_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

UVOD
Svijet u kojem danas živimo karakteriše brz naučno-tehnički i tehnološki razvoj, koji permanentno mijenja tempo privrednog i društvenog života. To vrijeme označavamo kao vrijeme tzv. "informacijskog društva". Informaciona tehnologija, informacioni sistemi i njihova primjena u okviru poslovnih sistema poslednjih decenija doživljavaju snažan razvoj. Elektronski računari pretvaraju se od uređaja za masovnu obradu podataka u uređaje za informacije. To je ključni momenat koji mijenja samu suštinu informacionog sistema, a posebno mjesto i ulogu informacionih sistema u poslovnim sistemima. Naročito u ekonomskoj sferi postaje sve značajnije raspolaganje informacijama, posjedovanje i korištenje informacione tehnologije. Dinamika razvoja informacionih sistema i "informacione industrije" postaje pokretačka snaga privrednog i društvenog napretka. Svakako je teško reći da li je informaciona tehnologija presudno uticala na društvene odnose ili je bilo obrnuto. U svakom slučaju može se reći da postoje veoma intenzivni interaktivni odnosi. Složene relacije između ekonomske i informatičke sfere mogu se sagledati sa dva aspekta. Prvi aspekt je značaj i oblik uticaja informacione tehnologije na obavljanje ekonomske djelatnosti. Svakako da je ekonomija upućena na korištenje informacione tehnologije jer bilo da se radi o pojedinom preduzeću ili o cjelokupnoj nacionalnoj ekonomiji svakodnevna aktivnost je korištenje velikog broja podataka, i na osnovu njihove analize donošenje poslovnih odluka. Dinamičan razvoj privredne aktivnosti neprekidno prozvodi nove informacije koje treba da budu sakupljene, obrađene i sačuvane. S druge strane ekonomski sistem da bi funkcionisao mora da koristi određene podatke i informacije u cilju donošenja racionalnih odluka. Sve ove zahtjeve, njihovo usklađivanje i optimizaciju kroz povezivanje ulaznih i izlaznih tokova podataka, na najbolji način može da ostvari samo dobro planiran i realizovan informacioni sistem. Pored kvantitativnih prednosti koje pruža informaciona tehnoogija kroz efikasnu i brzu obradu podataka, ona iz osnova mijenja i kvalitet poslovanja mijenjanjem starih i stvaranjem novih metoda poslovnog upravljanja i odlučivanja. Na primjer, ako proces upravljanja podijelimo na aktivnosti planiranja, organizovanja, rukovođenja i kontrole svakako da nema te aktivnosti u kojoj se informatika ne primjenjuje. Informacioni sistem utiče na menadžment organizacije realizacijom jedne od osnovnih funkcija informacionog sistema, a to je da osoblju i menadžerima, snadbijevajući ih potrebnim informacijama, omogući efikasno istraživanje procesa i uvid u ponašanje organizacije, tako da mogu 1

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

efikasnije i efektivnije da se koriste svojim umijećem izvršenja zadataka, planiranja, organizovanja, vođenja i kontrolisanja, kako bi postigli poželjan razvoj, rast i prosperitet organizacije. Od informacionog sistema se očekuje da pomogne efektivno i efikasno funkcionisanje organizacije obezbijeđujući da prava informacija u pravi čas, u pravom obliku i u pravoj količini prispije pravoj osobi – korisniku, odnosno menadžeru u organizaciji. Informacioni sistem, budući da pomaže u snabdijevanju i distribuciji informacija, pretpostavlja usvajanje posve različitog menadžerskog stila u procesu poslovnog odlučivanja, koji bi više bio zasnovan na analitici, a manje na provizornim procjenama i nagađanjima. Iz tog razloga, menadžeri sve više traže rješavanje problema na temelju novih analitičkih i integrišućih znanja i vještina, te informacionog sistema, a sve manje na osnovu intuicije. Uspješno upravljanje preduzećem i uspješno vođenje biznisa je nemoguće organizovati bez pouzdanih podataka odnosno informacija. Upotreba informacione tehnologije je bila različita od perioda do perioda. U početku, krajem pedesetih, i početkom šezdesetih godina ovog vijeka, primjena informatike svodila se isključivo na korištenje sistema za obradu transakcija (Transaction Procesing System). Taj koncept najčešće se naziva "automatska obrada podataka" (Data Processing). Tokom šezdesetih godina dolazi do značajnih tehničkih inovacija u oblasti telekomunikacija. Prenos podataka i informacija na velike udaljenosti postaje ostvariv u tzv. "realnom vremenu". Time se stvaraju preduslovi da se informaciona tehnologija ne koristi samo za obradu podataka već i za prenos i plasiranje informacija (Information Reporting System). U situaciji kada je dostupno obilje često kontradiktornih informacija tradicionalne metode intuitivnog odlučivanja pokazale su se nemogućim. Zbog toga dolazi do promjene ne samo objekata odlučivanja već i do promjena u načinu i tehnologiji donošenja najvažnijih poslovnih odluka. Informativnu osnovu obezbjeđuju tzv. sistemi za podršku odlučivanju (Decision Support System). U periodu od poslednjih trideset godina razvoj računarske tehnike bio je veoma dinamičan. U oblasti računarske opreme značajan napredak ostvaren je u pogledu brzine obavljanja operacija, memorijskih kapaciteta, snage mikroprocesora i raznovrsnosti i kvaliteta periferne opreme. Primjena informacione tehnologije u poslovnim sistemima zahtjeva veoma sveobuhvatan i kompleksan pristup. Prije svega treba definisati pojmove informacioni sistem i informaciona tehnologija. Neophodno je sagledati svaki poslovni sistem ponaosob a za to su potrebna i odgovarajuća znanja iz teorije sistema. 2

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

Informacioni sistemi se primjenjuju u različitim djelatnostima koje imaju svoje specifičnosti. Te specifičnosti imaju uticaja na karakteristike informacionog sistema koje poslovni sistem mora da posjeduje. Za postizanje ciljeva uspostavljanja informacionog sistema neophodno je da on bude efikasan. Organizacija podataka treba da bude zasnovana na jedinstvenoj bazi podataka podržanoj odgovarajućim programskim rješenjem, odnosno sistemskim i aplikativnim softverom. Posebnu pažnju treba posvetiti projektovanju informacionog sistema za poslovni sistem. Pod projektovanjem se podrazumjeva utvrđivanje faza izgradnje, specifikacija metoda, tehnika i sredstava projektovanja, kao i uvođenje, praćenje i ocjena projektovanog informacionog sistema. Iz teorije organizacije poznati su brojni interni i eksterni faktori, koji determinišu organizaciju, pa prema tome i projektovanje informacionog sistema. Bez razumijevanja prirode, strukture i dinamike organizacije, njenih unutrašnjih procesa, ponašanja, kao i njene interakcije sa okruženjem, nezamislivo je izgrađivanje informacionog sistema date organizacije. Posebnu ulogu informaciona tehnologija ima u upravljanju poslovnim sistemom. Informacioni sistem neće ispuniti cilj zbog kojeg je stvoren ako se svede samo na obradu podataka. Zbog toga su stvoreni tzv. upravljački informacioni sistemi" (MIS – Management Information Systems) čiji su produkt unaprijed definisane informacije za potrebe rukovođenja. Za rukovodioce na nižim i srednjim nivoima te su informacije detaljne, dok su za više rukovodioce to uglavnom uopštene informacije. Viši nivo podrazumjeva sistem za podršku u odlučivanju koji treba da omogući rješavanje problema koji nisu struktuirani već su veoma specifični. Na najvišem nivou su "ekspertni sistemi" (Expert Systems) koji se zasnivaju na bazama znanja projektovanim od strane eksperata i koji imaju mogućnost samoučenja.

3

obrađuje isporučuje informacije važne za organizaciju i društvo. čuva. pohranjuje. a u cilju pomoći donošenju odluka. Informacioni sistem bilo kog ekonomskog subjekta jedan je od njegovih podsistema. postupaka i resursa oblikovanih tako da bi se potpomoglo postizanje nekog cilja._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi I. INFORMACIONI SISTEMI 1. Pored toga postoji i ekonomski zahtjev da se ovi zadaci obave uz što niže troškove. tako da budu dostupne i upotrebljive za svakog ko se želi njima koristiti. obrađuje i isporučuje informacije. Svaki poslovni sistem. POJAM INFORMACIONE TEHNOLOGIJE I INFORMACIONIH SISTEMA U literauri se sreće mnogo različitih definicija informacionih sistema. Zbog toga i cilj informacionog sistema mora da bude usklađen sa opštim poslovnim ciljevima. Cilj informacionog sistema je pribavljanje potrebnih informacija za vođenje poslovnog procesa i upravljanje organizacijom. 4 . tj. klijente. Zbog toga svrha informacionog sistema jeste da upravljačkoj strukturi osigura tačne i pravovremene informacije potrebne za donošenje odluka. ali ne mora. pohranjuje. odnosno organizacija mora da ima svoj informacioni (pod)sistem koji prikuplja. zaposlene i ostale. Informacioni sistem aktivni je društveni sistem koji se može. uključujući poslovodstvo . čuva. Internacionalna federacija za obradu informacija (Internacional Federation for Information Prosessing IFIP) definiše informacioni sistem na sljedeći način: "Informacioni sistem je sistem je sistem koji prikuplja. koristiti informacionom tehnologijom". informacioni sistem svojim funkcionisanjem mora da poboljša funkcionisanje cijelog poslovnog sistema kako bi se postigli što bolji rezultati poslovanja. Razvojem računara došlo je do mnogo intenzivnjije upotrebe informacija i do povećanog povjerenja u donošenje upravljačkih odluka na bazi informacija. prerade. Osnovni cilj svakog informacionog sistema je da omogući prikupljanje podataka i prikazivanje dobijenih informacija na najbolji način. Jedna od najopštijih je da se pod informacionim sistemom podrazumjeva skup metoda. koordiniranju i kontroli u organizaciji. skladištenja i slanja informacija. Informacioni sistem se može definisati kao set međusobno povezanih komponenti koje funkcionišu zajedno u procesu izbora.

omogućava joj da komunicira unutar sebe i sa svojim okruženjem. kreiranje novih proizvoda i usluga. Prema tome. Na osnovu navedenog bitno je uočiti sljedeće: 1. a u drugim se koriste moderna informaciona tehnologija. analizu problema. a koje treba da transformišu resurse podataka u informacione podatke". što upućuje na zaključak da informacioni sistem postoji i onda kada nema računarske podrške. a kompleksnost se odnosi i na strukturu elemenata i na strukturu veza kako u okviru sistema tako i sa okruženjem. obrade. Takođe. IS pomoću tri aktivnosti proizvode informacije koje su potrebne organizaciji za donošenje odluka. pojedinačnom od tih djelatnosti. procesiranje (prerada prikupljenih podataka iz organizacije i okruženja u razumljivije. IS zahtjevaju i povratnu informaciju. 2. Informacioni sistem je kompleksan organizacioni sistem. Informacioni sistem djelujući u okviru neke organizacije. IS služe kao pomoć menadžerima i zaposlenima u analiziranju problema. koja podrazumijeva da "izlaz" odlazi do određenih članova organizacije koji će ih vrijednovati ili napraviti ispravke u fazi ulaza. uslov opstanka bilo koje organizacije je da raspolaže adekvatnim informacionim sistemom. u kojem su razrađeni postupci informacionih aktivnosti. memorisanja i kontrole. To znači da informacioni sistem obuhvata i kompjuterizovani i nekompjuterizovani dio informacionih djelatnosti. 5 . Pojam informacionog sistema znatno je širi u odnosu na računar i računarsku obradu podataka. IS sadrže informacije o značajnim ljudima. 3. može se zaključiti – da bi postala konkurentan učesnik na internacionalnom tržištu. organizaciji su potrebni moćni informacioni i komunikacijski sistemi. Na osnovu svega navedenog. ali i njenom okruženju. softver(programi i procedure) i ljudske resurse (korisničke i specijaliste) radi sprovođenja aktivnosti ulaza. mjestima i elementima u oprganizaciji. Ove aktivnosti su: ulaz (podrazumijeva sakupljanje neobrađenih podataka iz organizacije i okruženja). kontrolu operacija. što znači da se ne može poistovijetiti sa jednom. Iz toga proizlazi da informacioni sistem može biti manuelan ili podržan informacionom tehnologijom._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Odnosno "Informacioni sistem je sistem koji koristi hardverske resurse (mašine i medije). razvijanju (kreiranju) novih proizvoda. korisnije oblike) i izlaz (odnosi se na transfer podataka ljudima ili aktivnostima kojima su potrebni). Informacioni sistem obuhvata sve informacione djelatnosti . U nekim organizacijama te postupke obavljaju ljudi. odnosno kompjuterizovan. izlaza.

akcionari i regulatorne agencije. djelatnosti i menadžmenta. dobavljači. interaguju sa organizacijom i njenim IS. kao što su kupci. Međutim. Faktori okruženja. konkurenti. menadžmenta. Opšti cilj je da stvori neophodne preduslove za bolje funkcionisanje organizacije i ostvarivanje boljih rezultata poslovanja. čiji je on podsistem i sa njima moraju biti usklađeni. Funkcionisanje Informacionog sistema u okruženju itu c ij A kc io n a ri _ i~k a R adn . Postoje tri osnovne aktivnosti IS – ulaz.. ljudi. Što je u konkretnom slučaju optimalno zavisi od čitavog niza okolnosti. 6 s F in a n ijs k e_ i n st AP i UN T J E Slika 1. ne postoji jedan uopšten model informacionog sistema koji je adekvatan i optimalan za svaku organizaciju. Svakako treba imati na umu činjenicu da se organizacije međusobno razlikuje po nizu obilježja kao što su ciljevi. ciljeva i okruženja. IS sistem sadrži informacije o organizaciji i njenom okruženju. procesiranje i izlaz. društvena uloga. P O d n ic a Z a je K S O e R G A L N n A p a v O V P o tro {a~ iR T N O m A e L O A n t O K R nc M P S O P I a T c i o r a v r { n d N n ` ije a n c ij u re nk Ko ge e_ a V lad in R n V f E o r m U I z i s l j a ~ i i n k f i s o i t e r m i n m i : f o r m a c i o n a i c i o s i E k I e N P UP TR O C EO S U I u` udr en ja RT Do bav lja ~ o n o L j u d N o v P r o s O p r E n e I n f o k r ig a r ne si zu aR r cs o i i R r o c e s i : a c F i z i ~ k a d U t o r M a r k e t i nD e m a F i n a n s i j eI r g i j a K a d r o v i O r m a cD i j r a u g i p r m i Os p u i i b e i s s t lr u i b g u e p r i n g o n f o r m s t a l i o c e s i o : ob en s c a e o l u g e : i j a s i c i j e f e k t i Ciljevi informacionog sistema proističu iz ciljeva organizacije. prikazano je funkcionisanje IS. koja slijedi._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Na slici 1. To drugim riječima znači da je svaka organizacija relativno jedinstvena kombinacija strukture.

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

Upravo zato informacioni sistem projektovan za jednu organizaciju ne može direktno biti preslikan u druge organizacije. Postojanje i razvoj bilo kojeg poslovnog sistema nemoguće je zamisliti bez aktivnosti prikupljanja, obrade ili razmjene informacija. Sve ove aktivnosti obavlja informacioni sistem koji neminovno predstavlja objektivno postojeći konstitutivni dio svake savremene organizacije, odnosno njen podsistem. Isto se odnosi i na proces upravljanja i odlučivanja (menadžmenta), koji su po svojoj suštini prevashodno informacioni procesi. Upravo iz tog razloga je potrebno da savremeni menadžeri posjeduju neophodna informatička znanja u korištenju informacione tehnologije, budući da su oni ti koji donošenje odluka treba da zasnivaju na informaciji i znanju, a ne na intuiciji i psihološkim faktorima. Informacioni sistemi se mogu objasniti i na sledeći način – predstavljaju rješenje za organizaciju i mendažment, bazirano na informacionoj tehnologiji, na izazove koje postavlja okruženje. Da bi u potpunosti razumjeo IS, menadžer mora poznavati organizacione, menadžment i tehnološke dimenzije sistema, kao i njihovu moć da obezbijede rješenja za izazove i probleme iz poslovnog okruženja. IS je više nego kompjuter. Efektivno korištenje IS zahtjeva razumijevanje organizacije, menadžmenta i informacione tehnologije koje utiču na sistem i čine sistem. Svi informacioni sistemi mogu biti opisani kao organizaciona i menadžment rješenja na izazove koje nameće okruženje.

Slika 2. Odnos IS sa organizacijom, tehnologijom i menadžmentom

7

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

Kako je glavni cilj informacionog sistema da omogući prikupljanje podataka i prikazivanje dobijenih informacija na najbolji način, postavlja se kao prvi zadatak izbor mašinske i programske opreme i donošenje odluke o tipu organizacije podataka. U poslovnim informacionim sistemima koriste se dva tipa organizacije podataka u obliku: datoteka baza podataka.

Datoteka je kolekcija povezanih slogova iste strukture koji su smješteni na sekundarnim memorijskim medijumima. Informacioni sistem koji ima ovakvu organizaciju podataka je osposobljen da prihvata i čuva podatke i da prikazuje rezultate speifične primjene na bazi odgovarajućih ulaza. Organizacija podataka u baze podataka predstavlja savremeni trend u oblasti poslovnih informacionih sistema. Baza podataka je skup podataka koji su povezani preko određenih relacija. Ove relacije formira ili održava jedan ili više programa koji se nazivaju upravljački sistem baze podataka (Data Base Managament System – DBMS).

8

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

2. FUNKCIJE INFORMACIONOG SISTEMA
Funkcije informacionog sistema su brojne i raznovrsne ali se ipak mogu svesti na dvije: funkcija dokumentacije funkcija upravljanja.

Funkcija dokumentacije omogućava subjektima poslovnog sistema ostvarivanje kontrole i ocjenu preduzetih akcija. Funkcija upravljanja kao osnovna funkcija informacionog sistema omogućava da svi subjekti jednog poslovnog sistema imaju na raspolaganju relevantne informacije kako bi bili u mogućnosti da donose odgovarajuće poslovne odluke. Savremena poslovna organizacija teško se može predočiti na uobičajen način, putem organizacionih šema, tj. "hijerarhije" kvadratića povezanih linijama. Danas je korisnije organizaciju posmatrati kao kompleks sistema za rješavanje različitih poslovnih problema koji izviru iz različitih promjena sa kojima se organizacija susreće, a čije se strukture mogu opisati informacionim tokovima. Informacioni sistem predstavlja "krvotok" tako shvaćene savremene organizacije, jer pruža "hranu" donosiocima odluka u rješavanju problemskih situacija. Informacioni sistem djeluje unutar nekog poslovnog sistema omogućavajući mu da komunicira unutar sebe i sa svojim okruženjem. Samim tim i funkcije informacionog sistema poslovnog sistema nastaju, traju tokom postojanja i prestaju kada nestaje poslovni sistem. Budući da u poslovni sistem ulaze i izlaze materijali, energetski i informacioni tokovi, zadatak informacionog sistema je da preuzima informacije, obrađuje ih i prerađene prezentuje poslovnom sistemu i okruženju. Poslovni sistem dobija informacije iz raznih izvora, spoljnih i unutrašnjih, a informacioni sistem ih obrađuje u nove, korisne informacije. Cilj informacionog sitema je da poslovni sistem snabdije potrebnim informacijama, kako pri izvođenju poslovnog procesa, tako i pri upravljanju poslovnim sistemom. Kada se govori o poslovnom procesu, misli se na osnovnu djelatnost posmatranog poslovnog sistema. Iako svaka organizacija ima svoj specifičan poslovni proces, informaciona tehnologija je pronašla svoju primjenu gotovo svugdje i doprinijela podizanju efikasnosti odvijanjanja poslovnog procesa. U mnogim poslovnim procesima nemoguće je konkurentno obavljati posao bez primjene informacione

9

da bi omogućio njeno uspješno funkcionisanje. odnosno informacije se dostavljaju relavantnim korisnicima i oni služe kao podloga za donošenje odluka.  prenos i obrada podataka – obrada podataka je proces pretvaranje podataka u informacije. oni se radi daljeg korištenja memorišu i arhiviraju i  distribucija podataka i informacija korisnicima – na kraju. a takođe o ekonomskim. Samim tim je i automatizacija poslovnog procesa jedan od važnih zadataka informacionog sistema zasnovanog na informacionoj tehnologiji. političkim. tehnološkim. snabdjevajući ih potrebnim informacijama. obrađeni podaci. pravnim i drugim važnim aspektima okruženja organizacije. socijalnim. informacioni sistem poslovnog sistema. Iz naprijed navedenog evidentno je da se djelatnost informacionog sistema može dekomponovati na sljedeće aktivnosti:  prikupljanje i evidentiranje podataka – aktivnosti obuhvatanja podataka na mjestima njihovog nastanka. omogući efikasno istraživanje procesa i uvid u ponašanje organizacije tako da mogu efektivnije i efikasnije da se koriste svojim umijećem izvršenja zadataka planiranja. kodira. proizvodnji. kako bi postigli poželjan rast. vođenja i kontrolisanja._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi tehnologije.organizovanja. razvoj i prosperitet organizacije. odnosno korisniku u organizaciji. pa i o samome sebi. Jedna od osnovnih funkcija informacionog sistema jeste da osoblju menadžerima.  memorisanje i arhiviranje podataka i informacija – kada se podaci obrade. Uopšteno govoreći. radnom osoblju. 10 . upravlja tokovima podataka i informacija od njihovog izvora do korisnika koji ih koristi u procesu odlučivanja. Od informacionog sistema se očekuje da pomogne efikasno i efektivno funkcionisanje organizacije obezbjeđujući da prave informacije u pravi čas. sintetizuje i prezentira informacije o marketingu. u pravom obliku i u pravoj količini prispiju pravoj osobi. skladišti. Informacioni sistem neke organizacije prikuplja.

Aktivnosti poslovnog informacionog sistema Odlučivanje u organizaciji predstavlja proces transformacije informacija u odluku. Da pravovremeno i u potpunosti odgovori na sve informacione zahtjeve korisnika poslovnih funkcija. Da obezbijedi kompletnu dokumentacionu osnovu za praćenje poslovnih događaja između 1. ključne funkcije informacionog sistema u organizaciji. obradu. od informacionog sistema se očekuje da adekvatnim. Polazeći od osnovne funkcije informacionog sistema. čuvanje i pristup informacijama kada je to potrebno. Int . Može se reći da su računarsko pokrivanje poslovnih transakcija i osiguranje potrebnih informacija menadžerima u odgovarajućem vremenu i upotrebljivom formatu. kao i sa okruženjem uopšte._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Slika 3. poslovnih funkcija i odlučivanja. 11 2. koji bi omogućavao prikupljanje. a to je da doprinese uspješnom poslovanju organizacije. Pri tome se ne smije zaboraviti da se savremeni informacioni sistemi ne mogu projektovati bez adekvatne računarske podrške. Potreba za izgradnjom efikasnog informacionog sistema. pravovremenim i pouzdanim podacima i informacijama obezbijedi ekonomičnu realizaciju poslovnih procesa. kao i podršku pri donošenju poslovnih odluka. nameće se kao imperativ. Ovu funkciju karakterišu i određeni specifični ciljevi koji se postavljaju pred informacioni sistem: 1.

Savremene informacione tehnologije. brzog i jednostavnog pristupa svim korisnicima Obezbjeđivanje brzog i jeftinog pristupa ogromnim količinama informacija širom svijeta Mogućnost komunikacije i saradnje bilo gdje i u bilo koje vrijeme Porast efikasnosti i efektivnosti ljudi koji rade u grpama na jednom mjestu ili na nekoliko lokacija 12 . kako bi kao posebna cijelina unaprijedio uspješnost rada cijele organizacije. poboljšava komunikacije u organizaciji. on mora da posjeduje određeni kvalitet. koordinisanje aktivnosti i kontrolisanje. poput intraneta. za razliku od organizacije sa razvijenim informacionim sistemom koja koristi sve raspoložive mogućnosti savremene informacione tehnologije. elektronskog poslovanja.Od informacionog sistema organizacije se ne očekuje samo da prikuplja i obrađuje informacije o promjenama iz okruženja. pristup eksternim bazama podataka. ukoliko obezbijedi prikupljanje onih podataka na osnovu kojih će se kreirati kvalitetna informaciona podloga neophodna za uspješno odlučivanje. skupove podataka koji su relavantni za saglasnost stanja organizacije. tj. Glavne koristi od informacionog sistema: • • • • • • Izvršavanje radnji velikom brzinom. Organizacija koja nema razvijen informacioni sistem nema potrebne preduslove za uspješno funkcionisanje i takmičenje sa konkurencijom. usmjeravanje. lokalizaciju slabosti i prednosti organizacije. već i da predstavlja organizaciju okruženju. tako i za predstavljanje organizacije okruženju i to na globalnom nivou. elktronske razmjene podataka i sl. zahtijeva i novu ulogu informacionog sistema. razvoj telekomunikacija. Samo uspješan informacioni sistem olakšava bolje razumijevanje same organizacije i njenih funkcija. To će postići ukoliko sadrži samo one činjenice. otkriva probleme i pomaže u njihovom rješavanju. kako za povezivanje organizacije sa užim i širim okruženjem. podržava planiranje. ekstraneta i interneta mogu predstavljati ishodište. koncepcija Data Warehouse i sl. poput Internet servisa. obrada velike količine podatka i računskih operacija Obezbjeđivanje brze. Povezivanje organizacije sa okruženjem putem računarskih mreža._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Da bi informacioni sistem mogao da realizuje osnovne funkcije. kao i mjerenje rezultata organizacije. precizne i jeftine komunikacije unutar i između organizacija Memorisanje na što je moguće manjem prostoru ogromne količine informacija i obezbjeđenje.

bilo kao profesionalni informatičari. koji diktiraju način način obrade podataka. KOMPONENTE INFORMACIONOG SISTEMA Sa aspekta sistemskog pristupa strukturu informacionog sistema čine sljedeće komponente: Slika 4.kadrovska podrška ili ljudska komponenta – ovu komponentu čine svi ljudi koji u bilo kojoj funkciji učestvuju u radu sa informacionom tehnologijom. odnosno informacija. Struktura informacionog sistema Hardware . 13 . Lifeware . Orgware .programska podrška ili nematerijalna komponenta – predstavlja skup ljudskog znanja ugrađenog u mašine.organizaciona podrška – obuhvata organizacione postupke.tehnička oprema ili materijalno tehnička komponenta – ovu komponentu čine mašine. Software . bilo kao korisnici rezultata obrade podataka._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 3. opremu i uređaje. koordinira rad svih komponenata informacionog sistema. kako bi one činile skladnu i funkcionalnu cijelinu. uređaji i sredstva namjenjeni procesiranju (obradi) i prenosu podataka. odnosno informacija. metode i načine kojima se usklađuje tj.

Poslovni informacioni sistem ima četiri osnovne funkcije: 1. To su izvođački (izvršni). 14 . obezbjeđivanje kontrolnih informacija i 4. INFORMACIONI SISTEMI I POSLOVNI SISTEMI Svaki poslovni sistem pod kojim se podrazimijeva bilo koji ekonomski subjekt može se posmatrati kao sastva tri dijela ili podsistema.podaci i informacije – ovu komponentu čine podaci (koji predstavljaju predmet obrade). postupka. 2. Poslovni informacioni sistem je svako uspješno uređivanje ljudi. Sve komponente su međusobno usko povezane a najveća efikasnost informacionog sistema se može postići samo ukoliko se podjednako razvijaju sve komponente. Cilj upravljačkog podsistema je realizacija upravljačkih funkcija. 3. odnosno poslovni informacioni sistem (BIS – Business Information System). te ukoliko su one međusobno usklađene. obezbjeđivanje analitičkih informacija. Kvalitetu poslovnog odlučivanja doprinosi informacioni podsistem. odnosno telekomunikaciona sredstva i veze u sistemu. upravljački i informacioni podsistem. Netware . obezbjeđivanje informacija o prošlim poslovnim zbivanjima. informacije i znanje. 4. Poslovni informacioni sistem povezuje upravljačke i izvršne funkcije tako što formirane informacije na osnovu poslovnih podataka stavlja na raspolaganje upravljačkom podsistemu. kao funkcionalna cjelina. Izvođački podsistem usmjeren je ka ostvarivanju konkretnog cilja poslovnog sistema.prenosna (mrežna) komponenta – predstavlja projektovanje i povezivanje računara radi razmjene podataka i međusobne komunikacije fizički udaljenih računara. Stvaranje i prezentacija poslovnih informacija ima svoj smisao samo kada su ljudi u upravljačkom podsistemu sposobni i spremni da odaberu i koriste poslovne informacije. obezbjeđivanje informacija o budućim poslovnim zbivanjima._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Data base . uređaja i tehnologije organizovanih u svrhu pružanja blagovremene i pouzdane informacije potebne za rukovođenje preduzećem radi ostvarivanja dobiti. shvaćeni kao informacioni resursi koji postaju izuzetno vrijedna imovina svake organizacije.

teži da stvori informacije koje su namijenjene i razumljive svakom rukovodiocu u okviru poslovnog sistema. 15 . Na primjer. da je jednostavan u prezentiranju datih informacija. finansijskim informacijama. To je sistem koji analizira podatke o proteklim i sadašnjim poslovnim događajima ali koji omogućava projektovanje poslova u budućnosti._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Sadržaj poslovnih podataka i informacija u poslovnom informacionom sistemu može da bude različit pa su zbog toga različite i metode njihovog prikupljanja i sređivanja. Postojanje opšteg informacionog sistema ima za cilj da rukovodstvu poslovnog sistema pruži potrebne podatke na svim nivoima. da je pouzdan. tj. da omogućava iskazivanje obrađenih informacija u vrlo kratkim vremenskim intervalima. bavi se prvenstveno računovodstveni podsistem u okviru jednog poslovnog sistema. odnosno da pruži podršku za donošenje poslovnih odluka i preduzimanje konkretnih akcija u tekućem poslovanju. Pored toga poslovni informacioni sistem mora da bude postavljen tako da govori jezikom menadžera.

Upravljački model poslovnog informacionog sistema Podaci i informacije se u skladu sa određenim tehničkim._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. Odlučivanje. tehnološkim zakonitostima obrađuju da bi se dobila slika o stanju poslovnog procesa i potrebi preduzimanja ili nepreduzimanja određenih aktivnosti. 16 . Slika 5. PRIKUPLJANJE. pripremu podataka za obradu – najčešće se ovaj dio izvršava u procesu prikupljanja podataka jer su podaci po strukturi već spremni za obradu. je proces pretvaranja informacija u odluke. Obrada podataka u najširem smislu obuhvata:   prikupljanje podataka.1. pri korištenju računara ovaj postupak podrazumijeva i sam unos podataka u računar. u okviru poslovnog sistema. OBRADA I KORIŠTENJE INFORMACIJA U POSLOVNOM INFORMACIONOM SISTEMU Obrada podataka je proces pretvaranja podataka u informacije.

 17 ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi  obradu podataka u užem smislu – prikupljeni podaci namijenjeni su analizama čija je struktura i složenost veoma različita od jednostavnih pretraživanja pohjedinih baza podataka do vrlo složenih proračuna i prezentaciju rezultata obrade – ovaj dio obrade podataka podrazumijeva iskazivanje rezultata korišćenjem različitih tehničkih sredstava.

Cilj ovakvog pristupa je da informacioni sistem formira široku informacionu osnovu koju treba da koriste svi nivoi upravljanja i svi procesi rada u kojem se donose odluke koje utiču na definisanje ciljeva. Parcijalni pristup pri oblikovanju informacionog sistema se danas smatra prevaziđenim i gotovo je potpuno odbačen pri projektovanju novih informacionih sistema. izgradnji i projektovanju autonomnih sistema informacija koji su usmjereni prema različitim nivoima upravljanja u okviru pojedinih dijelova procesa rada. nivo organizovanosti poslovnog sistema. Kod parcijalnog pristupa radi se o oblikovanju. jer ne omogućava ni kvalitetnu bradu podataka koji su poslovnom sistemu potrebni a naročito ne ostvaruje neophodnu povezanost pojedinih funkcija unutar poslovnog sistema i povezanost poslovnog sistema sa okruženjem. Veoma bitne karakteristike ovog pristupa su razvijenost komunikacija između korisnika informacija i mogućnost vertikalnog i horizontalnog komuniciranja. Osnovno obilježje parcijalnog pristupa je da se razmjena informacija obavlja samo na višim nivoima upravljanja. odnosno pojedinih funkcionalnih područja. raspoloživa računarska tehnologija. izgrađuje i projektuje kao jedinstvena cjelina. a informacioni sistem se oblikuje. OBLIKOVANJE POSLOVNIH INFORMACIONIH SISTEMA Koji će se pristup pri oblikovanju poslovnih informacionih sistema prihvatiti zavisi od kompleksnih faktora kao što su: • • • • društveni i ekonomski uslovi u kojima se poslovni informacioni sistem oblikuje i izgrađuje. 2. subjektivni faktori koji ove podsisteme definišu i postavljaju itd. Danas se uglavnom u oblikovanju informacionog sistema primjenjuje integramlni pristup. 18 . izvještajima koje podnose pojedina funkcionalna područja._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. ostvarivanje rezultata i uspješno rješavanje rješavanje problema u poslovnom procesu. Osnovno obilježje ovog pristupa jeste da se poslovni subjekat posmatra kao povezan i zavisan skup više podsistema.

 dijelovima procesa rada koji obuhvataju. informacione sisteme za taktičke odluke. dok osobine druge grupe imaju upravljački informacioni sistemi. Dakle. VRSTE POSLOVNIH INFORMACIONIH SISTEMA Postoji mnogo pristupa klasifikovanju informacionih sistema. Klasifikacija informacionih sistema može se izvršiti prema:  usmjerenosti.3. dijeleći ga na specifične podsisteme. informacione sisteme za strategijske odluke.  sistemu procesa obrade podataka koji se primjenjuje.  međusobnoj povezanosti dijelova iz kojih se sastoje.  tehničkoj osnovi na kojoj su razvijeni.  nivoima odlučivanja. Prema nivou odlučivanja kojem služe informacioni sistemi mogu se podijeliti na: informacione sisteme za operativne odluke. 19 . Integrisani informacioni sistem čine više međusobno povezanih podsistema. koji funkcionišu prema određenoj strukturi konkretnog poslovnog sistema._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. s obzirom na sistem poslovanja i definisane poslovne politike. i ja ću u ovom radu prikazati tri različita pristupa. Prema povezanosti dijelova iz kojih se sastoji informacioni sistem može da bude integrisan ili neintegrisan. Neintegrisani informacioni sistem čini skup više nepovezanih pojedinačnih informacionih sistema. Prema poslovnim funkcijama koje se realizuju ili prema dijelovima procesa rada koje obuhvataju u okviru poslovnog informacionog sistema obično može da se izdvoji više podsistema. Prema usmjerenosti postoje informacioni sistemi usmjereni pretežno na prošle događaje i informacioni sistemi usmjereni kako prema prošlim tako i prema sadašnjim i budućim događajima. Prvu grupu čine informacioni sistemi za obradu podataka (Data Processing). svaki poslovni sistem utvrđuje svoju organizacionu strukturu i prema njoj projektuje i izgrađuje svoj informacioni sistem.

Takođe. na osnovu vrste informacionih sistema uvedenim u tom periodu.informacioni sistemi za obradu podataka (Data Processing). ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Prema tehničkoj osnovi na kojoj su zasnovani informacioni sistemi se dijele na: inforamcione sisteme zasnovane na pretežno neautomatizovanoj obradi podataka. serijskoj obradi (Batch Processing) "off-line" obradi. Brojni su faktori koji su uticali na taj proces – od čisto tehničkih do eknoomskih. Slika 6. informacione sisteme zasnovane na automatizovanoj obradi podataka. .informacioni sistemi za podršku odlučivanju (DSS – Decision Support Systems).upravljački informacioni sistemi (MIS – Management Information Systems). dr. 1 prof. 1 Prema sistemu procesa obrade koji se primjenjuje razlikuju se informacioni sistemi zasnovani na: Prema prvom pristupu istorijski razvoj informacionih sistema može da bude podijeljen na četiri perioda. "on-line" obradi. Rade Stankić 20 .ekspertni sistemi (Expert Systems). . postoje različiti kriterijumi klasifikacije etapa u razvoju informacionih sistema. Danas je uglavnom prihvaćena sledeća podjela na periode koje karakterišu: .

ali i da ovi informacioni sistemi sadrže kroz svoje funkcije sve kvalitete ne samo upravljačkih informacionih sistema. N. Prema drugom pristupu2 savremeni informacioni sistemi organizacije bazirani na i podržavani informatičkim tehnologijama mogu se podijeliti na: operativne informacione sisteme i sisteme za podršku menadžmenta (menadžerski informacioni sistemi).. period informacionih sistema za podršku odlučivanju nastupa iza perioda upravljačkih informacionih sistema. Ristić. To znači da. operativne odluke. Ž. 21 ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Ovu klasifikaciju ne treba miješati sa generacijama računara koji se nalaze u upotrebi jer je ona vezana za organizaciona i softverska rješenja koja se primjenjuju. ove četiri vrste informacionih sistema treba shvatiti kao istorijski sukcesivne faze u razvoju informacionih sistema ali i kao konstitutivne elemente informacionih sistema koji već funkcionišu. na primjer. Istovremeno. donošenje taktičkih odluka i strateško upravljanje. Sa aspekta problema upravljanja ova klasifikacija ističe i različite osnovne namjene informacionih sistema a to su: analiza poslovanja. OPERATIVNI INFORMACIONI SISTEMI 2 Balaban. nego i informacione sisteme koji su služili isključivo za obradu podataka.

pre svega. Oni su. radnih zadataka i operacija. Krajnji korisnici ovih sistema su. Tipični poslovni procesi su. OLTP sistemi (On Line Transaction Procesing System) su sistemi koji trenutno obrađuju podatke nastale u poslovnim transakcijama. obrada transakcija u bankarskom poslovanju i slično. Ovi sistemi su bazirani na relacionoj tehnologiji i koriste najsavremenije tehnike računarstva. operativni menadžeri. koji su najčešće zasnovani na informacionim arhitekturama kao što su Data Warehouse (DW) i sistemi zasnovani na znanju KBS (Knowledge Based Systems) 22 . fakturisanje. automatizacija poslova u kancelarijama. poslova. zapravo. administrativno i tehničko osoblje organizacije. SISTEMI ZA PODRŠKU MENADŽMENTA Sistemi za podršku menadžmentu mogu biti: upravljački informacioni sistemi MIS (Management Information Systems). na primer. sistemi podrške odlučivanju DSS (Decision Support Systems). distribuciji i korištenju znanja. ovi: obrada porudžbenica. formiranje i održavanje integralne baze podataka organizacije. U toku dana se obrade milioni različitih poslovnih transakcija i automatski izvrši ažuriranje velikih baza podataka. Data Warehouse-a. kontrola zaliha. prodaja robe u trgovinskim objektima. podrška u kreiranju. pretpostaviti i praktično je neostvariva zamisao razvoja upravljačkih informacionih sistema. kontrola tehnoloških procesa. a da organizacija nije prethodno razvila i implementirala OLTP. izvršni informacioni sistemi ESS (Executive Support Systems). Teško je. osnova i sredstvo za razvoj sistema koji podržavaju odlučivanje u menadžmentu. Uloga ovih sistema je podrška unapređenju i efikasnom izvršavanju poslovnih transakcija. stručnjaci različitih profilacija. podrška komunikaciji i saradnji u organizaciji. sistema poslovne inteligencije i drugih. Dakle._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Operativni informacioni sistemi su informacioni sistemi namijenjeni za obradu podataka nastalih u poslovnim i tehnološkim procesima i koji obezbeđuju podatke i informacije za poslovne operacije. aktivnosti. takođe. obrada zaliha. OLTP omogućavaju automatizaciju odvijanja poslovnih procesa.

Milanović 23 . Dragan D._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Prema trećem pristupu3 akronim MIS (Management Information Systems) .Sistemi zasnovani na znanju 3 Prof. dr.Upravljački informacioni sistemi uključuje sledeće vrste informacionih sistema:  NIS – Neautomatizovani informacioni sistemi  ES (Expert Systems) .Izvršni informacioni sistemi  HS (Hybrid Systems) – Hibridni sistemi  DSS (Decision Support Systems) – Sistemi za podršku odlučivanju  DB (Data Base) – Baza podataka  KBS (Knowledge Based Systems) .Ekspertni sistemi  DW (Data Warehouse) – Skladište podataka  ESS (Executive Support Systems) .

Ovi sistemi pretražuju informacije o internim operacijama iz baza podataka i kontinuirano ih ažuriraju OLTP sistemima. . Postoje različiti tipovi upravljačkih informacionih sistema koji se koriste za veoma raznovrsne oblike poslovnog odlučivanja. baze podataka. Proizvode veoma mnogo različitih izvještaja koje su menadžeri na osnovu istraživanja njihovih informacionih potreba unaprijed definisali.1. programski jezici i sl. takođe. . kvartalnim ili drugim analitičkim izvještajima koji omogućavaju ocjenjivanje rezultata prodaje. na svojoj radnoj stanici. b) pristupiti nedjeljnim. na različitim tržišnim segmentima.proces donošenja rutinskih odluka na nekim. koji dolaze iz eksternih izvora. prije svega. Na primjer. Ovi sistemi javljaju se kao druga faza razvoja informacionih sistema i to kao posljedica. s jedne strane. informacije o prodaji pojedinih proizvoda različitim kupcima. Oni obezbjeđuju za menadžere i druge korisnike informacije. nivoima upravljanja. uglavnom nižim. postignuća njegovog odjeljenja u domenu prodaje različitih proizvoda. tamo gdje nastaju.) Javljaju se kao odraz potrebe da se menadžmentu na adekvatan način obezbijede neophodne informacije za odlučivanje i upravljanje. potrebe poslovnih sistema da prikupljene i obrađene informacije iskoriste u svrhu upravljanja i s druge strane. za donošenje operativnih i taktičkih odluka.3. mjesečnim._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. menadžer prodaje može: a) koristiti web brauser da bi primio neposredno i u realnom vremenu vizuelne prikaze. različitim kupcima. koje su im neophodne u svakodnevnom donošenju menadžerskih odluka. Oni. Svi upravljački informacioni sistemi uglavnom omogućavaju: 24 . kao posljedica razvoja softvera (savršeniji operativni sistemi.način obuhvata podataka.procese izvještavanja (osim pisanog izvještaja uvodi se i ekranski tip izvještaja putem terminala koji se nalazi kod korisnika). a takođe sadrži neophodne mehanizme za uvođenje promjena koje rukovodstvo vrši prilikom donošenja odluka. terminalskom mrežom. obezbjeđuju mnogo korisnih podataka i informacija o relavantnom okruženju organizacije. Ovaj period u razvoju informacionih sistema zadržava sve pozitivne osobine informacionih sistema za obradu podataka ali i uvodi savremeniji pristup u : . odnosno. UPRAVLJAČKI INFORMACIONI SISTEMI (MIS) Upravljački informacioni sistem je mreža zasnovana na računarima a koja pruža odgovarjuće podatke rukovodstvu u svrhu donošenja odluka.

analizu cijena pri upoređivanju različitih alternativa. Obrada podataka vezana je za izvršavanje osnovnih funkcija organizacije. Pošto obrada nije objedinjena. kao i poslovni sistem kojem daje podršku. popunjavajući razne obrasce i izvještaje u okviru svojih redovnih operativnih poslova. veliki broj radnika se bavi prikupljanjem i djelimičnom obradom podataka. Međutim. postoje kategorije radnika kojima je to jedina djelatnost i radna mjesta gdje se jedino vrši obrada podataka. određivanje alternative. upravljački informacioni sistemi su orjentisani ka informacijama. . kao što su knjiženje. pri vođenju knjigovodstva. izdavanje naloga i sl. priprema modela i obrada altenativa. Na primjer. računovodstva. NEAUTOMATIZOVANI INFORMACIONI SISTEMI U neautomatizovanim informacionim sistemima primjenjuje se ili ručna ili mehanografska obrada podataka. Sve ove aktivnosti obično se grupišu u tri cjeline: 1. u mnogim poslovnim sistemima danas postoje mnogo kompleksniji oblici informacione podrške upravljanja koji se klasifikuju kao potpuno nova faza u razvoju informacionih sistema.1.rješavanje problema ekonomičnosti. 3. personalne evidencije i sl.3._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi . Mehanografskim sredstvima se automatizuje izvršavanje srodnih računskih operacija afministrativnog i rutinskog rada. Sistemska analiza u okviru ovih sistema nije samo opisna već se zasniva na toku podataka a poslovi su uglavnom polustrukturisani. . Osim ručnih i stonih kalkulatora koriste se mehanografska sredstva za izvršavanje specifičnih poslova. a izlazi su hijerarhijski diferencirani i dati u mreži. 2. Istina. fakturisanje. Čitav upravljački informacioni sistem.1.analizu tržišta. upoređivanje alternativa. Softvesrka rješenja urađena su korištenjem viših programskih jezika. Za razliku od informacionih sistema za obradu podataka koji su zasnovani na podacima. 4. oblikovan je kao originalna struktura podsistema koji su međusobno povezani i čine cjelinu u ekonomskom i informaionom smislu. Informacione aktivnosti vezane za izvršenje funkcija mogu se predstaviti kao na slici: 25 .

da je obrada spora. To mogu biti kartoteke. Obrada nije jedinstvena i ponekad se ne obavlja uvijek na isti način. Oni su promjenjivi i nepostojani. Informacije se. a zadaci koji se rješavaju često nisu do kraja definisani. skupovi zapisnika.). biblioteke. podaci nisu formatizovani i strogo strukturirani._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Nosioci podataka su dokumenti. Za neautomatizovanu obradu podataka svojstveno je: • • • da pravila za obradu podataka nisu strogo definisana već su dobrim dijelom iskustvena. kada je potrebno obrađivati velike količine podataka. Informaciona baza je skladište dokumenata koji se u njoj čuvaju. Na osnovu ulaznih podataka u toku izvršavanja radnog procesa dopunjava se. Subjektivni činioci mogu znatno da utiču na tok obrade podataka i dobijanja rezultata. što dovodi do kašnjenja informacija. dakle. odnosno ažurira informaciona baza koja može poslužiti pri donošenju operativnih odluka. U neautomatizovanim informacionim sistemima obično dolazi do dupliranja rada na obradi podataka (vodi se više sličnih kartoteka i sl. 26 . da se prave greške koje mogu nastati zbog: nepridržavanja ili nepostojanja strogih upustava za obradu. U neautomatizovanim informacionim sistemima značajni su i usmeni informacioni tokovi. pogrešno prispjelih podataka. naročito pri izradi pojedinačnih (kvartalnih i godišnjih) izvještaja. Na njima su podaci upisani tako da se mogu čuvati i prenositi. mogu razmjenjivati formalno (pomoću izvještaja) i neformalno (usmeno i opservacijom). pogrešno upisanih rezultata i pogrešnog računanja. službenih listova itd.

na bazi Izgled konferencijske 4 Liebowitz Jay. rj. kao ljudski ekspert u dobro definisanom specifičnom zadatku. Oni su povezani sa nastankom vještačke inteligencije i razvijaju se kao jedan njen dio.4 Ekspertni sistemi (Expert Systems) su najnovija rješenja u razvoju informacione tehnologije koja se još ne nalaze u široj komercijalnoj upotrebi. Pojavom ekspertnih sistema. odgovor kako bi drugi eksperti riješili sličan problem. ekspertni sistem nudi alternativu. EKSPERTNI SISTEMI "Ekspertni sistem je računarski program koji djeluje znanja". funkcionalno zavisne i promjenjive._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. svuda gdje se ne smije dozvoliti donošenje pogrešne odluke iz razloga nemogućnosti saniranja posljedica. 1992 27 . Poslovanje privrednih subjekata je djelatnost u koju su uključene brojne veličine koje su često nepredvidive. Vještačka inteligencija je termin koji je istorijski dodijeljen nizu oblasti istraživanja koja se bave rastućom sposobnošću računara da izvršavaju zadatke kako to čovjek radi. Kao rezultat. ali samo ako je imao ideju vodilju za tip izvještaja ili korišćenje nekog modela.3.1. prije svega korištenje vještačke inteligencije. Za ekspertne sisteme se kaže da predstavljaju informatički izazov. odrediti kriterijume. ali sve češće preuzimaju funkcije upravljačkih sistema. Oni su u osnovi dijagnostički sistemi. gdje je korisnik bio u situaciji da dobije pomoć od sistema. U izradi ekspertnog sistema učestvuje veći broj eksperata za oblast rješavanja problema i za softver. moguća rješenja i moguće ishode. očekuje se da ovakvi sistemi dostignu nivo performansi koji je uporediv sa nivoom eksperata za datu oblast problema. znatno je olakšan rad na onim mjestima odlučivanja gdje se donose veoma složene ili veoma značajne odluke. Za razliku od informacionih sistema za podršku odlučivanju. Da bi se izgradio ekspertni sistem u poslovnom okruženju potrebno je definisati prihvatljivo problemsko područje. koji traže nove tehnologije rada.2.

Zbog toga za ekspertne sisteme za potrebe poslovnih sistema treba posebno detaljno razraditi sve faze projektovanja. povećanje brzine računara. Ekspertni sistemi uključuju osnovne ideje inteligentnog rješavanja problema kao što su: • • • • znanje je skup činjenica. Zadnja faza je testiranje sistema i ustanovljavanje validnosti pravila koja predstavljaju znanje. višestruki izvori znanja i rezonovanje na različitim nivoima apstrakcije. uvjerenja i heuristika. dinamične promjene podataka. ekspertni sistemi se ne zasnivaju na bazi podataka već na bazi znanja._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Ekspertni sistemi su samoučeći tako da pamte dobra rješenja korisnika koja mogu da budu od interesa za obogaćivanje baze znanja sistema. uspjeh je nalaženje dovoljno dobrog odgovora korištenjem raspoloživih sredstava. Za razliku od svih prethodnih perioda u razvoju informacionih sistema. a ne kao nepromjenjiv kod programa. Zatim se dizajnira struktura za organizaciju znanja. vrši implementacija i formulišu pravila za prikazivanje znanja. ekspertni sistemi koriste prirodan jezik – uglavnom engleski – i na taj način je još manje formalizovano njihovo korištenje. • na efikasnost rješavanja utiče i primjenjivost i tačnost znanja. koje danas već možemo da nazovemo konvencionalnim sistemima. efikasnost pretraživanja baza podataka i baza znanja direktno utiče na uspjehe. brzo elominisanje redundatnih operacija. Mogu da se skokovito razvijaju i pružaju savjete umjesto tabela i grafikona. Što se softversko dijela ekspertnog sistema tiče. Rezultat razmišljanja prikazuju na jasan i razumljiv način. Takođe. Prvo treba izvršiti identifikaciju problema i odrediti koncept za prikazivanje znanja. veoma je dug put. Od uključivanja ovih elemenata do konstruisanja ekspertnog sistem za potrebe određene vrste poslovanja. moguća su dva pristupa pri izgradnji ekspertnih sistema: 28 . broj mogućnosti koje treba uzeti u obzir i kompleksne procedure za eliminisanje mogućnosti. na povećanje kompleksnosti problema značajno utiču greške u podacima i znanju. sadrže bazu znanja organizovanu za korištenje kao kolekciju pravila. Ekspertni sistemi pokrivaju specifičan domen ekspertize. ekspertne sisteme mogli bismo da definišemo kao "sisteme bazirane na znanju". Kako je vrijeme primjene vještačke inteligencije još uvijek pred nama. Baza znanja odvojena je od baze odlučivanja.

istraživačkog prototipa. Ekspertni sistemi su prirodna faza u evoluciji računara. komercijalnog prototipa. gdje nove ideje treba da stvara sam računar._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 1. analizu konkurentnosti. Trenutno na tržištu nema ni jednog ekspertnog sistema koji je u stanju da formuliše sva pravila. Sadržaj prototipa ekspertnog sistema za donošenje strateških odluka u poslovanju jednog poslovnog sistema mogao bi da obuhvati: analizu stanja. teoriji modeliranja i simulacije sistema ili nekom drugom odgovarajućem konceptu. izgradnja prototipova Kod izgradnje prototipova sistem bira pravila koje je ustanovio ekspert ili korisnik i sa dobijenim rezultatima ih vraća u bazu znanja. izvršnog prototipa. Cilj ekspertnog sistema:  Formalni načini predstavljanja znanja  Metodi logičkog zaključivanja  Davanje ekspertnog saveta 29 . radnog prototipa. performanse poslovnog sistema. 2. ili u slučaju determinističkih mišljenja – zaključci. Informacije u bazi znanja su definisane kao različita mišljenja. razvijanje programa na bazi specijalizovanih programskih jezika za manipulaciju simbolima (LISP. PROLOG i drugi). faktore uspjeha itd. Izgradnja ekspertnog sistema na osnovu prototipova podrazumijeva postojanje: prototipa za prezentaciju. tržišne uslove. Ta mišljenja. što čini osnovu samoučenja sistema čime se on približava vještačkoj inteligenciji. Sljedeća faza predstavlja dalju evoluciju ekspertnih sistema u formu koja se naziva "kreativna inteligencija" (CREATIVE INTELIGENCE). uči na osnovu grešaka ili dodaje pravila u svoju bazu znanja. zasnivaju se na teoriji vjerovatnoće.

prepoznavanje i poređenje formi Teži se ka stvaranju takve softverske podrške koja će omogućiti simuliranje ponašanja čoveka eksperta u datoj problemskoj situaciji. rasuđivanje._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi  Iznošenje mišljenja za koje je korisnik zainteresovan  Treba da obezbedi odgovore na pitanja  Rezonovanje. Ponašanje čoveka eksperta podrazumeva:  Dijagnosticiranje problema  Mehanizme i logiku zaključivanja  Transfer znanja  Manipulisanje znanjem  Vrednovanje alternativa 30 .

učenje na bazi ranijih iskustava. Svrhe aplikacije:  Korisnik traži odgovor na zadati problem  Korisnik ekspert dodaje znanje u ES  Korisnik uči od ES. mogućnosti adekvatne primene analogije. rezonovanja i zaključivanja._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi U izgradnji ekspertnih sistema javljaju se dodatne poteškoće zbog činjenica da preuzimanje znanja od eksperata uvek sa sobom nosi i neka pretežno lična pravila. povećava svoje znanje 31 .

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Rezultati ES prikazani u grafičkom obliku: Grafički prikazani rezultati glasanja. Osnovne razlike izm ATRIBUTI Namena 32 Orjentacija DS Pomo ć č odlu Odlu č . Najviše glasova ima predlog preseljenja u novu poslovnu zgradu a zatim predlog smanjiti operativne troškove u budžetu za 25% kako bi se povećao profit preduzeća u narednoj fiskalnoj godini.

uključivanje opisa problema Dijagnostika odlučivanja i stanja sistema Postavljanje dijagnoze i zaključivanje o greškama na Planiranje osnovu podataka i pokazatelja Oblikovanje akcija. Kategorija zadataka Interpretacija Proces izgradnje baze znanja može se razložiti u nekoliko koraka:  Identifikacija problema  Predlog koncepcije baze znanja 33 ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Zadaci ES se odlikuju time što: • • • • Kompleksne i složene zadatke rešavaju na nivou eksperta Primenjuju strategije rešavanja iz specifičnih oblasti Samosaznanjem rezonuju u procesu zaključivanja i pružanju obrazloženja zaključaka Rešavaju probleme koji pripadaju širokoj skali funkcionalnih kategorija u sledećoj tabeli Suština zadataka Zaključivanje o datoj situaciji. zadaci i nazivi tipičnih ES. modeliranje. kategorije. Predviđanje Oblikovanje Projektovanje Zaključivanje o verovatnim posledicama Konfigurisanje objekata i rešenja uz data ograničenja Kontrolisanje Kontrola ponašanja sistema. formulisanje kolektivnih planova Strukturu ES čine: • • • • Podsistemi uzimanja i predstavljanja znanja eksperta u bazi znanja Baze znanja Mehanizmi zaključivanja i obrazlaganja zaključaka Korisnički interfejsi Naziv tipičnih ES DENDRAL PUFF VM MZCIN DART BDS TALIB SPEX MOLGEN PTRANS I&m XCON MOLGEN PALADIO ZES MIN vm Funkcionalne.

postojane. DATA WAREHOUSE (DW) Data Warehouse (DW) je prema shvatanju Inmona. 34 . lako dostupnih i podložnih analiziranju i manipulisanju. i koje sadrže ka korisniku usmjerene. Organizacije pribjegavaju gradnji Data Warehouse zbog toga što raspoloživi podaci u obliku u kojem su uskladišteni ne mogu efektivno i efikasno da budu analizirani. za svrhu podržavanja procesa odlučivanja u upravljanju organizacijom i njenim procesima. elastično i bezbijedno spremište podataka koje obezbjeđuje infrastrukturalnu osnovu informacionih softverskih aplikacija u organizaciji. Skladište podataka (Data Warehouse-DW) je: subjektivno orjentisana integrisana nevolatilna vremenski promjenjiva kolekcija podataka za podršku menadžerskom procesu odlučivanja. integrisano.3. multivarijantne skupove relevantnih. 4._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi  Izbor načina prikazivanja znanja  Implementacija baze znanja  Podešavanje baze znanja Najpoznatiji metodi predstavljanja znanja su:  Produkciona pravila  Semantičke mreže  Frejmovi (ramovi) znanja  Trojke objekat .atribut . jedinstveno. integrisane.vrednost Mehanizmi zaključivanja i obrazlaganja zaključka čine podsistemi ekspertnog sistema koji je najčešće veoma bitan za korisnika jer omogućava uvid u način rešavanja problema i razloge zbog kojih ekspertni sistem predlaže određene zaključke u vezi njegovog rešavanja. veliko. prilagodljivo.1.3. konzistentnih podataka. kako bi se iz njih iscrpjele informacije potrebne za odlučivanje u upravljanju procesima u nekoj organizaciji i upravljanju tom organizacijom.

odnosno vrhovnom menadžmentu organizacije.4.1. Tokom građenja Data Warehouse. Obezbjeđuju selektivno. komparairaju. mahom da bi zadovoljavali strategijske informacione potrebe. organizujući ih na način koji obezbjeđuje laku i brzu dostupnost podataka. pa i takvih koje će omogućiti nove uvide u procese kojima se upravlja. neizbježno. IBM za Data Warehouse (DW) ponekad koristi termin "informaciono skladište". uvode se neki sasvim novi procesi i procedure neophodni za građenje Data Warehouse. Uobičajeno je da je skladište podataka smješteno na mainframe serverima u preduzeću. Uzimaju podatke iz mnogih izvora. Mnogi ih smatraju podskupom DSS. agregiraju ih. Osobine su: Baza znanja Komunikaciona okruženja 35 . nastaju dodatne promjene u organizaciji : s jedne strane. Data Warehouse sadrži veliki skup detaljnih podataka. kao i njihovu podložnost odovarajućem manipulisanju i analiziranju s ciljem sticanja potrebnih relevantnih novih informacija. Na sledećoj slici dat je grub prikaz skladišta podataka. 4. "Mart podataka" se odnosi na bazu podataka za podršku odlučivanju izgrađenu da se njome koristi neka organizaciona jedinica ili grupa ljudi u oragnizaciji ili neki poslovni proces. Mart podataka je logički podskup Data Warehouse. namijenjena za podršku odlučivanju izvršnim menadžerima. brzo i lako razumljive informacije o ključnim faktorima koji su kritični za postizanje strategijskih ciljeva organizacije.3._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Gradnjom Data Warehouse organizacija sakuplja svoje podatke i smješta ih u jedno skladište. dok se s druge strane. Data Warehouse sačinjava unija svih pripadajućih martova podataka. kao i interakcije sa okruženjem organizacije. a martovi podataka sadrže sumarne podatke saobražene posebnim potrebama korisnika. IZVRŠNI INFORMACIONI SISTEMI (ESS) ESS su kategorija informacionih sistema. analiziraju raznovrsnim analitičkim postupcima i vrše njihovu vizuelizaciju prema zahtjevima menadžera. Izgleda da se opravdano može postaviti pitanje da li takva unija martova obezbjeđuje cjelovitost i uključuje relacije i interakcije između organizaciponih jedinica ili između poslovnih procesa. ESS (Executive Support System) su informacioni sistemi za podršku odlučivanju. neki procesi u organizaciji mijenjaju usljed novih mogućnosti koje Data Warehouse priređuje.

odnosno kreiranja informacija na bazi podataka iz informacionog sistema koji se ostvarju neposredno od strane korisnika. Poznatiji ESS paketi su: Command Center EIS Commander EIS EIS Toolkit Executive Edge Incite RediMaster Resolve Jedan od oblika u kojem se DSS često u praksi realizuju su i izvršni informacioni sistemi (EIS – Executive Information System). korištenjem kvalitetne 36 . Oni sadrže nove mogućnosti pripreme izvještaja. EIS predstavlja razvojnu fazu DSS-a. a zbog niza svojih prednosti ali i nedovoljne razvijenosti ekspertnih sistema veoma se mnogo koristi. ESS je prvenstveno usmeren na SADAŠNJOST a potom na budućnost za razliku od DSS-a. jednostavnim izborom tipa izvještaja. Koristi i “Goal-seeking” i “What-if “ analize i informacije iz eksternih baza podataka._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi - Minimalno računarsko predznanje Minimum vremena za obuku Brzo prikazuju podatke Za rad se koristi miš ili touchpad Dobro dizajniran ESS predstavlja moćan alat za :  strateško odlučivanje  istraživanje konkurencije  finansijske analize  analize trendova  interno izveštavanje  i druge zadatke izvršnih rukovodioca ESS reorganizuje podatke u sirove podatke i liferuje informacije u prihvatljivom obliku.

a softver automatski koristi cijelu proceduru. korištenja grafičkih i drugih izlaznih mogućnosti. pa kao takav mora da bude interaktivan. generatora aplikacija. Informacioni sistem za podršku odlučivanju okrenut je problemima najvišeg rukovodstva u firmi. To su sistemi koji pomažu rukovodstvu da rješava probleme koji nisu strukturirani odnosno koji nisu rutinske prirode već su jako specifični. već se miodel realizuje korištenjem "banke modela". Sistem uvijek nudi više altenativa a korisnik sam donosi odluku._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi softverske podrške i izborom aplikacije sa ekrana.3. koriste mogućnosti izbora slikom ili razne opcije u vidu windows programa. u vidu: raznovrsnijeg izvještavanja. modele ponašanja i pripremanja odluka. prema potrebi preuređuju u zavisnosti od specifičnih potreba i zahtjeva a zatim analiziraju korištenjem statističkih tehnika za 37 . već je dovoljno da korisnik izabere tip izvještaja. SISTEMI PODRŠKE ODLUČIVANJU (DSS) Informacioni sistemi za podršku odlučivanja (DSS – Decision Support Systems) počinju da se razvijaju nastankom programskih jezika četvrte generacije i tzv. 4. Osnovna karakteristika ovih informacionih sistema je da korisnik donosi poslovne odluke u interakciji sa izlaznim informacijama iz informacionog sistema i da pružaju mnoge važne prednosti u odnosu na prethodne vrste informacionih sistema. Svakako da kreatori ovog sistema moraju da budu sami njegovi korisnici koji koriste određene podatke koji su već sadržani u postojećim bazama podataka u firmi ili izvan nje. Kod EIS-a nema potrebe za aktivnim učešćem korisnika u programiranju i za detaljnim poznavanjem modela. uvođenja elektronske pošte itd. Ovi sistemi. Osnovna predenost je da se za pripremu ovih alternativa ne daje nikakav poseban zahtjev za programiranje. Ovaj softver uglavnom je veoma kvalitetan i sadrži mnoge matematičke i statiswtičke funkcije. Korištenje informacija je veoma fleksibilno. Ove se informacije. vremenski sinhronizovan i interdiscipliniran.5. smanjivanje obima štampanih dokumenata.1. umjesto unošenja tekstualnih poruka. eliminacije većeg dijela papirne dokumentacije na ulazu.

treba da podrži i različite stilove odlučivanja. programa za izradu i analizu tabela i raznih paketa za dizajniranje koji su kreirani za potrebe raznih korisnika. razlikuju od sistema transakcione obrade podataka. Ovi sistemi mogu da budu pouzdan oslonac za strateško odlučivanje. Cijeli sistem dizajnira se u obliku prototipova. s jedne strane. a s druge strane. Karakteristike kvalitetnog informacionog sistema za podršku u odlučivanju bile bi: jednostavnost korištenja.odluke namjenjene grupama i pojedincima.odluke koje se donose na svim menadžerskim nivoima. 38 . koji su usredsređeni na obezbjeđivanje unaprijed specifikovanih informacija. evolutivan način korištenja. modelima odlučivanja i specijalizovanim bazama podataka sa svrhom podržavanja procesa menadžerskog odlučivanja. kontrola čovjeka nad mašinom. fleksibilnost. Odluke koje DSS podržava su: . koji su usredsređeni na obradu podataka generisanih poslovnim transakcijama i operacijama. Sistem analiza vrši se u obliku prototipova a opis poslova je polustrukturiran. U odnosu na klasičnu obradu DSS se koristi na aktivan način jer korisnici imaju mogućnost direktnog pristupa podacima. DSS takođe. dok DSS omogućavaju menadžerima analitičko modelovanje. . kojima bi trebalo da pomognu u procesu donošenja efektivnih upravljačkih odluka. Njihov osnovni cilj je efikasnost a način rada je mnogo fleksibilniji.uzastopne odluke i . . . Vremenski okvir koji pokrivaju odnosi se na sadašnje i buduće događaje. Danas postoji veliki broj softverskih paketa za korištenje podataka za potrebe upravljanja na bazi programskih jezika četvrte generacije. Centralno mjesto u njima ne zauzimaju ni podaci ni informacije već odluke. Izlazi iz sistema su relacioni pregledi a softverska osnova su generatori programa. Informacioni sistemi za podršku odlučivanju baziraju se na skupovima procedura koji pak koriste modele za obradu podataka i odluka. informacioni sistemi koji se koriste sofisticiranim modelima analize podataka. od MIS.strukturirane ili djelimično strukturirane. DSS se._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi optimizaciju.izvještaja za menadžere. Pod sistemima podrške odlučivanju (DSS) se podrazumijevaju interaktivni.međusektorske odluke. a u nekim slučajevima i tehnika simulacije. na računarima zasnovani. simulacije mogućih alternativa.

"vještačka inteligencija je proučavanje mentalnih moći kroz upotrebu modela kompjuterizacije._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Sistemi podrške odlučivanju imaju veću analitičku moć od drugih sistema.6.1. Značenje izraza vještačka inteligencija je teško odredivo. automatsko programiranje. prema definiciji podrazumijeva multidisciplinirana oblast koja uključuje filozofiju. Ovi sistemi su tako oblikovani da se donosioci odluka njima mogu neposredno koristiti. Simon). Alen Njuel (A. automatsko zaključivanje. računarsko viđenje. spadaju ekspertni sistemi (ES). a bavi se reprodukovanjem načina i rezultata aktivnosti mozga i ljudskog rezonovanja. Pod vještačkom inteligencijom se. a softver je izrazito "user-friendli" . Sistemi podrške odlučivanju se koriste u interaktivnom načinu i na ad hoc osnovi. Newell) i Herbert Sajmon (H. Prd ekspertnim sistemom se podrazumijeva računarski program koji se koristi znanjima radi oponašanja čovjeka – eksperta.3.korisnik može mijenjati pretpostavke. jer se koriste mnoštvom sofisticiranih modela analize i mogu sažimati ogromne količine podataka u formu koju donosioci odluka mogu lako mogu lako tumačiti i razumjeti. U osnove vještačke inteligencije utkana je i pretpostavka da se čovjeklovo mišljenje može dobro razumjeti posredstvom reprezentacionih struktura i kompjuterizovanih procedura kojima se operiše na ovim strukturama. Pri tome je fundamentalna radna pretpostavka da "Ono što mozak čini može biti zamišljeno na nekom nivou kao vrsta kompjuterizacije". Među veoma praktične aplikacije vještačke inteligencije u klasi sistema zasnovanih na znaju (KBS). SISTEM ZASNOVAN NA ZNANJU (KBS) Na pomjeranju granica informacionih sistema znatan uticaj su imala dostignuća u oblasti vještačke inteligencije (AI). robotika. Marvin Minski (M. fiziologiju centralno nervnog sistema. Mccarthy). Ekspertni sistemi su karakteristični po: 39 . mašinsko učenje. Među prve istraživače i osnivače oblasti vještačke inteligencije spadaju Džon Makarti (J. a na jezgro toga značenja ukazuju neke iz mnoštva definicija: "Vještačka inteligencija je nauka koja čini da mašine obavljaju stvari koje bi zahtijevale inteligenciju kada bi ih obavljao čovjek". lingvistiku. Minsky). neuronske mreže. Osnovne oblasti vještačke inteligencije su: razumijevanje i obrada prirodnog jezika. uključivati nove podatke. nauku o računarstvu. sistemi zasnovani na znanju – ekspertni sistemi (ES). psihologiju. 4. postavljati nova pitanja.

4. .mehanička efikasnost u obavljanju posla. povećao brzinu i tačnost obrade a takođe i kvalitet i obim obrađenih informacija čime je ispunjen osnovni cilj da se omogući prihvat velikog broja podataka. . Softverska rješenja baziraju se na klasičnim programskim jezicima (COBOL i drugi). U središtu pažnje kod DP sistema su podaci.7. obrazlaganju svog ponašanja i svojih zaključaka._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi - raspolaganju znanjem eksperata o nekom uskom domenu.1. Osnovn eosobine informacionih sistema za obradu podataka su: . Pojava informacionih sistema za obradu podataka predstavlja prvi korak ka današnjim razgranatim funkcijama koje razni sistemi za obradu podataka vrše. rješavanju teških problema u uslovima neizvjesnosti. Čitav sistem oblikovan je na bazi opisa poslovnih tokova i obrade podataka. Osnovna uloga ovakvih informacionih sistema bila je prihvatanje i obarda poslovnih transakcija tako da se njihova najčešća primjena sastojala u zamjeni ručne obrade mašinskom u smislu tzv.pasivan način korištenja. . rješavanju zadataka simboličke prirode. DATA BASE (DB) Korištenje računara u poslovnim sistemima započelo je prije više od trideset godina i to prije svega u funkciji prikupljanja podataka. u odnosu na klasičnu ručnu obardu. Osnovni izlazi iz sistema su štampani izvještaji. Podaci i informacije zbog svoje brojnosti moraju da se klasifikuju i grupišu kako bi dalje mogli da budu obrađeni tako da služe određenoj svrsi. Ovakav način obrade je. mehanografske obarde. Sistemska analiza vrši se isključivo opisno a svi poslovi su detaljno struktuirani. proširavanju opsega svojih mogučnosti i moć da se usavršavaju.korisnici su isključivo zaposleni u posebnom organizacionom dijelu za elektronsku obradu podataka (ERC – elektronski računarski centar).konzistentnost u načinu rada.3. . 40 . Da bi određeni podataka postao bilo kakav predmet odlučivanja mora prethodno da bude na odgovarajući način obuhvaćen i sačuvan.zasnovanost na analizi prošlih događaja.

sastoji se od radnih postupaka koji su praćeni velikom količinom papira i koji se obavljaju od strane pojedinaca ili grupa zaposlenih. ekspertni sistem kao komponenta u SPO koja pruža korisniku razne konsultativne usluge. ekspertni sistem kao komponenta za pomoć u izgradnji SPO. Integracija ekspertnih sistema i sistema za podršku odlučivanju može se izvesti na dva osnovna načina i to:  ekspertni sistem integrisan kao SPO komponenta gdje je moguće identifikovati pet različitih slučajeva: 1. Oblici integracije dva ili više kompjuterska informaciona sistema međusobno se razlikuju po arhitekturnim rješenjima spajanja sistema. ekspertni sistem kao komponenta u SPO sa namjenom da se poboljšaju karakteristike korisničkog interfejsa. ekspertnih sistema i neuronskih mreža. kao i aspekti globalne integracije više informacionih sistema. ekspertni sistem kao inteligentna komponenta uz bazu modela u njeno upravljanje u SPO. 2.  Ekspertni sistem kao posebna komponenta SPO – gdje je takođe moguće definisati podvarijante: 1.1. HIBRIDNI SISTEMI Hibridni sistemi nastaju integracijom dva ili više kompjuterskih informacionih sistema. Do danas razvijeno je više klasa hibridnih sistema. 4. ulaz u ekspertni sistem je izlaz iz SPO._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi DP sistem. ali među osnovne ubrajaju se: integracija sistema za podršku odlučivanju i ekspertnih sistema. a tiču se rutinskih poslova. 3. 4. Osnovni cilj DP u poslovnom sistemu je efikasno funkcionisanje organizacije uz što niže troškove automatizovanjem poslova koji se obavljaju svakodnevno.3.8. često se naziva i sistem za obradu transakcija (Transaction Processing System). ekspertni sistem kao inteligentna komponenta uz bazu podataka u SPO. 41 . 5.

a dobijeni rezultat analize se vraća u ES kako bi korišćenjem baze znanja izdvojilo konačno rješenje). u zavisnosti od želje korisnika. Vrlo je čest slučaj da se neuronska mreža ugrađuje u ekspertni sistem i pri tom koristi njegovu bazu znanja. 4. Moguće su sledeće varijante hibridnih ekspertnih sistema5:  Kompletno preklopljeni – gdje sistem ima dualnu prirodu. Povratni rad – izlaz iz ekspertnog sistema predstavlja ulaz u SPO. ulaz u SPO je izlaz iz ES.  Paralelni – gdje ekspertni sistem i neuronska mreža rade zajedno. INFORMACIONI SISTEMI I STRUKTURA INFORMACIJA SA ASPEKTA NIVOA ODLUČIVANJA 5 Stoiljković. a potom izlaz iz SPO se vraća kao ulaz u ES (SPO koristi izlaz iz ES za analizu. zasnovan je i na znanju i na neuronskoj mreži. gost i domaćin).1. Pomoću uređaja za konverziju sistem može da se prikaže.4. U ovom slučaju korisnik vidi samo jedan sistem (domaćina). Milosavljević (1995) 42 . paralelno i ne dijele svoje unutrašnje promjenjive niti strukturu podataka. Sistemi komuniciraju preko ulaznih i izlaznih uređaja i preko datoteka.  Sekvencijalni – gdje je izlaz iz jednog od komponentnih sistema (ekspertnog sistema ili neuronske mreže)  Povezani ili ugrađeni – gdje je ekspertni sistem ugrađen u neuronsku mrežu ili neuronska mreža u ekspertni sistem (tzv.  Parcijalno preklopljeni – gdje sistem posjeduje karakteristike i ekspertnog sistema i neuronske mreže ali ova dva sistema u ovom slučaju komuniciraju preko kompjuterske memorije ili neke spoljašnje baze podataka. ili kao ekspertni sistem ili kao neuronska mreža. tj._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 2.

Zboga toga je stuktura informacija poslovnog informacionog sistema veoma razvijena i heterogena i sastoji se od više vrsta informacija kao što su: informacije o uslovima i ograničenjima u funkcionisanju poslovnog sistema u budućnosti. Pojedini od ovih grupa informacija imaju različit značaj i različitu ulogu u procesu odlučivanja. informacije o rezultatima funkcionisanja poslovnog sistema. po pravilu._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Bez obzira na razlike između informaconih sistema svaki od njih posjeduje određenu strukturu informacija. na internim podacima. 43 . Za donošenje odluka koje imaju strategijski karakter najveću vrijednost imaju informacije o uslovima i ograničenjima funkcionisanja poslovnog sistema u budućnosti kao i očekivanog ponašanja poslovnog sistema. 4. a različiti su i podaci na osnovu informacije nastaju.1. ali i informacije o devijacijama u funkcionisanju poslovnog sistema. Za tekuće odluke posebno su značajne informacije o rezultatima funkcionisanja poslovnog sistema. informacije o devijacijama u funkcionisanju poslovnog sistema. Savremeni poslovni informacioni sistemi upravo se i razlikuju od klasičnih informacionih sistema po strukturi informacija koja nije orjentisana na prikupljanje i obradu podataka već na donošenje poslovnih odluka. UPRAVLJANJE INFORMACIONIM SISTEMIMA Razvoj informacione tehnologije i informacionih sistema tokom posljednje tri decenije nametnuo je potrebu za razradom i implementacijom principa i metoda upravljanja informacionim sistemom. Ove vrste informacija zasnivaju se. Složenost informacionih sistema i složenost koordinacije i kontrole među elementima sistema dovodi do toga da se aktivnosti bilo koje vrste prenose kroz sistem na dinamičan način što utiče na obim operacija i usložnjava proces planiranja.5. organizacije i kontrole resursa i rezultata svih komponenti informaciong sistema. Ove informacije formiraju se uglavnom na osnovu podataka koji potiču iz okruženja. a posebno sa centralnim upravljanjem. informacije o očekivanom ponašanju poslovnog sistema. Strukturu upravljanja informacionim sistemom sačinjava skup podsticaja unutar sistema ali i komunikacija sa drugim dijelovima poslovnog sistema.

Kod prihoda stvar je daleko složenija. Ovaj kriterijum. Prvi je centralizovan mode. Kod softvera u troškove spadaju izrada ili kupovina. razvoj softvera ili održavanje hardvera znači trošak informacionog sistema i problem se svodi na njegovo minimiziranje. mjerenje i korekcija troškova i prihoda informacionih resursa. Ove usluge mogu da budu posebnog karaktera kao što su posebni izvještaji. održavanje softvera i slično. U praksi se primjenjuj dva modela upravljanja informacionim sistemima. tačnije i kvalitetnije obavljanje svojih funkcija korištenjem odabrane informacione tehnologije. Ako se ravnoteža poremeti sistem će oscilirati i tražiti dodatne informacije. Profitna funkcija podrazumijeva utvršivanje veličine svakog informaciong resursa i svakog proizvedenog izlaza kao i njihovu međusobnu koordinaciju i kontrolu. Metodološka osnova za procjenu performansi upravljanja informacionim sistemom čini profitna funkcija informacionog sistema. korisnici informacione tehnologije često subjektivno procjenjuju vrijednost informacija koje dobijaju i koriste pri donošenju upravljačkih odluka. 44 . Na primjer. gdje se centralizovano određuje obim operacija. mogao bi se uzeti stepen realizacije težnji poslovnog sistema da ostvari što efikasnije. Izlazi iz informacionog sistema su informacione usluge koje se pružaju upravljačkim strukturama ali i operativnom osoblju. maksimum resursa i rezultata i gdje centralni upavljač donosi sve odluke. Kod drugog modela struktura modela je decentralizovana i vrši se dekomponovanjem upravljanja po pojedinim dijelovima informaciong sistema uz postojanje obaveznih veza prema centralnom upravljanju. a to znači i dodatne troškove. iako iskazuje uspješnost funkcionisanja informacionih sistema veoma je teško primjeniti u praksi jer._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Glavni cilj upravljanja informacionim sistemom jeste identifikacija. Što se tiče troškova tu nema posebnih problema jer se troškovi lako identifikuju i iskazuju. a mogu da budu i opšteg tipa kao što su opšte informacije. instaliranje i održavanje opreme i procjena gubitka zbog zastarijevanja opreme. Kod primjene bilo kog modela neophodno je održavati ravnotežu između primljenih informacija i dobijenih rezultata na osnovu tih ionformacija. Kao rezultat rada informacionog sistema. Kod hardvera kao troškovi javljaju se kupovina.

razlikujemo serijsko i paralelno izvršavanje programa. Distribuirana obrada podataka obavlja se pomoću dvije ili više sistemskih komponenata unutar jednog sistema. rad u realnom vremenu (Real Time). Centralizovana obrada podataka obavlja se na jednom mjestu – centralnom računarskom sistemu. sa stanovišta računarstva._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. Korisnici pristupaju računaru preko terminala povezanih direktno za centralni računarski sistem ili preko računarske mreže. Programi koji treba da se izvrše unaprijed se pripremaju i učitavaju u računar onim redom kojim želimo 45 . .distribuirana obrada podataka.1. Kod obrade programa. tek kada se jedan program izvrši do kraja. Korisnici mogu da obavljaju svoje poslove na računarskom sistemu namjenjenom za njihovu upotrebu. Kada se u memoriji računara istovremeno nalazi i izvšava više programa. NAČINI OBRADE PODATAKA U koncepcijskom smislu. može da počne sa izvršavanjem sledeći program. postoje dva osnovna načina organizacije obrade podataka: . ali koji je povezan direktno (on-line) komunikacijskim mrežama sa ostalim dijelovima sistema. kažemo da je riječ o paralelnom izvršavanju programa. jednom programu. rad u raspoređenom vremenu (Time Sharing). uopšte. U ovom slučaju računar ne izvršava cijeli program odjednom. već dodjeljuje svoje resurse u određenom vremenskom intervalu.centarlizovana obrada podataka. multiprogramiranje (Multiprogramming). Na osnovu rada računarskog sistema postoje sledeći načini obrade: serijska obrada (Batch Processing). zatim u sledećem vremenskom intervalu drugom programu itd.6. u zavisnosti od potreba korisnika. Serijska obrada (Batch Processing). odnosno. Serijsko izvršavanje programa je ono kod kojega se programi u glavnoj memoriji računara izvršavaju jedan za drugim. Ovaj koncept organizacije obrade podataka karakterističan je za treću generaciju računarskih sistema. najednostavniji je način obrade.

spadaju u programe sa najvišim prioritetom i mogu da prekinu izvršavanje drugih programa. dok se u centralnom procesoru izvršava neki program. u aktuelnom vremenskom trenutku. a brzina iztvršavanja operacija na računaru veoma velika. ulazna jedinica može da čita podatke ili neki drugi program. postoji mogućnost promjene redoslijeda izvršavanja. Ovakav način rada računara podrazumijeva veoma složen sistem prekidanja kao sastvani dio operativnog sistema. računar za to vrijeme obrađuje programe drugih korisnika._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi da budu izvršeni. Na primjer.). Dok kod rada u podijeljenom vremenu do prekida dolazi kada istekne unaprijed određeno vrijeme. Računar je svakom korisniku praktično odmah na raspolaganju. Međutim. dok u toku interaktivne konverzacije sa računarom neki od korisnika priprema sledeći korak (pitanja. i poslije učitavanja u računar. a na izlazu mogu da se izdaju rezultati iz trećeg programa. odgovore. Na ovaj način su mnogo racionalnije iskorišteni računarski resursi. Na primjer. 46 . uglavnom dolazi kada treba obaviti neke spore ulazne ili izlazne operacije. Rad u realnom vremenu (Real Time) predstavlja način rada računarskog sistema koji omogućava korisniku neposredan pristup potrebnim računarskim resursima. Ovakav način obrade obezbjeđuje efikasnije korištenje računarskog sistema. Dobra strana rada u podijeljenom vremenu jeste što korisnik nečeka na početak obrade. Priprema podataka i programa može da se organizuje i preko nekih udaljenih terminala. upustva itd. Razlika je u odnosu na rad u podijeljenom vremenu jeste u načinu prekidanja izvršenja programa. zatim u drugom vremenskom intervalu program drugog korisnika itd. Kako su ovi vremenski intervali veoma kratki. Time je omogućen interaktivan način komuniciranja na relaciji korisnik – računar. putem komunikacionih linija. odnosno davaja prioriteta nekom programu. Računarsko vrijeme se racionalno koristi. Na taj način je omogućen prividan istovremeni rad više međusobno nezavisnih korisnika. Programi koji rade u realnom vremenu moraju biti svo vrijeme u glavnoj memoriji. Računar jedan kratak interval izvršava program jednog korisnika. Nedostatak ovakvog načina rada je duže vrijeme obrade programa nego kada se programi obrađuju serijski. svaki od korisnika ima utisak da se izvršava samo njegov program. Rad u podijeljenom vremenu (Time Sharing) je tehnika obrade kod koje više korisnika imaju mogućnost da istovremeno raspodjeljuju računarske resurse. Takav način obrade naziva se daljinska serijska obrada podataka (Remote Access Batch Processing). jer se svakom korisniku dodjeljuje određeni vremenski interval rada na računaru. Multiprogramiranje (Multiprogramming) je način rada računara kod kojeg je moguća istovremena obrada više programa koristeći mogućnost preklapanja operacija. kod multiprogramiranja do prekida.

snažnije upravljačke jedinice i snažnije upravljačke linije. stohastički sistem – kao posljedica složenosti informacioni sistem ne može da ima striktno određeno i determinisano ponašanje. Da bi ove zadatke i ciljeve ispunio informacioni sistem mora svojim osobinama da održava osobine poslovnog sistema čije funkcionisanje podržava. kompleksan sistem – mora da sadrži sve različite elemente i veze sa svom njihovom složenošću. Od informacionog sistem se očekuje da odgovarajućim pravovremenim i pouzdanim podacima i informacijama obezbijedi ekonomičnu realizaciju poslovnih procesa._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Obrade kod kojih se koriste telekomunikacione linije nazivaju se daljinske obrade (Teleprocessing). otvoren sistem – omogućava razmjenu podataka i informacija sa sistemima u okruženju i na taj način obezbjeđuje povezivanje svih učesnika u razvoju poslovnog sistema. KARAKTERISTIKE INFORMACIONIH SISTEMA Osnovni zadatak informacionog sistema je da doprinese uspješnom poslovanju poslovnog sistema. naziva se simultana obrada (Multiprocessing).7. već je pod uticajem neplaniranih promjena i poremećaja koji u određenim situacijama narušavaju njegovo funkcionisanje.1. kod računarskih sistema koji imaju više aritmetičko-logičkih jedinica. da obezbijedi potpunu dokumentacionu osnovu za pračenje poslovnih događaja između određenih poslovnih funkcija. Ovaj zadatak ima sledeće specifične ciljeve: da u potpunosti i pravovremeno odgovori na sve informacione zahtjeve poslovnog sistema. 47 . 4. poslovnih funkcija i poslovnog odlučivanja. hijerarhijski sistem – sastoji se od niza nadređenih i podređenih informacionih podsistema. Zato informacioni sistem mora da bude: realan sistem – nastaje kao rezultat čovjekove aktivnosti. Obrada kod koje se zaista paralelno izvršava više programa. dinamički sistem – informacioni sistem mora da omogući da se svi tokovi i aktivnosti unutar njega mijenjaju u funkciji vremena. kao i sa određenim sistemima u okruženju i sa okruženjem uopšte. odnosno elementa.

odnosno skupove podataka koji su relevantni za sagledavanje stanja poslovnog sistema i da obezbijedi prikupljanje podataka na osnovu kojih će se kreirati informacije neophodne za funkciju upravljanja. 48 . rentabilnost. ciljeva i principa funkcionisanja informacionog sistema kao cjeline. on mora da sarži određene kvalitete da bi kao posebna cjelina unaprijedio uspješnost rada cijelog poslovnog sistema. postojanje jedinstvene koncepcije oblikovanja i izgradnje informacionog sistema sa aspekta zahtjeva. jedinstvenost i pristupačnost za sve korisnike informacionog sistema. kontrole i odlučivanja. mora da bude efikasan. informacioni sistem treba da bude izgrađen i realizovan kao integralna baza podataka podržana odgovarajućim programskim rješenjima. a to znači da bude jedinstven i kompletno računarski podržan. organizacija i kadrovi). odnosno sistemskim i aplikativnim softverom. samoorganizovanost. ekonomičnost. ekonomičnost sa stanovišta ulaganja tj. karakteristika. intergralnost tj. odnosno sposobnost za samostalnu reorganizaciju radi prilagođavanja nastalim promjenama kako u poslovnom sistemu tako i njegovom okruženju. sigurnost u podršci funkcije odlučivanja kao osnovnom pokazatelju efikasnosti informacionog sistema. obezbjeđivanje razvoja i nadgradnje informacionog sistema u okviru poslovnog sistema sa stanovišta svih osnovnih elemenata koji su osnovni u razvoju informacionog sistema (hardver. Informacioni sistem treba da ima sve pobrojane karakteristike i treba da sadrži samo one činjenice. angažovanja novčanih resursa i vremena realizacije poslova i obezbjeđivanja pravovremenih relevantnih i pouzdanih informacija za potrebe planiranja. radi njihovog brzog i efikasnog informisanja odnosno ovladavanja sistemom informacija proizvedenim funkcionisanjem informacionog sistema. Kako bi informacioni sistem mogao da odgovori postavljenim zahtjevima i ciljevima. Sa gledišta organizacije podataka. softver. To su sledeće karakteristike: usklađenost ciljeva postojanja i razvoja informacionog sistema i poslovnog sistema._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Pored toga što informacioni sistem mora da bude prilagođen poslovnom sistemu čiji je dio. poštujući osnovne ekonomske principe – produktivnot.

INTERAKCIJA MENADŽMENTA I INFORMACIONOG SISTEMA 1._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi I. ULOGA INFORMACIONE TEHNOLOGIJE U POSLOVNOM ODLUČIVANJU 49 .

Informacioni sistemi omogućavaju trenutno dobijanje informacija. ona mora da posjeduje određene karakteristike koje se odnose na kvalitet. pravnim i drugim značajnim aspektima. kada se odgovarajuća informacija dobija i prije nego što je potrebno donijeti odluku. Funkcija vrijednosti informacija u vremenu ima tri karakteristična područja. a operativni nivo menadžmenta mnogo analitičkih informacija koje se odnose na pojedinosti vođenja poslovnog procesa. Upravljanje bilo kojom organizacijom uključuje poslovno odlučivanje i rješavanje problema. Informacioni sistem obezbjeđuje neophodne unutrašnje i spoljne podatke i informacije za svrhe odlučivanja i upravljanja. količina informacija neophodna za donošenje odluke raste od najvišeg prema nižim nivoima menadžmenta. Srednji nivo menadžmenta zahtjeva nešto veću količinu djelimično agregiranih informacija. a time i odlučivanje po svim organizacionim nivoima u bilo koje vrijeme. koje nastupa kada se 50 . Kvalitet informacija ne može se direktno mjeriti. Informacioni sistem prikuplja. socijalnim. već se može posredno ocijeniti preko predviđenih ili ostvarenih posljedica donesenih odluka. političkim._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Najveći doprinos informacione tehnologije na području menadžmenta reflektuje se u stvaranju podloga za brzo poslovno odlučivanje na svim nivoima menadžmenta. Uopšteno govoreći. Osnovno pravilo je da informacijama treba podržavati donošenje korisnih odluka. Najviši nivo menadžmenta pri odlučivanju treba srazmjerno malo informacija. sintetizuje i prezentuje informacije o svim funkcionalnim oblastima organizacije. Zahtijevani kvalitet informacija zavisi najprije od tipa odluke. o samoj organizaciji. odnosno stvaranje uslova u kojima menadžer može donijeti adekvatnu odluku koja će mu donijeti određene koristi. Njezina je vrijednost tada najveća i ona nelinearno opada. Nije korektno tvrditi kako su informacije za potrebe odlučivanja na najvišem nivou menadžmenta kvalitetnije od ostalih. već se poređenje kvaliteta informacija može vršiti samo u okvirima istog nivoa odlučivanja. a za tu svrhu neophodni su adekvatni podaci i informacije. odnosno nastaje upravo onda kada treba donijeti odluku. Vrijednost informacije je konstantna sve do područja zastarijevanja. Da bi informacija mogla da posluži kao podloga u procesu poslovnog odlučivanja. tehnološkim. od nivoa menadžmenta na kojem se odluka donosi. kvantitet i vrijednost u vremenu. Kvalitet informacije je njena sposobnost zadovoljavanja informacionih potreba menadžera. tj. koje će omogućiti dobijanje dobrog opšteg uvida u problem. kodira. ali i o njenom okruženju u ekonomskim. na bilo kojem mjestu. Obično se pri tome koriste određene statističke metode ocjene ili procjene. odnosno njenog vremenskog horizonta. Drugo karakteristično područje je područje realnog vremena u kojem se informacija dobija. Prvo je područje prognoziranja.

Iz toga proizilazi da kao i sve druge odluke. kako na individualni i grupni učinak tako i 51 Planiranje je aktivnost kojom organizacija određuje budući tok svojih akcija. Da bi se raspoložive informacije mogle kvalietetno i u potpunosti iskoristiti. taktičke i operativne. Zato se u praktičnim uslovima obično postavlja zahtjev za posjedovanje informacija iz područja realnog vremena. a) definisanje dugoročnih ciljeva i razvoj strateških planova od strane top menadžmenta. čini skup upravljačkih. odnosno različita pravila i postupci koji omogućavaju racionalno iskorištavanje informacija za rješavanje odgovarajućih zadataka. jer nauka još uvijek ne poznaje sigurne metode prognoziranja. kada njezina vrijednost nadmašuje ili je uravnotežena sa težinom odluke koju treba donijeti. planske odluke mogu da budu strateške. Pri donošenju odluke na bazi informacija iz područja prognoziranja potrebna je određena doza opreza. međusobno povezanih funkcija u koje se ubrajaju: planiranje organizovanje usmjeravanje i kontrola. kao proces usmjeravanja i koordinacije oraganizacionih resursa radi postizaja definisanih ciljeva._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi informacija dobija prekasno i kada odluka nije više potrebna. Planiranje obuhvata: . INFORMACIONI SISTEM I FUNKCIJE MENADŽMENTA Menadžment. U tome području vrijednost informacije eksponencijalno pada. odnosno u području realnog vremena. b) definisanje ciljeva i razvoj planova sa vremenskim horizontom od 6 mjeseci do 2 godine. potrebno je znanje. što je u nadležnosti srednjeg nivoa menadžmenta i c) definisanje kratkoročnih ciljeva i planova sa vremenskim horizontom od jedne sedmice do 6 mjeseci što je u domenu operativnog menadžmenta. koje će omogućiti menadžerima blagovremeno donošenje adekvatnih odluka. Savremeni menadžment zahtjeva raspoloživost informacija u području prognoziranja. 2. Budući da planiranje ostvaruje povoljan uticaj. budući da nije relevantna za dalji tok događaja.

nakon čega informacioni sistem efikasno rješava probleme centralizacije i decentralizacije odlučivanja. Informacioni sistem može da doprinese da se funkcija planiranja obavlja kvalitetnije putem prikupljanja i sređivanja podataka neophodnih za planiranje._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi na učinak organizacije kao cjeline. te njihovo struktuiranje u poslove i radne jedinice u organizaciji. taktičke i strateške informacije. neophodno je što preciznije definisati pojedinačna funkcionalna područja odlučivanja. 52 . ko ih inicira. Nakon toga se za utvrđene poslove vrši izbor i raspoređivanje ljudi koji posjeduju potrebne sposobnosti. znanja i odluke za njihovo obavljanje. ko donosi odluke. koji je planske odluke donosio centralizovano. Svemu tome prethodi modeliranje sistema. kao i korištenjem savremenih metoda statističke analize koje koriste modele sa velikim brojem promjenjivih i serije podataka iz dužih vremenskih perioda. Korištenje mreža olakšava formiranje i rad timova. informaciona tehnologija kao što je internet se koristi da bi obuhvatio i uključio što veći broj ljudi u proces planiranja. Organizovanjem se definiše ko šta treba da čini i ko je kome odgovoran. funkcija planiranja se odvija decentralizovano uz uključivanje svih organizacionih jedinica i zaposlenih uz adekvatnu podršku menadžmenta. Prije izgradnje integralnog informacionog sistema. Planiranje ne nameće informacionom sistemu nikakve posebne zahtjeve u pogledu prikupljanja podataka. U takvim novonastalim uslovima. koristi podatke u prošlosti. U savremenim uslovima. Planiranje. menadžment definiše radne divizije. ko priprema odluke i koje informacije prethode donošenju odluka. što podrazumijeva preciziranje. jer se podaci unose u toku obavljanja svakodnevnih poslovnih aktivnosti i u neizmjenjenom obliku se koriste u procesu planiranja. već i da svaku pojedinu grupu veže za određene nivoe odlučivanja. koje mora da odgovara strukturi potreba učesnika u procesu odlučivanja. Funkcija planiranja u tradiicionalnom menadžentu je bila u nadležnosti top menadžmenta. Osim toga. Zadatak informacionog sistema nije samo da pruži operativne. U tradicionalnom menadžmentu. kao segment upravljanja. sadašnjosti i budućnosti. postojanja tačnih i blagovremenih informacija. Organizovanje obuhvata identifikaciju aktivnosti koje će se u organizaciji odvijati. ovom funkcijom menadžemnta se postiže sinergetski efekat napora u organizaciji. kao i probleme koordinacije. dok je u savremenim uslovima omogućeno samoorganizovanje projektnih timova. ova funkcija menadžmenta uključuje i donošenje odluka o tome koliko se odgovornosti i autoriteta dodjeljuje pojedincima u odlučivanju i upravljanju.

omogući homogenizaciju informacija za sve nivoe menadžmenta. čemu uveliko može doprinijeti informacioni sistem. mjerenje realizcije u skladu sa njima. prilikom procesa kontrole. ne mogu se postići postavljeni ciljevi organizacije. vođenje i kontrolisanje. kao i nadgledanje njihovog rada. jer bez koordiniranog korištenja organizacionih resursa i mogućnosti koje pruža savremena informaciona tehnologija. Budući da kontrola predviđa utvrđivanje standarda. odnosno odvijanje svih funkcija menadžmenta. fokusirajući se na globalni postignuti rezultat. koje vrše ravnopravnu kontrolu. 53 . distribuciju i kombionovanje informacija. kao i korekcije odstupanja od definisanih planova i programa. jer ostvaruju globalne mehanizme kontrole dok niži nivoi menadžmenta zahtjevaju detaljne informacije. procjenu i mjerenje individualnih. Da bi menadžment bio uspješan potrebno je da sve funkcije menadžmenta budu skladno objedinjene. komparaciju učinaka i postignuća sa definisanim standardima i planovima te preduzimanje korektivnih akcija kako bi se postigli postavljeni ciljevi. top menadžment zahtjeva agregirane pokazatelje. organizovanje. u tome značajnu podršku može da rpuži informacioni sistem. uz adekvatnu podršku informacionog sistema. dok se u savremenim uslovima. Naime. Ova menadžment funkcija uključuje motivisanje i podsticanje pojedinaca i grupa na realizaciju zajedničkih ciljeva organizacije. Ukoliko se ustanovi odstupanje između planiranih i ostvarenih rezultata. Mrežna infrastruktura omogućava zaposlenim da održavaju kontakt sa podređenim i nadređenim u njihovom poslu. omogućava sistem podrške odlučivanju (DSS) zasnovana na Data Warehouse (DW). grupnih i učinaka cijele organizacije. U tradicionalnom menadžmentu menadžeri upravljaju izvršavanjem radnih zadataka radnika. Kontrola obuhvata postavljanje standarda za postignuća. kontrola prepušta projektnim timovima. Informaciona tehnologija se koristi za razvoje kontrole i organizacije u realnom vremenu (Real Time). U savremenim uslovima stvorene su pretpostvake da zaposleni sami obavljaju svoje poslove kako najbolje znaju i umiju i u takvim uslovima svi zaposleni upravljaju. U tradicionalnom menadžmentu bio je razvijen precizan mikromenadžent kontrolni sistem. Ovakvo podvajanje._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Usmjeravanje zahtjeva uspješne komunikacije i vješto vođenje. uz podršku savremenih operativnih sistema. neophodno je promijeniti nešto u funkcijama organizovanja i vođenja ili u funkciji planiranja. sa kompjuterski baziranim informacionim sistemima. Jedna od osnovnih funkcija informacionih sistema je da menadžerima omogući efektivno i efikasno planiranje.

blagovremenosti i relevantnosti. u DSS 54 . U ranijim fazama informatike vladala su shvatanja. 3. Takav odnos iziskuje prilagođavanje konceptualne strukture informacionog sistema konceptualnoj strukturi menadžmenta. usmjeravanja i kontrolisanja prevashodno zavisi od menadžment nivoa na kojem se odvija proces menadžmenta. konceptualna struktura informacionog sistema mora preslikavati konceptualnu strukturu menadžmenta. čija upotrebljivost zavisi od njihove tačnosti._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi snadbijevajući ih potrebnim informacijama. što znači da informatika mora biti servis menadžmenta. KLASE MIS ESS Ako se posmatraju informacioni sistemi naspram hijerarhijskog nivoa organizacije. Za sve navedene funkcije menadžmenta zajedničke su informacije . odnosno upravljanja organizacijom radi realizacije određenih poslovnih rezultata. međutim. prema kome se koncept menadžmenta morao prilagođavati stepenu razvoja informacione tehnologije i mogućnostima što ih nudi. a kao posljedica ovakvog stava. organizovanja. Koja vrsta informacionog sistema će se koristiti u cilju planiranja. moguće je generalizovati tri nivoa informacionih sistema koji korespondiraju nivoima menadžmenta. Empirija je. INFORMACIONI SISTEM I NIVOI MENADŽMENTA Informacioni sistem organizacije mora biti u funkciji menadžmenta. takva shvatanja demantovala iz jednostavnog razloga što informaciona tehnologija nije i ne smije biti sama sebi svrha.

Naročito su značajni u brzo mijenjajućoj okolini. Za DW. dalekosežni i okrenuti budućnosti. strategije. KBS. kao preduslov razvoja fleksibilnih DSS za podršku top menadžmentu se vjeruje da će uspješno podržavati buduće generacije OLTP. Radi se o informacionim sistemima koji potpomažu donošenje strateških odluka. ali se bave i unutrašnjim informacijama koje uzimaju iz MIS i DSS. 55 . dobre sposobnosti procjene i dalekovidnosti. DSS. EIS. izbora i implementacije strategije i obezbjeđivanja resursa za postizanje postavljenih ciljeva. odgovoran je i za interakciju između organizacije i njenog okruženja. Sistemi ovog nivoa imaju za cilja dati odgovore na pitanje tipa :"šta učiniti?". To znači da se zadaci ovog nivoa menadžmenta ne mogu programirati. Taj nivo obezbjeđuje sledeće informacione tehnologije: DSS za strateško upravljanje. Zbog toga ovi informacioni sistemi pružaju podršku vrhovnim menadžerima u specifičnim zahtjevima za dobijanje informacija koje su više orjentisane na spoljne informacije. top menadžeri moraju imati pristup specifičnim informacijama zbog permanentnog donošenja odluka koje će pomoći prilagođavanju organizacije na stalne promjene u okruženju. Zato za taj nivo menadžmenta treba imati dovoljno iskustva. savremene informacione tehnologije i metode osiguravaju dovoljno alata pomoću kojih će se podražati aktivnosti top menadžmenta. Expert Systems. pa samim tim i kompjuterizovati. informacioni sistem za podršku taktičkom menadžmentu i informacioni sistemi za podršku aktivnosti operativnog nivoa menadžmenta. a tiču se procesa postavljanja i mijenjanja ciljeva organizacije. Problemi o kojima odlučuje Top menadžment u načelu su nepredvidivi. bilo zbog pomoći menadžerima u identifikaciji prijetnji i šansi iz okruženja. odnosno savjetnike._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi organizaciji. Top management donosi strateške odluke koje imaju dugoročne posljedice. programa i politike. planova. Strateškom nivou korespondira onaj nivo konceptualne strukture informacionog sistema na kojem postoji najveća koncentracija konceptualnih znanja o načinu vođenja poslova. Data Warehouse. Top Management (Strateški menadžment) je odgovoran za strategiju i cjelokupnu politiku organizacije. Odluke koje donosi Top menadžment je teško formulisati. bilo mijenjajući stručne ljude. Osim što određuje opšte usmjerenje organizacije. ali i kvalitetnu informacionu podlogu. Za razliku od menadžera na ostalim nivoima. Ove informacione sisteme treba projektovati i izgraditi tako da obezbjeđuju sve vrste informacija potrebne vrhovnom menadžmentu i njihovim štabovima radi izvršenja zadataka u domenu strateškog upravljanja i planiranja. a to su: informacioni sistem za podršku strateškom menadžmentu.

Gotovo su uvijek orjentisani na interne događaje i prvenstveno služe funkcijama planiranja. organizuje. Većina informacija značajna ovom nivou menadžmenta uglavnom je dostupna i najvoišoj upravi. Iz tog razloga. Njihova je funkcija podrška strateškog koncepta upravljanja. obično do jedne godine. ukoliko organizacija raspolaže sveobuhvatnim i adekvatnim informacionim sistemom. dobijenim iz transakcionog dijela informacionog sistema i nešto manje iz pretraživanja okruženja organizacije. kontrole i donošenja odluka. specifičnih strateških planova i programa za organizacione i strateške poslovne jedinice. odnosno poslovnih odluka koje se ponavljaju. smanjuje se vrijeme potrebno srednjem nivou menadžmenta za pretragu potrebnih informacija. Ovi sistemi obezbjeđuju menadžerima izvještaje i omogućavaju in online pristup bazama podataka o tekućem poslovanju organizacije i podacima iz prošlih perioda. U tim je sistemima koncentrisano metodološko znanje o načinu vođenja poslova. izvještaje prema potrebi ili izvještaje na zahtjev. Cilj informacionih sistema ovog nivoa je dati odgovor na pitanje tipa "Kako nešto učiniti?" Srednjem nivou menadžmenta organizacije korespondira Management Information Systems (MIS) i DSS za upravljačku kontrolu. te različita funkcionalna područja. pa za njih informacioni sistem mora osigurati periodične izvještaje._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Middle management sačinjavaju menadžeri odjeljenja ili pogona koji su obično odgovorni za administraciju i kontrolu. Upravljačku kontrolu sačinjavaju procesi kojima srednji nivo menadžmenta obezbjeđuje da se organizacioni resursi angažuju i efikasno i efektivno koriste kako bi se realizovali postavljeni ciljevi organizacije. manje rutinski. Srednjem nivou menadžmenta su potrebne informacije u obliku sažetih pregleda. a takav karakter ima većina odluka koje se donose na srednjem nivou menadžmenta. većina autora smatra da će se zbog uvođenja kompjutera smanjiti potreba za menadžerima srednjeg nivoa. Osnovno svojstvo MIS-a je podrška procesu donošenja poznatih. Srednji menadžment koristi kontrolne i upravljačke informacije koje se protežu na relativno kratak vremenski period. Kada se implementira DSS za upravljačku kontrolu u procese koje planira. MIS snadbijeva srednji nivo menadžmenta djelimično agregiranim i kategiriziranim informacijama. Kompjuterizacijom i informacionim obuhvatanjem poslovnih zadataka. tada on omogućava sledeće: a) identifikovanje i rješavanje problema. 56 . usmjerava i kontroliše srednji nivo menadžmenta. pa je njihov posao veoma složen. uz generisanje periodičnih izvještaja o stanju i procesima u organizaciji. Srednji menadžment je veza između najnižeg i najvišeg nivoa menadžmenta. manje struktuiran i više promjenjiv.

DSS za operativno planiranje i kontrolu obezbjeđuje informacije potrebne operativnom menadžmentu u cilju pomaganja operativnog planiranja i kontrole. Operativni menadžment nadgleda radnike koji izvršavaju osnovne aktivnosti organizacije. kao na primjer kontrola zaliha. motivaciju zaposlenih i kontrolu tokova organizovanja aktivnosti sa implementiranim računarskim aplikacijama. Operativni menadžment treba od informacionog sistema najkonkretnije detalje i izvještaje. c) komuniciranje sa radnim timovima. odnosno podizanje efikasnosti njihovog rada na najviši nivo. Ključna pitanja što se na ovom nivou informacionih sistema postavljaju su pitanja tipa "Pomoću čega nešto ostvariti?". terminiranje porudžbina i slično. kreativno korištenje DSS u otkrivanju i rješavanju novih problema. Iako OLTP nisu informacioni sistemi čija je osnovna namjena podrška poslovnog odlučivanja. osnovna je karakteristika OLTP koncentracija činjeničnih znanja o poslovanju. Riječ je o aktivnostima koje su obično operativne i koje se mogu lako programirati. već prevashodno o odgovarajućim mogućnostima kombinovanje različitih klasa da bi se zadovoljile razlličite potrebe 57 . pomaganje u donošenju upravljačkih odluka. radi se o sistemima u kojima se preduzimajući odgovarajuće transakcije (aritmetičko-logičke operacije) nad podacima. ne može se govoriti o isključivoj vezi jedne vrste informacionog sisstemasa jednim upravljačkim nivoom. Konceptualno strukturu informacionih sistema u odnosu na konceptualnu strukturu menadžmenta ne treba shvatiti striktno. Sa aspekta menadžmenta i osnovnih upravljačkih nivoa može se reći da iako su navedeni informacioni sistemi dominantno vezani za određeni upravlčjački nivo. Operational Management (Operativni menadžment) donosi odluke koje su konkretne i odnose se na redovno poslovanje. Budući da je njihov posao donošenje odluka koje se temelje na jasnim temeljima i postupcima. mogu se kompjuterizovati bez većih poteškoća. OLTP uključuje bilježenje svih poslovnih transakcija. Zbog brojnosti transakcija i srazmjerne jednostavnosti postupka upravljanja na ovom nivou. Zato je upotreba kompjutera na ovom nivou rasprostranjena. materijalno i finansijsko praćenje pojedinih elemenata. nastoji uspostaviti kontrola nad pojedinačnim poslovnim procesima i aktivnostima. Riječ je o kompjuterskoj podršci donošenja odluka koje su učestale i rutinske. sadrži poslovne procedure._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi b) otkrivanje novih problema i njihovo uspješno rješavanje poslovnim i matematičko statističkim modelima. generiše dokumente potrebne u poslovanju – dakle automatizuje više poslova i omogućava vremensko. te njima upravljati. poslovnim procesima i poslovnim operacijama. Najnižem nivou menadžmenta odgovaraće OLTP i DSS za operativnoplaniranje i kontrolu.

Međuti. 5. Potreba za korištenjem jedne vrste informacionog sistema ne isključuje potrebu korištenja i drugih vrsta. tada neophodnost adekvatnog menadzmenta informacionog sistema postaje još izraženija. ali i zahtjevno. značajne je ali i zahtjevno. pruža velike konkurentne prednosti. te samim tim ne stvara potrebne preduslove za uspješno funkcionisanje i nadmetanje organizacije sa konkurencijom. UTICAJ MENADZMENTA ORGANIZACIJE NA RAZVOJ INFORMACIONOG SISTEMA Uobičajeno je informacionu tehnologiju posmatrati kroz brži tempo razvoja i drastično poboljšanje performansi. organizacija u kojoj se adekvatno upravlja informacionim sistemom.čine informacioni sistem nerazvijenim i neuspješnimu vršenju svojih funkcija. Sa druge strane. pojmovno i stvarno. same organizacije i njenog okruženja. MENADŽMENT INFORMACIONOG SISTEMA S obzirom da infornacioni sistem olakšava bolje razumjevanje funkcija organizacije. koje su rezultat ne samo promjena u informacionoj tehnologiji. odnosno primjenom informacione tehnologije. kao i način njene primjene veoma brzo razvijaju. tako i na operativnom nivou menadžmenta. koncepciji Data Warehouse i i slične mogućnosti novih informacionih tehnologija. Ukoliko se još tome dadju nagovještene tehnološke mogućnosti sofisticiranih sistema telekomunikacija. Budući da se informaciona tehnologija. što posebno važi u slučaju kada organizacija koristi elektronsku poštu. pristup eksternim bazama podataka. dok menadžment informacioni sistemi mogu da se koriste kako na srednjem. Izostanak efikasnog menadzmenta informacionog sistema. značajno je. Tako npr. razvoju i saznanjima teorije informacionih sistema. koje najavljuju velike šane u kontekstu globalizacije polovanja._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi menadžmenta datog nivoa. već i teoriji i praksi menadzmenta i organizacije. mnogo rjeđe se analizira promjena sa aspekta uticaja na razvoj informacionih sistema. efikasno upravljati informacionim sistemom organizacije. 4. već prema potrebi. Kao što savremeni menadzment ne može biti uspješan bez adekvatne podrške 58 . svi informacioni sistemi najvišeg nivoa mogu pronaći svoju primjenu i na taktičnom nivou. efikasno upravljati informacionim sistemom.

već je neminovno angažovati top menadžment organizacije u rješavnju strateškog razvoja i kontrole informacionih sistema. Na strateškom nivou. savremeni pristup planiranju informacionog sistema postaje dio strateškog planiranja organizacije. drugi je način utvrđivanja uloge informacionog sistema u organizaciji. Upravljanje razvojem informacionih sistema se ne može prepustiti samo informatičkim ekspertima. Čini se kao da se još uvijek ne shvata da je informacioni sistem sredstvo za upravljanje organizacijom i svim njenim aktivnostima. To podrazumjeva da se uporedo sa strateškim planom organizacije. iz čega proističe da je to posao iz kojeg se top menadžment ne smije i ne može isključiti. Usprkos tome.friendly" koncepta njihovog korištenja . softvera. značaj informacionih sistema se povećao usled: brzog razvoja informacione tehnologije u djelu hardvera. koji će od menadžmenta dobiti "punu podršku" u njihovom radu. Uticaj menadžmenta na razvoj informacionih sistema se odvija na svim nivoima menadžmenta. smatrajući da je to isključivi problem informatičara. ograničenja. definišu i dugoročni ciljevi. gdje se na najvišem nivou definišu misije. dugoročni ciljevi i strategija organizacije. kao i diverzifikacija njegovih planova po nivoima menadžmenta. što ih je učinilo privlačnim za vrhovne menadžere i razvoja novih klasa informacionih sistema u funkciji odlučivanja i podršku vrhovnom menadžmentu._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi informacionog sistema. resursi i planovi informacionog sistema. Strateški plan informacionog sistema može se izraditi na više načina: da se plan informacionog sistema izvodi iz strateškog plana čitave organizacije. Razvoj informacionih sistema i primjena informacione tehnologije prestaje biti samo posao informatičara. telekomunikacija. U nekim organizacijama informacioni sistem samo podržava obavljanje poslovnog procesa. već postaje i bitan problem za top menadžmenta organizacije. razvoj PC tehnologije i "user. Informaciono planiranje stiče strateški značaj. tako ni informacioni sistem ne može pružiti podršku menadzmentu ukoliko se adekvatno ne upravlja njegovim razvojem. 59 . sa aspekta Top Managementa. struktura. dok je u drugim organizacijama strateški važan za njeno funkcionisanje. Dok je u ranijim periodima planiranje informacionog sistema bilo zaduženje jedne organizacione jedinice. a najveći upliv se ostvaruje na strateškom i tehničkom nivou. stiče se utisak da menadžeri nerado bave planiranjem razvoja informacionog sistema.

što je neosporni zadatak top menadžmenta organizacije. Podrška definisanju informacionih zahtjeva korisnika – pitanje izbora strategije identifikacije informacionih zahtjeva je nadležnost upravnog odbora informacionog sistema. dok u širm smislu obuhvata i značenje resursa koji proizvode informacije. Upravni odbor informacionog sistema je neophodan upravljački odbor za pitanja strateškog razvoja informacionog sistema. a informacioni sistem treba svojim funkcijama treba podržati te aktivnosti i planiranje poslovnog sistema primjer strateškog planiranja kojim se želi prepoznati stabilna struktura poslova koji se rade u organizaciji. podataka i znanja kao informacionih resursa. Kod nas bi najbolje odgovaro termin "Upravni odbor informacionog sistema". različiti autori različito nazivaju. 5. Usvajanje planova razvoja informacionog sistema – postoji nosporna interakcija između strateškog plana razvoja organizacije i strateškog plana razvoja informacionog sistema._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi - analiza kritički faktora uspjeha koja se temelji na analizi aktivnosti koje su kritične za uspjeh organizacije. a njega predstavljaju top menadžeri iz iz različitih funkcionalnih oblasti organizacije koji nisu zaduženi za operativni razvoj informacionog sistema. uloga top menadžmenta organizacije ne bi trebala da prevazilazi nivo definisanja koncepcije baze podataka. softver i kadrovi. gdje se kao korisnik informacionog sistema javlja organizacija kao cjelina. a to su hardver. U tehničkom dijelu. Definisanje strategije i politike upravljanja informacionim resursima – prestavlja definisanje informacione politike organizacije. a nakon toga se može izgraditi stabilan informacioni sistem na bazi utvrđene strukture poslova. 3. organizacione i upravljačke aspekte funkcije. njihovom korištenju i upravljanju. Definisanje strateške mreže. 4. matrice aplikacija – nakon usvajanja strateškog plana razvoja. Djelokrug nadležnosti upravnog odbora informacionog sistema sastoji se u sledećem: 1. što u suštini znači da se na bazi definisanih ciljeva organizacije uspostavlja optimalno upravljanje i kontrola nad izvorima i tokovima podataka. generalni odnos prema informacionim resursima. Uspostavljanje efikasne administracije podataka – odnosi se na konceptualne.U užem smislu pod informacionom politikom se podrazumjeva shvatanje i tretiranje informacija. upravni odbor informacionog sistema treba pristupiti ovom zadatku. 2. odnosno konceptualnih opredeljenja. Top 60 . Organizacioni oblik angažovanja top menadžmenta u strateškom razvoju informacionog sistema. zatim se zadatak prenosi i na korisnike informacionog sistema po funkcionalnim oblastima organizacije.

a potom i implementaciji.top menadžment organizacije odlučuje o uspostavljanju organizacije funkcije informaciong sistema. Ujedno. 9. Informatičko obrazovanje i razvoj informacione kulture – ovo je posebno aktuelno u dijelu menadžmenta kadra na svim nivoima koji moraju imati barem minimum informatičke pismenosti za adekvatno korištenje PS tehnologije. neophodno je procjeniti rizik koji nose. pa zahtjevaju znatno angažovanje informacionih resursa u širem smislu. kadrovskih i finansijskih resursa . Izgradnja ovakvih sistema zahtjeva angažovanje znatnih informacionih. 6. ES. pa čak neke klase zahtjevaju i nadgradnju postojećih znanja sa znanjima top menadžera konkretne organizacije. DW i drugih klasa informacionih sistema koji su u direktnoj funkciji boljeg odlučivanja menadžere svih nivoa. Podrška razvoju viših klasa informacionih sistema – uloga top menadžmenta je nezaobilazna u podršci razvoja DSS. Naime. kumulativne rizike koji se mogu pojaviti u odnosu na jedan projekt sa više aspekata i na više projekata kojima se istovremeno pristupa i 10. projekti informacionih sistema su složeni i kompleksni. Definisnje prioriteta faktora razvoja – top menadžment je nezaobilazan u ocjeni faktora razvoja informacionog sistema i pri tome treba uzeti u obzir i ocjenu korisnika koji podrazumjeva njihovo viđenje razlike sadašnjeg i željenog stanja informacionog sistema. Vrhovni menadžeri moraju uzeti u obzir i tzv. ciljevima i zadacima. 61 i informatičkih . Što se tiče pitanja godišnjeg budžete informacionog sistema. Organizacija i budžet informacionog sistema . 8. top menadžment je zadužen za definisanje potrebe i stimulacije informatičkog obrazovanja korisnika. 7. što podrazumjeva visok stepen kooperativnosti na relaciji menadžmenta specijalista. pošto se toj organizacionoj jedinici povjerava operativno upravljanje informacionim resursima. Prije nego se pristupi izradi ovih projekata. kao i niza drugih faktora. Željeno stanje informacionog sistema korisnik povezuje sa vlastitim informacionim potrebama. grane i djelatnosti same organizacije. on zavisi od veličine. Procjena rizika projekta informacionih sistema – top menadžment mora uzeti učešće u odlučivanju o riziku koji se javlja u datim okolnostima._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi menadžment definisanjem vlastitih informacionih potreba može da utiče na druge menadžere u stvaranu pozitivne klime za realizaciju ovog zadatka.

kako se mogu izmjeriti koristi od investicija u informacionu tehnologiju. Oni se odnose ne samo na sisteme koji podržavaju više nivoe menadžmenta. Posebnu pažnju informacioni menadžeri moraju posvetiti sledećim činjenicama: 1. otvaraju nova tržišta itd. kad su menadžeri bili usmjereni na mnoga operativno–tehnička pitanja.. Ovdje se u prvom redu misli na odjeljenje za informacioni sistem ( koji se još zove informacioni centar. jednom rječju povećavaju konkurentsku prednost organizacije. računarski centar) i njihov menadžment. brine o aspektima zaštite informacionog sistema i prati razvoj informacione tehnologije itd. Na taktičkom nivou. da li može biti produktivnije. Posao glavnog informacionog menadžera je veoma zahtjevan i odgovoran. gdje se može dobiti profesionalna pomoć. brigu o njima mogli su prepustiti tehničkom osoblju. Moraju provjeravati da li je korištenje kompijutera produktivno. Rast strateškog značaja informacionih sistema – informacioni sistemi igraju stratešku ulogu u opstanku i razvoju organizacije. kako krajnji korisnici mogu sami da dođu do adekvatnih rješenja i sl._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Samo objedinjeno poznavanje informacionih sistema i razumjevanje organizacije može oblikovati adekvatnu informacionu arhitekturu organizacije. upravljanje razvojem informacionog sistema podrazumjeva niz aktivnosti kojim se optimizira korištenje informacionih resursa i obezbjeđuje realizacija strategije definisane od strane upravnog odbora informacionog sistema. On može biti veoma uticajan na svim područjima primjene informacione tehnologije. da li postoji usko grlo. ne mogu se prepustiti samo tehničkom osoblju 62 . pa je on na zapadu visoko rangiran i dobro plaćen. jer bez nje nema ni efektivnog menadžmenta. Na čelu odjeljenja info-rmacionog sistema je glavni informacioni menadžer. a naročito u organizacijama u kojima se informaciona tehnologija smatra strateškim oružjem. centar za obradu podataka. U ranim fazama razvoja informacioni sistema. odnosno direktor koji je odgovoran za informacione aktivnosti u organizaciji. Informacioni menadžeri moraju voditi računa o upravljanju informacionom tehnologijom od strane zaposlenih u toku radnog vremena. već i na sisteme koji kreiraju nove proizvode i usluge. Njegovi zadaci su da : aktivno učestvuje u planiranju i oživotvorenju strategije informacionog sistema kao dijela strategije organizacije. savremeni informacioni sistemi koji direktno utiču na način menadžment odlučivanja kao i na izbor proizvodnog programa i sl. Međutim.

Oni moraju dobro da poznaju sisteme za obradu podataka. rizik i nesigurnost zamjenjuju sigurnost u poslovanjau. zatvorenost organizacija ustupa mjesto otvorenosti i organizacijama bez granica. telekomunikacije i kancelarijske tehnologije. nego u prošlosti. uz podršku top menadžmenta i 3. Informaciona tehnologija i razvoj telekomunikacija uklanjaju granice između konkurentskih organizacija. Menadžeri mogu da budu ključni u oblikovanju infornacione arhitekture ukoliko su dovoljno interdisciplinarno obrazovani.sve organizacije se nalaze pred izazovom – kako se uklopiti u nove tokove? 63 . Tako gdje su se nekada gradili masivni sistemi za pružanje generičkih informacija sada je poželjno graditi posebne specijalizovane aplikacije koje pružaju blisku interakciju između tehnološkog osoblja i menadžera kao korisnika sistema._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 2. pa iz toga proizilazi porast složenosti sistemskih projekata i aplikacija. regija. te na taj način dovode do globalizacije poslovanja. Z A K LJ U Č A K U vremenu smo brzih promjena i visoke tehnologije. Izmjenjen karakter aplikacija – izgradnja savremenih informacionih sistema ukljucuje znatno veći dio organizacije. država i kontinenata. Potreba planiranja informacione arhitekture – za savremene menadžere nije dovoljno da budu samo informaciono pismeni. Dinamičnost i promjenljivost zamjenjuju stabilnost i statičnost. U takvim novim izmijenjenim uslovima poslovanja. kada znanje i informacije postaju ključniji resurs za uspjeh poslovanja.

organizacije se orjentišu na svoj sržni (core ) program. DW mijenja informatički trend i pruža organizacijama. trendova preoblikovanja poslovnih procesa . ovi sistemi formiraju bogat fond podataka od kojih se grade integralna spremišta podataka. uspješno implementaciju informacione tehnologije omogućavaju samo fleksibilne organizacije. Da bi organizacija postala visok stepen integracije i snhronizacije u svim procesima. Transakcioni procesni sistemi. a sve ostalo putem eksternalizacije aktivnosti (outsourcing) nabavljaju od drugih članica mreže. Mnoge organizacije se elektronski povezuju sa svojim kupcima i dobavljačima posredstvom Interneta i ekstraneta u realnom vremenu i kroz online transakciono procesiranje. upravljanja i kontrole. Suštinska filozofija DW i DSS za strateški menadžment se zasniva na konceptu sticanja prednodti. koji mogu imati stratešku ulogu u povećanju konkurentskih prednosti organizacije. Uslov za to je integracija svih procesa u organizaciji kao i optimizacija svih raspoloživih resursa. kao i sposobnost da se na njih odgovori kvalitetnim proizvodima i servisima u najkraćem mogućem roku. kao i sa sve prisutnijom decentralizacijom u odlučivanju. uče i razvijaju se unapređujući svoje sposobnosti. koji vrše skladištenje i procesiranje transakcija.OLTP). Data Warehous. koji je skoncentrisan na podršku strateškog menadžmenta. Ovakvi trendovi utiču da organizacione strukture postaju pliće i niže. Istovremeno. inovativne i fleksibilne organizacije. Temelj njihove uspješnosti u prilagođavanju novim uslovima je primena savremene informacione tehnologije. DW kao integrisani skup podataka neke organizacije služi kao 64 . te na taj način stiče neophodne uslove za realizaciju savremenih koncepata u strateškom upravljanju organizacijom. značajnu stratešku prednost u analizi modela poslovanja. koje ga koriste._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Danas se organizacija kreće u pravcu decentralizovane. ali istovremeno. Konkurentnost na globalnom nivou zahtjeva približavanje zahtjevima potrošsča. Data Warehous (DW) je novi koncept i nova filozofija u razvoju DSS. Danas se razvijaju sistemi transakcione obrade podataka (OnLine Transaction Procsing . omogućavaju organizacijama da svojim kupcima i ostalim partnerima pruže bolje i kvalitetnije usluge. S obzirom na intenzivan proces umrežavanja organizacija u novim poslovnim uslovima. neophodno je da raspolaže efikasnim sistemom planiranja. koje proističe iz integracije podataka. Menadžeri su sada u situaciji da elektronskim putem komuniciraju i da budu u stalnom kontaktu sa znatno većim brojem saradnika. sa manjim brojem nivoa menadžmenta. Ideja outsourcing-a je da svaka članica mreže proizvodi ono u čemu je bolja od konkurencije. Veoma su adaptibilne u odnosu na okruženje. alternativa.

u cilju dobijanja odgovora na značajna pitanja i otkrivanja skrivenih trendova u velikim zbirkama podataka. multidisciplinarno poznavanje i razumijevanje organizacije. danas čine dominantne informacione tehnologije koje su našle svoju primjenu u poslovanju i strateškom upravljanju organizacijama. proces i skladištenje podataka. tj. izvještavanje. što je naročito aktuelizirano evolucijom sistema poslovne inteligencije ka Web aplikacijama. metode. One pomažu u efikasnom izvršavanju procesa. Sistemi transakcione obrade podataka. Sa aspekta daljeg razvoja menadžmenta. Neophodno je naglasiti da sistem poslovne inteligencije iako pomaže i olakšava organizaciji. ali menadžeri u organizacijama posmartaju kakvi su rezultati u odnosu na uložena sredstva. postavljanje upita. kao i rad sa udaljenih lokacijama._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi infrastrukturna osnova na kojoj se grade softverske aplikacije organizacije. KBS)omogućavaju analizu podataka. Data Warehouse. kako bi se moglo što uspješnije podržati poslovanje organizacije i savremeni menadžment. odnosno analitičku obradu podataka kao i "rudarenje" podataka (Data Mining). Zato je neophodno periodično vršiti procjenjivanje kvaliteta i uspješnosti informacionog sistema organizacije. DSS. poslova i zadataka. Informacione tehnologije u svim organizacijama iamaju izuzetno značajnu ulogu na svim nivoima menadžmenta. Na osnovu dobijenih informacija moguće je donsiti adekvatne poslovne odluke Sistemi poslovne inteligencije imaju za cilj da identifikuju i anticipiraju prednosti i nedostatke iz okruženja organizacije. razvijanje integrativnih sposobnosti. sistemi za podršku odlučivanju. Da li će organizacije biti spremne da inoviraju svoje informacione sisteme u skladu sa napretkom informacione tehnologije. EIS. Internet itd. sakupljanje. samo objedinjeno. koji omogućavaju istraživanja posredstvom Interneta. na taj način što omogućavaju generisanje. 65 poslovanja u . Sistemi poslovne inteligencije (MIS. Danas se ove tehnologije smatraju osnovnim "vodičem" strategije organizacije i poslovnog reinžinjeringa. tehnike i sredstva poslovne inteligencije. nije u stanju da zamjeni inteligentno poslovanje. na bazi kojih menadžeri iz ogromne količine podataka sintetizuju vrijedne informacije. a naročito u strateškom menadžmentu. Svrha ocjenjivanja informacionog sistema jeste njegovo usavršavanje i podizanje kvaliteta. Savremeno poslovanje sve više zavisi o informacionoj tehnologiji. u uslovima kompjuterizacije i globalizacije granica organizacije. Data Mining. menadžmenta i informacionih sistema će omogućiti osposobljavanje za rad u uslovima globalne ekonomije. zavisi od menadžmenta organizacije. ono je okruženje koje odvaja svijet operativne obrade od svijeta aplikacija za podršku odlučivanju. ekspertni sistemi.

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi interdisciplinarno razmišljanje. sticanje sposobnosti motivisanja i sticanje sposobnosti prihvatanja i sprovođenja novih pristupa i strategija. 66 .

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 67 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful