You are on page 1of 30

LENGAS DEL MONDE

Joan Francés Blanc

Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Joan Francés Blanc Lexic oromo-occitan e occitan-oromo
© 2010 Edicions Talvera Online: ISBN 979-10-90696-04-4 CD-ROM: ISBN 979-10-90696-12-9

2

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Ensenhador
Ensenhador.........................................................................................................3 La lenga e lo pòble oromos.................................................................................4 Alfabet oromo e pronóncia..................................................................................6 Lexic oromo-occitan............................................................................................7 Lexic occitan-oromo..........................................................................................18

3

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

La lenga e lo pòble oromos
Los oromos son un pòble de la bana de l'Africa, que s'i parlan las lengas cochiticas. Son un dels pòbles mai grands, mai de 30 milions sonque en Etiopia, mas tanben dins los païses vesins. La lenga la sonan Afaan Oromo (d'afaan, la boca) o oromiffa (en amaric se ditz orominya). Lo país lo dison Oromiya o Oromia (Oròmia en occitan). Dins l'organizacion federala de l'Etiopia d'aquesta debuta de sègle XXI, Oròmia es un Estat (lo mai grand, en marron sus la carta) e tanben un districte de l'estat dels amharas. La cultura dels oromos se basa sus gadaa, ensems de rèulas socialas e politicas.La religion tradicionala, waaqqefannaa (cresença en un dieu unenc, Waaqa) es estada remplaça pel cristianisme etiopian e per l'islam, segond las regions.

Bandièra de la Bandièra del pòble Bandièra del Front província d'Oromiya oromo de liberacion oromo Dins l'istòria recenta, los oromos patiguèron de la colonizacion dels amharas, e los poders successius en Etiopia (empèri, estat socialista) menèron una politica d'eradicacion de la cultura oromo al profièch de l'amhara e de la lenga amharica. Dins aquela politica, cal notar l'emplèc del mot galla per designar los oromos, l'utilizacion exclusiva per la vila de Finfinnee (capitala 4

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

tradicionala dels oromos) del sieu nom amharc (Addis Ababa), o la temptativa de forçar l'oromo a utilizar lo sillabari geez. Pasmens los oromos adoptèron lo qubee, un alfabet latin adaptat, coma los somalis.

5

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Alfabet oromo e pronóncia
Après un emplec a l'encòp de l'alfabet latin e del sillabari sabean (de l'amharic), l'alfabet latin foguèt adoptat definitivament en 1991.

Las cinc vocalas de l'oromo (dubbachiiftuu: a, e, i, o, u) pòdon èsser cortas o longas. Se son longas, son dobladas dins l'escritura (aa, ee, ii, oo, uu). L'oromo a tanben 21 consonas (las de l'alfabet latin basic, dubbifamaa) e sièis digrafs (qubee dachaa: ch, dh, ny, ph, sh, ts). Per separar una vocala longa d'una autra tanhenta, s'utiliza l'apostròfa (hudhaa, ex. taa'i, « plegatz la cama »). Se doas consonas se sègon dins l'escritura, una vocala implicita (a) s'ausís (irra butaa, ex. sirna [sirana]).

6

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Lexic oromo-occitan
oromo aannan abbaa ablee abudduu adaadaa adeera adoolessa aduu afaan Afaan Occitan Afaan Oromo afraasaa afur afurtama akaakayyuu akkamitti akkoo ammajjii ana araqee 7 occitan lach paire cotèl poce tanta oncle [mairal] julh solelh boca occitan oromo davalada, agòr quatre trenta grand, pairbon cossí grand, mairbona genièr ieu aigardent

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

oromo arba areeda arraba ati baaduu baala baddaa bahaa bakakkaa balaa ballaa bamaqoota Barentuu biiraa birraa bishaan bitootessa bofa bojito bona boona

occitan elefant barba lenga [organ] el formatge fuelha montanha èst dalfin, ulhauç accident bòrni pronom barentuu, una de las doas vetas màgers d'oromos bièrra prima aiga març sèrp culhèr a bolhida estiu, ostiu orgulh

8

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

oromo Boorana boru bubbee bulee buna caamsaa cabbii carraa carraa gaarii ceeku cira cokkoluu daabboo dabartee daf dhadhaa dheera dhiba dhiba lama dhiha dhiiga dibuu 9

occitan boorana, una de las doas vetas màgers d'oromos doman vent blau, blava cafè mai nèu astre bon astre espatla coa se bregar pan torn d'apasturatge lèu burre grand, ~a cent dos cents oèst sang far sofracha

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

oromo diibuu dilbata dubbachiiftuu dubbifamaa durba durbi durbichaa durbii durbiiti duumessa duyda ebla eenyu eessa ? eessuma faana farda Finfinnee foon fufa fulbaana funyaan fuula 10

occitan butar dimenge vocala consona joventa cosin nebot cosin neboda nívol esquina abrial qual ont ? oncle [pairal] pè chival Adis Abeba carn nos setembre nas cara

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

oromo gaala gaangee gaarii gabaaba Gabbra gabra galatoomi galgala ganama ganna garaacha gogaa guraandhala gurra gurraacha haadha haala qilleensa hagayya halkan hantuuta har'a hara harka 11

occitan camèl muòl bon cort, corta gabbra, oromo del Sud esclau mercé vèspre matin ivèrn estomac pèl febrièr aurelha negre maire temps [que fa] agost nuèit, nuòch garri uòi lac man

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

oromo harree hidhii hobomboleettii hoolaa hudhaa hurrii ija ijoolee ilkaan inni irree isa isaan ishiin isin jaha jechuu ji'a jilba jimaata jirbii kaaba kalce 12

occitan ase pòtas tornada feda apostròfa nèbla, tugas uòlh enfants dent, cais el braç el [cas objècte] eles, elas ela vosautres sièis dire luna genolh, jolh divendres coton nòrd ren

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

oromo kalee kaleessa kamisa kibba kibxata kolfa kudha tokko kudhan kuma tokko kurnaffaa lafee lama lamaffaa leenca lixa lola lolaa luka maali maaliif maatiin maco madda 13

occitan fetge ièr dijòus sud dimars rire onze dètz mila detzen ues, òs dos, doas segond, segonda leon oèst guèrra aigat camba que perque familha estomac font, dotz

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

oromo magruu maqaan marqaa mataa morma muddee naacha nagaa nagaayatti nu nuff nuti nyaata o'aa obboleessa obboleettii onkololeessa Oromiya qaama qabbana qabeenya qafa qeerransa 14

occitan garir nom sopa de cerealas cap còl decembre cocodril patz al reveire, adieussiatz nos per nosautres nosautres mangisca caud, cauda fraire sòrre octobre Oròmia còrs freg, freja resorça jamai tigre

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

oromo qixxaa qoma qooduu quba qubee qubee dachaa Raayyaa re'ee reef rifeensa riqa rooba roobii sa'a Saakuyyee sadaasa sadaffaa saddeet sadii sagal samii sanbata sangaa 15

occitan pan pitre virgula det alfabet, beçaròlas consona dobla raayaa, oromo azebo craba sulpic pèlses escala pluèja dimècres vaca saakuyee, oromo del Sud novembre tresen, tresena uòch tres nòu [chifra] cèl dissabte buòu

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

oromo saree shan shantama shayee shayii sii'i soba sodaa soddoma somba tiifuu tiru tokko tokkoffaa tole tontommii torba tulluu urjii uu Waaga waxabajjii wiixata 16

occitan can cinc quaranta tè tè tu messorga paur vint palmon pluèja (docha) fetge un, una primièr, primièra òc ; va plan ponh sèt montanha estela oï Dieu junh diluns

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

oromo Yejju yoom

occitan yejju, oromo que dison mesclat d'afar quora

17

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Lexic occitan-oromo

Afaan Occitan abrial accident Adis Abeba agost aiga aigardent aigat al reveire, adieussiatz alfabet, beçaròlas apostròfa ase astre aurelha barba màgers d'oromos bièrra blau, blava boca

Afaan Oromo ebla balaa Finfinnee hagayya bishaan araqee lolaa nagaayatti qubee hudhaa harree carraa gurra areeda

barentuu, una de las doas vetas Barentuu biiraa bulee afaan 18

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Afaan Occitan bon bon astre màgers d'oromos bòrni braç buòu burre butar cafè camba camba camèl can cap cara carn caud, cauda cèl cent chival cinc coa

Afaan Oromo gaarii carraa gaarii

boorana, una de las doas vetas Boorana ballaa irree sangaa dhadhaa diibuu buna luka luka gaala saree mataa fuula foon o'aa samii dhiba farda shan cira 19

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Afaan Occitan cocodril còl consona consona dobla còrs cort, corta cosin cossí cotèl coton craba culhèr a bolhida dalfin, ulhauç davalada, agòr decembre dent, cais det dètz detzen Dieu dijòus diluns dimars

Afaan Oromo naacha morma dubbifamaa qubee dachaa qaama gabaaba durbii akkamitti ablee jirbii re'ee bojito bakakkaa afraasaa muddee ilkaan quba kudhan kurnaffaa Waaga kamisa wiixata kibxata 20

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Afaan Occitan dimècres dimenge dire dissabte divendres doman dos cents dos, doas el el el [cas objècte] ela elefant eles, elas enfants escala esclau espatla esquina èst estela estiu, ostiu estomac

Afaan Oromo roobii dilbata jechuu sanbata jimaata boru dhiba lama lama ati inni isa ishiin arba isaan ijoolee riqa gabra ceeku duyda bahaa urjii bona garaacha 21

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Afaan Occitan estomac familha far sofracha febrièr feda fetge fetge font, dotz formatge fraire freg, freja fuelha gabbra, oromo del Sud garir garri genièr genolh, jolh grand, ~a grand, mairbona grand, pairbon guèrra ièr ieu

Afaan Oromo maco maatiin dibuu guraandhala hoolaa kalee tiru madda baaduu obboleessa qabbana baala Gabbra magruu hantuuta ammajjii jilba dheera akkoo akaakayyuu lola kaleessa ana 22

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Afaan Occitan ivèrn jamai joventa julh junh lac lach lenga [organ] leon lèu luna mai maire man mangisca març matin mercé messorga mila montanha montanha muòl

Afaan Oromo ganna qafa durba adoolessa waxabajjii hara aannan arraba leenca daf ji'a caamsaa haadha harka nyaata bitootessa ganama galatoomi soba kuma tokko baddaa tulluu gaangee 23

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Afaan Occitan nas nèbla, tugas neboda nebot negre nèu nívol nom nòrd nos nos nosautres nòu [chifra] novembre nuèit, nuòch òc ; va plan occitan octobre oèst oèst oï oncle [mairal] oncle [pairal]

Afaan Oromo funyaan hurrii durbiiti durbichaa gurraacha cabbii duumessa maqaan kaaba fufa nu nuti sagal sadaasa halkan tole Afaan Occitan onkololeessa dhiha lixa uu adeera eessuma 24

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Afaan Occitan ont ? onze orgulh Oròmia oromo [lenga] òs paire palmon pan pan patz paur pè pèl pèlses per nosautres perque pitre pluèja pluèja (docha) poce ponh pòtas

Afaan Oromo eessa ? kudha tokko boona Oromiya Afaan Oromo lafee abbaa somba daabboo qixxaa nagaa sodaa faana gogaa rifeensa nuff maaliif qoma rooba tiifuu abudduu tontommii hidhii 25

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Afaan Occitan prima primièr, primièra pronom qual quaranta quatre que quora raayaa, oromo azebo ren resorça rire saakuyee, oromo del Sud sang se bregar segond, segonda sèrp sèt setembre sièis solelh sopa de cerealas sòrre

Afaan Oromo birraa tokkoffaa bamaqoota eenyu shantama afur maali yoom Raayyaa kalce qabeenya kolfa Saakuyyee dhiiga cokkoluu lamaffaa bofa torba fulbaana jaha aduu marqaa obboleettii 26

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Afaan Occitan sud sulpic tanta tè tè temps [que fa] tigre torn d'apasturatge tornada trenta tres tresen, tresena tu ues, òs un, una uòch uòi uòlh vaca vent vèspre vint virgula

Afaan Oromo kibba reef adaadaa shayee shayii haala qilleensa qeerransa dabartee hobomboleettii afurtama sadii sadaffaa sii'i lafee tokko saddeet har'a ija sa'a bubbee galgala soddoma qooduu 27

Joan Francés Blanc – Lexic oromo-occitan e occitan-oromo

Afaan Occitan vocala vosautres d'afar

Afaan Oromo dubbachiiftuu isin

yejju, oromo que dison mesclat Yejju

28

LENGAS DEL MONDE La colleccion Lengas del monde a per tòca de permetre als occitans la descobèrta d'autras lengas del monde sens passar per una lenga « imperiala ». Ja pareguts : 1. Joan-Francés Blanc, Lexic oromo-occitan e occitan-oromo (decembre de 2010)

http://edicions.talvera.online.fr

Joan-Francés Blanc Lexic oromo-occitan e occitanoromo Lo pòble oromo es un dels mai grands de la bana de l'Africa. Minorizada dempuèi d'annadas, la lenga oromo es amb la tradicion del gadaa la marca mai fòrta de son identitat.

http://edicions.talvera.online.fr
Edicion en linha 0 € ISBN 979-10-90696-04-4 Edicion sus CD-ROM 5 € ISBN 979-10-90696-12-9