεο κνλνκεξνχο πξάμεο, δελ
αλαηξεί ην ζπκβαηηθφ ηεο ραξαθηήξα372. Ζ αλάζεζε ηεο ζχκβαζεο
απηήο δελ απαηηεί, εθηφο αλ πξνβιέπεηαη εηδηθά απφ εμεηδηθεπκέλε
λνκνζεζία, φπσο ζπκβαίλεη πιένλ ζηαδηαθά, δηαδηθαζίεο
δεκνπξάηεζεο θαηά ηελ έλλνηα ηνπ πδ 334/2000.

1.3. Η intuitu personae αλάζεζε373
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, φπσο ήδε
επηζεκάλζεθε, ζεσξείηαη ζχκβαζε intuitu personae, εθηφο αλ ππάγεηαη
ζηνπο θαλφλεο ησλ εμαηξνχκελσλ ηνκέσλ ηνπ πδ 57/2000 ή ζε άιινπο
εηδηθνχο ηζρχνληεο λφκνπο. ΢ην ζεκείν απηφ δηαθέξεη νπζησδψο απφ ηε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, γηα ηελ νπνία ηζρχεη ην
θαζεζηψο δεκνπξάηεζεο πνπ ήδε εθηέζεθε. ΢πλέπεηα ηεο θχζεο ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο σο intuitu personae είλαη θαη ε αδπλακία
ππνθαηάζηαζεο ηνπ αλαδφρνπ ηεο374. Θα δηαπηζηψζνπκε πην θάησ φηη
ηνχηε ε ζέζε έρεη αλαηξαπεί ζηελ πξάμε θαη κηα ηδηαίηεξε κνξθή
ππνθαηάζηαζεο έρεη ξπζκηζζεί ζε ζεηξά ζεκαληηθψλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, νη νπνίεο φκσο ζπληζηνχλ θαη
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο375.

372

. Γέξνληα Α., Γίθαην Γεκνζίσλ Έξγσλ- Ζ δηνηθεηηθή ζχκβαζε δεκνζίνπ δηθαίνπ,
Α. ΢άθθνπιαο 2000, ζ. 93.
373

. Γηα κηα αλαιπηηθή παξνπζίαζε ηεο ηζηνξηθήο πξνέιεπζεο θαη ησλ επηκέξνπο
δηαθξίζεσλ ηεο intuitu personae αλάζεζεο βι. Βezançon X.,, αλσηέξσ ζ. 219 επ.
374

. Γηα ηελ ηδηαίηεξε απηή θχζε ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο βι. αληί πνιιψλ
Παπαραηδή Γ., αλσηέξσ.
. Ζ ππνθαηάζηαζε ηνπ αλαδφρνπ κεηά ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο γηα ηε ζχλδεζε
ηνπ Καλαιηνχ ηεο Μάγρεο ξπζκίζζεθε ζε πνιιέο ρψξεο ηεο Δπξψπεο. Γηα ην δήηεκα
απηφ αλαιπηηθά βι. πην θάησ. Ζ ππνθαηάζηαζε φκσο ξπζκίζζεθε ηδίσο γηα ην
δήηεκα ησλ ειιεληθψλ ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ γηα ηνλ
πεξηθεξεηθφ δαθηχιην ηεο Αζήλαο ζην λ. 2445/96, γηα ηε Εεχμε Ρίνπ -Αληηξξίνπ θαη
γηα ην Μεηξφ Θεζζαινλίθεο. Αλαιπηηθά γηα ην ζέκα βι. ζην θεθάιαην 4 ηνπ
παξφληνο.
375

214

1.4. Ο θίλδπλνο θαη ην ζπκβαηηθό αληάιιαγκα
Υαξαθηεξηζηηθφ ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο
είλαη ε κεηαθνξά ηνπ θηλδχλνπ απφ ην δεκφζην ζηνλ παξαρσξεζηνχρν
ή αλάδνρν, θαηά ηελ ελάζθεζε ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, ε άζθεζε
δειαδή ηεο δεκφζηαο ππεξεζίαο κε ίδηα επζχλε. Άιιν ζηνηρείν πνπ
ραξαθηεξίδεη ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο είλαη ε ακνηβή ηνπ αλαδφρνπ,
ε νπνία ζπλίζηαηαη ζην αληάιιαγκα πνπ θαηαβάιινπλ νη ρξήζηεο ηεο
παξερφκελεο ππεξεζίαο. ΢πρλά ζπκβαίλεη φκσο ε δηνίθεζε λα
δηαζθαιίδεη ηελ ακνηβή ηνπ αλαδφρνπ κεηψλνληαο ηνλ θίλδπλν πνπ
απηφο αλαιακβάλεη ζε πεξίπησζε αλεπάξθεηαο ηνπ αληαιιάγκαηνο πνπ
εηζπξάηηεη ν αλάδνρνο. Ζ παξαρψξεζε γίλεηαη γηα νξηζκέλε ρξνληθή
πεξίνδν, κεηά ην πέξαο ηεο νπνίαο, ιήγεη ε ζχκβαζε θαη επηζηξέθεη ην
αληηθείκελν ηεο παξαρψξεζεο ζηνλ αξρηθφ θνξέα ηνπ. H δηάξθεηα
πξνζδηνξίδεηαη ζπκβαηηθά θαη εθφζνλ πεξάζεη ν ρξφλνο γηα ηνλ νπνίν
πξνβιέπεηαη ε παξαρψξεζε ην αληηθείκελν ηεο παξαρψξεζεο, ή ην
θαηαζθεπαζζέλ απφ ηνλ παξαρσξεζηνχρν αληηθείκελν απηήο
επηζηξέθεηαη ζην θξάηνο ή ηνλ εθάζηνηε αξρηθφ θνξέα παξαρψξεζεο
θαηά πιήξε ηδηνθηεζία. ΢ηνλ παξαδνζηαθφ ηχπν ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο είλαη δπλαηή θαη ε εμαγνξά απφ ηνλ αξρηθφ θνξέα ηεο
παξαρψξεζεο. Σν ζχλνιν ησλ αλσηέξσ ζηνηρείσλ είλαη δπλαηφ λα
ζπλαληψληαη θαη ζηνπο δχν ζπκβαηηθνχο ηχπνπο. Ζ ζπγγέλεηα ησλ
ζρέζεσλ νθείιεηαη ζηελ θνηλή ηνπο πξνέιεπζε απφ ηε γαιιηθή ζεσξία
θαη λνκνινγία, ρσξίο φκσο λα επάγεηαη ηαπηνζεκία ησλ ζπκβαηηθψλ
ηχπσλ ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο θαη ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ.
Σν αληάιιαγκα απνηειεί γηα ηελ θιαζζηθή ζεσξία ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο θξίζηκν θξηηήξην γηα ηελ δηαπίζησζε χπαξμεο ηέηνηνπ
είδνπο ζχκβαζεο. Απνηειεί ην βαζηθφ θξηηήξην γηα ηελ χπαξμε
παξαρψξεζεο376. To αληάιιαγκα ή ν ηξφπνο ακνηβήο ηνπ αλαδφρνπ
παξαρψξεζεο ζηελ θιαζζηθή κνξθή ηεο παξαρψξεζεο δίδεηαη απφ
ηνπο ρξήζηεο ππφ κνξθή ηειψλ ρξήζεσο ή άιισο377. Σν είδνο απηφ
376

. Βι. φκσο θαη ηελ Γηνηθ. Δθ Αζ 1624/1995, ε νπνία πηνζεηεί άιια θξηηήξηα θαη
δελ ζπλδέεη ηελ θαηαζθεπή έξγνπ κε ηελ παξαρψξεζε ηεο εθκεηάιιεπζήο ηνπ σο
πξνο ην αληάιιαγκα πνπ ιακβάλεη ν αλάδνρνο αιιά ζεσξεί φηη ππάξρεη ζχκβαζε κε
δχν ζθέιε: θαηαζθεπαζηηθή θαη ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο. Βι.
επίζεο αλάινγν πξνβιεκαηηζκφ θαη αλσηέξσ κε παξαπνκπέο ζηε βηβιηνγξαθία.
377

. ΢ρεηηθά κε ην δήηεκα ηνπ ζπκβαηηθνχ αληαιιάγκαηνο ζηελ θιαζζηθή κνξθή
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο βι. Dupuis G., Sur la concession de service public, D. 1978,
215

φκσο ηνπ αληαιιάγκαηνο δελ είλαη ην κνλαδηθφ θαη πιένλ ππάξρεη
πιεηάδα άιισλ ηξφπσλ ζπκβαηηθνχ αληαιιάγκαηνο γηα ηνλ αλάδνρν
παξαρψξεζεο. Καη ην ζηνηρείν απηφ είλαη ηαπηφζεκν θαη ζηνπο δχν
ζπκβαηηθνχο ηχπνπο, σο ην ραξαθηεξηζηηθφ ζεκείν ζπλεξγαζίαο ηεο
δηνίθεζεο θαη ησλ ηδησηψλ.
Ζ ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, αθνινπζψληαο ηηο αλάγθεο
ηεο ζχγρξνλεο νηθνλνκηθήο δσήο, εκθαλίδεη κηα ζεκαληηθή πνηθηιία
θαη πεξηπινθφηεηα ζηνλ ηξφπν είζπξαμεο ηνπ ζπκβαηηθνχ
αληαιιάγκαηνο, ε νπνία εμεηδηθεχεηαη θαηά πεξίπησζε ζηα θείκελα
ησλ δηαθφξσλ ζπκβάζεσλ, επηηξέπνληαο κεγαιχηεξε επειημία ζηα
κέξε ελφςεη ηεο δηαζθάιηζεο ηεο αληαπνδνηηθφηεηαο ηνπ θάζε
έξγνπ378.

2. Οη ζπλέπεηεο ηεο ππαγσγήο κίαο ζχκβαζεο ζην εχξνο θαη ησλ
δχν λνκηθψλ θαηεγνξηψλ

2.1.Η αδπλακία ζύλαςεο ζύκβαζεο intuitu personnae
Δίλαη ζπλεπψο δπλαηφ, φπσο δηαπηζηψζεθε, κηα ζχκβαζε
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ λα εκπίπηεη θαη ζηελ θαηεγνξία ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ή θαη αληίζηξνθα.
Δθφζνλ θάηη ηέηνην ιακβάλεη ρψξα, ζα πξέπεη λα γίλεη δεθηφ φηη γηα
ηελ ζπγθεθξηκέλε ζχκβαζε ηπγράλεη εθαξκνγήο ην πιαίζην ηνπ
δηθαίνπ ελζσκάησζεο γηα ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
chron. ζ. 222, θαη λνκνινγία ηνπ Conseil d'Etat, CE 11/12/1963, Ville de Colombles,
R. 612, CE 10/4/1970, Beau et Lagarde, p. 243, Sect. 26/11/1971, Soc. Industrielle de
fertilisants humiques, p. 723, AJ 1971, chron. D. Labetoulle et P. Cabannes, RDP
1972, p. 239 concl. Gentot et p. 1245 note Waline.
. Βι ζρεηηθά αληί πνιιψλ Raymundie O., Gestion déléguée des services publics,
en France et en Europe, Le Moniteur, Paris 1995, ζ. 150 επ., Bettinger Ch., ΢ε La
gestion deleguee des services publics dans le monde, Concession ou BOT, BergerLevrault, L‘administration nouvelle, Paris 1997, Βezançon X., Essai sur les contrats
de travaux et des services pulics, αλσηέξσ, ζ. 490 επ, Delvolvé P., ζε BréchonMoulènes Ch., Llorens F., Bazex M., Guisolphe Gh., Auby J.B., Delvolvé P., La
concession de service public face au droit communautaire, αλσηέξσ, ζ. 103 επ.,
Brabant A., Les Marchés publics et privés dans la CEE et Outre – Mer, Bruylant –
Bruxelles 1992, T. 1 ζ. 53 επ.,
378

216

έξγσλ θαζψο θαη νη θαλφλεο εξκελείαο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ελ γέλεη.
Καηά ζπλέπεηα, ζηηο πεξηπηψζεηο απηέο ν θαλφλαο ηεο intuitu personae
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο θάκπηεηαη ππέξ ησλ
θαλφλσλ ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη ηεο αξρήο ηεο δηαθάλεηαο θαη ηνπ
ειεχζεξνπ αληαγσληζκνχ.

2.2. Σν πξόβιεκα ηεο θύξσζεο ηεο ζύκβαζεο κε λόκν
Κξίζηκν δήηεκα πνπ ηίζεηαη ζηελ ζπγθεθξηκέλε πεξίπησζε είλαη ην
δήηεκα ηνπ ηχπνπ ζχλαςεο ηεο ζχκβαζεο απηήο δεδνκέλνπ φηη θαηά
ηελ θξαηνχζα άπνςε ζηελ Διιάδα, ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο απαηηείηαη λα θπξψλεηαη κε ηππηθφ λφκν379.
Γίλεηαη δεθηφ φηη ε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ιφγσ
ηεο θχζεψο ηεο πεξηέρεη θαη δηαηάμεηο θαλνληζηηθνχ πεξηερνκέλνπ,
εθφζνλ απηέο αθνξνχλ ηνλ ηξφπν δηαρείξηζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο380.
Καλνληζηηθφ ραξαθηήξα έρεη θαη ε αλαγλψξηζε ηνπ πξνλνκίνπ ζηνλ
αλάδνρν δεκφζηαο ππεξεζίαο, πξνλφκην, ην νπνίν ζπλδέεηαη κε ηε
δεκφζηα εμνπζία. ΢ε θάζε πεξίπησζε ε παξαρψξεζε έρεη αθελφο
ζπκβαηηθφ πεξηερφκελν, εθφζνλ ξπζκίδεη ηηο ζρέζεηο ηνπ θνξέα ηεο
παξαρψξεζεο θαη ηνπ αλαδφρνπ παξαρψξεζεο θαη αθεηέξνπ
θαλνληζηηθφ, εθφζνλ ξπζκίδεη ηηο ζρέζεηο ηνπ αλαδφρνπ παξαρψξεζεο
κε ηνπο ηξίηνπο ρξήζηεο. Έρεη ππνζηεξηρζεί κάιηζηα θαη ν κηθηφο
ραξαθηήξαο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο, ζχκθσλα κε ηελ νπνία ζηε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο πεξηέρνληαη ακηγψο ζπκβαηηθνχ ραξαθηήξα
ζηνηρεία, αιιά θαη ζηνηρεία ακηγψο θαλνληζηηθά381. Τπνζηεξίδεηαη φηη
ν ζπγθεθξηκελνο ηχπνο ζχκβαζεο νθείιεη λα θπξψλεηαη κε λφκν ιφγσ
ηεο θαλνληζηηθήο ηνπ θχζεο θαη γηα ηε δηαζθάιηζε ησλ δηθαησκάησλ
ησλ ηξίησλ. Γίλεηαη δεθηφ κάιηζηα φηη ε θχξσζε κε λφκν ζπληζηά

379

. ΢ρεηηθά βι. Σάρνπ Α., Οηθνλνκηθφ Γηνηθεηηθφ Γίθαην, αλσηέξσ, ζ. 350, Σάρνπ
Α, Διιεληθφ Γηνηθεηηθφ Γίθαην, ΢άθθνπιαο Θεζζαινλίθε, 6ε Έθδνζε, 2000, ζ. 305,
Κφξζνπ Γ., Ζ ζχκβαζε ηνπ δηνηθεηηθνχ δηθαίνπ, Αλη. ΢άθθνπιαο 1995, ζ. 135
380

. Βι. θαη Σζηηζηθιή Α., Νφκνη θπξνχληεο ζπκβάζεηο θαη πεξηερφκελνλ
ζπκβάζεσο θπξνχκέλεο δηα λφκνπ ΔΔΝ 1950, ζ. 358 επ.
381

. Σδεβειεθάθε Η., ΢πκβάζεηο ηεο δηνηθήζεσο θαη αθπξσηηθέο δηαθνξέο, ΝνΒ 1989,
ζ. 145 επ., Σδεβειεθάθε Η., Οηθνλνκηθή παξέκβαζηο θαη αθπξσηηθέο δηαθνξέο, Σηκ
Σνκ ΢ηΔ, Η, 1979, ζ. 194 επ.

217

αλαγθαίν φξν γηα ηελ θαηάξηηζε ζχκβαζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο σο εθ
ηεο θχζεψο ηεο.382, 383.
Τπνζηεξίδεηαη φκσο απφ ηε ζεσξία θαη ε άπνςε φηη είλαη επαξθήο ε
πξνεγνχκελε εμνπζηνδφηεζε λφκνπ γηα ηελ παξαρψξεζε ηεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο384 κε απαηηνχκελεο ηεο θχξσζεο κε λφκν ηεο ζχκβαζεο πνπ
ζα ζπλαθζεί. Ζ θχξσζε κε λφκν ζχκθσλα κε ηελ άπνςε απηή, ζπληζηά
πξσηίζησο λνκηθή δηαζθάιηζε ησλ κεξψλ, γηα δηαθνξεηηθνχο ιφγνπο
σο πξνο έθαζην εμ απηψλ, ηδίσο φζνλ αθνξά ην θαζεζηψο πνπ
πξνεγείηαη ηεο αλάζεζεο ηεο ζχκβαζεο385. Δίλαη ραξαθηεξηζηηθφ φηη ε
382

. Ήδε απφ ην 1955 κε ηελ απφθαζε ηνπ ΢ηΔ 1947/1955 ε θχξσζε κε λφκν
θξίζεθε σο αλαγθαίνο φξνο ηεο έγθπξεο θαηάξηηζεο ηεο ζχκβαζεο δεκφζηαο
ππεξεζίαο «φηαλ ελ απηή πεξηέρνληαη δηαηάμεηο δεκηνπξγνχζαη θαη δηα ηξίηνπο
ππνρξεψζεηο ή φηαλ ε ηνηαχηε θχξσζηο είλαη αλαγθαία δηα ην έγθπξνλ ηεο
ζπκβαηηθήο δεζκεχζεσο ηνπ Γεκνζίνπ ππφ ησλ ελεξγεζάλησλ ζρεηηθψο νξγάλσλ
ηνπ» αιιά θαη φηαλ ε παξαρσξνχκελε δεκφζηα ππεξεζία είλαη δσηηθήο ζεκαζίαο γηα
ην δεκφζην ζπκθέξνλ
383

. Βι. κάιηζηα θαη ΠΔ ΢ηΔ 608/1995, Σν΢ 1996 , ζ. 285. Δίλαη ραξαθηεξηζηηθφ φηη
ε απφθαζε ΢ηΔ 1947/1955 πνπ αθνξνχζε ηελ παξαρψξεζε εθκεηάιιεπζεο αζηηθψλ
ζπγθνηλσληψλ δπλάκεη ηνπ ΝΓ 3102/1954 κε αθνξκή ηε ζρεηηθή θχξσζε, απέξξηςε
ηελ αίηεζε σο απαξάδεθηε βαζηδφκελν ζηε ζθέςε φηη ε θπξσζείζα κε λφκν ζχκβαζε
φξηδε φηη νη φξνη ηεο απνθηνχλ ηζρχ κεηά ηελ θχξσζή ηνπο κε ηππηθφ λφκν. Θα
κπνξνχζε ζπλεπψο εχινγα λα ππνζηεξηρζεί φηη ε θχξσζε κε λφκν απνηέιεζε ηε
βάζε γηα ηελ θξίζε ηνπ δηθαζηεξίνπ πεξί ηνπ απαξαδέθηνπ ηεο αηηήζεσο, ιφγσ ηεο
λνκηθήο ζσξάθηζεο πνπ πξνζθέξεη ζηε ζχκβαζε, παξά φηη ε θχξσζε απηή θξίζεθε
σο αλαγθαία γηα ηελ έγθπξε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο. Άιισζηε, ζα πξέπεη
λα επηζεκαλζεί, φηη κε ηελ ΢ηΔ 1339/1952 πνπ αθνξνχζε παξαρψξεζε άδεηαο
απνθιεηζηηθήο εθκεηαιιεχζεσο αεξνπνξηθήο γξακκήο, είρε ήδε επηιεγεί αλάινγε
λνκνινγηαθή ζέζε, κε ηξφπν πεξηζζφηεξν πξαγκαηηζηηθφ. Σν δηθαζηήξην έθξηλε φηη
δελ ππάξρεη εθηειεζηή δηνηθεηηθή πξάμε πνπ δχλαηαη λα πξνζβιεζεί κε αίηεζε
αθπξψζεσο απφ απφθαζε πνπ πξνεγείηαη ζχλαςεο ζχκβαζεο ε νπνία πξφθεηηαη λα
θπξσζεί κε λφκν, δεδνκέλνπ φηη ε έγθπξε θαηάξηηζε ηεο ζχκβαζεο απαηηεί εθ ιφγσλ
ζπκβαηηθψο πξνβιεπνκέλσλ ηελ θχξσζε κε ηππηθφ λφκν. Υαξαθηεξηζηηθά ε
απφθαζε αλαθέξεη φηη: «Πιελ φκσο εθ δηνηθεηηθήο πξάμεσο δελ δχλαηαη λα
πξνθχςεη δέζκεπζηο ηεο λνκνζεηηθήο εμνπζίαο εηο ςήθηζηλ ηνπ ζρεηηθνχ λφκνπ θαη
θαη‘αθνινπζίαλ δηνηθεηηθή πξάμηο, εο ε εθαξκνγή ζα ήξηεην εθ ηεο ςεθίζεσο
λφκνπ, ζα εζηεξείην λνκηθήο δεζκεχζεσο».
384

. ΢ρεηηθά βι θαη Κεξακέσο Κ., ΋ξνη ηξνπνπνηήζεσο δηνηθεηηθήο ζπκβάζεσο
θπξσζείζεο δηα λφκνπ, ΔΓΓΓ ,1977, ζ. 263 επ. φπνπ θαη βηβιηνγξαθία, αιιά θαη
Φινγατηε ΢, Ζ δηνηθεηηθή ζχκβαζε, Έλλνηα θαη θχζε, Α. ΢άθθνπιαο 1991, θαζψο
θαη ΢ηΔ 1339/52, 378/1957, 197/1955, 3169/1974, θιπ.
385

. Σν ΢πκβνχιην Δπηθξαηείαο έθξηλε ήδε απφ ην 1957 κε ηε ΢ηΔ 378/1957 κε
αθνξκή ηελ πξνζθπγή γηα ηελ αθχξσζε ζεηξάο απνθάζεσλ πνπ πξνεγήζεθαλ ηεο
ζχλαςεο θαη θχξσζεο κε λφκν ηεο ζχκβαζεο γηα ηελ αλάζεζε ηεο εθκεηάιιεπζεο
218

θχξσζε κε λφκν νξίδεηαη σο φξνο ηνπ ελεξγνχ γηα ηηο πεξηζζφηεξεο
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο, ήδε απφ ηελ κεηαπνιεκηθή πεξίνδν αιιά θαη
γηα άιιεο ζπκβάζεηο πνπ δελ ελέρνπλ παξαρψξεζε δεκφζηαο
ππεξεζίαο. Ζ λνκνινγία ηνπ ΢ηΔ επζέσο ζπλνκνινγεί ηε ratio ηεο
λνκνζεηηθήο θχξσζεο ηεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο, ρσξίο φκσο λα
απαληά ζην εξψηεκα ηεο αλαγθαηφηεηάο ηεο ελφςεη ηεο λφκηκεο
ζχλαςεο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο.
Σε λνκηθή αλαγθαηφηεηα ηεο θχξσζεο κε λφκν ησλ ζπκβάζεσλ
παξαρψξεζεο ακθηζβεηεί ην γεγνλφο φηη κε λφκν θπξψλνληαη ζηελ
Διιάδα θαη άιινπ είδνπο ζπκβάζεηο ρσξίο λα ππάξρεη ε αλάινγεο
θχζεο αλαγθαηφηεηα. Ηθαλφο αξηζκφο ζπκβάζεσλ πνπ δελ πεξηέρνπλ
κεηαβίβαζε πξνλνκίνπ δεκφζηαο ππεξεζίαο θπξψλνληαη κε λφκν κε
ζθνπφ ηδίσο ηε λνκηθή ηνπο ζσξάθηζε έλαληη πξνζβνιψλ απφ ηξίηνπο
ιφγσ ησλ λνκηθψλ πιεκκειεηψλ πνπ ελέρνπλ απφ ηε ζχλαςή ηνπο.386.
Ζ κε λφκν θχξσζε ζπκβάζεσλ ζπλεπψο δελ ζπλδέεηαη ηδηαίηεξα κε ηηο
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο, αιιά αθνξά θαη άιινπο ζπκβαηηθνχο
δεζκνχο, ιακβάλεη δε ρψξα ιφγσ ησλ ηδηαίηεξσλ ηδηνκνξθηψλ ηεο
ειιεληθήο έλλνκεο ηάμεο θαη ηεο αζθάιεηαο πνπ απαηηνχλ ηα κέξε γηα

ησλ αεξνπνξηθψλ ζπγθνηλσληψλ ζηνλ Αξηζηνηέιε Χλάζε φηη νη πξάμεηο πνπ
πξνεγνχληαη ηεο θχξσζεο κε λφκν δελ είλαη εθηειεζηέο θαη απέξξηςε σο απαξάδεθηε
ηελ αίηεζε αθπξψζεσο. Ζ ζέζε απηή βαζίζζεθε ζε φξν ηεο ζχκβαζεο ζχκθσλα κε
ηνλ νπνίν «ε ηζρχο ηεο άξρεηαη απφ ηεο θπξψζεψο ηεο δηα Νφκνπ». Μεηά ηελ
θχξσζε ηεο ζχκβαζεο απηήο κε ην ΝΓ 3560/6-10-1956 φιεο νη δηαηάμεηο ηεο
ζχκβαζεο απηήο απέθηεζαλ ηζρχλ λφκνπ. Καηά ην ΢ηΔ: «Ζ ελ ηε ζπκβάζεη αλαγξαθή
ηνπ φξνπ ηνχηνπ δηθλχεη φηη ε εθηειεζηηθή εμνπζία εζεψξεζε ηελ παξαρψξεζηλ ηεο
πξνλνκηαθήο εθκεηαιιεχζεσο ησλ αεξνπνξηθψλ ζπγθνηλσληψλ ηεο Υψξαο σο κε
δπλακέλελ λα απνηειέζε αληηθείκελνλ απιήο δηνηθεηηθήο ζπκβάζεσο, αιι‘σο
ρξήδνπζαλ λνκνζεηηθήο ξπζκίζεσο….Δθ ηνπ ζπλδπαζκνχ ησλ αλσηέξσ δηαηάμεσλ
θαηαθαίλεηαη φηη ε πξνζβαιινκέλε ζχκβαζηο νπδφισο ίζρπζε πξηλ ή αη δηαηάμεηο
απηήο απνθηήζνπλ ηππηθήλ ηζρχλ λφκνπ.». Καηά ζπλέπεηα ην ΢ηΔ έθξηλε φηη : «Πάζαη
αη πξνεγεζείζαη ηεο ππνγξαθήο ηεο ζπκβάζεσο πξάμεηο, σλ ε αθχξσζηο δηψθεηαη
σζαχησο δηα ηεο ππφ θξίζηλ αηηήζεσο, νπδέλ άιιν πεξηερφκελνλ δχλαληαη λα έρσζηλ,
εηκή ηελ άηππνλ θαη άλεπ δεζκεχζεσο ελ λνκνζεηηθήο δηαηάμεσο ή δηνηθεηηθήο
πξάμεσο ζπιινγηθήλ πξνηάζεσλ θαη ζηνηρείσλ, πξνο κειέηελ απηψλ επί ησ ηέιεη ηεο
ξπζκίζεσο ηεο παξαρσξήζεσο δηα ηεο λνκνζεηηθήο νδνχ».
386

. Υαξαθηεξηζηηθή πεξίπησζε ζπληζηά ε κε ην λδ 75/1969 θχξσζε ζχκβαζεο
θαηαζθεπήο έξγσλ νδνπνηείαο, ε νπνία νδήγεζε ζε απφξξηςε αηηήζεσο αθπξψζεσο
ην 1974 δεδνκέλνπ φηη δελ είρε εθηειεζηφ ραξαθηήξα ε απφθαζε κε ηελ νπνία
εγθξίζεθε ζρέδην ζχκβαζεο πνπ ζα ππνγξάθεην θαη ζα εθπξνχην κε λφκν. ΢ηΔ.
3169/1974.

219

πνιηηηθνχο θαη νηθνλνκηθνχο ιφγνπο πξσηίζησο 387. ΢πλέπεηα απηνχ ηνπ
πξνβιεκαηηζκνχ είλαη φηη ε αλαγθαηφηεηα ηεο θχξσζεο κε λφκν ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο είλαη δπλαηφ λα ακθηζβεηεζεί νπζησδψο θαη ε
άπνςε ζχκθσλα κε ηελ νπνία αξθεί ε εμνπζηνδνηηθή πξφβιεςε ηεο
ηθαλφηεηαο λα ζπκβάιιεηαη ην δεκφζην ή έθαζηε αλαζέηνπζα αξρή λα
θαίλεηαη λνκηθά ζπκπαγήο θαη πιήξεο. Αθφκε κεγαιχηεξε ζεκαζία
απνθηά ν πξνβιεκαηηζκφο απηφο δεδνκέλεο ηεο επξχηαηα
δηαδεδνκέλεο πξαθηηθήο ησλ ηειεπηαίσλ εηψλ λα θπξψλνληαη κε λφκν
φιεο νη ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ ζπλάπηεη ην
ειιεληθφ Γεκφζην388. Γεδνκέλνπ κάιηζηα φηη γηα ην ζχλνιν ησλ
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ έρνπλ ζπλαθζεί κέρξη
ζήκεξα είλαη δπλαηφ λα ζεσξεζεί φηη ππάγνληαη θαη ζηηο δχν
ελλνηνινγηθέο θαηεγνξίεο δειαδή θαη ζε απηή ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ θαη ζε απηή ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ην πξφβιεκα θαζίζηαηαη νμχηεξν
θαζψο, εθφζνλ ζεσξεζεί φηη ε κε λφκν θχξσζε είλαη αλαγθαία γηα ηηο
ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο
δεκφζηαο
ππεξεζίαο
γηα
ηνπο
πξναλαθεξζέληεο ιφγνπο, ε λνκνζεηηθή θχξσζε ζα είλαη αλαγθαία θαη
γηα ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ νη νπνίεο ελέρνπλ θαη
παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο.
Πξνζεγγίδνληαο κεζνδνινγηθά ηα έξγα πνπ εθηεινχληαη δπλάκεη
ζπκβάζεσλ παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζήκεξα ζχκθσλα κε ηνπο
θαη‘ηδίαλ θπξσηηθνχο ηνπο λφκνπο θαη ελέρνπλ παξαρψξεζε δεκφζηαο
ππεξεζίαο θαη ηε λνκνινγία πνπ αλαπηχρζεθε ζε ζρέζε κε απηά, ζα
πξέπεη λα γίλεη δεθηφ φηη ε λνκνζεηηθή θχξσζε δελ απαηηείηαη εθφζνλ
ππάξρεη εηδηθή εμνπζηνδφηεζε λφκνπ, αιιά ιακβάλεη ρψξα γηα ιφγνπο
αλεμάξηεηνπο απφ ηε λνκηθή αλαγθαηφηεηα. Έηζη, νη ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ πνπ ηπρφλ ζπλαθζνχλ ζην πιαίζην ησλ
εμνπζηνδνηηθψλ δηαηάμεσλ ηνπ λ. 2052/92 γηα ηνλ νπνίν γίλεηαη ιφγνο
θαησηέξσ, ή ζην πιαίζην ησλ δηαηάμεσλ πνπ αθνξνχλ ηνπο
Οξγαληζκνχο ηεο Σνπηθήο Απηνδηνίθεζεο ζχκθσλα κε ην άξζξν 277
ηνπ πδ 410/1995 «Γεκνηηθφο θαη Κνηλνηηθφο Κψδηθαο» θαη ηεο
Ννκαξρηαθήο απηνδηνίθεζεο ζχκθσλα κε ην πδ 30 ηεο 1/2.2.1996
Κσδηθνπνίεζε ζε εληαίν θείκελν κε ηίηιν «Κψδηθαο Ννκαξρηαθήο
απηνδηνίθεζεο γηα ηηο νπνίεο νκνίσο γίλεηαη ιφγνο θαησηέξσ, θαη
ελέρνπλ παξαρψξεζε δεκφζηαο ππεξεζίαο φπσο πνιχ ζπρλά
387

. Καη πξνζζήθε ζπρλά ηελ ππαγσγή ζην ππαγφκελν ζην θαζεζηψο ηνπ άξζξνπ 107
΢. λδ 2687/53 Πεξί πξνζηαζίαο θεθαιαίσλ εμσηεξηθνχ γηα κεγαιχηεξε δηαζθάιηζε
ησλ ζπκβαιινκέλσλ κε ην Γεκφζην.
388

. Βι. θαη ηνπο λ. 2338/1995, 2445/1996, 2395/1996, 2714/1999.
220

ζπκβαίλεη, δελ απαηηείηαη λα θπξψλνληαη κε ηππηθφ λφκν, αιιά ηζρχνπλ
ζπλαπηφκελεο κε ηδησηηθφ ζπκθσλεηηθφ.

2.3. Ζ ζεκαζία ηεο ζρέζεο ησλ δχν λνκηθψλ ελλνηψλ γηα ην
ειιεληθφ δίθαην
Απφ φζα πξναλαθέξζεθαλ πξνθχπηεη φηη ε έλλνηα ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο δελ ηαπηίδεηαη κελ ζηελ έλλνηα θαη
ζην πεξηερφκελν κε ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, αιιά
είλαη δπλαηφ κία ζχκβαζε λα εκπίπηεη θαη ζηηο δχν λνκηθέο
θαηεγνξίεο389.
Δθφζνλ θάηη ηέηνην ζπκβαίλεη, βαζηθέο ηδηφηεηεο ηεο ζχκβαζεο
παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο, φπσο ε intuitu personae θαηάξηηζή
ηεο θαη ε θξίζηκε γηα πνιινχο αλαγθαηφηεηα ηεο θχξσζήο ηεο κε λφκν,
θάκπηνληαη ππέξ ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ πνπ εηζάγνληαη κε ηνπο
θαλφλεο ελζσκάησζεο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ θαη αθνξνχλ ηε
ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, ιφγσ ηεο ππεξνρήο ηνπ
έλαληη ηνπ εζσηεξηθνχ δηθαίνπ. Δμάιινπ θαη νη γεληθέο αξρέο ηνπ
θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ζα εθαξκφδνληαη ζηηο ζπκβάζεηο απηέο, νη νπνίεο
ζα δηέπνληαη απφ ηελ αξρή ηεο δηαθάλεηαο θαη ηνπ ειεχζεξνπ
αληαγσληζκνχ άλεπ εηέξνπ.
΢ηελ πεξίπησζε εμάιινπ πνπ κηα ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
έξγσλ ελέρεη ηα ραξαθηεξηζηηθά κηαο ζχκβαζεο παξαρψξεζεο
δεκφζηαο ππεξεζίαο ζα εθαξκφδνληαη ζε απηήλ νη βαζηθέο
ζπληαγκαηηθέο παξαδνρέο ηνπ εζσηεξηθνχ δηθαίνπ γηα ηηο ζπκβάζεηο
παξαρψξεζεο δεκνζίσλ ππεξεζηψλ, ιφγσ ηεο ππεξνρήο ηνπ
΢πληάγκαηνο. Σν πξφβιεκα φκσο απηφ δελ θαίλεηαη λα δεκηνπξγείηαη
ζηελ πξάμε, θαζψο ην ζχλνιν ησλ ζπληαγκαηηθψλ αξρψλ θαη
ξπζκίζεσλ πνπ αθνξνχλ ηηο ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ
ππεξεζηψλ ξπζκίδνληαη θαη απφ ηηο ηδξπηηθέο ηεο Έλσζεο ΢πλζήθεο,
αιιά θαη ηηο γεληθέο αξρέο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ.
Ζ ζεκαζία ηεο δηάθξηζεο ησλ ελλνηψλ θαζίζηαηαη σο εθ ηνχηνπ ζαθήο
θαη αλαγθαία. Ζ νξνινγηθή ζπγγέλεηα δελ είλαη δπλαηφ λα νδεγεί ζε
389

. Βι. πάλησο θα ηελ πξνζέγγηζε ηνπ Παπαραηδή Γ., ζε ΢χζηεκα ηνπ ελ Διιάδη
ηζρχνληνο Γηνηθεηηθνχ Γηθαίνπ, Γ εθδ. Αζήλα 1960, θαη ηνλ ηξφπν πνπ
αληηιακβάλεηαη ηε ζχκβαζε παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο ν νπνίνο ζπγγελεχεη
νπζηαζηηθά κε ηε ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ ζε ζ. 568 επ,
221

ζπληαπηίζεηο ηδίσο φζνλ αθνξά ην ζπκβαηηθφ αληηθείκελν, εθφζνλ νη
ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο δεκφζηαο ππεξεζίαο αθνξνχλ ηδίσο ηελ
εθκεηάιιεπζε πφξσλ ή ην αληηθείκελφ ηνπο ππάγεηαη ζηε ξχζκηζε γηα
ηνπο εμαηξνπκέλνπο ηνκείο.
Δθφζνλ φκσο απηφ ζπκβαίλεη ιφγσ ηδίσο ηεο ηαπηφηεηαο ηνπ
αληηθεηκέλνπ, ε ξχζκηζε ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ ππεξηζρχεη κε ηελ
επηθχιαμε ηπρφλ αληίζεζήο ηεο κε ην ΢χληαγκα, γεγνλφο ην νπνίν φκσο
δελ θαίλεηαη ππαξθηφ ή νξαηφ εθ πξψηεο φςεσο.

222

3. Οη ζπκβάζεηο θαηαζθεπήο απηνρξεκαηνδνηνπκελεσλ θαη
ζπγρξεκαηνδνηνχκελσλ έξγσλ

3.1. Οη ζπκβάζεηο ζπλεξγαζίαο ηδησηψλ θαη Γεκνζίνπ (PPP390)
Ζ αλαγθαηφηεηα ηεο ζπκκεηνρήο απφ θνηλνχ κε ην Γεκφζην ησλ
ηδησηψλ ζε πξνψζεζε κεγάισλ ηδίσο έξγσλ ππνδνκήο νδήγεζε ζηελ
ζπλεηδεηνπνίεζε ηνπ λνκνζέηε φηη θάπνηεο ζπκβάζεηο ζα πξέπεη λα
εθηεινχληαη κε ηε ζπκκεηνρή ηδησηηθψλ θεθαιαίσλ, ην θφζηνο ησλ
νπνίσλ λα είλαη δπλαηφ λα επηκεξίδεηαη κε ην Γεκφζην. ΢ην πιαίζην ηεο
παξαδνρήο απηήο ζπλαληψληαη ζηελ ειιεληθή λνκνζεζία νη έλλνηεο
ησλ απηνρξεκαηνδνηνχκελσλ ή ζπγρξεκαηνδνηνχκελσλ έξγσλ391.
Γηάθνξεο άιιεο, κε λνκηθέο έλλνηεο ρξεζηκνπνηνχληαη ζηελ
«δηάιεθην» ησλ ζπκβάζεσλ απηήο ηεο θχζεσο ρσξίο φκσο λα
ππάγνληαη ζε θάπνηα ηδηαίηεξε λνκηθή θαηεγνξία ή λα δηέπνληαη απφ
ηδηαίηεξν λνκηθφ θαζεζηψο. Οη ζπκβάζεηο πνπ αλαθέξνληαη ζε
απηνρξεκαηνδνηνχελα ή ζπγρξεκαηνδνηνχκελα έξγα απαηηνχλ φκσο
κηα πξφζζεηε παξαηήξεζε δεδνκέλνπ φηη έρνπλ ήδε εθθξαζζεί κέζσ
ηεο «Public- Private- Partnership» πνπ εηζήγαγαλ πνιιά θνηλνηηθά
έγγξαθα θαη έρνπλ πνιηηνγξαθεζεί πιένλ σο PPP. Ζ παξαηήξεζε απηή
αθνξά ην γεληθφηεξν πξνβιεκαηηζκφ πνπ ππάξρεη ζηελ Κνηλφηεηα θαη
ηα θξάηε κέιε ζε ζρέζε κε ηηο κεζφδνπο ζπλεξγαζίαο ηδησηψλ θαη
390

. PPP ζπληζηά ζπληφκεπζε ηεο έθθξαζεο Public- Private Partnership. Βι. θαη ην
βαζηθφ πξνβιεκαηηζκφ ηεο Οηθνλνκηθήο θαη Κνηλσληθήο Δπηηξνπήο ηεο ΔΔ ζην Avis
sur le ―Renforcement du droit des concessions et des contrats de Partenariats Publics
– Prives (PPP)», 19/10/2000, ζε Revue des Concessions et des delegations de service
public, 2000, ζ. 43 επ. Γηα ηνλ πξνβιεκαηηζκφ απηφ βι. θαη ζην πξνεγνχκελν Μέξνο
ηνπ παξφληνο.
. Σειεπηαία κάιηζηα ζπδεηείηαη έληνλα θαη ε ζεζκνζέηεζε εηδηθνχ λνκνζεηηθνχ
πιαηζίνπ γηα ηηο «ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο». Βι. ραξαθηεξηζηηθά Ζκεξεζία ηεο
7/10/2001 ζρεηηθά θαη κε ηηο 9 εληνιέο ηνπ Πξσζππνπξγνχ γηα ηε ζεζκνζέηεζε ελφο
εηδηθνχ θαλνληζηηθνχ πιαηζίνπ. Χο «ζπκβάζεηο παξαρψξεζεο» θαηά ηα αλαθεξφκελα
ζηα δεκνζηεχκαηα λννχληαη ζπκβάζεηο νη νπνίεο δελ εκπίπηνπλ νχηε ζην εχξνο ηεο
ζχκβαζεο παξαρψξεζεο δεκνζίσλ έξγσλ, νχηε ηαπηίδνληαη κε ηελ ζχκβαζε
δεκφζηαο ππεξεζίαο. Πξφθεηηαη κάιινλ γηα ηξίηε έλλνηα, ε νπνία πξνθχπηεη απφ ηελ
εηζαγσγή ηεο αγγινζαμσληθήο concession ζην ειιεληθφ δίθαην, φπσο απηή εηζήρζε
ζην αγγινζαμσληθφ απφ ην γαιιηθφ δίθαην κε αθνξκή ηε ζχλδεζε ηνπ Καλαιηνχ ηεο
Μάγρεο κε ππνζαιάζζηα ζήξαγγα. Γηα ην ίδην δήηεκα βι θαη πην θάησ.
391

223

θξαηψλ ρσξίο φκσο λα ζπλδέεηαη κε ηελ θαηαζθεπή λνκηθψλ
θαηεγνξηψλ ή ζπγθεθξηκέλσλ ζπκβαηηθψλ εηδψλ. Παξφια απηά ε
έλλνηα ησλ απηνρξεκαηνδνηνχκελσλ ή ζπγρξεκαηνδνηνχκελσλ έξγσλ
έρεη πιένλ εηζαρζεί ζην ειιεληθφ ζχζηεκα δηθαίνπ, φπσο ζα
δηαπηζησζεί ακέζσο ζηε ζπλέρεηα.

3.2. Ζ ίδξπζε Γεληθήο Γξακκαηείαο ΢πγρξεκαηνδνηνχκελσλ
Έξγσλ θαη ν εκπεηξηθφο πξνζδηνξηζκφο ησλ αξκνδηνηήησλ ηεο
Σν 1996 ηδξχεηαη κε ην Π.Γ. 166/1996392 γηα πξψηε θνξά ζηελ Διιάδα
εηδηθή Γεληθή Γξακκαηεία ππαγφκελε ζην Τπνπξγείν ΠΔΥΧΓΔ γηα ηα
΢πγρξεκαηνδνηνχκελα Έξγα θαη ππφ ηνλ ηίηιν Γεληθή Γξακκαηεία
΢πγρξεκαηνδνηνχκελσλ Έξγσλ. ΢ην αλσηέξσ δηάηαγκα δελ δίδεηαη ν
νξηζκφο ηεο έλλνηαο ηνπ «΢πγρξεκαηνδνηνχκελνπ Έξγνπ», αιιά
γίλεηαη απαξίζκεζε ησλ ζπγθεθξηκέλσλ έξγσλ ηα νπνία ππάγνληαη ζε
απηή ήηνη:
Α. Σν Μεηξφ Αζελψλ
Β. Ο Νένο Γηεζλήο Αεξνιηκέλαο Αζελψλ
Γ. Η Διεχζεξε Λεσθφξνο Διεπζίλαο- ΢ηαπξνχ- ΢πάησλ θαη
Πεξηθεξεηαθή Οδφο Τκεηηνχ
Γ. Η Γέθπξα Ρίνπ- Αληηξξίνπ
Δ. Η Δγλαηία Οδφο θαη
΢Σ. Σν Μεηξφ Θεζζαινλίθεο
Γηα ηα έξγα απηά ε Γεληθή Γξακκαηεία έρεη ηηο αθφινπζεο
αξκνδηφηεηεο:
«Γηακνξθψλεη ηηο ζέζεηο ηνπ ΤΠΔΥΧΓΔ, Γηελεξγεί φιεο ηηο
απαξαίηεηεο δηαδηθαζίεο αξκνδηφηεηαο ΤΠΔΥΧΓΔ γηα ηελ πξνψζεζε
392

. (ΦΔΚ 125 Α') «΢χζηαζε Γεληθήο Γξακκαηείαο ΢πγρξεκαηνδνηνχκελσλ Έξγσλ
ζην Τπνπξγείν Πεξηβάιινληνο, Υσξνηαμίαο θαη Γεκνζίσλ Έξγσλ, θαζνξηζκφο ησλ
αξκνδηνηήησλ ηεο θαη ηξνπνπνίεζε θαη ζπκπιήξσζε ηνπ πδ 69/1968 θαη 911/1991».

224