You are on page 1of 72

12

Hbo-masteropleiding
Special Educational Needs 12
2007-2008
(Speciaal) Voortgezet Onderwijs
12
Beroepsonderwijs 12

ve r a l

in he
d! O
t l an
Als u leraar bent in het (speciaal) voortgezet onderwijs De opleiding kan zowel in deeltijd als in voltijd gevolgd
worden. In deze prospectus leest u alles over het door
of beroepsonderwijs hebt u waarschijnlijk een hbo- het ministerie erkende en bekostigde opleidingsaanbod
van Fontys OSO.
opleiding gevolgd. In het vernieuwde onderwijsstelsel
Al het mogelijke is gedaan om de informatie in deze
betekent dit, dat u minimaal de graad van hbo-bachelor prospectus zo juist en actueel mogelijk te maken.
Fontys OSO kan niet verantwoordelijk worden gesteld
bezit. Met ingang van het studiejaar 2007-2008 kan een voor mogelijke nadelen die lezers, door eventuele
onvolkomenheden in deze uitgave, zouden kunnen
leraar (speciaal) voortgezet onderwijs of beroeps- ondervinden.

onderwijs zich specialiseren in ‘speciale zorg voor

leerlingen’ door een hbo-masteropleiding Special

Educational Needs (SEN) te volgen. Het Fontys

Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg (Fontys OSO)

is geaccrediteerd om deze masteropleiding SEN aan te

bieden.
Inhoud 12
1 Algemene informatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 2.8 Coachend Innoveren (CVD2) . . . . . . . . . . . . .25
1.1 Hbo-master Special Educational Needs . . . . . . .6 2.9 Coaching in diversiteit (CDD2) . . . . . . . . . . . .26
1.2 Hbo-master versus Academic master . . . . . . . . .7 2.10 Gespecialiseerd leraar in het MBO (RED2) . . .27
1.3 Toelatingseisen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 2.11 Autismespecialist (AUD2) . . . . . . . . . . . . . . . .29
1.4 Studiemogelijkheden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 2.12 Ambulante Begeleiding (ABD2) . . . . . . . . . . .30
1.5 Contractonderwijs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 2.13 School Video Interactie Begeleiding (SVD2) . .31
1.6 Lesrooster . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 2.14 Oplossingsgericht werken in het onderwijs
12
1.7 Opbouw van de opleiding . . . . . . . . . . . . . . . .10 (OWD2) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .32
1.8 Studiebelasting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 2.15 Inspirerend leidinggeven aan innovatie
1.9 Studiedagen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 (MED2) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33
2.16 Coaching als vorm van Professionele 12

2 Leerroutes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Ontwikkeling (COD2) . . . . . . . . . . . . . . . . . .35 12

Eenjarige leerroutes in voltijd


2.1 Gespecialiseerde Leraar (GLV1) . . . . . . . . . . . .13 Eenjarige leerroutes in deeltijd
2.2 Remedial Teaching (RTV1) . . . . . . . . . . . . . . .14 2.17 Dyslexiespecialist (DSD1) . . . . . . . . . . . . . . . .38
2.18 Remediaal Specialist (RSD1) . . . . . . . . . . . . . .40
Tweejarige leerroutes in deeltijd 2.19 Ambulante Begeleiding (ABD1) . . . . . . . . . . .42
2.3 Remedial Teaching Voortgezet Onderwijs 2.20 School Video Interactie Begeleiding (SVD1) . .43
(RVD2) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 2.21 Oplossingsgericht werken in het onderwijs
2.4 Motorische Remedial Teaching (MRD2) . . . . .17 (OWD1) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .44
2.5 Gespecialiseerde Leraar Praktijkonderwijs en 2.22 Autismespecialist (AUD1) . . . . . . . . . . . . . . . .45
Leerwegondersteunend Onderwijs (PLD2) . . .19 2.23 Zorg(Team)Coördinatie (ZCD1) . . . . . . . . . . .46
2.6 Leerlingbegeleiding/Schooldecanaat (LDD2) .21 2.24 Verdiepingstraject op basis van
2.7 Zorg(Team)Coördinatie (ZCD2) . . . . . . . . . . .23 praktijkonderzoek (POD1) . . . . . . . . . . . . . . .48

1
Academic Master 5 OSO als expertisecentrum . . . . . . . . . . . . . . . . . .62
2.25 Academic Master Special Educational Needs 5.1 Scholing en begeleiding . . . . . . . . . . . . . . . . .62
(SEN2) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .49 5.2 Lezen over speciale onderwijszorg . . . . . . . . .63
5.3 Congressen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .63
3 Overzicht leerroutes en leslocaties . . . . . . . . . . .51
6 Samenwerkende partners . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64
4 Administratieve gegevens . . . . . . . . . . . . . . . . . .56
4.1 Aanmelding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .56 7 Voor meer informatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .66
4.2 Leerrechten, collegegeld en betaling . . . . . . . .56
4.3 Contractstudenten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .58 8 Informatiebijeenkomsten . . . . . . . . . . . . . . . . . . .68
4.4 Inschrijfduur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .58
4.5 Annuleren en uitschrijven . . . . . . . . . . . . . . . .59
4.6 Veranderen van lesplaats . . . . . . . . . . . . . . . . .59
4.7 Bijkomende kosten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .59
4.8 Studentenpas, bewijs van inschrijving en
studentnummer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .59
4.9 Studiefinanciering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .60
4.10 Tegemoetkoming studiekosten door de
werkgever . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .60
4.11 Vrijstellingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61
4.12 CROHO-registratie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61

2
12

12

12

12

3
“Leerlingen die op een De filosofie van de docenten van Fontys OSO is dat elke
leerling recht heeft op een optimale ontplooiing. Het
specialistische manier onderwijs moet rekening houden met verschillen tussen
leerlingen. Het gedifferentieerd leren wordt zichtbaar
begeleid moeten worden” doordat leerlingen hetzelfde programma op verschillende
manieren moeten kunnen verwerken. In het voortgezet
onderwijs kunnen leerlingen een leerweg kiezen die bij
Iedere leraar in het voortgezet onderwijs/ beroeps- hen past. Leraren moeten om kunnen gaan met deze
onderwijs krijgt vroeg of laat te maken met leerlingen heterogeniteit, vooral op het gebied van leer- en
met problemen. Die leerlingen hebben weinig contact gedragsproblemen. Er is een toenemende vraag naar spe-
met anderen, vertonen agressief of ander ongewenst cifieke deskundigheid om leerlingen met hulpvragen op
gedrag, kunnen zich slecht concentreren of kunnen met orthopedagogisch en -didactisch terrein te kunnen bege-
bepaalde vakken niet meekomen. Deze leerlingen zullen leiden.
op een specialistische manier begeleid moeten worden.
Daarnaast zijn er tal van veranderingen waar te nemen
Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg (OSO) waardoor de rol van de docent meer verschuift naar die
biedt mastertrajecten en maatwerktrajecten aan die van coach en begeleider. In het geheel van voorzieningen
theoretisch én praktisch ingaan op de problematieken in het (speciaal) voortgezet onderwijs en (middelbaar)
die een leraar in de werksituatie tegenkomt. Door deze beroepsonderwijs is tevens een meer prominente plaats
combinatie van theorie èn praktijk bieden de docenten voor functionarissen die zich met een vorm voor zorg
van Fontys OSO u een stevige en brede basis voor het voor leerlingen bezig houden.
begeleiden van leerlingen met problemen.

4
Op het terrein van studiebegeleiding, studiekeuze- en Docenten die betrokken zijn bij de uitvoering van de leer- 12
loopbaanbegeleiding wordt van de scholen meer routes (speciaal) voortgezet onderwijs/middelbaar
deskundigheid verwacht. Scholen voor (speciaal) voort- beroepsonderwijs hebben in het algemeen ervaring
gezet onderwijs en beroepsonderwijs moeten binnen de opgedaan in één van de genoemde onderwijssectoren of
eigen school, maar ook binnen samenwerkingsverbanden zijn actief betrokken bij ontwikkelingen in de sector.
werken aan een zorgstructuur en zorgcultuur.
Deze prospectus beschrijft de leerroutes kort. Van alle
Momenteel zijn de ontwikkelingen in het vmbo en mbo leerroutes is een uitgebreide beschrijving beschikbaar.
veelvuldig gespreksonderwerp in de media. Het beroeps-
12
onderwijs krijgt steeds meer aandacht. Veel van de Mocht een groep leraren in een samenwerkingsverband,
hierboven genoemde problematieken en thematieken school of scholengemeenschap belangstelling hebben
blijken ook in deze vorm van onderwijs te spelen. voor een leerroute dan bestaat de mogelijkheid om de
Om een goede bijdrage te kunnen leveren aan scholing op locatie uit te voeren. 12

12
bovengeschetste ontwikkelingen stelt Fontys OSO de
opleidingsmogelijkheden steeds bij. Voor verschillende Miel Boeijkens, Ronald Haccou,
doelgroepen en voor nieuwe functies in het voortgezet directeur Fontys OSO MT-lid Fontys OSO
onderwijs/beroepsonderwijs zijn leerroutes en maatwerk- Voortgezet onderwijs
trajecten ontwikkeld. en beroepsonderwijs

Tilburg, maart 2007

5
1
1 Algemene informatie begeleider of ontwikkelaar. Aan elk profiel is een aantal
leerroutes gekoppeld, zoals leerlingbegeleiding/
schooldecanaat, coachend innoveren, autismespecialist
1.1 Hbo-master Special Educational en leraar leerweg ondersteunend onderwijs. De inhoud
Needs van deze leerroutes wordt voor een belangrijk deel
Met ingang van het studiejaar 2007-2008 biedt Fontys bepaald in samenspraak met de betreffende beroeps-
Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg de hbo- verenigingen, zoals de Landelijke beroepsvereniging
masteropleiding Special Educational Needs aan. Dit is Remedial Teaching (LBRT), Landelijke Beroepsgroep
een ‘Master in Education’. Interne Begeleiding (LBib), Beroepsvereniging School
Studenten volgen in voltijd (één jaar) of in deeltijd Video Interactie Begeleiding, Autismespecialist,
(twee jaar of één jaar) een beroepsgerichte Leerlingbegeleiding en Schooldecanaat.
masteropleiding met daarbinnen gemeenschappelijke
inhouden. Het opleidingsprofiel ‘Specialist’
De éénjarige deeltijdopleiding is bedoeld voor Binnen dit profiel ligt het accent op een meer
studenten die al een eerdere voortgezette opleiding inhoudelijke verdieping. Denk hierbij aan onderzoek
hebben gedaan en op grond daarvan vrijstellingen en behandeling van dyslexie, autisme of gedrags-
krijgen met een omvang van 30 ECTS. problemen. De student kiest voor leerroutes als
remedial teaching, dyslexiespecialist en autisme-
Binnen de masteropleiding komen naast een specialist.
theoretische verdieping ook vormen van
praktijkonderzoek aan de orde. Dit onderzoek loopt als Het opleidingsprofiel ‘Begeleider’
een rode draad door de hele leerroute. De opleiding Binnen dit profiel ligt het accent op professionalisering,
wordt afgesloten met een meesterstuk dat een bijdrage gericht op het begeleiden van collega’s of leerlingen
levert aan de onderwijspraktijk van de student/leraar. binnen de onderwijsomgeving. Denk hierbij aan
leerroutes als School Video Interactie Begeleiding,
Bij de start van de opleiding schrijft de student in voor oplossingsgericht werken, begeleiding van
een leerroute die valt binnen één van de drie profielen professionals, schooldecanaat en de leerroute coaching
binnen het domein ‘onderwijszorg’: specialist, als vorm van professionele ontwikkeling.

6
Het opleidingsprofiel ‘Ontwikkelaar’ De hbo-masteropleiding wordt aangeboden op tien 12
Binnen dit profiel staat de oriëntatie op de ontwikkeling uitvoeringslocaties in het land. Als een groep van
van de zorg binnen het totale systeem van de school minimaal 12 leraren, vallend onder een bestuur of in
centraal. De leerroutes zijn gericht op het vormgeven een samenwerkingsverband, belangstelling heeft voor
van samen leren in de eigen onderwijsorganisatie. Denk de masteropleiding, dan bestaat de mogelijkheid om de
hierbij aan de leerroute coachend innoveren en de gekozen leerroute op locatie uit te voeren.
leerroutes zorgteamcoördinator en inspirerend leiding
geven aan innovatie. Het met goed resultaat afsluiten van de masteropleiding
geeft recht op het getuigschrift Master Special
12
In kleine leer- en onderzoekgroepen werken studenten Educational Needs. De gevolgde leerroute wordt op het
aan het ‘leren leren’ en aan het vormgeven van hun getuigschrift vermeld.
praktijkgericht onderzoek.
Naast de keuze voor een leerroute kan de student zich 1.2 Hbo-master versus Academic master 12

verder richten op een specifiek werkveld: het (speciaal) Fontys OSO biedt naast de hbo-masteropleiding Special 12

basisonderwijs, het (speciaal) voortgezet Educational Needs ook een tweejarige Academic Master
onderwijs/beroepsonderwijs of de clusterscholen. Special Educational Needs in samenwerking met
Alle leerroutes staan beschreven in hoofdstuk 2 van Roehampton University in Londen (zie paragraaf 2.25).
deze prospectus.
In Nederland wordt onderscheid gemaakt tussen een
De hbo-masteropleiding Special Educational Needs is hbo-masteropleiding en een academic masteropleiding.
gebaseerd op het competentieprofiel zoals beschreven Binnen een hbo-masteropleiding ligt het accent vooral
in het boekje ‘Bekwaam en Speciaal’ *. In overleg met op het (verder) ontwikkelen van een professionele
het werkveld en betrokken instanties is een set beroepshouding, waarbij het toepassen en ontwikkelen
competenties beschreven, waarover een leraar moet van kennis in de context van het beroep centraal staat.
beschikken als hij wil werken met leerlingen die
speciale zorg vragen. De masteropleiding kent hiermee
een praktijkgerichte aanpak. * Het boekje ’Bekwaam en Speciaal’ is verkrijgbaar via de webshop
van Fontys OSO: www.fontysoso.nl/webshop.

7
1
Binnen de academic masteropleiding ligt het accent op - u hebt relevante werkervaring, voorafgaand aan of
de inhoudelijke en theoretische kennis en in mindere aantoonbaar tijdens de masteropleiding in de vorm
mate op de professionele beroepshouding in de context van een arbeidscontract dan wel een
van het beroep. leerwerkplekovereenkomst.

1.3 Toelatingseisen Degenen die géén onderwijsbevoegdheid hebben,


De masteropleiding van Fontys OSO is opgenomen in kunnen deze ook niet aan een afgeronde master-
de Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk opleiding Special Educational Needs ontlenen.
Onderzoek (WHW). Het is een hbo-masteropleiding
met een omvang van 60 ECTS (European Credit Transfer Voltijdstudenten zijn verplicht zelf een leerwerkplek te
System). Zie voor meer uitleg www.fontys.nl/ects. zoeken en een leerwerkplekovereenkomst af te sluiten.
In de deeltijdopleiding worden deze studiepunten Studenten die een opleiding in deeltijd volgen en (nog)
verdeeld over twee studiejaren. Studenten die in geen baan hebben, dienen zelf een school te zoeken
aanmerking komen voor vrijstellingen met een omvang waar de praktijkopdrachten en het praktijkonderzoek
van 30 ECTS, kunnen de tweejarige deeltijdopleiding in uitgevoerd kunnen worden. Ook zij sluiten een
één jaar doen. leerwerkplekovereenkomst af met de betrokken school.

Om toegelaten te kunnen worden tot een hbo- 1.4 Studiemogelijkheden


masteropleiding gelden de volgende eisen: Fontys OSO biedt in het studiejaar 2007-2008 de
- u hebt een relevant diploma/getuigschrift op volgende leerroutes aan:
minimaal hbo-bachelor-niveau, zoals een
lerarenopleiding basisonderwijs met eventueel een Eenjarige leerroutes in voltijd
minor ‘onderwijszorg’, een lerarenopleiding Zie voor verdere informatie paragraaf 2.1 tot en met
voortgezet onderwijs, logopedie, een sociaal- 2.2.
agogische opleiding, (ortho)pedagogiek,
psychologie of onderwijskunde; Tweejarige leerroutes in deeltijd
Zie voor verdere informatie paragraaf 2.3 tot en met
2.16.

8
Eenjarige leerroutes in deeltijd voor oud-studenten ontwikkeling, gezien in een meerjarenperspectief. 12
(actualiserings- en verbredingstrajecten) Fontys OSO biedt de mogelijkheid als team of als groot
Zie voor verdere informatie paragraaf 2.17 tot en met deel van een team via een masteropleiding op maat in
2.24. de regio een meerjarig traject te volgen.
Vraag onze brochure over deze korte of langdurige
Een Academic Master Special Educational Needs begeleidings- en scholingsmogelijkheden aan bij het
Zie paragraaf 2.25. secretariaat (zie achterzijde van deze prospectus).

Een schematisch overzicht van alle leerroutes en 1.5 Contractonderwijs


12
lesplaatsen staat in hoofdstuk 3. Hier vindt u ook een Belangstellenden die niet aan de vooropleiding voldoen
overzicht van de dagen waarop de bijeenkomsten of onderwijsgevenden die in één of meerdere specifieke
gepland zijn. modules geïnteresseerd zijn, kunnen van een leerroute
ook één of meerdere modules volgen. Hiervoor wordt 12

Naast deze prospectus (Speciaal) Voortgezet Onderwijs/ dan een contract afgesloten. 12

Beroepsonderwijs zijn er aparte prospectussen voor Contractstudenten ontvangen voor de gevolgde


Speciaal Onderwijs en (Speciaal) Basisonderwijs/ module(s) een certificaat.
Voor- en Vroegschoolse Educatie.
1.6 Lesrooster
Professionalisering van docenten wordt tegenwoordig Vanwege de vakantiespreiding is het niet mogelijk een
steeds meer vanuit de school ingevuld. Dit geschiedt via jaarrooster 2007-2008 uit te brengen dat van toepassing
IPB (Integraal PersoneelsBeleid) en is gekoppeld aan is op alle opleidingsplaatsen in het land. Op het rooster
de centrale doelen die de school als professionele wordt zo veel mogelijk rekening gehouden met de
werkorganisatie stelt. Er komt verantwoord regionale vakantieregelingen.
(na)scholingsbeleid tot stand en wel vanuit het idee van De openingsbijeenkomsten/colleges starten in de week
integrale schoolontwikkeling en integrale leerlingenzorg. van 3 september 2007. Eind augustus 2007 ontvangt u
Daarom komt het vaker voor dat schoolteams/directies een lesrooster van de leerroute waarvoor u hebt
ervoor kiezen meer structurele vormen van scholing in ingeschreven.Tevens ontvangt u een literatuurlijst,
te zetten. Men heeft daarbij duidelijk oog voor school- studiegids en een routebeschrijving naar het lesgebouw.

9
1
Deze informatie is ook terug te vinden via de website: welke competenties hij wil verwerven. Bij inschrijving
www.fontys.nl/oso. heeft de student gekozen voor één van de drie
opleidingsprofielen: specialist, begeleider of
1.7 Opbouw van de opleiding ontwikkelaar én voor een leerroute binnen het profiel.
Een studiejaar bestaat uit 40 weken. De masteropleiding
is opgebouwd uit perioden. In een periode wordt Studenten participeren verder in leer- en
gewerkt aan een inhoudelijk samenhangend geheel van onderzoeksgroepen. Deze groepen bestaan uit een
één of meerdere modules. beperkt aantal deelnemers. In deze groepen wordt
aandacht besteed aan de persoonlijke en professionele
De eerste periode van de masteropleiding heeft een ontwikkeling van de student. Dit vindt plaats door te
introducerend karakter. In de eerste bijeenkomst wordt werken aan leervragen, studievoortgang, reflectie en
de opzet van de opleiding aan de orde gesteld en geven onderzoeksvragen. In het eerste jaar worden zes
studenten en opleiders de verwachtingen naar elkaar bijeenkomsten gepland. Eveneens zal ruimschoots
aan. De student geeft aan welke competenties hij wil aandacht besteed worden aan de begeleiding van het
verwerven en beschrijft dit in een persoonlijk ‘meesterstuk’, de afstudeerscriptie.
ontwikkelplan (POP). In de tweede bijeenkomst wordt
aandacht besteed aan het thema ‘inclusie/passend 1.8 Studiebelasting
onderwijs’. Elke student die zich professionaliseert op Voltijdstudenten hebben gedurende twee dagen
het terrein van speciale onderwijszorg dient een visie instructie- en/of werkcolleges. Ook worden twee
op dit onderwerp te ontwikkelen. De derde bijeenkomst dagen ingeroosterd voor praktijkopdrachten en
heeft betrekking op de introductie van de praktijkonderzoek op een relevante school. Dat zal
onderzoekslijn. In deze bijeenkomst wordt de rol van doorgaans een school voor basisonderwijs of speciaal
reflectie en onderzoek binnen de masteropleiding basisonderwijs zijn. Eén dag per week moet door de
uiteengezet. student worden gereserveerd voor het bestuderen van
(wetenschappelijk georiënteerde) literatuur.
Hierna volgen 24 (deeltijd) of 54 (voltijd)
bijeenkomsten voor de competentielijn/leerroute. De Deeltijdstudenten nemen gemiddeld per week deel aan
student geeft aan het begin van zijn masterstudie aan één middag- of avondbijeenkomst van 3,5 à 4 uur.

10
Daarnaast investeren zij eenzelfde hoeveelheid tijd aan 12
Leer- en Onderzoeksgroep zelfstudie.Verder moeten praktijkopdrachten en een
praktijkonderzoek in de eigen werkomgeving worden
uitgevoerd.
Opleidingsprofiel
voorbeelden van leerroutes:

ONTWIKKELAAR
Coachend innoveren
Zorgteamcoördinator
1.9 Studiedagen
Inspirerend leiding geven aan innovatie
In bepaalde leerroutes zijn studiedagen gepland.Voor
het bijwonen van een studiedag is het van belang tijdig
Reflectie- onderzoeksmethodologie

een verzoek aan uw werkgever (het schoolbestuur) te


12
richten om deel te kunnen nemen (kort buitengewoon
Opleidingsprofiel

voorbeelden van leerroutes:


Startbijeenkomst

Afstuderen (meesterstuk)
Leerlingbegeleiding/Schooldecanaat verlof voor studiedoeleinden). In enkele (éénjarige)
BEGELEIDER
Inclusie

Intern Begeleider
leerroutes zijn meerdere studiedagen opgenomen.
School Video Interactie Begeleiding
12
Oplossingsgericht Werken
12

voorbeelden van leerroutes:


Remedial Teaching PO
Remedial Teaching VO
Gespecialiseerde Groepsleraar
Autismespecialist
Zeer Moeilijk Lerende Kinderen (Cluster 3)
Opleidingsprofiel

Lichamelijk en Meervoudig Beperkte Kinderen (Cluster 3)


Auditief Beperkten (Cluster 2)
SPECIALIST

Zeer Moeilijk Opvoedbare Kinderen (Cluster 4)


Praktijkonderwijs
Leerwegondersteunend Onderwijs

1e studiejaar DT 2e studiejaar DT

Voltijd 1 jarig

11
2
2 Leerroutes

Eenjarige leerroutes in voltijd


Toelatingseis: Een relevant diploma/getuigschrift op
minimaal hbo-bachelor-niveau en
relevante werkervaring, voorafgaand
aan of aantoonbaar tijdens de
masteropleiding in de vorm van een
arbeidscontract dan wel een
leerwerkplekovereenkomst.
Studieduur: 1 jaar.
Studiebelasting: Per week 2 dagen college, 2 dagen
praktijkopdrachten en
praktijkonderzoek en 1 dag zelfstudie.
Stage: Voltijdstudenten zijn verplicht zelf een
leerwerkplek te zoeken; ze dienen
hiervoor een leerwerkplek- of een
arbeidsovereenkomst af te sluiten.
Diplomering: Getuigschrift Master Special
Educational Needs. De gevolgde
leerroute wordt op het getuigschrift
vermeld.
Studiefinanciering: Voltijdstudenten kunnen gebruik
maken van de regeling studie-
financiering (zie paragraaf 4.9).

12
2.1 Gespecialiseerde Leraar (code GLV1) Lesplaatsen 12
In deze leerroute gaat het om het professioneel omgaan Amsterdam, Bergen op Zoom, Eindhoven, Hengelo,
met leerlingen met gedrags-, sociaal-emotionele en Nijmegen, Rotterdam, Sittard,Tilburg en Utrecht.
onderwijsleerproblemen. De leraar specialiseert zich in
het planmatig en oplossingsgericht omgaan met Module ECTS
onderwijsleerproblemen, zoals lees- en GL01 Introductie 4
spellingsproblemen (dyslexie), reken-/ GL01a Communicatie 3
wiskundeproblemen en problemen met begrijpend en GL02 Planmatig omgaan met onderwijsleer-
studerend lezen, rekening houdend met verschillen in problemen I 7
12
de groep. Ook specialiseert de leraar zich in de aanpak GL03 Planmatig omgaan met gedragsproblemen I 7
van ernstige sociaal-emotionele problemen en GL03a Drama als orthopedagogisch middel 3
gedragsproblemen en kinderpsychiatrische beelden. GL04 Afstuderen / Leer- en onderzoekslijn 16
Bovendien traint men zich als leraar in het GL05 Planmatig omgaan met onderwijsleer- 12

communiceren met probleemleerlingen en hun ouders problemen II 8 12

of verzorgers. Men verdiept zich in de samenhang GL06 Planmatig omgaan met gedragsproblemen II 8
tussen het onderwijs binnen de eigen school en het GL07 Netwerk van relaties in en om de school 4
netwerk van relaties waarvan de school deel uitmaakt.

Doelgroep
Leraren die onderwijs geven aan leerlingen met leer- Een uitgebreidere beschrijving van alle leerroutes is verkrijgbaar via de

en/of gedragsproblemen in het basisonderwijs of in de website van Fontys OSO (www.fontys.nl/oso) of vraag een beschrijving van de

school voor speciaal basisonderwijs en leraren die zich leerroute aan waarover u meer wilt weten via oso@fontys.nl of 0877 877 133.

willen bekwamen in het verlenen van speciale


onderwijszorg, vooral in klassenverband.

13
2
2.2 Remedial Teaching (code RTV1) Lesplaatsen
Remedial Teaching is een vorm van hulpverlening aan Amsterdam (i.s.m. IPABO Amsterdam), Bergen op
leerlingen met specifieke (didactische) hulpvragen, Zoom/Breda (i.s.m. Avans Hogescholen), Den Bosch,
individueel of in een kleine groep. Eindhoven, Hengelo, Rotterdam (i.s.m. Hogeschool
De hulp kan inhouden: Leiden),Tilburg en Utrecht (i.s.m. Hogeschool
- het onderzoeken van kinderen; Domstad).
- het opstellen en uitvoeren van handelingsplannen;
- het selecteren van (ortho)didactische materialen en Module ECTS
leer- en hulpmiddelen ten behoeve van de RT01 Introductie 4
handelingsplanning; RT02 Leesproblemen en dyslexie 9
- het overleggen over de inhoud, de afstemming en de RT03 Problemen met begrijpend lezen,
organisatie van de hulp met de groepsleerkracht taalontwikkeling en NT2 6
en/of ouders. RT04 Spellingproblemen 4
De eenjarige leerroute in voltijd richt zich in het RT05 Rekenproblemen en Non-verbal Learning
bijzonder op de persoonlijke professionele Disabilities (NLD) 9
ontwikkeling, visievorming en onderzoek naar RT06 Pedagogische en gedragsproblemen 6
functioneren in een speciale professionele situatie. RT07 Schrijfmotorische en motorische problemen 3
RT09 Communicatie 3
Doelgroep RT08 Leer- en onderzoekslijn 16
Leraren, ook herintreders, die een functie ambiëren als
(zelfstandig gevestigd) remedial teacher en leraren die
zich willen professionaliseren in hulp bij
leerproblemen. Ook voor belangstellenden die een
onderwijsverwante hbo-opleiding hebben voltooid. Bij voldoende deelname kunnen leerroutes ook op locatie worden uitgevoerd
(bijvoorbeeld SPH, logopedie, HKP etc.) en zich als op verzoek van scholen, schoolbesturen of samenwerkingsverbanden.
zelfstandig remedial teacher willen vestigen.

14
Tweejarige leerroutes in deeltijd 12

Toelatingseis: Een relevant diploma/getuigschrift op Diplomering: Getuigschrift Master Special


minimaal hbo-bachelor-niveau en Educational Needs. De gevolgde
relevante werkervaring, voorafgaand leerroute wordt op het getuigschrift
aan of aantoonbaar tijdens de vermeld.
masteropleiding in de vorm van een Studiefinanciering: In bepaalde situaties is een
arbeidscontract dan wel een tegemoetkoming in de studiekosten
12
leerwerkplekovereenkomst. mogelijk (zie paragraaf 4.9).
Studieduur: 2 jaar.
Studiebelasting: Per week één middag- of
avondbijeenkomst van 3,5 à 4 uur en 12

een zelfde hoeveelheid tijd voor 12

zelfstudie. Daarnaast moeten


praktijkopdrachten en een
praktijkonderzoek in de eigen
werkomgeving worden uitgevoerd.
Stage: Studenten die een opleiding in deeltijd
volgen en (nog) geen baan hebben,
dienen zelf een school te zoeken waar
de praktijkopdrachten en het praktijk-
onderzoek uitgevoerd kunnen worden.
Zij sluiten een leerwerkplek-
overeenkomst af met de betreffende
school.

15
2
2.3 Remedial Teaching Voortgezet Tijdens het afstuderen is er de mogelijkheid zich te
Onderwijs (code RVD2) verdiepen in een van de vakinhoudelijke onderdelen en
Deze tweejarige masteropleiding is gericht op de deze zoveel mogelijk af te stemmen op de eigen
ontwikkeling van competenties die relevant zijn voor werksituatie.
de remedial teacher in het voortgezet onderwijs. De
student leert binnen dit traject leer- en gedrags- Doelgroep
problemen te signaleren, diagnosticeren en begeleiden Docenten in het (speciaal) voortgezet onderwijs en
volgens een handelingsplan. Het handelen is afgestemd beroepsonderwijs. De opleiding is tevens gericht op
op de kenmerken van de individuele leerling en op de andere begeleiders met een relevante hbo/wo-opleiding.
onderwijssituatie. Naast problemen die zich kunnen
voordoen bij Nederlands, moderne vreemde talen of bij Lesplaatsen
rekenen/wiskunde komen ook Nederlands als tweede Amsterdam (i.s.m. Onderwijscentrum VU), Eindhoven,
taal, taalbeleid, studievaardigheden, gedragsproblemen Rotterdam, Sittard, Utrecht.
aan de orde.
Module ECTS
Deze masteropleiding richt zich niet uitsluitend op Eerste opleidingsjaar
diagnostiek en begeleiding van de individuele leerling. RV01 Introductie 2
Studenten leren eveneens de leerlingenzorg binnen de RV02 Achtergronden leerproblemen 4
eigen onderwijssituatie te analyseren, knelpunten te RV03 Nederlands spelling 6
traceren en suggesties voor verbetering kenbaar te RV04 Nederlands lezen 6
maken.Van studenten wordt verwacht dat zij RV05 Moderne vreemde talen 6
opdrachten uit kunnen voeren binnen een school voor RV10 Leer- en onderzoekslijn 6
voortgezet onderwijs. Tweede opleidingsjaar
RV06 Gedragsproblemen 4
Er wordt systematisch vanuit een Persoonlijk RV07 Reken/wiskundeproblemen 6
OntwikkelingsPlan (POP) gewerkt. In het eerste en RV08 Taalbeleid en NT-2 6
tweede jaar is er naast de vakinhouden ruimte voor RV09 Communicatie 4
intervisie. Ook bouwen studenten een portfolio op. RV10 Leer- en onderzoekslijn 10

16
2.4 Motorische Remedial Teaching Naast de reguliere bijeenkomsten op maandagavond 12
(code MRD2) (18.00-21.30 uur) worden er ook een aantal
Binnen het bewegingsonderwijs krijgt u te maken met praktijkbijeenkomsten (± 5) op zaterdag (9.30-15.00
leerlingen die op een of andere manier niet voldoende uur) verzorgd.
mee kunnen komen. Een dergelijke specifieke
motorische hulpvraag kan enerzijds zijn oorsprong Doelgroep
hebben in een fysieke beperking maar ook zijn er vaak Leraren bewegingsonderwijs (afgestudeerden aan een
sociaal-emotionele en cognitieve factoren die een Academie voor Lichamelijke Opvoeding) en
fysieke belemmering tot gevolg hebben. U wilt daar afgestudeerde leraren primair onderwijs met de
12
graag iets aan doen. Motorische remedial teaching bevoegdheid om bewegingsonderwijs te geven aan
(MRT) biedt u de mogelijkheden deze problematiek groep 1 t/m 8.
zowel binnen als buiten de gymlessen aan te pakken
met als doel het kind motorisch beter te laten Lesplaats 12

functioneren. Tilburg. 12

Deze leerroute is ontwikkeld in samenwerking met de


Fontys Sporthogeschool en wordt vormgegeven vanuit
de door KVLO (Koninklijke Vereniging Leraren
Lichamelijke Opvoeding) geformuleerde competenties:
• observeren, analyseren, diagnosticeren en registreren
van het bewegen en motorische leerprocessen;
• opstellen van een individueel handelingsprogramma;
• ontwerpen en uitvoeren MRT-activiteiten;
• evalueren van de doelen van het Wilt u weten op welke dag en op welke plaats de bijeenkomsten van
handelingsprogramma; de verschillende leerroutes zijn georganiseerd, kijk dan in het schema
• managen van MRT-activiteiten in een organisatie; op bladzijden 52 tot en met 55.
• uitbouwen van het kwalificatieniveau.

17
2
Module ECTS
Eerste opleidingsjaar
MR00 Startbijeenkomst 1
MR01 Observeren en signaleren van motorische
problemen I 6
MR02 Sociaal-emotionele ontwikkeling en
pedagogische problemen I 4
MR03 Communicatie I 1
MR04 Testen en diagnosticeren van motorische
problemen I 6
MR05 Behandelen van motorische problemen I 6
MR06 Capita Selecta 1
MR07 POP en praktijkgericht onderzoek 5
Tweede opleidingsjaar
MR08 Observeren en signaleren van motorische
problemen II 3
MR09 Sociaal-emotionele ontwikkeling en
pedagogische problemen II 2
MR10 Communicatie II 1
MR11 Testen en diagnosticeren van motorische
problemen II 3
MR12 Behandelen van motorische problemen II 3
MR06 Capita Selecta 2
MR07 POP en praktijkgericht onderzoek 16

18
2.5 Gespecialiseerde Leraar Praktijk- leerlingen en het werken als coach binnen en buiten de 12
onderwijs en Leerwegondersteunend school.
Onderwijs (PLD2)
Dit traject is bedoeld voor docenten uit het voortgezet Er is een basisjaar voor de drie doelgroepen Leerweg-
onderwijs die zich willen specialiseren in het opleiden ondersteunend Onderwijs, Praktijkonderwijs en
en begeleiden van leerlingen die tijdelijk of langdurig Zorgcoördinatie.
extra zorg nodig hebben: leerlingen voor wie vaststaat
dat een orthopedagogische en/of orthodidactische Het afstuderen loopt als een leer- en onderzoekslijn
aanpak nodig is om hun schoolloopbaan met succes af door de gehele leerroute en is gebaseerd op het werken
12
te kunnen sluiten. In de leerroute wordt aandacht aan een eindproduct in relatie tot een competentie-
besteed aan de rol van de docent die werkt met profiel en reflectie. Het Persoonlijk OntwikkelingsPlan
leerlingen, ouders, collega’s en externen waar het gaat (POP) wordt als start gezien.Tijdens de leerroute werkt
om het scheppen van een geschikt pedagogisch klimaat, men aan de eigen competenties, verzamelt men 12

het omgaan met verschillen in de groep, leerproblemen, bewijsstukken (portfolio), er is groepssupervisie en 12

de individuele begeleiding van een problematische intervisie. In het tweede jaar dient men een keuze te
leerling volgens de cyclus van planmatig handelen maken voor het traject Praktijkonderwijs, Leerweg-
en het voorbereiden en uitvoeren van een leerling- ondersteunend Onderwijs of Zorgcoördinatie. In het
bespreking. Doel van deze leerroute is daarom tweede jaar wordt er middels actieonderzoek een
ondersteuning op maat bieden aan alle docenten praktijkprobleem nader uitgewerkt. Dit dient te voldoen
die met leerlingen werken met leer- en/of aan de criteria voor de meesterproef.
gedragsproblemen. De rode draad in de opleiding
bestaat uit: analyse van instroomgegevens De leerroutes zijn opgezet volgens een periodenmodel
(dossieranalyse), de indicatiestelling LWOO en PrO waarin steeds een module centraal staat. Daarnaast is er
(criteria, RVC), intake van de school, de zorgstructuur sprake van een opbouw volgens het lintmodel waarbij
van de school binnen het samenwerkingsverband, de module PL10 (Leer- en onderzoekslijn) (start;
planmatig werken en handelingsgericht diagnosticeren, persoonlijk ontwikkelingsplan, portfolio en afstuderen)
orthodidactisch en orthopedagogisch handelen, als een rode draad door de leerroute loopt. Daarnaast is
leerlingen volgen, intervisie, het begeleiden van het planmatig handelen van de docent/mentor een

19
2
centraal thema dat in alle modules aan bod komt, om Modules ECTS
het handelingsrepertoire van de mentor/docent wat Eerste opleidingsjaar
betreft zorgleerlingen systematisch uit te breiden. PL01 Indicatiestelling (dossieranalyse) en
planmatige leerlingbegeleiding 5
Doelgroep PL02 Klassenmanagement 5
Docenten, mentoren en zorgcoördinatoren die PL03 Pedagogisch Klimaat 5
minimaal twee jaar ervaring hebben en werkzaam zijn PL04 Planmatig werken aan leer- en
in het voortgezet onderwijs, Praktijkonderwijs, LWOO gedragsproblemen 5
en/of VMBO. PL05 Communicatie 5
PL10 Leer- en onderzoekslijn (startmodule, POP,
Lesplaats portfolio en supervisie) 5
Den Bosch, Eindhoven, Nijmegen, Rotterdam, Sittard en Tweede opleidingsjaar
Utrecht. PL06 Beleid en organisatie 5
PL07 Keuzemodule 5
Bij voldoende belangstelling zal de leerroute ook op PL08 Keuzemodule 5
locatie worden uitgevoerd. Bij scholing op maat kan PL09 Onderwijs en Jeugdhulpverlening 5
ook gedacht worden aan het uitvoeren van bepaalde PL10 Leer- en onderzoekslijn (actieonderzoek,
modules. groepsupervisie en intervisie) 10
Keuzemodules
PL11 Leerproblemen en orthodidactische denken
en handelen 5
PL12 De overgang van school naar werk 5
PL13 Leerlingen volgen en portfolio 5
PL14 Leiding geven aan veranderingen (=ZC05) 5
PL15 PrOmotie en competenties 5
Kom naar de informatie-avond bij u in de buurt
PL16 Activerend leren 5
op 8 mei 2007 van 19.00-21.00 uur (zie blz. 68).
PL17 Motivatieproblemen en faalangst in het VO 5

20
2.6 Leerlingbegeleiding/Schooldecanaat met verschillen tussen mensen als krachtbron en op 12
(code LDD2) leervraag gestuurd leren richting kwalificaties. Het
Deze leerroute is bedoeld voor docenten met persoonlijk functioneren van leerlingbegeleider/
onderwijservaring die een taak als leerlingbegeleider decaan krijgt met name in het tweede jaar de volle
of decaan ambiëren.Tijdens de leerroute verwerft u aandacht. De leerroute wordt afgesloten met een
inzichten en vaardigheden, die u in staat stellen deze eindgesprek waarin de consequenties voor verdere
taak uit te voeren en tegelijk ook een rol te vervullen in ontwikkeling centraal staan.
het schoolbeleid inzake leerlingzorg en loopbaan-
begeleiding. Doelgroep
12
Collega’s die reeds op enigerlei wijze binnen de Leraren binnen alle typen van voortgezet onderwijs en
begeleiding werkzaam zijn als leerlingbegeleider of beroepsonderwijs, die werkzaam zijn als
decaan kunnen ook een of meer modules volgen die leerlingbegeleider of decaan, of die voornemens zijn dit
aansluiten bij specifieke vragen waar zij mee te maken te doen.Van studenten die nog niet in dit taakgebied 12

hebben. De leerroute sluit aan bij de toenemende werkzaam zijn, wordt gevraagd een leersituatie te 12

aandacht voor de ontwikkeling van zorgnetwerken, wat creëren (stage of meelopen in de functie) om de
in veel samenwerkingsverbanden van scholen voor praktijkgerichte opdrachten te kunnen uitvoeren.
voortgezet onderwijs aan de orde is, en de Coördinatoren en stafleden op het gebied van
veranderende rol van de schooldecaan onder invloed begeleiden van leerlingen en/of het ondersteunen van
van geïntegreerde vormgeving van loopbaanoriëntatie collega’s
en -begeleiding.
Lesplaatsen
De leerroute kent twee varianten: leerlingbegeleiding Tilburg en Utrecht.
en schooldecanaat. Het eerste jaar is gericht op
specialisatie. Het tweede jaar kent ook gezamenlijke
modules, o.a. een tweedaagse rond persoonlijke
Bij voldoende deelname kunnen leerroutes ook op locatie worden uitgevoerd
effectiviteit.
op verzoek van scholen, schoolbesturen of samenwerkingsverbanden.
De didactiek is gericht op ervarend leren vanuit de
eigen (loopbaan)biografie, op reflectie, op het omgaan

21
2
Specialisatie decanaat Specialisatie leerlingbegeleider
Module ECTS Module ECTS
Eerste opleidingsjaar Eerste opleidingsjaar
Introductie op de leerroute 1 Introductie op de opleiding 1
SD01 Visie en basisbegrippen loopbaanoriëntatie LB01 Communicatie en competentieprofiel 7
en -begeleiding (LOB) en competentieprofiel LB02 Leerlingbegeleider en de leerling: verschillen
decaan 7 tussen leerlingen 7
SD02 Decaan in gesprek met de leerling 7 LB03 Leerlingbegeleider en de groep 7
SD03 Decaan en de groep: werkvormen LOB 7 LB04 Leerlingbegeleiding en specifieke onderwerpen 8
SD04 Decaan en de school: organisatie LOB 8
Tweede opleidingsjaar Tweede opleidingsjaar
Introductie op het tweede opleidingsjaar 1 Introductie op het tweede opleidingsjaar 1
SD05 Voortgezette counseling en coaching 7 LB05 Voortgezette counseling en coaching 7
SD06 Training persoonlijke effectiviteit 5 LB06 Training persoonlijke effectiviteit 5
SD07 Afstudeerproject 17 LB07 Afstudeerproject 17

In iedere module wordt bij de start en de afsluiting


aandacht besteed aan het Persoonlijk OntwikkelingsPlan
(POP). Daarin is de vraag aan de orde hoe ver u bent in
uw professionele ontwikkeling op het terrein dat in de
module aan de orde is. Het afstudeerproject krijgt de
vorm van een binnen de school uit te voeren
onderzoek, gericht op een thema binnen het handelen
als decaan of leerlingbegeleider. De leerroute wordt
afgesloten met een eindgesprek waarin zowel de
ervaringen binnen de opleiding, met een accent op de
afstudeerfase, als de consequenties voor uw
Persoonlijke OntwikkelingsPlan aan de orde zijn.

22
2.7 Zorg(Team)Coördinatie (code ZCD2) binnen het samenwerkingsverband, planmatig werken, 12
Deze leerroute is een tweejarige masteropleiding communicatie, klassenmanagement en pedagogisch
binnen het opleidingsprofiel van de ‘begeleider/ klimaat.
ontwikkelaar’, bedoeld voor docenten, mentoren, In het tweede opleidingsjaar dient men een keuze
coördinatoren, remedial teachers uit het voortgezet te maken voor de leerroute Praktijkonderwijs, Leerweg-
onderwijs/ beroepsonderwijs die zich willen ondersteunend Onderwijs of Zorg(team)coördinatie.
specialiseren in de coördinatie van zorg binnen de
eigen school. Het afstuderen is als een leer- en onderzoekslijn door
het gehele traject gepland en is gebaseerd op het
12
De leerroute gaat uit van de volgende drie kerntaken werken aan een eindproduct in relatie tot een
voor de zorg(team)coördinator: competentieprofiel. Het Persoonlijk OntwikkelingsPlan
• het coördineren van de integrale leerlingzorg; (POP) wordt als start gezien.Tijdens de leerroute werkt
• het coachen van teamleden; men aan de eigen competenties, verzameld men 12

• vernieuwend bezig zijn (innoveren). bewijsstukken (portfolio) en is er groepssupervisie en 12

intervisie. In het tweede jaar wordt er middels


In de leerroute wordt aandacht besteed aan de rollen en actieonderzoek een praktijkprobleem nader onderzocht
taken van de coördinator in de voorbereiding van de en tot een casestudie uitgewerkt. Dit onderzoek dient te
toelating tot de school, de coördinatie van de voldoen aan de criteria voor de meesterproef.
leerlingbegeleiding in de ruime zin, de plaats in het
zorgadviesteam (ZAT), de contacten met externen, de Uitgangspunt in de studie is dat de student vorm geeft
visie op zorg binnen de school en het samenwerkings- aan het eigen ontwikkelingsproces. Fontys OSO draagt
verband, het coachen van collega’s en leiding geven aan daaraan bij door kennisinhouden aan te dragen en het
veranderingen. proces te begeleiden. Dit betekent praktisch gesproken
Er is een basisjaar voor drie doelgroepen; Leerweg- naast collegevormen ook een actief gezamenlijk
ondersteunend Onderwijs, Praktijkonderwijs en (onderzoeks-)proces naar de thema’s die de student(en)
Zorgcoördinatie. Aan de orde komen: analyse van mede aanreiken, het opdoen van ervaringen met o.m.
instroomgegevens (dossieranalyse), indicatiestelling, de interpretatie van testen en toetsen, gespreks-
intake van de school, de zorgstructuur van de school technieken en het toetsen van de eigen beroepssituatie.

23
2
De leerroute is opgezet volgens een periodenmodel Modules ECTS
waarin steeds een module centraal staat. Daarnaast is er Eerste opleidingsjaar
sprake van een opbouw volgens het lintmodel waarbij ZC01 Indicatiestelling (dossieranalyse) en planmatige
de module ZC10 (start; persoonlijk ontwikkelingsplan, leerlingbegeleiding 5
portfolio en afstuderen) als een rode draad door de ZC02 Klassenmanagement 5
leerroute loopt. Daarnaast is het planmatig handelen ZC03 Pedagogisch Klimaat 5
van de docent/mentor een centraal thema dat in alle ZC04 Planmatig werken aan leer- en
modules aan bod komt, om het handelingsrepertoire gedragsproblemen 5
wat betreft zorgleerlingen systematisch uit te breiden ZC05 Communicatie 5
en de coördinatie van de zorgstructuur goed te laten ZC10 Afstuderen (startmodule, POP, portfolio en
verlopen. supervisie) 5
Tweede opleidingsjaar
Doelgroep ZC06 Visie op zorg binnen de school en het
Docenten, mentoren en (zorg)coördinatoren die Samenwerkingsverband 5
ervaring hebben en werkzaam zijn in het Voortgezet ZC07 Keuzemodule 5
Onderwijs, Praktijkonderwijs, LWOO en/of VMBO of ZC08 Keuzemodule 5
beroepsonderwijs. ZC09 Coachingsvaardigheden 5
ZC10 Afstuderen (POP, actieonderzoek,
Lesplaatsen groepsupervisie en intervisie) 10
Den Bosch, Eindhoven, Nijmegen, Rotterdam, Sittard en Keuzemodules
Utrecht. ZC11 Zorg(team)ontwikkeling en coördinatie 5
Bij voldoende belangstelling zal de leerroute ook op ZC12 Coördineren van integrale leerlingenzorg 5
locatie worden uitgevoerd (bijvoorbeeld voor een ZC13 Leiding geven aan verandering 5
Samenwerkingsverband VO). Bij scholing op maat kan ZC14 Consultatieve leerlingbegeleiding, handelings-
ook gedacht worden aan het uitvoeren van bepaalde gerichte diagnostiek en handelingsplanning 5
modules. ZC15 (Achtergronden van) gedragsproblemen 5
ZC16 Leerproblemen en orthodidactische denken en
handelen (=PL11) 5

24
2.8 Coachend Innoveren (code CVD2) Doelgroep 12
Deze leerroute is gericht op persoonlijk meesterschap Functionarissen die reeds enige jaren ervaring (en
voor duurzame innovatie en implementatie in scholing) hebben en een feitelijke taak op het gebied
(school)organisaties. Zowel scholen als professionele van managen, coachen, begeleiden en/of adviseren
werkorganisaties staan voortdurend onder druk en binnen schoolorganisaties.
worden op allerlei externe eisen aangesproken.Veel
verbeterings- en vernieuwingsvraagstukken zijn dan Lesplaats
ook aan de orde. Gebaseerd op concepten vanuit de Den Bosch en Nijmegen.
lerende organisatie wordt gewerkt aan individueel en
12
collectief leren binnen organisaties. Module ECTS
De leerroute ‘Coachend innoveren’ richt zich op Eerste opleidingsjaar: leren van de student en organisatie
functionarissen die binnen de schoolorganisatie een centraal
structurele taak hebben om vernieuwingen en veran- CV01 Introductie 2 12

deringen te begeleiden en in te voeren. U leert vanuit CV02 Visie op individueel en organisatieleren 8 12

uw coach-competenties zodanig interventies te plegen CV03 Implementatie door communicatie, reflectie,


dat het leren als organisatie opgepakt en verankerd wordt. intervisie en coaching 10
Tijdens de leerroute werkt u binnen verschillende CV04 Leer- en onderzoekslijn: eigen leren vormgeven
leeromgevingen: de eigen werkcontext, via en praktijkgericht onderzoek 10
intervisie/groepssupervisie, in de leergroep en via Tweede opleidingsjaar: verdieping en toepassing in de
coaching on the job. beroepscontext
Deze leerroute kenmerkt zich door maatwerk. Dit CV05 Krachtige leeromgeving creëren 8
betekent dat eigen accenten worden gelegd aan de hand CV06 Verdieping en specialisatie 8
van de persoonlijke leer- en ontwikkelbehoefte binnen CV04 Leer- en onderzoekslijn: eigen leren vormgeven
de organisatie en dat de leerthema’s van het 1e en 2e en praktijkgericht onderzoek, integratie van
jaar geïntegreerd aan bod komen. het leren en het praktijkgericht onderzoek en
Hierdoor ontstaat een flexibele en praktijkgerichte afstuderen 14
leerroute. De leerroute wordt uitgevoerd in de vorm van
interactieve bijeenkomsten.

25
2
2.9 Coaching in diversiteit (code CDD2) Intervisie en collegiale consultatie zijn belangrijke
De samenleving en de populatie op school zijn steeds onderdelen.
diverser geworden.Vraag is hoe u met deze diversiteit
effectief kunt omgaan binnen de onderwijsorganisatie Doelgroep
en bij coaching van leerlingen. Leerlingen hebben heel • Docenten, leerlingbegeleiders en managers in de
verschillende achtergronden. In de complexe diverse vormen van onderwijs, die vorm geven of
onderwijszorg speelt de etnisch-culturele dimensie gaan geven aan de etnisch-culturele diversiteit
vaak een rol. Het niet (h)erkennen van de betekenis van binnen de onderwijszorg.
deze dimensie kan leiden tot misverstanden en zelfs tot • Professionals, werkzaam binnen onderwijs-
(onbedoelde) uitsluitingsmechanismen. Het werken gerelateerde sectoren.
vanuit het diversiteitsperspectief zoals aangeboden in
deze leerroute sluit goed aan bij de ontwikkelingen in Lesplaats
het onderwijs van competentiegericht werken en de Utrecht.
docent als coach. De focus ligt op de relatie tussen
onderwijszorg en etnisch-culturele diversiteit. Module ECTS
In het eerste jaar ligt het accent op het coachen vanuit Eerste opleidingsjaar
het diversiteitperspectief. Er wordt systematisch met CD01 Introductie 2
een Persoonlijk OntwikkelingsPlan (POP) gewerkt. De CD02 Transculturele competentie 6
afsluiting van elk onderdeel in het eerste jaar staat in CD03 Coachingsvaardigheden 6
relatie tot dit Persoonlijk OntwikkelingsPlan. CD04 Migratiefactoren en traumatische ervaringen 4
CD05 Conflicthantering en mediation 6
In het tweede jaar staat het hanteren van de CD06 Persoonlijk OntwikkelingsPlan/onderzoek 6
organisatorische consequenties van de diversiteit in de Tweede opleidingsjaar
populatie van de school centraal. De afsluiting bestaat CD07 Visie op diversiteit in de organisatie 7
uit het in nauwe samenwerking met de organisatie CD08 Audits en analyse 6
ontwerpen en toetsen van een actieplan voor de eigen CD09 Specifieke thema’s 7
organisatie op basis van een gedegen analyse. Centraal CD06 Afstuderen: actieplan/onderzoek 10
in de leerroute staat het leren van en met elkaar.

26
2.10 Gespecialiseerde leraar in het MBO In het te ontwikkelen traject staat de innovatie op de 12
(Code RED2) eigen school centraal. Hier wordt gericht
Het MBO is bezig met de innovatie van haar onderwijs. praktijkonderzoek naar gedaan en er wordt een
Competentiegericht leren, projectgestuurd onderwijs, verbinding gemaakt met de (stage)werkplek. Ook wordt
vraaggericht onderwijs, natuurlijk leren: op elk ROC gewerkt aan ontwikkeling van de competenties van de
komen we onder klinkende namen onderwijsinnovaties docent om te werken binnen de innovatieve school (16
tegen.Tevens zien we een toenemende aandacht voor ECTS).
deelnemers die speciale onderwijszorg vragen. Deze
zorg wordt vaak geboden vanuit Doelgroep
12
teamverantwoordelijkheid. De diversiteit aan vragen en MBO-docenten en praktijkbegeleiders, werkzaam
gevonden oplossingen blijkt zeer groot. binnen het MBO met een afgeronde hbo-opleiding of
Om aan de vragen tegemoet te komen, biedt Fontys een daarmee vergelijkbaar diploma, gericht op het
OSO een tweejarige leerroute aan binnen de hbo- vormgeven van begeleiding van de deelnemers en een 12

masteropleiding SEN, speciaal voor docenten binnen zorgstructuur. 12

het MBO. De totale omvang van de leerroute is 60 ECTS.


Om tot een passende opleiding te komen, wordt de Lesplaats
leerroute in nauwe samenwerking met het Utrecht. Dit traject kan ook op locatie worden
onderwijsveld ontwikkeld. uitgevoerd.
Het programma wordt samengesteld op basis van
gesprekken met medewerkers en docenten binnen De concrete vormgeving van de leerroute zal
ROC’s. bekend zijn per april 2007. Geïnteresseerden
kunnen de beschrijving van de leerroute
aanvragen via het secretariaat van Fontys OSO.

Wilt u weten op welke dag en op welke plaats de bijeenkomsten van


de verschillende leerroutes zijn georganiseerd, kijk dan in het schema
op bladzijden 52 tot en met 55.

27
2
Module ECTS
Eerste studiejaar
RE01 Schooluitval 5
RE02 Zelfbeeld/faalangst 5
RE03 Vriendschappen 5
RE04 Problematische thuissituaties 5
RE05 Studiebegeleiding 5
RE06 Dyslexie 5
Tweede studiejaar
Specifieke ondersteuningsvragen/keuzemodulen:
RE07 Gesprekstechnieken 5
RE08 Faalangsttraining 5
RE09 Veilige school 5
RE10 Begeleiding vanuit verschillende docentrollen 5
RE11 Voorkomen van uitval 5
RE12 Inclusief onderwijs binnen het MBO 4
RE13 Oplossingsgericht werken met deelnemers 4
RE14 Samenwerking onderwijs bedrijfsleven 4
RE15 Oriëntatie op zorgstructuren 4
RE16 Leer- en onderzoekslijn 16

Kom naar de informatie-avond bij u in de buurt


op 8 mei 2007 van 19.00-21.00 uur (zie blz. 68).

28
2.11 Autismespecialist (code AUD2) masteronderzoek op rond autisme en hij kiest daarbij 12
De leerling of persoon met autisme heeft een leraar of zelf het onderwerp. Naast zelfsturing is het
begeleider nodig die autisme (her)kent, begrijpt en kan samenwerken met medestudenten in
handelen op basis van die kennis. De werkfilosofie en onderzoeksgroepen hierbij vanzelfsprekend.
het curriculum van TEACCH vormen de basis voor deze
leerroute. Ze staan centraal in het eerste opleidingsjaar. Doelgroep
Een onderzoek naar een specifiek en verdiepend thema Waar mensen met autisme zijn, is speciale zorg nodig.
rond autisme en het eigen professioneel handelen en Deze leerroute is daarom gericht op hbo-opgeleide
leren vormt de rode draad in het tweede opleidingsjaar. professionals in alle contexten van onderwijs,
12
De leerroute wordt vormgegeven langs twee jeugdhulpverlening en zorg. De student die wil worden
hoofdlijnen. opgeleid tot autismespecialist moet eigen
De kennislijn bestaat uit lesbijeenkomsten en praktijkervaringen in het werken en omgaan met
hoorcolleges waarin het brede autismespectrum mensen met autisme kunnen inbrengen. 12

centraal staat. Deze bijeenkomsten zijn gericht op het 12

ontwikkelen van generalistische kennis. Lesplaatsen


De leer- en onderzoekslijn bestaat uit bijeenkomsten Eindhoven,Tilburg en Utrecht.
van werk- en leerteams, supervisie, practicum-
bijeenkomsten en school-werkbezoeken. Op een Module ECTS
veelzijdige manier kan de student lerend en reflecterend Eerste opleidingsjaar
werken aan zijn persoonlijke ontwikkeling tot AU01 Introductie 2
autismespecialist. De student onderzoekt cyclisch en op AU02 Het theoretisch kader van autisme 3
verschillende manieren zijn professioneel handelen als AU03 Van onderzoek naar handelingsplan 15
beroepsbeoefenaar en (toekomstig) autismespecialist. AU05 Capita selecta 4
De student leert een onderzoek op te zetten en uit te AU06 Leer- en onderzoekslijn 6
voeren.Tijdens het eerste jaar leidt een praktijkgericht Tweede opleidingsjaar
onderzoek tot het opstellen van een Individueel AU07 Inhoud en kennislijn - verdieping 20
Handelingsplan van een persoon met autisme. In het AU06 Leer- en onderzoekslijn 10
tweede jaar zet de student zijn eigen praktijkgerichte

29
2
2.12 Ambulante Begeleiding (code Modulen ECTS
ABD2) Eerste opleidingsjaar
Een ambulant begeleider heeft als (kern)taak de AB01 De ambulant begeleider als coach 4
beïnvloeding van de reguliere onderwijsomgeving AB02 De ambulant begeleider binnen organisaties 4
zodat een kind met speciale onderwijsbehoeften AB03 De ambulant begeleider in verschillende rollen 4
daarbinnen kan (blijven) functioneren. Binnen het AB04 De ambulant begeleider als veranderaar 4
begeleiden van dit proces vervult een ambulant AB05 De ambulant begeleider als professionele
begeleider verschillende rollen. De taak vereist een dienstverlener 4
dienstverlenende beroepshouding ten aanzien van alle AB06 De ambulant begeleider verantwoordelijk
betrokkenen. Daarnaast zal een ambulant begeleider de voor zijn eigen leerproces 10
(meer)waarde van deze vorm van dienstverlening Tweede opleidingsjaar
zichtbaar dienen te maken. Dit alles dient te worden RT02 Leesproblemen en dyslexie 10
vormgegeven volgens procedures en protocollen, RT05 Rekenproblemen en Nonverbal Learning
ontwikkeld binnen het organisatieonderdeel Ambulante Disabilities (NLD) 10
Begeleiding (eventueel nog in oprichting). RT06 Pedagogische en gedragsproblemen 6
RT07 Schrijfmotorische en motorische problemen 4
Doelgroep
Leraren die werkzaam zijn en enkele jaren ervaring De modulen in het tweede opleidingsjaar zijn modulen
hebben in het basisonderwijs, de school voor speciaal uit de leerroute Remedial Teaching. De AB’er kan ook
basisonderwijs of een school voor speciaal onderwijs. geïnteresseerd zijn in andere ‘inhoudelijke’ modulen. In
overleg kan dan een andere leerroute voor het tweede
Lesplaatsen jaar bepaald worden.
Amsterdam, Bergen op Zoom/Breda, Den Bosch,
Eindhoven, Hengelo, Nijmegen, Rotterdam, Sittard, Een uitgebreidere beschrijving van alle leerroutes is verkrijgbaar via de
Tilburg en Utrecht. website van Fontys OSO (www.fontys.nl/oso) of vraag een beschrijving van de
leerroute aan waarover u meer wilt weten via oso@fontys.nl of 0877 877 133.

30
2.13 School Video Interactie Begeleiding Doelgroep 12
(code SVD2) Begeleiders in het onderwijs. Daarbij kan gedacht
De leerroute School Video Interactie Begeleiding (SVIB) worden aan:
biedt begeleiders in het onderwijs een concrete • leraren met een begeleidende functie zoals IB’ers en
methode om leraren te begeleiden. De opleiding biedt AB’ers;
begeleiders een kader om systematisch te analyseren • orthopedagogen en psychologen werkzaam in het
wat er in de klas gebeurt. Dit kader wordt ook gebruikt onderwijs;
om de interactie tussen begeleider en leraar te • docenten met een begeleidende functie in het
analyseren. De begeleider wordt geleerd op een voortgezet onderwijs;
12
activerende manier leraren te laten reflecteren op eigen • hbo-docenten met een functie als stagebegeleider.
handelen. In de opleiding worden video-opnames
besproken die de deelnemers zelf in hun eigen Lesplaatsen
praktijksituatie maken. Amsterdam, Bergen op Zoom/Breda, Den Bosch, 12

De leerroute omvat 17 dagdelen zowel in het eerste als Eindhoven, Hengelo, Nijmegen, Rotterdam, Sittard, 12

in het tweede jaar. Per jaar is er een aantal regionale Tilburg en Utrecht.
studiedagen en vaardigheidsbijeenkomsten in kleine
groepen. Het zwaartepunt in de opleiding ligt op het Module ECTS
onder supervisie uitvoeren van SVIB-begeleidingen. Eerste opleidingsjaar
Naast de bijeenkomsten moet men gelegenheid en tijd SV01 Het theoretische kader van de methode SVIB 5
hebben voor het maken van opnames en het analyseren SV02 Planmatig uitvoeren van SVIB-trajecten 10
en bespreken hiervan. SV03 Begeleiden/coachen binnen SVIB 10
Hiervoor is het belangrijk dat de SVIB’er in opleiding SV04 Integratie en implementatie 5
een begeleidende functie heeft. Tweede opleidingsjaar
De studenten moeten kunnen beschikken over een SV05 Praktijkonderzoek 18
videocamera en videoafspeelapparatuur. SV06 Aanvullende inhoudelijke modules 12

31
2
2.14 Oplossingsgericht werken in het Lesplaats
onderwijs (code OWD2) Amsterdam.
De Solution Focused Approach (afkomstig uit de
Verenigde Staten) is gebaseerd op het gedachtegoed van Module ECTS
Milton Erickson en het systeemgerichte Eerste opleidingsjaar
interventiemodel van het Mental Research Institute OW01 Introductie 2
(Palo Alto). Dit model legt de nadruk op kortdurende, OW02 Algemene interventies vanuit de Solution
effectieve interventies, die een blijvende positieve Focused Approach 8
verandering beogen bij leerlingen, studenten, ouders en OW03 Oplossingsgericht werken met leerlingen en
leerkrachten. studenten (po, vo, mbo, hbo) 9
Het centrale uitgangspunt bij het oplossingsgerichte OW04 Oplossingsgericht werken met collega’s en
werken is aan te sluiten bij de krachtbronnen die ieder medewerkers 9
in zich heeft. De leerling of student, leraar of ouder is OW07 Leer- en onderzoekslijn (POP, begeleide
zich daar vaak in onvoldoende mate van bewust. intervisie, actie-onderzoek) 2
Aansluiten bij deze bronnen en deze versterken levert Tweede opleidingsjaar
de mogelijkheden op om moeilijkheden blijvend zelf OW05 Stage en praktijk in Vlaanderen 9
op te lossen ook in de onderwijssetting. OW06 Integratie van behandelde benaderingswijzen 7
We bieden deze leerroute aan in samenwerking met het OW07 Leer- en onderzoekslijn (POP, begeleide
Korzybski-instituut uit België met inzet van intervisie, actie-onderzoek afstuderen) 14
buitenlandse experts. De voertaal is deels Engels.

Doelgroep
Leraren en begeleiders van leerlingen en hun ouders,
Bij voldoende deelname kunnen leerroutes ook op locatie worden uitgevoerd
begeleiders van studenten en van collega-leraren en
op verzoek van scholen, schoolbesturen of samenwerkingsverbanden.
leidinggevenden van leraren met een afgeronde hbo-
bachelor opleiding.

32
2.15 Inspirerend leidinggeven aan voortgezet en speciaal (voortgezet) onderwijs. In de 12
innovatie (code MED2) opleiding staat naast de focus op leidinggeven aan
Het Nederlandse funderend onderwijs staat de innovatie, de persoonlijke effectiviteit van de
komende jaren voor een ingrijpende herziening van deelnemers centraal.
de organisatie van de speciale leerlingenzorg.
Schoolbesturen krijgen ‘zorgplicht’ en zullen, al dan Doelgroep
niet in samenwerking met andere besturen en met • Directieleden primair, voortgezet en speciaal
instellingen voor jeugdzorg en jeugdwelzijn, een (voortgezet) onderwijs;
passend onderwijs-/zorgaanbod voor iedere leerling • coördinatoren van samenwerkingsverbanden WSNS
12
dienen te realiseren. PO en VO;
Binnen de leerroute ‘Leidinggeven aan innovatie’ gaan • REC-coördinatoren en coördinatoren van diensten
we er vanuit dat ‘Passend onderwijs’ in de komende ambulante begeleiding;
jaren een belangrijk innovatiethema is, zowel in de • middenmanagers; 12

eigen (school) organisatie, als tussen allerlei partners • intern begeleiders, kwaliteitscoördinatoren. 12

(basisscholen, voortgezet onderwijs, scholen voor


(V)SO, REC’s, jeugdzorg enzovoort) in de regio. Nieuwe Deze leerroute is ook geschikt voor groepen scholen
onderwijs-zorgarrangementen zullen ontstaan, evenals onder gezamenlijk bestuur of binnen
nieuwe vormen van samenwerking, veelal regionaal samenwerkingsverbanden of regionale expertisecentra.
georganiseerd. Het onderscheid tussen regulier en Het voordeel van deze constructie is dat de leer- en
speciaal onderwijs zal naar verwachting meer en meer onderzoekslijn en het meesterstuk kunnen passen
gaan vervagen.Tegelijkertijd zal de invoering van de binnen de wensen en ambities van het bestuur,
zorgplicht afgestemd moeten worden op allerlei bovenschools management, samenwerkingsverband of
veranderingen die al langer in het onderwijs spelen, als REC. De leerroute wordt uitgevoerd in de vorm van
de invoering van kwaliteitszorg, lumpsum, integraal tweedaagsen.Verblijfkosten zijn voor rekening van de
personeelsbeleid en de ‘wet BIO’. De complexiteit van student.
de vele tegelijk spelende veranderingsprocessen stellen
hoge eisen aan een ieder, die vanuit welke functie of rol Lesplaats
dan ook, leiding geeft aan innovatie in het primair, Den Bosch.

33
2
Module ECTS
Eerste opleidingsjaar
ME00 Introductie 2
ME01 Oriëntatie op innovatie in het onderwijs 5
ME02 Inspirerend leidinggeven aan innovatie I 5
ME03 Cultuur als voedingsbodem voor verandering 5
ME04 Educatief ontwerpen 5
ME09 Leer- en onderzoekslijn: Praktijkonderzoek
‘Leidinggeven aan innovatie’ 8
Tweede opleidingsjaar
ME05 Systeemdenken in actie 5
ME06 Inspirerend leidinggeven aan innovatie II 5
ME07 Werken in ketens en netwerken 5
ME08 Ondernemerschap in het onderwijs 5
ME09 Leer- en onderzoekslijn: Praktijkonderzoek
‘Leidinggeven aan innovatie’ 10

Een uitgebreidere beschrijving van alle leerroutes is verkrijgbaar via de


website van Fontys OSO (www.fontys.nl/oso) of vraag een beschrijving van de
leerroute aan waarover u meer wilt weten via oso@fontys.nl of 0877 877 133.

34
2.16 Coaching als vorm van Deze leerroute richt zich op coachen in relatie met het werk. 12
Professionele Ontwikkeling De verbetering van prestaties en de ontwikkeling van de
(code COD2) persoon staan daarmee steeds in relatie met het
In de ontwikkeling van de school krijgen school- werkproces. De leerroute wordt uitgevoerd in de vorm
organisaties een steeds grotere autonomie voor wat van interactieve bijeenkomsten.
betreft de keuzes die zij kunnen en willen maken. Deze leerroute kenmerkt zich door maatwerk en de
Professionalisering van de individuele docent en een verscheidenheid aan leervormen en leeractiviteiten. Dit
team docenten vormt daarmee een centrale opgave betekent dat eigen accenten worden gelegd aan de hand
voor iedere schoolorganisatie. Interne begeleidings- van de persoonlijke leer- en ontwikkelbehoefte binnen
12
deskundigen, zoals coaches, kunnen ondersteunend de organisatie en dat de leerthema’s geïntegreerd aan
zijn in deze professionalisering door de leer- en bod komen.
ontwikkelingsprocessen van individuen en teams Hierdoor ontstaat een flexibele en praktijkgerichte
binnen de organisatie te begeleiden. leerroute gericht op de ontwikkeling en 12

Een coach is hierbij een functionaris die de activiteiten professionalisering van de coachingscompetenties. 12

begeleidt van de medewerker(s) zodat zij leren om


zichzelf zelfstandig te ontwikkelen vanuit een Doelgroep
gemeenschappelijk kader voor professioneel gedrag en De leerroute is bestemd voor functionarissen die vanuit
het onderwijsconcept van de organisatie. hun taak in de organisatie coaching vorm geven of gaan
Bij coaching wordt gewerkt vanuit bewustzijn en eigen geven zoals directieleden, middenkader, docenten,
verantwoordelijkheid. Leren leren en leren handelen mentoren, leer(ling)begeleiders etc.
neemt een belangrijke plaats in en daarmee vindt er
ontwikkeling plaats in het functioneren van de Lesplaatsen
medewerker(s). Als gevolg van leren van de persoonlijke Den Bosch en Nijmegen.
en professionele ontwikkeling verbeteren ook de
werkresultaten.

35
2
Module ECTS
Eerste opleidingsjaar: leren toepassen
CO01 Introductie 2
CO02 Facetten van coachen 12
CO03 Coachen binnen de organisatie 6
CO04 Leer- en onderzoekslijn 10
Tweede opleidingsjaar: betekenis en verdieping
CO05 Betekenis geven aan coachen 10
CO06 Verdiepingsdimensies bij het coachen 10
CO04 Leer- en onderzoekslijn 10

Bij voldoende deelname kunnen leerroutes ook op locatie worden uitgevoerd


op verzoek van scholen, schoolbesturen of samenwerkingsverbanden.

36
Eenjarige leerroutes in deeltijd 12

Toelatingseis: Een diploma/getuigschrift op


minimaal hbo-bachelor-niveau, een
getuigschrift van een voortgezette
opleiding, een afgeronde studie
(ortho)pedagogiek of een verwante
universitaire opleiding en relevante
12
werkervaring.Toelating geschiedt op
basis van beoordeling door de
Examencommisie van Fontys OSO.
Studieduur: 1 jaar. 12

Studiebelasting: Per week één middag- of 12

avondbijeenkomst van 3,5 à 4 uur en


een zelfde hoeveelheid tijd voor
zelfstudie. Daarnaast moeten
praktijkopdrachten en een
praktijkonderzoek in de eigen
werkomgeving worden uitgevoerd.
Diplomering: Getuigschrift Master Special
Educational Needs. De gevolgde
leerroute wordt op het getuigschrift
vermeld.

37
2
2.17 Dyslexiespecialist (code DSD1) van dyslectische leerlingen. Daartoe doen studenten in
In deze eenjarige leerroute verdiepen gespecialiseerde de opleiding coachingsvaardigheden op en is er
leraren en begeleiders zich verder in de behandeling aandacht voor video-interactiebegeleiding.
van dyslectische leerlingen op micro-, meso- en macro- Voor het mede vormgeven van dyslexiebeleid maken
niveau. De competenties van de dyslexiespecialist zijn studenten kennis met modellen voor integrale
zowel gelegen in het begeleiden van dyslectische onderwijszorgstructuur en beleidscycli voor
leerlingen, als in het ondersteunen van collega’s en bij effectuering en borging van beleid.
het mede vormgeven van dyslexiebeleid. De leerroute De leer- en onderzoekslijn bestaat bij deze master-
bestaat uit een kennislijn en een leer- en onderzoekslijn. opleiding uit praktijkonderzoek passend bij de
In de kennislijn wordt aandacht besteed aan recente kennislijn. Studenten verrichten eigen onderzoek met
ontwikkelingen met betrekking tot dyslexie: als doel na te gaan in hoeverre een bepaalde methode,
definiëring, verklaringingsmodellen, dyslexieverklaring aanpak, begeleidings- of organisatiemodel acceptabel,
en evidence based behandeleffecten. De Protocollen uitvoerbaar en effectief is in de context van
Leesproblemen en Dyslexie van het basisonderwijs basisonderwijs, voortgezet onderwijs, speciaal
(groep 1 t/m 4 en groep 5 t/m 8), het speciaal onderwijs, MBO of hoger onderwijs, gekoppeld aan
basisonderwijs, voortgezet onderwijs en hoger hun eigen leer- en reflectieproces.
onderwijs komen aan bod. Ook vormen de
verworvenheden van het Masterplan Dyslexie onderdeel Doelgroep
van de opleiding. Er is ruime aandacht voor ict- • Zorgspecialisten: RT’ers of specialisten die een
ondersteuning, zowel remediërend (educatieve vergelijkbaar meerjarig traject op het gebied van
software, als compenserend en beleidsmatig leer- en gedragsproblemen hebben afgerond;
(Dyslexiemonitor). • logopedisten;
De cyclus van handelingsgerichte diagnostiek en • academici: orthopedagogen, psychologen,
handelingsgericht werken staat centraal. De studenten taalkundigen die zich nader willen bekwamen in het
dienen hun competenties op dit vlak aan te tonen door begeleiden van dyslectische leerlingen, docenten en
twee volledige casussen uit te voeren en te evalueren. dyslexiebeleid;
Naast het begeleiden van leerlingen coacht de • minstens twee jaar ervaring in het begeleiden van
dyslexiespecialist docenten en ouders in het begeleiden leerlingen met lees- en spellingproblemen.

38
Lesplaatsen 12
Sittard,Tilburg en Utrecht.

Modules ECTS
DS01 Introductie 2
DS02 Achtergronden m.b.t. lezen, leesproblemen
en dyslexie 3
DS03 Handelingsgerichte diagnostiek m.b.t. lees- en
spellingproblemen/dyslexie 3
12
DS04 Handelingsgericht werken op basis van
evidence based methodieken 4
DS05 Oplossingsgerichte coaching en video-
interactiebegeleiding 3 12

12
DS06 Ict-ondersteuning 2
DS07 Dyslexiebeleid en leiding geven aan
veranderingen 3
DS08 Leer- en onderzoekslijn 10

Wilt u weten op welke dag en op welke plaats de bijeenkomsten van


de verschillende leerroutes zijn georganiseerd, kijk dan in het schema
op bladzijden 52 tot en met 55.

39
2
2.18 Remediaal Specialist (code RSD1) De leer- en onderzoekslijn bestaat uit praktijkonderzoek
De focus ligt bij deze eenjarige leerroute enerzijds op passend bij de kennislijn. Studenten verrichten eigen
een verdieping in wetenschappelijke aspecten van leren onderzoek met als doel na te gaan in hoeverre een
en gedrag en anderzijds op de implementatie van bepaalde methode, aanpak, begeleidings- of
integrale aanpakken in de onderwijszorgcontext. De organisatiemodel acceptabel, uitvoerbaar en effectief is
leerroute bestaat uit een kennislijn en een leer- en in de context van basisonderwijs, voortgezet onderwijs,
onderzoekszoekslijn. speciaal onderwijs, MBO of hoger onderwijs. Dit
De kennislijn kent twee leerlijnen. De leerlijn ‘leren en gekoppeld aan hun eigen leer- en reflectieproces.
gedrag’ wordt verzorgd door hoogleraren en experts uit
verschillende wetenschappelijke disciplines: Deze leerroute wordt in samenwerking met het
neurologie, orthopedagogiek, taalkunde/ Onderwijscentrum van de Vrije Universiteit uitgevoerd.
psycholinguïstiek, NT2, rekenen/wiskunde, Onderdelen van de kennislijn ‘leren en gedrag’ en/of
onderwijspedagogiek, persoonlijkheidspsychologie, ‘onderwijszorg, begeleiding en implementatie’ kunnen
onderwijspsychologie, transculturele psychologie. ook door studenten van andere leerroutes worden
Omdat de student direct contact heeft met de gevolgd.Voor hen is dit een uitgelezen kans zich te
onderzoekers kunnen eigen praktijkvragen met hen verdiepen op bepaalde aspecten in directe dialoog met
besproken worden. Studenten worden geacht de de hoogleraren en experts.
inzichten uit de verschillende disciplines te integreren
in hun eigen praktijksituatie. Doelgroep
De leerlijn ‘onderwijszorg, begeleiding en Deelname aan de leerroute is mogelijk voor diegenen
implementatie’ wordt verzorgd door experts op het die reeds een relevante post-hbo of academische
gebied van integrale leerlingenzorg, consultatieve opleiding hebben afgerond:
leerlingbegeleiding, coachen (probleemgericht, • zorgspecialisten (RT’ers, lees-, taal- en
oplossingsgericht, peer coaching), ZKM en video- dyslexiespecialisten, rekenspecialisten, logopedisten
interactiebegeleiding. Deze leerlijn biedt de studenten enzovoort);
‘tools’ om leerlingen en collega’s te begeleiden en • zorgcoördinatoren, IB’ers, AB’ers enzovoort;
binnen de eigen organisatie mede vorm te geven aan • academici: orthopedagogen, psychologen,
een passende onderwijszorgstructuur. taalkundigen enzovoort;

40
• ervaring in onderwijs of zorg en bij voorkeur 12
werkzaam in midden-managementfunctie of als
praktijkonderzoeker (of ambitie daartoe).

Lesplaats
Amsterdam.

Module ECTS
RS01 Introductie 2
12
RS02 Kennislijn: leren en gedrag 9
RS03 Kennislijn: onderwijszorg, begeleiding en
implementatie 9
RS04 Leer- en onderzoekslijn 10 12

12

Een uitgebreidere beschrijving van alle leerroutes is verkrijgbaar via de


website van Fontys OSO (www.fontys.nl/oso) of vraag een beschrijving van de
leerroute aan waarover u meer wilt weten via oso@fontys.nl of 0877 877 133.

41
2
2.19 Ambulante Begeleiding (code Module ECTS
ABD1) AB01 De ambulant begeleider als coach 4
Een ambulant begeleider heeft als (kern)taak de AB02 De ambulant begeleider binnen organisaties 4
beïnvloeding van de reguliere onderwijsomgeving AB03 De ambulant begeleider in verschillende rollen 4
zodat een kind met speciale onderwijsbehoeften AB04 De ambulant begeleider als veranderaar 4
daarbinnen kan (blijven) functioneren. Binnen het AB05 De ambulant begeleider als professionele
begeleiden van dit proces vervult een ambulant dienstverlener 4
begeleider verschillende rollen. De taak vereist een AB06 De ambulant begeleider verantwoordelijk
dienstverlenende beroepshouding ten aanzien van alle voor zijn eigen leerproces 10
betrokkenen. Daarnaast zal een ambulant begeleider de
(meer)waarde van deze vorm van dienstverlening
zichtbaar dienen te maken. Dit alles dient te worden
vormgegeven volgens procedures en protocollen, Kom naar de informatie-avond bij u in de buurt

ontwikkeld binnen het organisatieonderdeel Ambulante op 8 mei 2007 van 19.00-21.00 uur (zie blz. 68).

Begeleiding (eventueel nog in oprichting).

Doelgroep
Leraren die in het bezit zijn van het hbo-getuigschrift
‘Leraar Speciaal Onderwijs’ of een diploma Speciaal
Onderwijs.

Lesplaatsen
Amsterdam, Bergen op Zoom/Breda, Den Bosch,
Eindhoven, Hengelo, Nijmegen, Rotterdam, Sittard,
Tilburg en Utrecht.

42
2.20 School Video Interactie Begeleiding Doelgroep 12
(code SVD1) Begeleiders in het onderwijs (primair onderwijs,
De éénjarige leerroute School Video Interactie voortgezet onderwijs, hoger onderwijs) die reeds in het
Begeleiding (SVIB) is bedoeld voor leraren primair bezit zijn van een getuigschrift School Video Interactie
onderwijs en voortgezet onderwijs, pedagogen en Begeleiding.
psychologen die de voortgezette opleiding SVIB reeds
hebben afgerond en willen voldoen aan de aanvullende Lesplaatsen
eisen van de masteropleiding SEN. Amsterdam, Bergen op Zoom/Breda, Den Bosch,
Eindhoven, Hengelo, Nijmegen, Rotterdam, Sittard,
12
Het zwaartepunt van de leerroute ligt op het uitvoeren Tilburg en Utrecht.
van een praktijkgericht onderzoek. Naast de
bijeenkomsten moet men gelegenheid en tijd hebben Module ECTS
voor het maken van opnames en het analyseren en SV07 Actualisering en verdieping SVIB 4 12

bespreken hiervan. Hiervoor is het belangrijk dat de (Coachende SVIB, oplossingsgericht werken, in 12

SVIB’er tijdens de masteropleiding een begeleidende gesprek met leerlingen, begeleide intervisie)
functie heeft. SV06 Aanvullende en inhoudelijke modules 8
De studenten moeten kunnen beschikken over een SV05 Praktijkonderzoek 18
videocamera en videoafspeelapparatuur.

De leerroute wordt deels georganiseerd via roostering


Een uitgebreidere beschrijving van alle leerroutes is verkrijgbaar via de
in dagdelen, deels via roostering in studiedagen.
website van Fontys OSO (www.fontys.nl/oso) of vraag een beschrijving van de
leerroute aan waarover u meer wilt weten via oso@fontys.nl of 0877 877 133.

43
2
2.21 Oplossingsgericht werken in het Lesplaats
onderwijs (code OWD1) Amsterdam.
De Solution Focused Approach (afkomstig uit de
Verenigde Staten) is gebaseerd op het gedachtegoed Module ECTS
van Milton Erickson en het systeemgerichte OW01 Introductie 2
interventiemodel van het Mental Research Institute OW02 Algemene interventies vanuit de Solution
(Palo Alto). Dit model legt de nadruk op kortdurende, Focused Approach 3
effectieve interventies, die een blijvende positieve OW03 Oplossingsgericht werken met leerlingen en
verandering beogen bij leerlingen, studenten, ouders en studenten (po, vo, mbo, hbo) 4
leerkrachten. OW04 Oplossingsgericht werken met collega’s en
Het centrale uitgangspunt bij het oplossingsgerichte medewerkers 4
werken is aan te sluiten bij de krachtbronnen die ieder OW05 Stage en praktijk in Vlaanderen 4
in zich heeft. De leerling of student, leraar of ouder is OW06 Integratie van behandelde benaderingswijzen 3
zich daar vaak in onvoldoende mate van bewust. OW07 Leer- en onderzoekslijn (POP, begeleide
Aansluiten bij deze bronnen en deze versterken levert intervisie, actie-onderzoek, afstuderen) 10
de mogelijkheden op om moeilijkheden blijvend zelf
op te lossen, ook in de onderwijssetting.
We bieden deze leerroute aan in samenwerking met het
Korzybski-instituut uit België met inzet van
buitenlandse experts. De voertaal is deels Engels.

Doelgroep
Leraren en begeleiders van leerlingen en hun ouders, Wilt u weten op welke dag en op welke plaats de bijeenkomsten van
begeleiders van studenten en van collega-leraren en de verschillende leerroutes zijn georganiseerd, kijk dan in het schema
leidinggevenden van leraren met een afgeronde hbo- op bladzijden 52 tot en met 55.
bacheloropleiding.

44
2.22 Autismespecialist (code AUD1) De werkteams worden begeleid door een docent. 12
Waar mensen met autisme zijn, is speciale zorg nodig. Voor kennis en vaardigheden die nodig zijn om het
Deze leerroute is gericht op professionals in alle onderzoek goed uit te voeren, kan de student
contexten van onderwijs, jeugdhulpverlening en zorg deelnemen aan lesbijeenkomsten (modules) en
die hun professionalisering als autismespecialist willen hoorcolleges.
voortzetten in de Master SEN.
Aan de start van deze opleidingsroute gaat een intake
De leerroute vooraf.
De leer- en onderzoekslijn staat centraal in deze
12
leerroute en wordt vormgegeven langs twee Doelgroep
hoofdlijnen. De eenjarige leerroute Autisme is ontwikkeld voor
1. Het competentieprofiel van de Autismespecialist en studenten die zich onderzoekend en lerend verder
het beroepsprofiel van de student zijn medebepalend willen verdiepen in autisme en 12

voor de persoonlijke leerroute van de student. Het - in het bezit zijn van een relevant hbo-diploma; 12

planmatig werken (POP) aan competenties op het - de voortgezette opleiding Autisme hebben afgerond
gebied van reflectie en ontwikkeling wordt o.a. met een getuigschrift (21 studiepunten of 30 ECTS);
vormgegeven door het actief deelnemen aan - eigen praktijkervaringen in het werken en omgaan
leerteams en supervisie. Denken over moeilijk gedrag met mensen met autisme kunnen inbrengen.
vormt het thema van een cyclisch leerproces waarin
de nadruk ligt op orthopedagogische en Lesplaatsen
orthodidactische competenties. Eindhoven,Tilburg en Utrecht.
2. De student zet een masteronderzoek op en voert dat
uit. Hij doet onderzoek naar een specifiek en Module ECTS
verdiepend thema rond autisme en het eigen AU07 Inhoud en kennislijn - verdieping 20
professioneel handelen. De student kiest daarbij zelf AU06 Leer- en onderzoekslijn 10
het onderwerp. De student moet zelfsturend kunnen
werken en samenwerken met medestudenten in
onderzoeksgroepen (werkteams) van 4-6 studenten.

45
2
2.23 Zorg(Team)Coördinatie (code ZCD1) competentieprofiel. Het Persoonlijk OntwikkelingsPlan
Deze leerroute is een éénjarige masteropleiding binnen (POP) wordt als start gezien.Tijdens de leerroute werkt
het opleidingsprofiel van de ‘begeleider’. Het is bedoeld men aan de eigen competenties, verzamelt men
voor docenten, mentoren, coördinatoren, remedial bewijsstukken (portfolio), er is groepssupervisie en
teachers uit het voortgezet onderwijs / intervisie. Eveneens wordt er middels actieonderzoek
beroepsonderwijs die zich willen specialiseren in de een praktijkprobleem nader onderzocht en tot een
coördinatie van zorg binnen de eigen school en al een casestudie uitgewerkt.
voortgezette opleiding hebben afgerond.
Uitgangspunt in de studie is dat de student vorm geeft
De leerroute gaat uit van de volgende drie kerntaken aan het eigen ontwikkelingsproces. Fontys OSO draagt
voor de zorg(team)coördinator: daaraan bij door kennisinhouden aan te dragen en het
• het coördineren van de integrale leerlingzorg; proces te begeleiden. Dit betekent praktisch gesproken
• het coachen van teamleden; naast collegevormen ook een actief gezamenlijk
• vernieuwend bezig zijn (innoveren). (onderzoeks-)proces naar de thema’s die de student(en)
mede aanreiken, het opdoen van ervaringen met o.m. de
In de leerroute wordt aandacht besteed aan de rollen en interpretatie van testen en toetsen, gesprekstechnieken
taken van de coördinator in de voorbereiding van de en het toetsen van de eigen beroepssituatie.
toelating tot de school, de coördinatie van de
leerlingbegeleiding in de ruime zin, de plaats in het Doelgroep
zorgadviesteam (ZAT), de contacten met externen, de Docenten, mentoren, (zorg)coördinatoren, remedial
visie op zorg binnen de school en het samenwerkings- teachers en leerlingbegeleiders die reeds een
verband, het coachen van collega’s en leiding geven aan opleidingtraject tot gespecialiseerd leraar
veranderingen. Praktijkonderwijs, Leerwegondersteunend Onderwijs of
Remedial teacher hebben afgerond of minimaal het
Het afstuderen is als een leer- en onderzoekslijn door basisjaar hiervan hebben gevolgd.
het gehele traject gepland en is gebaseerd op het
werken aan een eindproduct in relatie tot een

46
Lesplaatsen Modules ECTS 12
Den Bosch, Eindhoven, Rotterdam, Nijmegen, Sittard en ZC06 Visie op zorg binnen de school en het
Utrecht. Samenwerkingsverband 5
Bij voldoende belangstelling zal de leerroute ook op ZC07 Keuzemodule 5
locatie worden uitgevoerd (bijvoorbeeld voor een ZC08 Keuzemodule 5
Samenwerkingsverband VO). Bij scholing op maat kan ZC09 Coachingsvaardigheden 5
ook gedacht worden aan het uitvoeren van bepaalde ZC10 Afstuderen (POP, actieonderzoek,
modules. groepsupervisie en intervisie) 10
Eventuele Keuzemodules:
12
ZC11 Zorg(team)ontwikkeling en coördinatie 5
ZC12 Coördineren van integrale leerlingzorg 5
ZC13 Leiding geven aan verandering 5
ZC14 Consultatieve leerlingbegeleiding, 12

12
handelingsgerichte diagnostiek en
handelingsplanning 5
ZC15 (Achtergronden van) gedragsproblemen 5
Bij voldoende deelname kunnen leerroutes ook op locatie worden uitgevoerd
ZC16 Leerproblemen en orthodidactische denken en
op verzoek van scholen, schoolbesturen of samenwerkingsverbanden.
handelen (=PL11) 5

47
2
2.24 Verdiepingstraject op basis van Doelgroep
praktijkonderzoek (code POD1) Deze eenjarige leerroute is bedoeld voor leraren die
Leraren die in het bezit zijn van een getuigschrift eerder een voortgezette opleiding van 60 ECTS hebben
voortgezette opleidingen kunnen zich met deze afgerond en zich wil verdiepen in het uitvoeren van
leerroute, als vervolg op de afgeronde voortgezette praktijkonderzoek in de eigen werksituatie.
opleiding, verder professionaliseren en zich
kwalificeren op masterniveau. De leerroute geeft Lesplaatsen
verdieping van kennis en leert om praktijkgericht Amsterdam, Rotterdam, Bergen op Zoom/Breda,
onderzoek te doen met als doel om het onderwijs en/of Tilburg, Eindhoven, Den Bosch, Sittard, Nijmegen,
de schoolorganisatie te begrijpen en verbeteren. Hengelo, Utrecht.

Programma Module ECTS


Het programma is opgebouwd rond de eigen PO01 Introductie en afsluiting 4
onderzoeksvraag en wordt ondersteund met PO02 Inclusie 4
thematische bijeenkomsten. De uitvoering van het PO03 Onderzoekslijn en Meesterstuk 22
onderzoek wordt begeleid in groepjes van 4 tot 5
studenten. De opleiding wordt afgesloten met een
werkstuk (meesterstuk) waarin verslag wordt gedaan
van het onderzoek en een koppeling wordt gemaakt
tussen theoretische kennis en praktijk.
Het programma wordt vormgegeven in overleg met de
studenten.

48
2.25 Academic Master Special - beheersing van de Engelse taal (IELTS niveau 6.5, 12
Educational Needs (code SEN2) waarbij elk onderdeel minimaal 6.0 is).
Fontys OSO werkt sinds 2003 samen met Roehampton
University in Londen om Nederlandse studenten de De opleiding gebeurt in deeltijd en duurt twee jaar. De
kans te bieden een (Engelse) academische mastertitel te opleiding vindt plaats op zaterdagen (één zaterdag per
behalen. Centraal in de masteropleiding staat ieders maand). De colleges/workshops worden verzorgd in
eigen professionele ontwikkeling.Verschillende Utrecht.Tijdens de opleiding zijn drie studieweken
leerstijlen worden daarvoor aangeboord, zoals ingebouwd, waarbij de studenten in Londen verblijven
wederkerig leren, zelfstudie, reflectie, colleges en (colleges en workshops volgen, in het Learning
12
workshops. Daarnaast is kwalitatief hoogwaardig Resource Center, op schoolbezoek gaan).
onderzoek in de praktijk een vast onderdeel voor alle
studenten. Een grote mate van zelfstandigheid en eigen Het programma heeft een omvang van 90 ECTS.
initiatief is vereist om deze opleiding met succes te 12

kunnen volgen. Module ECTS 12

Eerste opleidingsjaar:
Deelname Accreditation of Prior Experiential Learning (APEL) 20
Deelname geschiedt op basis van een intakegesprek met International Perspectives on professional Practice in
de studieleider (en mogelijk een test voor de Education (IPPE) 10
taalvaardigheid in het Engels). Daarin wordt nagegaan Research Methodology & Enquiry 20
of deze academische opleiding kan voldoen aan Tweede opleidingsjaar:
wederzijdse verwachtingen en de gestelde eisen binnen Inclusion (NL-module) 10
deze opleiding. De academische masteropleiding kan Dissertation 30
worden gevolgd door studenten die beschikken over:
- minimaal een hbo-diploma; Bij een gedisciplineerde en regelmatige studie moet
- bewijs van relevante vervolgscholing; men rekening houden met een minimale studiebelasting
- relevante werkervaring; van 20 uur per week. Een belangrijk deel van de totale
- een abstract denkniveau; studiebelastingsuren wordt in de eigen werksituatie
besteed aan onderzoek en collegiale consultatie.

49
2
De kosten zijn, vanwege afwijkende collegegelden in
Engeland en de studiebezoeken aan Londen, begroot op
1550 euro per jaar, plus aanvullende kosten. (De kosten
voor studiebezoeken en boeken worden geschat op
1000 euro per jaar.)

Wilt u uitgenodigd worden voor een (intake)gesprek,


maak dan een afspraak met de studieleider, de heer
Martin Kessels (tel. 06 - 1299 8733). In de periode
april-juli 2007 worden hiervoor data gepland in
Utrecht. Ook vinden twee voorlichtingsbijeenkomsten
plaats te Utrecht: op zaterdag 28 april van 10.00-13.00
uur en zaterdag 16 juni van 10.00-13.00 uur. Plaats:
Hogeschool Domstad.

Wilt u meer weten over deze masteropleiding:


www.fontys.nl/masters. Ook kan een brochure aangevraagd
worden bij Fontys OSO: tel. 0877 877 133.

Een uitgebreidere beschrijving van alle leerroutes is verkrijgbaar via de


website van Fontys OSO (www.fontys.nl/oso) of vraag een beschrijving van de
leerroute aan waarover u meer wilt weten via oso@fontys.nl of 0877 877 133.

50
3 Overzicht leerroutes 12
en leslocaties
Leslocaties:
Amsterdam Nijmegen
- d’Bruynvis, Keizersgracht 105 - PABO Groenewoud, Groenewoudseweg 1
- IPABO, Jan Tooropstraat 136 - Universiteitsgebouw, Montessorilaan
- Onderwijscentrum VU, De Boelelaan 1105
12
Rotterdam
Bergen op Zoom - Pabo Thomas More, Stationssingel 80
- ROC West-Brabant, Markiezaatcollege, Nobellaan 50, - Erasmus Expo en Congrescentrum, Burg. Oudlaan 50
Bergen op Zoom 12

- Avans Hogescholen, Hogeschoollaan 1, Breda Sittard 12

- Fontys PABO, Mgr. Claessensstraat 4


Den Bosch
- Fontys PABO, Frans Fransenstraat 15 Tilburg
- Willem I College,Vlijmenseweg 2 - Fontys PABO, Prof. Goossenslaan 1-04
- Fontys Sporthogeschool, Goirleseweg 48
Eindhoven - Mollergebouw, Prof. Goossenslaan 1-01
- Fontys PABO, De Lismortel 25
- Fontysgebouw, Het Eeuwsel 2 Utrecht
- Fontysgebouw, Ds.Th. Fliednerstraat 2 - Hogeschool Domstad, Koningsbergerstraat 9
- ROC ASA, Australiëlaan 23 en 25
Hengelo
- PABO Edith Stein, M.A. de Ruyterstraat 3 De routebeschrijvingen van bovenstaande leslocaties
zijn terug te vinden via de website: www.fontys.nl/oso.

51
3
Amsterdam Bergen op Zoom Den Bosch Eindhoven

Eenjarige leerroutes in voltijd


2.1 Gespecialiseerde Leraar ma/di 10.00-16.00 ma/di 10.00-16.00 di/do 10.00-16.00 ma/
2.2 Remedial Teaching di/do 10.00-16.00 ma/di 10.00-16.00 ma/di 10.00-16.00 ma/di 10.00-16.00 ma/d

Tweejarige leerroutes in deeltijd


2.3 Remedial Teaching Voortgezet Onderwijs do 13.30-17.00 do 14.00-17.30
2.4 Motorische Remedial Teaching

2.5 Gespecialiseerde Leraar Praktijkonderwijs di 18.00-21.30 do 18.00-21.30


en Leerwegondersteunend Onderwijs
2.6 Leerlingbegeleiding/Schooldecanaat
2.7 Zorg(Team)Coördinatie di 18.00-21.30 do 18.00-21.30
2.8 Coachend Innoveren in overleg
2.9 Coaching in diversiteit
2.10 Gespecialiseerde leraar in het MBO
2.11 Autismespecialist wo 15.00-20.00
2.12 Ambulante Begeleiding ma 18.00-21.30 do 18.00-21.30 di 18.00-21.30 do 18.00-21.30 di
2.13 School Video Interactie Begeleiding in overleg in overleg in overleg in overleg
2.14 Oplossingsgericht werken in het onderwijs in overleg
2.15 Inspirerend leidinggeven aan innovatie in overleg
2.16 Coaching als vorm van Professionele in overleg
Ontwikkeling

52
Hengelo Nijmegen Rotterdam Sittard Tilburg Utrecht op locatie
12

/di 9.15-15.15 di/wo 10.00-16.00 ma/di 10.00-16.00 di/do 10.00-16.00 di/do 10.00-16.00 ma/di 10.00-16.00
di 10.00-16.00 ma/di 10.00-16.00 ma/di 10.00-16.00 di/do 10.00-16.00

do 14.00-17.30 di 13.30-17.00 wo 18.00-21.30


ma 18.00-21.30
12
za 9.30-15.00
wo 18.00-21.30 di 18.00-21.30 di 18.00-21.30 do 18.00-21.30

wo 13.00-18.00 ma 13.00-18.00 12

12
wo 18.00-21.30 di 18.00-21.30 di 18.00-21.30 do 18.00-21.30 in overleg
in overleg in overleg
do middag/avond
in overleg
wo 15.00-20.00 wo 15.00-20.00
18.00-21.30 do 18.00-21.30 wo 18.00-21.30 studiedagen di 18.00-21.30 studiedagen
in overleg in overleg in overleg in overleg in overleg in overleg

in overleg
in overleg in overleg

53
3
Amsterdam Bergen op Zoom Den Bosch Eindhoven

Eenjarige leerroutes in deeltijd


2.17 Dyslexiespecialist
2.18 Remediaal Specialist wo 13.30-17.00
2.19 Ambulante Begeleiding ma 18.00-21.30 do 18.00-21.30 di 18.00-21.30 do 18.00-21.30 di
2.20 School Video Interactie Begeleiding in overleg in overleg in overleg in overleg
2.21 Oplossingsgericht werken in het onderwijs in overleg
2.22 Autismespecialist ma 18.00-21.30
2.23 Zorg(Team)Coördinatie do 18.00-21.30 di 18.00-21.30
2.24 Verdiepingstraject op basis van praktijk- di 14.00-17.30 di 18.00-21.30 di 18.00-21.30 do 18.00-21.30 di
onderzoek

Academic Master
2.25 Academic Master Special Educational Needs

54
Hengelo Nijmegen Rotterdam Sittard Tilburg Utrecht op locatie
12

do 18.00-21.30 wo 18.00-21.30 di 18.00-21.30

18.00-21.30 do 18.00-21.30 wo 18.00-21.30 studiedagen di 18.00-21.30 studiedagen


in overleg in overleg in overleg in overleg in overleg in overleg

ma 18.00-21.30 ma 18.00-21.30
12
ma 18.00-21.30 do 18.00-21.30 do 18.00-21.30 di 18.00-21.30 in overleg
18.00-21.30 do 18.00-21.30 di 18.00-21.30 do 18.00-21.30 wo 14.00-17.30 do 18.00-21.30

12

12

zaterdagen

55
4
Administratieve gegevens 4.2 Leerrechten, collegegeld en
betaling
Naar verwachting wordt per 1 augustus 2008 een nieuw
4.1 Aanmelding financieringsstelsel voor het hoger onderwijs
Vanaf maart 2007 kunt u zich als student aanmelden ingevoerd: een financiering gekoppeld aan leerrechten.
voor één van de leerroutes. U zendt het ‘Inschrijfformulier Aan studenten die deelnemen aan bekostigd onderwijs,
2007-2008’ volledig ingevuld naar het secretariaat van zowel in de bachelorfase als in de masterfase, worden
Fontys OSO, samen met de bijbehorende formulieren. leerrechten toegekend. Een leerrecht is een persoons-
Na ontvangst van het volledige inschrijfpakket krijgt u gebonden recht voor een student om gedurende een
per omgaande een bevestiging van ontvangst. Een aaneengesloten tijdvak van zes maanden onderwijs aan
onvolledig pakket kan niet in behandeling worden een bekostigde instelling te volgen. De student betaalt
genomen en wordt retour gezonden. U kunt pas het wettelijke collegegeld. Studenten die tenslotte hun
officieel worden ingeschreven, nadat u aan alle leerrechten hebben opgebruikt en daardoor niet meer
verplichtingen heeft voldaan. In de week van 20 in aanmerking komen voor bekostigd onderwijs, gaan
augustus 2007 wordt, op basis van het aantal een aanzienlijk hoger bedrag betalen voor een
inschrijvingen, definitief bepaald welke leerroutes opleiding in het hoger onderwijs.
worden uitgevoerd.
Leerrechten in de bachelorfase
Het inschrijfpakket kunt u t.z.t. downloaden via de De nieuwe systematiek betekent dat een student die
website: www.fontys.nl/oso. Het door u geprinte en inschrijft voor een vierjarige bacheloropleiding acht
ingevulde inschrijfpakket moet u daarna ondertekend leerrechten krijgt toegekend. Daarnaast heeft deze
per post terugsturen. student nog recht op twee uitlooprechten. Een uitloop-
recht is net als een leerrecht een persoonsgebonden
De inschrijving geldt voor één studiejaar.Voor een recht van een student om gedurende een tijdvak van zes
tweede, eventueel derde studiejaar moet u zich aaneengesloten maanden hoger onderwijs te volgen
opnieuw inschrijven. Daarvoor worden u tijdig de tegen betaling van het wettelijke collegegeld. Bij
nodige formulieren toegezonden. studievertraging kan de student een beroep doen op
deze uitlooprechten.

56
Leerrechten in de masterfase - ervaren leraren, die in het verleden al één of 12
Als studenten zich, na het afronden van de bachelor- meerdere voortgezette opleidingen hebben gevolgd,
opleiding, aanmelden voor een hbo-masteropleiding worden mogelijk al vanaf 2008 uitgesloten van het
ontvangen ze opnieuw leerrechten. De hoeveelheid verder volgen van bekostigd onderwijs. Ze krijgen
leerrechten is afhankelijk van de duur van de dan op basis van hun onderwijsverleden geen
masteropleiding. Omdat de masteropleiding SEN twee leerrechten meer. Het uitgesloten worden van het
jaar duurt ontvangt de student vier leerrechten (vier volgen van bekostigd onderwijs wordt in de plannen
keer een half jaar studiemogelijkheid). Hiermee kan de als volgt uitgelegd: “het hebben van een
student zijn tweejarige deeltijdopleiding afronden. Ook getuigschrift voor een eerder gevolgde voortgezette
12
ontvangt de student in de masterfase twee uitloop- hbo-opleiding wordt gelijkgesteld met een persoon
rechten. De twee toegekende uitlooprechten kan de aan wie een masterdiploma is uitgereikt”. Een
student inzetten, aansluitend op het verbruik van het dergelijke student heeft dus geen recht meer op
laatste leerrecht, maar alleen voor de opleiding bekostigd onderwijs. Bij de invoering van de 12

waarvoor het laatste leerrecht is ingezet. De twee leerrechten komt deze grote groep leraren niet meer 12

uitlooprechten in de masterfase zijn dus bedoeld om in aanmerking voor bekostigde leerrechten en voor
eventuele studievertraging in de masteropleiding op te bekostigd onderwijs.
vangen, niet om nog een leerroute te beginnen.
Oud-studenten in één jaar master
Leerrechten en professionalisering in speciale Door het uitstel van de invoering van leerrechten geldt
onderwijszorg in 2007-2008 nog de oude systematiek. De oude
De invoering van leerrechten kan in de toekomst een systematiek biedt aan leraren de mogelijkheid om zich
negatieve invloed hebben op de continue verder te professionaliseren. Ook voor ervaren leraren,
professionalisering van leraren: die in het verleden al één of meerdere voortgezette
- huidige studenten die hun leerrechten voor opleidingen hebben gevolgd is er in het studiejaar
bekostigd studeren hebben opgebruikt in een 2007-2008 alsnog de mogelijkheid om in het bezit te
bachelor- en een masteropleiding worden in hun komen van een hbo-mastergetuigschrift.Voor deze
verdere loopbaan uitgesloten van bekostigd doelgroep heeft Fontys OSO een éénjarig mastertraject
onderwijs; ontwikkeld (zie paragraaf 2.17 tot en met 2.24). Zij

57
4
kunnen dit jaar gebruiken voor het volgen van een 4.3 Contractstudenten
actualiserings-/verbredingstraject. Zoals het er nu naar Voor contractstudenten wordt, zoals vermeld in 1.5,
uitziet is voor deze groep leraren het studiejaar 2007- voor het volgen van één of meerdere modules een
2008 de laatste mogelijkheid om een bekostigde contract opgesteld.Via het secretariaat kan een
masteropleiding te volgen. inschrijfformulier aangevraagd worden. Na ontvangst
van dit formulier wordt het contract opgesteld, dat u ter
Collegegeld ondertekening wordt toegestuurd. Per module wordt
Het collegegeld voor voltijdstudenten voor het een bedrag van € 300,- in rekening gebracht, plus per
studiejaar 2007-2008 bedraagt € 1.538,-. Het contract € 25,- administratiekosten. Na afronding van
collegegeld voor deeltijdstudenten voor het studiejaar de module ontvangt de contractstudent een certificaat.
2007-2008 bedraagt € 1.050,-. Genoemde bedragen zijn
onder voorbehoud van wijzigingen door het Ministerie 4.4 Inschrijfduur
van OCW. De inschrijfduur voor een voltijdopleiding (minimaal
Er zijn twee mogelijkheden om het collegegeld te één jaar) en/of voor een deeltijdopleiding (minimaal
betalen: twee of één jaar) is onbeperkt.
1. Betaling ineens; middels het invullen van een
formulier betalingsregeling werkgever of een
machtigingsformulier.
2. Gespreide betaling in tien termijnen, via een
machtiging voor automatische incasso. Het formulier
betalingsregeling werkgever of het
machtigingsformulier moet tegelijk met de overige
inschrijfdocumenten toegestuurd worden naar het
secretariaat van Fontys OSO.

58
4.5 Annuleren en uitschrijven 4.7 Bijkomende kosten 12
Vóór 1 september 2007 kan een aanmelding schriftelijk Voor te verstrekken readers en overige niet-subsidiabele
– en bij voorkeur aangetekend – worden geannuleerd. kosten moet de voltijdstudent rekening houden met een
Na 1 september 2007 is dit niet meer mogelijk.Verder bedrag van € 150,- per jaar; de deeltijdstudent moet
kan een inschrijving, met aanspraak op restitutie, op rekening houden met een bedrag van € 75,- per jaar. Aan
schriftelijk verzoek worden beëindigd. Beëindiging van het begin van het studiejaar wordt een
de inschrijving kan alleen in geval van ziekte of machtigingsformulier toegezonden. Daarnaast moet
bijzondere familieomstandigheden. Dit is ter nog een aantal studieboeken worden aangeschaft.
beoordeling van de directie van het Opleidingscentrum
12
Speciale Onderwijszorg. (Voor meer informatie over 4.8 Studentenpas, bewijs van
de inschrijfvoorwaarden kunt u terecht op onze inschrijving en studentnummer
internetsite: www.fontys.nl/oso.) Het bewijs van inschrijving ontvangt u zo spoedig
mogelijk na ontvangst van een volledig inschrijfpakket. 12

4.6 Veranderen van lesplaats Een studentenpas ontvangt u als u bij het inschrijf- 12

Bij verandering van werkplaats en/of werkkring is formulier het fotoformulier (met pasfoto) meestuurt.
overschrijving naar een andere lesplaats mogelijk. De gebruiksmogelijkheden van een studentenpas zijn
Verandering van lesplaats dient u schriftelijk bij het terug te vinden via de zoekfunctie op de website van
secretariaat van Fontys OSO aan te vragen. www.fontys.nl.

Op de studentenpas en het bewijs van inschrijving staat


uw studentnummer vermeld.

59
4
4.9 Studiefinanciering Elke student die deelneemt aan de voltijd master-
Studenten die willen deelnemen aan een leerroute van opleiding van OSO heeft dus recht op studiefinanciering,
Fontys OSO in voltijd komen in aanmerking voor mits de student voldoet aan de boven geformuleerde
studiefinanciering, als ze voldoen aan de volgende voorwaarden. Studenten die deelnemen aan
voorwaarden: deeltijdopleidingen en inmiddels een baan hebben in
- de student is nog geen 30 jaar; het onderwijs komen onder bepaalde voorwaarden in
- de student heeft zich ingeschreven voor een aanmerking voor tegemoetkoming in de studiekosten.
volledige dagopleiding (bijv. Master SEN: leerroute Voltijdstudenten, maar ook deeltijdstudenten, die
gespecialiseerde leraar, leerroute remedial teaching). vragen hebben met betrekking tot studiefinanciering
kunnen contact opnemen met de studentendecaan van
De voltijdopleiding Special Educational Needs is een Fontys Hogescholen, tel. 0877 878 511 of met het steun-
masteropleiding (volgend op een bacheloropleiding punt Studiefinanciering in de regio (www.ib-groep.nl).
van 240 ECTS). Door de status van bekostigde
masteropleiding heeft de student na afronding van de 4.10 Tegemoetkoming studiekosten door
bacheloropleiding nog recht op één jaar extra de werkgever
studiefinanciering (Wet op de Studiefinanciering). Schoolbesturen zijn zich bewust van het belang van een
goede en verdere professionalisering. Steeds meer
schoolbesturen stimuleren een verdere scholing door
het verstrekken van een gehele of gedeeltelijke
tegemoetkoming in de studiekosten. Ga in gesprek met
uw leidinggevende en vraag naar de mogelijkheden.

60
4.11 Vrijstellingen 4.12 CROHO-registratie 12
Op grond van het bezit van een akte, diploma of De leerroutes van OSO zijn als volgt geregistreerd in het
getuigschrift kunt u vrijstelling vragen voor één of CROHO (Centraal Register Opleidingen Hoger
meerdere modules of tentamens. Een verzoek tot Onderwijs):
vrijstelling kan pas worden ingediend als u als student - 44101 Master Special Educational Needs: auditief
staat ingeschreven. Het hiervoor benodigde formulier beperkten
wordt u aan het begin van het studiejaar, samen met het - 44103 Master Special Educational Needs: leraar
lesrooster toegezonden. U moet het verzoek tot speciaal onderwijs (vt, dt)
vrijstelling, liefst voor het begin van de betreffende Deze registraties zijn onder meer van belang bij de
12
module(s), schriftelijk indienen (met bewijsmateriaal) aanvraag van studiefinanciering.
bij de secretaris van de Examencommissie OSO. Binnen
veertien dagen ontvangt u schriftelijk bericht over de
beslissing van de Examencommissie OSO. 12

12

61
5
5 OSO als expertise- Naast het verzorgen van de leerroutes speciaal
onderwijs en nascholingscursussen is OSO ook actief
centrum op het terrein van maatschappelijke dienstverlening. Het
betreft onder meer activiteiten als:
5.1 Scholing en begeleiding - advies en hulp in conflictsituaties;
OSO is sinds 1980 actief op het gebied van - advisering bij de opzet van cursussen;
teamgerichte nascholing. In de loop der jaren is deze - (beleids)advisering en scholing van besturen;
organisatie uitgegroeid tot een groot netwerk op het - de opzet, organisatie en uitvoering van
gebied van dienstverlening. Uitgangspunten van de studiedagen/conferenties;
nascholingsactiviteiten van OSO zijn: - opvoedings- en onderwijsadviezen aan ouders en
- zoveel mogelijk aansluiten bij de hulpvraag: op maat verzorgers;
werken; - studiereizen;
- nadruk leggen op veranderingen binnen de school in - onderzoek van leerlingen (dyslexie, gedrag).
zijn totaliteit (schoolontwikkeling); In nauw overleg wordt een offerte uitgebracht.Voor
- waar mogelijk afstemmen met de schoolbegeleiding; verdere informatie kunt u zich richten tot één van de
- (praktijk)docenten met relevante ervaring inzetten. teamleiders (zie hoofdstuk 7).

Alle door de overheid beschikbaar gestelde nascholings-


gelden zijn overgeheveld naar de schoolbesturen. Iedere
school beschikt dus over een budget om de medewerkers
verder te professionaliseren. Er worden zowel
functiegerichte als teamgerichte cursussen aangeboden.

62
5.2 Lezen over speciale onderwijszorg 5.3 Congressen 12
Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg Fontys OSO organiseert regelmatig congressen rond
(OSO) geeft, onder andere in samenwerking met actuele thema’s in het onderwijs. Ze bieden de
Uitgeverij Garant Apeldoorn/Antwerpen, een groot mogelijkheid kennis te maken met collega’s en
aantal boeken uit rond thema’s uit de speciale ervaringen uit te wisselen. Sprekers zijn over het
onderwijszorg. In de boeken worden onderwerpen en algemeen professionals met praktijkervaring die graag
thema’s zoals ADHD, adaptief onderwijs, diagnostiek, hun visie op problemen en uitdagingen in het
management, competentiegericht opleiden, autisme, onderwijs met de deelnemers delen. Een actueel
School Video Interactie Begeleiding en omgaan met overzicht van alle studiedagen en conferenties staat op
12
agressie in de klas behandeld.Tijdens studiedagen en onze website: www.onderwijszorgkalender.nl.
andere bijeenkomsten zijn deze boeken te koop. Deze
boeken worden ook in een ‘webshop’ te koop
aangeboden. Deze winkel biedt de mogelijkheid thuis 12

of op school het assortiment te doorzoeken op 12

trefwoord of categorie. De boeken zijn vriendelijk


geprijsd. Bestellers betalen een bijdrage in de
verzendkosten. De boeken (met factuur) worden
binnen enkele werkdagen thuisbezorgd via de post
(www.fontysoso.nl/webshop).

63
6
6 Samenwerkende
Opleidingscentrum Autisme
partners Theo Peeters, Antwerpen

SOM Onderwijsadviseurs, Tilburg


Onderwijscentrum VU, Amsterdam

IPABO, Amsterdam DOBA Onderwijsadviseurs, Eindhoven

Centrum Onderwijsontwikkeling
Avans Hogeschool, Breda Consent, Heerlen

Fontys Sporthogeschool, Tilburg


Hogeschool Edith Stein, Hengelo
Hogeschool Domstad, Utrecht
BCO Onderwijsadvies, Venlo
SON, Doetinchem

Hogeschool Leiden, Leiden


Roehampton University, London

64
12

12

12

12

65
7
7 Voor meer informatie

Opleidingsdirecteur VVE/PO Team 4, Midden-Brabant, Oost-Brabant, Limburg


Miel Boeijkens Teamleider: Anja van Zon
Telefoon 0877 877 133 / (06) 13 38 81 56 Telefoon: 0877 874 745 / (06) 12 99 26 41
E.Boeijkens@Fontys.nl A.vanZon@Fontys.nl

MT-lid WVO/WEB VVE/PO Team 5, West-Brabant, Zuid-Holland, Zeeland


Ronald Haccou Teamleider: Peter Laros
Telefoon: 0877 874 204 / (06) 50 67 80 86 Telefoon: 0877 870 093 / (06) 13 04 62 27
R.Haccou@Fontys.nl P.Laros@Fontys.nl

VVE/PO Team 1, Noord-Holland, Utrecht, Flevoland SVIB


Teamleider: Kees Bazuine Coördinator: Carla van den Heijkant
Telefoon 0877 877 133 / (06) 10 96 67 45 Telefoon: 0877 877 133 / (06) 10 93 15 62
K.Bazuine@Fontys.nl C.vandenHeijkant@Fontys.nl

VVE/PO Team 2, Noord-Oost Nederland WEC Team 7, Zuid-Nederland


Teamleider: Martin Santman Teamleider: Ans Buzzoni
Telefoon 0877 877 133 / (06) 13 07 08 95 Telefoon: 0877 877 133 / (06) 12 07 31 40
M.Santman@Fontys.nl A.Buzzoni@Fontys.nl

VVE/PO Team 3, Gelderland WEC Team 8, Noord-Nederland


Teamleider: Ilse de Baar Teamleider: Johan Struik
Telefoon: 0877 877 133 / (06) 10 97 28 26 Telefoon: 0877 877 133 / (06) 12 42 83 95
I.deBaar@Fontys.nl J.Struik@Fontys.nl

66
12

VO Team 9, VO-zorg, Zuid-Nederland


Teamleider: Harrie van den Brand
Telefoon: 0877 871 998 / (06) 51 50 02 91
H.vandenBrand@Fontys.nl

VO Team 10, VO-zorg, Noord-Nederland


12
Teamleider: Peter Corstanje
Telefoon: 0877 877 133 / (06) 12 06 22 78
P.Corstanje@Fontys.nl
12

12
VO Team 11, VMBO, Nederland
Teamleider: Rob Hazes
Telefoon: 0877 877 133 / (06) 10 93 18 10
R.Hazes@Fontys.nl

VO Team 12, MBO, Nederland


Teamleider: Ria van Dinteren
Telefoon: 0877 877 133 / (06) 20 54 68 87
R.vanDinteren@Fontys.nl

67
8
8 Informatie- • vrijdag 16 maart 2007, 14.00 - 17.00 uur
Sittard, Mgr. Claessensstraat 4
bijeenkomsten
• zaterdag 14 april 2007, 10.00 - 13.00 uur
Amsterdam, Keizersgracht 105
Centrale open dag Fontys OSO:
dinsdag 8 mei 2007, 19.00 - 21.00 uur • zaterdag 9 juni 2007, 10.00 - 13.00 uur
Den Bosch, Frans Fransenstraat 15 Eindhoven, De Lismortel 25
Amsterdam, Keizersgracht 105 Sittard, Mgr. Claessensstraat 4
Bergen op Zoom/Breda, Nobellaan 50
Eindhoven, De Lismortel 25 • woensdag 13 juni 2007, 19.00 - 21.00 uur
Hengelo, M.A. de Ruyterstraat 3 Amsterdam, Keizersgracht 105
Nijmegen, Groenewoudseweg 1
Rotterdam, Stationssingel 80 • zaterdag 16 juni 2007, 10.00 - 14.00 uur
Sittard, Mgr. Claessensstraat 4 Tilburg, Prof. Goossenslaan
Tilburg, Prof. Goossenslaan 1-04
Utrecht, Koningsbergerstraat 9 • donderdag 30 augustus 2007, 19.00 - 21.00 uur
Amsterdam, Keizersgracht 105
Verder zijn er informatiebijeenkomsten:
• vrijdag 9 maart 2007, 12.30 - 15.00 uur
Den Bosch, Frans Fransenstraat 15 Andere open dagen en informatie-avonden van Fontys
Hogescholen: www.fontys.nl/studiekeuzeactiviteiten
• zaterdag 10 maart 2007, 10.00 - 14.30 uur
Eindhoven, De Lismortel 25

• donderdag 15 maart 2007, 15.00 - 20.00 uur


Tilburg, Prof. Goossenslaan

68
12

12

12

12

Fotografie: Hans Rensen, iStockphoto.com


surf naar:
Elke dag
www.fontys.nl iets speciaals
Centraal adres: in je groep!
Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg
Postbus 90900
5000 GA Tilburg

Bezoekadres:
Mollergebouw
Prof. Goossenslaan 1-01
5022 DM Tilburg

Telefoon 0877 877 133


Fax 0877 875 900
E-mail oso@fontys.nl
Internet www.fontys.nl/oso

Fontys OSO verzorgt de hbo-masteropleiding Special Educational Needs in:


Amsterdam • Bergen op Zoom/Breda • Den Bosch • Eindhoven • Hengelo •
Nijmegen • Rotterdam • Sittard • Tilburg • Utrecht

Scholing op locatie in heel het land is mogelijk bij voldoende deelnemers.

13.M.728.5.07