Ano ang SP?

●“sikolohiyang

bunga ng KARANASAN, KAISIPAN at inuunawa mula sa ORYENTASYONG

PILIPINO”
●Pagbibigay

ng sistema sa mga kinagisnang kaugalian at paraan ng pag-iisip ng mga Pilipino upang magamit sa siyentipikong paraan ng pananaliksik sa Sikolohiya

Kinakailangan ba ang SP?

bakit kinailangan ang pagsusulong ng sikolohiyang pilipino? ○ dahil maaaring magkaroon ng bahid ng pagtataka tungkol sa mga resulta ng mga pagaaral sa disiplina ng sikolohiya lalo na. ■ pananaw lamang ng mga dayuhan ang sikolohiya ■ sakit ng mayaman ang mga katulad ng depression ○ dahil ito ang katumbas ng mga pag-aaral na isinasagawa rin ng ibang mga bansa sa kanilang pag-aaral tungkol sa sikolohiya. ○ kailangang masubukan at mapabuti ang mga metodong ginagamit sa disiplina ng sp ○ upang makalagom ng mga pag-aaral na ununawa mula sa katutubong pananaw.

Bakit at Kailan Umusbong ang SP?

socio-politcal at historikal konteksto ○ pag-usbong ng national awareness tungkol sa enculturation ng mga pilipino ○ paghahanap ng sariling identidad ng mga pilipino matapos ang mahabang panahon

ng pagkakasakop 1960's - 70's: simula ng lantarang pagpapahayag ng aktibismo, anti-western thinking (apo: “american junk”; up demonstrations) ■ pagkatapos: paglaban sa diktadurya ni marcos; pagpapaalis ng us bases, pagpapatalsik kay erap ■ filipinos are forming their identity as a people; exerting their rights, voicing out their thoughts...

sa sikolohiya 1. nomothetic view = universality: theories; experimental vs idiographic view = focus on case studies; phenomenology ■emergence of a humanistic approach to psychology ■a growing realization among scientists that personal biases play a significant role in research ■acceptance of a “western-dominated” scientific discipline ○ ang pagiging LAGANAP ng KAISIPANG MAKA-KANLURAN sa SIKOLOHIYA ay

nagdudulot ng perspektibong base lamang sa KANLURANG KAALAMAN

nagmumula ito sa ASSUMPTION ng mga SIYENTIPIKO na ang kanilang metodo at

mga pag-aaral ay OBHEKTIBO at hindi nababahiran ng anumang PAGKILING, kaya inaakalang akma ang kanilang mga natutuklasan sa lahat ng mga tao ■ kadalasang maka-Kanluran ang pagtingin ng mga Pilipino sa ibang tao, at maging sa kanyang sarili 2. ang sikolohiya ay HINDI LAMANG ang KILOS o GALAW ng isang ORGANISMO ang
NASASAKLAWAN; kasama ang ulirat, kamalayan, kalooban, kaluluwa, atbp. - mahalaga

na pag-aralan ang anumang aspeto ng buhay ng tao na may kaugnayan sa kanyang pagkatao, kultura, wika, atbp.

papaanong masasabi ito kung ang pinag-aaralan ay ang mga tao. Siko-medikal na Sikolohiya ● sistema ng pananampalataya at relihiyon na nag-uugnay sa sikolohiya ng mga Pilipino at iba't ibang aspeto ng kanyang kultura Kahulugan ng Sikolohiyang Pilipino 1. Akademiko-siyentipikong Sikolohiya: Kanluraning Tradisyon ● sikolohiyang dala ng kanluran. base man sa lokal o dayuhang ○kabuuan perpekstiba – kung PAPAANO BINIBIGYANG PAKAHULUGAN ang katauhan ng isang Pilipino. Alfredo Lagmay ■ tagapangulo ng UP dept of psych 1975 – unang pambansang komperensiya sa SP. Etnikong Sikolohiya ● indigenous/endogenous psychology ● batayan para sa SP 4. TEORYA. Wilhelm Wundt = science 2. Akademiko-pilosopikal na Sikolohiya: Kanluraning Tradisyon ● sikolohiyang pilosopikal ang perspektibo: existentialism. Sikolohiya sa Pilipinas o pangkalahatang anyo ng sikolohiya sa Pilipinas – bago ng SP ay sadyang makaKanluran ○pinagsamang dayuhan at katutubong oryentasyon ng sikolohiya ○the STATE of Psychology in GENERAL 2. Ang MABABANG PAGTINGIN sa mga SIKOLOHISTANG sa SIKOLOHIYANG ■ PILIPINO at PAGPUPUNYAGI KANLURAN mas ADVANCED nga ba ang SIKOLOHIYA SA AMERIKA? . UP Apat na Tradisyon ng Kaisipang Sikolohikal sa Pilipinas ● Ipinapakita ang kasaysayan ng Sikolohiyang Pilipino 1. Northwestern University US ○ Dr. 3. magka-iba ang mga tao doon at mga Pilipino? Simula ng SP ● ● Founders of SP: ○ Virgilio Enriquez ■ father of SP ■ Ph. atbp. PANUKAT at . kaisipan at oryentasyong Pilipino ○ KULTURAL NA PAGPAPATIBAY ng sikolohiyang METODO. base sa mga teorya at paraan ng pag-iisip sa sikolohiya ○palasak na anyo ng sikolohiya sa Pilipinas ○natural lamang na MAY SIKOLOHIYA ANG BAWAT TAO bago pa man ito maging isang pansiyentipikong disiplina – hindi pa lang ito napapag-aralan o nabibigyan ng pangalan ■EX: may gravity na kahit wala pang tawag dito 3. mula sa pagiging siyentipiko ng Psychology sa Germany. humanism.D in Social Psychology.3. Sikolohiyang Pilipino ○ ang nilalayong anyo ng sikolohiya sa Pilipinas base o bunga ng karanasan. Sikolohiya ng mga Pilipino ○ang TEORYA tungkol sa PAGKATAO at PAG-IISIP ng mga Pilipino.

metaphysical ailments (chemical imbalance. kabilang dito ang kanyang karanasan. KAHALAGAHAN at IMPORTANSIYA sa KONTEKSTONG kinabubuhayan at ginagalawan ng mga Pilipino ● ● ● ● EX: manghuhula at albularyo: kung sila ang mga nilalapitan ng mga Pilipino para hingan ng tulong. at SOSYOLOHIYA ay MAGKAKAHIWALAY NA DISIPLINA. ang LUNAS ay panloob lang din (psychotherapy. cognitive. agrikultura. ito ay may kahalagahan at nararapat lamang na pagtuunan ito ng pansin ng sikolohiya ■ SAPI: hindi dapat na basta na lamang ILAPAT ang KANLURANG KONSEPTO sa penomenang katutubo isyu at usaping identidad o pagkakakilanlan at pambansang kamalayan panlipunang kamulatan at pakikilahok sikolohiya ng kultura at wika ○ SP bilang isang kilusang panlipunan aplikasyon ng SP sa kalusugan. etc.KONSEPTO ■ ○ ○ psychology na rooted sa isang kultura (general) SP bilang isang disiplina sa loob ng sikolohiya ■ pagsasakatutubo ng sikolohiya sa Pilipinas SP bilang isang kilusang panlipunan ■ pagpapalakas ng hawak ng katutubong kultura sa lipunan Emphasis ng SP ● mahalaga na PAG-ARALAN ng mga sikolohistang Pilipino ang mga PAKSA at KONSEPTONG may KAHULUGAN. media. insecurities. kahit na wala para sa ibang kultura EX: bangungot. existentialism.) – hindi inaayos ang TUNAY na naging SANHI na problema (lipunan) = pabalik-balik lang ang problema .. pag-aaralan sa KANIKANILANG SARILING MGA KAHON ○ ○ magkakahiwalay nga ba ang mga ito sa tunay na buhay? Nakahiwalay bang ang sikolohiya ng isang tao sa kanyang pilosopiya? Ang tao sa lipunan? ● Jimenez: “Ang Kabuluhan ng Sikolohiya: Isang Pagususri” ○ mga palagay ng maka-kanlurang sikolohiya: 1. physiological anomalies).dahil ang sikolohiya ay sumasaklaw di lamang sa isip.) ● pinapalagay na ang SIKOLOHIYA..]. etc. prescription drugs. PILOSOPIYA. wika (social psych. relihiyon. teorya. sining. konsepto at panukat Bakit mistulang higit na malawak ang saklaw ng SP? ... behaviorism. hurementado. kultura. behavioral modification. ang tao ay tinitingnan bilang isang INDIBIDWAL. psychology of language. dahil ito ay may kahalagahan para sa Pilipino. kilos o galaw ng isang organismo. DI TINITINGNAN ang PANLABAS na sanhi (lipunan). mahalaga na isaalang-alang ito at pag-aralan. HIWALAY sa kanyang PALIGID (microscopic view ng tao) ● ang PROBLEMA NG TAO ay dahil sa PANLOOB na mga SANHI [pagnanais (desires). “nakulam”: kung nangyayari ito sa mga Pilipino. at iba pa ○ implikasyon ng pagiging disiplina ng SP at pagkakaroon ng pansariling metodolohiya. etc. anxiety...

KAALAMAN. hindi sa Kanluraning perspektibo per se EX: gumagamit din ang SP ng FIELD METHODS.. bias ○ ○ tutol ang SP sa HINDI MAKAPAMILI O SELECTIBONG PAGGAMIT ng KANLURANING kaalaman. Sinha 1984) ■ kung HINDI KILALA ang isang tao.mula sa ibang bansa – ang importante ay magkaroon ng kamalayan at PAG-IINGAT tungkol sa LANTARANG PAGTANGGAP sa lahat ng sinasabi ng maka-Kanlurang perspektibo ng ● siyensiya (critical thinking!!!) Ang SP ay isang hakbang tungo sa pagsasamib ng iba't ibang kaalaman Anu-ano ang mga sinasabi sa atin ng mga banyaga? Kanluraning tingin sa Pilipino ● Kanluraning pagtingin sa mga Pilipino ng mga dayuhang mananaliksik ○ sikolohiya = study human thought and behavior ○ maraming NAG-AALINLANGAN sa siyentipikong panlipunan tungkol sa KAANGKUPAN NG MAKA-KANLURANG MODELO sa ikatlong mundo (Enriquez 1975. 1987 at 1992. pilosopiya . KONSEPTO.” ○ “nakaugat ang SP sa KAISIPAN at KARANASANG pilipino na INUUNAWA mula sa PERSPEKTIBONG PILIPINO.. lalo na't mayroong PANSIYENTIPIKONG LAYUNIN. metodolohiya. pero dinisenyo ang mga ito para lumapat sa kaugalian at pag-iisip ng mga Pilipino mayroong mga katanggap-tanggap na konsepto. kilos o gawi. Diaz-Guerrero 1977. KONSEPTO AT METODONG GINAGAMIT sa pag-aaral ng sikolohiya ng mga Pilipino ay naaangkop sa sarili niyang KARANASAN. PAG-IISIP AT REALIDAD ● Ang SP ay HINDI MAKA-KALIWANG HAKBANG laban sa kanluraning modelo sa pag-aaral ng sikolohiya ○ HINDI LUBOS MAUUNAWAAN ang isang grupo ng mga tao o kultura MULA SA DAYUHANG PAGTINGIN. MALI ang magiging INTERPRETASYON ng mananaliksik ● pagiging paligoy-ligoy tiningnan bilang walang katapatan ○ pagsasaalang-alang sa damdamin ng kapwa ● crab mentality ● Filipino time ○ self-fulfilling prophecy .● HINDI TALIWAS ang SP sa EMPIRIKAL na pamamaraan ng PANANALIKSIK sa sikolohiya – ● sinasabi lamang ng SP na hindi dapat ihiwalay ang tao sa kanyang lipunan mas BINIBIGYAN ng HALAGA ang KOLEKTIBONG KARANASAN sa SP kaysa sa indibidwal na karanasan – kaya ang FOCUS ay sa LIPUNAN ang SP ay sikolohiyang magkasabay na siyentipiko at sining (science – humanism) ● Kalikasan ng SP ● Enriquez: ○ ang SP ay ang “PAG-AARAL ng DIWA na tumutukoy sa malawak at mayamang hanay ng mga kaisipan at konseptong sikolohikal mula sa kamalayan hanggang sa ugali.” ○ kailangan na ang mga TEORYA.

neutic anxiety. crab mentality (nagsisiraan ang mga kapwa pinoy sa ibang bansa). mali ang pag-tintindi = mali ang konklusyon ■ nagdudulot ng MALING PAG-UNAWA ng TAO tungkol sa KANYANG SARILI ● penis envy. MAINIT ang TANGHALING tapat para magsaka NAGDULOT NG KALABUAN ang mga ISINULAT ng mga BANYAGA tungkol sa ● KATAUHAN ng mga Pilipino (at sa pag-intindi ng Pilipino sa kanyang sarili) na inilathala ● naman sa mga libro na siyang ginagamit sa pagtuturo: naipapasa ang malabo at kadalasan ay maling pagtingin tungkol sa katuahan at kaugalian ng mga Pilipino ○ laganap ba ang pesimismo sa mga Pilipino? Lalo na sa mga kapwa Pilipino? ○ EX: paniniwalang magaling lamang mangopya ang mga Pilipino ■ ang pagiging “UNCIVILIZED” ng mga PILIPINO bago dumating ang mga KASTILA Bakit mali ang nagiging tingin ng mga banyagang mananaliksik tungkol sa katauhan. how many dimes are there in a quarter?) . PANUKAT at KONSEPTO sa WIKA at KONTEKSTONG ANGKOP sa kulturang pag-aaralan EX: panukat ng pagkataong pilipino (PPP).irrelevant!!! anong klase ng punong-kahoy ang . BLOG ENTRY FOR NEGATIVE Filipino traits walang atubiling ginagamit ang teorya at pananaw ng mga banyagang mananaliksik sa ibang kultura. DI LAMANG sa perspektibo ng mga DAYUHAN ■ ganun din kung papaano natin tingnan ang mga dayuhan. KONSEPTO NG KAGANDAHAN ● ang SP ay isang HAKBANG TUNGO sa UNIBERSAL NA PAGTINGIN at PAG-UNAWA sa SIKOLOHIYA ○ unibersal na sikolohiya: MAKAKAMIT lamang kung ISASAALANG-ALANG ang PAGTINGIN sa bawat tao mula sa SARILI nitong PERSPEKTIBO. oedipus complex. Hindi gaanong mahalaga ang bansa at panahong pinanggalingan kaya't maaaring gamitin ang anumang teorya o eksamen – PALAGAY (assumption) ng UNIBERSAL na PANANAW sa SIKOLOHIYA ■ ■ (NOMOTHETIC view) mas kilala pa nga natin ang kulturang Amerikano kaysa sa ating sariling kultura[?] mas NAKAKATAKOT ang UNTI-UNTING PAGTANGGAP ng mga PILIPINO sa mga MALING PALAGAY tungkol sa kanyang sarili (self-fulfilling prophecy) ○ EX: Filipino time. METODOLOHIYA. insecurity EX: agoraphobia = wala lang palang kaibigan na kasamang lumalabas ● mga ginagamit na STANDARDS sa WORKPLACE.● Juan tamad ○ mahilig sa SIYESTA ang mga MAGSASAKA. PAARALAN. mula sa labas ○ PAGSASALIN ng mga TEORYA. katamaran ng mga pinoy. intelligence test (how many miles from chicago to new york?. DAPAT MAGING MAINGAT ○ hakbang tungong KROS-KATUTUBONG paraan ng PANANALIKSIK Ang proseso ng Pagsasakatutubo 1. paguugali ang pag-iisip ng mga Pilipino? ○ Jimenez: ■ Ang tao at magkasingtulad.

metodolohiya at panukat sa wiko at kontekstong angkop sa kulturang pag-aaralan EX: diwa. ● mas angkop daw ang kultural na pagpapatibay kaysa pagsasakatutubo ○ paano daw gagawing katutubo ang isang bagay na katutubo na ● mahalaga ang pagsasakatutubo dahil kadalasan ay HINDI NAIINTINDIHAN ANG MALALIM NA IBIG SABIHIN ng mga konseptong partikular sa mga Pilipino – NAGDUDULOT ng PAGKAKAMALI tungkol sa PAGKAKAKILALA ng mga PILIPINO tungkol sa KANYANG SARILI. kapwa.. puri.pwede makain? Kailan ligtas lumaot sa dagat? Papaano mo malilibot at mahahanap ang kailangan mo sa divisoria. 2. utang na loob. teorya. lalo na't aral siya sa banyagang perspektibo tungkol sa kanyang sarili . mula sa loob ○ PAGBUO ng mga SARILING konsepto. sinapian o sapi.. dangal. “amok”.

taong grasa EX: salingpusa. datapwat HINDI nito gaanong NAHUHULI ang KATUTUBONG PAG-UUGALI at PAG-IISIP ○ nakaugat din ang KAHIRAPAN NG PAGSASALIN o PAGHAHANAP NG KATUMBAS dahil sa pagiging banyaga ng konsepto EX: reinforcement = pagsasaayos ng mga pangyayari para tumaas ang probabilidad ng pag-uulit ng isang organismo vs napala = katalagahan o katarungang likas 6. sapi. schizophrenia vs paghuhurementado. kung mayron man. PAG-IIBA ng mga KONSEPTONG INAAKALANG MAGKASINGKAHULUGAN. paniyaniyansing = touchy (lumitaw ang salitang ito sa kontekstong Pilipino dahil sa taboo na mayroon tungkol sa paghawak-hawak sa mga kababaihan) 4. walang-hiya) ● 5. Katutubong Konsepto ● maraming KATUTUBONG KONSEPTO ang HINDI man lamang NABIBIGYAN ng PANSIN sa larangan ng PANANALIKSIK. psychosis. subalit MAHALAGA na pag-aralan kung PAANO TINITINGNAN NG MGA PILIPINO ang iba't ibang KONSEPTO. lokal man o banyaga ■ EX: hindi nawawalan ng dangal ang biktima ng rape kahit nawalan siya ng puri 2. paglilinaw sa mga PINAG-KAIBA ng mga KAHULUGAN at ang KAAKIBAT na PAGGAMIT base rito EX: pagkatao (panloob)vs personalidad (panlabas). Banyagang Konsepto ● ligaw at mga banyagang konsepto na wala tiyak na lugar sa konteksto ng kulturang Pilipino ○ EX: oedipus complex. hindi pa rin ito sapat – mas gustong pagaralan ang mga konseptong Kanluranin atsaka ILALAPAT sa KONTEKSTO ng PILIPINAS ○ Clinical psychology = neurosis. ikinahihiya. alaala vs gunita 3. Pagtatakda ng Kahulugan ● PAGHAHANAP ng ANGKOP na KAHULUGAN base sa konteksto ng kulturang ● kinabibilangan. Pagbibinyag ● pagsasang-ayon ng mga konseptong banyaga at unibersal sa konteksto ng katutubong pakahulugan paglilinaw sa maaaring pagkakaiba ng gamit at ibig sabihin ng mga konsepto dipende sa konteksto ng kultura EX: hiya (shame): iba ang kahulugan dipende sa panlaping ginagamit (nakakahiya.Pag-aantas ng mga Konsepto sa SP 1. castration anxiety . napahiya. balik-bayan ○ hindi sinasabing tayo lamang ang mayroong mga ganitong konsepto. pagkapikon. Paimbabaw ng Asimilasyon ● paggamit ng mga BANYAGANG KONSEPTO at PAGASASALIN NITO. Pag-aandukha ● PAGBIBIGAY ng katutubong KAHULUGAN sa ideya at SALITANG HIRAM EX: seizing one's opportunity = kagarapalan.

leaving everything to God. Loob at Labas ● Salazar: nagtukoy sa dalawang aspeto ng pagkataong Pilipino ○ kahalagahan sa pag-unawa sa pagkataong Pilipino ● makikita sa pinagkaiba ng mga umano'y magkaparehas na konseptong banyaga ○ puri at dangal ■ puri: panlabas. iba ang ibig sabihin nito ○ kadalasan mali pa nga ang pagsasalin 7.Introduksyon sa Ilang Katutubong Konsepto • Ipinapakita ang pagkakaroon ng mga KATUTUBONG KONSEPTONG maaaring HINDI gaanong MAUUNAWAAN ng mga dayuhan. self-worth. kilos o asal. feelings.. Kalooban – damdamin. this attitude is a fatalistic resignation or withdrawal from an engagement or crisis or a shirking from personal responsibility” (Andres 1994: 12) Interpretasyon ng SP: ● Lagmay: tumutukoy sa determinasyon at lakas ng loob sa harap ng kawalang katiyakan ● sinasabi sa sarili na handa silang harapin ang hamon kahit na walang katiyakan sa maaaring kahinatnan 8. lalo na ng mga mananaliksik • kaya KINAKAILANGAN ng SIKOLOHIYANG SENSITIBO sa KULTURAL na ORYENTASYON ng mga tao 1. pisikal na karangalan mula sa panlabas na elemento (pagkilala. Isip – kaalaman at pagkakaunawa 5. emotion 7. EX: maaaring walang pera ang isang tao. Diwa – ugali. ngunit may dangal (pagpapahalaga sa marangal na trabaho kahit mahirap lang).” Interpretasyon ng SP: ● ayon kay Salazar: hindi isinaalang-alang ang importansiya ng panlapi sa pag-unawa sa . soul ● wastong pag-unawa base sa kultural na konteksto ○ bagama't may pagsasalin. Ulirat – pakiramdam sa paligid. or performing a socially unacceptable action. “Bahala na” Maling interpretasyon: ● translated as “Fatalism” ○ bahala (Bathala) na ang Diyos ● Tomas Andres: “the Filipino attitude that makes him accept sufferings and problems.. essence. conscious experience 3. Kaluluwa – budhi ng tao. Kamalayan – tumutukoy sa damdami't kaalamang nararanasan. Hiya Maling interpretasyon: ● shame: “the uncomfortable feeling that accompanies awareness of being in a socially unacceptable position. awareness 4. behavior 6. hindi nawawalan ng dangal ang babaeng nagahasa kahit nawala ang kanyang puri ○ saya at ligaya ○ pigil at timpi ○ dama at damdam 2. palakpak. pagkabirhen) ■ dangal: panloob.

walang katapatan) ○ iniiwasang makasakit ng damdamin ng kapwa: di maipahayag ng diretso ang sinasaloob ■ ipinapakita ito sa non-verbal gestures EX: hirap tumanggi ■ pranka sa non-verbal na paraan ● Pakikiramdam ○ isang katangian ng mga Pilipino na maging sensitibo sa tunay na damdamin ng kapwa base sa mga di pasalitang senyales (non-verbal gestures[?]). pinagbibigyan. Hindi Ibang Tao ○ naiiba ang pagturing sa isang tao. kaparehas Dalawang Kategorya ng “Kapwa-tao”: 1. gawi at ugali o hesitasyon sa agad na reaksyon ● kakayahang basahin ang damdamin ng ibang tao ○ pag-iingat sa maaaring maramdaman ng kapwa kung sasabihin ang tunay na . Utang na Loob ● Isinalin ni Kaut (1961) bilang “debt of gratitude” ● extends to future generations ● hindi malinaw kung kailan nagtatapos ang “utang” kaya't patuloy ang pagkakaroon ng relasyon 10. at maaari ding positibo (mahiyain) panlabas lamang na aspeto ang tiningnan ng mga dayuhan at hindi ang panloob (lokal) na aspeto nito mas nararapat ang pagsasalin na “sense of propriety” 9. Pakikiramdam at ang di tuwirang pagpapahayag ● Paligoy-ligoy ○ tinitingnan ang pagiging “paligoy-ligoy” bilang negatibo (sinungaling. Ibang Tao 2. 1973): translated as SIR ○ Enriquez (1978. maingat na pagdamdam sa kapwa ■ binibigyang atensyon ang mga non-verbal na damdamin. Kapwa ● core value para sa mga Pilipino ● Pakikisama vs Pakikipagkapwa Pakikisama: ○ Lynch (1961. dipende sa antas ng pakikipag-ugnayan ■ malaking respeto para sa damdamin at maaaring isipin ng mga ibang tao EX: pinauunang kumain. ka-uri. pagtrato sa mga bisita ● maaaring pinagmumulan ng “Filipino hospitality” 11. kapantay. 1974): pakikipagkapwa Pakikipagkapwa: ○ pagturing sa mga tao bilang kapwa o kapwa tao ■ katulad.● ● ● ● konsepto ng Hiya malaki ang pinagkaiba ng ibig sabihin ng konseptong Hiya dipende sa kontekstong kinabibilangan nito ○ nakakahiya ○ napahiya ○ ikinahiya maaring negatibo ang ibig sabihin dipende sa panlapi (napahiya at ikinahiya).

mababaw ang makukuhang datos mula sa mga respondents Mahirap bang unawain ang kalaliman ng sinasaklawan ng Sikolohiyang Pilipino? ○ ● Maaaring may mga di malinaw na aspeto sa mga itinutulak ng SP (pag-aantas ng konsepto). pinapakita sa non-verbal gestures. Notes 1.● sinasaloob. pero hindi maikakaila ang kahalagahan nito sa sikolohiya sa pilipinas. walang pakiramdam!!! mahalaga para sa mga mananaliksik ○ kung di marunong makiramdam. sa pagkatao ng pilipino. at sa lipunan. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful