You are on page 1of 12

τα σαρακατσάνικα

Εμείς τον Μάη φεύγουμε, 21o Έτος ΑΡ. ΦΥΛ.83


IΟΥΛΙΟΣ - ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ -
4419
ENTYΠO KΛEIΣTO AP. AΔEIAΣ 1943 KEMΠ. AΘ
τον Αη Δημήτρ’ γυρνάμε….. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2020

ΤΡΙMHNIAIA ΕΚΔOΣΗ ΤΗΣ “ΑΔΕΛΦOΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ ΗΠΕΙΡOΥ”, Zήνωνος 30 - 3ος Όροφος, 104 37, ΑΘΗΝΑ, τηλ.: 210 5240777, φαξ: 210 5240109

Το τέλος ενός κονακιού


Παρατηρήσεις και προτάσεις για το μέλλον των Σαρακατσάνων
Δ
Πριν από λίγες μέρες, ένα Σαρακατσάνικο ορθό
κονάκι, που τα τελευταία επτά χρόνια βρισκόταν ιανύουμε μια μεταβατική εποχή. Είναι η επο- αυτής της αρχής είναι τα «κέντρα διαμεσολάβησης και
στο Μουσείο Ευρωπαϊκού και Μεσογειακού Πολι- χή που θα κριθεί αν οι Σαρακατσάνοι που ζουν διαιτησίας» που προωθεί με οδηγία σήμερα η Ε.Ε σε
τισμού(Mucem, Γαλλικά: Musée des Civilizations de έξω αλλά και μέσα στον Ελλαδικό χώρο θα όλες τις χώρες σαν εναλλακτική μέθοδο επίλυσης των
l'Europe et de la Méditerranée) στη Μασσαλία της μείνουν στην ιστορία σαν ένα ιστορικά αξιοπερίεργο διαφορών για να υπάρχει ταχεία απονομή δικαιοσύ-
Γαλλίας, διαλύθηκε στα πλαίσια της αναδιοργάνω- φαινόμενο που τελείωσε η αποστολή του η θα υπάρχει νης. Πρέπει ακόμη π.χ. να μελετηθούν και προβλη-
σης των θεματικών ενοτήτων του Μουσείου. προοπτική. θούν ο τρόπος που οργανώθηκαν και διοικήθηκαν
Στήθηκε τον Μάρτιο του 2013 από μέλη της του Δημ. Γαρούφα τα τσελιγκάτα ως πρότυποι συνεταιρισμοί αλλά και
Αδελφότητας των εν Αθήναις Σαρακατσαναίων κοινότητες, τα βότανα που χρησιμοποιούσαν, η παρα-
Ηπείρου από υλικά που μεταφέρθηκαν από την Στους Σαρακατσάνους ήταν πιο δυνατό το δέσιμο δοσιακή υφαντική και μαγειρική και κυρίως τα βασικά
Ήπειρο και εξοπλίσθηκε με όλη την οικοσκευή και με τις ρίζες του Ελληνισμού και ενδεικτικά αναφέρω στοιχεία του χαρακτήρα των Σαρακατσάνων. Πρέπει
τον ρουχισμό μιας Σαρακατσάνικης οικογένειας από κι από κοινωνιολογική πλευρά να μελετηθεί πως
ότι στις 20-5-2005 που επισκέφθηκα τα Σκόπια ως
τη Συλλογή της Αδελφότητας. Στην κορυφή του ο άνθρωποι που πίστευαν στο άτομο και στις δυνατό-
πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης
σταυρός και η σπαραγγιά, και στην είσοδο (τη λισιά) τητές του κατάφερναν να βρουν το όριο αρμονικής
ως ομιλητής στις γιορτές για τα 50 χρόνια από την
ο φλάμπουρας, σύμβολο στην περίπτωση αυτή του συνύπαρξης στο πλαίσιο οργανωμένης κοινότητας
παντρέματος του παλιού με το σύγχρονο.
ίδρυση του δικηγορικού τους συλλόγου, μου δόθηκε
η δυνατότητα να συνομιλήσω με συναδέλφους των ζωής όπως ήταν τα τσελιγκάτα. Αυτή η αρχή της
Η αρχική σύμβαση που υπογράφηκε μεταξύ του ελευθερίας του ατόμου που μπορεί να αγωνίζεται
Μουσείου και της Αδελφότητας προέβλεπε τη δια- Σκοπίων αλλά και πολιτικούς. Όταν πληροφορήθηκαν
ότι είμαι Σαρακατσάνος, «Καρακατσάν» όπως αποκα- και να διακρίνεται ως άτομο στο πλαίσιο όμως ορ-
τήρηση του κονακιού με τον πλήρη εξοπλισμό του
λούν εκεί τους Σαρακατσάνους, όλοι μου ανέφεραν γανωμένης κοινότητας, με κανόνες και υποχρέωση
για τρία χρόνια. Παρατάθηκε όμως, λόγω του ενδια-
ότι οι Σαρακατσάνοι ήταν οι μόνοι που δεν μπόρεσαν προσφοράς στο κοινωνικό σύνολο να προβληθεί
φέροντος προφανώς, για δύο χρόνια, και στη συνέ-
να αφομοιώσουν στη χώρα τους και τους «διευκό- ως αρχή λειτουργίας της σύγχρονης δημοκρατίας.
χεια για άλλα δύο, και έφτασε τελικά να ξεπεράσει
τα εφτά χρόνια λυναν» να φύγουν στην Ελλάδα την περίοδο 1955- Η μεγαλύτερη προσφορά των Σαρακατσάνων είναι
Το Μουσείο Ευρωπαϊκού και Μεσογειακού Πο- 1968… γιατί όπως χαρακτηριστικά μου είπαν «αυτοί το ότι με τον τρόπο ζωής τους, με τις θέσεις ζωής που
λιτισμού είναι ένα εθνικό μουσείο, που βρίσκεται μιλούσαν μόνο Ελληνικά, ήταν φανατικοί Έλληνες, και διαμόρφωσαν για να εξασφαλίζουν επιβίωση αλλά
στη Μασσαλία της Γαλλίας. Εγκαινιάστηκε στις 7 τους αφήσαμε να φύγουν». και να δημιουργούν προοπτική, κράτησαν ζωντανά και
Ιουνίου 2013, τη χρονιά που η Μασσαλία χαρακτη- αναλλοίωτα μέχρι σήμερα πολλά στοιχεία της αρχαι-
Είναι βέβαιο ότι η φυλετική καθαρότητα των Σα-
ρίστηκε ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, οελληνικής παράδοσης και αρχαιοελληνικές λέξεις σε
ρακατσάνων που υπήρχε για αιώνες, λόγω ενδογα-
από τον τότε Πρόεδρο της Γαλλίας. Στα εγκαίνια καθημερινή χρήση, και σαν «μεταλαβιά» τα προσφέ-
μίας, δεν θα υπάρχει πλέον γιατί στη σύγχρονη ζωή
του Μουσείου προσκλήθηκαν και παραβρέθηκαν ρουν σήμερα αποδεικνύοντας τη συνέχεια του Ελλη-
υπάρχουν μεικτοί γάμοι και θα υπάρχουν πολύ περισ-
εκπρόσωποι της Αδελφότητας. Το 2015, κέρδισε το νισμού ανά τους αιώνες αλλά και για να αποτελούν
Βραβείο Μουσείων του Συμβουλίου της Ευρώπης σότεροι αύριο. Επομένως πρέπει στους σχεδιασμούς
στοιχείο της βάσης στο οικοδόμημα του Ευρωπαϊκού
και εντάχθηκε στα 50 πιο δημοφιλή μουσεία στον μας να λαμβάνουμε υπ΄ όψιν τη σύγχρονη πραγματι-
πολιτισμού.
κόσμο. κότητα και παραφράζοντας τη ρήση του Ισοκράτη ότι
΄Ελληνες είναι όσοι μετέχουν της Ελληνικής Παιδείας Επισημαίνω με έμφαση τη διαχρονική αξία των
Το μουσείο είναι αφιερωμένο σε ευρωπαϊκούς
λέω ότι στο μέλλον Σαρακατσάνοι θα είναι όσοι πι- επί μέρους στοιχείων της παράδοσης των Σαρακα-
και μεσογειακούς πολιτισμούς. Με μια μόνιμη συλ-
στεύουν στις αρχές τους που διαμορφώθηκαν στους τσάνων: Η πίστη στο άτομο αλλά και η δημιουργία
λογή που καταγράφει την ιστορική και πολιτιστική
διασταύρωση στη λεκάνη της Μεσογείου, παίρνει αιώνες που πέρασαν, στις θέσεις ζωής που εξασφά- οργανωμένων κοινοτήτων που επιτρέπουν τη δημι-
μια διεπιστημονική προσέγγιση στην κοινωνία από λιζαν επιβίωση και δημιουργούσαν προοπτική. Πέρα ουργική ανέλιξή του, η εργατικότητα και δημιουργι-
τους αιώνες έως και τη σύγχρονη εποχή. από το «φολκλόρ», δηλαδή πέρα από το επιφανειακό κότητα αλλά και ταυτόχρονα η αταλάντευτη εμμο-
συνέχεια στη σελίδα 12 κομμάτι της Σαρακατσάνικης παράδοσης, ταυτόχρονα νή σε αρχές και ιδέες είναι στοιχεία του χαρακτήρα
οι σύλλογοι να μελετήσουν και προβάλλουν τις αρχές των Σαρακατσάνων που έχουν διαχρονική αξία και
που δημιουργούν προοπτική και στη σύγχρονη εποχή, οικουμενικό χαρακτήρα. Επαναλαμβάνω ότι ο τρό-
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ τα στοιχεία που αγγίζουν τη νεολαία και απαντούν σε πος επίλυσης των διαφορών μέσω του αρχαιοελλη-
υπαρξιακά προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου νικού θεσμού της διαιτησίας και των «εσναφικών»
Το τέλος ενός κονακιού..................................... 1 & 12 δικαστηρίων ήδη αναγνωρίζεται ουσιαστικά κι από
Παρατηρήσεις και προτάσεις για το µέλλον ενώ δίνουν και λύσεις σε προβλήματα. Γι' αυτό όλοι
την Ε.Ε με οδηγία ως εναλλακτικός τρόπος επίλυ-
των Σαρακατσάνων του ∆ηµήτρη Γαρούφα............. 1 οι σύλλογοι Σαρακατσάνων και στην Ελλάδα, και τη
σης διαφορών με στόχο την ταχύτερη απονομή δι-
Κοινωνικά.................................................................2 & 3 Βουλγαρία, πρέπει πέρα από τις εκδηλώσεις προβο-
καιοσύνης, ενώ η ήρεμη αντιμετώπιση του χρόνου,
λής της παράδοσης να λειτουργούν σαν πολιτιστικά
Νέα Συλλόγων Σαρακατσαναίων ................ 3, 10,12 η συντροφικότητα, η πρόνοια για τους αδύνατους,
κέντρα, να έχουν πολυχώρους πολιτισμού με ευρύ-
Βυζαντινές λέξεις και φράσεις στους η αξιοκρατική διάρθρωση της κοινωνίας τους, συνι-
τερα ενδιαφέροντα και με χρήση ευρωπαϊκών προ-
Σαρακατσάνους του Γιώργου Κ. Καπρινιώτη ....4 & 5 στούν θέσεις ζωής που θα μπορούσαν να αποτελέ-
γραμμάτων να λειτουργούν ως ευρωπαϊκοί κόμβοι
Με τα στέρφα στης Βόνιτσας τα χειµαδιά, σουν πρότυπα για τον σημερινό άνθρωπο που κα-
στην καρδιά των Βαλκανίων με οδηγό πάντα τις
µέρος ∆' (τελευταίο) του Νίκου Καρατζένη............... 5 τατρύχεται από έλλειψη προτύπων και ανασφάλεια
αρχές του οικουμενικού Ελληνισμού.
Σαρακατσιάνικες στάνες στα λόγγα κυρίως ψυχική. Με λίγα λόγια από τη μελέτη της
Ενδεικτικά αναφέρω ότι πρέπει να μελετηθεί με ζωής και του χαρακτήρα των Σαρακατσάνων μπο-
του ∆ηµήτρη Παν. Κάτσενου.................................... 6 - 9
επιστημονική κριτήρια η ιστορία και παράδοσή των ρούν να υπάρξουν απαντήσεις σε πολλά προβλήμα-
Βιωματικά και μη της Ελένης Π. Ράπτη:
Σαρακατσάνων, να αξιολογηθεί και προβληθεί. Να κα- τα που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος άνθρωπος… και
Τα Κατράνια . ...................................................................9
ταγραφεί η ιστορική προσφορά των Σαρακατσάνων σε είναι αυτά τα στοιχεία που σίγουρα πρέπει να κρα-
Η στράτα του Γιώργου Κ. Τσουµάνη
όλους τους αγώνες του Ελληνισμού, και να μελετη- τήσουμε και σαν προζύμι να τα δώσουμε σε επόμε-
(συνέχεια από το προηγούμενο φύλλο).......................10 θούν τα επιμέρους στοιχεία της παράδοσής τους που νες γενιές.
Και το ποτάμι ήταν θολό, θολό, θολό κατεβασμένο…. έχουν διαχρονική αξία και μπορούν να βοηθήσουν στη
του Δημ. Λ. Τάγκα............................................................10 Σημείωση: Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα ομι-
διαμόρφωση θεσμών και στη σύγχρονη εποχή. Ο θε- λίας του Δ. Γαρούφα σε επετειακή εκδήλωση της Ομο-
Νομιμότητα σωματείων και συλλόγων.................. 11 σμός π.χ. των «εσναφικών δικαστηρίων» και της δι- σπονδίας Συλλόγων Σαρακατσάνων Βουλγαρίας οι από-
ΜΙΚΡOΚΕΙΜΕΝΑ του Θ.Γ. Γόγολου: Τα βιβλία αιτησίας στα τσελιγκάτα είναι μοναδικός, στηρίζεται ψεις όμως που διατυπώνονται παραμένουν επίκαιρες και
του Ζήση Κατσαρίκα ..................................................12 στην αρχαιοελληνική αρχή της διαιτησίας και εξέλιξη πολύ ενδιαφέρουσες.
τα
2 σαρακατσανικα
φ. 83

30/8/20 στην Κοζάνη νία των Σαρακατσαναίων που χαρακτηρίζονταν από ένα
ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ • Η Νίκη Κ. Γιαννακού και ο Γιάννης Μανουσάκης βά-
φτισαν την κόρη τους Βασιλική στις 5 /9/ 20 στα Βρι-
δικό της ιδιόμορφο αυθορμητισμό.
Αυτός πράγματι ο εντυπωσιακός τρόπος ομιλίας του
λήσσια Αττικής και η χαρακτηριστική του ευγένεια έκαμε τον Θρασύ-
ΓAMOI
• Ο Περικλής Ιωάν. Τσουμάνης και η Χρύσα Γούναρη βά- βουλο σεβαστό και αγαπητό. Άνθρωπο υπολογίσιμο
• Ο Αντρέας Γ. Καρβούνης και η Άννα Μεντή παντρεύ- φτισαν τον γιο τους Ιωάννη στην Πρέβεζα στις 26 Ιου- όπως έλεγαν οι Σαρακατσαναίοι. Ποτέ δεν έκανε χρήση
τηκαν στην Καταβόθρα στις 30/08/2020. λίου 2020 της θέσης που κατείχε στην κοινωνία ως εγγράμματος,
• Ο Κώστας Ν. Φερεντίνος και η Ήβη Κυβράνογλου πα- σε μια εποχή όπου οι Σαρακατσαναίοι, έκαναν τα πρώ-
ντρεύτηκαν στην Ηγουμενίτσα στις 19/09/2020. ΘΑΝΑΤΟΙ
τα τους βήματα στα γράμματα. Έδειχνε τις καλές του
• Ο Γιώργος Ελευθ. Τσουμάνης και η Ζωή Χασιώτη πα- • Αριστούλα χήρα Αθ. Κουμπή, το γένος Γεωργίου
προθέσεις ανεξαιρέτως σε όλους, χωρίς να υποτιμά
ντρεύτηκαν και βάφτισαν την κόρη τους Αναστασία στις Μυριούνη, ετών 78, στον Αρχάγγελο Πρεβέζης στις
κανένα, με προθυμία και ταπεινότητα. Με τον τρόπο
18/7/2020 στη Μηλιά Μετσόβου. 15/7/2020.
του και τη συμπεριφορά του αποτελούσε πρότυπο σο-
• Η Ευτυχία Αλεξ. Τσουμάνη και ο Χαρίσης Καλώνης πα- • Αθηνά Γόγολου, από Λάκκα Θεσπρωτίας, ετών 97 στις
βαρότητας και αξιοπρέπειας και προς τούτο τύχαινε του
ντρεύτηκαν στις 22/8/2020 στο Γαρδίκι Θεσπρωτίας. 11/07/2020
σεβασμού όλων.
• Ο Χρήστος Τσέπης του Ευαγγέλου και της Σταματί- • Φρειδερίκη Ι. Γιαννάκη,73 ετών, από Τσεπέλοβο, στην 
Συμμετείχε στις συζητήσεις τους, στην καθημερινή
ας Τσουμάνη και η Μαρία Κούτρη παντρεύτηκαν στις Κόρινθο .
τους σχόλη κάτω από τον πλάτανο της πλατείας στο
16/8/2020 στα Γιάννενα. • Κουμπούλης Κωνσταντίνος, σύζυγος Βασιλικής Σταμ
μεσοχώρι, στις παρέες τους με το ούζο κα το τσίπουρο,
• Η Αναστασία Ι. Φερεντίνου και ο Χρήστος Βεζάλης πα- Χασακή, 20/9/20 στο Κανάλι Πρέβεζας
στα μικρά χαρτοπαίγνια που έστηναν για να περάσουν
ντρεύτηκαν στην Κέρκυρα. • Κάκκος Αχιλλέας του Παναγιωτη, από το Καλπάκι,
τα καλοκαιρινά τους μεσημέρια. Άκουγε με προσοχή και
• Η Ιππολύτη Κ. Καρβούνη και ο Μπιτολύκος Χρήστος ετών 69, στις 13/08/2020 στην Αθήνα.
ενδιαφέρον τις ιστορίες τους από τη σκληρή τους ζωή
παντρεύτηκαν στους Ασπραγγέλους • Βασίλης Ντέκας, 54 ετών, σύζυγος Χαράς Γ. Καψάλη
στην ύπαιθρο, τις αγωνίες για το δύσκολο και ταλαίπω-
• Ο Γιώργος Κ. Κάτσινος από Λούρο Πρέβεζας και η από Ιωάννινα στις 21/8/2020
Ελένη Καραγιάννη, παντρεύτηκαν στην Πάτρα στις ρο επάγγελμά τους, για το μέλλον των παιδιών τους.
• Καψάλη Χρυσάνθη συζ. Γεωργίου, το γένος Γούλα,
22/8/20 Βαθιά δημοκράτης, σεμνός και ρεαλιστής, με παιδεία
από το Καλπάκι, ετών 90, στις 05/10/2020
• Η Εύα Βασ. Γόγολου και ο Σπύρος Λάμπουρας πα- και μόρφωση, σέβονταν τους συνομιλητές του, λάβαινε
• Καρβούνης Γεώργιος, 73 ετών στο Πετσάλι Ζίτσας,
ντρεύτηκαν στην Κέρκυρα στις 3/10/2020 υπόψη του και άκουγε με προσοχή τις σκέψεις όλων,
στις 12/6/2020
• Η Μυρτώ Σπύρου του Ευαγγέλου και της Αλεξάνδρας χωρίς ποτέ να επιδιώκει να επιβάλλει τις απόψεις του
• Αγγελική Αργύρη χήρα Κων/νου Τσουμάνη, 63 ετών
Τσουμάνη και ο Γιώργος Λούπας παντρεύτηκαν στο και τις θέσεις του. Ο σεβασμός του στις πολιτικές πε-
από Σκαμνέλι Ζαγορίου
Κουκούλι Ζαγορίου στις 12/9/ 2020 ποιθήσεις των άλλων ήταν υποδειγματικός. Με τον δικό
• Θρασύβουλος Φατούρος από Λευκάδα, σύζ. Ελένης
• Η Έλλη Ευρ. Γόγολου και ο Βαρσάνης Χρήστος πα- του ξεχωριστό τρόπο έδινε μαθήματα δημοκρατίας σε
Λεων. Τσουμάνη, 92 ετών στις 9/9/2020
ντρεύτηκαν στο Μέτσοβο στις 21/7/2020 μικρούς και μεγάλους.
• Καίσαρης Παύλος, σύζυγος Σοφίας Γρ. Τσάγκαρη, 71 Τα τελευταία χρόνια, συνταξιούχος πια, εκτός από τα
• Η Καψάλη Ιππολύτη του Δημητρίου και ο Σύρρας Ηλί- ετών, στις 24/8/20 στην Πέρδικα Θεσπρωτίας
ας παντρεύτηκαν στο Καλπάκι  03/10/2020 Ιωάννινα και την αγαπημένη του Λευκάδα, περνούσε
• Τζίμας Θεοχάρης, σύζ. Ευγενίας Παν. Μπιστιόλη, 82 μεγάλο χρονικό διάστημα στην εξοχική του κατοικία
• Η Φανή Κ. Γούλα από το Καλπάκι και ο Αλέξανδρος ετών, στην Πέρδικα Θεσπρωτία
Μπέλλος παντρεύτηκαν στις 15/8/20 στη Μεταμόρφω- στο Κουκούλι. Όταν πια δεν μπορούσε να βγει στην
• Τάγκας Θωμάς του Ιωάννη από Πέρδικα Θεσπρωτίας, πλατεία του χωριού, καθισμένος στη μικρή του αυλή
ση Ιωαννίνων 74 ετών, στις 13/10/20 αντίκρυ σε κεντρικό δρόμο του χωριού, χαιρετούσε με
ΓΕΝΝΗΣΕΙΣ • Σούρλας Ι. Κων/νος, 91 ετών στις 17/10/20 στη Λάκ- τη χαρακτηριστική του καλή προαίρεση και καλοσύνη
• Η Καλλιρρόη Κων/νου Τσουμάνη και ο Γρηγόρης Σο- κα Θεσπρωτίας όλους τους χωριανούς που περνούσαν και επιζητούσε
φιός απέκτησαν κορίτσι την 16/6/2020 στην Αθήνα. • Φρειδερίκη χα Λ. Γιαννακούλη, το γένος Γ. Κάτσανου, την κουβέντα τους έστω και για λίγο.
• Ο Παναγιώτης Τάγκας και η Μαίρη Τσίτου απέκτησαν από Φλάμπουρα 69 ετών στις 18/10/20 στην Πρέβέζα. Αείμνηστε Θρασύβουλε. Ήσουν άνθρωπος του μέ-
αγόρι την 19/7/2020 στο Τσεπέλοβο. • Μάκης Παναγιώτης του Ιωάννη και της Παρθένας τρου, της ευπρέπειας, του σεβασμού και της ευγένειας.
• Ο Βασίλης Λουτσάρης και η Τζάνη Μάγδα απόκτησαν Ναπ. Σαλμά, 27 ετών, στις 20/5/20 στην Πρέβεζα (δι- Η καλοσύνη σου περίσσευε. Για αυτό εκτιμήθηκες και
κορίτσι στις 01/09/2020 όρθωση από το προηγούμενο φύλλο). αγαπήθηκες από όλους μας. Δυστυχώς η πανδημία του
• Ο Σπύρος Βαλάκος του Ναπολέοντα και η Αφροδίτη
covid-19 που μαστίζει την ανθρωπότητα δεν επέτρεψε
Χρήστου απέκτησαν αγόρι στις 16/4/2020.
• Ο Σαλμάς Περικλής του Ευαγγ. και η Μαρία Ντόντη Έφυγε για πάντα από κοντά μας πλήρης σε πολλούς από εμάς να σε προπέμψουμε στην τελευ-
ταία σου κατοικία. Ας είναι ελαφρύ το χώμα της ιδιαί-
απέκτησαν αγόρι στις 15/6/2020.
ΒΑΦΤΙΣΕΙΣ ημερών και ο Θρασύβουλος Φατούρος τερης πατρίδας σου της Λευκάδας, που σε σκεπάζει.
Αιωνία σου η μνήμη.
• Ο Περικλής Ι. Μυριούνης από το Δελβινάκι και η Αικα-

Ο
τερίνη Δασκάλου βάφτισαν την κόρη τους Αγαθή, στην Θρασύβουλος, Λευκαδί- σαρακατσάνικα
Κοσμηρά Ιωαννίνων στις 23/8/20 της στην καταγωγή, συν-
• Ο Χρήστος Β. Κήττας και η Ευτυχία-Αλεξάνδρα Γκιου- δέθηκε με τους Σαρακα- τα
σά βάφτισαν την κόρη τους Ευτυχία στις 13/9/2020 τσαναίους, αφότου παντρεύτη-
στον Ωρωπό Πρεβέζης κε με τη σαρακατσάνα Ελένη Tριμηνιαία Eφημερίδα της Αδελφότητας
• Ο Δημήτρης Β. Κήττας και Ευαγγελία Ανδρεάδου βά- Λ. Τσουμάνη από το Κουκούλι. των εν Αθήναις Σαρακατσαναίων Ηπείρου
φτισαν τον γιο τους Βασίλη στις 26/9/2020 Έκτοτε, τους καλοκαιρινούς κυ- Ζήνωνος 30, 3ος όροφος, Τ.Κ. 10437
• Η Χριστίνα Παντ. Τάγκα και ο Θεόφιλος Μωυσιάδης ρίως μήνες και για πολλά χρό- τηλ.: 210 5240777, φαξ: 210 5240109
βάπτισαν την κόρη τους Ναταλία στις12/7/2020 στο νια, αδιαλείπτως έρχονταν στο xairetimata@gmail.com www.sarakatsanoi.org
Τσεπέλοβο. Κουκούλι, όπου και περνούσε ΑΦΜ 090174764, ΔΟΥ Α’ ΑΘΗΝΑΣ
• Ο Αποστόλης Λαμπ. Τάγκας και η Βασιλική Κρικώ- μεγάλο μέρος των διακοπών ΚΩΔΙΚΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ: 6242
νη βάφτισαν τον γιο τους Λάμπρο στις 19/7/2020 στο του.
Πάπιγκο. Γράφοντας αυτές τις λίγες γραμμές στη μνήμη του EKΔOTHΣ: O πρόεδρος της Αδελφότητας
• Ο Άρης Δόσης και η Βίκη Ζέρμα βάφτισαν τον γιο τους δεν θα σταθώ στη μεγάλη επιτυχημένη και δημιουρ- Δημήτρης Λ. Τάγκας, 6945150848
Βασίλη στις 12/9/2020 στο Πάπιγκο. γική επαγγελματική του πορεία, αλλά πρωτίστως στον ΣYNTAKTIKH EΠITPOΠH - ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ
• Ο Κώστας Χριστ. Τσουμάνης και η Γκόσια Πάνεκ βάφτι- άνθρωπο Θρασύβουλο Φατούρο, έτσι όπως εγώ τον Αναστάσιος Μιχ. Τσουμάνης, 6977774350
σαν την κόρη τους Ελένη, στις 19/9/2020 στο Πάπιγκο. προσέλαβα και τον αποτύπωσα στη σκέψη μου. Δημήτρης Κάτσενος 6937426581
• Ο Κώστας Τσίλης του Δημήτρη και της Φρειδερίκης Γεωπόνος στο επάγγελμα, διετέλεσε για πολλά χρό- Βασίλης Περ. Καπρινιώτης, 6977220489
Τσουμάνη και η Κορίνα Ζήκα βάφτισαν την κόρη τους νια σημαίνον διοικητικό στέλεχος μεγάλων βιομηχανιών Παύλος Δ. Κατρής 6946903637
Μαρία – Νεφέλη στις 25/7/2020 στο Καρτέρι Θεσπρω- στη Βοιωτία, στην Πάτρα, στη Λάρισα και προς το τέλος (Κοινωνικά Θεσπρωτίας-Οικονομική Επιμέλεια),
τίας. της θητείας του, διευθύνων σύμβουλος και πρόεδρος Στράτος Θ. Γούλας, 6972027826, Κοινωνικά Ν. Ιωαννίνων
• Ο Νίκος Θωμ. Βαγγελής και η Δανάη Αηδόνη βάφτι- στην γαλακτοβιομηχανία της Δωδώνης στα Ιωάννινα. Λάμπρος Ναπ. Βαγγελής,
σαν τον γιο τους Θωμά, στις 28/8/2020 στο Πάπιγκο. Κοινωνικά Ν. Πρεβέζης-Αρχείο εφημερίδας
Τον Θρασύβουλο Φατούρο τον θυμάμαι από όταν
• Η Σπυριδούλα Σωτ. Γόγολου και της Αρχοντούλας Γεωργία Λ. Γιαννακού, Αρχείο συνδρομητών-
ακόμα ήμουν μικρό παιδί. Εκείνο που μπορώ να πω ότι
Τσουμάνη και ο Βασίλης Κουσοβίτσας βάφτισαν την κό-
με είχε εντυπωσιάσει, ήταν η πραότητα του χαρακτήρα Ηλεκτρονική διακίνηση
ρη τους Ειρήνη, στις 2/8/2020 στην Ηγουμενίτσα.
του και ο ευγενικός τρόπος που μιλούσε σε μικρούς και Τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν
• Η Έφη του Γιάννη Ζάβρα και της Κατερίνας Μακρή και
μεγάλους, πράγμα κάπως παράξενο για την τότε κοινω- απόψεις των συντακτών τους
ο Γιάννης Ματσόπουλος, βάφτισαν τον γιο τους Γιώργο
στις 26/7/2020 στον Μανασσή Ζαγορίου. Συνδρομές - ενισχύσεις:
• Ο Κώστας Κωνσταντάκος του Θωμά και η Κατερίνα ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ: 130/960391-39
Κεχαγιά, βάφτισαν την κόρη τους Ειρήνη-Ευθαλία στις ΙΒΑΝ: GR7701101300000013096039139
25/07/2020 στα ονόματα: Kάτσανος Δημήτριος-Παύλος Κατρής
• Ο Γόγολος Θανάσης του Νικολάου και η Σοφία EUROBANK:
Παπαβασιλείου, βάφτισαν τον γιο τους Σάββα στις ΑΡ. ΛΟΓΑΡ.: 0026 0630 0901060 80012
29/08/2020. ΙΒΑΝ GR 230260 63000000 901060 80012
• Η Ευγενία Κων. Τάγκα από το Κουκούλι Ζαγορίου και Μην ξεχνάτε όταν καταθέτετε χρήματα να γράφετε
ο Θεόδωρος Ρέλλος βάφτισαν την κόρη τους Ήβη στις το ονοματεπώνυμό σας.
22/8/20.
• Η Ευγενία Σπ. Τσουμάνη από το Κουκούλι Ζαγορίου Υπεύθυνος Παραγωγής: Αpiros hora, Πρεβέζης 93, Αθήνα,
και ο Τάσος Ζορμπάς βάφτισαν τον γιο τους Γιάννη στις τηλ: 210 5154920, apiroshora@yahoo.gr
τα
φ. 83 σαρακατσανικα 3

Για το... καρδάρι συνδρομές - ενισχύσεις


Εθνική Τ.Ε.
• Καπρινιώτης Ιωάννης,.................................... 20
Κι άλλες επιπτώσεις
Ευχαριστούμε από καρδιάς όσους μας στηρίζουν οικονομικά, για να συνεχίσουμι. • Τάγκας Μιχ. Λάμπρος, Ιωάννινα,................ 20
• Βαγγελής Κων/νος,......................................... 30
του κορωνοϊού
Στα μέλη • Τάγκας Νικ. Άρης, Αγρίνιο,............................ 20 • Γρίβα-Νατσούλη Γ. Ειρήνη, Αθήνα,............ 20 Οι άνθρωποι ανέκαθεν
• Κάτσενου Αλίκη –Κυζιροπούλου................. 20  • Τάγκας Ελ. Χρήστος, Φιλιππιάδα............... 20 • Γρίβας Γ. Παναγιώτης, Αθήνα,..................... 20 «εμπνέονταν» από τις φυσικές
• Μουτσώκος Θεοφ Χρήστος, Βρουβιανά.. 10  • Γόγολος Παν. Ανδρέας, Ιωάννινα............... 20 • Γρίβα-Εξάρχου Γ. Σταυρούλα,...................... 20 καταστροφές και τις πανδημίες
• Ράπτης Αριστείδης Γιάννενα,....................... 20 • Γόγολος Παν. Χρήστος, Ιωάννινα............... 20 • Ράφτης Χρήστος, Καβάλα,............................ 20 και δημιουργούσαν λογοτεχνικά
• Κάκκος Παντελής, Λούρος............................ 25 • Τσουμάνης Περ. Θεόδωρος, Ιωάννινα..... 30 • Μάνθου Γεωργία,............................................. 20 έργα, όπως φαίνεται από το
• Γόγολος Ε. Βασίλειος Ηγουμενίτσα,.......... 30 άρθρο του Θ.Γ. Γόγολου που
• Κάκκος Ευάγελος, Λούρος............................ 25 • Κώστας Αρ. Βασίλειος, Ιωάννινα................ 30
• Καρβούνης Β. Σπύρος, Βασιλικός,............. 20 δημοσιεύουμε στις σελίδες 6 και
• Καζούκας Β.Γεώργιος, Ωρωπός.................. 20 • Αρβανίτης Αλ. Ιωάννης, Ιωάννινα.............. 30
• Μπάρκας Ν. Κων/νος,.................................... 30 7. Ο σιναφλής Νίκος Σπ. Κοντο-
• Κάτσενου Βασιλική–Αραβαντινού, Πάτρα,.20 • Τσουμάνης Δημ. Ανδρέας, Ιωάννινα......... 30
• Κάτσενος Δημήτριος,...................................... 50 δήμος μας έστειλε ένα ποίημα
• Κάτσενος Χ. Κων/νος, Φλάμπουρα........... 20 • Τσουμάνης Σπ. Κων/νος, Ιωάννινα............ 50
• Κάτσανος Στράτος,.......................................... 20 του, «αφιερωμένο» στην παν-
• Κάτσανος Γ. Λάμπρος, Φλάμπουρα........... 20 • Μακρή Γ. Ευθαλία, Ορεινό Πωγωνίου...... 20 δημία που ακόμα μας ταλανίζει:
• Ζαγναφέρης Δ. Γεώργιος, Κιλκίς,............... 20
• Τσουμάνης Γρηγόρης, Παλαιόκαστρο....... 25 • Φατούρου Θρ. Μαρία, Χαλάνδρι................ 30
• Κάτσενου-Ραβανού Βασιλική, Πρέβεζα,.. 30
• Τσουμάνης Παν. Χρήστος, Φιλιππιάδα.... 20 • Σουλτάνης Γ. Λάμπρος, Τσεπέλοβο............ 20 Το τσιφτετέλι
• Κάτσενου Πανωραία, Πρέβεζα,................... 30
• Τσουμάνης Χρ. Σπύρος, Ιωάννινα.............. 20 • Ντέτσικα Ανδρ. Μαρίτσα, Ιωάννινα........... 20 του κορωνοϊού
• Τσουμάνης Χρ. Παναγιώτης, Αθήνα.......... 20 • Τσουμάνης Αχ. Νίκος, Λούρος..................... 20 Eurobank
• Μακρής Περ. Αχιλλέας, Ιωάννινα............... 20 • Παπιγκιώτης Κώστας, Καρτέρι.................... 20 • Καλλές Απόστολος ........................................ 20 Πιά, του χρόνου πανηγύρι,
• Τάγκας Αλ. Θεόδωρος, Βουνοπλαγιά....... 20 • Τάγκας Σωτήρης, Πέρδικα............................ 20 • Τάγκας Μιχαήλ ................................................ 20 Όλοι μας, θα κάνουμε
• Τάγκας Ε.. Γεράσιμος, Άγγιστρο Σερρών.20 • Κατέρης Βασίλης, Πέρδικα........................... 20 • Τσουμάνη Παν. Δήμητρα ............................. 20 Αυτός ο ιός τώρα ας φύγει
• Τσουμάνη-Καλά Γ. Μαίρη, Γιαννιτσά......... 20 • Βαλάκου Παν. Γεωργία, Καλπάκι................ 25 • Καρβούνης Περικλής . ................................... 20 Για να τον ξεκάνουμε,
• Τσουμάνης Μιχ. Δημήτριος, Ιωάννινα...... 20 • Βαλάκου Παν. Ελένη, Καλπάκι.................... 25 • Γόγολος Δημ. Γεώργιος ................................ 30 Τον κορωνοϊό
• Τάγκας Νικ. Κων/νος, Ιωάννινα.................. 20 • Χασκής Κώστας, Καλπάκι.............................. 20 • Ντέτσικα Γιαννούλα, Ιωάννινα.................... 20
• Τσουμάνη Λεων. Αλεξάνδρα, Άρτα............ 20 • Καζούκας Αλ. Ελευθέριος, Αθήνα.............. 50 • Ντέτσικας Στάθης, Ιωάννινα........................ 40 Ήρθε να μας τυραννίσει
• Τσουμάνης Λεων. Κων/νος, Άρτα............... 20 • Τσουμάνης Νικόλαος Παύλου..................... 20 Ο ιός ο άτιμος
Θέλει να μας ξεκληρίσει

Ενισχύστε τη συνέχιση της έκδοσης των «Χαιρετημάτων» Και το παίζει άγριος


Ο κορωνοϊός
Η πανδημία, όπως ήταν αναμενόμενο, εισπράξεων. Κάποιοι σιναφλήδες έδωσαν ριασμοί) ή μέσω κάποιου μέλους του ΔΣ.
Κλείσανε τα καφενεία
χτύπησε και την εφημερίδα μας. Οι ει- την εισφορά τους σε μέλη της Αδελφό- Επίσης όσοι θέλετε μόνο να λαμβάνετε
Κι όλα τα’ άλλα μαγαζια
σφορές καταβάλλονταν από τους συν- τητας. Με απλά λόγια, με αυτές τις ηλεκτρονικά τα «χαιρετήματα» και όχι σε
‘αμοιρη η κοινωνία
δρομητές κυρίως στο αντάμωμα στο Γυ- εισπράξεις, μπαίνουμε μέσα. Όσοι έντυπη μορφή, ενημερώστε μας. Και φυ- Ψάχνει να ΄βρει την υγειά
φτόκαμπο και στην Πρέβεζα. Φέτος η θέλετε να βοηθήσετε στη συνέχιση της σικά και όσοι δεν θέλετε να σας στέλνου- Απ’ τον κορωνοϊό
ματαίωση των εκδηλώσεων αυτών είχε έκδοσης της εφημερίδας κάντε το μέσω με «Χαιρετήματα», κι εσείς ενημερώστε
ως αποτέλεσμα την κάθετη μείωση των Τραπέζης (υπάρχουν στο φύλλο οι λογα- μας. Με το ζόρι δεν παίρνεις χαιρετήματα. Οι γιατροί δεν κλείνουν μάτι
Και τον όρκο τους κρατούν
• Μυριούνη Γεωργία του Χρήστου, από

Εισαγωγικές εξετάσεις σε ΑΕΙ - ΤΕΙ Κανάλι Πρέβεζας, Παιδαγωγικό  Δημοτικής


Εκπαίδευση Αλεξανδρούπολης
Για να σώσουν τον κοσμάκη,
Για όλους πάντα προσπαθούν

Σ
Απ’ τον κορωνοϊό
υγχαρητήρια σε όλα τα παιδιά που χανικών Υπολογιστών Πληροφορικής και • Κάκκος Παντελής του Γιώργου, Μχ Η/Υ
συμμετείχαν στις εξετάσεις για τα Πα- Τηλεπικοινωνιών στις Σέρρες.  Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Νοσοκόμοι συμμετέχουν,
νεπιστήμια. Δημοσιεύουμε στο φύλλο • Βαλάκος Παναγιώτης του Θεοδώρου Μη- • Τάγκα Ιωάννα του Σπύρου  επιστήμη Οι άρρωστοι να ‘ναι καλά
αυτό, όσα ονόματα παιδιών έφτασαν από χανικών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών και Διατροφής και Διαιτολογίας Σητεία Πανε- Και προσέχουν οι αστυνόμοι
διάφορες πηγές στη συντακτική επιτροπή Πληροφορικής Πανεπ. Ιωαννίνων.  πιστημίου Κρήτης Κανείς μας να μην τριγυρνά
της εφημερίδας. Θα συνεχίσουμε και στο • Μάστορα Φαίδρα του Νικολάου, Μορια- • Ζήγος Γεώργιος του Παναγιώτη, Μουσι- Στον κορωνοϊό
επόμενο φύλλο. Βοηθήστε μας να αναφέ- κής Βιολογίας Πανεπ. Αλεξανδρούπολης.   κολογίας Άρτας
ρουμε όσο το δυνατόν περισσότερα παιδιά. • Γκαρτζονίκας Χρήστος του Δημητρίου και • Γκλιάτη Δέσποινα του Φώτη και της Ζωής Π κόσμος όλος κάθεται
Όσα μπήκαν στα Πανεπιστήμια είναι πολύ της Μαρίας Μάστορα, Κτηνιατρική Θεσσα- Παπιγκιώτη, από Ωρωπό Πρέβεζας, Τμήμα Σε αναμμένα κάρβουνα,
περισσότερα από τα παρακάτω. Περιμένου- λονίκης.  Μαιευτικής Παν. Δυτ. Μακεδονίας Το καλό μας έρχεται,
με ενημέρωση και για άλλα παιδιά. • Μυριούνη Αικατερίνη του Ιωάννη, Αξιω- • Ντάγκας Γεώργιος του Θεοδώρου από Πάνω από τα βουνά
• Βαγγελή Ματίνα Χρήστου Νομική Θεσσα- ματικών Ελληνικής Αστυνομίας Αθήνας.  Καλπάκι, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Για τον κορωνοϊό
λονίκης • Καψάλη Παρασκευή του Ανδρέα, από Αγροτικών Προϊόντων και Τροφίμων
• Τάγκα Βασιλική Βασιλείου, από Φιλιππιά- Γιάννενα, Ιατρική Πανεπιστημίου Ιωαννίνων  • Βαγγελής Αλέξανδρος του Θεοδώρου, Έχουμε πάντα ελπίδα
δα, Οδοντιατρική Θεσσαλονίκης • Καρβούνης Επαμεινώνδας του Σωκράτη, Σχολή Αστυφυλάκων Να χορέψουμ’ όλοι μας
• Πάσχου Βασιλική Κων/νου, Παιδαγωγικό από Ν. Κερασούντα Πρέβεζας, Επιστημών • Ιωάννογλου Αντωνία του Σπύρου και της Γιατί τα’ όνειρο το είδα,
Ιωαννίνων Τεχνολογίας Υλικών Πανεπιστημίου Κρήτης Χριστίνας Γ. Βαγγελή, από Ηγουμενίτσα, Μεσ’ στο περιβόλι μας
• Μυλωνάς Άγγελος του Πέτρου και Ελένης • Κάτσανος Δημήτριος του Αθανασίου, από Οικονομικό Πατρών Για τον κορωνοϊό
Χασκή Παιδαγωγικό Ιωαννίνων Λούρο Πρέβεζας, Πληροφορικής και Τηλε- • Ζήγος Δημήτριος του Νικολάου από Νέα
• Καλλές Κωνσταντίνος του Οδυσσέα, Μη- πικοινωνιών Άρτας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Σελεύκεια, Φιλολογία Ιωαννίνων. Κορωνοϊέ, φύγε από δω

Αδελφότητα Σαρακατσαναίων Ηπείρου 27ο Οργανωτικό Συνέδριο Πανελλήνιας Ομοσπονδίας


ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Συλλόγων Σαρακατσαναίων, Πρέβεζα 2020
Ο Σύλλογος Σαρακατσαναίων Πρεβέ- νηπειρωτικό χαρακτήρα στο Συνέδριο
Σύμφωνα με το άρθρο 17 & 4 του καταστα-
τικού της Αδελφότητας Σαρακατσαναίων ζης ανέλαβε την οργάνωση του 27ου κάλεσαν σε συνεργασία και τους υπό-
Ηπείρου η Τακτική Γενική Συνέλευση συ- Οργανωτικού Συνεδρίου των Συλλό- λοιπους Συλλόγους των Ηπειρωτών
νέρχεται στα γραφεία της, κάθε 2 έτη την γων Σαρακατσαναίων. Συνηθίζεται τα Σαρακατσαναίων (Ιωαννίνων, Θεσπρω-
1η Κυριακή του Οκτωβρίου, κατά την οποία συνέδρια αυτά να γίνονται στο τέλος τίας, Αδελφότητα των εν Αθήναις) για
λογοδοτεί το Διοικητικό Συμβούλιο για τα Μαρτίου κάθε δεύτερο χρόνο. Φυσικά να ακούσουν τις απόψεις τους αλλά και ρα δύο συναντήσεις εκπροσώπων των
πεπραγμένα, υποβάλλει τον απολογισμό για φέτος τίποτα δεν είναι σίγουρο. Η να συνδράμουν και οι άλλοι Σύλλογοι. Ηπειρωτικών Συλλόγων Σαρακατσα-
των προηγούμενων ετών, γνωστοποιείται αυξητική τάση των κρουσμάτων του Η χρονιά του Συνεδρίου, δηλαδή το ναίων, μία στη Σαρακατσάνικη Στάνη
η έκθεση της Εξελεγκτικής Επιτροπής και ιού μεταθέτει ή ματαιώνει πολλές εκ- 2021, συμπίπτει με τη συμπλήρωση στα Φλάμπουρα τον Αύγουστο και μία
εκλέγεται νέο Δ.Σ. δηλώσεις. Εκείνο που προς το παρόν 200 ετών από το ξεσηκωμό του 1821 διαδικτυακά στις 15 Οκτωβρίου, με
Λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών και της παραμένει αμείωτο είναι το ενδιαφέ- και στο πλαίσιο του Οργανωτικού Συνε- σκοπό την ανταλλαγή απόψεων και
αδυναμίας διοργάνωσης Γενικής Συνέλευ- ρον των μελών του ΔΣ αλλά και των δρίου ο Σύλλογος της Πρέβεζας, πολύ την κατάθεση ιδεών. Στο μεσοδιάστημα
σης στα γραφεία της Αδελφότητας, με από- υπολοίπων μελών του Συλλόγου Σα- εύλογα, θέλει να εντάξει και κάποια ή έγινε στην Πρέβεζα συνάντηση με εκ-
φαση του Διοικητικού Συμβουλίου, αναβάλ- ρακατσαναίων Πρεβέζης για την άρτια κάποιες εκδηλώσεις που θα αναδείξουν προσώπους του ΔΣ της ΠΟΣΣ.
λεται η σύγκλισή της για τον Μάρτιο του οργάνωση του Συνεδρίου, όποτε αυτό τη συμβολή και την προσφορά των Σα- Ελπίζουμε τελικά όλα να πάνε καλά και
2021, ελπίζοντας ότι τότε οι συνθήκες θα και αν οργανωθεί. ρακατσαναίων στον αγώνα του 21. οι κόποι των οργανωτών να πιάσουν
το επιτρέπουν. Προσπαθώντας να δώσουν έναν Πα- Για τον σκοπό αυτό έγιναν μέχρι τώ- τόπο.
τα
4 σαρακατσανικα
φ. 83

Βυζαντινές λέξεις και φράσεις στους Σαρακατσάνους


Ο
αείμνηστος Φαίδων Κουκουλές1 έγραφε ότι «ο Ο Μπαμπινιώτης γράφει: «Η γλώσσα είναι ο κόσμος 2. «Του φίλησα χέρια και πόδια αλλά δεν ήθελε να
αψευδέστερος μάρτυρας του παρελθόντος είναι και η σκέψη ενός λαού, είναι ο ίδιος ο λαός». Η γλώσσα, ακούσει». «Φίλησα κατουρημένες ποδιές»
η γλώσσα μας». Βέβαια, το παρελθόν ενός λαού κατά τον Χάιντεγκερ (1889 - 1976, Γερμανός φιλόσοφος) Εκείνος που ήθελε να επιτύχει κάτι από άλλον, τον
γίνεται γνωστό από γραπτά κείμενα, έργα τέχνης, μνη- είναι η κατοικία του ανθρώπου. Ο άνθρωπος χωρίς γλώσ- παρακαλούσε κάνοντας υπόκλιση μέχρι το έδαφος, με
μεία και επιγραφές. Το παρελθόν, όμως, φωτίζεται και σα είναι άστεγος. Χωρίς γλώσσα δεν έχουμε πατρίδα. άλλα λόγια μέχρι τον ποδόγυρο. Ο ποδόγυρος λεγό-
ολοκληρώνεται μέσα και από τις μαρτυρίες των απλών Γιατί στην ουσία δεν υπάρχει άλλη πατρίδα από τη γλώσ- ταν και ποδέας. (Οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν τη φράση
ανθρώπων. Αυτές εκφράζονται μέσα από τη γλώσσα, σα». Και ο Λένιν πρόσθετε: «Αν θέλεις να εξαφανίσεις «προσπίπτειν τοις ποσί»). Ο ικέτης φιλούσε ποδιές. Όμως,
όπως μιλιέται κάθε φορά. έναν λαό, εξαφάνισε τη γλώσσα του». πολλές φορές, οι ποδόγυροι ή ποδιές ήταν λερωμένοι
του Γιώργου Καπρινιώτη Οι Σαρακατσάνοι για αρκετούς και σημαντικούς μελε- ή φοριούνταν από φαύλους ανθρώπους. Επομένως, οι
τητές-ερευνητές αποτελούν μια σημαντική κοινωνική ικέτες, για να πετύχουν κάτι, φιλούσαν ακόμη και κατου-
Η ελληνική γλώσσα έχει το προνόμιο να υπάρχει ομάδα, που έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα. Το ρημένες ποδιές.
αδιάλειπτα για πάνω από 4000 χρόνια, ως προφορική κύριο επιχείρημα είναι το γεγονός ότι ομιλούν μόνο την 3. «Θα σου δείξω εγώ»
γλώσσα, και για 3000 χρόνια ως γραπτή. Αποτελεί το ελληνική γλώσσα και πολλά σχέδια και μοτίβα σε κεντή- Είναι μια φράση που περικλείει έντονα το απειλητικό
κεφαλόβρυσο που αναβλύζει όλος ο γλωσσικός πλούτος ματα παραπέμπουν στην γεωμετρική εποχή (1100-800 στοιχείο. Το πρόσωπο που απειλεί σηκώνει και δείχνει το
εννοιών που υπάρχουν μόνο σ’ αυτήν. π.Χ.). χέρι του, έτοιμο να χτυπήσει τον άτακτο. Ο Ευστάθιος4
«Η γλώσσα εκφράζει τον άνθρωπο. Και πέρα από Προσωπικά, θεωρώ πολύ σημαντικό ότι το γλωσσικό Θεσσαλονίκης μας δίνει την εξήγηση. Έγραφε ότι το
τον άνθρωπο τον λαό, τη φυλή, μία μεγάλη ανθρώπινη ιδίωμα των Σαρακατσάνων διατηρεί ένα μεγάλο ποσοστό βρέφος θυμάται την κακοποίηση που είχε υποστεί και αν
ομάδα. Και μόνο από τη σπουδὴ της γλώσσας ενὸς λαού λεξιλογίου, που ανάγεται στην ομηρική εποχή. Επιπλέον, χτυπηθεί μια φορά με το χέρι και το δει έπειτα να είναι
μπορούμε να καταλήξουμε σε βέβαια συμπεράσματα για ήθη, έθιμα, προλήψεις, ονόματα, τρόπος φύλαξης και αρκετά σηκωμένο, συμμαζεύεται, γιατί στη θύμησή του
την ιδιομορφία και για τον βαθμό του πολιτισμού του. φροντίδας των ζώων μάς παραπέμπουν όχι μόνο στην έχει κρατημένη τη συνέπεια. «Μέμνηται πως και βρέφος
Όχι μόνο η μορφή, αλλά και η καταγωγή και η σημασία αρχαία ιστορική Ελλάδα αλλά και σε προϊστορικές επο- κακώσεως και πληγέν άπαξ χειρί και ιδόν αυτήν εισαύθις
του λεκτικού θησαυρού μαρτυρεί τα ειδικότερα και τα χές. Μέσα από τη γλώσσα διασώζονται αρχές, αξίες, οπωσούν επαρθείσαν, συστέλλεται λόγω μνήμης τινός».
γενικότερα ενδιαφέροντα και τον βαθμό της πολιτιστικής προλήψεις, δεισιδαιμονίες, πρακτικές ιατρικής, ευτράπελα Επομένως, εκείνος που θέλει να απειλήσει κάποιον
καλλιέργειας μίας ομάδας ανθρώπων» γράφει ο Ι.Μ. κ.α. Λέξεις και φράσεις των Σαρακατσάνων, διασώθηκαν σηκώνει επιδεικτικά το χέρι του με τεντωμένο τον δείκτη,
Παναγιωτόπουλος2. μέχρι και σήμερα, με αφετηρία κυρίως τους αρχαίους πολλές φορές, σαν να λέει: «θα σου δείξω εγώ».
Από μια άλλη σκοπιά, οι λέξεις και οι φράσεις μια χρόνους και δια μέσου της Βυζαντινής περιόδου της Το τεντωμένο απειλητικό χέρι το βλέπουμε συχνά και
γλώσσας αντικατοπτρίζουν τη σκέψη και τη ζωή των ιστορίας μας και της τουρκοκρατίας. Έτσι εξηγούνται και στη Βουλή των Ελλήνων. Οι αντίπαλοι κομματικά, πολλές
ανθρώπων που τη μιλάνε. Ο Σπύρος Ζαμπέλιος3 τόνιζε: οι γλωσσικές επιρροές που δέχτηκαν κυρίως από τη λατι- φορές απαντούν λέγοντας: «Σε μας να μην σηκώνετε το
Κάθε λέξη εμπεριέχει ένα γεγονός ιστορικό επικαλούμε- νική και τούρκικη γλώσσα. χέρι, να μην μας απειλείτε», δηλαδή.
νον ιδιαίτερη έρευνα, εγκρύπτει (κρύβει μέσα της) μίαν Παραθέτουμε στη συνέχεια λέξεις και φράσεις της 4. «Γίγκαμαν σουργούνι» ή «μας έκανε σουργούνι»
τινά των ακτίνων του μεγάλου δίσκου, όστις παριστάνει Βυζαντινής περιόδου, που ακούμε από Σαρακατσάνους Η λέξη σουργούνι είναι τούρκικη (surgun). Τη βρί-
της όλης εθνότητας το σύστημα. και Σαρακατσάνες, μιας κάποιας ηλικίας, στον προφο- σκουμε και ως σεργούνι ή σιργούνι και σημαίνει εξορία,
Οι Έλληνες, δια μέσου των αιώνων γνώρισαν σοβαρά ρικό λόγο, μέχρι τις μέρες μας. Βέβαια, δεν αποκλείεται εκτόπιση. Σουργούνης ή σουρούνης ήταν ο εξόριστος. Η
καιρικά φαινόμενα, ανατροπές, υποδούλωση και βαρβα- κάποιες από αυτές να ανάγονται στην αρχαία ή ακόμη και φράση «κάνω κάποιον σουργούνι» σημαίνει «τον εξορίζω».
ρικές επιδρομές. Όμως, όλα αυτά δεν στάθηκαν ικανά να στην προϊστορική περίοδο. Μεταφορικά παίρνει τη σημασία: ρεζιλεύω ή εξευτελίζω
σβήσουν τη συνέχεια του ελληνισμού με μέγα ανάχωμα 1. «Αν με ξαναδείς γράψε μου» ή ≈Αν τον ξαναδείς, κάποιον δημόσια.
τη διατήρηση της γλώσσας και αργότερα και τη βοήθεια γράψ’ τονε» Κατά τη βυζαντινή περίοδο μια από τις χειρότερες
της θρησκείας. Η ανωτέρω φράση λέγεται και: αν με ξαναδείς, κατάρες ήταν: «σκλαβιά να σού ‘ρθει» ή «σκλάβος στην
Οι παροιμίες και οι απλές λαϊκές φράσεις μας δίνουν γράψε με. Είναι φράση της Βυζαντινής περιόδου και Μπαρμπαριά να πάεις». Αυτή η κατάρα παραπέμπει σε
πληροφορίες για ήθη, έθιμα, προλήψεις, κοινωνικές κατα- είναι βγαλμένη από τον χώρο των σχολείων. Αρχικά, θα πόνους και δάκρυα. Σε ατυχείς πολέμους ή πειρατικές
στάσεις, σχέσεις με άλλους λαούς, περιπέτειες του λαού μπορούσε να παρατηρήσει κανείς ότι η φράση δεν βγάζει επιδρομές κάποιοι σύρονταν με τη βία μακριά από τα σπί-
μας και το ευτράπελο πνεύμα των προγόνων μας. Αυτά νόημα, αφού, άμα σε δω, γιατί να σου γράψω. Μπορώ τια τους και γίνονταν σκλάβοι σε περιοχές της Ανατολής
μαζί με την ιστορία φωτίζουν καλύτερα το παρελθόν. να σου μιλήσω. Στη συνέχεια δίνουμε τη διευκρίνηση. ή της Αφρικής. Τα πάθη αυτής της σκλαβιάς υπονοούνται
Η γλώσσα, όμως, δεν αποτελεί μόνο το ασφαλέστερο Ο βυζαντινός δάσκαλος, προκειμένου να βοηθηθεί στο στους ακόλουθους στίχους:
όχημα του πολιτισμού και της πορείας ενός λαού, αλλά έργο του διάλεγε τον καλύτερο και ευφυέστερο μαθητή,
Στη Μπαρμπαριά να σκλαβωθώ, ν’ ακούσεις τη σκλαβιά μου.
αποτελεί βασικότατο και κυρίαρχο στοιχείο της εθνικής για να μαθαίνει γράμματα στους συμμαθητές του. Αυτός
ο μαθητής λεγόταν πρωτόσχολος ή πρόσχολος. Όταν ο Σκλάβο να με πουλήσουνε στης Μπαρμπαριάς τα μέρη,
ταυτότητας. Θεωρείται πως είναι το πιο ξεκάθαρο σύμ- Οι αιχμάλωτοι μακριά από σπίτι, γυναίκα και παιδιά
βολο της εθνικής ταυτότητας. δάσκαλος ήταν απασχολημένος, ο πρωτόσχολος είχε και
την ευθύνη και για την τήρηση της τάξης μέσα στην τάξη. γνώριζαν τα πάνδεινα. Μόνη ελπίδα τους έμενε η εξα-

Αιωνία η μνήμη αυτών Έτσι, ο πρωτόσχολος έγραφε τα ονόματα εκείνων των


μαθητών που ατακτούσαν και τα παρέδιδε στον δάσκαλο,
γορά. Αυτοί που με τη βία ξετοπίζονταν λέγονταν σουρ-
γούνηδες, αφού, συρμένοι σκλάβοι γνώριζαν πολλούς
ο οποίος φυσικά τους τιμωρούσε. Η τιμωρία ήταν συνή- εξευτελισμούς, γι’ αυτό η φράση «τον έκανα σουργούνη»
Μέρες που είναι, κοντά στην 28η Οκτωβρίου, καλά
θως ο ραβδισμός, οπότε καταλαβαίνει κανείς ότι φόβος σημαίνει και σήμερα τον εξευτέλισα πολύ.
είναι να θυμηθούμε και κάποιους που έχασαν τη ζωή
μεγάλος καταλάμβανε τους μαθητές, που είχε σημειώσει Σουργούνι γίνονταν όσοι διαποπεύονταν δημοσίως,
τους στο μέτωπο του αγώνα του 1940. Μας έχει απορ-
στον κατάλογό του ο πρόσχολος. Ο μαθητής, λοιπόν, που για σοβαρά παραπτώματα, ανεβασμένοι πάνω σ’ έναν
ροφήσει ο ιός και κοντεύουμε να ξεχάσουμε σοβαρότε-
ήταν γραμμένος στον κατάλογό του, θεωρώντας βέβαιη γάιδαρο.
ρα πράγματα.
τη σκληρή τιμωρία, τον παρακαλούσε, κάνοντας όρκο, να Έτσι, ακούγαμε από τις μάνες μας. «Τήρα να μη μας
Στο φύλλο αυτό δημοσιεύουμε, ως ελάχιστο φόρο
τον σβήσει, και υποσχόταν ότι στο μέλλον δεν θα δώσει κάν’ς σουργούνι, δηλαδή να μη μας ντροπιάσεις, να μη μας
τιμής, τις φωτογραφί-
καμιά αφορμή. Έτσι προέκυψε η φράση: αν με ξαναδείς, ρεζιλέψεις ή να μη μας εξευτελίσεις».
ες όσων έχουμε από τους
γράψε με ή αν τον ξαναδείς γράψ’ τονε. Ολοκληρωμένη Στον Παπαδιαμάντη (1851-1911) βρίσκουμε τη
πεσόντες στον πόλεμο του
η φράση θα ήταν: Άμα με ξαναδείς να το ξανακάνω, τότε φράση: «Τον έκαμε σουργούνι.»
1940.
γράψε με στον κατάλογο των άτακτων. Σ’ ένα ιστορικό επεισόδιο, ο Κολοκοτρώνης ήθελε
Έπεσαν στο μέτωπο και
άλλοι Σαρακατσαναίοι και Οι Σαρακατσάνοι, από ό,τι θυμάμαι έλεγαν και την «να του φέρουν ένα γάιδαρο, να βάλει πάνω τον
έχουμε αναφέρει σε προη- παραπλήσια φράση: «Αν με ξαναδείς, κακατσίδα να με Μαυροκορδάτο, να τον πομπέψει κι έπειτα να τον κάνει
γούμενες εκδόσεις τα ονό- πεις». σεργούνι - να τον εξορίσει» (Δ. Φωτιάδης, Κανάρης).
ματά τους. Ετυμολογικά αυτή η λέξη προέρχεται από την αρχαία Στον Καμπούρογλου5 βρίσκομαι τη φράση: «Μα αυτό
Με την ευκαιρία αν λέξη κηκίς, -ιδος: υγρασία, είδος μικρού όγκου, σχημα- είναι ντροπή μας!… Θα γίνουμε σεργούνι στα εφτά βασί-
κάποιοι συγγενείς πεσό- τιζομένου δια του χυμού της δρυός εκρέοντος εξ οπών λεια!».
ντων έχουν φωτογραφίες Λεωνίδας Θανασούλας σχηματιζομένων εξ εντόμων. (λεξικό Λίντελ – Σκοτ). Ο Κοτζιούλας6 θυμάται τη βάβω του να λέει: «Θα βγω
τους ας μας ενημερώσουν Πιστεύω ότι αυτή φράση λεγόταν από κάποιον ή στο χωριό να σε κάμω σουργούνι, κλέφταρε».
(4/2/41 Τεπελένι)
κάποια, που δέχτηκε απαράδεκτη συμπεριφορά και έδινε Η φράση σήμερα είναι αρκετά διαδεδομένη. Αρκετές
υπόσχεση ότι δεν θα ξαναγυρίσει και δεν θα γίνει πάλι μανάδες της υπαίθρου νουθετούν τα παιδιά τους, ώστε
θύμα. Η κακακατσίδα είναι ένα ελαφρό ως προς το να μην γίνουν σουργούνι. Αυτή την παραίνεση ας την
βάρος στρόγγυλο παράσιτο, που παρασιτεί στα φύλλα
ορισμένων δέντρων, ιδιαίτερα της βελανιδιάς. Επομένως,
εκείνος που εισέπραξε από κάποιον απαράδεκτη συμπερι-
φορά, υποσχόταν ότι δεν πρόκειται στο μέλλον να δείξει
ελαφρότητα και να έχει πάρε δώσε με έναν αναξιόπιστο
συνάνθρωπο.
Με την ευκαιρία να σημειώσω ότι η κακατσίδα χρη-
σιμοποιούνταν και ως μέσο πρόγνωσης για το φύλο
του μωρού, που θα γεννούσε η έγκυος Σαρακατσάνα.
Σταύρος Παπαρούνας Έσπαζαν μια κακακτσίδα και αν περιείχε μέσα κάποιο
(3/12/40 Κακαβιά έντομο - πεταλουδίτσα, πίστευαν ότι θα γεννούσε αγόρι.
υψ. Μπουράτο) Λάμπρος Κατσαβριάς Αν δεν υπήρχε τίποτε στο εσωτερικό, θα γεννούσε κορίτσι.
τα
φ. 83 σαρακατσανικα 5

έχουν υπόψη και οι πολιτικοί μας, για


να μην γίνεται η χώρα μας σουργούνι
στην παγκόσμια κοινότητα, αλλά ούτε
Με τα στέρφα στης Βόνιτσας τα χειμαδιά, μέρος Δ'
και οι ίδιοι. συνεχίζεται από προηγούμενο στα πρόβατα διότι ήξερε πως στόχος του πανούργου λύκου
5. «Σε παίρνω εγώ στον λαιμό μου» ήταν να παρασύρει το σκυλί στην αγέλη, οπότε τα οργισμένα
ή «σε παίρνω απάνω μου» Του Νικόλαου Β. Καρατζένη
αγρίμια θα ρίχνονταν πάνω του και θα το κομμάτιαζαν. Οι
Αυτή η φράση σημαίνει αναλαμβάνω Καθώς τρέχαμε προς τα πρόβατα ακούγαμε καθαρά τις λύκοι αξιολογώντας την κατάσταση έκριναν πως ήταν αδύνατο
την ευθύνη για κάποιον άλλον. Σε μια διαπεραστικές κραυγές των λύκων οι οποίες δεν είχαν τον να σπάσουν την άμυνα των ψυχωμένων98 και έμπειρων
συνάθροιση ατόμων, προκειμένου να αλαζονικό και τρομακτικό τόνο που χαρακτηρίζουν τις φοβέρες τζομπανόσκυλων γι’ αυτό υποχώρησαν. Τα δαιμονισμένα
πάρει μέρος κάποιος σε μια επικίνδυνη τους, όταν αυτοί έρχονται με διαθέσεις απειλητικές, αλλά ουρλιαχτά τους τρικύμιζαν τους αιθέρες και έκαναν πιο
αποστολή, όπως σε μάχη για παράδειγ- διακρίναμε έναν βαθύ μελαγχολικό και πένθιμο σκοπό που τρομακτική την παγωνιά της νύχτας. Τα σκυλιά δεν έπαυσαν
μα, και δείχνει δισταγμό, κάποιος τον έμοιαζε με μακρόσυρτη θρηνωδία, η οποία πλανιόταν σ’ ολάκερο να περιπολούν γύρω από το γρέκι γαβγίζοντας θυμωμένα,
ενθαρρύνει λέγοντας: «αν πάθεις τίποτε το στερφοτόπι και έσβηνε αργά-αργά μέσα στη μυστηριακή ενώ κάπου- κάπου δάγκωναν με μίσος το άψυχο κορμί του
σε παίρνω εγώ απάνω μου» δηλαδή, αν και επίφοβη απλωσιά της νύχτας. Στα ουρλιάσματά τους δεν ατυχήσαντος λύκου. Όταν ο ουρανός πήρε να φωτίζει και τ’
τραυματιστείς, εγώ θα σε πάρω στους υπήρχε πείσμα, ούτε η δίψα της εκδίκησης παρά ένα θλιμμένο αστέρια να ξεθωριάζουν, επιστρέψαμε στο καλυβάκι όπου οι
ώμους μου και θα σε μεταφέρω σε ξέσπασμα, κάτι σαν αποχαιρετισμός του νεκρού συμπολεμιστή γυναίκες των Νακαίων μάς περίμεναν με μια φωτιά γενναία και
ασφαλές μέρος. Τη φράση τη βρίσκου- τους. Όταν φτάσαμε στο κοπάδι, είχαμε την αίσθηση ότι οι ένα κακάβι99 αχνιστό γάλα. Η γλύκα της βραστογαλιάς100 μέσα
με στη βιογραφία του Κολοκοτρώνη. λύκοι ορύονται σε απόσταση πενήντα-εκατό μέτρων από το στο καταχείμωνο, ανάμεσα στα κοπάδια και ύστερα από την
Διαβάζουμε: «Ο Καραϊσκάκης και ο γρέκι, δεν καταφέραμε όμως να τους διακρίνουμε παρά την κατατρόπωση των ζουλαπιών, δύσκολα αποδίδεται με λόγια,
Τζαβέλας μ’ έγραψαν δια να μείνομεν αστροφεγγιά της βραδιάς· κάποια περιγράμματα των μορφών διότι για μάς αποτέλεσε βίωμα βίαιο που γύρισε τη ζωή μας
και να ομιλήσομεν και με παίρνουν τους διαγράφονταν αχνά στην κόψη του ανάραχου, ενώ οι πίσω σε εποχές πολύ σκληρές στις οποίες άνθρωποι και λύκοι
επάνω τους, αν πάθω τίποτε». φωνές τους πλημμύριζαν τον αέρα. Εύλογο λοιπόν είναι οι διεξήγαν αέναες μάχες για την επιβίωσή τους.
Βέβαια, η φράση ανάγεται στη ποιμένες όταν αναφέρονται στον λύκο, να κάνουν λόγο για Όσο για μένα η μέρα και η νύχτα εκείνου του Γενάρη
Βυζαντινή περίοδο. Στο Χρονικόν του έναν αόρατο εχθρό, μυστηριώδη, δαιμόνιο και ακαταμάχητο στον τόπο εκείνο με σημάδεψαν για τα καλά. Αισθανόμουν
Μορέως, κείμενο του ΙΔ΄αι., διαβάζου- εν τέλει. ότι γύρω μου και εντός μου είχε συσσωρευτεί ενέργεια
με: Τις στιγμές εκείνες, που το περίλυπο μοιρολόι των λύκων αιώνων ασύλληπτη σε ένταση και ποικίλη σε μορφές, η οποία
«Εγώ το παίρνω απάνω μου, αν με συγκινούσε και με καθιστούσε συμμέτοχο στην οδύνη τους, με συντάραξε και επηρέασε όμορφα τη μετέπειτα ζωή μου,
κάμεις την βουλήν μου». Αναλαμβάνω στο μυαλό μου ήρθαν τέτοιες σκέψεις: να αισθάνθηκαν άραγε όπως θα φανεί από όσα ακολουθούν. Αρχικά ένιωθα ότι με
εγώ την ευθύνη, αν κάνεις πράξη τη ποτέ αυτοί οι αδάκρυτοι κουρσάροι της νύχτας τον σπαραγμό συντροφεύουν σε κάθε κίνησή μου οι γλυκύτατες μορφές και
σκέψη μου ή τη θέλησή μου. της άτυχης προβατίνας τα αρνάκια της οποίας σφαγιάζουν το πνεύμα των γονέων μου, οι οποίοι πότισαν με ιδρώτα και
Μερικές φορές, έπαιρναν απάνω ανηλεώς επί αιώνες ή να έχουν νιώσει τύψεις, όταν βυθίζουν εγκαρτέρηση τα χειμαδιά της Βόνιτσας επί χρόνους πολλούς.
τους, έβαναν στον ώμο τους ή φορτώ- τους βοσκούς στην απόλυτη απόγνωση με το να σπαράσσουν Διεπίστωσα επίσης ότι η νομαδική ζωή έμεινε αδιατάρακτη
νονταν όχι μόνον αυτόν που κινδύνευε με μοχθηρία τα αθώα προβατάκια τους, που με τόσο κόπο και στους αιώνες σε όλες τις εκφάνσεις της, από την κατανομή
αλλά και εκείνον, που αρνούνταν να πάει λαχτάρα αυτοί πασχίζουν να αναστήσουν; Γιατί δεν αρπάζουν των προβάτων στα λιβάδια με βάση την κατηγορία του
κάπου, για παράδειγμα η απαχθείσα ένα-δυο πρόβατα σε κάθε εξόρμησή τους παρά πνίγουν, κοπαδιού: γαλάρια, στέρφα, ψιμάδια έως τη διαχείριση των
νέα ή εκείνον που αρνούνταν να πάει κατακρεουργούν, ξεκοιλιάζουν αμέτρητες δεκάδες ζώων, όταν κτηνοτροφικών προϊόντων και τη χρήση της γης: το γάλα
σε γιατρό. Αυτός που φορτώνονταν μ’ πετύχουν το κοπάδι αφύλακτο ή κάποια πρόβατα «κομμένα96»; το έπαιρνε ο έμπορος, τα αρνιά ο χασάπης, οι Νακαίοι δεν
αυτόν τον τρόπο, δυσανασχετούσε και Πάνω στους διαλογισμούς μου αυτούς τα στέρφα έχουν ούτε σπιθαμή γης ως ιδιοκτησία. Η αναμέτρησή μας
ένιωθε ενόχληση, αφού γινόταν βάρος πρόγκησαν97, τα κουδούνια βρόντησαν και ο άνεμος της νύχτας με τους λύκους δεν υπήρξε απλώς το κορυφαίο συμβάν του
χωρίς τη δική του θέληση. Από τέτοια έφερε των προβάτων τη μυρωδιά στα ρουθούνια των λύκων, η νομαδισμού, αλλά περιείχε κυρίως το στοιχείο του μυθικού
περιστατικά βγήκαν και οι φράσεις φορ- οποία ξύπνησε τα πολεμοχαρή τους ένστικτα και οι αγριόλυκοι και του πρωτογονικού. Ο ύπνος και η διαμονή μας στο ορθό
τώνομαι κάποιον, γίνομαι φόρτωμα, με ξέσπασαν σε μια καταιγίδα βρυχηθμών και προκλήσεων αχυροσκέπαστο καλύβι, η προμηθεϊκή φωτιά, ο πυρομάχος101
την έννοια γίνομαι βαρύς και ενοχλητι- ξεχνώντας τον πόνο και τη θλίψη τους. Ο Κουταβούλης, στη γωνιά, η βαρέλα στο βαρελοστάσι102 έξω από το κονάκι,
κός σε κάποιον. ο Κολοβός, η Παρδαλή και ο Αραπάκης εξαγριώθηκαν. Με τα ομηρικά μαντριά των προβάτων, παρέπεμπαν στις απαρχές
Στους Σαρακατσάνους έχω υπόψη τεντωμένους τους λαιμούς, τις τρίχες στον σβέρκο και στο του νομαδισμού.
ότι λεγόταν η φράση σε παίρνω εγώ κορμί ορθωμένες σαν τ’ αγκάθια του σκαντζόχοιρου, τα δόντια Επί ημέρες ήμουν σκεπτικός και συλλογισμένος
στον λαιμό μου σε περιπτώσεις συνοι- γυμνά σαν αιχμηρά σουβλιά και την ουρά στητή πάνω από προσπαθώντας να βάλω σε τάξη τις εικόνες τις οποίες
κεσίων. Διαβεβαίωνε, για παράδειγμα, το κορμί τους, άρχισαν να εξαπολύουν γαβγίσματα βαθιά και αποθησαύρισα και να τιθασεύσω τα συναισθήματά μου.
μια γυναίκα τον υποψήφιο γαμπρό ότι πνιχτά προς τα ζουλάπια περιέχοντα τη χροιά της κυριαρχίας Τότε ήταν που γεννήθηκε σε μένα η ιδέα να «ξαναφτιάξω
ήταν πολύ καλή η κοπέλα που του προ- στον τόπο του κοπαδιού και κυρίως το μήνυμα της απόλυτης πρόβατα»103, η οποία μέστωνε με τον καιρό. Μετά από τρία
ξένευαν και τον προέτρεπε να την πάρει, ευθύνης για τη φύλαξη των προβάτων. χρόνια (1995) το σχέδιό μου πραγματοποιείται. Αγόρασα
επειδή ήταν βέβαιη για τον χαρακτήρα, Κάποια στιγμή ένας λύκος φάνηκε να πλησιάζει προκλητικά πρόβατα, έγινα σμίχτης104 με τον Κώστα και τον Βάιο και
τη συμπεριφορά και τα προσόντα της. προς το μαντρί και ο Αραπάκης που ήταν θαρραλέος, πολύ διατηρώ έως σήμερα το κοπάδι. Έκτοτε, όταν έχω χρόνο, είτε
Βέβαια, ήταν πολύ μεγάλη η ευθύνη παρορμητικός, μα όχι ιδιαίτερα ευφυής, όρμησε με μανία προς με του αυγερινού την τρεμολαμπή, είτε «με τον λύχνο των
που αναλάμβανε, ωστόσο βέβαιη για τον καταδίωξή του· ο λύκος οπισθοχώρησε αμέσως και χάθηκε σαν άστρων», είτε με τις πανσέληνες νύχτες, είτε με του ήλιου το
αστραπή, ενώ το σκυλί τον ακολουθούσε κατά πόδας. Ο Βάιος φέγγος περπατώ στους κάμπους ή ανεβαίνω στα βουνά με τα
Υποσημειώσεις όμως με μια αγριοφωνάρα: «Αραπάκη άαατ, Αραπάκη πίσω», κοπάδια και τους αδάμαστους ποιμένες της Πίνδου.
1.Κουκουλές Φαίδων (1881- αποδοκίμασε την παραφορά του και τον ανακάλεσε πίσω ΤΕΛΟΣ
1956), βυζαντινολόγος, καθηγητής του
Πανεπιστημίου Αθηνών και Ακαδημαϊκός. 96 κομμένα πρόβατα: ξεκομμένα από το κοπάδι. Από μετοχή παρακειμένου 99κακάβι: χάλκινο αγγείο (χύτρα), από αρχ. ελλ. λέξη κακάβη-
μέσης φωνής του ομηρικού ρήματος κόπτω-κεκομμένος-κομμένος, υποκοριστικό κακάβιον- κακάβι και κακαβάκι αλλά και κακαβούλα.
υποστήριξε την αδιάσπαστη ενότητα και συγκεκομμένος τύπος. Το φθινόπωρο που αρχίζουν οι βροχές και οι 100 βραστογαλιά: πρόβειο γάλα βρασμένο. Από αρχ. ελλ. ρήμα
συνέχεια του ελληνικού έθνους από την αντάρες κατακάθονται σε ποτάμια, λάκκους και λαγκαδιές, στης Πίνδου βράσσω-έβρασα- βραστός-βρασμός και ομηρική λέξη γάλα-γαλάριος-
αρχαιότητα δια μέσου του Βυζαντίου. τα βοσκοτόπια φυτρώνει ένα είδος μανιταριού και τα πρόβατα, που το γαλακτερός: βραστός+γάλα- βραστόγαλα-βραστογαλιά.
2.Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος (1901 – τρώγουν με βουλιμία, ξεχύνονται ακράτητα στα δάση. Κάποιες μικρές 101 πυρομάχος: όρθια και μακρόστενη πέτρα, αλειμμένη με την παλάμη
1982) συγγραφέας, δοκιμιογράφος, ποι- ομάδες προβάτων (μπουλούκια), οι οποίες αριθμούν συνήθως 10-30 με λάσπη από ασπρόχωμα, τοποθετημένη στην άκρη της στρογγυλής
ητής, κριτικός και εκπαιδευτικός. κεφάλια η καθεμιά, ξεκόβονται από τον κύριο κορμό του κοπαδιού γωνιάς του καλυβιού απέναντι από την είσοδό του για να συγκρατεί
3.Σ.Ζαμπέλιος: 1815- 1881, ιστορι- και αποξεχνιούνται στο κυνήγι του ανέλπιστου αυτού θησαυρού. τα κάρβουνα μαζί με τα γωνολίθια και για να στηρίζονται σ’ αυτόν τα
κός συγγραφέας, Φιλόλογος και λογο- Όταν η νύχτα πέφτει, τα πιο πολλά μπουλούκια, καθοδηγούμενα ξύλα που καίγονταν στη γωνιά. Πυρομάχος, από τις ομηρικές λέξεις
από το νομαδικό και το ένστικτο της αγέλης, επιστρέφουν στο γρέκι πυρ-πυρός και μάχομαι, από την ίδια ρίζα: πυρίμαχος.
τέχνης. Χαρακτηρίστηκε ο θεωρητικός
τους. Ορισμένες όμως από τις ομάδες αυτές στις οποίες υπερτερούν 102 βαρελοστάσι: τετράγωνο κρεβατάκι κατασκευασμένο από ξύλο
της ιστορικής ενότητας αρχαίου, μεσαι- πρόβατα άτολμα, άβουλα και αδιάφορα, παραμένουν στον τόπο, όπου βελανιδιάς συνήθως στο οποίο οι ποιμενόβιοι τοποθετούσαν τη
ωνικού και νεότερου Ελληνισμού. τις βρήκε το σκοτάδι και γρεκιάζουν όπου λάχει. Άλλοτε οι άσπονδες βαρέλα με το νερό. Κάποιοι ποιμένες έφτιαχναν το βαρελοστάσι στη
4.Ευστάθιος Θεσσαλονίκης (περ. καταιγίδες, οι οποίες ξεσπούν στα δάση, καθηλώνουν τα «κομμένα» δεξιά μεριά του καλυβιού καθώς έμπαιναν σ’ αυτό ή έξω από το καλύβι,
1115 – 1195/6), Βυζαντινός λόγι- πρόβατα σε κάποιο σημείο και εμποδίζουν την επάνοδό τους στο πλησίον της πόρτας· βαρελοστάσι, από την ιταλικής προέλευσης λέξη
ος και κληρικός. Έγινε Αρχιεπίσκοπος κοπάδι. Οι λύκοι, οι οποίοι αναποδογυρίζουν τα βοσκοτόπια τις βαρέλα και αρχ. ελλ. ρήμα ίστημι, αόρ. β’ έστην-στάσης-εως- στασίδι
Θεσσαλονίκης περίπου το 1178. Έγραψε νύχτες με την ικανότητά τους να ανιχνεύουν την οσμή των προβάτων όπως εικόνα-εικονοστάσι.
ερμηνευτικά σχόλια για τον Όμηρο. από απόσταση πεντακοσίων μέτρων, πέφτουν με μανία επάνω στα 103 «ξαναφτιάχνω πρόβατα», από την πρόθεση ξανά και ρήμα φτιάχνω.
«απολωλότα» πρόβατα και τα κατασπαράσσουν μέχρις ενός. Αλλά Η πρόθεση ξανά προέρχεται από τις αρχ. ελλ. προθέσεις εξ και ανά-
5.Καμπούρογλου Δημήτριος (1852 –
και στα στερφοτόπια της Ακαρνανίας, τα κατάφυτα από ασφάκες, εξανά-ξανά. Το ρήμα φτιάχνω παράγεται από το αρχ. ελλ. ρήμα
1942), ποιητής, συγγραφέας, ιστορικός παλιούρια, βελανιδιές, πουρνάρια και αριές, των λύκων οι αγέλες ευθειάζω-φθειάζω-φθειάνω- μεσαιωνικό φτειάνω-φτιάνω-φτιάχνω
και Ακαδημαϊκός. εξολόθρευαν συχνά-πυκνά τα «κομμένα» πρόβατα, τα οποία από την και στα Τζουμέρκα «φκιάνω». Το «ευθειάζω» παράγεται από το ομηρικό
6.Κοτζιούλας Γιώργος (1909 – εναγώνια αναζήτηση των βελανιών, λησμονούσαν τον δρόμο του επίθετο ευθύς-ευθειάζω, όπως πλατύς-πλατειάζω, έξανα ευθειάζω-
1956), ποιητής, πεζογράφος, θεατρικός γυρισμού στα μαντριά τους, όπως οι αμνήμονες λωτοφάγοι, σύντροφοι ξαναφτιάχνω
συγγραφέας και κριτικός. του ομηρικού Οδυσσέα. 104 σμίχτες: οι ποιμένες που σμίγουν τα πρόβατά τους με τα
97 πρόγκησαν: κινήθηκαν όλα μαζί τρομαγμένα: βλέπε σημ. υπ. αριθμ. κοπάδια του τσέλιγκα, τα βόσκουν στο ίδιο λιβάδι και συνεργάζονται.
Πηγές: 1 Φαίδωνος Κουκουλέ, 58. Σμίχτες, από τον παθητικό αόριστο, εμείχθην-εμίχθην-εμίγην του
Βυζαντινών βίος και πολιτισμός, εκδ. 98 ψυχωμένα: θαρραλέα, άφοβα, αξιόμαχα και ανυποχώρητα. Από αρχ. ομηρικού ρήματος μείγνυμι, μειγνύω και μίγνυμι και την πρόθεση συν-
ελλ. λέξη ψυχή: πνοή ως σημείο ζωής, η οποία παράγεται από αρχ. ελλ. συνεμίχθην-συνεμίγην-συνεμίκτης-σμίκτης-σμίχτης. Από την ίδια ρίζα:
Παπαζήση, Αθήνα 1952.
ρήμα «ψύχω»: εμφυσώ πνοή. Από τη λέξη ψυχή προέρχεται το ρήμα συμμιγής, μιγάς, μικτός, σμιγός, μείγμα..
2. Βικιπαίδεια. ψυχώνω: εμψυχώνω, ενθαρρύνω, μετοχή παρακειμένου ψυχωμένος.
τα
6 σαρακατσανικα
φ. 83

Σαρακατσιάνικες στάνες στα λόγγα


του Δημήτρη Παν. Κάτσενου πήγε, με τους συγγενείς του, τους Ταγκαίους (Κώτσιο,
Συνέχεια από το προηγούμενο φύλλο Δμήτρη), στην Κρανιά Γρεβενών, όταν και εκείνοι έφυ-
γαν από το Ελατοχώρι. Από τότε δεν ξεκαλοκαίριασαν
στη Λάιστα, παρά μόνο επέστρεψαν το 1968». Ο τότε
Εδώ θα αναφέρω όσα θυμάμαι, όσα μου ΄ρθουν ο πρόεδρος, της κοινότητος (Τζίμας...) μας δέχθηκε ως
στη μνήμη σιγά-σιγά, γράφοντας και ό, τι μού ’παν, δημότες και έχοντες δικαίωμα βοσκής. Τα βουνά, όμως,
εκείνοι που μίλησα μαζί τους, και θυμήθηκαν ανασκα- είχαν αρχίσει να εγκαταλείπονται από τους Σ. και ήταν
λίζοντας τη μνήμη τους. πλέον αργά, γιατί δεν ξαναχρειάστηκε να ξαναβγούμε
Όσους δεν αναφέρω, απ’ εκείνους που κατά και- για ξεκαλοκαιριό.
ρούς πήγαιναν στα λόγγα, ίσως είναι αφορμή για τους Ανάλογη κατάσταση παρουσιάζεται και όταν οι δα-
απογόνους τους να με συμπληρώσουν με τις δικές τους ζεται «Κουμπή» ανατολικά από το Φλάμπουρο.
σικές εκτάσεις υλοτομούνταν και πλέον απαγορεύεται
θύμησες, με ό,τι θεωρούν απαραίτητο και να το στεί- Πέρα όμως απ’ αυτή την αναφορά στο θέμα, ο ίδιος,
η βόσκηση σ’αυτές και τότε οι Σ. αναγκάζονται να αλ-
λουν. Και κάποιοι, ας συγχωρήσουν τυχόν παραλείψεις γνωρίζω το γεγονός από σχετική αφήγηση του πατέρα
λάξουν ξεκαλοκαιριό.
μου που είναι σίγουρο και βεβαιωμένο, ότι υπάρχουν. μου, (γεννηθείς 1917) ο οποίος βίωσε όλα τα γεγονό-
Περίπτωση τέτοια υπήρξε στο Φλαμπουράρι, στις
Το Ανατολικό και το Βόρειο Ζαγόρι, το Βλαχοζάγορο τα που έγιναν τότε, καθότι ήταν εκεί στη στάνη, όπου
περιοχές "Μέγας Κάμπος", στην "Αγία Παρασκευή", κο-
όπως το λέμε, είναι δασωμένο με οξιά, πεύκο, ρόμπο- ξεκαλοκαίριαζαν όλοι μαζί οι Κατσεναίοι, στον Πλίνο
ντά στο χωριό και στα "Αυτιά" και "Φλέγκα" στα σύνορα
λο και λίγα έλατα. Έχει πολλά νερά. Όπου και να στα- και οι Κουμπαίοι δίπλα στο Φλάμπουρο. Αργότερα, και
με Μέτσοβο. Εδώ ξεκαλοκαίριασαν προπολεμικά πολ-
ματήσεις θα βρεις βρύση, ρεματάκι, ποτάμι. Δεν θα δι- μετά την κατοχή, βρίσκουμε εδώ να ξεκαλοκαιριάζουν"
λά τσελιγκάτα, αλλά «απαγορεύτηκαν τα βνα» και έφυ-
ψάσεις ποτέ. Απέραντες εκτάσεις μοιράζονται ανάμε- Στο Κόκκινο, δυτικά από το Φλάμπουρο η στάνη
γαν από κει. Αυτό είχε αποτέλεσμα, αρκετοί Σ. να μην
σα στα χωριά που προανέφερα. Εκτάσεις, που ανήκουν του Βαγγέλη Καζούκα. Οι απόγονοί του μετά τη δια-
έχουν μόνιμο ξεκαλοκαιριό. Τότε άλλαζαν τόπο ή αν
στις κοινότητες και αρκετές άλλες του Δημοσίου, που κοπή του νομαδισμού εγκαταστάθηκαν στη Στεφάνη
συμφωνούσαν έσμιγαν με άλλον σε άλλη στάνη (αρκεί
διαχειρίζονται οι ίδιες. Πρεβέζης (Παναγιώτης, Ηλίας) και Γραμμενίτσα Άρτας
να τον δέχονταν και οι υπόλοιποι στη νέα στάνη), πράγ-
Kαι έτσι κάθε κοινότητα εκμεταλλεύεται προς ίδιο (Κώστας). Μαζί στη στάνη αυτή ξεκαλοκαιριάζουν οι
μα που μπορεί και να (μην) συνέβαινε.
όφελος περισσότερες εκτάσεις δάσους απ’ ότι τους Σταύρος και Παντελής (Βλάχος) Θανασούλας, που
Ας κάνουμε μια απλή αναφορά στα χωριά, ποιες
ανήκει, παραχωρώντας αυτές είτε για βοσκή είτε για στάνες είχαν δημιουργηθεί και σε ποιες περιοχές. εγκαταστάθηκαν μόνιμα στη Μαζαρακιά.
υλοτομία. Κάθε τμήμα που υλοτομείται, το αναδασώνει Κάνοντας την αρχή από τη Λάιστα. Κατέχει μεγάλη - Καρβουναίοι: Περικλής – Ανδρέας – Γάκης.
και απαγορεύεται να μπει ζωντανό για βοσκή, για χρο- έκταση κατά βάση κοινοτική και είχε τέσσερις στάνες - Ανδρέας Καψάλης, Καζουκαίοι (Θωμάς και Λεωνίδας
νικό διάστημα δέκα χρόνια. στη βόρεια πλευρά της και μία στη νότια. του Χρήστου).
Αυτά προβλέπει η δασική νομοθεσία. Αυτές ήταν: Το Κοστέρνο ή Κόκκινο και η Αταραχή, - Νίκος (Κολιός) Βαγγελής (γαμπρός των Καζουκαίων).
Στις κοινοτικές εδικαιούντο να βοσκούν τα κοπά- που τις χωρίζει το ύψωμα Φλάμπουρο, το ψηλότερο Όλοι αυτοί έχουνν εγκατασταθεί στον οικισμό
δια τους οι δημότες και αν περίσσευε τις διέθεταν προς της Λάιστας. Ακολουθεί η στάνη Πλίνος και παραπέ- Ηλιοβούνια Πρεβέζης. Πρέπει να προσθέσουμε ότι
ενοικίαση στους Σ. ή και σε άλλους κτηνοτρόφους. ρα η Τσούκα ή Παπαρούνα όπως τώρα ονομάζεται η η στάνη αυτή ήταν ενιαία με τον αδερφό του Αλέξη
Τις δημόσιες εκτάσεις, δάση οξιάς ή πεύκου, τις δι- περιοχή. Νότια και κάτω από τη Λάιστα ήταν η στάνη Καζούκα μέχρι το 1944, οπότε χώρισαν. Ο Αλέξης έμει-
έθεταν με δημοπρασία (πλειστηριασμό) κυρίως για να Τζουγκάλα στο Παλιοχώρι. Σε αυτές τις στάνες ξεκα- νε στην Αταραχή (ανατολικά από το Φλάμπουρο) μαζί
έχουν την ευκαιρία, για υψηλότερο μίσθωμα. Αυτές τις λοκαίριασαν αρκετές οικογένειες Σαρακατσαναίων της με τους παρακάτω:
έπαιρναν οι Σαρακατσαναίοι που δεν είχαν αλλού να Ηπείρου. Πολλοί απ’ αυτούς ή οι περισσότεροι, είναι - Γατσελαίοι (Χριστόδουλος, Κώτσιος, Απόστολος,
ξεκαλοκαιριάσουν ή δεν "χώραγαν" τα πρόβατα στις εγγεγραμμένοι στα Μητρώα Αρρένων της Λάιστας κα- Βαγγέλης)
άλλες βοσκήσιμες εκτάσεις των κοινοτήτων τους. θώς και άλλοι που δεν ξαναπήγαν πια εκεί. - Μήτσιος Βαγγελής- όλοι εγκαταστάθηκαν
Εδώ γίνονταν η εκμετάλλευση των Σ. από τους Πριν προχωρήσουμε, εκείνο που παρατηρούμε και στα Ηλιοβούνια Πρέβεζας, ενώ ο Αλέξ Καζούκας
Ζαγορίσιους, Αλλά έφταιγαν, είχαν μερίδιο ευθύνης και αξίζει να τονίσουμε είναι το γεγονός, ό, τι στο βλαχο- (Παναγιώτης, Αποστόλης και Χρήστος) στον Λούρο
οι ίδιοι. Διεκδικούσαν για βοσκή ένα τμήμα, μια έκτα- ζάγορο, όπου είναι εγγεγραμμένοι πολλοί Σ. σε όλα τα Πρεβέζης.
ση στο βουνό δυο ή τρεις (2- 3) ή και παραπάνω, εν- χωριά,, δεν κατοίκησαν ποτέ μέσα στο χωριό, με απο- Να προστεθεί εδώ, ότι για αρκετά χρόνια με τη στάνη
διαφερόμενοι. Ανέβαζαν το μίσθωμα του συγκεκριμέ- τέλεσμα να μην εγκατασταθούν Σ. σ’ αυτά. Οι λόγοι εί- του Βαγγέλη Καζούκα πήγαινε και ο Παύλος Ντέτσικας,
νου βουνού, αρκετά ψηλά, και στο τέλος πλειοδοτού- ναι αφ’ ενός μεν ότι τα βοσκοτόπια ήταν μακριά και που αργότερα μετακινήθηκε στη Χρυσοβίτσα. Οι από-
σε κάποιος για να ξεκαλοκαιριάσει η στάνη του. Αφού εκεί έφκιαναν τα κονάκια οι οικογένειες γιατί τους εξυ- γονοΊ του (Λάμπρος – Χρήστος – Μήτσιος- Χρήστος
τελείωνε όλη η διαδικασία της δημοπρασίας, ο ίδιος πηρετούσε να είναι μαζί με τα κοπάδια, και αφ’ ετέρου – Γιώργος - Βαγγέλης – Νίδας) εγκαταστάθηκαν στα
που έπαιρνε το λιβάδι αναγκάζονταν και πάρει μαζί και δεν ήταν και τόσο ευπρόσδεκτοι στα βλαχοχώρια. Πολύ Ηλιοβούνια Πρέβεζας.
τους άλλους να ξεκαλοκαιριάσουν στην ίδια περιοχή αργότερα, μετά την άμβλυνση των σχέσεων μεταξύ Επίσης στη στάνη αυτή πήγαν και οι Σουρλαίοι
στο βουνό, γιατί δεν μπορούσε να το πληρώσει, μόνος Ζαγορισίων και Σαρακατσαναίων, αφού έγιναν και κά- (Γιάννης-Περικλής-Στράτος), Παπιγκιώτης (Λάμπρος
του. Σκεφτείτε: διεκδικούμε το ίδιο λιβάδι, υπάρχει χώ- ποιοι γάμοι μεταξύ τους, κατοίκησαν κάποιοι εδώ κατά και Γιώργος), Δημήτρης Αχνούλας και Βαγγέλης
ρος για όλους, με μικρό μίσθωμα στην αρχή, αλλά, αυ- την περίοδο 1950-70. (Θιαμέγκος) Τσουμάνης.
τό το μικρό μίσθωμα το ανεβάζουμε αρκετά, για να το Οι Σαρακατσαναίοι σήμερα σ’ αυτά τα χωριά, είναι Νωρίτερα μέχρι το 1930 περίπου, όλοι οι
πάρει ο ένας, για να "δείχνεται" ότι "εγώ το πήρα". Οι μετρημένοι: Καζουκαίοι, ήταν μαζί στη Μόρφα της Βωβούσας και
Ζαγορίσιοι αγνάντευαν χαμογελώντας, ικανοποιημένοι. Στη Λάιστα ίσως ένας (μόνιμος) Παπαρούνας. Στη μετά μετακινήθηκαν στη Λάιστα (Βαγγέλης – Αλέξης),
Στο τέλος, οι Σ. πλήρωναν όλοι, πολλά περισσότερα! Βωβούσα δύο Ραπταίοι, (ο Γιώργος Ράπτης, που πα- στο Σκαμνέλι (Γιώργος). Στη Μόρφα έμεινε μόνο ο
Υπήρχε λόγος; Ναι στην περίπτωση που δεν είχαν ντρεύτηκε από εκεί και ο Άγγελος Ράπτης, αργότερα) Χρήστος με τους Ραπταίους, μετά τη σφαγή των προ-
κάπου αλλού να ξεκαλοκαιριάσουν, αλλά από την άλ- και ο Ακρίβης Αντώνης. βάτων του, από τους Κουμπαίους.
λη η ικανοποίηση του προσωπικού εγωισμού. Θυμάμαι Στο Ελατοχώρι, στο Σέσι είχαν εγκατασταθεί, νω- Πιο ανατολικά, από το ύψωμα "Κουμπή", πιο πέρα
δυο-τρεις περιπτώσεις στο Ελατοχώρι, να "βαράει την ρίτερα, περί το 1955, τρεις οικογένειες Τσουμάνη στον Πλίνο ήταν η στάνη των Κατσεναίων, που ήταν
Πλάκα" ο μπάρμπας μου ο Γάκης με τον Λάμπρο Χ. (Δημήτρης, Γιώργος, Ξενοφών). γραμμένοι στη Λάιστα. Εδώ ξεκαλοκαίριαζαν οι οικο-
Καζούκα, και στο Γρεβενίτι άλλη χρονιά, να "βαράει τα Στο Φλαμπουράρι και στο Τσερνέσι από μία- δύο γένειες:
Πενταλώνια "με τον Βασίλη Χρ. Ακρίβη. Μετά ξεκαλο- οικογένειες Καραγιάννη, περί το 1950-55, που είχαν - ο Δημητράκης, (παππούς μου) μέχρι το 1930-35,
καιριάσαμε μαζί. μείνει τσομπάνηδες στα γιδοπρόβατα των χωρικών. οπότε έφυγε από τη στάνη, -
Αυτό ήταν ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα, για το Πρέπει επίσης να αναφέρουμε, ό, τι αφορά αυ- - ο Κώστας (Χρήστος),
Σαρακατσάνικο μιλέτι και ίσως, να το χαρακτηρίζει τό καθ’ αυτό το Α. Ζαγόρι, οι Γερμανοί έκαψαν τα πε- - Γούλας (Αριστείδης – Μήτσιος –Χρηστάκης) και
ακόμα λίγο, έστω κι ελάχιστο. ρισσότερα χωριά. Πολλά έχουν χαρακτηριστεί «μαρ- Δημήτρης
Περπατάμε όμως στα καλοκαιρινά λιβάδια και τις τυρικά χωριά», όπως το Γρεβενίτι, το Φλαμπουράρι. - οι Λάμπρος (Γιώργος) και Στέφος (Μήτρος),
στάνες στα λόγγα. Υπάρχουν αρκετοί Σ. εγγεγραμμένοι Μακρίνο, κ. ά. και γίνεται προσπάθεια ακόμα και τώ- - ο Γιαννάκης Καραγιάννης, ο Λεωνίδας Βαγγελής,
από πολύ παλιά, που είναι δημότες στα χωριά και είχαν ρα να αναγνωρισθούν και τα άλλα. Την περίοδο του - οι Κήττας Λάμπρος, Νίκος και Βασίλης,
δικαίωμα βοσκής στις κοινοτικές αλλά και τις δημόσιες Μεσοπολέμου έγιναν μετακινήσεις των Σ. στην περιο- - οι Περικλής και Ναπολέων Πρόκος (Σαλμάς) και
εκτάσεις, που κάθε κοινότητα μπορεί να νοικιάσει απ' χή και κυρίως μετά τον Β’ Π.Π. και τον ανταρτοπόλε-
ευθείας σε Σ. ορίζοντας το μίσθωμά τους. Κάποιοι που μο, ακόμα περισσότερες. Αρκετοί επίσης αναγκάστη-
είχαν νοικιάσει μ' αυτόν τον τρόπο – έναν Νόμο που οι καν, για άλλους λόγους, να φύγουν από την περιοχή
Σ. τον λένε "ενοικιοστάσιο" – έδωσε το δικαίωμα να πη- του Ανατολικού Ζαγορίου.
γαίνουν στο ίδιο μέρος και να μην έχει το δικαίωμα η Αλλά ας επιστρέψουμε πίσω στη Λάιστα, στις στά-
κοινότητα να τους διώξει. νες και να ιδούμε ποιοι ήταν και πότε και ποιοι κατέλη-
Αλλά αν για οποιοδήποτε λόγο, διέκοπτες ή δεν ξαν να τις κλείσουν.
πήγαινες ένα καλοκαίρι, δεν ξαναείχες δικαίωμα βο- Eίναι ιστορικά βεβαιωμένο ότι περί το 1910-1925
σκής στην ίδια περιοχή και ας ήσουν εγγεγραμμένος ξεκαλοκαίριαζαν εδώ οι Κουμπαίοι (οικογένειες του
στην κοινότητα. Αυτό το γνωρίζω από την περίπτωση Θόδωρου και του Δημήτρη) γονείς των κλεφτών - λη-
του παππού μου., όπως την αφηγήθηκε ο πατέρας μου, στάρχων Κώστα και Χριστόδουλου (Τάκη). Αναφέρεται
που έζησε την παραπάνω κατάσταση. «Ήταν δημότες σ’ αυτό το θέμα ο Ευριπίδης Μακρής, στο βιβλίο του
στη Λάιστα, άλλά ένα καλοκαίρι, εκεί περί το 1930-35, «Ζωή και παράδοση των Σαρακατσαναίων». Υπάρχει
για κάποιους λόγους {θα γραφτούν σε άλλο κείμενο} και ένα ύψωμα – τοποθεσία στους χάρτες που ονομά- Γάμος Αγλαϊας Κ. Κάτσενου, Λάιστα 1950.
τα
φ. 83 σαρακατσανικα 7

- οι Χρήστος και Πάνος Πάσχος. ρατηρούμε ότι σχηματίζουν ένα κύκλο, που περιβάλλει πλειστηριασμό (έβγαι-
Οι παραπάνω έχουν εγκατασταθεί και τους βρί- το χωριό. Την περίοδο αυτή, τώρα, στην περιοχή βό- ναν στη δημοπρασία)
σκουμε: Kατσεναίοι στον Λούρο, στα Φλάμπουρα, και σκουν αγελάδες, που εκτρέφουν κάποιο απόγονοι των και ως εκ τούτου εδώ
στο Μιχαλίτσι Πρέβεζας. Σ. που τότε ξεκαλοκαίριαζαν στις στάνες αυτές. δεν ήταν πάντα οι ίδιοι.
Οι Καραγιάννης και Βαγγελής στη Νέα Σαμψούντα, Φεύγοντας από τη Λάιστα, θα πάμε ανατολικά και Στην περιοχή αυτή,
οι Κητταίοι στα Φλάμπουρα, οι Προκαίοι στη Σμυρτούλα θα συναντήσουμε τη στάνη "Μόρφα" της Βωβούσας. κατά καιρούς είχαν ξε-
(Νικόπολη) και οι Πασχαίοι στο Σκάνδαλο Πρέβεζας. Εδώ αρχικά ήταν οι Καζουκαίοι και μαζί ο Γιώργος καλοκαιριάσει Σ. που
Η παραπέρα στάνη, της Λάιστας, πιο ανατολικά από Ράπτης, που τον έκαναν γαμπρό. Φεύγοντας οι στην πορεία τους βρέ-
τον Πλίνο και κάτω από το ύψωμα Τσούκα ονομάζεται Καζουκαίοι, έμειναν εδώ μόνο δυο στάνες Ραφταίων θηκαν αργότερα στο
τώρα "στάνη Παπαρούνα" και εδώ ξεκαλοκαίριαζαν βα- και ο Χρήστος Καζούκας (ως πραναφέρθηκε). Δυτικό Ζαγόρι.
σικά οι οικογένειες Παπαρούνα όπως Παράδειγμα οι
- Χριστόδουλου (Θωμάς, Δημήτρης, Μιχάλης, Γιάννης). Ταγκαίοι (Σπύρος και
- Του Μιχάλη Παπαρούνα (Γιάννης, Γιώργος). Μάνθος) περί το 1920-
- Του Κώστα Παπαρούνα (Δημήτρης, Βασίλης). Οικογένεια Παναγιώτη Δ. 25, ξεκαλοκαιριά-
Κάτσενου. ζουν στην "Πιστρίτσο"
και η κάκω Ρήνα, αδερφή τους, χήρα Γιάννη Διαμάντη Πλάκα Ελατοχωρίου 1961.
(είχε το κονάκι της) Ελατοχωρίου. Εδώ εί-
- Καψαλαίοι: Χρήστος, Ανδρέας, Δημήτρης, Γάκης ναι και κάποιοι εγγεγραμμένοι στα Μητρώα Αρρένων
- Αποστόλης Γατσέλος της Κοινότητας πολύ πριν το 1900. Νωρίτερα, περί-
- Κώστας Σούρλας, που πήγε στον Γράμμο κάποια επο- που το 1900-1910, βρίσκονται να ξεκαλοκαιριάζουν
χή και oι Κατσεναίοι (Παναγιώτης, Γάκης, Θανάσης) για στην Κρανιά Γρεβενών, στη θέση "Κυρά Καλή", όπως
μία μόνο χρονιά, το 1968, οπότε πλέον δεν ξαναβγή- φαίνεται σε επίσημη καταγραφή, από τη διέλευση του
καμε στα βουνά. Έκλεισε ο νομαδικός βίος της οικογέ- Μακεδονομάχου Παύλου Μελά το 1904, κατά τη μετά-
βασή του για τη Μακεδονία πέρασε από τη στάνη του
Σπύρος Γ. Ράπτης, Χρήστος Κ. Κάτσενος, Θόδωρος Χρ. Ράπτης,
Κώστας Γ. Ράπτης, Ηλίας Ε. Καζούκας. Βωβούσα Ζαγορίου, 1939.
Κώτσιου Τάγκα. Το 1925-1930 βρίσκονται να ξεκαλο-
καιριάζουν πάλι στην Κρανιά και αργότερα έφυγαν και
Πρώτη στάνη: Ραφταίοι του Γάκη (Σπύρος-Τέλης- πήγαν στο Κουκούλι.
Παναγιώτης-Κώστας) οι οποίοι ξεχείμαζαν στην Αλλά δεν είναι οι μόνοι που άλλαξαν ξεκαλοκαιριό.
Πλαταριά Θεσπρωτίας. Διέκοψαν τον νομαδικό βίο Θα βρούμε αρκετές οικογένειες κατά καιρούς σε παρό-
το 1960 και εγκαταστάθηκαν, ως εξής. Τα παιδιά του μοια θέση και κατάσταση από πλευράς μετακινήσεων.,
Σπύρου στη Βωβούσα και των άλλων στα Γιάννινα. Έτσι έχουμε στο Τσερνέσι τις παρακάτω στάνες:
- Μακραίοι (Κώστας – Γιώργος – Ανδρέας), οι οποίοι το Πιστρίτσος. Το μεγαλύτερο τμήμα του είναι "σπα-
1957 εγκαταστάθηκαν οριστικά στα Ραβένια. νό", δηλαδή χωρίς δάσος. Εδώ ξεκαλοκαίριαζαν οι
- Γιαννακαίοι (Κώστας, Γιώργος και Λάμπρος), οι οποί- Ρεντζαίοι (Aνωγειάτες) με το ενοικιοστάσιο, στο ένα
οι από το 1960 μέχρι το 1965 εγκαταστάθηκαν σταδι- τμήμα που συνορεύει με την Τσούκα της Λάιστας.
ακά στο Ηλιοχώρι. Στο άλλο τμήμα, του κοντά προς το χωριό Τσερνέσι,
- Μακραίοι (Γάκης – Λάμπρος – Μανώλης) και και νότια του υψώματος Τσούκα Τζίνα σε κοινοτική
Γάμος Γιάννη Μιχ. Παπαρούνα. Λάιστα Ζαγορίου, 1955. - Τσουμαναίοι (Μάρκος, Θωμάς και Νάσιος) οι οποί- έκταση ήταν: οι Σουρλαίοι (Νίκος -Γάκης), ο Χασκής
νειάς μου και εγκατασταθήκαμε στον Λούρο. οι, αφού διέκοψαν τις μετακινήσεις εγκαταστάθηκαν Γιώργος, οι Πασχαίοι (Λούκας- Θεοχάρης-Ανδρέας-
Οι άλλοι που ξεκαλοκαίριαζαν σ'αυτή τη στάνη της στην Πλαταριά. Τακούλας) και ο Γιώργος Γιάν. Τάγκας. Όλοι αυτοί εγκα-
Τσούκας είναι εγκατεστημένοι ως εξής: Παπαρουναίοι Αργότερα περί το 1955-60 στη Μόρφα ήρθε και ο ταστάθηκαν στη Σμυρτούλα Πρέβεζας.
και Σουρλαίοι στο Μαργαρίτι, και όλοι οι υπόλοιποι στο Νιόνιος Ακρίβης. Αξίζει να σημειωθεί ότι στον Πιστρίτσο περί το
Βασιλικό Θεσπρωτίας. Δεύτερη στάνη: 1920-25, κατά τις μετακινήσεις βρέθηκαν εδώ να ξε-
Τα τελευταία χρόνια, έχει καθορισθεί, και συ- Του Χρήστου Ράπτη (Σπύρος - Στέφος – Βασίλης καλοκαιριάζουν οι Μαστοραίοι (Κολιός και Μάνθος).
γκεντρώνονται κάθε χρόνο στο εξωκλήσι της Αγίας – Ανδρέας - Θόδωρος). Απ’ αυτούς οι δυο τελευταίοι Από εκεί πέρασαν οι Ρεντζαίοι (Γιάννης-Θύμιος)
Παρασκευής, ανάμεσα στη Σαρακατσάνικη στάνη στον (Ανδρέας και Θόδωρος) εγκατέλειψαν προ του 1960 για να πάρουν μαζί τους και τον Αντώνη Καψάλη, που
Γυφτόκαμπο και στη στάνη Παπαρούνα, οι απόγονοι τη νομαδική ζωή και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στα ήταν συνεργάτης τους, κατά την αναχώρηση τους για
της. Ανοίγουν και λειτουργούν την εκκλησία όχι ανήμε- Γιάννινα. Οι άλλοι τρεις συνέχισαν μέχρι που εγκατα- την Αλβανία, μετά την περιβόητη ληστεία της Πέτρας.
ρα της εορτής της (26 Ιουλίου), αλλά το αμέσως επόμε- στάθηκαν μόνιμα στην Καμαρίνα Πρέβεζας. Στάνη της Πλάκας: Είναι ένα τμήμα κατά το ήμι-
νο Σάββατο, όταν συγκεντρώνονται οι Σαρακατσαναίοι Θεωρείται σκόπιμο να αναφέρουμε εδώ, ότι είναι συ δασωμένο, βόρεια της Τσούκας Τζίνα και ανατολι-
λίγες οι στάνες των Σ. στη Βωβούσα, παρ’όλο που οι κά του Πιστρίτσου. Εδώ βρίσκουμε να είναι οι παρακά-
για το ετήσιο Αντάμωμά τους στον Γυφτόκαμπο.
εκτάσεις της είναι αρκετά μεγάλες. τω περί το 1950-60
Ένα μικρότερο αντάμωμα, σε ανάμνηση του ξεκα-
Αυτό συνέβαινε γιατί στην τρίτη, θα λέγαμε, στά- - Κώστας και Γιώργος Κάκκος, που εγκαταστάθηκαν
λοκαιριού, στην Τσούκα, που κλείνει τον κύκλο της ζω-
νη που υπήρχε στην περιοχή ξεκαλοκαίριαζαν και αρ- στη Φιλιππιάδα.
ής της στάνης αυτής.
κετοί Αρβανιτόβλαχοι (Καραγκούνηδες) οι (Τασαίοι - - Κατσεναίοι του Βασιλάκη (Νίκος-Θανασάκης-
Έκλεισαν όλες οι στάνες εδώ, όπως έκλεισε μια
Μάνθος-Σιδέρης-Χαντζάρας) με μεγάλο αριθμό προ- Θόδωρος-Αλέξης) και Νίκος του Κώστα
ακόμα που ήταν νοτιότερα της Λάιστας, κοντά στο
βάτων. Αυτοί είχαν στάνες κοντίτερα προς το χωριό, και - Μήτσιος Κεραμάρης, εγκατεστημένοι όλοι στο
Παλιοχώρι, στην "Τσουγκάλα".
κοντά στο ποτάμι Αώο. Παλιόκαστρο Θεσπρωτίας.
Το Παλιοχώρι ήταν μικρός οικισμός που εγκαταλεί-
Πέρα από αυτή την έκταση, στα απέναντι βουνά απ’ - Προκαίοι (Σαλμάς) του Μιχάλη (Χρήστος-Αποστόλης-
φθηκε και ερείπωσε γύρω στο 1945. Κάπου εκεί κοντά
τον Αώο, τα Πριτσίλια και Σακαρίνια, έστελναν κάποια Κώστας) εγκατεστημένοι Νέα Σινώπη.
ήταν η στάνη της οικογένειας των Καλλαίων. Γενάρχης
κοπάδια, κυρίως τα στέρφα, όσοι ξεκαλοκαίριαζαν στη - Προκαίοι του Λάκη (Ηλίας – Νάσιος – Χαράλαμπος),
της ο Δημήτρης Κάλλης. Τα παιδιά του Θεόδωρος,
Μόρφα ή στην Πλάκα., αλλά ξεκαλοκαίριαζαν και άλ- εγκατεστημένοι στη Σμυρτούλα.
Σπύρος, Αποστόλης και Λάμπρος ξεκαλοκαίριαζαν εδώ. Ο Ηλίας Πρόκος σταμάτησε το 1956 και αργότερα, το
λοι Σ. Μια χρονιά το 1960, η οικογένειά μου μαζί με
τον Λάμπρο Χασιακή, είχαμε τα κονάκια, δίπλα στο πο- 1959, εγκαταστάθηκε στο Ηλιοχώρι.
τάμι Αώο, και από εκεί πήγαμε στο Δημοτικό σχολείο - Καζούκας Χρήστος (Λάμπρος και Γιώργος).
με τον Αλέκο. Εφέτος, κατά συγκυρία, επικοινώνησε Εγκαταστάθηκαν στον Κατσικά Ιωαννίνων.
από τη Γερμανία. Αργότερα μετά το 1960-65, βρίσκουμε να ξεκαλο-
καιριάζουν και οι Κατσεναίοι (Παναγιώτης, Γάκης και
Ακόμα πιο Ανατολικά συνεχίζουν τα βουνά που ξε- Θανάσης), και ο Ακρίβης Δημήτρης που εγκαταστάθη-
καλοκαιριάζουν οι Σ. κε στην Καμαρίνα περί το 1980.
To Ελατοχώρι. Αποτελείται από δύο οικισμούς, το Αργότερα περί το 1970 -80, οι Καραγιάννης
Τσερνέσι και το Σέσι (σημερινό Δίλακο). (Κώστας και Γιώργος) και Πέτρος Χ. Μάστορας οι οποί-
Εδώ βρίσκονταν τέσσερις στάνες. Το χωριό διαθέ- οι νωρίτερα ξεκαλοκαίριαζαν στο Φλαμπουράρι.
τει εκτάσεις κοινοτικές και δημόσιες. Στις κοινοτικές Απέναντι από την Πλάκα, και ανατολικά, προς την
Πανηγύρι στη στάνη Καλλαίων, Βαγγελαίων. είχαν δικαίωμα βόσκησης αρκετοί Σ. που ήταν δημό- Τσούκα Ρόσσα, ένα άλλο τμήμα δασωμένο που αποτε-
Τζουγκάλα» Λάιστας Ζαγορίου, 15 Αυγούστου 1951. τες. Οι δημόσιες εκτάσεις παραχωρούνταν με ενοίκιο ή λούσε χωριστή στάνη, είναι η Ματαμπράτζινη.
Εδώ ξεκαλοκαίριαζαν οι Λιαμαίοι (Κάκκος), Γιώργος
Μαζί στη στάνη αυτή ήταν:
και Μήτσιος που εγκαταστάθηκαν στον Λούρο, ο
- Ανδρέας και Τέλης Βαγγελής
Μιχάλης και Χριστόδουλος στη Φιλιππιάδα. Και οι
- Νάσιος Κάτσενος
Γιώργος Κάκκος και Κώστας Κονάκης που εγκαταστά-
- Γιώργος και Λάμπρος Παπιγκιώτης που έχουν εγκατα-
θηκαν στο Καστρί Θεσπρωτίας.
σταθεί όλοι στην Καταβόθρα Θεσπρωτίας.
Με αυτούς κλείνουμε τις στάνες στο Ελατοχώρι.
- Γιώργος Κατρής, εγκαταστάθηκε στη Μαζαρακιά
- Θεοχάρης Θεοχάρης (ο οποίος είχε τα κονάκια εκεί Mακρίνο:
αλλά βόσκαγε τα πρότα στο Ηλιοχώρι). Έχει εγκατα- Είναι χωριό του Κεντρικού Ζαγοριού, όχι βλαχοχώ-
σταθεί στο Νιοχώρι Θεσπρωτίας. ρι, με δασωμένες κυρίως εκτάσεις, κατάλληλες για ξε-
Με αυτήν τη στάνη έκλεισε η αναφορά μας στη καλοκαιριό, που η κοινότητα παραχωρούσε στους Σ,
Οικογένειες Χρήστου Καζούκα (Γεώργιος & Λάμπρος) & για βοσκή.
Λάιστα. Αν δούμε στον χάρτη τη διάταξη που έχουν, πα- Δημήτρη Ακρίβη. «Πλάκα» Ελατοχωρίου Ζαγορίου, 1958. Συνέχεια στη σελίδα 8
τα
8 σαρακατσανικα
φ. 83

ταστάθηκαν στον Αρχάγγελο.

Σαρακατσιάνικες στάνες στα λόγγα Αργότερα το 1963-67 ξεκαλοκαίριασαν και


Κατσεναίοι (Παναγιώτης – Γάκης – Θανάσης).
Περί το 1970 ο Μιχάλης Κατρής.
του Δημήτρη Παν. Κάτσενου θεί καμμία στάνη εδώ και κανένα κοπάδι να μη βοσκή-
Η στάνη, είχε τα κονάκια στημένα, εκεί που σήμερα
Συνέχεια από τη σελίδα 7 σει από τότε, και να αλλάξουν ξεκαλοκαιριά.
είναι το ανάχωμα του φράγματος, στην έξοδο του δρό-
Από το 1950-60, οι στάνες είχαν διαμορφωθεί
μου προς το χωριό Γρεβενίτι.
Η στάνη ήταν κάτω από το ύψωμα Ντεμπλίτσες κο- όπως παρακάτω:
Κάπως έτσι μ’ αυτό το φράγμα, κλείνει και το Αν.
ντά στην ομώνυμη βρύση. Σήμερα η περιοχή αναφέρε- Στάνη Στερφόλακκα:
Ζαγόρι σαν ξεκαλοκαιριό, των νομάδων σκηνιτών
ται στους χάρτες ως "Καλύβια Καρβούνη". Εδώ ξεκα- - Μαστοραίοι του Κολιού (Κώστας-Λευτέρης-Πέτρος),
Σαρακατσαναίων.
λοκαίριαζαν και του Μάνθου (Τάκης-Περικλής-Κώστας)
- Νίκος Καραγιάννης, Αντώνης Καψάλης, Γιαννάκης
Αλλά, προτού κλείσουμε την αναφορά στις στά-
Κάτσενος και Θύμιος Τζουμερκιώτης με τα παιδιά του
νες στα λόγγα, είναι απαραίτητο να τονίσω, ότι οι με-
Σπύρου. Ο Σπύρος είχε φονευθεί από τους αντάρτες.
τακινήσεις ήταν συχνές και σ’ αυτή την περιοχή, όπως
Οι παραπάνω εγκαταστάθηκαν στη Φιλιππιάδα
παρουσιάζονται οι ίδιες οικογένειες, σε διαφορετικές
(Ρωμιά).
χρονικές περιόδους να τις συναντάμε σε άλλα ξεκαλο-
Επίσης ήταν ο Αποστόλης Κονάκης (Γιώργος-
καιριά, ή σε άλλες γειτονικές περιοχές.
Θωμάς - Ηλίας), σήμερα εγκατεστημένοι στο Καστρί
Μία απ’ αυτές, τις γειτονικές, ήταν η "Πολιτσά" ή
Θεσπρωτίας.
"Πολιτσιές", όπως αναφέρεται από τους Σ., που ξε-
καλοκαίριαζαν στα λόγγα. Η Πολιτσά είναι ένας κά-
μπος δίπλα στη σημερινή τεχνητή λίμνη του Αώου.
Συνορεύει με τα "Πενταλώνια" και για τους Σ. ήταν εύ-
κολο να μετακινηθούν προς αυτήν. Γνωστές τοποθεσί-
ες όπου ήταν οι στάνες είναι η "Βασιλική", το "Παλούκι",
Γάμος Παντελή Γ. Τάγκα και Πελαγίας Κ. Λουτσιάρη. η "Κλεφτόβρυση" και το ''Βακούφικο" της Χρυσοβίτσας.
Μακρίνο Ζαγορίου 1958. Εδώ κατά καιρούς, όπως φαίνεται από τις αφηγή-
- Κατραίοι, που ήταν εγγεγραμμένοι στα Μ.Α. του χω- σεις των Σ. αλλά και από επίσημα έγγραφα (και φω-
ριού και εγκαταστάθηκαν στη Θεσπρωτία. τογραφίες) στην περιοχή ξεκαλοκαίριασαν πολλοί από
- Tαγκαίοι (Μήτσιος-Χρήστος-Λάμπρος και Γιώργος), τους Σ. της Ηπείρου.
του Ηλία και Αποστόλης του Γιάννη. Είναι εγγεγραμμένοι και αρκετοί στα Μητρώα του
- Θόδωρος Γιάννη Τσουμάνης από το 1955 φεύγοντας χωριού, πριν και μετά το 1900, όταν ακόμα δεν είχε
από το Φλαμπουράρι (Βακαράτσα). ελευθερωθεί η Ήπειρος.
Τσουμαναίοι (Κουτσοθοδωραίοι). Θοδώραινα (Ουρανία
- Μήτσιος Λιάμης (Κάκκος) το 1958 από το Τσερνέσι Μητάκη Γόγολου), Θόδωρος, Λάμπρος, Πανωραία, Περικλής Αρχές περίπου του 1900-1930 βρίσκουμε εδώ Σ.
(Ματαμπρατζίνη). και δεξιά η μάνα Μήτραινα (Φώτσιο Θανάση Κάτσενου). όπως: Ακρίβης – Μάστορας – Ντέτσικας – Γιαννάκης
Όλοι οι παραπάνω, περί το 1960 σταμάτησαν – Κάτσενος – Τσουμάνης – Κεραμάρης – Καρβούνης
τον νομαδισμό και κατοίκησαν μόνιμα στον Λούρο Στάνη στη Βακαράτσα (Άσπρα Λιθάρια). Μέχρι το
ίσως και άλλοι.
Πρέβεζας. 1950-55 βρίσκουμε εδώ τους:
Πολλοί από αυτούς μετακινούνται προς τα βουνά
Επίσης το 1958 πήγαν εδώ ο Παναγιώτης Ράφτης - Γιαννάκης (Παντελής – Γιαννούλης), μετά πήγαν στο
του Ζαγοριού την περίοδο της Κατοχής ή και αργότε-
από τη Μόρφα, ο Γιώργος Τζουμερκιώτης (χωρίς απο- Γρεβενίτι
ρα με τον εμφύλιο.
γόνους, γαμπρός του ο Σπύρος Γ. Κάκκος), ο Γιώργος - Μήτσιος Βαγγελής, μετά πήγε στη Λάιστα
Απ’ αυτούς έχουμε βρει να ξεκαλοκαιριάζουν
Χριστοδούλου Καραγιάννης που εγκαταστάθηκε στη - Κονάκης (Αποστόλης – Βασίλης - Σπύρος), εγκατε-
στο Φλαμπουράρι οι Μαστοραίοι, Κεραμαραίοι,
Θεσπρωτία, και ο Βασίλης Πάσχος, που εγκαταστάθη- στημένοι σήμερα στον Ωρωπό Πρέβεζας
Τσουμαναίοι κ. ά.
κε στη Νέα Κερασούντα. - Θόδωρος Γιάννη Τσουμάνης, μετά πήγε στο Μακρίνο.
Στο Γρεβενίτι οι Ακριβαίοι, Γιαννάκηδες, Κάτσενος
Το 1960-61, πήγαν για ξεκαλοκαιριό στην περι- Από το 1960 στη στάνη έμειναν να ξεκαλοκαιριά-
κ.ά.
οχή και σ’ αυτή τη στάνη, ο Νίκος Κ. Κάτσενος και ζουν:
Στην Πολιτσά Χρυσοβίτσας παραμένουν μετά την
Θανασάκης Κάτσενος, φεύγοντας από την Πλάκα - Τσουμαναίοι (Κουτσοθοδωραίοι) (Θεόδωρος-
περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου οι Σ. όπως φαί-
Ελατοχωρίου, για λίγα χρόνια, μέχρι που εγκαταστά- Λάμπρος-Περικλής), οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στα
νονται και από τις τοποθεσίες που είχαν εγκατασταθεί,
θηκαν στο Παλιόκαστρο. Γιάννινα και στην Πρέβεζα.
στις στάνες, οι παρακάτω.
Από 1960-1980, εδώ ξεκαλοκαιριάζει ο Θωμάς - Κεραμαραίοι (Κώστας - Γιώργος - Γιάννος), που εγκα-
ταστάθηκαν Νέα Σινώπη και η οικογένεια του Βασίλη, Πολιτσιές, θέση "Παλούκι"
Καρβούνης, που εγκαταστάθηκε στη Νέα Κερασούντα
που εγκαταστάθηκε στη Φιλιππιάδα. - Ακριβαίοι, του Γιάννη (Δημήτρης, Νάσιος, Βασίλης)
κι απ’ ό, τι φαίνεται, απ’αυτόν, η περιοχή ονομάστηκε
Γρεβενίτι μέχρι το 1957-58, οπότε διακόπτουν τον νομαδι-
"Καλύβια Καρβούνη".
Ένα ακόμη Βλαχοχώρι του Ανατολικού Ζαγορίου, σμό και εγκαθίστανται στη Νικόπολη.
που διέθετε περιοχές του για ξεκαλοκαιριό στους Σ. - του Κώστα (Αριστείδης, Δημήτρης, Γιώργος) μέχρι το
Φλαμπουράρι:
Κυρίως με δασωμένες εκτάσεις, εκτός από αυ- 1960 περίπου, επίσης εγκατεστημένοι στη Νικόπολη.
Χωριό, που συναντάμε στη διαδρομή από Γρεβενίτι
τήν κοντά στις πηγές του Αώου, που ήταν πεδινό, τα - του Κίτσου (Βασίλης, Δημήτρης, Γιάννης) μέχρι
προς Βωβούσα. Κατέχει απέραντες δασωμένες εκτά-
"Πενταλώνια". Σήμερα, μετά την κατασκευή φράγμα- το 1952-53, οπότε μετακινούνται στο Γρεβενίτι
σεις, κοινοτικές και διαχειρίζεται και δημόσιες.
τος από τη ΔΕΗ, η πεδινή περιοχή είναι η τεχνητή λί- (Πενταλώνια) και περίπου μέχρι το 1965, οπότε και
Οι Στάνες των Σ. είναι πολλές εδώ, και ξεκαλο-
μνη του Αώου ποταμού. εγκαθίστανται στο Κανάλι Πρεβέζης
καίριασαν μικρά και μεγάλα τσελιγκάτα κατά καιρούς.
Εγγεγραμμένοι στο Φλαμπουράρι αρκετοί Σ. Στην περιοχή αυτή κατά καιρούς, ξεκαλοκαίρια- Στο "Βακούφικο" της Πολιτσάς ξεκαλοκαιριάζουν οι
Οι τοποθεσίες που είχαν κονάκια είναι: Μέγας σαν πολλοί Σ. καθώς και Αρβανιτόβλαχοι και Βλάχοι Ακριβαίοι του Γιώργη, που τον χειμώνα όλοι μαζί πή-
Κάμπος το ομαλότερο τμήμα της περιοχής και η Αγία Μετσοβίτες. γαιναν στην Καμαρίνα Πρεβέζης. Το 1955 η περιοχή
Παρασκευή, ανάμεσα από Γρεβενίτι και Φλαμπουράρι. Διατίθονταν για βοσκή μετά από δημοπρασία. διανέμεται στους κατοίκους της Χρυσοβίτσας και έκτο-
Εδώ κατά καιρούς είχαν στάνη οι Φερεντιναίοι- Βρίσκουμε εδώ περί το 1950 -55. τε καλλιεργείται με πατάτες. Έτσι οι Ακριβαίοι μετακι-
Μαστοραίοι, Τσουμαναίοι-Κατσεναίοι, Ντετσικαίοι- - Κατραίοι (Γιώργος και τα ανήψια του, παιδιά του νούνται προς άλλα ξεκαλοκαιριά στο Αν. Ζαγόρι, με άλ-
Καραγιανναίοι, Γιαννάκηδες κ. ά. Κώστα, Βασίλης, Νίκος και Μάνθος). Ο Κώστας είχε λους Σαρακατσιαναίους, όπως τους είχαμε συναντήσει,
Το 1950-55, το Δασαρχείο έσπειρε και έφτιαξε φυ- σκοτωθεί κοντά στα "Εικονίσματα" του Ελατοχωρίου, Ο Ντίνος στα Πενταλώνια (Γρεβενίτι) μέχρι την
τώριο πεύκης, στον Μέγα Κάμπο και έκανε αναδάσω- όπου το ’λεγαν οι Σ. "στου Κατρή", ανάμεσα από Τσούκα εγκατάσταση στη Σμυρτούλα.
ση, όχι μόνο της περιοχής αυτής αλλά και των άλλων Ρόσσα και Τσούκα Ο Νιόνιος στη Μόρφα, και στη συνέχεια εγκαθίστα-
περιοχών στο Αν. Ζαγόρι. Το 1960-62, αρκετοί από Τζίνα. Οι απόγονοι νται στη Βωβούσα.
τους Σ. που ξεκαλοκαίριαζαν στα γύρω βουνά, αμοι- του εγκαταστάθη- Του Νίκου εγγράφονται δημότες στη Χρυσοβίτσα,
βόμενοι, έλαβαν μέρος στην αναδάσωση της Τσούκα καν στη Μαζαρακιά
Ρόσσα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, πλέον, να μην στη- Θεσπρωτίας
- Ακριβαίοι του
Κίτσιου (Βασίλης,
Δημήτρης, Γιάννης),
από το 1952-
53, του Γιώργου
(Ντίνος, Δημήτρης)
μετά το 1955, αφό-
του έφυγαν από τη
Χρυσοβίτσα μέχρι
που εγκαταστάθη-
καν σε περιοχές της
Πρέβεζας.
- Παντελής Όρθιοι: Σπύρος Ντέτσικας, Όλγα συζ. Βασίλη Ντέτσικα,
Χρύσω Τάκη (Χρήστου) Μάστορα, Λαμπρινή Τάκη Μάστορα, και Γιαννούλης Πολυξένη Γ. Ντέτσικα, Κώστας Ντέτσικας.
Θεοδώρα Νικ. Μάστορα, Αλίκη Τάκη Μάστορα Κώστας & Δημήτρης Νικ. Κατρής, Καθιστοί: Βασίλης και Γιώργος Ντέτσικας.
και Παρασκευή Τάκη Μάστορα Στερφόλακα Φλαμπουράρι 1932 Γιαννάκης, που εγκα- Χρυσοβίτσα, 1955
τα
φ. 83 σαρακατσανικα 9

Βιωματικά και μη
Τα Κατράνια

Έ
σωσε η μέρα, σώθ’κε το φως και άρχισε να κάνει
και κρυότι. Τρεμοκοκούρ’σα. Οι γυναίκες της στάνης
θ’λήκωσαν τα τσιολάκια στους ώμους και μπαινόβγαιναν
μεταξύ του μαγειριού και του κονακιού. Της μάνας το τσιολάκι,
μπλε σκούρο με βυσσινί χράδια, σουπάνι γύρω στο τελείωμα,
από σκ’τί της πόλης και την γνώριμη μυρωδιά της. Η θείτσα
Κώσταινα όλη τη μέρα με τη δρούγα στο χέρι. Παρατόρ’σι απ’
την κούραση. Η θεια Τέλαινα μόνιμα σε μια κατάσταση πένθους
Στα λιβάδια της Μόρφας το έτος 1961 από αριστερά και πάνω
για τον χαμό των αδελφών της. Μια πέτρινη σιωπή στο πρόσωπό
σειρά: Κώστας Ράπτης, Τούλα, Ξενιώ και Τασούλα Ράπτη, Αντώνης
της! Η Σπύραινα σάρωνε με τη σκούπα το μαγειριό και μάζευε τα
Ακρίβης, Τέλαινα Ράπτη - Τσουμάνη, Τέλης, Γιώργος και 'Αγγελος
σιάφαρα της μέρας· κι η μάνα μάλωσε τη γάτα μας, τη Μόρφω,
Ράπτης. Κάτω σειρά: Κούλα και Καίτη Ακρίβη, Μαρία Ράπτη, Σπύρος
μην μαγαρίσει τον τόπο. Τσιτ, τσιτ να γίν’ς ξίκι από δώ. Μωρέ πώς
Ράπτης, Παναγιώταινα Ράπτη - Παπαρούνα, Παναγιώτης, Κωστάκης
έζησε με τόσα! Πάνω στην Καρούσιω από τη Βρυσούλα μέχρι και Λάμπρος Ράπτης.
τη Μόρφα, δεμένη να αλ’πουτ’νάζεται. Νόμιζες ότι θα ψοφήσει.
Γιάννης Δ. Ακρίβης 1920. ‘Ετσι τις δέναμε τις γάτες στη στράτα για τα βουνά. Την πήραμε το δάσος της Μπριάζας, για ταύτο έρχονταν οι Μπριαζώτες και
από τα χειμαδιά για να πιάσει τα ποντίκια στα κονάκια. Πέρυσι δούλευαν εκεί. Εγώ νόμιζα ότι εκεί ήταν κρυμμένος ο Ζερζεβούλης
μετά από ένα γάμο, και παραμένουν
από τα ποντίκια ψήθηκε στον πυρετό ένας τσιουμπάνος απ’ τη της κόλασης. Σαν μικρό παιδί, νόμιζα ότι έχει σχέση με την Κόλαση
στην Πολιτσά., μέχρι την εγκατάσταση
στάνη μας και πέθανε. και άμα κάνεις κακές πράξεις, θα πας εκεί στα κατράνια τα μαύρα
τους στα Γιάννενα.
Πήγα μέχρι τον όχτο παραπέρα να πετάξω τις σούμπρες και δεν ματαβγαίνεις. Ο πατέρας, είχε σε έναν τενεκεδούλη κατράμι
από τα λιγοστά κορόμπ’λα, πέρα εκεί στα πελεκούδια. Μια και έβαζε στα πρότα, στα πόδια τους, όταν ήταν χτυπημένα να
Στη θέση "Βασιλική" βρίσκονται να
ξεκαλοκαιριάζουν: σκουτουρέλλα ανασκουμπώθηκε από φόβο σε κάτι σχισμές από γιατρευτούν και νια βολά είχε βάλει και στον Νταβέλη που είχε
- Οι Ντετσικαίοι του Χρήστου πέτρες. Μωρέ φοβάται εμένα, το μικρό παιδάκι; Αλλά τί λέω, για αρπαχθεί με ένα λύκο και έβγαζε αίμα απ’ τις πληγές, αλλά και σ’
(Παναγιώτης – Ντίνος) και αυτήν είμαι μεγάλη. Μου είπε η θεια να τις πετάξω εκεί, θα βγουν ένα μπάρμπα στη στάνη που είχε βγάλει άνθρακα στο πόδι. Τϊ ήταν
- Ο Γιώργος Χασιακής, μέχρι την εγκα- του χρόνου κουρουμπλιές. Κανένας σπόρος δεν πάει χαμένος. αυτός ο άνθρακας αλήθεια; Τα σκιαζόμουν τότες πολύ τα Κατράνια.
τάστασή τους στη Νέα Σινώπη Ο πατέρας από μακριά, τον έγλεπες να φέρνει όλο το κοπάδι Αχ, ήρθε και ο πατέρας· κι οι κότες που σεργιανούσαν
- Ο Τζουμερκιώτης … με τα πρότα απ’ το δρομάκι της Μπιτρούβ’στας· και οι υλακές χωρίς σκοπό, ατελείωτα και αθόρυβα όλη τη μέρα, ξέσπασαν
- Ντέτσικαίοι του Γιώργου (Κώστας – των σκύλων πιο δυνατές, καθώς κοντοζύγωναν στη στάνη. σε κακαρίσματα. Μας αντίκρισε στην πόρτα από το κονάκι και
Σπύρος) μέχρι την εγκατάσταση στη Το πρωί, ο μπάρμπα Σπύρος είχε ξεκόψει δύο πρατίνες από τα ρουθούνια του διαστάλθηκαν απ’ τη χαρά που μας είδε. Η
Στρεβίνα (Καμπή} Φιλιππιάδας. το κοπάδι, γιατί είχαν βούρλα, την κάλεσια και τη λάια. Εγώ μυρωδιά του κοπαδιού και του βουνού στο μάλλινο σακάκι του.
Από το 1960 περίπου και μετά κρύφτηκα από πίσω απ’ τη στρούγκα, που τις έκλεισε για να Το σακάκι του μια κοψιά, ίδιο με των άλλων αντρών της στάνης.
τη μετακίνησή τους από τη Λάιστα, δω, τί θα τις έκανε. Με ένα σουγιά που τον έπλενε με ένα υγρό, Μόλις μπήκε, είπε: Είχε μια αμαλαϊά ο τόπος σήμερα, βόσκ’σαν
ξεκαλοκαίριαζαν εδώ, στη θέση όπως και τα χέρια του, πρώτα πήρε τη λάια, τη γονάτισε κάτω και καλά τα πρότα..... Σε λιγάκι θα τον πατήσω με τα ποδαράκια μου
"Κλεφτόβρυση" οι Ντετσικαίοι του με το χέρι του, της πίεζε το κεφάλι της να δει πού ήταν ζούφιο στην πλάτη, να ξεκουρασθεί και άντε πάλι αύριο ξανά τα ίδια. Θα
Παύλου (Λάμπρος, Μήτσιος, Χρήστος, και στο σημείο που πατιόνταν προς τα μέσα, γιατί φτήνινε το πάει σε αλαργινούς και αμόλευτους τόπους, ιδανικούς λειμώνες...
Γιώργος, Βαγγέλης, Νίδας), που εγκα- κόκκαλο, της έριξε το υγρό και της έκοψε το δέρμα και το μαλλί Κάνω χάζι, ένα σφάλαγκα που κατεβαίνει αργά πάνω από
ταστάθηκαν στα Ηλιοβούνια. και το καύκαλο από κάτω και τράβηξε τη βούρλα. Μια διάφανη την πορτούλα. Ούι τι καλά, θα ‘να ‘ρθει μουσαφίρης μάνα!
Τέλος στα σύνορα Χρυσοβίτσας – μικρή σακούλα με κάτι άσπρα σπόρια μέσα και μετά έριξε υγρό Πείνασα πάλι, παρόλο που έφαγα ένα πιατάκι τραχανά· η μάνα
Τρίστενου στη θέση "Σκουπίντζιουρο και το ‘κλεισε και το έραψε και το διπλόδεσε. ‘Υστερα την έδεσε αβγάτισε το φαΐ τώρα το απόγιομα και ‘βαλε παραπανίσιο νερό
βρίσκουμε να ξεκαλοκαιριάζει κάποιος σε ένα σημείο που τό ‘γλεπε ο ήλιος, γιατί έτσι έπρεπε· αν είχε και ένα κομματάκι απ΄ την μπλάνα το τυρί και λίγο λάδι από
Γιαννακούλας. υγρασία η πρατίνα ψόφαε. Τα ίδια έκανε και στην κάλεσια. Οι την μπούκλα. Το ‘δα εγώ το λάδι, δεν κατέβηκε πολύ από το
δύο βουρλισμένες πρατίνες θα γιατρεύονταν σε μία βδομάδα, αν μεσημεριανό σημάδι. Ντηριώμαι να πω ότι πεινάω, το σκέφτομαι
Πληροφοριες για τις στάνες, πέραν ούλα πήγαιναν καλά. Τις αφήσαμε εκεί και μαρκιώνταν χαλαρά, όμως, αφού είμαστε όλοι μαθημένοι στη στέρηση, αλλά χωρίς
των όσων ο ίδιος γνωρίζω, καθ'όσον από τον πόνο δεν μπόρεγαν οι μαύρες. Έβαλε και στην κουρίτα νηστεία από τη χαρά των πλούσιων συναισθημάτων. Κοιτώ προς
η οικογένεια μου ξεκαλοκαίριασε σε νερό και κατέβηκε με τo μαύρο φαρδύ μαλλίσιο πανταλόνι του το καντήλι και εναποθέτω τις ελπίδες μου να χορτάσω ταχιά
αρκετές απ' αυτές, μου έδωσαν οι πα- στο κονάκι ανιδρωτί. από το φαΐ. Αλήθεια, ταχιά θα φτιάξουν οι γυναίκες πίτα με
ρακάτω Σαρακατσιαναίοι, τους οποί- Μάνα, μάνα σήκ’. ‘Ηρθε ο Λάμπρος, απ’ τα Κατράνια. σκουλύμπρια και λαψάνες από τη Βρυσούλα. Τα έφερε ο Νάσιος
ους ευχαριστώ: Γλήγορα. Αυτός ξεκάμπισε ώχρινος απ’ την κούραση και στάθηκε ο Μάρκος, που είχε πάει σε ένα γάμο στο Μακρίνο και από το
- Για τις στάνες στη Λάιστα οι : σιμά μας. Του δώσαμε κρύο νερό, σχεδόν μπανόζι, να πιεί να Χαμούρι, τα πήρε ο πατέρας μαζί με τις ελιές και το λαδάκι από
Λευτέρης Αλέξη Καζούκας, συνέλθει. ‘Οταν ο κόσμος μας μικραίνει, πώς όλα γίνονται τα χειμαδιά και τα έφερε με τον Ρούσσο μας στη στάνη. Πώς τ’
Κώστας Χρήστου Κάτσενος, μεγάλα! Αποκτούν άλλες διαστάσεις. Φάνταζε τόσο μεγάλος αστόχησα; Καλά λέει η μάνα «Ολα γένονται, μόνο τ’ σπανού τα
Ηλίας Θοδ. Κάλλης, ο Λάμπρος που ερχόταν από αυτή τη δουλειά και σημαντικός. γένια δεν γένοντα騻. Ούι, μύρισε στο κονάκι σκρούμπος, από
Βαγγέλης Δημ. Καρβούνης. Θα μας πει τα νέα της μέρας. Ξεκίνησε το πρωί, πριν ξεχαράξει, τις κλωνές που τις είχα ρίξει στη φωτούλα. ‘Επιανα το γιόμα
με τον τρουβά, που είχε μέσα το φαΐ του, ένα μοιράδι ψωμάκι τις χρυσόμυγες, τις έδενα στη μία ακρούλα της κλωνάς και τις
- Για τη Μόρφα στη Βωβούσα ο:
τυλιγμένο με το μικρό μεσαλάκι από το ύφασμα που περίσσεψε στριφογύριζα να κάνουν ζζζζζζζζ........... και μετά τις λυπόμουν
Άγγελος Σπ. Ράπτης.
από το φουστάνι της Κούλας, το τυρολόι,, το παγούρι με το νερό, και τις άφηνα και τις κλωνές τις έριξα στη φωτούλα να μην
- Για το Ελατοχώρι οι: τον πριόβολο και την ταμπακέρα που του είχε φτιάξει ο πατέρας και καταλάβει η μάνα. ‘Εκανα κακές πράξεις σήμερα, ταλαιπώρησα
Βασίλης Ηλ. Σαλμάς (Πρόκος), απ’ έξω είχε σκαλίσει: - Αν είσαι φίλος ‘λικρινός και δεν φοβάσαι και ένα μπακακάκι· θα πάω στα Κατράνια, αλλά πάλι ήταν μικρές,
Αρσένης Θεοδ. Κάτσενος, χάρο, δόσ’ μου την ταμπακέρα σου να κάνω ένα τσιγάρο - . οι κακές μου πράξεις, τώρα που το σκέφτομαι.
Παντελής Γεω. Κάκκος. ‘Ηθελε μια ώρα δρόμο μέχρι τα Κατράνια. Εκεί έκοβαν με το Αργούτσικα με πήρε η μάνα από το χέρι και βγήκαμε όξω
- Για το Φλαμπουράρι οι: τσεκούρι τα πεύκα που είχαν δαδί, γιατί το μέρος ήταν βραχώδες από το κονάκι. Περδουκλώθηκα στην πόρτα από την τριχιά που
Αλέκος Θεοδ. Τσουμάνης, και γένονταν καλύτερα το δαδί. Το έβαζαν μέσα σε μεγάλη γούρνα βάζουμε στο μπάλιο, το μουλάρι, και έχυσα και τα πλύματα
Πέτρος Χρ. Μάστορας. που έσκαβαν βαθιά, αφού την άλειφαν με ένα μίγμα μάλλον πηλού από το κράνος της θειας Τέλαινας· το ΄φερε από τον πόλεμο ο
για να μην τραβάει το χώμα το κατράνι και πάει χαμένο και άφηναν μπάρμπας και το είχανε για λεκάνη να λούζονται ούλοι. Κι αυτή,
- Για το Μακρίνο ο: ένα άνοιγμα σα σωλήνα, να ρέει προς τα κάτω το κατράνι. Πάνω
Παύλος Θεό. Τσουμάνης. ήταν να το ξεχάσει πάνω στις μπάτσες που τις φρεσκάρισε προψές
από το δαδί έβαζαν φτέρες, μεγάλο σωρό και από πάνω πολύ χώμα ο πατέρας στον ξύλινο πάγκο, για να ακουμπάμε τα σέα; Γιατί δεν
- Για τη Χρυσοβίτσα οι: με το φτυάρι να σκεπασθεί καλά και άναβαν φωτιά και καίονταν και πρόσεξε;
Γιάννης Δημ. Ακρίβης, έβγαινε το κατράνι από το σωλήνα και γιόμιζαν με αυτό μεγάλους Πήγαμε παραπέρα με τη μάνα και τηράξαμε τον ουρανό. Το
Μάνθος Ντίνου Ντέτσικας και τενεκέδες και ύστερα το ‘βαναν σε ασκιά για να το πουλούν πιο απόγιομα ήταν μεγάλος και τώρα ίσα με ένα κόσκινο. Βράδιασε
Νίκος Ντίνου Ακρίβης. εύκολα, αυτοί που γύριζαν τα χωριά και τις στάνες καβάλα στα για τα καλά. ‘Αντε μου είπε και εγώ πέταξα ψηλά το δοντάκι μ’,
άλογα. Δύσκολη η δουλειά στα Κατράνια. Κι ο Λάμπρος δεν ήταν που κουνιόνταν πολύ και το έβγαλα και είπα: Πάρτ’ το κοκκαλένιο
Ο ίδιος, περπάτησα σ' αυτά τα βου- ακόμη τρανός, να κάνει τέτοια δουλειά. Σχεδόν αμούστακο παιδί. και νόμ’ σιδερένιο, και μετά έκανα το σταυρό μου τρεις φορές και
νά από λιγότερο ως πλιότερο, στο κα- Τί τα θες όμως, έτσι είναι η ζωή που λέει και η Κυραμάνα. Μετά ύστερα γυρίσαμε στο κονάκι.
θένα, κάθε καλοκαίρι, τότε, και μέχρι γύριζε ανηφορίζοντας προς τη Μόρφα και λιανοσφυρίζοντας, ‘Αχ, η ασφάλεια των πολλών· κάνω την προσευχούλα μ’ και
που ξεστάνησε το Κατσιναίικο. να διώξει τα ζ’λάπια του δάσους, γιατί ήταν μαναχός τ’. Λίγο λέω συγχώρεσέ μου Θεέ μου για τα σημερινά και περισσότερο
Μετά πήρε ο καθ' ένας τη θ'κή τ' ξεκουράζονταν στη διάρκεια της μέρας, ήταν απαιτητικοί αυτοί που που λέω πως πεινάω, παιδάκι είμαι, μη με στείλεις στα Κατράνια·
στράτα... άλλοι για τα χ'μιαδιά όπ'κα- είχαν αυτή τη δουλειά και στους εργατικούς τους, πολύ σκληροί. κι ηρέμησα, πήρα στο χέρι μου το σταυρούλι από πυξάρι, που
τσαν' οι τρανοί, κι 'μεις οι μ'κρότιροι ‘Ετσι κι αλλοιώς, από τους Βουβουσιώτες και τους Βλάχους, δεν μου έφτιαξε ο Γιώργος με μεράκι και αποκοιμήθηκα.
σκόρπ'σαμαν σαν τα π' λιά τ' ς πέρδι- είχαμε ποτέ αβάντα. Τα Κατράνια, ήταν δύσκολος τόπος, μυθικός, Τίποτε δεν είναι δεδομένο, μόνο η αναπνοή μας την κάθε
κας στ' πουλιτίις! φάνταζε σαν τέρας, σκοτεινό, ανήλιαγο και κακό. ‘Ηταν ένα μέρος στιγμή που ζούμε! Ταχιά γλέπουμε τι θα γίνει!
πολύ πίσω από τις νιτροβιές του Γιούλα στη Βοβούσα και προς ΕΛΕΝΗ Π. ΡΑΠΤΗ
τα
10 σαρακατσανικα
φ. 83

που τα χιόνια ήταν πολλά και τα βουνά καρτερέσουν στη στράτα να τη δουν. Σε

Η στράτα (συνέχεια από το προηγούμενο) αργούσαν να ξεχιονιστούν. Αλλά και όταν


η ανομβρία, η ξηρασία και το κρύο καθυ-
εξαιρετικές περιπτώσεις δεν έλειπαν και οι
κλεψιές γυναικών. Τολμηρά Σαρακατσα-
στερούσαν τα χόρτα να φυτρώσουν στα νόπουλα, άρπαζαν στην κυριολεξία κορί-
αρχές προς τα μέσα Μαΐου. Αυτό εξαρτιό-

Μ
του Γιώργου Κ. Τσουμάνη ψηλότερα. Τότε παρέμειναν υποχρεωτικά τσια που ήταν της «αράδας» είχαν σειρά
ε τη στάθμευση σε χώρο που νταν αποκλειστικά και μόνο από τις καιρι-
σε χαμηλότερα μέρη. Αυτό ήταν το λεγό- για παντρειά και επέλεγαν με στοιχεία
επιλέγονταν ως κατάλληλος κές συνθήκες. Αυτές καθόριζαν σε μεγάλο
μενο «ξαν(οι)ξιό». Η παραμονή δηλαδή αυτά που είχαν ακούσει για την ομορφιά
για διανυκτέρευση ανθρώπων βαθμό και τις ημερομηνίες μετακίνησης. Οι
των κοπαδιών κάποιες μέρες της άνοιξης τους και την αξιάδα τους. Οι στάνες που
και κοπαδιών, πρώτη δουλειά σταθμοί που συνήθως επικαλούνται πολ-
σε χαμηλότερα υψόμετρα. Πολλές φορές είχαν κορίτσια για παντρειά γνώριζαν ότι
ήταν το ξεφόρτωμα και το δέσιμο των λοί ως σταθερούς, του Αγίου Γεωργίου και
η επίσπευση της ανόδου των κοπαδιών έπρεπε να φυλαχτούν από τέτοια έκτακτα
μεταφορικών ζώων. Τα αλογομούλαρα του Αγίου Δημητρίου είναι περισσότερο
γίνονταν και για λόγους ανάγκης. Όταν ο περιστατικά και λάβαιναν τα μέτρα τους.
δεν πρέπει να απομακρυνθούν ψάχνοντας ενδεικτικοί και σηματοδοτούν την έναρξη
κάμπος δεν μπορούσε να κρατήσει άλλο Τα κοπάδια με τα πρόβατα και τα γίδια
τροφή. Με το ξημέρωμα της άλλης μέρας της προετοιμασίας.
τα ζώα εξαιτίας παρατεταμένης ξηρασίας ακολουθούν ξεχωριστά. Αυτά έχουν άλλες
θα πρέπει να είναι έτοιμα. Ακολουθεί Απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου
ή καλλιέργειας του κάμπου. Τότε αναγκα- ανάγκες. Έρχονται πίσω από τα γυναικό-
και το στήσιμο της τέντας, της μάλλινης να φύγουν τα κοπάδια από τα βουνά προς
στικά έπρεπε να βρουν «ξανξιό». Κάποιο παιδα, με τον δικό τους ρυθμό. Παρακά-
σκηνής. Πρώτο θα ξεφορτωθεί το ζώο τους κάμπους ήταν η βροχή. Τότε είναι
ημιορεινό τόπο μέχρις ότου να έρθει ο μπτουν όπου γίνεται των μονοπατιών για
που τη μεταφέρει. Το στήσιμο γίνονταν που «δουλεύει ο τόπος». Τα πρωτοβρόχια
καιρός όπου τα βουνά θα είναι φιλόξενα. να μπορούν τα πρόβατα να βρίσκουν και
σε μέρος, όσο το δυνατόν ίσιο, ελάχιστα δίνουν τις πρώτες ανάσες στους σπόρους
Μια καθυστέρηση που μπορούσε να φτά- λίγη τροφή. Πότε προχωρούν σιγά- σιγά
επικλινές, ώστε να μην λιμνάζουν τα νερά να φυτρώσουν. Να βγει χορτάρι για να
νει κοντά στον μήνα. βόσκοντας και πότε σε συνεχή πορεία.
σε περίπτωση βροχής. Γύρω-γύρω ενίοτε έχουν τα κοπάδια τροφή. Διαφορετικά η
Τα χορτάρια λόγω της πληθώρας των
θα φτιαχτεί και πρόχειρο αυλάκι για το κάθοδος των κοπαδιών προς τα πεδινά
κοπαδιών που κατεβαίνουν το φθινόπωρο
νερό. Μια μεγάλη τέντα μπορούσε να καθυστερεί. Ας μη μας διαφεύγει ότι μιλά-
λιγοστά. Οι ζημιές πολλές. Οι αγροφύ-
προστατέψει τη νύχτα όλα τα γυναικόπαι- με για εποχές, όπου η τροφή των ζώων
λακες σε επαγρύπνηση όλο το διάστημα
δα. Έτσι και αλλιώς οι βοσκοί κοιμούνταν εξαρτιόταν αποκλειστικά και μόνο από το
της μετακίνησης. Θα επιδείξουν στους
έξω, δίπλα στα κοπάδια. Σε ξένο τόπο χορτάρι των λιβαδιών. Τότε που εξέλιπαν
τσοπαναραίους τα μέρη που έχουν τη
οι κίνδυνοι περισσεύουν. Οι κλέφτες11 οι ξερές τροφές, καλαμπόκι, σιτάρι, κρι-
δυνατότητα να βόσκουν, τις απαγορευμέ-
παραμονεύουν, τα πρόβατα πεινάνε και τη θάρι, αποξηραμένο τριφύλλι και άλλα. Η
νες περιοχές του δημοσίου, τις ιδιοκτησίες.
νύχτα είναι επίφοβα να φύγουν. Ψάχνο- ανομβρία πάντα καθυστερούσε τις μετακι-
Ο τσέλιγκας θα φροντίσει και για ότι άλλο
ντας για τροφή μπορούν να κάνουν ζημιές νήσεις. «Πού να πάμε, δεν έβρεξε ακόμα»
χρειαστεί. Οι αγροφύλακες πρέπει να είναι
στα χωράφια των ντόπιων. πιασμένοι προτού ακόμα φτάσουν στην
Η τέντα για να δώσω λίγα ακόμα Επειδή συνέβαινε οι μετακινήσεις των περιοχή τους τα κοπάδια.
στοιχεία, αποτελούνταν από δύο μέρη. Το κτηνοτρόφων να γίνονται το ίδιο χρονικό Το πέρασμα τους σε σπαρμένες εκτά-
ένα που είναι και το μεγαλύτερο μπαίνει διάστημα, περίπου τις ίδιες μέρες πάντα σεις γίνονταν όσο το δυνατόν γρηγορότε-
από πάνω και καλύπτει τις δύο μεγάλες με μια μικρή απόκλιση, υπήρχε η δυνατό- ρα και κατά προτίμηση τη νύχτα. Αυτό είχε
πλευρές. Το άλλο, το μικρότερο μπαίνει τητα συνάντησης και με άλλους συγγενείς τη σημασία του. Να μη βλέπουν τα ζώα
στο πίσω μέρος της. Μπροστά ήταν εντε- και όχι μόνο. Στον ίδιο χώρο συνέβαινε τα χόρτα στα σπαρμένα χωράφια. Έτσι
λώς ανοικτή. Το μέγεθος της τέντας δεν να σταθμεύσουν για διανυκτέρευση πολ- νηστικά που ήταν, όταν έπεφταν σε αγρο-
ήταν πάντα ίδιο. Το μήκος της έφτανε λές στάνες. Γεγονός σημαντικό μεν, αλλά κτήματα με χλωρό χόρτο, δεν τα έβγαζαν
και τα τέσσερα μέτρα και το πλάτος της και κουραστικό. Πρώτη έγνοια των τσο- οι τσοπαναραίοι από μέσα με τίποτα.
δυόμιση. Το ύψος των τεντόξυλων ήταν μπαναραίων, να μη σμίξουν τα κοπάδια. Υπήρχαν πάμπολλες περιπτώσεις, όπου
περίπου στα δυόμιση μέτρα. Αποτελού- Ακόμα να ελεγχθούν τα τσομπανόσκυλα στο διάβα τους τα κοπάδια έκαναν πολλές
νταν από δέκα ραμμένα φύλα υφασμένα των κοπαδιών από τους σκυλοκαβγάδες. αγροζημιές και οι κτηνοτρόφοι πλήρωναν.
στον αργαλειό του μισού περίπου μέτρου. Στη στράτα τα τσομπανόσκυλα, όντας Γεγονός που δεν μπορούσαν και να απο-
Υπήρχαν διαφόρων μεγεθών, ανάλογα με πολλά μαζί σε αγέλες δεν δίσταζαν να φύγουν. Τα ζώα πεινούσαν και δεν ήταν
τα μέλη της οικογένειας που ήθελαν να αρπάζονται με αυτά άλλων κοπαδιών και καθόλου εύκολο να τα αποτρέψεις, όταν
στεγαστούν. Σε κάποιο σημείο μπροστά να γίνονται μεγάλες μάχες μεταξύ τους. έπεφταν σε χωράφι σπαρμένο με σιτηρά ή
και στο εσωτερικό της άναβαν τη φωτιά. Μέχρι που το κάθε κοπάδι να καταλάβει απαντημένα χορτολίβαδα. Συνήθεις ήταν
Πρώτο μέλημα με το στήσιμο της τέντας τον χώρο του να ηρεμήσει, να «λαπασαρί- και οι περιπτώσεις όπου τα αφεντικά για
ήταν η τακτοποίηση τω μικρών παιδιών σει»12, τα σκυλιά να ηρεμήσουν, οι βοσκοί μια ή δύο ακόμα ημέρες, πλήρωναν αγρο-
και το φτιάξιμο λίγου πρόχειρου φαγητού. βρίσκονταν στο πόδι. κτήματα για να φάνε τα κοπάδια.
Η προφύλαξή τους στο εσωτερικό της, το Με όλα αυτά όμως η στράτα προ-
στρώσιμο, το μαγείρεμα. Γάλα, τραχανάς, ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
σφέρονταν και ως χώρος συνάντησης
ρυζόγαλο τα συνηθέστερα φαγητά. Ο συγγενών και γνωριμίας μελών από άλλες 11 Τους κλέφτες που καραδοκούσαν να
χώρος εσωτερικά στρώνονταν με χοντρές ήταν συνήθης η έκφραση των κτηνοτρό- αρπάξουν οτιδήποτε μπορέσουν στο διάβα
στάνες και περιοχές. Στιγμές ανθρώπινες,
μάλλινες στρώσεις για να καθίσουν και φων σε τέτοιες στιγμές. των περαστικών κτηνοτρόφων οι Σαρακα-
όπου κτηνοτρόφοι από διαφορετικές περι-
να κοιμηθούν τα μέλη της οικογένειας. Η Ωστόσο όμως τα ψηλά βουνά δεν περι- τσαναίοι τους έλεγαν κατσιάπλιάδες. Σε
οχές γνωρίζονταν, αντάλλασαν σκέψεις αντίθεση με τους επώνυμους κλέφτες που
κούραση ήταν μεγάλη για όλους. Κοιμού- μένουν τις βροχές στον κάμπο. Γρήγορα
για το βιό τους, κουβέντιαζαν τα προβλή- έβγαιναν στο κλαρί για κάποιους λόγους.
νται με τα χοντρά μάλλινα ρούχα τους για κρυώνουν, πέφτουν εκεί τα πρώτα χιόνια,
ματά τους, δημιουργούσαν φιλίες, σχεδί- 12 Λαπασαρίζω σημαίνει ησυχάζω. Η λέξη
να μην κρυώνουν Προσκέφαλο έβαζαν τα αγριεύουν επικίνδυνα, γίνονται απρόσιτα
αζαν προξενιές. Ξεχωριστό γεγονός της χρησιμοποιούνταν για ανθρώπους και ζώα.
τσαρούχια τους. Να τα έχουν έτοιμα με το και δύσκολα για κοπάδια και ανθρώπους.
στράτας στους Σαρακατσαναίους αποτε- Λέγονταν όταν μετά από μια αναστάτωση
ξύπνημα της άλλης μέρας, να μη χάνουν Προς τούτο σε τέτοιες περιπτώσεις, συνή-
λούσε και η λεγόμενη «στρατοκαρτερία». επικρατούσε ηρεμία
χρόνο. θης ήταν η τακτική των κτηνοτρόφων, να
Η προσπάθεια δηλαδή κάποιου να συνα-
κατεβαίνουν σε χαμηλότερα μέρη στις
Ξεχωριστά φεύγουν τα κοπάδια με
τους τσομπαναραίους. Ο αριθμός των παρυφές. Μίσθωναν για λίγες εβδομάδες,
ντήσει δήθεν τυχαία ένα πρόσωπο που
περνούσε για τα χειμαδιά. Γνωρίζοντας ότι
Σύλλογος Σαρακατσαναίων
περιμένοντας τη βροχή στον κάμπο, εκτά-
ζώων των μεγάλων κοπαδιών έφτανε τα
πεντακόσια. Κάθε κοπάδι έχει τουλάχιστον σεις από τις οικείες κοινότητες ή από ιδιώ-
θα περάσει με τη στάνη του το περίμενε με
το πρόσχημα κάποιας καθυστέρησης. Αυτό
Θεσπρωτίας
δύο βοσκούς. Ένας που προπορεύεται του τες. Αυτό ήταν το λεγόμενο «ξεχινοπωριό» Εν μέσω κορωνοϊού ο Σύλλογος
το έκαναν κυρίως άνδρες που ήθελαν να
κοπαδιού και το οδηγεί και ένας δεύτερος των κοπαδιών. Η παραμονή τους δηλαδή Σαρακατσαναίων Θεσπρωτίας έκανε
δουν κάποια κοπέλα ή είχαν δώσει λόγω
στο τέλος, στη «κοντ(ι)νέλα». Ο χρόνος της σε ημιορεινά μέρη, μακριά από τα χει- Γενική Συνέλευση στις 13/9/20 και
αρραβώνα και δεν είχαν δει τη γυναίκα
μετακίνησης για τα χειμαδιά το φθινόπω- μωνιάτικα βοσκοτόπια, μέχρις ότου αυτά εξέλεξε νέο ΔΣ. Μπράβο τους και Καλή
που θα αρραβωνιάζονταν. Σε ενδεχόμενη
ρο, γίνεται πίσω μπροστά του Αγίου Δημη- χορταριάσουν. Κάτι αντίστοιχο μπορούσε δύναμη στη συνέχεια.
κάθοδο προς τα χειμαδιά τις ίδιες μέρες
τρίου. Για τα βουνά την άνοιξη, κάπου στις να γίνει και την άνοιξη. Όταν τα βουνά Πρόεδρος: Λάμπρος Ε. Γιαννακός
με αυτήν της νύφης, δεν έχαναν καιρό να
τύχαινε να είναι ακόμα χιονισμένα. Τότε Ανιπρόεδρος: Αλέξανδρος Γ. Φερεντί-
νος
των εκδηλώσεων για τον εορτασμό των
Σύλλογος Σαρακατσαναίων Πελοποννήσου “ΟΙ ΤΣΕΛΙΓΚΑΔΕΣ”, 200 χρόνων από την Επανάσταση του
Γραμματέας: Ειρήνη Χ. Λουτσάρη
Ταμίας: Ανδρομάχη Γ. Χουλιάρα
Βασιλόκ’λουρα – Μπουκ’βάλα 2021 1821 στα χώματα όπου χτύπησε η καρ-
διά του επαναστατικού αγώνα, τιμώντας
Έφορος Υλικού: Χρυσάνθη Γ. Φερεντί-
νου
Με απόφαση του Διοικητικού Συμ- θα γίνει και η έναρξη των εορτασμών έτσι όλους αυτούς τους ήρωες, που με Έφορος χορευτικού και εκδηλώσεων:
βουλίου της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας των 200 χρόνων από την Επανάσταση το αίμα τους αλλά και την αυταπάρνησή Ιφιγένεια Ε. Αθανασίου
Συλλόγων Σαρακατσαναίων (Π.Ο.Σ.Σ.) του 1821. τους μας έδωσαν μια ελεύθερη Ελλάδα. Έφορος Δημοσίων Σχέσεων: Χρήστος
αποφασίστηκε να γίνει για το 2021 Το Δ.Σ. του Συλλόγου Σαρακατσα- Η εκδήλωση προγραμματίζεται να Κ. Κάτσινος.
η κορυφαία εορταστική εκδήλωση της ναίων Πελοποννήσου πιστεύουμε ότι πραγματοποιηθεί το δεύτερο Σαββα- Αντιπρόσωποι στην ΠΟΣΣ: ο Πρόεδρος
κοπής της πίτας των Σαρακατσαναίων θα ανταποκριθεί καταβάλλοντας κάθε τοκύριακο του Ιανουαρίου 2021, το και ο Πέτρος Γ. Ζήγος
«Βασιλόκλουρα - Μπουκβάλα 2021» δυνατή προσπάθεια για την επιτυχία Σάββατο 9 και Κυριακή 10 Ιανουαρίου Συγχαρητήρια και Καλή επιτυχία. Και
στην Πελοπόννησο, σε συνδιοργάνωση των εκδηλώσεων. 2021. αν δεν το προσέξατε, πρέπει να είναι ο
με τον Σύλλογο Σαρακατσαναίων Πελο- Η σημειολογία της απόφασης αυτής Είπαμε προγραμματίζεται, μακάρι να 1ος Σύλλογος Σαρακατσαναίων που οι
ποννήσου «οι Τσελιγκάδες». Παράλληλα συνίσταται στο ότι φέρνει την έναρξη γίνει, έστω και λίγο αργότερα. γυναίκες έχουν πλειοψηφία.
τα
φ. 83 σαρακατσανικα 11

Πολύ σκοτίδιασε ο ουρανός, πάλι να βρέξει θέλει,

Και το ποτάμι ήταν θολό, θολό, θολό κατεβασμένο…. Σκοτίδιασε η Μαυρομηλιά και της Μηλιάς ο κάμπος
Εσύρανε τα ρέματα, εσύραν τα λαγκάδια
Κι εκόπησε το πέρασμα, κι εκόπη το γιοφύρι

Σ
αν να μην μας έλλειπαν τα προβλήματα που συσ- θοκόκκινη. Παραδόσεις είναι, μπορεί να είναι και αλή- Κει που περνάει η κλεφτουρά, οι Κολοκοτρωναίοι
σωρεύτηκαν από τον ιό και την πανδημία που μας θεια. Όλα τα τραγούδια από κάποια αφορμή ξεκίνησαν. Ν.Γ. Πολίτη, «Κλέφτικα Τραγούδια», σελ 31
έφερε, και τα οποία μας ταλανίζουν ακόμα, μας Μερικά ακόμα τραγούδια από γνωστές συλλογές Θάνατος από πνιγμό
ήρθε και ο Ιανός, η κακοκαιρία που μας χτύπησε γύρω σαρακατσάνικων και δημοτικών τραγουδιών: Δεν σε θωρούσα ποταμιά, νερό να κατεβάσεις
στις 20 Σεπτέμβρη με τρεις νεκρούς. Η ασέβεια που δια- Και σήμερα κατέβασες, νεροποντά μεγάλη
Πνιγμός βοσκών
χρονικά δείχνουμε απέναντι στους αρμονικούς νόμους Σέρνεις λιθάρια ριζωτά, πεύκα ξεριζωμένα
Το λέν οι κούκοι στα (ι) βουνά κι οι πέρδικες στα πλάια
της φύσης, μας έφερε το τελευταίο δίμηνο, δυο ακραία
Του λέει ναι πιτρρουπέρδικα, του σέρνει μοιριουλόι Δ. Πετρόπουλος Β, σελ 240
καιρικά φαινόμενα, ένα τον Αύγουστο στην Εύβοια με
-Ποιος έχει πρότα στα (ι) βουνά, πιδιά τζιουμπαναραίους,
έξι νεκρούς και να στις 20-22 Σεπτεμβρίου. Αφήνουμε Του Γιώργου Ζαχείλα
Πες τους να μην τους καρτερούν, να μην τους παντυχαίνουν
στην άκρη την τραγική ιστορία της Μάνδρας του 2018. Δεν σου θαρρούσα Έλυμπε, τόσο να σκοτιδιάσεις. 
Κι οι Δουμουκός κατέβασι μι ήλιου μι φιγγάρι
Του Μάη να ρίξεις τη βροχή του θεριστή το χιόνι,
Του Δημ. Λ. Τάγκα
Το ποτάμι πήρε τη μηλιά να βρέξ΄ ο Γιώργος τα άρματα τα φλωροκαπνισμένα.
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα «χρονολογούνται», Ποια μάνα έχει δυο πιδιά κι ποια αδερφή δυο αδέρφια,
Ποια μάνα έχει δυο πιδιά στουν πόλεμου σταλμένα; Υπάρχουν και άλλα τραγούδια που κινούνται όλα στο
στη μεν Ιουδαϊκή θρησκεία από την εποχή του Νώε, με
Πες της να μην τα καρτιρεί, να μην τα παντυχαίνει ίδιο μοτίβο.
το γνωστό κατακλυσμό του, στη δε ελληνική μυθολο-
γία από την εποχή του Δευκαλίωνα και της Πύρας. Οι Κι τα πιδιά σκουτόθηκαν στης Σαλαμπριάς τη ράχη. Επίσης το πέρασμα θολού ποταμιού στα όνειρα
Σαρακατσαναίοι των Αγράφων διασώζουν ακόμα στη Κι η Σαλαμπριά κατέβασι μι ήλιου μι φιγγάρι. σήμαινε μεγάλο κακό. Κάποια τέτοια τραγούδια (απόψε
λαϊκή παράδοσή τους την ιστορία του μυθικού κατακλυ- Φέρνει λιθάρια ριζιμιά, δέντρα ξεριζουμένα, είδα στον ύπνο μου, είδα στο όνειρό μου θολό ποτάμι
σμού, σύμφωνα με την οποία προσάραξε, το καράβι (η Φέρνει κι μια γλυκουμηλιά τα μήλα φουρτουμένη διάβαινα, θολό κατεβασμένο κ.λπ) αναφέρονται στον
κιβωτός του Νώε) την εποχή του βιβλικού κατακλυσμού, κι απάνω στα κλωνάρια της τ’ αδέρφια σκουτουμένα θάνατο του Κατσαντώνη και υπάρχουν στις βιογρα-
στην Καράβα, (ύψ. 2.186 μ., το ψηλότερο βουνό  των φίες του που εξέδωσε η Αδελφότητα των εν Αθήναις
Θεσσαλικών Αγράφων). Στην κορυφή, λέγεται ότι υπήρ- Για μένα βρέχουν τα (ι) βουνά, για μένα χαλαζώνουν Σαρακατσαναίων Ηπείρου.
χαν και χαλκάδες, κρίκοι που είχε δέσει η κιβωτός.   Για μένα σέρνει ου πόταμος, για μένα κατιβάζει. Μερικές πρόχειρες επισημάνσεις από τα τραγούδια
Τα ακραία αυτά φαινόμενα και οι συνέπειές τους δεν σέρνει λιθάρια ριζιμιά, δέντρα ξεριζουμένα, που αναφέρονται στις φυσικές καταστροφές:
πέρασαν απαρατήρητα από τον δημιουργό των δημοτι- σέρνει κι μια γλυκουμηλιά τα μήλα φουρτουμένη Οι ποταμοί κατεβάζουν σε όλα γλυκομηλιές, το γιατί
κών τραγουδιών, που δεν παραλείπει να τα κάνει τρα- κι απάνω στα κλωνάρια της δυο αδέρφια ‘γκαλιασμένα δεν το ξέρω. Ίσως το ένα αντιγράφει το άλλο (κοινός
γούδι, ίσως μοιρολόι, και να τους δώσει έτσι διαχρονική Γυρίζει του μικρότερο κι λέει στου μιγάλου τόπος που λένε οι φιλόλογοι). Ίσως επειδή τα μήλα είναι
διάσταση. Το χαρακτηριστικότερο από όλα που θυμάμαι, -κράτα αδιρφέ μ’ να σι κρατού, να μην ξεχουριστούμε το φρούτο της αγάπης. Σε όλα τα τραγούδια αυτοί που
χωρίς να ανατρέξω σε συλλογές δημοτικών τραγουδιών Άμα θα ξιχουρίσουμι δε θα ξανασμιχτούμι πνίγονται είναι αδέρφια.
είναι το: -Φόντας θα στίψει η θάλασσα κι γένει περιβόλι Σε κάποια τραγούδια ως επωδός, όταν αναφέρονται
Φόντας θ’ ασπρίσει ου κόρακας κι γένει πιριστέρι, σε γυναίκα, αυτή είναι «ρούσα». Άρα τα τραγούδια δημι-
Σαν πήρα ’ναν κατήφορο στην ά- στην άκρη το ποτάμι Τότι θα ξανασμίξουμι κι θα ξαναβριθούμι ουργήθηκαν από άνδρες που ανέκαθεν είχαν προτίμηση
και το ποτά- άντε ρούσα παπαδιά, και το ποτάμι ήταν θολό
στις ξανθές.
και το ποτάμι ήταν θολό, θολό κατεβασμένο, Πουτές δε σε θυμήθηκα, λαγκάδι λαγκάδι Τελικά σαν να είχε δίκιο, μου φαίνεται, η μάνα του
σέρνει λιθάρια ριζιμιά, δέντρα ξεριζωμένα, Μουρέ ξερολαγκάδι, να κατιβάσεις τόσου Κίτσιου που μάλωνε με το ποτάμι και το πετροβολούσε
σέρνει και μια γλυκομηλιά τα μήλα φορτωμένη Κι τώρα πώς κατέβασις, λαγκάδι λαγκάδι και του ζητούσε επιτακτικά να λιγοστέψει και να γυρίσει
κι ανάμεσα στους κλώνους της δυο αδέρφια αγκαλιασμένα, Μωρέ ξιρουλαγκάδι, νια θάλασσα μιγάλη πίσω για να περάσει αντίπερα, στα κλέφτικα λημέρια.
το ‘να το λένε Γιαννακό και τ’ άλλο Νικολάκη Φέρνεις λιθάρια ριζιμιά, λαγκάδι λαγκάδι Πιθανότατα ήθελε να ανταμώσει τον γιο της και για
Για ιδέστε τα κακόμοιρα, για ιδέστε τα καημένα, Μωρέ ξιρουλαγκάδι, δέντρα ξιρουζουμένα τούτο πίστευε ότι η μητρική αγάπη της έδινα το δικαίω-
αν δε φιλιόνταν ζωντανά, φιλιόντ’ απεθαμένα. φέρνεις κι μια γλυκουμηλιά, λαγκάδι λαγκάδι μα να ζητήσει από το ποτάμι να γυρίσει πίσω.
Το τραγούδι αυτό το πρωτάκουσα από τον Μωρέ ξιρουλαγκάδι, τα μήλα φουρτουμένη Λέξεις για την κακοκαιρία στο σαρακατσάνικο λεξι-
Χριστόδουλο Γ. Κάτσινο το 1957 (πώς θυμάται ο λόγιο:
μικρός!!) στον γάμο του αδερφού του Μήτρου στην Αγία Τα παραπάνω τραγούδια είναι από τη συλλογή της Τ’φάνι (προφανώς από το τυφώνας)
Βαρβάρα Φιλιατών, στον οποίο ήταν κουμπάρα η μάνα Αδελφότητας των εν Αθήνας Σαρακατσαναίων Ηπείρου «Σημείο», (Αυτό δεν ήταν βροχή,’ ηταν «σημείο»,
μου. Το γλέντι γινόταν με γραμμόφωνο, και μάλλον οι (επιμέλεια Θ. Γόγολος, Θεοχ. Γιαννακός). Για το πρώτο
όπως λέμε «Σημεία και Τέρατα»)
πλάκες (δίσκοι) δεν είχαν Σαρακατσάνικα τραγούδια και τραγούδι που το ποτάμι πήρε τη μηλιά υπάρχει κατα-
«Μας έχασε» ή «Χάθ’καμαν»
ο μπάρμπα Χριστόδουλος το χόρεψε τραγουδώντας το γεγραμμένη μία παραλλαγή του από τον Κάρστεν Χέγκ,
Γύρ’σε με τ’ γούλη κάτ’ (ενν. ο ουρανός). Η «γούλη»
με το στόμα. το 1922, στο γνωστό έργο του «Οι Σαρακατσανοι, μια
είναι το στόμα
Ψάχνοντας στο διαδίκτυο είδα ως παλαιότερη ηχο- ελληνική νομαδική φυλή», με τη διαφορά ότι σε αυτήν
Ήρθε η συντέλεια τ’ κόσμ’
γράφηση αυτή της Δόμνας Σαμίου το 1973. Υπάρχει κατέβασε ο Δομοκός και όχι η Σαλαμπριά (ο Πηνειός).
Έσυρε το ποτάμι…
επίσης μια ηχογράφηση του Τάκη Καρναβά. Κάπου επί- Για μένα βρέχουν τα βουνά Γένεται χαλασμός Κυρίου ή χαλασμός τ’ κόσμ’
σης διάβασα ότι το τραγούδι αναφέρεται στον πνιγμό Για μένα βρέχουν τα(ι) βουνά, για μένα χαλαζώνουν
Συνέχεια στο επόμενο …
δυο αδερφιών, που ζούσαν στο Λεσίνι Αιτωλοκαρνανίας Για μένα βρέχει ο ποταμός κατιβασιά μεγάλη
τα οποία πνίγηκαν στα ορμητικά νερά του Αχελώου Σέρνει λιθάρια ριζιμιά, δέντρα ξεριζουμένα, ΥΓ Ακούστε στο youtube το τραγούδι «Σαν πήρα έναν
που είχε πάρει αρκετούς ανθρώπους Για το όνομα του σέρνει κι μια γλυκουμηλιά τα μήλα φουρτουμένη κατήφορο…» από τους Ν. Γιαννακό, Στ. Μπόνια, Θ. Ράπτη.
τραγουδιού, υπάρχουν φήμες που θέλουν η μητέρα των Συλλογή ΠΟΣΣ, επιμέλεια Ευρ. Μακρής, σελ 357 Υπέροχη εκτέλεση. Προσέξτε λένε «θιλό ποτάμι), όχι
παιδιών να ήταν παπαδιά, ρούσα παπαδιά, δηλαδή ξαν- «θουλό». Οι Σαρακατσαναίοι έλεγαν θελός, θελούρα κ.λπ,
Λόγω των περιοριστικών μέτρων μετακίνησης ήταν αδύ-

Νομιμότητα σωματείων και συλλόγων νατη τότε η πραγματοποίηση Γ.Σ. και έτσι αναβλήθηκε σε
συνδυασμό με την αναμονή έκδοσης κανονιστικής πρά-
ξης που θα νομιμοποιούσε τις Διοικήσεις . Περνώντας

Σ
ημαντικά προβλήματα στη λειτουργία, αλλά και τη θητεία του λήγει τον ερχόμενο Μάρτιο. Προβλεπόταν όμως ο καιρός έχει λήξει η θητεία εκπροσώπων ορισμέ-
νομιμότητα σωματείων και συλλόγων προκαλούν Γενική Συνέλευση τον Μάρτιο που δεν έγινε λόγω κορω- νων Συλλόγων που δεν έχουν κάνει εκλογές. Κανονικά
σε πανελλαδικό επίπεδο τα έκτακτα μέτρα αντιμε- νοϊού. Στο φύλλο αυτό δημοσιεύεται πρόσκληση για πρέπει να προηγηθούν οι εκλογές στους Συλλόγους
τώπισης της πανδημίας του κορωνοϊού COVID-19. Αυτό διαδικτυακή Γενική Συνέλευση, παρότι δεν προβλέπεται αυτούς, εκτός και δεν πάρουν μέρος οι αντιπρόσωποι
συμβαίνει, καθώς από την ημέρα εφαρμογής των περιο- στο καταστατικό τέτοιου είδους Γ.Σ. Θα προσπαθήσουμε αυτοί, γιατί υπάρχει κίνδυνος προσβολής του αποτελέ-
ριστικών μέτρων μέχρι σήμερα, τα Δ.Σ. τους δεν είχαν τη να παντρέψουμε την τεχνολογία με την παράδοση σματος. Αν πάλι αποκλειστούν οι Σύλλογοι αυτοί, μπορεί
δυνατότητα να προβούν σε σύγκληση των Γενικών τους Η θητεία του Δ.Σ. της Αδελφότητα Σαρακατσαναίων να προσβάλλουν αυτοί το κύρος των εκλογών διότι δεν
Συνελεύσεων με συνέπεια να έχει λήξει η θητεία τους και Ηπείρου έληξε πρόσφατα αλλά είναι αδύνατο να συγκλη- πραγματοποίησαν Γ.Σ λόγω ανωτέρας βίας.
να είναι μετέωρη η λειτουργία των οργάνων τους. Αυτό θεί Γενική Συνέλευση γιατί με 9 άτομα που είναι ο μέγι- Μύλος, και όταν λέμε μύλος, εννοούμε μύλος….
πρακτικά σημαίνει ότι το ποσοστό των σωματείων που στος αριθμός ατόμων που μπορούν να συγκεντρωθούν
θα έχουν έκπτωτο Δ.Σ. λόγω λήξης της θητείας τους εν σε έναν χώρο δεν υπάρχει απαρτία. Συμπερασματικά: Η επίλυση του προβλήματος με
μέσω πανδημίας θα είναι μεγάλο τους επόμενους μήνες. Ο Σύλλογος Σαρακατσαναίων Θεσπρωτίας κατάφερε νομοθετική παρέμβαση κρίνεται αναγκαία καθώς αφορά
Μάλιστα, λόγω  του φόβου για τη διασπορά του και έκανε Συνέλευση τον Σεπτέμβριο οπότε και ανανεώ- χιλιάδες σωματεία, η θητεία των οποίων έχει λήξει ή σε
κορωνοϊού, ακόμα και αν υπήρχε η δυνατότητα σύγκλι- θηκε η θητεία των μελών. λίγο θα λήξει χωρίς δική τους υπαιτιότητα. Δεδομένης
σης των Γενικών Συνελεύσεων διαπιστώνεται απροθυμία Ο Σύλλογος Σαρακατσαναίων Πρεβέζης έκανε εκλο- της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης που  διαμορφώθηκε  
των μελών τους να προσέλθουν.  γές τον Νοέμβριο του 2018 αλλά έχει τριετή θητεία. και της επιβεβλημένης προστασίας της δημόσιας υγείας,
Σχετικά με τους δικούς μας Συλλόγους: Πάμε τώρα στην ΠΟΣΣ, που είναι δευτεροβάθμιο είναι δύσκολη η σύγκληση των εκλογοαπολογιστικών
Το Δ.Σ. της Αδελφότητας των εν Αθήναις Σωματείο και που εκεί δυσκολεύουν τα πράγματα ακόμα Γενικών Συνελεύσεων σωματείων προκειμένου να ανα-
Σαρακατσαναίων εξελέγη τον Μάρτιο του 2019 και η περισσότερο. Έπρεπε να γίνουν εκλογές τον Μάρτιο. δειχθούν οι  νέες  διοικήσεις  τους!!!
τα
12 σαρακατσανικα
φ. 83

Το τέλος ενός κονακιού ΜΙΚΡOΚΕΙΜΕΝΑ του Θ.Γ. Γόγολου


συνέχεια από την 1η σελίδα μα παραπέρα γιατί η προσέλευση
Τα βιβλία του Ζήση Κατσαρίκα

Ο
των επισκεπτών του Μουσείου ήταν
Είναι χτισμένο στην είσοδο του και είναι πολύ μεγάλη. Μπροστά από
λιμανιού, δίπλα σε ένα φρούριο του το κονάκι μία ενημερωτική ταμπέλα Ζήσης Κατσαρίκας, Σαρακα- γούδι ως βίωμα είναι πάντα παρόν και
17ου αιώνα . πληροφορούσε τους επισκέπτες για τσάνος από την Ξάνθη και μας συγκινεί και μας συναρπάζει, ανά-
Το μουσείο, χτισμένο "από πέτρα, τους νομάδες κτηνοτρόφους, αναφέ- τακτικός αναγνώστης της εφη- λογα με τις προσωπικές εμπειρίες του
μερίδας μας, εξέδωσε τη διε- καθενός.
νερό και άνεμο", σχεδιάστηκε από τον ροντας ως χαρακτηριστικό παράδειγ-
τία (2018 - 2019) τέσσερα βιβλία για τους Στο τρίτο κεφάλαιο συναντάμε ένα
αρχιτέκτονα Rudy Ricciotti σε συ- μα τους Σαρακατσάνους.
Σαρακατσαναίους. Συγκεκριμένα: αφήγημα, το οποίο στηρίζεται σε μια
νεργασία με τον αρχιτέκτονα Roland Ο εξοπλισμός του κονακιού επε-
1) «Οι Πρωτοέλληνες Σαρακατσάνοι» αφήγηση του σαρακατσάνου γέροντα
Carta. Ένας κύβος 15.000 τετραγω- στράφη από το Μουσείο συσκευ-
Ξάνθη 2018 (βιβλίο που αναφέρεται στο Δημ. Κυριάκου. Πρωταγωνιστής του αφη-
νικών μέτρων που περιβάλλεται από ασμένος σε ειδικά ξυλοκιβώτια με
θέμα της καταγωγής των Σ.) γήματος είναι ο ίδιος ο αφηγητής, αφη-
ένα κέλυφος από πλέγμα από οπλι- κατάλληλα προστατευτικά για την
2) «Σαρακατσάνοι, όταν γείται μια περιπέτεια των
σμένο σκυρόδεμα και έχει γίνει σύμ- αποφυγή κτυπημάτων ή ζημιών. Τη
μιλάει το σώμα» Ξάνθη 2018 εφηβικών του χρόνων, όταν
βολο του νέου προσώπου της Μασ- μεταφορά ανέλαβε το τμήμα μετα-
(Μια προσπάθεια ανίχνευ- ήταν ρογιασμένο βοσκόπου-
σαλίας. Οι φοράς έρ-
σης και χάραξης της πορεί- λο σε μιαν εποχή ανασφα-
συλλογές γων τέχνης
ας των Σαρακατσαναίων, λή και γεμάτη κινδύνους
του περι- γνωστής
από τη μακρινή αρχαιότη- (πόλεμος, σκοτωμοί κ.α).
λαμβάνουν διεθνούς
τα έως σήμερα, στηριγμένη Μια αντιπροσωπευτική
περισσό- μεταφορι-
σε ιστορικά, γλωσσικά και ιστορία για τους νομάδες
τερα από κής εται- ανθρωπολογικά στοιχεία) Σαρακατσαναίους και ευρύ-
350.000 ρείας. Φαί- 3) «Σαρακατσάνοι αυτοί τερα για όσους ασκούσαν τη
αντικείμενα, νεται πως είμαστε, έτσι τραγουδά- νομαδική παραδοσιακή κτη-
καθώς και οι ξένοι σέ- με, έτσι μιλάμε» έκδ. του νοτροφία. Ο ίδιος ο συγγρα-
μια μεγά- βονται και Συλλόγου Σαρακατσαναίων φέας κρατά για τον εαυτό
λη ποικιλία αναγνωρί- Νομού Θεσσαλονίκης «Η του τον ρόλο του σχολιαστή
εγγράφων, ζουν τα υλι- ΕΝΩΣΗ», Θεσσαλονίκη 2018 και παρεμβαίνει, όπου χρει-
που περιλαμβάνουν συνολικά ένα κά στοιχεία του πολιτισμού μας πολύ (όπου εξετάζεται σύντομα και περιεκτικά άζεται, να σχολιάσει ή να διευκρινίσει.
εκατομμύριο έργα τέχνης, έγγραφα περισσότερο από εμάς. το θέμα της καταγωγής και παράλληλα Τέλος το τελευταίο και εκτενέστερο
και αντικείμενα, έναν εξαιρετικό θη- Το στήσιμο του κονακιού σε ένα περιγράφονται οι χοροί και τα τραγούδια κεφάλαιο είναι ένα «ευθύ» λεξικό, από το
σαυρό που προωθείται μέσω ενός μεγάλο Ευρωπαϊκό Μουσείο ήταν των Σ. Το βιβλίο κλείνει με ένα εκτενές σαρακατσάνικο ιδίωμα στην κοινή ελλη-
φιλόδοξου προγράμματος μόνιμων από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της λεξικό του σαρακατσάνικου γλωσσικού νική. Περιλαμβάνει, αν υπολόγισα καλά,
και προσωρινών εκθέσεων. Αδελφότητάς μας, και πιστεύουμε ιδιώματος) οχτώ χιλιάδες λήμματα. Μια πλούσια
Το Mucem ενδιαφέρεται για τις ότι συνέβαλε στη διάδοσή του πολι- 4) «Έτσι τα λέμε οι Σαρακατσάνοι», συγκομιδή λέξεων και φράσεων από το
σύγχρονες πτυχές των ευρωπαϊκών τισμού και της ταυτότητας των Σα- Ξάνθη 2019 (πρόκειται για ένα αντίστρο- ιδίωμα των Σ. Έχω γράψει και σε άλλο
και μεσογειακών πολιτισμών. Αυτό ρακατσαναίων, πέρα από τη δική μας φο λεξικό, από την κοινή ελληνική στο μου σημείωμα, εκφράζοντας τον θαυ-
που κάνει το Mucem τόσο μοναδικό, στάνη, πέρα από δικό μας τόπο. σαρακατσάνικο ιδίωμα). Κοντολογίς μια μασμό μου για τους λεξικογράφους, ότι
είναι ότι αφηγείται, αναλύει και ρίχνει Το κονάκι δεν χτίστηκε έτσι ξαφ- εκδοτική ομοβροντία. είναι σκαπανείς στο απέραντο ορυχείο
φως στα αρχαία θεμέλια αυτού του νικά. Δεν ήρθαν από το Μουσείο Η εκδοτική αυτή «έκρηξη» δεν σημαί- της γλώσσας. Ιδιαίτερα εκείνοι που κατα-
λίκνου του πολιτισμού και τις εντά- αναζητώντας στην Ελλάδα κατα- νει σε καμιά περίπτωση βιασύνη ή γίνονται με την καταγραφή ιδιωματικών
σεις που το διατρέχουν από τότε, όλα σκευαστές Σαρακατσάνικων κονα- προχειρότητα. Προϋποθέτει μακροχρόνια λέξεων. Τα ιδιώματα είναι, κατά κανόνα,
στο ίδιο μέρος και με το ίδιο πάθος. κιών. Κάποιοι έλληνες και ευρωπαίοι έρευνα, μόχθο πολύ και μεγάλη βιβλιο- γλώσσες προφορικές που χρόνο με τον
Επίσης, είναι μια πλατφόρμα για συ- επιστήμονες γνώρισαν την Αδελφό- γραφική στήριξη. Ο συγγραφέας, αν και χρόνο χάνονται μαζί με εκείνους που τις
ζητήσεις για θέματα της Μεσογείου. τητα μέσα από τις δράσεις της (εκθέ- οι σπουδές του κλίνουν προς τη θετική μιλούν. Οι λεξικογράφοι των ιδιωμάτων
Στόχος του μουσείου είναι να σεις φωτογραφίας, εκδόσεις κ.λπ) και κατεύθυνση, χειρίζεται το υλικό του με διασώζουν μαζί με τις λέξεις κομμάτια
προωθήσει τη μεσογειακή κληρονο- στη συζήτηση που είχαμε μαζί τους τη σχολαστικότητα και την ευρυμάθεια ζωής απ’ το παρελθόν, καθώς αυτές οι
μιά, να συμμετάσχει στη δημιουργία προτάθηκε από μας το στήσιμο ενός καλού φιλολόγου. Επιχειρεί μιαν ολιστική λέξεις παραπέμπουν σε υλικά πράγματα
νέων ανταλλαγών στην περιοχή και, κονακιού μέσα στο Μουσείο, για να αντιμετώπιση του θέματός του, προσπα- που χάθηκαν, σε ανθρώπινες σχέσεις
κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου αναδειχθεί με τον τρόπο αυτό πληρέ- θώντας να το «πολιορκήσει» από όλες τις που δεν υπάρχουν πια, σε κοινωνικές
βαθιάς αναταραχής, να βοηθήσει να στερα η Σαρακατσάνικη ζωή. πλευρές, πράγμα εξόχως δύσκολο. Στην εκδηλώσεις λησμονημένες. Μια λέξη που
τεθούν τα ένα μέρος όπου, τόσο σε Το τέλος του κονακιού μας γεμίζει προσπάθειά του αυτή, είναι αναπόφευ- διασώζεται είναι ένα κερί αναμμένο που
εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, οι ευθύνη στο να αναζητήσουμε άλλους κτο να οδηγείται σε ορισμένες επαναλή- φωτίζει έστω και αμυδρά όψεις ζωής απ’
άνθρωποι μπορούν να αποκτήσουν σύγχρονους τρόπους διάδοσης των ψεις και αλληλοεπικαλύψεις από βιβλίο το παρελθόν.
καλύτερη κατανόηση της Μεσογείου. πολιτισμικών μας στοιχείων. Οι καιροί σε βιβλίο. Άλλωστε οι επαναλήψεις αυτές Τα λεξικά του Ζήση Κατσαρίκα, όπως,
Σ’ αυτό το περιβάλλον «φιλοδό- είναι φυσικά δύσκολοι, αλλά και όταν βοηθούν τον αναγνώστη που δεν διαθέτει άλλωστε, και τα λεξικά του Θόδωρου
ξησε» και το δικό μας κονάκι να είναι ξεκίνησε η ιδέα για το στήσιμο του όλη τη σειρά των βιβλίων. Βιβλία ωστόσο Γιαννακού (Σαρακατσάνικη Λαλιά)
πρεσβευτής της Σαρακατσάνικης πα- κονακιού δεν ήταν εύκολα τα πράγ- καλογραμμένα και μεθοδικά οργανωμένα. και του Γιώργου Φυτιλή (Λαλιά των
ράδοσής, όχι μόνο στη Γαλλία αλλά ματα. Το τρίτο, κατά σειράν, βιβλίο, Σαρακατσαναίων) έχουν ξεχωριστή σημα-
και σ’ όλη την Ευρώπη αλλά και ακό- «Σαρακατσάνοι αυτοί είμαστε…..», απο- σία: συμπληρώνουν άλλες παλιότερες
τελεί ουσιαστικά μια σύνοψη της όλης λεξικογραφικές προσπάθειες (Χεγκ,
Επετειακή για το 1821 έκδοση της εφη- συγγραφικής προσπάθειας του συγγρα- Γεωργακάς, Χατζημιχάλη, Μακρής, κ.ά),
φέα. Το βιβλίο αυτό, που προλογί- οι οποίες περιορίστηκαν στο σαρακατσά-
μερίδας «Σαρακατσάνικα Χαιρετήματα» ζει ο Βασίλης Σερμπέζης, αναφέρεται νικο ιδίωμα της Ηπείρου, αφήνοντας απ’
Τον Μάρτιο που μας έρχεται συμπληρώνονται 200 χρόνια από τον ξε- και στο πρόβλημα της καταγωγής των έξω τη γλώσσα των Σαρακατσαναίων της
σηκωμό του 1821. Λογικό είναι να αφιερώσουμε το 85ο φύλλο, που τότε Σαρακατσαναίων και στους χορούς και Μακεδονίας, της Θράκης, της Βουλγαρίας
περίπου θα εκδοθεί, στο μεγάλο αυτό γεγονός. Μάλιστα, με το φύλλο εκεί- στα τραγούδια τους, καθώς και στο και άλλων περιοχών. Διασώζονται σε
νο συμπληρώνονται 20 χρόνια αδιάκοπης έκδοσης της εφημερίδας. Όσοι γλωσσικό τους ιδίωμα. Πρόκειται για ένα αυτά τα λεξικά λέξεις και γλωσσικές
θέλουν να γράψουν κάποιο σχετικό κείμενο και ιδίως για την προσφορά βιβλίο στο οποίο ο συγγραφέας συστήνει φόρμες σε μια περίοδο που ο κίνδυνος
των Σαρακατσαναίων στον απελευθερωτικό αγώνα του 21, ας ασχολη- τους Σ. στο ευρύ κοινό και παράλληλα να χαθούν ολότελα είναι άμεσος. Διαβάζω
θούν από τώρα. Για να μην υπάρξει επικάλυψη των θεμάτων παρακαλούμε με τον τρόπο του «αυτοσυστήνεται». ότι η Π.Ο.Σ.Σ. συγκρότησε μια επιστημο-
για τη συνεννόηση με τη συντακτική επιτροπή. Παραθέτει σύντομα και περιεκτικά όλες νική επιτροπή, για να μελετήσει το σαρα-
τις απόψεις που διατυπώθηκαν σχετικά κατσάνικο γλωσσικό ιδίωμα. Οι εργασίες
με την καταγωγή των Σ, για να καταλήξει που προανέφερα μπορούν να βοηθήσουν
Αδελφότης των εν Αθήναις Σαρακατσαναίων Ηπείρου στην προσωπική του άποψη. πολλαπλώς την προσπάθεια αυτή.
Πρόσκληση σε διαδικτυακή Γενική Συνέλευση Στο δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου
του περιγράφει τους σαρακατσάνικους
Συμπερασματικά, τα βιβλία του Ζήση
Κατσαρίκα πλουτίζουν τη σχετική με
Σας καλούμε στην ετήσια Γενι- Η Γενική συνέλευση θα πραγμα-
χορούς, καταγράφει και σχολιάζει μια τους Σαρακατσαναίους βιβλιογραφία.
κή Συνέλευση της Αδελφότητας τοποιηθεί μέσω της εφαρμογής
σειρά από σαρακατσάνικα τραγούδια. Είναι βιβλία γραμμένα με αγάπη και
την Τετάρτη 25 Νοεμβρίου, ώρα Zoom.
Οι σχολιασμοί του δεν σχετίζονται με γνώση. Είτε συμφωνείς με τις απόψεις
19.00 με θέματα: Πληροφορίες για τον τρόπο συμ-
τις γνωστές φιλολογικές ερμηνείες˙ είναι, του, είτε διαφωνείς, ένα είναι σίγουρο:
• Απολογισμός ΔΣ μετοχής στο τηλέφωνο 210 5240777.
περισσότερο καταγραφή των βιωματικών σε προβληματίζουν, σε κάνουν να βγεις
• Έκθεση εξελεγκτικής επιτροπής Πρέπει να γίνει έγκαιρα η αναγγελία
σχέσεων και των συναισθηματικών αντι- από το καβούκι του εφησυχασμού και να
• Προγραμματισμός δράσεων για της συμμετοχής για να αντιμετωπι-
δράσεών του σε σχέση με τα τραγούδια. ξανασκεφτείς τις «βεβαιότητές» σου.
το υπόλοιπο χρονικό διάστημα σθούν πιθανά προβλήματα.
Καταδεικνύει έτσι ότι το δημοτικό τρα-