KONTABILITETI DHE ANALIZA FINANCIARE

për jospecialistët

Copyright © 2007 Të gjitha të drejtat janë të rezervuara për IMB.

PËRGATITUR NGA: Dr Maksi Raço Administrator Kosta Ekonomi Drejtor Teknik REDAKTOR TEKNIK: Gerdi Lito Shef Sektori KORREKTOR LETRAR: Vasilika Drini DESIGN & LAYOUT: Elton Rama, Vera Vuka
2

Instituti i Modelimeve në Biznes Instituti i Modelimeve në Biznes Instituti i Modelimeve në Biznes

Kujt i drejtohet ky libër?
Meqenëse tekstet ekzistuese të kontabilitetit, në shqip, janë shkruar kryesisht për studentët e degëve “Financë“ dhe supozojnë një formim paraprak në shkencat bazë ekonomike, e gjykuam me vlerë të shkruanim këtë tekst praktik në shërbim të administratorëve të bizneseve, pa qenë nevoja e ndonjë bagazhi paraprak në shkencat ekonomike, prandaj ne e kemi emërtuar “Kontabiliteti dhe analiza financiare për jospecialistët“. Krahas administratorëve, libri synon t’u vijë në ndihmë edhe llogaritarëve, magazinierëve, arkëtarëve etj. Niveli i tij është tepër elementar për financierët. Teksti pasqyron përvojën e grumbulluar, që nga viti 1991, gjatë hartimit dhe zhvillimit të vazhdueshëm të programit kompjuterik “Alpha“ nga Instituti i Modelimeve në Biznes. Në fakt, programi “Alpha“ synon, jo thjesht t’u lehtësojë punën financierëve të ndërmarrjeve duke automatizuar veprimet, por thelbësisht t’u japë administratorëve të bizneseve informacione të rëndësishme për zhvillimin e biznesit të tyre. Për këtë arsye, ky libër, krahas teknikave kontabël, trajton dhe elemente bazë të analizës financiare praktike. Programi “Alpha“ sot përdoret nga mbi katër mijë ndërmarrje, kryesisht në Shqipëri por edhe jashtë saj si në: Kosovë, Maqedoni e Mal të Zi. Shfrytëzimi optimal i programit “Alpha“ ndihmohet nga njohuritë e shtjelluara në këtë libër. Çfarë njohuri paraprake nevojiten për ta kuptuar? Njohuritë e dhëna në shkollën e mesme të përgjithshme janë të mjaftueshme për të kuptuar konceptet dhe metodat e paraqitura.
3

PËRMBAJTJA
PJESA E PARË: NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT I. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT .......................................... 14
1. HYRJE .................................................................................. 14 2. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ ...................................... 15
i. Koncepti i transaksionit: ...................................................................16

3. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL....................................... 17 4. KONCEPTE BAZË .................................................................... 18
i. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit ...........................................................18 ii. Koncepti i Llogarisë........................................................................19 iii. Koncepti i Debitit dhe Kreditit .........................................................20 iv. Llogari të Likuiditetit .....................................................................22 v. Regjistrimi me Parti Dyfishe .............................................................22

5. SHEMBULL ZBATIMI .................................................................. 24 6. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE ................................ 29

II. ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM ................. 32
1. HYRJE .................................................................................. 32 2. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE ............................................ 33
i. Klasat Kryesore të PKP ....................................................................33 ii. Shembull për llogarinë “Banka” ........................................................33

3. LLOGARITË E BILANCIT ............................................................. 34
i. Klasa 1: Kapitali, rezervat................................................................34 ii. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata ................................................34 iii. Klasa 3: Inventarët ........................................................................35 iv. Klasa 4: Llogaritë me të tretët ..........................................................36 v. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme............................................37

4

. NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL .............................52 8............................59 III.... Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) .....................43 ii............................... 39 i........................................................ 50 i..70 3............................................................................... Pozicioni i llogarive në Bilanc ......... Klasifikimi i të ardhurave ...67 ii..........vi.......78 ii.......................................................................................................39 5.....50 ii...... Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes ..................................... 85 5 ............................. TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE .................................................. 64 2......... Përcaktimi i Rezultatit .......... VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN . Libri i Madh ............................41 ii......................... Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH) ......................................... 41 i......................................................... Bilanci Vërtetues ..... Cikli i dokumenteve të Blerjes .....................................45 iii............. 56 i... 43 i..............................................................................56 ii.......................................................... ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL............ Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes .....68 iii............. USHTRIM ZBATIMI NR..... LLOGARITË E TË ARDHURAVE...................................................................... Ditari i Kontabilitetit ............................................... Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes ........................... 67 i............................... Shtrimi i problemit....................................43 iii.......42 6.......................................... VEPRIMET ME INVENTARIN ...... PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE ......................................37 4................... Bilanci ........................................................................69 iv.57 iii... VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN .................. 78 i.......................................... Shpërndarja e Shpenzimeve ......... 2 .............48 7.......... Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) ................... LLOGARITË E SHPENZIMEVE .................... Dokumentet ........................................................................78 4.................................................................. Vlerësimi i elementeve të Faturës............... 64 1..... Cikli i dokumenteve të Shitjes ...................................................................................................................

. Kontabilizimi i Listëpagesës ......... Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor ................... 136 ii..........................91 v...........DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA ...........................119 i........................................ 125 v. 125 9............ Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit ............................................................................................................................... 104 6....................................................................................................96 ii............................................94 vi................... 102 iv... 110 7........................ Mënyrat e trajtimit ..................................................... Listëpagesa e Punonjësve (LP) .... Veprime të tjera me inventarin ............. 108 iii...............................................................129 i........................... 120 iii..... VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS . Veprimet me Bankë ................................... ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) .............................................................................. Vlerësimi i Kostos së Inventarit ................................ Ç′janë zhvlerësimet ? ......................... Trajtimi Kontabël i Provizioneve........................... 122 iv.............. Zgjidhje Ushtrim Amortizimi ...................... Inventari dhe Metodat e Regjistrimit ......................................... VEPRIMET ME PRODHIMIN ................................................................... Kontabilizimi i prodhimit .............. 119 ii..95 5................i......................................................................................................... Veprimet me Arkën ............. 136 6 ............. 116 8............ Dokumentet e Magazinës ..................136 i......................... Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari .............................................................................. Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar ......... Dokumentet e Bankës dhe të Arkës .............................. 96 i............. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA ...............114 i....................................................................................................... Trajtimi Kontabël i Amortizimeve ...................................... Xhirimet e Brendshme ........89 iv........ USHTRIM AMORTIZIMI ...... 107 ii.......... 130 10.85 ii.............. Dokumentet e prodhimit ........... VEPRIMET ME LISTËPAGESAT .......................86 iii...................... 114 ii......................... 129 ii........... Shpenzimet për Amortizimin ..............................................99 iii........ Regjistrimi në Ditar ...............................107 i.....

............ 145 iii..... 150 iii.................................................. 154 ii.................................................................................................................... Përkufizimi i Tepricës Bruto .............145 i.... Teprica Bruto (TB) .................................................. Koncepti i FSh ................................................................................................154 i...149 i............................................................................................. 152 4.................... Teprica Bruto (TB) ........................................... Interpretimi Ekonomik .. 155 5................................PJESA E DYTË: ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT I.........158 i...................................... 149 ii....... TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) . 144 1......... 145 ii... 147 vii. 146 v............................................................................................. Marzhi Tregtar (MT) .............. Marzhi Tregtar (MT) ... Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit ...................... MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) .. 147 vi.................... Rezultati i Shfrytëzimit (FSh)................................................... Prodhimi i Ushtrimit (PU)................................. Ndarja e Vlerës së Shtuar ............ ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT ....... 155 iii............................................... FITIMI I USHTRIMIT (FU) ......................... 150 3...... Analiza e Marzhit Tregtar .............. Rezultati i Ushtrimit (FU) ........................................................ Llogaritja e Vlerës së Shtuar ...................... Koncepti i Rentabilitetit .... TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) .............................................................................................................. 156 6................................................................ 161 ii............................ 162 7 .......... 147 2................................. KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS) ..................... PRODUKTI I NDËRMARRJES ..............161 i............. Rezultati Përpara Tatimit (FpT) .. Vlera e Shtuar (VS) .......156 i.... 152 ii........ 146 iv................................................... Përcaktimi i FSh ........................................... Prodhimi i Ushtrimit (PU)..................................................... 158 7..152 i............................... Matja e Rentabilitetit ............................................................................ 156 ii............................................ FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) ..............................

.................................................................... Financimet afatshkurtra ...........185 i..182 i............ Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi ... BILANCI FUNKSIONAL ... Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit ..................................... Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi .............171 i.......................... 171 iii... FONDI I ZHVILLIMIT................................................. 186 7............................................ Koncepti i Fondit të Zhvillimit ...... 178 4...... Aktivi i Bilancit .... 179 ii....................... Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes ......................................................... 182 iii. 169 iii............. 180 iii.................................. 188 iii............... LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT .. Financimet e menjëhershme: ................... Reduktimi i Inventarëve ..................................................... 184 6........................ 186 iii.................... Interpretimi Ekonomik ....... Interpretimi Ekonomik ........ 166 1........................................................................... 170 2................................. Pasivi i Bilancit ............................................. NEVOJAT PËR FINANCIME ................ Koncepti i Mjeteve Monetare ........................... 190 8 ............... Pasivi i Bilancit Funksional .............................. 171 ii.. Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët .................................................................. Aktivi i Bilancit Funksional .......167 i........ Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët ........ MJETET MONETARE .............................................179 i............................................................. Financimet afatgjata ...................... Paraqitja e Bilancit Funksional ............II.................174 i............................................... Krahasimi Aktiv / Pasiv ............................................................................................................................ 172 3....................................188 i.......... 188 ii.......................................................................................... 167 ii............................................................................................................................................................................ 181 5............................ REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI .................. 185 ii................................................ Interpretimi Ekonomik ............................. NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT... 182 ii. 175 iii.............. 174 ii.............. ANALIZA E BILANCIT ..

..... Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) ...... 212 PJESA E TRETË: FJALOR I TERMAVE KRYESORE FJALOR .......................................................... Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve .. Koncepti i Investimit ................................... 199 3.............................................................................. 228 9 .. 208 ii.......... FINANCIMI I INVESTIMEVE ...................................... Marrja Hua ....................................... 211 ii..... FLUKSI I PARASË .............. FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT ........... Disa tregues interesantë që lidhen me CF ............................................ 201 ii.................................................. PËRMBLEDHJE ...................................................................................................III..................................... 203 iii...................... 194 ii............................................................................ BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA ............................................. Paraqitja e Fluksit të Parasë ......... 206 4.......198 i................... Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues ....208 i..... 198 ii....................... Përcaktuesit e Investimeve ................ 196 2........................ 209 5................... Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit .......... 194 1.................................................. Financimi i Investimeve ...............................................................211 i................. Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme .....................194 i...............201 i.............................................................................. 216 LITERATURA .............. MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES ..

.

PJESA E PARË NJ OH U R I P Ë R K ON TA BILIT ETIN E PËRG JITHSHËM .

.

....................................... 15 Normalizimi i Procedurave Kontabël .................... 18 Shembull Zbatimi ......... 14 1 2 3 4 5 6 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M Ndërmarrja dhe transaksionet e saj ...............Kapitulli I Në këtë kapitull tregohet pse nevojitet kontabiliteti........................... 29 KAPITULLI I Njohuri të para të kontabilitetit ........... I NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT Hyrje .. Jepen konceptet bazë të kontabilitetit dhe parimet e regjistrimit kontabël të ilustuara me shembuj zbatimi. 17 Konceptet Bazë .......... cilat veprime të ndërmarrjes pasqyron dhe përse duhen unifikuar regullat e rregjistrimit të këtyre veprimeve. 24 Parimet e Regjistrimit të Transaksioneve......

Llogaria e Rezultatit dhe disa pasqyra të tjera përbëjnë ato që quhen “Llogaritë Vjetore” të ndërmarrjes. shërbimit etj. Në fjalorin e përditshëm të gjitha këto pasqyra njihen shkurt si “Bilanci”. ndërmarrja ka nevojë për një sistem informacioni që quhet kontabilitet. Shënim: Bilanci. i bën të mundur ndërmarrjes vlerësimin e efikasitetit të punës së saj (prodhimit. i cili: së pari .I. duke u nisur nga aftësia e saj për të sjellë fitim. vlerëson dhe paraqet pasurinë e ndërmarrjes. 1 Llogaria e Rezultatit: Quhet edhe “Paqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve” (PASH) ose “Llogaria Fitim/ Humbje” 14 . dmth për të dhënë rezultat pozitiv. domethënë gjendjen e kësaj pasurie dhe detyrimet në një moment të dhënë. përshkruan. Dokumenti kontabël që përmbledh të dhënat për pasurinë e një ndërmarrjeje quhet Bilanc. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT 1.). së dyti . Dokumenti kontabël që paraqet rezultatin e ndërmarrjes quhet Llogaria e Rezultatit1. Për të marrë vendimet e duhura. Më poshtë do të gjeni parimet themelore të kontabilitetit të përgjithshëm që do t’ju ndihmojnë për të analizuar më mirë pasqyrat bazë kontabël që janë: bilanci i ndërmarrjes dhe llogaria e rezultatit. HYRJE Ndërmarrja ka si synim të prodhojë produkte ose shërbime për të kënaqur nevoja të shoqërisë. ndërtimit.

2.). me të cilët kryen veprime të ndërsjella. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ Gjatë veprimtarisë së përditshme. në gjuhën e kontabilitetit quhen transaksione3. Ndërmarrja Kredia Banka 2 Produktet: që në kuptimin e gjerë të fjalës janë: prodhimet (për ndërmarrjet prodhuese). shërbimet (për ndërrmarrjet e shërbimit) etj. Shembuj transaksionesh: Ndërmarrja u paguan rrogat punonjësve. Paguan Ndërmarrja Punonjësit Blen ndërmarrja mall nga furnitori. 15 . Pra. mallrat (për ndërmarrjet tregtare). që i nevojiten asaj dhe të shesë produktet2 e saj. 3 Transaksioni: quhet edhe “Fluks”. lëndë të para a shërbime. që lidhin ndërmarrjen me partnerët e saj ekonomikë. blerës. ndërmarrja ka nevojë të blejë mallra. punonjës etj. Veprimet apo marrëdhëniet e ndërsjella. Nga kjo lind nevoja e mbajtjes së gjurmëve të këtyre veprimeve ekonomike që ajo kryen me partnerët e saj. produktet e aktivitetit të ndërmarrjes. “Ngjarje kontabël” ose “Veprim ekonomik”. Ndërmarrja është pra e lidhur me aktorë të tjerë ekonomikë (furnitorë. Blen (Paguan) Ndërmarrja Livron(mallin) Furnitori Ndërmarrja merr kredi nga banka.

që në këtë këndvështrim është një borxh që i kanë ndërmarrjes pronarët. o të ardhura: kur transaksioni përfaqëson një shtim të pasurisë (të ardhura). në një periudhë të caktuar kohe.transaksione të bilancit që janë transaksionet që nuk ndikojnë në rezultat. transaksionet janë të dy tipeve: transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes. Në lidhje me ndikimin në rezultat transaksionet mund të jenë: . klasifikojë dhe regjistrojë transaksionet që prekin ndërmarrjen për të furnizuar. . pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes.i. nuk janë gjë tjetër veçse Borxhet dhe Kreditë e pronarëve ndaj ndërmarrjes prandaj ato trajtohen si transaksionet financiare dhe përfshihen në to. transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm. kryerje e një shërbimi apo prodhim produkti). transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave. transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes. Vini Re! Shpenzimet dhe Të ardhurat. Kontabiliteti duhet të kapë. më saktë pasurinë e ndërmarrjes. që ndryshon vlerën e një variabli ekonomik. që në këtë këndvështrim është një detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve. pas përpunimeve të duhura. të cilët në raport me pronarët (ortakët/aksionerët) ndahen në: o shpenzime: kur transaksioni përfaqëson një konsum të pasurisë (shpenzim).sh: livrim malli. një veprim apo lëvizje. në përgjigje të transaksioneve fizike (psh pagesat për blerje e arkëtimet për shitje).transaksione të rezultatit që ndikojnë në rezultat. 16 . informacione në shërbim të marrjes së vendimeve për drejtimin e ndërmarrjes. Dallojmë: transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (p. Koncepti i transaksionit: Transaksioni është një marrëdhënie. Në lidhje me ndërmarrjen. roli kryesor i kontabilitetit të përgjithshëm është të regjistrojë bashkësinë e transaksioneve që prekin ndërmarrjen. Me këtë terminologji.

3. Krahas rregullave nacionale.2006. të cilat zhvillohen në bazë të përparimeve në shkencat financiare.. 4 Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit (KKK) ka miratuar me vendimin nr. Standardizimi i praktikave kontabël bëhet me ligje. globalizimi i ekonomisë bën që shtetet të tentojnë drejt standardizimeve ndërkombëtare.05. udhëzime etj. për të dhënë informacion sa më të saktë. “Standardet Kombëtare të Kontabilitet”(SKK) në nxitje të zbatimit të Standardeve Ndërkombëtare të Raportimit Financiar” (SNRF). Në qoftë se gjithsecili do të mbante kontabilitetin sipas “mënyrës së vet”. Plani i përgjithshëm kontabël e lejon këtë standardizim duke propozuar një klasifikim të transaksioneve të ndryshme që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL Për të thjeshtuar hartimin. leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël. 3. vendime. Në këtë rrugë është duke ecur edhe legjislacioni në Shqipëri4. 17 . datë 17. do të ishte e pamundur të vlerësohej gjendja e ndërmarrjes dhe të krahasohej ajo me një tjetër. është i nevojshëm standardizimi i metodave kontabël dhe jo secili të ndërtojë terminologjinë dhe metodat e veta. pa ju përmbajtur disa rregullave.

ka dhe kategori specifike. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit Bilanci pasqyron nga njëra anë burimet financiare. që përdor ndërmarrja në veprimtarinë e saj (kapitali i sjellë nga pronarët/aksionerët e ndërmarrjes. kur ndërmarrja i akordon një afat pagese klientit të vet. i. Kjo hua do t’i “shlyhet” ndërmarrjes kur klienti të paguajë shumën e duhur brenda afatit të pagesës. Ndaj kjo kredia e furnitorit konsiderohet si burim (pasiv) për ndërmarrjen. si: o Gjatë një veprimi blerjeje. Kjo kredi afatshkurtër konsiderohet si “e shlyer”. 18 . Paraqitja e gjendjes pasurore të ndërmarrjes quhet bilanc. asaj mund t’i lihet një afat pagese nga furnitori. Si përfundim. mjetet ndihmëse për veprimtarinë apo depozitat në bankë apo arkë. regjistrohen përdorimet e këtyre burimeve. brenda afatit të pagesës. Burimet e ndërmarrjes regjistrohen në anën e djathtë të bilancit. Regjistrimi i transaksioneve që modifikojnë pasurinë e ndërmarrjes dhe përpunimi i këtij informacioni është objekt i sistemit kontabël të ndërmarrjes. ndërmarrja nuk është e detyruar të paguajë në çast. KONCEPTE BAZË Ndërmarrja. pra ndërmarrja përfiton një borxh afatshkurtër nga furnitori. kur ndërmarrja bën realisht pagesën që i detyrohet furnitorit. kryen çdo ditë veprime që prekin pasurinë e saj. si për shembull: lëndët e para. që quhet pasiv i bilancit. pra ato që ndërmarrja ka bërë me burimet (pasuria e ndërmarrjes). Nga ana e majtë e bilancit. o Me arsyetim të ngjashëm. kontabiliteti e konsideron këtë si një kredi afatshkurtër që ndërmarrja i jep atij. makineritë. Kontabiliteti e klasifikon këtë borxh si kredi afatshkurtër dhe e regjistron si burim. kredia për klientin konsiderohet si përdorim (aktiv) për ndërmarrjen.4. në veprimtarinë e saj. Krahas burimeve dhe përdorimeve të mirëfillta. që quhet aktiv i bilancit.). huatë e mara nga bankat etj.

godina industriale etj. Për të dhënë një pasqyrë më të qartë. kemi për shembull: asete fikse. secili grup ndahet në nëngrupe dhe kjo ndarje vazhdohet. mallra etj. gjatë një periudhe të caktuar. aq sa është e nevojshme. materiale. Aktivi dhe pasivi i bilancit janë. Koncepti i Llogarisë6 Bilanci është një dokument kontabël që pasqyron tërësinë e pasurive dhe të detyrimeve (borxheve) të ndërmarrjes. që kanë kërkuar shpenzime të larta (truall. Këto ndarje quhen llogari. të ndara në grupe që përbëhen nga elemente me karakteristika të njëjta (asetet fikse. Depozitim në bankë ose në arkë Burimet (Pasivi) Burime të brendshme: Kapital i sjellë nga aksionerët Burime të jashtme afatgjata: Hua afatgjata Borxhe ndaj furnitorëve etj. Pasuritë dhe borxhet janë të natyrave të ndryshme. Në anën e pasivit vendosen burimet që janë: qoftë të brendshme (kapitalet). kështu. të cilat mund të jenë afatshkurtra apo afatgjata.). qoftë nga jashtë (huatë).Mbi këtë bazë. Kredi për klientët etj. Nga ana e aktivit kemi gjithashtu një bashkësi elementesh me karakteristika të ndryshme nga njëri-tjetri. stoqe lëndësh të para apo kartëmonedha në sirtarët e arkës së ndërmarrjes. sipas së cilës klienti mund të jetë debitor për një shumë të caktuar. 5 Aktive fikse: Pasuri e paluajtshme 6 Zbulim: Kur Banka i bën lehtësi klientit të vet që ka llogari bankare rrjedhëse. bilanci paraqitet si vijon5: Përdorimet (Aktivi) Investime në aktive fikse5 Investim në lëndë të para. borxhet afatgjata). për të përshkruar në detaje elementet e pasivit dhe të aktivit të bilancit të ndërmarrjes. Një nga parimet e kontabilitetit është të përpiqet të japë një pamje sa më besnike të ndërmarrjes. Zbulime6 bankare ii. 19 .

. pagesa për blerje të lëndëve të para.) dhe zbrazet nga shpenzimet (pagesa e rrogave. Si rrjedhim. furnitorët.Çdo elementi të pasurisë së ndërmarrjes i shoqërohet një llogari (për shembull: llogaria “troje”. Borxhet që i kanë ndërmarrjes.. çdo llogari ndahet në dy pjesë ku regjistrohen lëvizjet që e prekin atë. llogaria “arka”. Akëtimet që bën ndërmarrja nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që hyjnë në ndërmarrje nga arkëtimet e shitjeve). 20 .). ortakët. të blera apo të prodhuara). që pasqyrojnë veprimet e kryera nga ndërmarrja. Për të paraqitur një llogari përdoret simboli në formë T-je: Llogari “Banka” 512 Debi Kredi Në Debi (majtas) regjistrohen: Hyrjet që bëhen në ndërmarrje nga transaksionet fizike (Për shembull: mallrat që hyjnë në ndërmarrje. nga transaksionet financiare. Koncepti i Debitit dhe Kreditit Gjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet).. llogaria “banka” ushqehet nga hyrjet e ndryshme të parave që vijnë në ndërmarrje (nga shitjet. që kanë marrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen. punëtorët.. Këto dy pjesë quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). Për shembull.) iii. entitete apo persona të tjerë. të tretët7 (për 7 Të tretët: quhen klientët.. llogaria “hua” etj..

Le t’i përmbledhin këto në një tabelë: Regjistrimi në Llogari Lloji i transaksionit Transaksion fizik (real) Transaksion monetar Transaksion financiar Transaksion rezultati Debi (Majtas) Hyrjet Arkëtimet Borxhet Shpenzimet Kredi (Djathtas) Daljet Pagesat Kreditë Të ardhurat Është e thjeshtë të vizualizosh në çdo çast gjendjen neto të çdo llogarie. Kur debiti > krediti. një i tretë (klient) quhet debitor në qoftë se llogaria e tij është 8 Teprica e llogarisë: quhet shpesh “Gjendje e llogarisë”. llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti. nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që paguan për blerjet e bëra). llogaria quhet kreditore. Nisur nga ky përcaktim. duke zbritur nga debiti total i llogarisë (pra nga totali i vleftave të regjistruara në debi) kreditin total të po asaj llogarie (totalin e vleftave të regjistruara në kredi): Kjo diferencë quhet Teprica8 e llogarisë. por quhet edhe “Saldo e llogarisë” 21 . që interpretohen edhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët (ortakët/aksionerët) Në Kredi (djathtas) regjistrohen: Daljet që bëhen nga ndërmarrja. në transaksionet fizikë (Për shembull: mallrat e shitura që dalin).shembull klientët për faturat e palikuiduara) Shpenzimet që kryen ndërmarrja. nga transaksionet finaciare (Për shembull borxhi që i ka ndërmarrja furnitorit për faturën që nuk i ka likuiduar). Të ardhurat e realizuara. Kreditë që ka marrë ndërmarrja nga të tretë. Pagesat që bën ndërmarrja. që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve (pra si kredi e pronarëve).

me tepricë debitore. iv. dmth llogaritë e arkës së ndërmarrjes dhe llogaritë bankare9 të saj. o pagesat (paratë që japim) regjistrohen në kredi të llogarive të likuiditetit. si dhe letrat me vlerë që mund të shndërrohen menjëherë në para. b) pasurimi i ndërmarrjes vjen nga aftësia e saj për ta përftuar këtë pasurim nga të tjerët (të tretët). Këto nuk duhet të ngatërohen me të ardhurat. v. Në llogaritë e likuiditetit veprimet regjistrohen si më poshtë: o arkëtimet10 (paratë që marrim) regjistrohen në debi të llogarive të likuiditetit. sepse nuk ka detyrimisht përputhje midis arkëtimeve dhe të ardhurave. Regjistrimi me Parti Dyfishe Mbajtja e kontabilitetit me parti dyfishe është një teknikë që mbështetet mbi parimin elementar: “asgjë nuk krijohet. 10 Arkëtimet: Paratë që marrim në arkë apo bankë. Në kuptimin ekonomik. asgjë nuk humbet. 22 . ndërsa një i tretë (furnitor) quhet kreditor në qoftë se llogaria e tij është me tepricë kreditore. Kontabiliteti mbështetet mbi faktin që çdo transaksion midis ndërmarrjes dhe një partneri të saj përbëhet nga dy lëvizje të njëvlefshme me sens të kundërt. gjithçka transformohet”. Për shembull: shitja e një produkti përbëhet nga një dalje fizike (livrimi i produktit) dhe nga një hyrje monetare (vlefta e paguar nga klienti) me të njëjtën vleftë sa ajo e shitjes. Llogari të Likuiditetit Llogari të likuiditetit quhen llogaritë e parave dhe vlerave të ngjashme me to. 9 Llogaritë bankare: Llogaritë (kontot) që ndërmarrja ka në banka. ky parim shprehet nga dy rregullat : a) çdo vlerë që qarkullon në ndërmarrje vetëm zhvendoset.

çdo të ardhure apo shpenzimi i korrespondon një mjet për ta realizuar atë. ajo duhet ta paguajë veturën. këto dy llogari quhen kundërparti të njëra-tjetrës. pra kjo ngjarje paraqitet si Debit. ajo regjistron : o llogaria e furnitorit debitohet me 10'000 € o llogaria e parave kreditohet me 10'000 € dhe veprimi i blerjes së veturës është përfunduar. gjë që paraqitet në Kredit. Në këtë kontekst. 23 . Pra. Ky quhet parimi i kontabilitetit me parti dyfishe: çdo lëvizje midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të saj regjistrohet në llogaritë e ndërmarrjes me anën e një regjistrimi të dyfishtë. blerja e veturës shkruhet : o llogaria e makinave debitohet me 10'000 € o llogaria e parave kreditohet me 10'000 € Në qoftë se ndërmarrja e blen veturën nga një furnitor por nuk paguan menjëherë. tjetri në kreditin e një llogarie tjetër. me të njëjtën vleftë.Shembull i blerjes së një veture: ndërmarrja blen një veturë 10’000 €. por konstaton se i ka një borxh furnitorit : o llogaria e makinave debitohet me 10'000 € o llogaria e furnitorit kreditohet me 10'000 € Kur ndërmarrja bën pagesën. njëri në debitin e një llogarie. pra të zvogëlojë pasurinë financiare të saj. rezultati i veprimit në bilanc do të kontabilizohet si borxh (në Kredit) ndaj pronarit ose aksionerit. Kjo teknikë krijon mundësinë. regjistrimi kryhet në dy kohë: ajo e regjistron veturën në Debit. pra rrit pasurinë sepse i shtohet një veturë. nëse krijohet një shtesë pasurie (për shembull : nga shitja e një shërbimi). Barazimi i debiteve me kreditet është gjithashtu një mjet kontrolli i saktësisë së kontabilizimeve. të garantohet barazia e pasurisë dhe e të mirave (atë që zotëron ndërmarrja e që është në Debit) me detyrimet (huatë e marra nga ndërmarrja e që regjistrohen në Kredit). Si kundërparti. Për të evidentuar këtë lidhje mes tyre. por pas një farë kohe. Përmbledhasi.

Banka 100000 Kapitali 100000 24 . Le t’i analizojmë këto veprime: i.5. ndërmarrja “IMB” blen një makineri me çmim 150000 lekë. Ortakët derdhin 100000 lekë në bankë për IMB: Ortakë Sjellin 100000 lekë IMB Për ndërmarrjen. Për të plotësuar nevojat. SHEMBULL ZBATIMI Katër ortakë vendosin të krijojnë shoqërinë “IMB”. iii. ii. Kjo shumë regjistrohet në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes. në anën kredi. Me anën e këtyre burrimeve. kjo pasqyrohet duke regjistruar një burim prej 100000 lekë në bilanc. i. në aktivin e bilancit (si kundërparti): kjo shumë shënohet në debi të llogarisë “bankë”. në pasivin e bilancit: kontabilizohet (regjistrohet) shuma prej 100000 lekë në llogarinë “kapital”. Ata vendosin të derdhin në bankë si kapital fillestar 100000 lekë. marrin një hua prej 250000 lekë për 10 vjet.

ii. për ndërmarrjen pasqyrohet duke regjistruar një burim (hua) prej 250000 Lekë në bilanc. në pasivin e bilancit: kontabilizohet burimi prej 250000 lekë në llogarinë “hua”. ku disponohet. Ortakët marrin 250000 lekë hua nga banka Banka jep hua 250000 lekë IMB Ky veprim. Kjo shumë do të figurojë në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes. në aktivin e bilancit: shuma vendoset në debi të llogarisë “bankë” Skematikisht këto regjistrime paraqiten: Banka 250000 Hua 250000 iii. në kredi. Blerja e makinerisë Livrimi i makinerisë IMB Pagesa e 150000 Lekë Furnitor 25 .

26 . që reflekton livrimin e makinerisë. në këtë moment shfaqet një borxh i ndërmarrjes ndaj furnitorit. Kontabilizimi i veprimit të parë Furnitor Livrimi i makinerisë IMB 11 “Cash”: lexohet “kesh” = pagesë “me para në dorë” (nënkupton pagesat e menjëhershme) 12 Dokumenteve: Në këtë rast justifikimi i dy veprimeve bazohet në dy dokumente të ndryshme: a) Blerja (livrimi i makinerisë) bazohet në faturën e blerjes. Veprimi i dytë: ndërmarrja i paguan borxhin furnitorit.Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë: kontabilizimi i një shpenzimi prej 150000 lekë në bilancin e saj. që u përgjigjen dy momenteve (dhe dy dokumenteve12) të ndryshme: Veprimi i parë: që i përgjigjet livrimit të makinerisë nga furnitori. Nëse pagesa bëhet e menjëhershme (“cash”11) kontabilizimi mund të bëhet sipas skemës: Banka 150000 Makineria 150000 Kur blerja e makinerisë bëhet me pagesë të vonuar (pas një farë kohe). në këtë rast do të ketë regjistrim të dy veprimeve (transaksioneve). që pasqyron pagesën që i bën furnitorit. ndërsa b) pagesa në dokumentin e pagesës. si dhe regjistrimi në bilanc (inventar) i makinerisë.

në vleftën e barabartë me atë të blerjes së makinerisë.Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shpenzimi prej 150000 lekë në bilancin e saj. Furnitori 150000 Makineria 150000 Kontabilizimi i veprimit të dytë Veprimi i dytë regjistrohet kur ndërmarrja i kryen pagesën furnitorit. Furnitor 150000 Bankë 150000 27 . që kontabilizon makinerinë që i jep furnitori dhe borxhin që i ka ndërmarrja furnitorit. Furnitor pagesa e makinerisë IMB Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shlyerje huaje (pakësim burimi) prej 150000 lekë në bilancin e saj. duke shlyer kështu borxhin. që kontabilizon pagesën e ndërmarrjes.

Makineri 150000 Veprimi 1 Furnitor 150000 150000 Bankë 150000 Veprimi 2 Përfundimisht.Ky kontabilizim i dyfishtë të çon në fund të fundit në të njëtin rezultat me atë të blerjes “cash” të makinerisë. bilanci i ndërmarrjes “IMB” pas këtyre tri veprimeve paraqitet si vijon: Aktivi Makineri Bankë Total Aktiv 150000 200000 350000 Kapital Hua Total Pasiv Pasivi 100000 250000 350000 28 .

Këto dokumente justifikuese duhet të ruhen për një periudhë të paktën 10-vjeçare. përveç përjashtimeve të vlefshme. edhe këto dokumente kontabël duhet të mbahen të paktën 10 vjet. mbi një dokument justifikues. Transaksionet duhet të jenë regjistruar në trajtë kronologjike.) b) dokumenti mund të ketë origjinë krejt të brendshme dhe të grupojë një bashkësi veprimesh: këto quhen dokumente përmbledhëse që kanë të bëjnë me ditaret ndihmëse. kërkohet që: Regjistrimi i një transaksioni të mbështetet mbi ekzistencën e një prove të kryerjes së tij. Regjistrimi duhet të mbështetet mbi një provë Në bazë të këtij parimi. Për të bërë regjistrimet. librin e madh dhe librin e inventarit. Ligji për kontabilitetin kërkon që çdo ndërmarrje të mbajë detyrimisht një libër ditar. me datë dhe vlerë.6. Sikurse dokumentet justifikuese. 29 . . janë përcaktuar disa parime themelore që duhen respektuar. plani kontabël kërkon që çdo regjistrim të mbështetet. Kërkohet gjithashtu që libri ditar të mos përmbajë asnjë boshllëk. Për të garantuar që ndërmarrja të mos regjistrojë asnjë transaksion jo real. që prekin gjendjen e pasurisë së saj. një ndërmarrje duhet të regjistrojë të gjitha transaksionet. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE Në parim. që do të deformonte pasqyrimin e gjendjes së saj pasurore.. të brendshme dhe të jashtme. mandat pagesë. Respektimi i këtyre parimeve garanton paraqitjen sa më reale të gjendjes pasurore të ndërmarrjes. Tipi i dokumentit varet nga tipi i transaksionit që regjistrohet (faturë që vjen nga një furnitor ose që i adresohet një klienti. Natyra e dokumenteve justifikuese është dy llojesh: a) dokumenti mund të pasqyrojë një veprim të vetëm..

... detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të aksionerëve..... Informacioni në këto pasqyra konsiderohet material nëse mungesa ose pasaktësia në prezantimin e tij do të ndikonte në vendimet ekonomike të përdoruesve të pasqyrave financiare. atëherë.. Në vijim po përmëndim shkurt disa prej tyre: Parimi i konstatimit të të drejtave dhe detyrimeve: sipas të cilit efektet e transaksioneve njihen kur ato ndodhin (dhe jo kur paguhen). Parimi i njësisë ekonomike raportuese: sipas të cilit ndërmarrja mban llogari të veçanta të aktiveve........) Rëndësia dhe materialiteti. për një krahasim objektiv të treguesve të performancës financiare të ndërmarrjes në vite. ajo duhet t’a reflektojë këtë fakt.. Parimi i qëndrueshmërisë dhe krahasueshmërisë.merret në konsideratë përmbajtja e tyre ekonomike mbi formëm ligjore. e njëjta paraqitje dhe të njëjtat formate të pasqyrave financiare. klientëve të saj dhe personave të tjerë. partnerët në biznes. kreditorëve... parimi i maturisë që të shmanget mbivlerësimi i aktiveve dhe i të ardhurave ose nënvlerësimi i detyrimeve dhe shpenzimeve ....Parimet kryesore dhe karakteristikat e informacionit kontabël Parimet e regjistrimit të transaksioneve dhe të paraqitjes së pasqyrave financiare në mënyrë të plotë përshkruhen në “Standardet Kombëtare të Kontabilitetit“.paanshmëria . ato raportohen më vete.dhe për krahasimin me ndërmarrje të tjera.... punonjësit. institucionet shtetërore . Parimi i kompensimit: sipas të cilit aktivet dhe detyrimet si dhe të ardhurat e shpenzimet nuk kompensohen me njëra-tjetrën. Nëse jo. për të informuar një grup të gjerë përdoruesish (aksionerët dhe kreditorët..nuk përmban gabime materiale si dhe . kërkon që informacioni në pasqyrat financiare duhet të paraqitet në mënyrë të tillë që të jetë informues dhe pa ekuivok.... detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të veta nga ato të aktiveve. performancën financiare dhe fluksin e parasë së ndërmarrjes. kërkon që pasqyrat financiare të paraqesin të gjithë informacionin material që ndikon në gjendjen financiare.. kërkon që të përdoret e njëjta politikë kontabël.. Besueshmëria. Parimi i kuptueshmërisë... është një prezantim besnik i asaj që ky informacion përpiqet ose pritet në mënyrë të arsyeshme të prezantojë.... si dhe ato që do të sjellin arkëtime në të ardhmen.... me përjashtim të rasteve kur një gjë e tillë kërkohet ose lejohet. punonjësve. kërkon që informacioni të jetë i besueshëm. Domethëne ndërmarrja duhet të informojë e pasqyrojë jo vetëm veprimet e kryera me arkëtime e pagesa por edhe detyrimet për t’u paguar në të ardhmen.. - - - - - - - 30 ... Parimi i vijimësisë: sipas të cilit veprimtaria ekonomike e ndërmarrjes duhet të ketë vijimësi dhe ndërmarrja nuk ka në plan ose nuk do ta ketë të nevojshme të ndërpresë aktivitetin e saj .

....... 2 ..................................33 Llogarite e Bilancit ......................... hallkat përbërese të tij si dhe pasqyrat financiare kryesore të ilustruara me shembuj zbatimi........39 Llogarite e te ardhurave klasa 7......... II ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM Hyrje ....43 Pasqyrat Financiare Kryesore ....................32 Organizimi i Planit të Llogarive .......... Përshkruhet organizimi i sistemit kontabël........50 Ushtrim Zbatimi nr..56 1 2 3 4 5 6 7 8 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M KAPITULLI II Organizimi i planit kontabël të përgjithshëm .............34 Llogaritë e Shpenzimeve klasa 6.....41 Organizimi i Sistemit Kontabël ........ Ndaj në ketë kapitull përshkruhet ndërtimi i PKP (klasat............................... grupet e llogaritë) dhe jepen specifikat e grupeve kryesore të llogarive....................Kapitulli II Standardizimi i metodave kontabël fillon me Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP).....................

HYRJE Kontabiliteti përfshin: Kontabilitetin e Përgjithshëm (quhet dhe Kontabiliteti Financiar) dhe Kontabilitetin Analitik (quhet dhe Kontabiliteti Manaxherial ose Kontabiliteti i KostoDrejtimit). Të dhënat e Kontabilitetit Analitik shfrytëzohen nga drejtuesit e kompanisë. fillimisht. Ne. Ai shërben si bazë dhe për Kontabilitetin Analitik. 32 . ORGANIZIMI I PKP 1.II. do të ndalemi në Kontabilitetin e Përgjithshëm. Organizimi i tij varet nga specifikat e ndërmarrjes dhe përparësitë e saj. Kontabiliteti i Përgjithshëm pasqyron marrëdhëniet me një numër të madh aktorësh brenda dhe jashtë ndërmarrjes.

3. ii. është i domosdoshëm një standardizim i metodave kontabël. do të pasqyrohet me një regjistrim në llogarinë me numër 512. për të thjeshtuar leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël.tregon që llogaria është e nëngrupit 2 të grupit 1 të klasës 5. PKP. që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes. Në përgjithësi: o o o o shifra e parë tregon klasën e llogarisë. që tregon një lëvizje (hyre ose dalje) në llogarinë bankare të ndërmarrjes. 2. 4. shifra e dytë tregon një ndarje të klasës. ku pesë klasat e para janë për llogaritë e bilancit dhe dy të fundit për llogaritë e rezultatit të administrimit. grupin. në sajë të metodave që përdor për regjistrimin e veprimeve që prekin ndërmarrjen. Le t’i shqyrtojme klasat e llogarive më në detaje. 551tregon që llogaria është e klasës 5 “Mjete monetare dhe të ngjashme”. që emërtohet “Vlera monetare në bankë”. shifra e tretë tregon ndarjen e grupit. nëngrupin. tregon që llogaria është e grupit 1 të klasës 5. Le ta ilustrojmë kuptimin e shifrave të llogarisë me një shembull. i.2. duke propozuar një klasifikim të transaksioneve. jep një pasqyrim të saktë të gjendjes së ndërmarrjes në një moment të dhënë. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE Në Kontabilitetin e Përgjithshëm. e kështu mund të vazhdohet më tej. 6 dhe 7. Plani Kontabël i Përgjithshëm (PKP) e mundëson këtë standardizim. që përfaqëson “Banka dhe institucione të tjera financiare”. Klasat Kryesore të PKP Në Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP) dallohen shtatë klasa me numrat 1. 512. 33 . Shembull për llogarinë “Banka” Një veprim. 5.

34 . Rezultati i ushtrimit. Klasa 1 përmban bashkësinë e burimeve të quajtura “afatgjata“ (ose “të përhershme”) të ndërmarrjes: o Burime të brendshme: Kapitali themeltar (aksionar). Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata Kapitalet i shërbejnë ndërmarrjes për të përftuar mjete afatgjata që shërbejnë për të ushtruar veprimtarinë e saj. LLOGARITË E BILANCIT i. Huatë afatgjata14 dhe të ngjashme me to.13 o Burime të jashtme: Subvencionet për investime. 13 Rezultat i ushtrimit – quhet shkurt rezultati i vitit të ushtrimit të aktivitetit. Këto burime fillestare merren ose nga ortakët (kapitalet e veta) ose nga partnerët e jashtëm të ndërmarrjes (hua nga bankat dhe detyrime të ngjashme). Rezervat e fonde të tjera të vetat. Në kontabilitet me “Aktive Afatgjata”(AA)16 kuptohet bashkësia e mjeteve që do t’i shërbejnë për një kohë më shumë se një vit ndërmarrjes. 15 Provizionet: Shuma të parashikuara për rreziqe e shpenzime. ii. Një ndërmarrje. ka nevojë për kapitale për të ushtruar veprimtarinë e saj. Klasa 1: Kapitali.3. rezervat. 16 Aktive Afatgjata (AA): Ky është emërtimi i përdorur në Standardet Kombëtare të Kontabilitetit (SKK) për aktivet që janë quajtur më parë Aktive të Qëndrueshme (AQ) . Koncepti i tyre do të sqarohet më poshtë. për të cilin raportohet. 14 Hua afatgjata quhen ato me afat shlyerje mbi një vit. quhen edhe “aktive të paluajtshme”(Assete Imobilare) ose Aktive Fikse (Fixed Assets). o Provizionet15: për rreziqe dhe detyrime të parashikuara me ligj. kur krijohet.

.. Dallojmë ndër to stoqet: o Materiale lëndë e parë. 17 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara” (AQP) 18 Aktivet Afatgjata Materiale(AAM): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara”(AQT) 19 Stokohen: dmth të magazinohen apo depozitohen në magazina ose sheshe.. patenta. emri i mirë etj. iii. instalime teknike. si këto.Aktivet Afatgjata (AA) mund të jenë të llojeve të ndryshëm: o AA Jomateriale17 emri i mirë (vendndodhja. ndërtesa. të drejta të ngjashme. shpenzime të zhvillimit (studime.. liçensa. pajisje mobilimi. …) konçensione. në tërësi.. o Amortizimi dhe zhvlerësimi i aktiveve afatgjata: aktivet afatgjata. si këto që ndikojnë). Klasa 3: Inventarët Ndërmarrja duhet të blejë lëndë të para dhe të ndërmjetme që ajo do t’i transformojë gjatë procesit të prodhimit. që janë në proces ndërtimi apo krijimi. huadhënie afatgjatë etj. o AA Financiare përbëhen kryesisht nga aksionet që ka ndërmarrja për ndërmarrjet e kontrolluara apo të lidhura me të. mbajtja e të cilave është afatgjatë.…. këta duhet të stokohen19 nga ndërmarrja.… o AA Materiale18 troje. parapagime e pagesa pjesore të bëra. Meqenëse këto elemente nuk përdoren të gjitha në të njëjtin çast. pjesë ndërrimi. automjete. projekte. material ndihmës. o AA në Proces përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale. janë objekt i një trajtimi specifik që i lejon ndërmarrjes të pasqyrojë amortizimet. 35 . makineri.

punime e shërbime në proces. o Produkte të gatshme. o Prodhimi në proces prodhimi. iv. o Kolektive: 20 Të kontraktuara: Në kuptimin e gjerë të fjalës edhe fatura është një lloj kontrate. Kur ndërmarrja nuk i kërkon klientit ta paguajë menjëherë. as dhënie hua afagjatë (llogari të klasës 2). Ky afat pagese konsiderohet si një borxh i kontraktuar me këtë furnitor dhe kontabilizohet në pasivin e bilancit. o Mallra gjendje. Klasa 4: Llogaritë me të tretët Këto llogari përfaqësojnë bashkësinë e angazhimeve financiare të kontraktuara20 ose të akorduara nga ndërmarrja dhe që nuk janë.…. inventar i imët. Në përgjithësi dallohen llogaritë: o Detyrime tregtare (furnitorë): përdoret për detyrimet ndaj furnitorëve.o Objekte inventari ambalazh qarkullues. gjysmë të gatshme e nënprodukte. Kur furnitori nuk kërkon që pagesa të bëhet menjëherë. o Të drejta tregtare (klientë): përdoret për detyrimet që na kanë klientet. as marrje hua afatgjatë (llogari të klasës 1). ndaj regjistrohet në aktivin e bilancit. ai i akordon ndërmarrjes një afat pagese. 36 . të pa mbërritura ose tek të tretët. Ky afat pagese konsiderohet si një hua që i jepet klientit. o Zhvlerësimi i inventarëve. por i akordon atij një afat pagese.

o Arka dhe vlera të tjera të afërta me to (bileta. qoftë të bankës (llogari bankare). të blera nga ndërmarrja për të nxjerë fitime. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme Disa nga veprimet e ndërmarrjes prekin pasuritë monetare të saj. derivativët e instrumentet financiare afatshkurtra.- Personeli dhe llogaritë përkatëse Sigurimet shoqërore dhe organizma shoqërore Shteti (taksa. Llogaritë financiare paraqesin sasinë e mjeteve monetare (parave) që zotëron ndërmarrja dhe mjete të ngjashme me to. si: dividente. Ndër grupet e llogarive dallojmë: o Letra me vlerë afatshkurtra21 të pjesëmarrjes dhe të huave. o Hua. o Debitorë e kreditorë të ndryshëm: përdoret për qeratë financiare. 37 . Bilanci është pra një dokument përmbledhës. qoftë të arkës (llogaria arkë). grante. v. huamarrje afatshkurtër. etj. provizione. Ato afatgjata trajtohen si aktive të qëndrueshme financiare. pulla tatimore e postare). o Banka dhe institute financiare të ngjajshme. vi. 21 Letrat me Vlerë: Janë tituj që emetohen nga persona juridikë (shtetërorë ose privatë) që u japin zotëruesve të tyre të drejta. Pozicioni i llogarive në Bilanc Këto pesë klasa përbëjnë llogaritë e bilancit. interesa etj. tatime) dhe kolektivitetet lokale Grupe dhe ortakë.

) Klasa 5: Hua etj. grupeve apo llogarive në bilanc paraqitet si vijon: Përdorimet (Aktivi) Klasa 2: Aktive afatgjata (jomateriale. materiale. Klasa 4: Të drejta tregtare (klientë etj. afatshkurtra 38 .) Klasa 5: Depozita në bankë ose në arkë Burimet (Pasivi) Klasa 1: Burime të brendshme (Kapitali etj) Burime të jashtme (Hua etj afatgjata) Klasa 4: Detyrime tregtare (furnitorë etj. financiare e në proces) Klasa 3: Stoku i mallrave. Në formë përmbledhëse pozicioni i këtyre klasave. materialeve etj.që mundëson vlerësimim e efektit të transaksioneve të ndryshme. që kontabilizohen në llogaritë e klasave nga 1 në 5.

energjisë.) o Shpenzime për pushtetin publik (Llogaritë 63) grupojnë shpenzimet për pushtetin publik.m. Shpenzimet dhe të ardhurat (llogaritë e klasave 6 dhe 7) përmbajnë bashkësinë e veprimeve që prekin gjendjen e ndërmarrjes duke e varfëruar atë (llogaritë e shpenzimeve) ose duke e pasuruar atë (llogaritë e të ardhurave). Shpërndarja e Shpenzimeve Shpenzimet janë veprime që e varfërojnë ndërmarrjen. reklamave. që kryhen nga të tretët.4. transportit.th. riparime etj. o Shpenzime për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62) janë shpenzime për shërbime e punime të nevojshme për ndërmarrjen. Shpenzimet regjistrohen në klasën 6. tatimet dhe taksat e paguara nga ndërmarrja. rritjet e shpenzimeve regjistrohen në debi të llogarive të klasës 6. d. përjashto personelin e ndërmarrjes. i. për pagat.). sigurimet shoqërore e shëndetësore dhe të tjera. ato sjellin zvogëlim të pasurisë së saj. si kundërparti të shërbimeve të sektorit publik (financimi i rrjetit rrugor etj. domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka gjeneruar. më saktësisht në debi të këtyre llogarive. LLOGARITË E SHPENZIMEVE Në shumicën e veprimeve që kryen ndërmarrja. ajo konstaton shpenzime ose të ardhura. 39 . e thënë ndryshe. telekomunikacionit. (Shembull: pagesa e qirave. Plani kontabël i përgjithshëm i klasifikon shpenzimet dhe të ardhurat në varësi nga natyra e tyre. Llogaritë e shpenzimeve klasifikohen në: a Shpenzimet e Shfrytëzimit (llogaritë 60 ÷ 65) o Shpenzime për blerjet (Llogaritë 60) janë shpenzimet për blerjen e lëndëve të para. o Shpenzime për personelin (Llogaritë 64) grupojnë shpenzimet për personelin. mallrave dhe furnizimeve që do të konsumohen nga ndërmarrja gjatë procesit të prodhimit.

(Shembull: shpenzime për pritje. kryesisht.. që sjellin varfërimin e ndërmarrjes por. subvencione të dhëna). amortizime dhe provizione... 22 Menaxhim = Administrim operativ i punës së një ndërmarrjeje 40 . .o Shpenzime të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65) grupojnë shpenzimet e tjera të shfrytëzimit që nuk i takojnë asnjërës prej llogarive të lartpërmendura. Meqenëse këto shpenzime kontabilizohen në një llogari të klasës 6. ato do të influencojnë në llogarinë rezultat të ndërmarrjes. . fatkeqësi të ndryshme natyrore. për të financuar investimet e saj materiale. Dallohen përgjithësisht: o Shpenzime amortizimi: janë shpenzimet që lidhen me amortizimin e elementeve të aktivit. b Shpenzimet Financiare (llogaritë 66) Përmbajnë shpenzimet për pagesën e interesave mbi huatë që ndërmarrja ka kontraktuar tek ente të ndryshme kredie. gjoba e dëmshpërblime. c Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67) Përmbajnë veprime. për zhvlerësime.) d Shpenzimet e llogaritura (llogaritë 68) Përfaqësojnë shpenzime të llogaritura nga vetë ndërmarrja. o Provizione: shuma që parashikojnë shpenzime eventuale për ngjarjeve të ndryshme.. që nuk janë të përsëritshme me kalimin e kohës dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit22 të përditshëm të ndërmarrjes.sh: ndëshkime në rastin e një procesi gjyqësor.. (P. Këtu përfshihen edhe humbjet nga shkëmbimet valutore. si dhe humbjet e tjera nga shitblerja e letrave me vlerë.

23 Vit ushtrimor . Shuma e llogarive 70. por ka sisteme kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muaj ose nuk fillon nga 1 janari.. Klasifikimi i të ardhurave Të ardhurat. e punimeve ose e shërbimeve. Këtu nuk përfshihen aktivet afatgjata financiare (AAF). 24 Llogaritë 71 përdoren në skemat që gjendjet e prodhimit dhe të prodhimit në proces i konsiderojnë si të ardhura. LLOGARITË E TË ARDHURAVE Si llogaritë e shpenzimeve. o Prodhimi i aktiveve afatgjata për vete (Llogaritë 72) është pjesa e prodhimit të aktiveve afatgjata (materiale ose jomateriale) të realizuara nga ndërmarrja që mbahet për nevojat e veta.5. 71 dhe 72 përbën të ardhurat e funksionimit të ndërmarrjes (që ndryshon pra nga shifra e afarizmit). për të prodhuar apo subvencionuar çmimin. i. a Të ardhurat e shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75) o Të ardhura nga shitjet (Llogaritë 70) grupojnë të ardhurat që i vijnë ndërmarrjes nga shitja e mallrave. (Llogaritë 71)24. o Subvencione (Llogaria 73) përmban grande ose subvencione të shfrytëzimit. Shembull: subvencionet e disa sektorëve nga shteti. . që mund të përftojë ndërmarrja nga pushteti publik apo kolektivitete lokale si ndihmë. 41 .. pra që sjellin rritjen e likuiditeteve të saj. domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka krijuar. pasqyrojnë veprime që sjellin pasurimin e ndërmarrjes. Këto të ardhura regjistrohen në kreditin e këryre llogarive. Totali i llogarive të klasës 70 përcakton shifrën e afarizmit të realizuar nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor23. e produkteve. që regjistrohen në klasën 7.quhet viti për të cilin raportohet. Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet me vitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor). edhe të ardhurat e ndërmarrjes klasifikohen sipas natyrës së tyre.

thuhet se ndërmarrja është me humbje. Shembull: të ardhurat nga shitja e një aktivi afatgjatë. këto të ardhura nuk vijnë nga një veprim i ndërmarrjes me ndonjë partner të jashtëm. Në to futen edhe të ardhurat e realizuara nga pakësimi i një elementi të aktivit të bilancit. ii. kundrejt dhënies së të drejtës për t’i përdorur ato. c Të ardhura të jashtëzakonshme (llogaritë 77) Përfshijnë të ardhura nga veprime. nga përfitimet që ajo realizon nga veprimet e këmbimit të monedhave. Për shembull rimarrjet mbi provizionet kur realizohen shpenzimet e ngjarjeve që ishin provizionuar si të mundshme. por që vijnë nga politika e saj financiare ose: nga që ajo ka pjesë në një ndërmarrje tjetër. ndryshime të strategjisë e të tjera.o Të ardhura të tjera të shfrytëzimit (Llogaritë 75) Grupojnë të ardhura të menaxhimit të përditshëm që nuk i përkasin asnjërit prej rasteve të lartpërmendur. Bëhet fjalë për ato veprime vlerësuese që kanë një ndikim pozitiv në llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes dhe që. dhe kur rezultati është negativ. liçensa. Kur rezultati është pozitiv. marka që merr ndërmarrja nga të tjerët. që nuk supozohet të ripërsëriten në kohë dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit të zakonshëm të ndërmarrjes. b Të ardhura financiare (llogaritë 76) Ndërmarrja mund të realizojë disa të ardhura që nuk janë rrjedhojë e veprimtarisë së saj të përditshme. duhet të kontabilizohen në një llogari të klasës 7. nga që ajo i ka dhënë hua një ndërmarrjeje tjetër. pëftohet duke zbritur nga të ardhurat shpenzimet. thuhet se ndërmarrja është me fitim. Përcaktimi i Rezultatit Rezultati i një ndërmarrjeje për një periudhë të dhënë. Ato vijnë shpesh nga të ardhura të realizuara nga rikuperime për dëmtimet e fatkeqësitë. d Të ardhura të llogaritura (llogaritë 78) Sikurse dhe për shpenzimet e llogaritura. ato përllogariten nga vetë ndërmarrja. si të ardhura. të ardhurat për patenta. 42 .

regjistrohen në disa libra ndërmjetës sipas natyrës së tyre. Në të regjistrohet gjithçka që prek pasurinë e ndërmarrjes. a Mënyrat e regjistrimit të veprimeve në Ditar Një transaksion regjistrohet në Ditar duke shënuar: origjinën.6. vleftën si dhe dokumentet justifikuese mbi të cilat mbështetet regjistrimi. çdo regjistrim në ditar duhet të përmbajë: o Vleftën me të cilën ai ndikon në llogaritë përkatëse. si: libri i shitjes. Këta libra bëjnë pjesë në sistemin e administrimit të dokumentacionit. Që të gjenden lehtë ato. 43 . Në veçanti. me të cilët justifikohen transaksionet. Ai përbëhet nga një bashkësi fletësh me format të caktuar. sipas skemës në vijim: Transaksioni (Dokumenti) Ditari i Kontabilitetit Libri i Madh Bilanci Vërtetues i. Dokumentet Dokumentet. data. pra të gjitha transaksionet. ii. libri i arkës. vlefta. duhet të ruhen e të paraqiten sa herë kërkohen për një periudhë dhjetë-vjeçare. në disa etapa. veprim pas veprimi dhe nga dita në ditë. Në to shënohen kryesisht të dhënat identifikuese të dokumentit (Numri.…) por jo llogaritë. pasi shërbejnë thjesht për t’i gjetur dokumentet. përmbajtjen. por jo në sistemin e mirëfilltë kontabël. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL Transaksionet ekonomike regjistrohen nga kontabiliteti sipas parimeve të sistemit të organizimit kontabël. Ditari i Kontabilitetit Ditari është regjistri kontabël i etapës së parë. shpesh. … . libri i blerjes. përshkrimi. të lidhura dhe të numërtuara.

Si Hua afatgjatë Blerje e makinerisë (livrimi). 25 Dokumenti justifikues: Mund të jetë dokument bazë i prodhuar nga vetë ndërmarrja. b Paraqitja e Ditarit:26 Ditari i Kontabilitetit Nr Datë Dok Justifikues Ref26 Regj Lloj Nr Datë 1 2 3 4 01 / 03 05 / 03 10 / 03 12 / 03 Përshkrimi i veprimit Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB. … ose dokument justifikues i prodhuar nga të tretë si Faturë Blerje. Për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit. Për ilustrim.… 26 Nr Ref : = Shkurtim i fjalës Numri i Referencës. 2. Derdhja është për Kapitalin e IMB Ortakët marrin kredi nga Banka. o Referencën te dokumenti justifikues25 i veprimit. Shembull Zbatimi”. Ditari i Kontabilitetit mund të mbahet në formate të ndryshme. Ky që paraqitet këtu është një format i përshtatur për kontabilitetin e informatizuar te programi “Kontabiliteti Alpha”. Fletë Doganimi. Mandat Arketimi. Fletët e ditarit. të çfarëdo natyre qoftë. 44 . pasi mbushen. Çdo element që identifikohet quhet “artikull” i ditarit. firmosen njëra pas tjetrës dhe nga përgjegjësi. në ditar janë regjistruar transaksionet e përshkruara te “5.o Llogaritë dhe përshkrimin që sqaron përmbajtjen e veprimit. si: Faturë Shitje. Eshtë numër rendor i Ditarit që shërben si referencë për adresimin te domumenti përkatës që e justifikon atë. Detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij Pagesë nëpërmjet Bankës. o Datën e regjistrimit të veprimit. Ditari nuk duhet të përmbajë asnjë boshllëk e asnjë modifikim. Shuma Llogaria 512 101 512 163 213 404 512 404 Vlefta Debi 100000 100000 250000 250000 150000 150000 150000 150000 650000 650000 Kredi Shënim: 1.

Ditari është i vetëm. 07 12.03. 27 Ditare të pjesshme: Quhen dhe nënditarë (subjournals). 07 Përshkrimi Ortakët derdhin për kapitalin Kredi afatgjatë nga Banka Pagesë për shlyerjen e furnitorit Totali Nr Ref 1 2 4 Lëvizjet Debi 100000 250000 150000 350000 150000 Teprica Debi 100000 350000 200000 200000 Kredi Kredi Sqarime: o Formati i mësipërm është ai që përdoret më shumë në kontabilitetin e infomatizuar (programi i “Kontabilitetit Alpha”). që janë më të thjeshtë në përdorim.03.03. Shpesh. si “faqe” të Librit të Madh. Pra “kartelat e Llogarive” mund të përfytyrohen si “faqe” të Librit të Madh. ditari i shitjeve. ditari i bankës. Të tillë janë: ditari i blerjeve. 45 . ditari i arkës dhe ditari i veprimeve të ndryshme. renditen njëra pas tjetrës. Libri i Madh Pas regjistrimit në Ditar shumat e “artikujve” regjistrohen në një libër. 07 05. iii. Edhe regjistrimi i transaksioneve në Librin e Madh e ruan renditjen kronologjike. ndërtohen dhe “Ditare të Pjesshme”27 kontabiliteti. sepse në to regjistrohen vetëm lloje të përcaktuara dokumentesh. për regjistrimin e veprimeve. Ditarët e pjesshëm të kontabilitetit nuk duhet të ngatërrohen me librat e ndërmjetëm që janë regjistra dokumentesh. a Paraqitja e Kartelës së Llogarisë Kartela e Llogarise 512 “Banka” Nr Rend 1 2 3 Datë Regj 01. që quhet “Libri i Madh” dhe përbëhet nga bashkësia e “Kartelave të Llogarive” (një kartele për çdo llogari). sipas numrit të llogarisë. Kartelat e Llogarive. krahas tij. ndërsa vleftat nuk vihen të gjitha në një kolonë si te ditari i kontabilitetit por vihen nëpër “Kartelat e Llogarive” përkatëse.

që të përmbajë sa më shumë llogari në një faqe. por edhe për identifikimin e transaksionit. Ky numër shërben. që në këtë rast prek disa kartela llogarie (Çdo transaksion prek të paktën dy llogari. Në punën me dorë.o “Nr. Referencës” (Kolona 4) është ai me të cilin ato janë regjistruar në Ditarin e Kontabilitetit. që ndodhen në “faqe” të ndryshme të librit). jo vetëm për lidhjen e tyre me Ditarin e Kontabilitetit. regjistrimi i një transaksioni në disa llogari. të ndara me kolona. nuk është komod. që ndodhen në faqe të ndryshme. që quhet formati klasik i Librit të Madh. Për të shkurtuar numrin e faqeve përdoret një formë që ka disa llogari28 në një faqe. që justifikon regjistrimin. 28 Llogari: vetë llogaria ka dy kolona: një Debi dhe një Kredi 46 . Libri bëhet me faqe me format sa më të zgjatur. Ky format. jepet në faqen që vijon.

03. o Rreshti i fundit “Totali” shërben më së pari për të kontrolluar saktësinë e gjithë regjistrimeve të bëra. Në këtë rast thuhet se “kuadrimi është i dyfishtë”. Ref” që shërben për ta lidhur me regjistrimin te “Ditari i Kontabilitetit”. Meqenëse veprimet regjistrohen sipas parimit të partisë dyfishe. 07 10. 47 . 07 Datë Regj Shuma 101 Kapitali 163 Hua 213 Makineri Debi Kredi 404 Furnitori Debi 512 Banka Kredi Debi Kredi 100000 250000 150000 150000 0 150000 150000 350000 150000 Sqarime: o Çdo transaksion regjistrohet në një rresht. Në këtë rast thuhet se rreshti “kuadron”.b Paraqitja klasike e “Librit të Madh” Libri i Madh Nr Ref Përshkrimi Debi Ortakët derdhin për kapitalin Kredi afatgjatë nga Banka Blerje e makinerisë Pagesë për shlyerjen e furnitorit 150000 650000 650000 150000 0 100000 0 250000 150000 Totali 150000 150000 250000 250000 100000 100000 100000 250000 150000 150000 Kredi Debi Kredi Debi Kredi 1 2 3 4 12. 07 05. Nga ky rresht nxirren të dhënat dhe për bilancin vërtetues.03. totali i shumave të të gjitha Debive do të jetë detyrimisht i barabartë me totalin e shumave të të gjitha Kredive.03.03. 07 01. që fillon me “Nr. o Kolona “Shuma” shërben për të kontrolluar saktësinë e regjistrimit të rreshtit. Duhet që shuma e vleftave në kolonat Debi të atij rreshti të jetë e barabartë me shumën e vleftave të kolonave Kredi të po atij rreshti.

Në Bilancin Vërtetues regjistrohen llogaritë dhe ndryshimet që kanë pësuar gjatë periudhës së ushtrimit.iii. Dokumenti paraqitet në trajtën e një tabele që përmban: o përshkrimin e llogarive që hapen30 gjatë ushtrimit o shumën e kolonës Debi dhe të kolonës Kredi të llogarisë o tepricën e llogarive. 48 . që paraqet gjendjen në vlerë të elementeve të pasurisë së ndërmarrjes si dhe të përbërësve të llogarisë së rezultatit. b Paraqitja e Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues Llogaritë Numër 101 163 213 404 512 Shuma Debi Kredi 100000 250000 150000 150000 350000 150000 150000 650000 Teprica Debitore Kreditore 100000 250000 150000 0 200000 350000 350000 Përshkrimi Kapitali Themeltar Hua bankare afatgjatë Makineri e pajisje Furnitorë Banka Totali 650000 Shënim: Për ilustrim janë regjistruar llogaritë e përshkruara si shembull në Ditarin më sipër. 30 Hapen: Llogaria quhet e hapur kur në të mund të kryhen veprime. 29 Bilanci Vërtetues: quhet dhe “Gjendje e Llogarive”. Bilanci Vërtetues29 Bilanci Vërtetues është një raport. a Mënyra e përftimit: Bilanci Vërtetues është dokumenti i parë që gjenerohet nga Libri i Madh nëpërmjet llogaritjes së shumave sipas kolonave të tij. qoftë ajo debitore apo kreditore.

Teprica e llogarisë është pra shuma e veprimeve të regjistruara gjatë një ushtrimi në një llogari. Raporti “Bilanci Vërtetues” nevojitet për të thjeshtuar analizën dhe mundësuar ndërtimin e bilancit dhe të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes. Meqenëse, edhe ky, pasqyron veprimet e regjistruara sipas parimit të partisë dyfishe, mbajtja e saktë e llogarive verifikohet nga barazimi:

Totali i Debive = Totali i Kredive

49

7. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE31
Dokumentet që përshkruam më sipër: - Ditari i Kontabilitetit - Libri i Madh - Bilanci Vërtetues janë dokumentet kryesore të sistemit kontabël, nëpërmjet të cilave gjenerohen raportet financiare. Pasqyrat Financiare përfundimtare më të kërkuara: - Bilanci - Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve32(PASh)

i. Bilanci
Bilanci paraqitet si një fotografi e gjendjes financiare të shoqërisë në një datë të caktuar. Ai është i përbërë nga dy “krahë”, që quhen Aktivi (Përdorimet) dhe Pasivi (Burimet).

a Aktivi i Bilancit
Përfshin gjithçka që është pronë apo e drejtë e ndërmarrjes, që mund të jetë në forma të ndryshme: o Aktive Afatgjata(Klasa 2) Jomateriale - liçencat për ushtrimin e aktivitetit, patentat etj. Materiale - makineritë e pajisjet, mobiljet, mjetet e transportit, pajisjet kompjuterike etj. Në Proçes - Aktive që janë në proces ndërtimi apo krijimi; parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. Financiare - tituj të pjesëmarrjes, kredidhënie afatgjata etj.

31 Pasqyrat Financiare Kryesore: quhen ndryshe “Raportet Kryesore Kontabël”. 32 Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve” (PASH): quhet dhe “Llogaria e Rezultatit”.

50

o Inventarët (Klasa 3) ku përfshihen materialet e para, ndihmëse, produktet e gatshme etj. o Debitorë (Klasa 4 pjesërisht), ku përfshihen të drejtat që ka firma për të arkëtuar para nga persona të tretë (p.sh: klientë), kundrejt shitjeve të produkteve apo shërbimeve që ajo u ka bërë atyre. o Mjete monetare (Klasa 5) ku futen paratë në arkë apo në bankë. Inventarët (Klasa 3), Debitorët (klasa 4) dhe Mjetet monetare (klasa 5) përbëjnë së bashku Aktivet Qarkulluese.

b Pasivi i Bilancit
Përfshin të gjitha elementet që kanë financuar Aktivet e ndërmarrjes. Me fjalë të tjera Pasivi paraqet pretendimet e investitorëve mbi pasurinë e firmës. Ato grupohen në: o Burime të veta (Klasa 1) Pasuria në të cilën kanë kontribuar vetë pronarët, si: kapitali, rezerva, rezultati i ushtrimit. o Burime të jashtme (Detyrimet) Pretendimet e të tretëve ndaj pasurisë së firmës. Këto mund të jenë: Hua apo borxhe afatgjata (klasa 1) kreditë bankare etj. Borxhe afatshkurtra (klasa 4 pjesërisht) ndaj personave (p.sh: furnitorëve) të cilëve firma u detyrohet para33.

33 U detyrohet para – Këtu hyjnë dhe zbulimet e llogarive bankare (kur llogaria bankare është kreditore).

51

c Paraqitja e Bilancit
Bilanci. Gjendja më 31 /03 / 2007 Aktivi (Përdorimet)
Emërtimi
Makineri e pajisje Llogari të arkëtueshme Banka
34

Pasivi (Burimet)
Vlefta
150000 0 200000

Emërtimi
Kapitali i Vetë Hua Bankare Detyrime të pagueshme35

Vlefta
100000 250000 0

Totali Aktivit

350000

Totali Pasivit

350000

Shënim:3435
1. Formati është ilustruar sipas të dhënave të shembullit të mësipërm. 2. Përgjithësisht llogaritë në Bilanc paraqiten të grupuara në zëra e nënzëra, sipas nevojave dhe përparësive të kërkuesit.

ii. Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH)
Kjo pasqyrë jep rezultatin (fitimin apo humbjen) e ndërmarrjes për një periudhë të caktuar kohe. Paraqitet në dy “faqe”: të Ardhurat dhe Shpenzimet, veç e veç, që përmbajnë:

a Shpenzimet
Paraqiten të renditurara sipas klasifikimit të tyre: o Shpenzimet e Shfrytëzimit36 (llogaritë 60 ÷ 65) për blerjet (Llogaritë 60). për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62). për pushtetin publik (Llogaritë 63).
34 Të arkëtueshme = Të tretë (p.sh: klientë), që i kanë borxh ndërmarrjes 35 Të pagueshme = Të tretë (p.sh: furnitorë), të cilëve u ka borxh ndërmarrja 36 Shpenzimet e shfrytëzimit: quhen dhe “Shpenzime Operative”.

52

o Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67). o Të ardhura të Llogaritura (llogaritë 78). b Të Ardhurat Paraqiten gjithashtu të renditura sipas klasifikimit të bërë më sipër. nëse kjo diference është > 0. o Të Ardhura Financiare (llogaritë 76). o Shpenzimet e Llogaritura (llogaritë 68). o Tatim fitimi (llogaritë 69) o Fitimi (Teprica Kreditore) që llogaritet si diferencë mes “Të Ardhurave” dhe “Shpenzimeve”. o Të ardhura të Jashtëzakonshme (llogaritë 77). o Shpenzimet Financiare (llogaritë 66).për personelin (Llogaritë 64). të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65). o Të Ardhurat e Shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75). o Humbja (Teprica Debitore) nëse “Shpenzimet” > “Të ardhurat”. subvencione për shfrytëzimin (llogaritë 74) . të tjera të shfrytëzimit (llogaritë 75). nga shitjet (llogaritë 70). prodhimi i assete për vete (llogaritë 72). 53 . për amortizimin për provizione.

Q.62 63 64 2 3 4 a b c 65 66 5 II 1 2 3 4 67 68 III IV 1 2 3 V 54 . taksa e të ngjashme Shpenzime për Personelin Pagat Trajtime dhe shperblime të tjera Sigurime shoqërore dhe të ngjashme Shpenzime të tjera shfrytëzimi SHPENZIME FINANCIARE Interesa të Paguara dhe për t’u Paguar Minusvlera nga Shitja e Letrave me Vlerë të Vendosjes Diferenca Negative nga Shkëmbimi Të tjera Shpenzime Financiare SHPENZIME TË JASHTËZAKONSHME AMORTIZIME E PROVIZIONE (shpenzime të llogaritura) Amortizimi i A. Provizione Të tjera TOTAL (I + II + III) FITIMI PARA TATIMIT Tatimi mbi fitimin e të ngjashme FITIMI NETO (ose i Bilancit) 61.c Paraqitja e Pasqyrës së të Ardhurave dhe Shpenzimeve Formati 1 LLog 60-65 60 Nr I 1 a b Shpenzime për blerjet Blerje gjatë ushtimit Shpenzimet SHPENZIMET E SHFRYTËZIMIT Vlefta Ndryshimi i Gjendjeve (+ -) Punime e shërbime nga të tretë Tatime.

në të cilat vihen në fillim të ardhurat. pastaj shpenzimet njëri poshtë tjetrit në vazhdim (në fillim ato të aktivitetit të shfrytëzimit e mbas tyre të tjerat)..Llog 70-75 70 Nr I 1 a b c Të ardhura nga shitjet Produkte Mallra Shërbime Të Ardhurat TË ARDHURAT E SHFRYTËZIMIT Vlefta 71 72 73 74 75 76 2 3 4 5 6 II 1 2 3 Të ardhura të tjera nga veprimtaritë e shfrytëzimit Prodhim aktive afatgjata për vete Produkte të pjesshme Subvencione për shfrytëzimin Të ardhura të tjera të shfrytëzimit TË ARDHURA FINANCIARE Interesa të fituara dhe të ngjashme Diferenca pozitive nga Këmbimi Të tjera të ardhura financiare TË ARDHURA TË JASHTËZAKONSHME TË ARDHURA TË LLOGARITURA (Rimarrje provizionesh. Në standardet e reja të kontabilitetit rekomandohen formate të reja.) HUMBJE (Rezultati i bilancit) 77 78 III IV V Shënim: Ky është njëri nga formatet e PASH. 55 ..

Petro produkt të gatshëm (Software “Kontabiliteti Alpha”) me vleftë 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë).) me vleftë 50000 lekë që shërbejnë për të prodhuar produkte të gatshme. I shet z. 2 i. Meqenëse bëhet fjalë për blerje për herë të parë. U paguan rrogën punonjësve 10000 lekë .8. I shet z. iii. klienti paguan me të marë mallin. ndërmarrja “IMB” kryen veprimet që vijojnë: i. 56 . Arben produkt të gatshëm (Software “AlphaNet”) për një vleftë prej 60000 lekë. 2) Paraqitni bilancin dhe llogarinë e rezultatit në fund të muajit. USHTRIM ZBATIMI NR. Kërkesa: 1) Bëni regjistrimet përkatëse. Blen me kredi (afati i pagesës 90 ditë) lëndë të para (CD etj. ii. v. Paguan energjinë elektrike 7500 lekë. iv. Shtrimi i problemit Vazhdimi i rastit të ndërmarrjes “IMB” Gjatë muajit.

Blerje lëndë të para 50000 IMB 2. Blerje me kredi lëndë të para për 50000 lekë. Furnitor 50000 601. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) Përgjigje e kërkesës 1) 1. Paga 10000 IMB 512. Punonjësi Pagesa e rrogës 641.ii. Pagesë energjie elektrike 7500 lekë 57 . Livrim lëndësh të para Furnitor Pagesa 401. Pagesa e rrogës prej 10000 lekë. Banka 10000 3.

Arben produkt të gatshëm software “AlphaNet” për një vleftë prej 60000 lekë.Blerje energji. shitje 60000 5.KESH Pagesa e energjisë 604. Shitje z.Banka 7500 4. Shitje Z.Bankë 60000 701. shitje 18500 58 . Petro Livrim të mirash 411. Pagesa Arben IMB Livrim produkti 512. Petro produkt i gatshëm software “Kontabiliteti Alpha“ për një shumë prej 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë). Klienti paguan sapo merr produktin.… 7500 IMB 512. Klient 18500 IMB 701.

si Hua afatgjatë Blerje e makinerisë (livrimi). Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) a) Regjistrimi në Ditar Ditari i Kontabilitetit Ref 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Datë 01 / 03 05 / 03 10 / 03 12 / 03 Dok Justifikues Lloj Nr Datë Përshkrimi i veprimit Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB. Paguar në llogarinë Bankare Shitje produkt “Software Kontabiliteti Alpha”.04 06.04 Blerje lëndë të para. me kredi nga furnitori X 05. paguar nga Banka Shitje produkt “Software AlphaNet” z. Në këtë kolonë shënohet shkutim i Llojit të Dokumentit.04 Shpenzuar për rrogat e punonjësve.373839 37 FB = Faturë Blerje. derdhja është për Kapitalin e IMB Ortakët marrin kredi nga Banka.Petro me kredi afati 60 ditë Totali Shënim: Identifikimi i dokumentit që justifikon veprimin kontabël është kërkesë e domosdoshme. klientit z. detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij Pagesë nëpërmjet Bankës. Arben. për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit.04 06. 38 XY = Urdhër Xhirimi Ynë Bankar 39 FS = Faturë Shitje 59 .iii.04 07. Llogaria 512 101 512 163 213 404 512 404 601 401 641 512 604 512 701 512 701 411 Vlefta Debi 100000 100000 250000 250000 150000 150000 150000 150000 50000 50000 10000 10000 7500 7500 60000 60000 18500 18500 796000 796000 Kredi 04 / 04 FB37 05 / 04 XY38 06 / 04 XY 07 / 04 FS39 XK 07 / 04 FS 101 02 03 01 02 04. Në këtë format realizohet me plotësimin e kolonave të “Dok Justifikues”. paguar nga Banka Shpenzuar për Energji Elektrike.

Në PASH hyjnë vetëm llogaritë e shpenzimeve (Klasa 6) dhe llogaritë e të ardhurave (Klasa 7). 60 .b) Gjenerimi i Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues nxirret nga Libri i Madh ku për çdo llogari merren shumat e kolonave Debi dhe Kredi Bilanci Vërtetues Llogaritë Numër 101 163 213 401 404 411 512 601 604 641 701 Shuma Debi Kredi 100000 250000 150000 50000 150000 18500 410000 50000 7500 10000 78500 167500 150000 Teprica Debitore Kreditore 100000 250000 150000 50000 0 18500 242500 50000 7500 10000 78500 Përshkrimi Kapitali Themeltar Hua bankare afatgjatë Makineri e pajisje Furnitor lëndë të para Furnitorë Aktive të Qëndrueshëm Klientë Banka Blerje lëndë të para Blerje Energji Paga Shitje produkt i gatshëm (Software) Totali 796000 796000 478500 478500 c) Paraqitja e Pasqyrës të Ardhurat dhe Shpenzimet (PASH) Gjenerohet nga Bilanci Vërtetues.

Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve Shpenzime Llog. 61 . për ndërmarrjen “IMB”. Emërtimi 601 604 641 Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Fitimi Total 50000 10000 7500 11000 78500 Total 78500 701 Të Ardhura Vlefta Llog. Emërtimi Shitje produkt i gatshëm Vlefta 78500 d) Prezantimi i Bilancit: Bilanci Aktivi 215 Makineri 411 Klientë 512 Bankë Total i Aktivit 150000 101 Kapitali 18500 120 Rezultati 242500 164 Hua 401 Furnitor 411000 Total i Pasivit Pasivi 100000 11000 250000 50000 411000 Shënim: Përfshihen edhe veprimet e ushtrimit 1.

.

.................85 Veprimet e Arkëtimit dhe Pagesës ....................... dokumentat mbi të cilat ato mbështeten si dhe varësia e kontabilizimit nga përmbajtja e këtyre dokumentave.......... 107 Veprimet me Listëpagesat ............................................................... III TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Nga varet Trajtimi Kontabël . 119 Ushtrim Amortizimi .... 136 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M KAPITULLI III Trajtimi kontabël i disa veprimeve . 114 Zhvlerësimet (Amortizimi e Provizioni) ... Për çdo lloj dokumenti trajtohen rastet që hasen më shpesh..............Kapitulli III Ilustrohet me shembuj mënyra e kontabilizimit të veprimeve më të përdorshme.....64 Veprimet që lidhen me Blerjen ........................ 129 Dalja e Aktiveve Afatgjata....67 Veprimet që lidhen me Shitjen..........96 Veprimet me Prodhimin..78 Veprimet me Inventarin...

64 . Për këtë arsye ekzistojnë 2 mënyra të mbajtjes së kontabilitetit: Kontabiliteti i Bazës Monetare Nënkupton që çdo shpenzim regjistrohet në momentin që kryhet pagesa e tij. Në disa vende të zhvilluara bizneseve të vogla u kërkohet të mbajnë kontabilitetin sipas këtij parimi. TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE 1. duke u kërkuar blerësve tuaj pagesën një muaj më pas. o Mënyrat e mbajtjes së kontabilitetit Ndodh shpesh që momenti kur kryhet shitja të mos përputhet me atë kur bëhet arkëtimi i saj. në këtë pjesë do të shqyrtojmë tipe të ndryshëm veprimesh. Kontabiliteti i të Drejtave të Konstatuara Është mënyra e mbajtjes së kontabilitetit më e përhapur. Ai nuk ka llogari të detyrimeve dhe të drejtave afatshkurtra (klasa 4). Po kështu. Kjo dukuri është shumë e pranishme në bizneset e zhvilluara. Këto norma në radhë të parë dallohen nga mënyra e mbajtjes së kontabilitetit. NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL Pasi paraqitëm parimet kontabël të regjistrimit të transaksioneve. më e plotë dhe e vetmja që pranohet zyrtarisht tek ne. që kontabilizohen në mënyrë specifike në përputhje me normat e procedurave. pothuajse të gjitha veprimet kryhen me para në dorë. po kështu çdo e ardhur regjistrohet në momentin që kryhet arkëtimi i saj. Ky lloj kontabiliteti është i thjeshtë. Kështu ju mund të shisni mallra me kredi. Ky kontabilitet bazohet në parimin që një e ardhur (ose shpenzim) njihet e deklarohet në momentin që lind e drejta (ose detyrimi) për të.III. furnitori mund t’ju kërkojë që ta parapaguani mallin që do të blini. Ndërsa në bizneset e vogla.

65 . Le të listojmë dokumentet kryesore që përdoren për përligjjen e transaksionit: Dokumente Kryesore për Kontabilizim Nr. kur ne shesim mallra. vetëm si detyrim ndaj tij por jo si e ardhur. Nga ana tjetër kur marrim paradhënie për një shërbim që do t’i kryejmë një klienti. o Varësia nga lloji i dokumentit Ritheksojmë se çdo transaksion duhet të mbështetet në një dokument justifikues. Detyrimet në Doganë Veprime rregulluese Kontabël Shënim: Inicialet e dokumenteve janë sipas kodifikimit të programit “Kontabiliteti Alpha”. Inicial Emri i Dokumentit 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 FB FS MA MP UXY UXK ÇYB MAB FHM FDM FHP FDP LP FLD FK Faturë Blerje Faturë Shitje Mandat Arkëtimi Mandat Pagese Urdhër Xhirimi Ynë Urdhër Xhirim Klienti Çeku Ynë Bankar Mandat Arkëtim Banke Fletë Hyrje Magazine Fletë Dalje Magazine Fletë Hyrje Prodhimi Fletë Dalje Prodhimi Listëpagese Punonjësve Fletë Doganimi Fletë Kontabël Veprimi që kryhet Blerje të ndryshme Shitje të ndryshme Arkëtimi i parave në Arkë Pagesat që kryhen nga Arka Pagesa me xhirim nëpërmjet Bankës Arkëtime me xhirim nëpërmjet Bankës Tërheqje kesh nga Llogari e vetë Bankare Derdhje kesh në Llogarinë e vetë Bankare Hyrja e artikujve në magazinë Dalja e artikujve nga magazina Futja e lëndëve ne proces Prodhimi Nxerrja e produktit nga Prodhimi Detyrimi i Ndërmarrjes për Pagat etj. ku kontabilizimi i këtyre dokumenteve është automatik.Për shembull. Si e ardhur ajo do të regjistrohet vetëm pasi ne të kemi kryer shërbimin dhe të kemi dërguar faturën përkatëse. kjo konsiderohet si e ardhur dhe duhet regjistruar si e tillë. regjistrimi i transaksoneve nënkupton regjistrimin në ditarin e kontabilitetit të dokumenteve justifikuese përkatëse. kjo paradhënie konsiderohet dhe regjistrohet. pavarësisht se arkëtimi mund të bëhet disa muaj më vonë.

magazinohet te të tretët d) Sipas qëllimit të përdorimit : Materiale të para Meteriale të tjera Inventar i imët … Prodhime në proces Produkte Mallra Gjendje të pambërritura etj. në kontabilizim ndikon edhe përmbajta e tij. Varësia e kontabilizimit nga lloji i artikullit Artikujt kur regjistrohen në kontabilitet duhet të mbahen në llogari që dallohen: a) Sipas natyrës së përftimit në: Blerje (Materiale e Mallra) Prodhime Ndërtime Shërbime. Ose Toka Ndërtesa Makineri e pajisje Mobilje etj.Përveç llojit të dokumentit. P. Se çfarë do të thotë kjo po e ilustrojmë me një shembull. atë ne duhet ta regjistrojmë pavarësisht nëse e kemi apo jo dokumentin e pagesës.Aktive Afatgjata (AA) Afatshkurtër. Amortizimet dhe Provizionet 66 .sh: në një faturë blerjeje dhe “mënyra e pagesës”. Në skemat dhe rregullat e kontabilizimit të transaksioneve mbahet parasysh dhe parimi i pavarësisë së regjistrimit të një dokumenti nga regjistrimi i një dokumenti tjetër justifikues. nëse kemi një dokument pagese ta regjistrojmë pa pritur të na vijë fatura përkatëse. Nëse kemi faturën që justifikon një blerje.Aktive Qarkulluese c) Sipas magazinimit që: nuk magazinohen magazinohen në ndërmarrje. Në vijim do të ndalemi në ilustrimin dhe shpjegimin e mënyrës së kontabilizimit të transaksioneve (dokumenteve) më të përdorshme: Blerjet dhe Shitjet Pagesat dhe Arkëtimet Veprimet në Magazinë (Hyrjet dhe Daljet) Veprimet në Prodhim (Hyrje lëndë e parë. Dalje produkt) Listëpagesat Veprimet me Aktivet Afatgjata. Dhe anasjelltas. “llojet e zbritjeve” dhe lloji i artikullit ndikojnë në kontabilizim. b) Sipas afatit të përdorimit në: Afatgjatë .

megjithëse është bërë porosia. Madje në mjaft raste kërkesa bëhet verbalisht. 67 . Urdhër Porosia – Është dokumenti me të cilin ndërmarrja urdhëron që blerja të kryhet. Edhe ky dokument nuk kontabilizohet pasi ai tregon që është bërë porosia por jo se është kryer blerja.Është Fatura që merr ndërmarrja kur bën një blerje. me një telefonatë apo s’bëhet fare kur blihet direkt në treg të lirë. Ky është dokumenti i angazhimeve reciproke midis: furnitorit. Kërkesë për ofertë – Është dokumenti që ndërmarrja i formulon dhe i dërgon fillimisht Furnitorit kur kërkon që të blejë. sasia e tyre. kushtet e pagesës. pasi firmoset nga marrësi. Fletë Shoqërimi . Për të realizuar blerjen.2. në destinacionin mbërritës. Ky dokument shërben për shoqërimin e mallit gjatë transportit deri në mbërritjen e tij në ndërmarrje. ndërmarrja duhet të blejë nga furnitorët të mira dhe shërbime që do të përdoren në aktivitetin ose veprimtarinë e saj. Ka mjaft raste që. tregtuar ose kryer një shërbim çfarëdo. blerja mund të mos kryhet. çmimi. sepse ndërmarrja bëhet pronare e mallit vetëm nga fatura që lëshohet për të. Cikli i dokumenteve të Blerjes Për të prodhuar. zbritjet etj. Në të përshkruhen artikujt që dëshiron të blejë. Ky lloj dokumenti nuk regjistrohet në kontabilitet. që janë: 1. Faturë Blerje (FB) . 2. për livrimin e porosisë dhe ndërmarrjes. Zakonisht ky dokument formulohet pasi është marrë oferta nga Furnitori dhe është negociuar me të. për kryerjen e pagesës përkatëse. 3. Vetëm mbi bazën e këtij dokumenti ndërmarrja mund të bëjë regjistrimin e veprimit të blerjes në llogaritë e saj në kontabilitet. kalohen disa etapa. kushte të pagesës e të livrimit etj. që e merr mallin në ngarkim. 4.Kur malli merret fizikisht furnitori lëshon një dokument livrimi – Fletë Shoqërimin. Në të përshkruhen artikujt. që firmoset edhe nga transportuesi apo personi. sepse ai është thjesht një kërkesë. sasia. koha e livrimit. As ky dokument nuk regjistrohet në kontabilitet. dhe si dokument i marrjes në dorëzim. VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN i.

). 40 Artikujve: Artikujt mund të jenë mallra ose shërbime. nuk kontabilizohet. klientin dhe natyrën e veprimit. që kryhen me dokumentet e mësipërme. FHM konsiderohet si dokument i brendshëm dhe. Çek. në dyqane).. kryhet me marrjen e faturës ose brenda një afati të miratuar nga shitësi. 68 ..) ii. Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes Fatura përbëhet nga dy pjesë: nga “koka” dhe nga “trupi”. Pagesa. Koka: përmban informacione për furnitorin.(Shih në vijim te veprimet me magazinën. Në faturë saktësohen edhe kushtet e përgjithshme të shitjes (livrimi. përbëjnë Ciklin e Blerjes. që përgjithësisht bëhet me dokument të veçantë (Mandat Pagese. kur ajo likuidohet me “para në dorë“ në çastin e marrjes së faturës (p. fatura përmban emrin. vleftën e TVSH dhe totalin e faturës ku përfshihen të gjitha taksat. nga arka apo nga banka). si rregull. Trupi: përmban sasinë e artikujve40.sh. uljet eventuale të çmimeve.. Për furnitorin dhe për klientin. ku secila përmban informacione të domosdoshme për regjistrimin e saktë të saj.Këto 4 veprime. afati i pagesës etj. Ka gjithashtu fatura që shërbejnë edhe si dokumente pagese. Me blerjen mund të lidhet edhe: Pagesa e shumës së faturës. përgjithësisht. Në përgjithësi. Urdhër Xhirimi. Fletë Hyrja në Magazinë (FHM) – Është dokumenti me të cilin magazinieri vërteton marrjen në dorëzim prej tij të mallit dhe futjen në inventar. adresën dhe identifikuesin e tij tregtar (NIPT apo Kodi Fiskal). Kontabilizimi i FHM varet nga skema kontabël (me ndryshim gjendje ose jo).. çmimin për njësi pa TVSH. (Në kontabilitet artikujt e blerë regjistrohen në inventar mbi bazën e Faturës së Blerjes). nga metoda e inventarizimit (periodik apo i vazhdueshëm) dhe veçanërisht nga fakti nëse lëvizja pasqyron ndryshim në klasifikimin kontabël të artikujve që përmban. .

Shembull Fature: Shoqëria “IMB” blen materiale (CD dhe bojë printeri) te shoqëria “Infosoft Systems”. Zbritje tregtare konsiderohen ato ulje në vleftën e faturës që furnitori i bën klientit për: 69 . Kjo e fundit i jep shoqërisë “IMB” faturën e mëposhtme: iii. Vlerësimi i elementeve të Faturës Zbritjet në faturë Furnitori mund t’i akordojë klientit zbritje të natyrës tregtare ose financiare.

45 Afati i maturimit – është afati ose data kur duhet të paguhet fatura. mall i mbetur stok. për pagesën44 para afatit ose kur paguan “cash”. por në llogarinë e detyrimeve që ka klienti ndaj ndërmarrjes. Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes Kontabilizimi varet nga: mënyra e pagesës. sipas afatit dhe mënyrës së pagesës. Në regjistrimin e një fature duhet dalluar çmimi i blerjes pa taksa nga çmimi i blerjes që përfshin taksat (TVSH etj. në frëngjisht: remise. ii. 41 defekte – kjo lloj ulje quhet në anglisht: rebate. që vendoset mbi konsumimin. nuk bëhet në faturë. sepse shumat e derdhura si taksa (TVSH) i kalohen Shtetit nga ndërmarrja. Taksat në faturë TVSH (Tatimi mbi Vlerën e Shtuar) është një tatim i tërthortë. tërësinë43 e veprimeve që e lidhin atë me një klient të veçantë gjatë një periudhe të caktuar. në italisht: sconto. Mënyra e Pagesës Ka disa mënyra pagese. iii. për shembull. 44 pagesën – kjo lloj ulje në anglisht : discount. Ai përcaktohet në përqindje mbi çmimin e shitjes ose të shërbimit.). 70 .i. (Kjo ulje. defekte41 në cilësi. iv. Afati i pagesës lidhet përgjithësisht me datën e livrimit dhe afatin e maturimit45 të faturës. e menjëhershme ose me afat pagese. sasinë42 e blerjes (blerje me shumicë) apo nga rëndësia e klientit.) Zbritje financiare konsiderohen uljet në vleftë që akordohen. në frëngjisht: escompte. në frëngjisht: rabais. Zbritjet tregtare nuk regjistrohen në të njëjtën mënyrë me ato financiare. në frëngjisht: restourne. vonesa në livrim. që shënohet në disa fatura kur është i ndryshëm nga data e faturës. në italisht:ribasso. përgjithësisht. 42 sasinë – kjo ulje quhet në anglisht: discount. 43 tërësinë – kjo ulje quhet në anglisht: rebate.

Nëngrupi i saj varet nga lloji i artikullit. afatgjatë apo qarkullues. fatura dhe pagesa mund të regjistohen bashkë (vetëm një herë) meqenëse pagesa bëhet njëkohësisht me livrimin e mallit. mallra(605) etj. TVSH 110 lekë dhe vleftë me TVSH 660 lekë.- lloji i zbritjes. o TVSH e Faturës së Blerjes quhet “TVSH e zbritshme”. për blerjen në fjalë. 1 pako me 10 copë CD Shteti TVSH e zbritshme Arka Totali Sqarime: o Blerja e artikujve qarkullues që nuk magazinohen (materiale të para. 71 . Regjistrimi në ditarin e ndëmarrjes IMB Ref 10 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr . magazinohet apo jo. a Varësia nga mënyra e pagesës Rasti 1: Faturë direkt e pagueshme46. IMB blen nga Infosoft Systems vetëm 1 pako me 10 CD me vleftë pa TVSH 550 lekë. Në këtë rast.. Për artikujt: materiale të para(601).1 Date Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 4456 531 Vlefta Debi 550 110 660 660 660 Kredi 12 / 04 Blerje. sepse i zbritet detyrimeve ndaj shtetit për TVSH.. prandaj vlefta e TVSH-së shkruhet në Debi të llogarisë 46 direkt e pagueshme: Faturë që paguhet “me para në dorë” (“cash”) me “çek bankar” apo “karta bankare”. tregtare apo financiare. Me faturën Nr . që i përgjigjet vleftës së paguar realisht prej tij. materiale të tjera(602).) regjistrohet direkt në një llogari shpenzime blerje (60…).1 (e ngjashme me atë më sipër). furnitura etj.. por pa zbritje dhe e paguar “me para nё dorë”. Në Ditar duhet të reflektohen: vlefta e blerjes neto pa taksa vlefta e TVSH që duhet paguar vlefta e plotë për t’u paguar nga klienti. lloji artikullit..

3 më sipër) por pa zbritje. prandaj ajo shërben si kundërparti në Kredi (dalje nga llogaria). veç 72 . Në këtë rast. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems 12 17 / 06 UXY …3 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali Shpjegime: o Blerja e artikujve regjistrohet në llogari blerje sipas nëngrupit përkatës..për detyrimet ndaj shtetit. TVSH 1200 lekë dhe vleftë me TVSH 7200 lekë me pagesë të vonuar (shih ilustrimin e faturës nr . për të marrë parasysh detyrimin që ka ndërmarrja për kryerjen e pagesës 2) mbi bazën e dokumentit të pagesës kur bëhet pagesa realisht. regjistrimi ndahet në dy pjesë: 1) mbi bazën e faturës. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 11 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 7200 7200 14400 14400 Kredi 15 / 04 Blerje materiale të para. o Pagesa e plotë kryhet nga “Arka” e IMB. Në ditar duhet të evidentohet: çmimi i blerjes pa taksa. që zvogëlon gjendjen e saj. Rasti 2: Faturë me afat pagese: IMB blen përsëri tek Infosoft Systems me faturën Nr …2 (2 pako CD dhe një bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 (1000 + 5000) lekë. vlefta e plotë që realisht duhet të paguajë klienti për këtë.. ekzistenca e një borxhi ndaj furnitorit për vleftën e plotë. jo sapo kryhet një veprim. Kjo mbahet në llogari sepse ndërmarrja i shlyen detyrimet ndaj shtetit vetëm periodikisht. vlefta e TVSH për t’u paguar. 2 pako CD Blerje material konsumi.

b Varësia nga lloji i zbritjes Rasti 3: Faturë me zbritje tregtare IMB blen përsëri CD e bojë printeri tek Infosoft Systems dhe ai i akordon një zbritje tregtare 5 %. pasqyron pagesën me bankë për shlyerjen e borxhit Furnitorit. Shih faturën Nr …3 (që paraqitëm më sipër si shembull fature). regjistrimi kontabël bëhet me vleftën e zbritur. CD Blerje material konsumi bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori 14 10 / 07 UXY 004 10 / 07 Banka likuidimi i faturës Nr …3 Dt 17/03 Furnitori Totali 47 Totali me zbritje: quhet dhe Totali Neto. që i ka bërë furnitori. veçse në vend të “totalit pa taksa” është “totali me zbritje47 pa taksa”.materiale të para (llogaria 601) dhe veç materiale konsumi (llogaria 606). dmth që ndërmarrja nuk ve në dukje në llogaritë e saj sa ishte vlefta para zbritjes apo zbritjen. o Me regjistrimin e dytë (Ref 12) të Urdhër-Xhirimit Bankar (UXB) ndërmarrja “IMB”. Kjo faturë ka të njëjtat të dhëna në rastin 2. ndërsa totali pa zbritje quhet dhe “Totali Bruto”. veçse tani kreditohet një llogari e të tretëve (401 Furnitori) për të pasqyruar faktin që ndërmarrja “IMB” ka një detyrim pagese. por ka edhe zbritje tregtare. Trajtimi i zbritjes tregtare: Në rastin e zbritjes tregtare. Regjistrimi i faturës (Ref 11) debiton po të njëjtën llogari TVSH –je si në rastin 1. 73 . Trajtimi bëhet si në rastin e regjistrimit të një fature pa zbritje. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 13 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 950 4750 1140 6840 6840 6840 13680 13680 Kredi 17 / 04 Blerje lëndë të parë.

Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB: Ref 13 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 60… 4456 76x 401 512 401 Vlefta Debi 6000 1140 300 6840 6840 6840 13980 13980 Kredi 17 / 04 Blerje. pra. si në rastin 3. por duke e konsideruar tani zbritjen financiare. sepse ndërmarrja e kryen atë më vonë. o Pagesa është regjistruar e veçantë..1 Dt 17/03 Furnitori Totali Sqarime: o Blerja e materialit regjistrohet me vleftën që i përgjigjet vleftës tregtare (pa zbritje) dhe pa taksa. nuk konsiderohet si e sigurtë por si e mundshme dhe duhet regjistruar në një mënyrë që mundëson korrigjim në rastin e mosrespektimit të pagesës në avancë nga klienti. Ai evidenton vleftën me zbritje pa taksa dhe vlerën me zbritje me taksa. 74 .. si në rastin 2. Ulja. vetëm vlefta ndryshon. Trajtimi i zbritjes financiare: Zbritja financiare nënkupton një zbritje me kusht.. Rasti 4: Faturë me zbritje financiare: I referohemi përsëri faturës Nr .Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si në rastin 2..3. CD e bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Zbritje e përfituar Furnitori 14 17 / 06 UXY 005 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr . sepse kryhet vetëm nëse ndërmarrja respekton pjesën e kontratës (domethënë nëse ajo paguan përpara datës së parashikuar).

2 pako CD Blerje material konsumi. konkretisht: Rasti 6: Blerjet me hyrje në inventar Kjo skemë përdoret për aktivet qarkulluese që magazinohen. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems 12 17 / 06 UXY 003 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali 48 Llogaria zbritje e përfituar: Aktualisht nuk është e veçantë në PKP.sh: 766) ose të përdoret llogaria 768 “Të ardhura të tjera financiare”. Ndërkaq ka mjaft raste kur artikujt e blerë magazinohen për t’u konsumuar. më vonë. Për ilustrim. c Varësia nga lidhja me magazinën Në rastet e mësipërme artikujt e blerë nuk magazinoheshin. prandaj në to blerjet trajtohen si shpenzim (debitohet llogaria 60 “shpenzime blerje”). Në këto raste blerja nuk trajtohet si shpenzim por si inventar (gjendje pasurie). le të shohim se si do të kontabilizohej fatura e rastit 2 nëse artikulli “pako CD” do të magazinohej. gradualisht. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 11 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 7200 7200 14400 14400 Kredi 15 / 04 Blerje materiale të para. për të pasqyruar kohën kur merret materiali dhe atë kur bëhet pagesa.o Zbritja regjistrohet më vete si e ardhur financiare. llogaria “zbritje e përfituar“48 (në grupin 76). 75 . o TVSH-ja e llogaritur mbi vleftën me zbritje regjistrohet si në rastin e zbritjes tregtare. o Veprimi regjistrohet gjithmonë në dy kohë. Mund të çelet një llogari e tillë në grupin 76 (p.

Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si në rastin 2 vetëm se në vend të llogarise 601 (shpenzime\ materiale të para) debitohet llogaria 311 (inventar \ materiale të para) . Bëni kujdes ! Në këtë regjistrim artikujt në inventar hynë me çmimin e blerjes sepse nuk kanë shpenzime të tjera.. 2 pako CD Blerje material konsumi. mallra (35). Më konkretisht sipas kësaj skeme regjistrimi në ditar i këtij rasti (Rasti 6) do të ishte: Dok Justifikues Lloj FB Ref 11 Datë 15 / 04 Nr …2 Datë 15 / 04 Përshkrimi i veprimit Blerje materiale të para.. materiale të tjera (312). Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje”. o Artikujt “pako CD” dhe “bojë printeri” ndonëse janë në të njëjtin dokument (faturë blerjeje) trajtohen në kontabilitet me skema të ndryshme. dhe në pjesën e dytë regjistrohej hyrja në inventar (duke anuluar shpenzimin e blerjes). Në vijim. inventar i imët e ambalazh (32). sipas llojit dhe mënyrës së magazinimit. o Ndërsa materialet e konsumit që nuk inventarizohen kontabilizohen njësoj (si në rastin 2) në llogarinë e shpenzimeve përkatëse 606. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. Në pjesën e parë fatura e blerjes kontabilizohej si shpenzim. Në kontabilizimin e blerjeve. te “Veprimet me Inventarin” do të shohim dhe rastet kur ata kanë dhe shpenzime të tjera blerjeje (për shembull transporti) dhe hyjnë në inventar me koston e plotë.. Kur artikujt që magazinohen janë: materiale të para (311). sikur të ishin artikuj që nuk magazinohen. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems Llogaria 611 606 4456 401 311 60311 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 1000 1000 7200 7200 14400 14400 Kredi FHM Hyrje materiale në magazinë Ndryshim gjendje magazine 12 17 / 06 UXY 003 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali 76 . nëpërmjet kreditimit të llogarisë 603 “Ndryshim gjendje në magazinë”. kontabilizimi i faturës ndahej në dy pjesë.

. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB: Ref 15 Datë 17 / 03 Dok Justifikues Lloj FB Nr . ajo në asnjë rast nuk konsiderohet si shpenzim. Rasti 7: Faturë me aktive afatgjata Nëse fatura përmban aktive afatgjata. Le të shohim rastin e faturës në vijim: Shënim: Mallrat do të përdoren për nevojat e vetë ndërmarrjes « IMB » për një afat mbi 1 vit. do të vihej llogaria e bankës 512 nga bëhet pagesa. me regjistrimin e fletë hyrjes në magazinë. shpesh.. por si hyrje në inventar (në llogarinë përkatëse të aktiveve afatgjata. në vend të furnitorit 404.5 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 2182 4456 404 Vlefta Debi 200500 40100 240600 240600 240600 Kredi 19 / 03 Blerje pajisje informatike kompjuter e printer Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Totali Shpjegime: o Regjistrimi prek llogarinë 2182 “Pajisje informatike” e klasës (2) të aktiveve afatgjata dhe jo si në rastet e tjera që prekte llogari shpenzimesh (klasa 6) apo llogari inventari (klasa 3). klasa 2). 77 . o Në vend të llogarisë 401 "furnitorë për mallra e shërbime" është përdorur llogaria 404 “furnitorë për aktivet afatgjata”. o Nëse pagesa e faturës do të ishte direkte.Regjistrimi i hyrjes në inventar bëhej.

përbëjnë Ciklin e Shitjes.me të cilën magazinieri vërteton daljen e mallit nga magazina dhe dorëzimin e tij personit marrës.Faturë Shitjeje Veprimet. që kryhen me dokumentet e mësipërme. ii. Si në rastin e blerjes.Fletë-Shoqërimi (Dokument Livrimi) . VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN i. Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes Regjistrimi i veprimeve të shitjes ndjek të njëjtën logjikë si te veprimet e blerjes. kontabilizimi varet nga: mënyra e pagesës.Urdhër-Shitja . 78 . por në vend që të regjistrohen veprimet në llogaritë e klasës 6. edhe në rastin e shitjes. Fletë Dalje nga Magazina (FDM) .Oferta . FDM konsiderohet si dokument i brendshëm dhe në përgjithësi ashtu si FHM nuk kontabilizohet. që përgjithësisht bëhet me dokument të veçantë (nga Banka apo nga Arka). lloji i artikullit.3. Cikli i dokumenteve të Shitjes Veprimi i shitjes kalon në etapa të ngjashme me ato të blerjes: . Fatura: Baza për regjistrimin e veprimeve të Shitjes Në ciklin e shitjes përfshihen edhe: Arkëtimi i shumës së faturës. Le t’u rikthehemi faturave që përdorëm në veprimet e blerjes nga IMB dhe të shikojmë se si ato regjistrohen në llogaritë e ndërmarrjes «Infosoft Systems» për të cilën ato shërbejnë si Fatura Shitjeje. lloji i zbritjes. ato regjistrohen në llogaritë e klasës 7 dhe për TVSH-në në vend të llogarisë 4456 përdoret llogaria 4457.

prandaj duhet të pasqyrohet edhe kjo dalje. Në këtë rast.çmimi i shitjes pa taksa. gjysmë produkte.vlefta e TVSH-së së mbledhur. Në ditar evidentohet: . . 79 . Fatura e Shitjes (FS) është dokumenti që njëkohësisht justifikon daljen e mallit nga inventari (shpenzimin e tij).a Varësia nga mënyra e pagesës Rasti 1: Faturë direkt e pagueshme I referohet faturës së mësipërme si te Rasti 1 i blerjes pa zbritje dhe me pagesë direkte me marrjen e mallit. . Nëngrupi i saj varet nga lloji i artikullit. Përgjithësisht. Regjistrimi në ditarin e “Infosoft Systems“ Ref …1 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …1 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 531 35 605 Vlefta Debi Kredi 550 110 660 460 460 1120 1120 12 / 04 Shitje mallra. 1 pako CD me 10 copë Shteti TVSH e pagueshme Arka Inventarë.vlefta që duhet paguar dhe që paguan klienti në dorë. . të cilat janë në inventar me një kosto blerjeje prej 460 lekë. pa zbritje me pagesë direkte. dalje malli i shitur Shpenzime blerje malli Totali Sqarime: o Shitja e artikujve afatshkurtër (produkte.shpenzimi i kostos së blerjes së mallit me të cilin ishte inventarizuar dhe bëhet pakësimi i inventarit. mallra. faturë shitjeje mallrash (1 pako CD) me vleftë shitjeje pa TVSH 550 lekë dhe TVSH 110 lekë). meqenëse pagesa bëhet njëkohësisht me marrjen e faturës. veprimi i shitjes (livrimi dhe pagesa) regjistrohet vetëm një herë mbi bazën e faturës. Pra.… ) regjistrohet direkt në një llogari “të ardhura nga shitja” (70…).

Për artikujt: produkt i gatshëm (701). punime e shërbime (704). o Pagesa e klientit kryhet direkt (“me para në dorë”).vlefta e TVSH-së së mbledhur. veprimi regjistrohet në dy etapa: 1) mbi bazën e faturës dhe 2) mbi bazën e dokumentit të pagesës.ekzistenca e një kredie dhënë klientit. 80 . me afatin e pagesës.” Rasti 2: Faturë me afat pagese Ky rast i referohet të njëjtës faturë Nr …2 (si te rasti 2 i blerjes më sipër). . që rrit gjendjen e saj. mall (705). pa zbritje me pagesë të vonuar.vlefta që duhet paguar nga klienti dhe që i korrespondon vleftës së paguar më vonë nga ky. prandaj shkruhet në Kredi të llogarisë së detyrimeve ndaj shtetit. Në këtë rast. Prandaj kreditohet llogaria 35 “Mallra” për vleftën me të cilën mbahej në magazinë artikulli (koston e blerjes që është 460 lekë) dhe debitohet si kundërparti llogaria 605 “Blerje/Shpenzime mallrash.shpenzimi i kostos së blerjes së mallit me të cilin bëhet pakësimi i inventarit.. prandaj llogaria “Arka” shërben si kundërparti në Debi (hyrje në llogari). … o TVSH e Faturës së Shitjes është “TVSH e pagueshme”. Faturë shitjeje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 lekë dhe TVSH 1200 lekë).. pa zbritje me pagesë të vonuar. . . nënprodukte (703). o Pjesa me sfond jeshil është pjesa e daljes nga inventari si shpenzim i blerjes. .çmimi i shitjes pa taksa. produkt i ndërmjetëm (702). Në ditar evidentohet: . që janë në inventar me një kosto blerjeje prej 4800 lekë.

2 pako CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB Inventarë. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli …3 17 / 06 UXK …3 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15 / 04 Klienti IMB Totali Shpjegime: o Regjistrimi i parë i Faturës (ref …2) ka ndryshim nga ajo e rastit 1.” o Regjistrimi i dytë. me 49 Duke e konsideruar që kosto e blerjes është sa shpenzimi i blerjes. së bashku me shitjen regjistrohet edhe dalja nga inventari si shpenzim blerjeje. se në vend të bankës. 81 . b Varësia nga lloji i zbritjes Rasti 3: Faturë me zbritje tregtare Le t’i referohemi të njëjtës faturë si te Rasti 3 i blerjes. ref …3) pasqyron veprimin e pagesës që bën klienti “IMB” për shlyerjen e borxhit të tij ndaj ndërmarrjes “Infosoft Systems”... Urdhër Xhirim Klienti (UXK. Faturë shitje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 lekë. o Njësoj si në rastin 1 (pjesa me ngjyrë jeshile). debitohet një llogari e të tretëve (Klienti) për të pasqyruar faktin që ndërmarrja “IMB” ka një detyrim pagese.Regjistrimi në ditarin e «Infosoft Systems» Ref …2 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 6000 1200 7200 4800 4800 7200 7200 14400 14400 15 / 04 Shitje mallra. Prandaj kreditohet llogaria 35 “Mallra” për vleftën e kostos me të cilën mbaheshin në magazinë (që është 4800 lekë) dhe debitohet me të njëjtën vlerë49 si kundërparti llogaria 605 “Blerje/Shpenzime mallrash.

ndryshon vetëm nga fakti që këtu kontabilizohen vlerat me zbritje. Rasti 4: Faturë me zbritje financiare I referohemi të njëjtës faturë si te Rasti 4 i blerjes. domethënë nëse ajo paguan para datës së parashikuar. 82 . me zbritje regjistrohet dhe detyrimi i klientit (6840 lekë). me pagesë të vonuar. Ulja pra nuk konsiderohet si e sigurtë por si e mundshme dhe duhet regjistruar në një mënyrë që të lejojë korrigjim në rastin e mosrespektimit të pagesës në avancë nga klienti. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes «Infosoft Systems » Ref …4 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 5700 1140 6840 4800 4800 6840 6840 18480 18480 17 / 04 Shitje mallra. vlefta e TVSH pas zbritjes 1140 lekë. Në këtë rast. me pagesë të vonuar. me zbritje financiare 5%. që janë në inventar me një kosto blerjeje prej 4800 lekë. Faturë shitje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri). CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB Inventarë.zbritje tregtare 5%. Si vleftë e shitjes pa TVSH merret vlefta me zbritje (5700 lekë) dhe si vleftë e TVSH korresponduesja e saj me zbritje (1140 lekë). vlefta me zbritje pa TVSH është 5700 lekë. (vleftat e kostot janë po ato të rastit 3 më sipër). dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli …5 10 / 07 UXK …4 17/07 Banka likuidimi i faturës Nr …1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si skemë me atë të faturës 2 në rastin e mësipërm. ulja do të kryhet vetëm nëse ndërmarrja (IMB) respekton pjesën e kontratës.

c Varësia nga magazina Për mallrat që magazinohen veprimi i shitjes shoqërohet me daljen nga magazina si më sipër. grupi 6 i shpenzimeve financiare). CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Ulje e akorduar Klienti IMB Inventarë. sepse fatura e shitjes shërben edhe si dokument justifikues për daljen nga magazina. (Shih veprimet me inventarin.Regjistrimi në ditarin e “Infosoft Systems”50 Ref …5 Datë 17 / 03 Dok Justifikues Lloj FS Nr …4 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 66x 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 6000 1140 300 6840 4800 4800 6840 6840 13980 13980 17 / 04 Shitje mallra. Në rastet e veçanta të shitjes së mallrave të painventarizur ose të inventarizuar me vlerë jo të plotë bëhet pakësimi i shpenzimeve përkatëse të mallit të shitur. o Pjesët e tjera janë njësoj si në rastin 3. si vleftë e TVSH merret ajo me ulje dhe debitohet një llogari shpenzimesh financiare “Zbritje e akorduar” për uljen e akorduar prej 300 lekë. 83 . këtu si vleftë shitje pa TVSH merret ajo pa zbritje (6000 lekë).) 50 Ulje e akorduar = Rekomandohet të jetë një llogari e veçantë 66x (dmth në klasën 6 të shpenzimeve. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli Banka likuidimi i faturës Nr …1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali 50 …6 17 / 06 UXK …5 17/06 Shpjegime: o Në ndryshim me rastin 3 kur zbritja ishte tregtare.

. sipas kësaj skeme.. CD e bojë. Shitja e një aktivi afatgjatë është një rast i veçantë. regjistrimi në ditar i rastit 3 (të shitjes) do të ishte: Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes ”Infosoft Systems” Ref …4 Datë 17/04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 351 6035 Vlefta Debi Kredi 5700 1140 6840 4800 4800 6840 6840 18480 18480 17/04 Shitje mallra. mallra” përdoret llogaria 6035 “Ndryshim gjendje mallra…” Shënim: Rastet e mësipërme janë raste të shitjes së aktiveve qarkulluese. kontabilizimi i faturës së shitjes ndryshonte vetëm në pjesën e dytë (me ngjyrë jeshile).Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje” të shitjeve. Në kontabilizimin e shitjeve.”Ndryshim gjendje magazine”. Kjo sepse. Në këtë pjesë dalja nga inventari bëhej me kundërparti llogarinë 603 “Ndryshim gjendje në magazinë”... CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB FS …1 17/04 Dalje nga magazina për shitje. 84 . të gjitha hyrjet dhe daljet nga inventari bëhen me kundërparti llogarinë 603. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. që trajtohet më poshtë. mbas amortizimit. sipas kësaj skeme. …5 10/07 UXK …4 17/07 Banka likuidimi i faturës Nr…1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali 512 411 Shpjegime: o Siç shihet ndryshon vetëm llogaria kundërparti e llogarisë 35 “Mallra” që në vend të llogarisë 605 “Blerje. Për konkretizim.

VEPRIMET ME INVENTARIN i. b Metodat e regjistrimit të inventarit Për regjistrimin e veprimeve të magazinës dhe evidentimin e inventarit përdoren dy metoda: o Metoda e inventarit të vazhdueshëm o Metoda e inventarit të ndërmjetëm Metoda e inventarit të vazhdueshëm: Sipas kësaj metode. regjistrohet si hyrje në inventar (kontabilitet). ose . ndërsa kur del nga magazina regjistrohet si dalje nga inventari. ndërtesa. çdo aktiv. ose .…).në formë materialesh apo furnizimesh për t’u përdorur në procesin e prodhimit ose në kryerjen e shërbimeve. prodhimet. në fillim të 51 Në mallrat hyjnë dhe pronat e paluajtshme (si toka. në momentin që blihet dhe magazinohet.e mbajtura për shitje (mallrat51. Inventari dhe Metodat e Regjistrimit a Ç’është inventari ? Inventaret përbëhen nga aktivet: . Metoda e inventarit të ndërmjetëm Bazohet në evidentimin e gjendjes së inventarit në periudha të caktuara.që ndodhen në procesin e prodhimit. …) kur ato blihen për rishitje. Kjo metodë jep një gjendje faktike të inventarit në çdo çast. 85 . Në këtë rast ato trajtohen si pjesë e inventarit.4. Kjo metodë rekomandohet sidomos kur artikujt kanë një vlerë të konsiderueshme.

nga 52 Lëvizje e brendshme quhet lëvizja nga një magazinë (vend stokim) në një tjetër pa ndryshim të gjendjes fizike të artikullit. 86 . kostot inxhinierike. c Kosto e inventarit Në standardet e kontabilitetit. Zakonisht këtij dokumenti i bashkëngjitet një kopje e dokumentit justifikues (faturë blerjeje. ii. pagat e punonjësve të prodhimit dhe shpenzimet për ta (sigurimet. zakonisht. çmimi i magazinimit apo kostoja e prodhimit. deri në sjelljen e inventarit në vendin dhe gjendjen që duhet. FHM përgjithësisht nuk kontabilizohet. detyrimet doganore.. Në koston e prodhimit përfshihen kostot direkte e ato indirekte që lidhen me atë prodhim: b) Kosto direkte: materialet e prodhimit. humbjet teknike.. jo në çdo çast por. ngrohja e ndriçimi.. Kjo metodë e jep gjendjen e inventarit. Në koston e blerjes përfshihet: çmimi i blerjes. ..periudhës dhe në fund të periudhës dhe kontabilizohet vetëm kjo gjendje dhe jo çdo hyrje apo dalje nga magazina. Në të përshkruhen artikujt. . sasia e bërë hyrje. në çastin kur bëhet inventarizimi.. siguracioni i mallit e kosto të tjera. periodikisht. në fund të periudhës ushtrimore. Dokumentet e Magazinës Veprimet me inventarin bazohen në dokumentet e magazinës. inventari (në magazinë) mbahet me kosto blerjeje apo prodhimi dhe jo me çmimin e blerjes. Kjo metodë përdoret kur aktivet janë artikuj të imët e me vlerë relativisht të vogël. Fletë Hyrje Magazine (FHM) – është dokumenti me të cilin ndërmarrja bën hyrje në magazinë artikujt e blerë apo të prodhuar.. kosto e transportit. që janë: 1. FHM plotësohet nga magazinieri që e merr në dorëzim artikullin dhe firmoset edhe nga personi që e sjell.). firot. …). mirëmbajtja. vlefta etj.. c) Kosto indirekte: Qeraja. kompensimet. fletë dalje prodhimi. Ajo kontabilizohet vetëm në rastet kur artikulli qarkullues bën lëvizje të brendshme52duke ndryshuar klasifikimin kontabël (për shembull.

…). periodikisht ose në rastet kur kërkohet të verifikohet gjendja fizike (faktike). 2. përdoret në rastet kur magazina luan edhe rolin e pikës së shitjes. .. Fletë Dalje Magazine (FDM) – është dokumenti me të cilin ndërmarrja bën dalje nga magazina artikujt për shitje.material konsumi që nuk magazinohet në material që magazinohet. Në mbyllje të ushtrimit kjo është një kërkesë e detyrueshme e standardeve të kontabilitetit. për prodhim. diferencat. Zakonisht këtij dokumenti i bashkëngjitet një kopje e dokumentit justifikues (faturë shitjeje.. Fletë Dalje Faturë54 (FDF) që luan rolin e FDM dhe të FS.. PVM kontabilizohet kur këto diferenca kanë ndikim në gjendjen e pasurisë së ndërmarrjes.është dokumenti që përdoret për të kryer inventarizimin në magazina. Plotësohet nga magazinieri dhe firmoset edhe nga personi që e merr në dorëzim artikullin. Kartela e Artikullit56. 56 Kartela e Artikullit . FDM përgjithësisht nuk kontabilizohet. nga gjendje te të tretët në gjendje në magazinë. FIM përdoret edhe për kontabilizimin e inventarit sipas “metodës së inventarit të ndërmjetëm”. vjedhjet në magazinë. 4.). Verifikimi i gjendjes dhe plotësimi i FIM kryhet nga një komision i përbërë prej të paktën 3 vetësh. Proces Verbal (Magazine) (PVM) . për shërbim apo për në ndonjë magazinë tjetër. . njësi shitje e prodhimi.. 54 Fletë Dalje Faturë – quhet dhe Fletë Dalje e Jashtme. Këto janë 4 dokumentet më të përdorshme për lëvizjet e inventarit. ka dokumente të tjera (jo kontabël) ndihmëse të administrimit fizik të gjendjes së inventarit. Ajo kontabilizohet vetëm në rastet kur kontabilizohet dhe FHM. Ka dhe dokumente të tjera të kombinuar si: Fletë Hyrje Faturë53 (FHF) që luan rolin e FHM dhe të FB. 53 Fletë Hyrje Faturë – quhet dhe Fletë Hyrje e Jashtme. 55 Regjistri i Magazinës .ku regjistrohen të gjitha hyrjet e daljet e një artikulli. urdhër i brendshëm. nga materiale të para në mall dhe anasjelltas. por për artikujt që dalin. si: Regjistri i Magazinës55.ku regjistrohen FHM dhe FDM për evidentimin e tyre. FDM ka përmbajtje të njëjtë me FHM. Fletë Inventari (Magazine) (FIM) . 3. 87 . në rastet kur nuk ka faturë blerjeje.është dokumenti që përdoret për të evidentuar dëmtimet. Përveç këtyre.

te autoriz Nr.. 1 Date 18. FLETE .). referimin e dokumentit justifikues (faturën.04. vleftën totale të artikullit dhe totalin e të gjithë artikujve që përfshin dokumenti... Për këtë magazinieri i “IMB” plotëson Fletë Hyrjen e mëposhtme: Subjekti Instituti i Modelimeve në Biznes Emri mbiemri pers. datë.2007 Lloji e targa mjeti trans Njesia Pako Adresa ku shkon malli Magazina nr.a Fletë Hyrja e Magazinës (FHM) FHM.. ashtu si fatura.) për dorëzuesin dhe marrësin në dorëzim. Trupi: përmban sasinë e artikujve. 1 Emertimi i mallit Pako me 10 CD Sasia 2 Çmimi 475 Vlefta 975 975 Emri Mbiemri e nenshkrimi Magazinieri Marresi ne dorezim Transportuesi Llogaritari 88 . koston e magazinimit për njësi.. destinacionin. Shembull Fletë Hyrje Shoqëria “IMB” bën hyrje në magazinë materialet (CD dhe bojë printeri) të blera me faturën 001 te shoqëria Infosoft systems. 1. Koka: përmban informacione identifikuese (nr.HYRJE Nr.. njësinë ekonomike apo magazinën.. përbëhet nga dy pjesë: nga “koka” dhe nga “trupi” ku secila përmban informacione të domosdoshme për regjistrimin e saktë të saj.

1. 6 Datë 21/05. sepse trupin e kanë të njëjtë. Në të shënohen artikujt që dalin nga magazina.b Fletë Dalja e Magazinës (FDM) FDM është krejt e ngjashme me FHM si në formë dhe në përmbajtje. Përveç këtyre i detyrohet transportuesit për transportin 2000 lekë (Faturë shërbimi Nr . me çmimin e blerjes.. Qëllimi është evidentimi i gjendjes fizike dhe kontabile të inventarit. Madje kur ka lëvizje nga një magazinë në tjetrën FDM e njërës shërben si FHM për tjetrën. përgjithësisht.. Datë 25/05) Le të shohim si regjistrohet hyrja në inventar e printerave. dy printera me 90 € copa (2 x 90 = 180 euro = 22050 lekë. që likuidohen në vend me Çek Bankar.. Janë dokumente që plotësohen me komision.. Mirëpo hyrja në inventar kërkohet të bëhet me koston e blerjes ndaj kontabilizimi i hyrjes në magazinë duhet të jetë i tillë që vlefta e artikullit në inventar të rëndohet dhe me shpenzimet e tjera përkatëse të blerjes. 89 . iii. Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar Veprimi i blerjes së një artikulli shoqërohet me veprimin e hyrjes së tij në magazinë. FIM dhe PVM janë dokumente që ngjajnë me FHM me specifikat përkatëse. c Dokumente të tjera të magazinës FHF dhe FDF janë të ngjashme në formë. sipas artikujve apo i ndryshimeve që ka pësuar ai. Hyrje e mallrave në magazinë Shembull: Infosoft Systems blen në import (si mall) me Faturën Nr.1 Dt 29/ 05) paguan Taksë dogane 3000 lekë dhe TVSH 4410 lekë.5 lekë/euro). Rasti 1: Vlerësimi fillestar. te koka ka ndonjë informacion plus me që shërbejnë dhe për magazinën. përkatësisht me FB dhe FS. kursi 122. Për çdoganimin e tyre (me FLD Nr .

që fillimisht do magazinohen për shitje. por në 57 Fletëdoganimi – është dokumenti që lëshon Dogana për çdoganimin e mallit. tarifa doganore Banka likuidimi i FLD Nr …1 Dt 29 /05 Shpenzim. që njihet si shpenzim transporti për blerje (Debitohet llogaria 632 “Shpenzime transporti për blerje”) dhe si detyrim pagese që ndërmarrja i ka transportuesit (Kreditohet llogaria 401 “Furnitori”). ndaj debitohet llogaria 35 “Mallra” dhe kreditohet llogaria 401 “Furnitori” për të evidentuar detyrimin që kemi për likuidimin e kësaj fature. transport malli për blerje printeri Detyrim ndaj transportuesit (furnitor) Llogaria 4456 632 512 6271 401 35 401 632 6271 35 Vlefta Debi 4410 3000 7410 2000 2000 22050 22050 3000 2000 5000 36460 36460 Kredi 8 9 10 29/05 29 / 05 29/05 FB FB FK 21 / 05 Blerje dy printera Furnitori 29 / 05 Transferim shpenzime doganore për printera Transferim shpenzime transporti printera Kosto blerje dogane e transport printera Totali Shpjegime: o Transaksioni i parë (ref 7) bazohet në Fletëdoganimin57 (FLD) dhe në Çekun bankar (ÇYB). TVSH). Akcisa.Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems Ref 7 Datë 29 / 05 Dok Justifikues Lloj FLD ÇYB Nr …1 …4 .1 …6 001 Datë 29/05 10/07 25/05 Përshkrimi i veprimit Shteti TVSH e zbrit. sepse për mallrat e importit përllogaritet nga Dogana.. o Transaksioni i tretë (ref 9) bazohet në faturën e blerjes (FB) të printerave. 90 . o Transaksioni i katërt (ref 10) nuk bazohet drejtpërdrejt në ndonjë faturë. Mbi bazën e FLD debitohet llogaria 632 “Shpenzime. TVSH e zbritshme” për vlerën e TVSH.. taksa e tarifa doganore” për vleftën e taksës doganore të paguar (3000 lekë) si dhe llogaria 4456 “Shteti. o Transaksioni i dytë (ref 8) pasqyrohet me regjistrimin e faturës së transportuesit (FB). (2 printerat në Doganë) Taksa. në të cilin shënohen detyrimet që mbahen në doganë (taksa Doganore. Meqë pagesa e këtyre detyrimeve bëhet e menjëhershme (me Çek bankar) si kundërparti është kredituar llogaria “Banka” për shumën e paguar në doganë (7410 lekë).

për të llogaritur koston e daljes nga inventari të artikullit dhe për të vlerësuar koston e gjendjes së inventarit. 58 FIFO – Është shkurtimi i fjalëve angleze “First In. bëhet në një fazë të dytë. Ndaj kreditohen llogaria 632 “Shpenzime. sepse shpërndarja e këtyre shpenzimeve dytësore të blerjes. Vini re! Taksa e doganës dhe shpenzimet e transportit të printerave mund të ishin kontabilizuar që në fillim (ref 8 dhe ref 9) në debi të llogarisë 35 “Mallra”. o Mesatare e ponderuar Kosto e daljes së artikujve llogaritet si mesatare e ponderuar e gjendjes në fillim dhe hyrjeve të tyre (të blera ose të prodhuara) gjatë periudhës. dalje e parë”) LIFO59 (“hyrje e fundit. rekomandohen këto metoda: Mesatarja e ponderuar FIFO58 (“hyrje e parë. në shumicën e rasteve.” dhe debitohet llogaria 35 “Mallra” për shumën e tyre 5000 lekë. taksë doganore” dhe llogaria 6271 “Shpenzime transporti…. Kjo metodë është aktualisht më e rekomanduara. dalje e parë”). iv. Me fjalë të tjera me këtë veprim anullohet shpenzimi i doganës dhe shpenzimi i transportit dhe vlefta e tyre bashkohet me vleftën e printerave në llogarinë “mallra”.Është shkurtimi i fjalëve angleze “Last In. [Veprime të tilla transferimi dhe korrigjimi kryhen formalisht me Fletë Kontabël (FK)].përllogaritje të brendshme. mbasi shqyrtohen të gjitha shpenzimet dhe të gjithë artikujt që përfshihen në to. Ky transaksion pasqyron transferimin e shpenzimeve të taksës doganore dhe të transportit të printerave nga llogaritë e tyre të shpenzimeve në llogarinë inventar. Vlerësimi i Kostos së Inventarit Në përgjithësi. o Transaksioni tretë dhe i katërt (ref 9 e 10 me ngjyrë jeshile) i përkasin të dyja hyrjes në magazinë të printerave dhe së bashku përbëjnë koston e plotë. Mirëpo ne preferuam skemën e mësipërme. si pjesë përbërëse e kostos së blerjes. Fist Out” 91 . Fist Out” 59 LIFO .

elementet gjendje e inventarit janë ato që janë blerë apo prodhuar më të fundit. Kjo metodë përdoret vetëm në raste specifike.07 25.01.07 05. 25 janar bleu 2500 copë me 32 lekë/copa . Për këtë arsye.0 35. dalje) në kartelën e këtij artikulli. 14 janar shiti 1600 copë .01. gjendja e artikullit «CD» më 1 janar 2007 ishte 50 copë me vleftë gjithsej 2000 lekë. gjatë janarit u kryen këto veprime: 5 janar Infosofti bleu 2000 copë me 35 lekë/copa .619.000.4 1300 92 . gjendje janë elementet që janë blerë apo prodhuar në fillim.2381 35.3469 32.0 74.07 22.01.07 14. dalje e parë”) Sipas kësaj metode supozohet se elementet që janë blerë në fund shiten apo dalin nga njësia të parët. në fund të periudhës.571.000.3469 Vleftë 4.o FIFO (“hyrje e parë.0 7.2381 35.2381 32. dalje e parë”) Sipas kësaj metode supozohet se elementet që janë blerë në fillim shiten apo dalin nga njësia të parët. 22 janar shiti 200 copë .381.0 17.2381 56.01. 28 janar shiti 1500 copë. o LIFO (“hyrje e fundit. a) Sipas metodës së “Mesatares së Ponderuar” Kartela e Artikullit “CD Nr Rend 1 2 3 4 5 Data 01.4 90. Shembull Në magazinën e Infosoft Systems.01.571.0 10.0 2500 32 80000 1500 32.4 42.051.2381 35.01.6 Gjendje Vleftë Sasi 100 2100 500 300 2800 Çmim 40 35 Sasi Çmim Çmim 40. Në fund të periudhës.07 28.047.3469 48.07 Hyrjet Sasi 100 2000 Daljet Vleftë 4000 70000 1600 200 35. Le të llogarisim gjendjen e artikullit CD në magazinë duke bërë regjistrimet e lëvizjeve (hyrje.520.

o Mund të provohet lehtë se çmimi mesatar i gjendjes nuk ndryshon.01.000 41. Prandaj sasia e daljes prej 1600 copë është ndarë në dy pjesë (100 copë me 40 lekë.Sqarime: o Në hyrje artikujt regjistrohen njësoj.07 25. me çmimim e gjendjes së datës 01.500 80.000 52.07 28. kur regjistrojmë një dalje të artikullit.01.07 dhe 1500 copë me 35 lekë me çmimin e hyrjes së parë).07 14. me metodën FIFO. artikujt regjistrohen me çmimin njësi sa hyrja më e parë. ai mund të ndryshojë vetëm kur regjistrojme një hyrje. 10 e Kartelës së Artikullit.000 70.000 17.01. o Në përfundim gjendja në sasi është e njëjtë.si mesatare e ponderuar. në të gjitha metodat.500 7. me të dyja metodat. b) Sipas metodës “FIFO» Kartela e Artikullit “CD” me FIFO Nr Rend 1 2 3 4 5 Data 01. Në rastin e metodës "FIFO" vlefta është sa çmimi i blerjes së fundit.07 05. 60 Llogaritet .500 10.07 Hyrjet Sasi 100 2000 Daljet Vleftë 4000 70000 100 1500 200 40 35 35 35 32 4. 32 lekë/copë. por në vleftë ajo ndryshon.600 2500 32 80000 300 1200 Sqarime: o Në dalje.01.500 38.01.07 22.000 10. që llogaritet60 nga pjesëtimi i «Vleftë Gjendje» me «Sasi Gjendje». o Në dalje artikujt regjistrohen me çmimin njësi.400 Gjendje Vleftë Sasi 100 2100 2000 500 300 2800 2500 1300 Çmim 40 35 Sasi Çmim Vleftë 4. 93 . te kolona nr. me çmimin njësi sa kostoja e blerjes.01.500 90.000 74.01.

dalja bëhet duke e vlerësuar koston njësi me njërën nga metodat e vlerësimit të inventarit (mestare të ponderuar. i cili në bazë të proces verbalit të magazinës (PVM) përkatëse (dhe FDM) bëhet dalja nga inventari. 632 dhe 6271. prandaj me këto vlera debitohen llogaritë përkatëse 605. FIFO etj. taksë dogane Shpenzim. taksa e doganës 1500 (= 300/2) lekë. 94 . Kjo dalje bazohet në Faturën e shitjes (FS). Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari Nëse shitet një artikull i magazinuar. Kostua e plotë e printerit me të cilin është regjistruar në inventar është 13525 lekë [(22050 + 5000) /2]. me koston e plotë të blerjes 13525 lekë. Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems: Ref …11 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FDM Nr …1 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 35 605 632 6271 Vlefta Debi 11025 1500 1000 13525 13525 Kredi 13525 17 / 06 Dalje jashtë përdorimit e printerit Shpenzim blerje malli Shpenzim. Përgjithësisht rekomandohet “mesatarja e ponderuar”. o Kjo dalje përbën një shpenzim për ndërmarrjen që përbëhet nga: vlefta e blerjes 11025 (= 22050/2) lekë. Në rastet kur kemi disa hyrje e dalje në inventar. Rasti 2: Dalja jashtë përdorimit Le ta zëmë se gjatë qëndrimit në magazinë është dëmtuar një “printer”. sepse vetëm kur del nga inventari ai trajtohet si shpenzim.v. shpenzimi i transportit 1000 ( = 2000/2) lekë.) në përputhje me udhëzimet specifike kontabile. transport për blerje Totali Shpjegime: o Dalja nga inventari pasqyrohet duke kredituar llogarinë 35 “mallra”. shitja duhet të shoqërohet edhe me daljen nga inventari.

përveç rakordimit të gjendjes fizike.Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje” të hyrje-daljeve nga magazina. bëhej sipas skemës: Hyrja në magazinë e mallrave Debi llogaria 35 “Mallra” Kredi llogaria 6035 “Ndryshim gjendje magazine mallra” Dalja nga magazina e mallrave Debi llogaria 6035 “Ndryshim gjendje magazine mallra” Kredi llogaria 35 “Mallra” Kjo skemë në mënyrë analoge përdoret dhe për “materiale të para”. 34. duhet të bëhet ballafaqimi i vlerës së stokut me vlerën e tregut. etj. b Rakordimi me vlerën e tregut Në mbyllje të vitit ushtrimor.. provizioni i stokut. Veprime të tjera me inventarin a Rakordimi me gjendjen fizike Gjendja e inventarit në kontabilitet duhet të rakordohet periodikisht me gjendjen faktike të tij. “produkte” etj. Gjendja e inventarit duhet të rivlerësohet me vlerën neto të realizueshme61 nga shitja e tij.6034 etj.) Po nëpërmjet llogarisë 603 “Ndryshim gjendje magazine” bëhej edhe kalimi nga llogaria e shpenzimeve në llogarinë inventar i shpenzimeve të kostos së artikullit që magazinohej. vi.) dhe llogarinë 6035 me llogaritë përkatëse (6031. Kontabilizimi i hyrje-daljeve nga inventari. mesatare). nëse kjo vlerë është më e vogël se kostua me të cilën është mbajtur në kontabilitet. Diferencat që rezultojnë nga inventarizimi kontabilizohen në varësi të natyrës së tyre (shkakut nga kanë ardhur). sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne.) 61 Vlera e realizueshme e shitjes – është vlera nëse do të shitej me cmimin e tregut duke i zbritur asaj shpenzimet e shitjes 95 . (shih më poshtë. pavarësisht nga metoda me të cilën është vlerësuar (FIFO. duke zëvendësuar llogarinë 35 “mallra” me llogarinë përkatëse të inventarit (31.

Urdhër Xhirimi i tjetrit (UXT) është ai i bërë nga një tjetër për të xhiruar (derdhur) para nga llogaria e tij në llogarinë tonë bankare. Mbi bazën e tij banka panguan personin.është dokumenti që vërteton derdhjen e parave “cash”. Urdhër Xhirimi. 62 “Në dorë” = “Cash” 96 . Dokumentet e Bankës dhe të Arkës a Dokumentet e Bankës Dokumentet bazë të veprimeve me bankën janë: Çeku. emri i të cilit është shënuar në çek. 2. ka madje kufizime tatimore për pagesat “në dorë“ 62 (aktualisht deri 300000 lekë). Ky dokument lëshohet nga banka në momentin e derdhjes së parave. në llogarinë e ndërmarrjes në bankë. i. Tendenca është që të gjitha veprimet e pagesave dhe të arkëtimeve të bëhen nëpërmjet Bankës. Arkëtim Banke. 1. me shumën që shënohet në të. nga vetë ajo apo nga ndonjë person tjetër. 3. Urdhër Xhirimi ynë (UXY) është urdhri që ne i japin bankës për të xhiruar para (paguar) nga llogaria jonë bankare në llogarinë bankare të një tjetri.5. Arkëtim Banke . Urdhër Xhirimi – është dokumenti që përdoret për xhirimin e parave nga një llogari bankare në një llogari bankare tjetër. VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS Ndër veprimet më të shpeshta janë ato të Arkëtimeve dhe të Pagesave që bëhen nëpërmjet bankës ose arkës së ndërmarrjes. Çeku – është dokumenti që përdoret për tërheqjen e parave “në dorë“ nga llogaria bankare.

Shembull Çek Bankar Shembull Urdhër Xhirimi 97 .

Mandat Arkëtimi – vërteton hyrjen e parave në Arkë. dhe personi që derdh paratë. me numër rendor. Ai duhet të nënshkruhet nga arkëtari. jo vetëm arkëtimet nga pagesat. Mandat Pagesa (MP) . Rekomandohet të mbahen blloqe me vete. 1. që vërteton marrjen e shumës në dorëzim.b Dokumentet e Arkës Dokumentet bazë të arkës janë: Mandat Arkëtimi(MA) dhe Mandat Pagesa(MP) Secili prej tyre mbahet në blloqe në tri kopje. por edhe sipas llojit të monedhave. Shembull Mandat Pagese c Kërkesa specifike të likuiditetit Veprimet me paratë (hyrje daljet në arkë e në bankë) kanë disa kërkesa specifike në kontabilitet: 98 . pa korrigjime apo mundësi fshirjeje. nga personi që merr paratë dhe në raste të përcaktuara edhe nga administratori ose i ngarkuari i tij.vërteton daljen e parave nga Arka. Ai zakonisht shoqërohet me urdhrin e pagesës që lëshohet nga administratori ose i ngarkuari i tij. 2. MP duhet të nënshkruhet nga arkëtari.

Ato duhet të regjistrohen në llogari të veçanta. Arkëtim fature në monedhë të huaj “IMB” i shet një klienti të huaj programin “Kontabiliteti Alpha“ dhe.një llogari: vleftat në dy monedha të ndryshme (USD. ii.Një monedhë . pra 300*120 = 36000 lekë. Më poshtë po rendisimin disa veprime të tjera tipike që ndeshen më shpesh dhe mënyrën e regjistrimit të tyre. Kur kryhet pagesa e saj. Një dokument .një njësi: Kalimet nga një arkë në një tjetër. Secila njësi arke apo banke duhet të ketë dokumentin e saj. Të ardhurat dhe detyrimi vlerësohen me kursin në datën e faturës. Euro. pas një muaji. xhirimet nga një bankë në një tjetër apo nga banka në arkë e anasjellas nuk mund të bëhen me një dokument të vetëm. ALL. bazë për likuidimin do të merret vlefta e faturës në euro (300 Euro).…) nuk mund të mbahen në të njëjtën llogari. Veprimet me Bankë Disa veprime të arkëtimeve dhe pagesave ne i trajtuam së bashku me Faturat e Blerjes dhe të Shitjes. kursi i monedhës ka ndryshuar nga 120 lek/euro që ishte në datën e faturës në 125 lek/euro në datën e arkëtimit. Rasti 1. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 16 17 Datë 23 / 06 22 / 07 Dok Justifikues Lloj FS UXK Nr 007 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 701 411 512 411 769 Vlefta Debi 36000 37500 36000 1500 Kredi 36000 23 / 06 Shitje program “Kontabiliteti Alpha” (300 € ) Detyrimi i klientit të huaj 22 / 07 Arkëtim nga klienti i huaj për likuidim fature Likuidim detyrimi sipas faturës Fitim nga ndërrimi i kursit të monedhës Totali Sqarime: o Në pjesën e parë (ngjyrë gri) është regjistrimi i faturës së shitjes (FS) së cilës i referohet arkëtimi. 99 . sipas marrëveshjes.

gjithashtu. debitohet llogaria bankare me vleftën 300*125 = 37500 Lekë. Detyrimi është vlerësuar me kursin e datës së faturës. Fatura është në Euro (Faturën Nr. Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems Ref 9 12 Datë 29 / 05 28 / 06 Dok Justifikues Lloj FB UXY Nr …6 003 Datë Furnitori Përshkrimi i veprimit Llogaria 35 401 512 410 669 Vlefta Debi 22050 22050 22500 22050 450 Kredi 21 / 05 Blerje dy printera 28 / 06 Paguar për blerje printera 180 € Likuidim i detyrimit të furnitorit të printerave Humbje nga ndërrimi i kursit të monedhës Totali Sqarime: o Në pjesën e parë (ngjyrë gri) është regjistrimi i mëparshëm i faturës (FB) së cilës i referohet pagesa. Datë 21/05.5 lekë/euro). Si arkëtim. konsiderohet si humbje dhe debitohet llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore”63. ndërsa llogaria 769 “Fitim nga shkëmbimet valutore e ka pasur numrin 766. o Diferenca prej 1500 lekë (midis detyrimit 36000 lekë dhe arkëtimit 37500 lekë) është nga ndryshimi i kursit të këmbimit (klienti e ka shlyer detyrimin prej 300 €). kur kursi i monedhës ka ndryshuar. ai konsiderohet si fitim dhe kreditohet llogaria 769 “Fitim nga shkëmbimet valutore”. konvertohet me vleftën në datën e kryerjes së veprimit (UXK). pas një muaji. 100 . Pagesë për Fatura në monedhë të huaj Infosoft Systems shlyen detyrimin ndaj furnitorit të printerave të importuar.5 lekë/euro që ishte në datën e faturës në 125 lekë/euro në datën e pagesës). Në rast të kundërt.o Në këtë rast nuk ka TVSH të Shitjes (sepse eksportet përjashtohen). dy printera me 90 € copa (2 x 90 = 180 euro = 22050 lekë. kursi 122. Pagesa bëhet. o Në pjesën e dytë pasqyrohet regjistrimi i pagesës së klientit (arkëtim për shitësin) që kryhet nëpërmjet Llogarisë Bankare. 6. Vlefta e saj. Kur ndryshimi i kursit e rrit gjendjen (arkëtohen më shumë). pra 63 Llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore” e ka pas numrin 666. Rasti 2. (Nga 122.

5) lekë. në rastin e pagesës së energjisë elektrike. përveç detyrimit (që sipas faturës së KESH është 15000 lekë me TVSH) mbahet dhe komision bankar (200 lekë). 101 . Vlefta e saj 180 Euro regjistrohet në kredi të llogarinë 512 “bankë” e konvertuar me kursin pagesës 125 lekë/ euro. mirëpo ky detyrim njihej mbi bazën e kursit të faturës prandaj llogaria e furnitorit duhet të debitohet me 22050 ( = 180 x 122. e shkaktuar nga ndryshimi i kursit të këmbimit. e pakëson gjendjen e parave. pra 22500 (= 180 x 125) lekë. Njihen rastet kur data e regjistrimit nuk përputhet me datën e faturës. Prandaj është e nevojshme të evidentohen të dyja datat: data e regjistrimit dhe data e faturës (dokumentit). o Diferenca prej 450 lekë. Pagesë për shpenzime me komision bankar64 IMB. o Vini re! Fatura është regjistruar kur është marrë dhe jo në datën e faturës (tetë ditë më vonë). Rasti 3. o Në pjesën e dytë pasqyrohet pagesa që i bëhet furnitorit nëpërmjet Llogarisë Bankare.5 = 22050 lekë. o Me pagesën prej 180 Euro detyrimi ndaj furnitorit konsiderohet i shlyer. muaji qershor me komision Paguar energjia elektrike muaji mars Shteti TVSH e zbritshme Shpenzime për shërbime bankare Totali Sqarime: o Llogaria “Banka” kreditohet për të gjithë shumën 15200 lekë (vleftë faturë + komision bankar). prandaj konsiderohet si humbje nga kursi i këmbimit dhe debitohet llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore”. 64 Komision Bankar – Është një tarifë shërbimi (shpenzim) që mban banka për disa lloj shërbimesh. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 18 Datë 20 / 07 Dok Justifikues Lloj UXY Nr 004 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 512 604 4456 628 Vlefta Debi 12500 2500 200 15200 15200 Kredi 15200 20 / 07 Likuidim i KESH-it.180*122.

ujë”) dhe me vlerën e TVSH së faturës (2500) llogaria përkatëse (4456 “Shteti TVSH e zbritshme”).… iii. avull. telefonin. o Shpenzimet për shërbimet bankare evidentohen më vete. që një dokument (MA ose MP) të përmbledhë disa transaksione që prekin llogari të ndryshme. Alban për punën e kryer Shpenzuar për punonjës të jashtëm Shteti . sipas ligjit. Ndaj. i mban tatimin në burim 10 %. nga të tretë. o Kështu veprohet dhe për ujin. sipas faturës së KESH (12500).o Me vleftën e detyrimit. debitohet direkt një llogari shpenzimesh (604 “Blerje energji. për transport 627. Kujdes! Për “shërbimet e tjera” llogaria mund të ndryshojë sipas klasifikimit: për telefonin e postën 626. Veprimet me Arkën Veprimet me arkën janë krejt të ngjashme me ato të bankës. me të cilët nuk mbahet kartelë llogarie e veçantë. Për shembull: Rasti 4. mjafton të zëvendësojmë llogarinë 512 “Banka“ me llogarinë 531 “Arka“. Ndodh.Tatim në burim. postën e mjaft shërbime të tjera. Pagesë për shërbime me tatim në burim “IMB” paguan një punonjës të jashtëm për një punë të bërë prej tij dhe. sidomos në veprimet me arkën. Arkëtari nuk pret një MP (për pagën e punës 40000 lekë) dhe pastaj një MA (për tatimin në burim 4000 lekë) por i përmbledh këto veprime në një MP të vetme (36000 lekë) duke përshkruar secilin prej tyre. me vleftën e komisionit bankar 200 lekë është debituar llogaria 628 “Shërbime Bankare”. punonjës i jashtëm Totali 102 . Regjistrimi në ditar e IMB Ref 19 Datë 20 / 07 Dok Justifikues Lloj MP Nr 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 531 621 442 Vlefta Debi 40000 4000 40000 40000 Kredi 36000 20 / 07 Paguar Z. për qiranë 613.

Sqarime: o Llogaria “Arka” kreditohet për 36000 (= 40000 . …” debitohet me shumën 20000 lekë. ai është një detyrim që ka punonjësi ndaj shtetit. Ky tatim nuk është shpenzim për ndërmarrjen. në këtë rast ajo pret një MP të vetme. duke e ndarë nga shpenzimi tjetër për transport 5000 lekë. o Llogaria 606 “Blerje të pastokueshme. firmës i njihet e gjithë shuma 40000 lekë. 66 Person – Ky mund të jetë “Person fizik” ose “Person juridik”. 65 Furnitura: Materiale e pjesë të ndryshme konsumi rrjedhës me të cilat furnizohet ndërmarrja dhe që nuk inventarizohen. me të cilën debitohet llogaria 6271 “Transport për blerje”. prandaj është kredituar (me vlerën 4000 lekë) llogaria 442 “Shteti. furnitura. me të cilën debitohet llogaria 621 “Personel nga jashtë ndërmarrjes”.tatime e taksa të ndaluara nga të ardhurat e punonjësve …”. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 20 Datë 20 / 04 Dok Justifikues Lloj MP Nr 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 531 606 6271 Vlefta Debi 20000 5000 25000 25000 Kredi 25000 25 / 04 Paguar furnitori për furniturat e transportin… Shpenzuar për blerje furnitura Shpenzuar për transport furnituara Totali Sqarime: o Llogaria 531 “Arka” kreditohet për shumën 25000 (= 20000 + 5000) lekë që është paguar për të dyja këto shpenzime së bashku.4000) lekë që efektivisht kanë dalë nga arka dhe i ka marrë punonjësi. Këto quhen edhe “materiale konsumi”. sipas marrëveshjes që ka bërë me punonjësin. 103 . Rasti 5. o Si shpenzim. Pagesë për disa lloje shpenzimesh “IMB” blen furnitura65 (20000 lekë) dhe paguan për transportin e tyre (5000 lekë) të njëjtin person66. Shteti ka ngarkuar ndërmarrjen që t’ia mbajë këtë detyrim punonjësit. o Ndërmarrja i mban punonjësit të jashtëm “Tatimin në burim”.

531 Kredi 90000 Kontabilizimi i tyre bëhet me kundërparti llogarinë “Xhirime të brendshme” (llog 58…).iv. pavarësisht nga veprimi pasues i derdhjes (p. Xhirimet e Brendshme Xhirime të brendshme kemi kur kemi lëvizje parash nga një llogari në një tjetër llogari likuiditeti.sh: nga banka) duhet të regjistrohet më vete. − tërheqim para nga një arkë dhe i derdhim në një arkë tjetër − tërheqim nga banka dhe i arkëtojmë në arkën e ndërmarrjes dhe anasjellas. 104 . “parimi i pavarësisë në regjistrim” kërkon që veprimi i tërheqjes së parave (p. Ja disa shembuj: − xhirojmë para nga një bankë në një bankë tjetër. regjistrimi në një llogari likuiditeti duhet të bazohet në dokumentin e vetë njësisë (parimi “një dokument – një njësi” ose i përgjegjësisë individuale) 2. Psh: Jo kështu Llog.sh: Euro) i konvertojmë në një lloj monedhe tjetër (p. Kontabilizimi i këtyre transaksioneve nuk duhet të bëhet direkt. − tërheqim nga një llogari (banke ose arke) një lloj monedhe (p. Kjo sepse: 1.sh: lek) dhe i derdhim në llogarine përkatëse.sh: në arkë). 512 Debi Kredi 90000 Debi Llog.

Le t’i ilustrojmë këto transaksione me dy shembuj: Rasti 5. o Këto dy veprime janë krejt të pavarur nga njëri . Tërheqje nga arka Euro dhe kthim në Lekë “IMB” i duhen lekë për të bërë një pagesë nga arka. madje ato mund të bëhen në ditë të ndryshme (regjistrimi i dytë është bërë një ditë më vonë). ndërsa kursi i blerjes së saj në tregun e lirë është 121 lekë/euro) 105 . o Veprimi i dytë. Llogaria 512 “Banka” kreditohet për shumën 90000 lekë që është shuma e tërhequr bazuar në dokumentin bankar (ÇB) dhe si kundërparti e saj debitohet llogaria 581 “Xhirime të brendshme”. prandaj urdhëron nxjerrjen e një sasie Euro (100 Euro) për t’i këmbyer në tregun e lirë dhe arkëtuar në lekë. (Kursi rrjedhës i këmbimit të Euros gjendje në llogarinë e arkës është 124 lekë/euro. në bazë të dokumentit të arkës (MA) edhe kjo si kundërparti ka llogarinë 581 “Xhirime të brendshme”. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 21 22 Datë 25 / 07 26 /07 Dok Justifikues Lloj ÇB MA Nr 003 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 512 581 531 581 Vlefta Debi 90000 90000 90000 180000 180000 Kredi 90000 25 / 07 Tërheqje për gjendje arke Xhirime të brendshme 26 /07 Arkëtim i tërheqjes nga banka për gjendje Xhirime të brendshme Totali Sqarime: o Veprimi i parë. Rasti 6. Llogaria 531 “Arka” debitohet po me shumën 90000 lekë.tjetri. Tërheqje nga banka dhe derdhje në arkë “IMB” bën një tërheqje nga llogaria e saj bankare (prej 90000 lekë) për gjendje arke në ndërmarrje. të cilat i arkëton.

sipas kursit me të cilin gjendet në llogarinë e saj. Kjo konsiderohet humbje për ndërmarrjen prandaj debitohet llogaria 669 “humbje nga shkëmbimet valutore”. 669 581 Vlefta Debi 12400 12100 300 12400 24800 24800 Kredi 12400 28 / 07 Nxjerrë 100 Euro për konvertim në Lekë Xhirime të brendshme 28 /07 Arkëtim nga konvertimi i 100 euro Humbje nga shkëmbimi në treg i 100 Euro Xhirime të brendshme Totali Sqarime: o Veprimi i parë bazohet në MP që pret arkëtari kur nxjerr nga arka 100 Euro. e cila kreditohet. mbas xhirimit të parave.Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 23 24 Datë 28 / 07 28 /07 Dok Justifikues Lloj MP MA Nr 003 003 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 5314. o Veprimi i dytë bazohet në MA që pret arkëtari kur arkëton lekët.. Vini re! Llogaria “Xhirime të brendshme”. kjo tregon që lëvizja e parave nga një llogari në tjetrën nuk ka përfunduar ose janë kryer regjistrime në mënyre jo korrekte. o Diferenca e vlerës.. 12100 (= 100*121) lekë sipas kursit që u këmbyen realisht. është 300 lekë (= (124 .. nga ndryshimi i kursit të këmbimit të Euros. o Edhe ky veprim ka si kundërparti llogarinë 581 “Xhirime të brendshme”. Llogaria 5311 “Arka në Lekë” debitohet me shumën që arkëtohet pas këmbimit. Llogaria 5314 “Arka në monedhe të huaj” kreditohet me shumën 12400 (= 100 * 124) lekë.121) * 100). si llogari kundërparti është 581 “Xhirime të brendshme”. 106 .. duhet të jetë zero. nëse jo. 581 5311.

kontabilizohen vetëm FH dhe FD që lidhen me ndryshimin e klasifikimit të aktivit (artikullit). 33 “prodhime në proces…” .6.hyrja e materialeve të para e ndihmëse në procesin e prodhimit (hyrja në llogarinë 33…) 67 Njësitë e prodhimit . Kjo lëvizje ilustrohet në skemën që vijon: Skema e lëvizjes në Prodhim Magazina e materialeve 1 2 Procesi i Prodhimit 3 4 Magazina e produkteve Sqarime: Pika 1 – dalja e materialeve të para e ndihmëse nga magazina ku gjendeshin (dalja nga llogaria 31…) Pika 2 . por edhe dallojnë nga fakti që produktet e tyre nuk magazinohen.. Në mjaft raste në prodhim përdoren edhe dokumente të tjera të brendshme që varen nga teknologjia e procesit të prodhimit dhe lëvizjet nga një repart në tjetrin. ku hyjnë materiale të para68 e materiale ndihmëse.Edhe njësitë e Ndërtimit dhe të Shërbimit ngjajnë me njësitë e prodhimit. ngaqë lidhen me prodhimin kanë trajtim të veçantë. ndonëse janë të ngjashme me FH dhe FD e magazinës. Këto dokumenta të brendshme nuk kontabilizohen. Mënyrat e trajtimit Njësitë e Prodhimit67 ngjajnë me një lloj magazine. Për hyrjen e materialeve në njësinë e prodhimit përdoret Fletë Hyrje. sepse edhe në to hyjnë materiale që konsumohen. ndërsa për daljen e produktit përdoret Fletë Dalje. VEPRIMET ME PRODHIMIN i.” . 34 “produkte”). Lëvizja nga “materiale të para” në “prodhim në proces” dhe pas kësaj në “produkt” lidhet me ndryshimet e klasifikimit të artikullit në tri llogari kontabël (31 “Materiale të para. përpunohen dhe del produkti. 107 . Këto. 68 Materiale të para – quhen dhe “Lëndë të para”.

gjithashtu i brendshëm. FHP është dokumenti i vetëm që kontabilizohet për hyrjen në prodhim. 108 .. ku përcaktohet sasia dhe lloji i materialeve të para. Pika 4 – dorëzimi i produktit në magazinë (hyrja në llogarinë 34…). Fletë Hyrja në Prodhim69 (FHP) është dokumenti bazë me të cilën bëhet hyrja e lëndëve të para në prodhim. Receptura e produktit nuk kontabilizohet.dalja e produktit nga procesi i prodhimit. që duhen për të prodhuar një njësi të produktit. Ajo i shërben menaxherit të prodhimit për të kontrolluar konsumin e materialeve të para. b) prodhimin e produktit (gati për t’u stokuar në magazinë). ii. që përbëjnë përkatësisht hyrjen dhe daljen nga procesi i prodhimit përbëjnë hyrjen e daljen e mirëfilltë nga prodhimi.Pika 3 . Ky dokument është krejt i ngjashëm me Fletë Hyrjen e magazinës. Dalja nga magazina e materialeve (pika 1) dhe hyrja (dorëzimi) e produktit në magazinë (pika 4) bazohet në dokumentet e magazinës përkatëse (domethënë FDM dhe FHM). që nënkupton: a) konsumin e lëndëve të para (dalja nga llogaria 33…). Receptura e Produktit është një dokument. Dokumentet e prodhimit a Hyrja në prodhim (pika 2) Fletë Analiza e materialeve është dokumenti ku shënohen të dhëna teknike apo cilësore të lëndëve që hyjnë. kalimin e tij në procesin e prodhimit (hyrje në llogarinë 33. materialeve ndihmëse. Ajo justifikon ndryshimin e klasifikimit kontabël të aktivit. Fletë analiza nuk kontabilizohet. ) 69 Fletë Hyrje në Prodhim = quhet dhe “Fletë Hyrje në Procesin e Prodhimit”. sipas kërkesave të procesit teknologjik. Vetëm pika 2 dhe pika 3. Në bazë të saj bëhet pranimi ose jo i materialeve.

Kjo përmban sasinë e produktit të prodhuar (që del nga procesi i prodhimit). sidomos kur nuk mund të matet drejtpërdrejt sasia e lëndëve të konsumuara. Në bazë të tij bëhet pranimi ose jo i produktit dhe vlerësimi i cilësisë së tij si dhe i çmimit. por për sasinë e materialeve të para e ndihmëse që konsumohen gjatë procesit të prodhimit. Fletë Dalja nga Prodhimi (FDP)70 është e ngjashme me FD e magazinës. FHM përdoret në vend të FDP sepse e përmban informacionin e saj dhe.. ashtu edhe për materialet dhe produktet). Ky dokument përdoret kur procesi teknologjik lejon matjen direkte të sasisë së konsumuar pas çdo partie prodhimi.b Dalja nga prodhimi (pika 3) Fletë Dalje Lëndë (FDL) është si Fletë Dalja e magazinës. Ky dokument nuk kontabilizohet. për më tepër. sipas kërkesave të procesit teknologjik. Vini re ! Në kontabilitet kërkohet që dalja nga prodhimi të pasqyrojë: . por nuk ka çmim.hyrjen (prodhimin) e produktit.konsumin e materialeve . Ky proces verbal mbahet periodikisht. 109 . kur mungon Fletë Dalja e Lëndëve. mund të përdoret FDP 70 Fletë Dalje nga Prodhimi = quhet dhe “Fletë Dalje nga Procesi i Prodhimit” ose shkurt “Fletë Prodhimi”. Në mungesë të FDL.. ku shënohen të dhëna teknike apo cilësore të produktit të prodhuar. Ky vlerësim vlen deri në verifikimin fizik të gjendjes me “Proces verbal inventari” Fletë Analiza e produktit është dokumenti. ka edhe çmimin e produktit që nuk e ka FDP.. Fletë Hyrja në Magazinë është e njëjta FHM me të njëjtin format (si për mallrat. që vërteton hyrjen në magazinë. FDP përdoret edhe për të llogaritur indirekt (nëpërmjet sasisë së produktit dhe “recepturës së produktit”) konsumin e materialeve të para. Proces Verbal Inventari është dokumenti që përpilohet nga një komision vlerësimi për evidentimin e sasisë së materialeve gjendje në proçesin e prodhimit në momentin e kryerjes së inventarit. Për konsumin e materialeve: Fletë Dalja Lëndë (FDL) është dokumenti që vërteton në kontabilitet daljen e aktivit (materialeve) nga llogaria 33.

110 . pra(1) tregon që është “material i parë”. ndërsa për shërbimet është 333. Fletë Hyrja në magazinë e produktit është dokumenti bazë për hyrjen e aktivit në inventar si produkt (llogaria 34…). Pika 1.duke përllogaritur (nëpërmjet sasisë së produktit dhe “recepturës së produktit”) konsumin e materialeve të para e ndihmëse. Ky vlerësim vlen deri në verifikimin fizik të gjendjes me “Proces verbal inventari”. 71 Për punimet llogaria në proces është 332. Si kundërparti është llogaria 3311 “prodhim në proces”. Kontabilizimi i prodhimit Le të ilustrojmë kontabilizimin e dokumenteve sipas pikave të skemës së mësipërme. iii. që tregon se materialet kanë hyrë në proces prodhimi (llogaria 331) 71. Për hyrjen (prodhimin) e produktit: Në kontabilitet produkti njihet kur magazinohet ose merret në dorëzim nga shitja (shih pikën 4 te skema e lëvizjes në prodhim). për t’i përdorur si materiale të para për prodhimin e artikullit “Kontabiliteti Alpha”. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 Datë 17 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM Nr 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 Vlefta Debi 4600 4600 4600 Kredi 4600 17 / 08 Dalje “Materiale” nga magazina për prodhim Hyrje “Materiale” në prodhim për “ Alpha” Totali Sqarime: o Dalja nga magazina tregon një pakësim të llogarisë së inventarit të materialeve të para. ndërsa shifra e fundit e llogarisë 3311. Dalja nga magazina e materialeve të para “IMB” nxjerr nga magazina CD dhe materiale tjera.

sepse. që përdoret në vend të FDM që përdorëm më sipër (pika 1). prodhimi në proces dhe produkti konsiderohet si pakësim shpenzimi. Hyrja në proces prodhimi e materialeve Hyrja në procesin e prodhimit të materialeve të para është e lidhur ngushtë me daljen e tyre nga magazina ku ishin.” në procesin e prodhimit.Pika 2. 2.) në procesin e prodhimit Ndryshim gjendje në procesin e prodhimit Totali Sqarime: o Ref 25/1 i takon regjistrimit të daljes së lëndës së parë “CD etj. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25/1 Datë 17 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM Nr 001 Datë 17 / 08 Përshkrimi i veprimit Dalje (CD etj. Ndërsa sipas standardeve të reja. hyrja e lëndëve në procesin e prodhimit konsiderohej si e ardhur. duke kredituar një llogari shpenzimi (60331) me të njëjtën vleftë. ai trajtohet ndryshe së bashku me amortizimin (Shih te “Trajtimi kontabël i amortizimeve”). e njëjtë me atë të grupit përkatës të inventarit të prodhimit në proces (llogaria 331). Kontabilizimi sipas skemës me ndryshim gjendje magazinë. prandaj përdorej llogaria 713 (në vend të 6033…). Ref 25/2 është regjistrimi i FHP për hyrjen e lëndës së parë “CD etj. prandaj është regjistruar në debi të llogarisë së shpenzimit të ndryshimit të gjendjes (603…). o o Vini re ! 1. si kundërparti është llogaria 60331. Në standardet e kontabilitetit që kishim. Veprimi (ref 25/2) anulon shpenzimin që paraqet veprimi i mëparshëm (ref 25/1) i daljes së lëndës së parë nga magazina. (Pra pika 1 dhe pika 2 janë dy anë të të njëjtit transaksion. Pika 1 dhe 2. Nëse artikulli është Aktiv Afatgjatë (AA).” nga magazina bazuar në FDM (pika 1) të cilën e konsideron si shpenzim (debitohet llogaria 60311 “ndryshim gjendje magazine materiale të para…”). Shifra e parafundit e 60331 është (3). Kontabilizimi bëhet njësoj sepse në fakt është i njëjti transaksion.) Në përgjithësi. 111 .) nga magazina për prodhim Ndryshim gjendje magazine Llogaria 311 60311 331 60331 Vlefta Debi Kredi 4600 4600 4600 4600 9600 9600 25/2 17 / 08 FHP 001 17 / 08 Hyrje (CD etj. në tërësi. nuk kemi shpenzim por kalim të aktivit nga një gjendje në tjetrën. regjistrimi i hyrjes në prodhim bëhet me FHP.

Në këtë rast si dokument justifikues për konsumin përdoret FDP.Pika 3. Në koston e prodhimit. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 26 Datë 17 / 08 18 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM FDP Nr 001 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 3311 601 Vlefta Debi 4600 4600 4600 13800 13800 Kredi 4600 17 / 08 Dalje (CD etj.) Shpenzime blerje materialesh të para Totali Sqarime: o Me ngjyrë gri janë shënuar regjistrimet e mëparshme (Ref 25) të daljes së materialeve nga magazina dhe hyrjes së tyre në procesin e prodhimit të bërë me FDM.0”) që pasi kontrollohet. shpesh. Regjistrimi i këtij veprimi në kontabilitet është i njëjtë edhe kur konsumi bazohet në FDL.) nga magazina për prodhim Hyrje (CD etj. dorëzohet në magazinë e cila e bën hyrje me FHM. që vlerësohet me 7400 lekë. 112 .) në procesin e prodhimit. paketohet (CD dhe manuali) dhe vlerësohet kostua e prodhimit (12000 lekë/ paketë). o Veprimi (ref 26) paraqet efektin e konsumit të materialeve (daljen nga inventari të CD etj. bën pjesë kostua e punës së specialistëve të “IMB”. përveç materialeve të para (CD etj. Dorëzimi i prodhimit Nga prodhimi del produkti i gatshëm (një paketë “Programi Alpha 7. evidentohet indirekt nëpërmjet sasisë së prodhimit (FDP) dhe “Recepturës”. Pika 4.) duke kredituar llogarinë 331 dhe nga ana tjetër (meqë kjo dalje është shpenzim) duke debituar llogarinë 601 “Shpenzime blerje materialesh të para”.) = 4600 lekë. Konsumi i lëndëve Konsumi i materialeve (CD etj.) në procesin e prodhimit 18 / 03 Konsumi i lëndëve (CD etj.

11 3 .Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 26 27 Datë 17 / 08 18 / 08 18 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM FDP FHM Nr 001 001 002 Date Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 3311 601 34 601 641 Vlefta Debi 4600 4600 4600 12000 4600 7400 Kredi 4600 17 / 08 Dalje “CD etj.” nga magazina për prodhim Hyrje “CD etj. Materiale të para Kosto produkti.) Shpenzim. page dhe shpërblime Totali Sqarime: o Me ngjyrë gri janë shënuar regjistrimet e mëparshme në pikat 1. 2 e 3 të skemës së prodhimit. o Dorëzimi i prodhimit (magazinimi) pasqyrohet (ref 4) si hyrje në magazinë duke debituar inventarin (llogarinë 34) dhe kredituar si kundërparti llogaritë e shpenzimeve (kostos) përkatëse të prodhimit: llogarinë 601 “Blerje materiale të para” për vlerën e konsumit të tyre 4600 lekë dhe llogarinë 641 “Pagat e personelit…” për vlerën e pagës dhe shpërblimeve (7400 lekë) të punonjësve të shpenzuar për atë produkt72. blerje materialesh të para 18 / 08 Hyrje produkti “Software Alpha” në magazinë Kosto produkti . o Vini re! Vlefta me të cilën produkti hyn në inventar (12000 lekë) nuk është aspak e njëjtë me vleftën e konsumit të materialeve të para (4600 lekë). Me fjalë të tjera prodhimi konsiderohet si pakësim shpenzimesh (dhe jo si e ardhur që trajtohej më parë). me të cilën prodhimi hyn në inventar. Në koston. përfshihen dhe shpenzime të tjera direkte dhe indirekte (shih më sipër te “Kosto e inventarit”). 72 Llogaritja e kostos të pagës së punonjësve për produkte të tilla (software) është në fakt shumë më komplekse sepse varet shumë nga sasia e kopjeve të shitura.” në proces prodhimi 18 / 08 Konsumi i lëndëve (CD etj.

Listëpagesa është dokumenti që autorizon pagesën e punonjësve. normës (kur ka normë) etj. punonjësit paguhen me Urdhër Xhirime (UX) nëpërmjet bankës ose duke firmosur individualisht në mandat pagesa (MP) të veçanta.) që lidhen me pagat e punonjësve. Këto UX dhe MP janë dokumentet që justifikojnë shlyerjen e detyrimeve të ndërmarrjes për pagën ndaj punonjësve..) d) paga neto si diferencë e “pagës me shtesat”73 me “ndalesat nga paga”. Me UX shlyhen dhe detyrimet ndaj shtetit. tatim mbi të ardhurat. paaftësi të përkohshme. Ajo përdoret dhe si dokument justifikues për detyrimet e ndërmarrjes që lidhen me pagën e punonjësve. Listëpagesa e Punonjësve (LP) LP është dokumenti me anën e të cilit evidentohen detyrimet e ndërmarrjes ndaj punonjësve dhe ato ndaj shtetit (sigurimet shoqërore e shëndetësore. . shtesë funksioni.. pranisë në punë (kohëshënuesit)..) c) ndalesat nga paga (tatimi mbi të ardhurat. në bazë të kontratës së punës. në përgjithësi.. vështirësi pune. detyrime .7. Si dokument i brendshëm plotësohet nga personi i ngarkuar nga ndërmarrja. përmban këto pjesë: a) paga për punën e kryer në fakt (paga bazë sipas pranisë dhe normës) b) shtesat mbi pagë (për vjetërsi.. 73 “Paga me shtesat” – quhet dhe “paga bruto”.. VEPRIMET ME LISTËPAGESAT i.. Përbërësit e Listëpagesës LP. 114 . sigurimi shoqëror e shëndetësor. Gjithnjë e më shpesh.

vështirësi pune.Pune Pag. vetëm pjesa që detyrohet t’i paguajë punonjësi shtetit. detyrime të punonjësit.31 Gusht 2007 Punonjësi Nr Rend 1 2 3 4 5 6 7 =4+5+6 Emër Mbiemër Pag. e) “Sigurime” përmban: Sigurimet shoqërore e shëndetësore. që evidentohet nga raporti mjekësor. 11 5 Shembull Listëpagese . c) “Shtesa \Të tjera”: Në të shënohen shtesa të tjera në pagë. Pune” përmban: ”Pagën e punës” dhe shtesat për vjetërsi. nëse ka.Ndërmarrja: IMB LISTË PAGESE Sektori:1 Periudha: 1. që nuk përfshihen në pikën a) dhe b) d) “Tatime”: Tatimi mbi të ardhurat.Raport Të tjera Shuma Paga me shtesat Tatime 8 Ndalesat Sigurime 9 Te tjera 10 Shuma Paga Neto 11 = 8+9+10 12 = 7 -11 1 2 3 v Totali 400000 25000 15000 440000 42500 39000 20000 101500 33800 Financieri Administratori Sqarime: a) “Pag. nëse ka. b) “Pag. që zakonisht llogariten së bashku (mund të mbahen edhe veç e veç). f) “Ndalesa \Të tjera”: Në të shënohen ndalesa të tjera në pagë. Raport” përmban: Pagën për paaftësinë e përkohshme në punë. që ndërmarrja detyrohet t’ja mbajë punonjësit për llogari të shtetit. shtesë funksioni.

Kjo vleftë kontabilizohet: Debi llog 641… “Shpenzime . “Paga me shtesat“ (“Pag. që evidentohen më vete në listëpagesë te “Ndalesa të tjera“ (si psh shlyerje kredie. “Kontributi i punonjësve për sigurimet shoqërore.. Tatimi mbi të ardhurat kontabilizohet: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 442…”Shteti. ndryshon vetëm përqindja e kontributit. mund të evidentohen edhe komponente të tjera. 116 . “. Këto detyrime pagese të punonjësve ndaj të tretëve (që kryhen nëpërmjet ndërmarrjes) ose detyrimet ndaj vetë ndërmarrjes kontabilizohen: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 427… ”Detyrime të kërkuara .” Përveç këtyre... tatime mbi të ardhurat …” 4. “Detyrime të tjera të punonjësve“.. në kontabilitet duhet të evidentohen këto komponente kryesore: 1. është shpenzimi dhe detyrimi i ndërmarrjes për sigurimin e punonjësve. që llogaritet në bazë të “Pagës me Shtesa“ minus “Pag.. për kompensime...ii. që llogaritet po mbi bazë të “Pagës me Shtesa“ minus “Pag. Raporti“ sipas udhëzimit përkatës. . Pune“ + “Pag. veç e veç.“. dëmshpërblimi).“... shtesa për punë jashtë orari. Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet kontabilizohet: Debi llog 644… “Shpenzime . është detyrim tatimor i punonjësve ndaj shtetit. )..Kuota të sigurimeve shoqërore…” Kredi llog 431…”Sigurime shoqërore…” 3.. “Tatimi (i punonjësve) mbi të ardhurat“. “Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet shoqërore.Raport“ + “Të Tjera“). është shpenzim dhe detyrim i ndërmarrjes ndaj punonjësve për punën e bërë. ( Për shembull. Raporti“ sipas udhëzimit përkatës.Paga e personelit” Kredi llog 421…”Personeli paga e shpërblime…” 2. Kontabilizimi i Listëpagesës Nga listëpagesa. që llogaritet njësoj si “Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet . huaje. Ky kontribut është detyrimi i punonjësve ndaj organizatave të sigurimit (shoqëror e shëndetësor) dhe kontabilizohet: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 431… ”Sigurime shoqërore…” 5.

ndaj me këtë vleftë debitohet llogaria 641 “Shpenzime . o Detyrimi i punonjësve për tatimin mbi të ardhurat është 42500 lekë prandaj me 11 7 .paga e shpërblime për t’u marrë”. 4) Tatimi i punonjësve mbi të ardhurat = 42’500. muaji Maj Personeli paga e shpërblime për t’u marrë Shpenzim. 2) Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet … = 119’090. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 28 Datë 3 / 09 Dok Justifikues Lloj LP Nr 001 Datë 1 / 09 Përshkrimi i veprimit Shpenzim. Detyrimi gjithsej (ndërmarrje + punonjës) për sigurimin e punonjësve është 158090 lekë (119090 + 39000) ndaj me këtë vlerë kreditohet llogaria 431 ”Sigurime shoqërore…”. paga me shtesat. 3) Kontributi i punonjësve për sigurimet = 39’000. o Kontributi (shpenzimi) i ndërmarrjes për sigurimin e punonjësve është 119 090 lekë dhe regjistrohen në debi të llogarisë 644 “Shpenzime .Shembull Listëpagesa e muajit gusht. o Kontributi (detyrimi) i punonjësve për sigurimet e tyre është 39000 lekë. 5) Ndalesa të tjera punonjësve = 20’000 lekë. sigurimet e punonjësve ndërmarrja Sigurimet Shoqerore e shëndetësore Tatimi punonjësve mbi të ardhurat Detyrime të tjera të punonjësve Totali Llogaria 641 421 644 431 442 427 Vlefta Debi 440000 101500 119090 158090 42500 20000 660590 660590 440000 Kredi Sqarime: o Detyrimi (shpenzimi) i ndërmarrjes për pagën e punonjësve është 440000 lekë sa paga me shtesat (paga bruto). për sektorin I të IMB (që paraqitet më sipër) përmban në total: 1) Paga me shtesat = 440’000.Kuota të sigurimeve shoqërore…”. sepse këto konsiderohen si borxh që ndërmarrja i ka organizatës përkatëse të sigurimeve.Paga e personelit …” dhe kreditohet po me atë vlerë llogaria 421 ”Personeli .

. sa teprica e llogarisë 421 “Personeli . 118 . sepse me këtë veprim punonjësit i paguajnë detyrimin ndërmarrjes dhe tani është ndërmarrja që u ka këtë borxh të tretëve. o Paga neto që marrin punonjësit është 338500 lekë (440000 – 101500). Me këtë vleftë kreditohet llogaria 427 ”Detyrime të kërkuara . o Detyrimi që i kanë punonjësit të tretëve është 20000 lekë. o Detyrimi (ndalesat në pagë) gjithsej i punonjësve është 101500 lekë (39000 sigurimet + 42500 tatimi + 20000 detyrime të tjera) ndaj me këtë vlerë është debituar llogaria 421 ”Personeli ..paga për t’u marrë”.këtë vleftë është kredituar llogaria 442 ”Shteti – Tatime e taksa…”.”.paga e shpërblime për t’u marrë” sepse kjo u mbahet nga paga.. sepse këto ndërmarrja ia ka borxh shtetit.

8. 2) Në treg ka dalë një makineri me teknologji të re75. të paktën për njërin nga të dyja: masën ose momentin. pra kur konstaton nevojën e shpenzimeve suplementare që ajo vetë duhet të përllogarisë për ripërtëritjen (apo zëvendësimin) e elementeve të aktivit të zhvlerësuar (me kusht që të mos jenë si kundërparti e ndonjë transaksioni material apo monetar të kryer). b) Provizion nëse nuk jemi të sigurtë. 11 9 . konsumohet74. Zhvlerësimi konsiderohet: a) Amortizim nëse jemi të sigurtë për masën dhe momentin e kryerjes së shpenzimit. kur mund të blihet një e re shumë më lirë. më e lirë dhe më e mirë se makineria jonë. Ne nuk mund ta mbajmë në bilanc makinerinë tonë me vleftën e dikurshme. Për këtë qëllim ai merr në konsideratë edhe zhvlerësimin që mund të pësojnë disa elemente aktive të ndërmarrjes me qëllim që të respektojë parimin e sinqeritetit të llogarisë. 74 Ky quhet “konsum fizik” ose “zhvlerësim fizik”. 75 Ky quhet “konsum moral”. Në kontabilitet dallohen dy tipa zhvlerësimi: Amortizimi dhe Provizioni. Shembull zhvlerësimi 1) Një makineri. Zhvlerësimi kontabilizohet atëherë kur ndërmarrja e konstaton atë. me kalimin e viteve. nuk ka më vlerën që kishte kur e blemë dhe e regjistruam në kontabilitet. ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) i. Ç′janë zhvlerësimet ? Kontabiliteti duhet të japë një paraqitje besnike të gjendjes së pasurisë së një ndërmarrje.

ii. Shpenzimet për Amortizimin
a Përcaktimi i amortizimit
Amortizimi përkufizohet si: “Konstatim kontabël i zvogëlimit të vlerës së një elementi të aktivit që rrjedh nga përdorimi, koha, ndryshimi i teknikës apo i teknologjisë dhe çdo arsye tjetër, efektet e të cilave janë të pakthyeshme“. Nga ky përkufizim del se: Llogaritja e amortizimit mbështetet mbi një konstatim dhe jo mbi një veprim apo ngjarje; ky përcaktohet pra nga vetë ndërmarrja. Amortizimi ka kuptim vetëm për elementet e Aktivit Afatgjatë (AA). Zhvlerësimi i konstatuar si amortizim është i pakthyeshëm, në të kundërt ai do të kontabilizohet si provizion. Meqenëse amortizimi përfaqëson një zvogëlim të vlerës, ai duhet konsideruar si një shpenzim për ndërmarrjen, gjë që do ta zvogëlojë rezultatin e saj. Amortizimi rrjedh nga arsye normale, pra jo të jashtëzakonshme.

b Paraqitja e amortizimit në llogaritë kontabël
o Elementet që preken nga amortizimi:
Në kontabilitet, jo të gjitha elementet e aktivit preken nga amortizimi. Së pari, koncepti i amortizimit zbatohet vetëm në disa elemente të aktivit afatgjatë (llogari të klasës 2). Edhe midis aktiveve afatgjata, vetëm disa janë të prekshme nga amortizimi; e pikërisht aktivet afatgjata materiale (AAM) dhe jomateriale (AAJ) (përjashto trojet).

o Koncepti i vlerës kontabël neto
Nga momenti kur ndërmarrja regjistron humbjen e vlerës së një elementi të aktivit të prekur nga amortizimi, ky nuk do të figurojë në llogaritë e bilancit të saj vetëm me vlerën e blerjes, por së bashku me disa përbërës: Vlerën fillestare të AA: që regjistrohet, sikurse e kemi parë, me vlerën e blerjes

120

së tij pa taksa. Amortizimin vjetor, që është vlera e zhvlerësimit të AA, e konstatuar gjatë periudhës së ushtrimit. Vleftën kontabël neto të AA: që është diferenca midis vlerës fillestare të AA dhe shumës së amortizimeve vjetore që aplikohen për këtë aktiv.

o Vlerësimi i Amortizimit
Megjithëse vlefta e amortizimit përcaktohet nga ndërmarrja, që ky vlerësim të jetë i besueshëm dhe i njëjtë për ndërmarrje të ndryshme, llogaritja e amortizimeve rregullohet me ligje fiskale ku përcaktohen: jetëgjatësia normale e përdorimit (ose normat e amortizimit) mënyra e llogaritjes së amortizimit. Ndërmarrja duhet gjithashtu të ketë, në një dokument të veçantë aneks, planet e saj të amortizimit.

c Llogaritja e amortizimit
Për të përcaktuar vleftën e amortizimit të AA, ndërmarrja mbështetet mbi dy parametra:

o Jetëgjatësia e përdorimit të AA
Amortizimi i një AA varet nga jetëgjatësia e përdorimit e parashikuar për këtë AA. Mbi bazën e jetëgjatësisë llogaritet përqindja e normës së amortizimit.

o Përqindja e amortizimit të AA
Norma e amortizimit është përqindja vjetore e zhvlerësimit që do zbatohet për AA. Përqindjet e amortizimit varen nga kohëzgjatja e përdorimit të AA. Për t’i kontrolluar dhe unifikuar këto norma, administrata fiskale përcakton normat e amortizimit vjetor të AA sipas kategorive, që jepen në tabelën e mëposhme.

121

Normat fiskale të amortizimit
Nr 1 2 3 4 5 6 7 Emërtimi i kategorisë Toka, trualli, vepra arti, metale e gurë të çmuar,… Ndërtesa tregtare, industriale, zyra Aktivet afatgjata jomateriale Pajisje informatike, software Automjete, impiante, makineri etj. Mobilje e pajisje zyre Investim i hoteleve Norma 0% 5% 15 % 25 % 20 % 20 % 40 %

o Plani i amortizimit
Duke u mbështetur në kohëzgjatjen dhe normën e amortizimit, ndërmarrja harton planin e amortizimit, për një parashikim të shpenzimit vjetor të çdo AA që i nënshtrohet amortizimit.

Plani i amortizimit ka pamjen e mëposhtme:
Viti 2001 2002 … 200n Vlera në fillim të ushtrimit Amortizimi Vjetor Shuma e Amortizimeve Vjetore Vlera neto në fund të ushtrimit

iii. Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor
Për të përcaktuar vleftën e amortizimit vjetor, ndërmarrja mund të përdorë dy metoda76:
76 Metoda : Këtu përmenden metodat që rekomandohen nga zyra e tatimeve, por ka edhe të tjera. 122

-

Metoda e amortizimit linear Metoda e amortizimit me vlerë të mbetur.

Meqenëse metoda e llogaritjes së amortizimit ndikon në vlerën e amortizimit vjetor, ajo, gjithashtu, caktohet nga legjislacioni fiskal, në varësi të llojit të AA.

a Metoda e amortizimit linear
Kjo metodë, që quhet dhe metodë e amortizimit konstant, e cakton vleftën e amortizimit vjetor të njëjtë për çdo vit, deri në fund të jetës së parashikuar të AA që amortizohet. Aktualisht, përdorimi i saj njihet nga legjislacioni fiskal në aktivet afatgjata jomateriale (AAJ) dhe në godinat (administrative e industriale) apo ndërtimet e tjera me jetëgjatësi relativisht të madhe.

o Llogaritja e amortizimit linear
Fiksohet paraprakisht kohëzgjatja n (vjet) e përdorimit të AA të amortizueshëm dhe llogaritet vlefta e amortizimit vjetor duke pjesëtuar vleftën e blerjes të AA me n. Pra: Vleftë Amort. Vjetor = (Vleftë Fillestare) / (n vjet) Përqindje Amort. = 100% / (n vjet)
Shembull: Vlefta fillestare (kosto e blerjes) = 20’000 lekë; jetëgjatësia 10 vjet. Vleftë amortizimi vjetor = 20000 /10 = 2000 lekë Përqindje amortizimi = 100% /10 = 10%

o Llogaritja e amortizimit për vitin e parë
Ndërmarrja nuk e blen AA që ditën e parë të vitit ushtrimor; në amortizimin e vitit të parë merret parasysh kohëzgjatja reale e përdorimit77 dhe jo i gjithë viti. Mënyra e llogaritjes së ditëve përcaktohet me udhëzim nga autoritetet fiskale. Përgjithësisht, amortizimi i vitit të parë llogaritet proporcionalisht me ditët e përdorimit.
77 Marrja në konsideratë e numrit të ditëve të përdorimit njihet si parimi i “prorata temporis” 123

Për këtë.) Shënim: Vitin e parë si vleftë e mbetur është vlefta e blerjes. Legjislacioni fiskal aktual e rekomandon këtë metodë pothuajse për të gjitha AAM e tjera përveç atyre që evidentuam më sipër te metoda lineare. Pra.∑ (Vleftë Amort. Kjo metodë. në metodën e amortizimit me vlerë të mbetur përqindja e amortizimit aplikohet mbi vlerën neto të mbetur të AA. vjetor) x (Koef. Përqindje amortizimi = 100% /10 = 10% Viti I Vleftë amort. viti II = 10% * 18000 = 1800 lekë Vleftë e mbetur = 20000 – 2000 – 1800 = 16200 lekë Vleftë amort. në të cilën përqindja aplikohet mbi vleftën fillestare. jetëgjatësia 10 vjet. llogaritet koeficienti e përdorimit të vitit të parë: Koef. viti III = 10% * 16200 = 1620 lekë Edhe në këtë metodë aplikohet parimi i kohëzgjatjes reale të përdorimit në llogaritjen e përdorimit në vitin e parë si në rastin e metodës lineare. Pra metoda e amortizimit me vlerë të mbetur përdoret për: 124 . Vleftë e mbetur = 20000 – 2000 = 18000 lekë Vleftë amort.) .) Vleftë e Mbetur = (Vleftë fillest. ka si rrjedhojë uljen e shpenzimeve të amortizimit të ndërmarrjes gjatë viteve të mëvonshme. Shembull: Vlefta e blerjes = 20’000 lekë.Vjetor = (Vlefta e Mbetur) x (Përqindje Amort. llogaritja e amortizimit me vlerë të mbetur bëhet: Vleftë Amort. Viti i parë = (Amort. = (ditë përdorimi) / (ditë gjithsej viti) Amort. krahasuar me metodën e amortizimit linear.) b Metoda e amortizimit me vlerë të mbetur Ndryshe nga metoda e amortizimit linear. = 10% * 20000 = 2000 lekë.

regjistrimi i një amortizimi pasqyron një varfërim të ndërmarrjes dhe konstatimin në llogaritë e saj të një shpenzimi shtesë që e ul rezultatin e ushtrimit. 78 Detyrim konstruktiv = Nuk është detyrim ligjor por. Kredi llog. në një farë kuptimi. b) për shlyerjen e detyrimit do të nevojitet një dalje (pakësim) e burimeve.: “Amortizimi i aktiveve afatgjata” që ndahet në të njëjtën mënyrë si llogaritë përkatëse të klasës 2.. Trajtimi Kontabël i Amortizimeve Sikurse e kemi parë.) Shënim: Përllogaritjet dhe veprimet që lidhen me amortizimin ilustrohen te pika 9 “Ushtrim Amortizimi”. pajisje. Skematikisht. 125 .. që vetë ndërmarrja ka marrë në veprimtarinë e saj nëpërmjet deklaratave specifike dhe nuk ka gjasa që ajo të mos e mbajë atë. 681: “Shpenzime amortizimi të aktiveve afatgjata” për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë amortizim. makineri. iv. detyrim moral. 28. instrumente e vegla pune Mjete transporti Mobilje e orendi Godinat industriale me konstruksion të lehtë etj. Njësia ekonomike do të njohë një provizion në bilanc kur: a) ka një detyrim ligjor ose konstruktiv78 si rezultat i ngjarjeve që kanë ndodhur para bilancit. amortizimet do të regjistrohen: Debi llog. v. Regjistrimi i amortizimit do prekë pra një llogari të klasës 2 (sepse zvogëlimi i një elementi të aktivit ka të bëjë me AA) dhe një llogari të klasës 6 (llogari shpenzimesh). (Për shembull. për të cilin koha e shlyerjes ose shuma janë të pasigurta. Trajtimi Kontabël i Provizioneve Provizioni është një detyrim aktual. po të amortizojmë një AAM të regjistruar në llogarinë 213 do të përdorim llogarinë 2813.- Instalime teknike.

prandaj edhe trajtimi kontabël i provizioneve do të ndryshojë sipas tipit të aktivit. provizionet nuk aplikohen vetëm për aktivet afatgjata por edhe për aktive të tjera. Rasti 1. Kredi llog 296: “Shuma të parashikuara për zhvlerësimin e AAF”.) - b) Provizione që rrjedhin nga detyrime konstruktive (morale) - Në ndryshim nga amortizimet. 126 .c) mund të bëhet një vlerësim relativisht i saktë i shumës së detyrimit. regjistrimi bëhet si vijon: Debi llog 686: “Provizione për zhvlerësimin e AAF”. nëse klienti nuk është i kënaqur me to ndonëse nuk ka detyrim ligjor për ta bërë këtë. Provizion i Aktiveve Afatgjata (AA) Regjistrimi i provizionit të AA (psh Tituj Financiarë) duhet të pasqyrojë rëndimin e shpenzimeve financiare të ndërmarrjes dhe duhet të zvogëlojë vleftën e AA (Financiare). Skematikisht. (në analogji me amortizimet 28… ) Shembull: Provizioni i një Titulli Financiar vlerësohet 10000 lekë. Shembuj provizionesh: a) Provizione që rrjedhin nga detyrime ligjore: Shkelja e një kontrate noteriale në bazë të së cilës duhet të paguajë një dëmshpërblim. Ndërmarrja ka deklaruar se do të riblejë produktet e saj të shitura brenda dy muajsh. Hyrja në fuqi e një ligji për mjedisin. në lidhje me riblerjen e mallrave. (Për këtë ndërmarrja krijon një provizion në bilanc për kostot e parashikuara. për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion dhe faktin që ky është i lidhur me një aktiv financiar të bilancit. sipas të cilit kërkohet që ndërmarrja të likuidojë ose kompensojë për ndotje të caktuara. Mosrespektimi i ligjit për taksat bën që Drejtoria e Tatimeve dhe Doganave të kërkojë pagesat e tatimeve shtesë ose gjobave (pavarësisht nëse kjo mund të jetë në proces ankimor). që ndahet në nënllogari në të njëjtën mënyrë si dhe llogaritë përkatëse të klasës 2.

Më saktë. 79 Stoqe = Gjendje inventari qarkullues dhe prodhimi në proces. veçse në këtë rast. Kredi llog.... Provizion i stoqeve79 Regjistrimi i provizionit për inventarët (p. Provizione të kredive të klientëve Këtu veprohet në dy etapa: fillimisht konstatohet statusi i kredisë përkatëse klient (që në kontabilitet quhet kredi e dyshimtë ose në proces gjyqësor) më tej regjistrohet provizioni që i përgjigjet humbjes së mundshme të vlerës së kredisë. për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion..Regjistrimi në ditar: Ref X+1 Datë Dok Justifikues Lloj FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Shpenzime për provizione të titujve financiare Provizione për titujt e pjesëmarrjes Totali Llogaria 686… 296… Vlefta Debi 10000 10000 10000 10000 Kredi Rasti 2.: “Shuma të parashikuara për zhvlerësime të inventarëve” që ndahet në të njëjtën mënyrë si llogaritë përkatëse të klasës 3. për zhvlerësimin e aktiveve qarkulluese”. Rasti 3. 683 ”Shuma . (Shembull: për stoqet e lëndëve të para të regjistruara në llogarinë 31 përdoret llogaria 391).sh: materiale të para) është ekzaktësisht i njëjtë me atë të AA. provizionet në këtë rast regjistrohen sipas skemës: Debi llog. elementet e aktivit të provizionuara të bilancit janë llogari të klasës 3 (Inventarët). 39. 127 .

68480: “Shuma . 128 . nga llogaria 411 “klientë” në llogarinë 416 “Kredi të dyshimta /në proces gjyqësor”. 491: “Provizione për zhvlerësim të llogarive klientë”. 80 Kjo llogari duhet shtuar në PKP.. për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion dhe faktin që ky është i lidhur me aktivin financiar të bilancit. për provizione të klientëve”.. o Në veprimin e dytë (ref 16) regjistrohet provizioni që rrjedh nga vlefta e kredisë së dyshimtë. njësoj si për provizionet e tjera.Shembull: Provizioni i një kredie klienti: 800 lekë Regjistrimi në ditar: Ref X+3 X+ 4 Datë Dok Justifikues Lloj FA FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Kredi e dyshimtë ose në proces gjyqësor Klienti (kalim si klient i dyshimtë ) Shuma parashikuar zhvlerësim për klientët Provizione të parashikuara për klientët Totali Llogaria 416 411 491 684 Vlefta Debi 800 800 800 800 1600 1600 Kredi Sqarim: o Veprimi i parë (ref x+3) pasqyron ndryshimin e statusit të kredisë. Vetëm provizioni regjistrohet në: Debi llog. Kredi llog.

Drejtuesi ju kërkon të paraqitni tabelat e ndryshme të amortizimit të këtij AA sipas metodave të ndryshme që propozon plani kontabël. USHTRIM AMORTIZIMI i. ndërmarrja “IMB” regjistroi disa transaksione që pasqyrohen në bilanc dhe në llogarinë e rezultatit si vijon: Bilanci Aktivi 213 411 512 Makineri Klient Bankë 150000 18500 242500 101 120 164 401 Kapitali Rezultati Hua Furnitor Pasivi 100000 11000 250000 50000 Total i Aktivit 411000 Total i Pasivit 411000 Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve Shpenzime Llog. 601 604 641 Të Ardhura Vlefta Llog.9. në procesin e prodhimit. 50000 10000 7500 701 Emërtimi Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Fitimi Emërtimi Shitje produkt i gatshëm Vlefta 78500 11000 Total 78500 Total 78500 Ndërmarrja konstaton se disponon një aktiv afatgjatë (AA). Ndërmarrja e ka përftuar AA më 1 korrik dhe e përdor këtë deri sot. Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit Në momentin e krijimit. të regjistruar në llogarinë 213. 129 . që mund t’ia nënshtrojë amortizimit.

Rasti i amortizimit linear a) Përcaktimi i tabelës së amortizimit Duhen marrë parasysh elementet e mëposhtme: . meqenëse vitin e parë u mor vetëm gjysma e vlerës së amortizimit vjetor normal.ii. sipas klasifikimit. 81 Për mënyrën e llogaritjes së këtij koeficienti. pra afërsisht gjysmë viti (181 / 365 ≈ 0.5 = 7500 lekë. 130 . nëse nuk do të merrnim në konsideratë faktin që ndërmarrja “IMB” fillon ta përdorë makinerinë më 1 korrik të vitit rrjedhës.dhjetor të vitit të parë.5) 81. Nga kjo rrjedh që amortizimi i makinerisë nuk do të zbatohet më për 10 vjet por për një periudhë prej 11 vjetësh. 2. kështu që amortizimi vjetor për vitin e parë rezulton: Amortizimi vjetor (viti Irë) = 15000 x 0. korrik .Përqindja e amortizimit: 10 % Sqarime: 1.Vlefta kontabël: 150000 . Mirëpo IMB e përdor makinerinë vetëm për 6 muaj. nga Administrata Fiskale. administrata fiskale ka nxjerrë udhëzim të veçantë. Përqindja e amortizimit 10% jepet. Kësaj përqindje i korrespondon kohëzgjatja 10 vjet sepse (100 %) / (10%) = 10 Vlera e amortizimit vjetor normal llogaritet sipas formulës: Amortizimi Vjetor normal = “Vlera kontabël” x “Përqindje amortiz” = = 150000 x 10 % = 15000 lekë (në vit) Me këtë vlerë mund të ndërtojmë planin e amortizimit të makinerisë çdo vit. Zgjidhje Ushtrim Amortizimi 1.

me përjashtim të vitit të parë dhe të fundit. sipas planit të amortizimit të makinerisë. nga fakti i fillimit të amortizimit në mes të vitit dhe jo që në fillim të tij. duhet të regjistrojë në llogaritë e saj shkrimin që vijon: 131 . o Amortizimi vjetor në vitin e fundit është i barabartë me vlerën e amortizimit vjetor normal minus amortizimin vjetor të vitit të parë. o Në fund të periudhës të përdorimit. o Tabela e planit të amortizimit përmban 11 vjet dhe jo 10. në rastin tonë 15000 – 7500 = 7500. o Amortizimi Vjetor është i njëjtë çdo vit. o Vlera kontabël neto në fund të viteve të përdorimit. AA amortizohet gjithsej me një vlerë të barabartë me vlerën e regjistrimit (150000). b) Regjistrimi i amortizimit vitin e parë Në fund të vitit të parë ushtrimor “IMB”. është zero. pra 150000. gjatë të cilave ndërmarrja aplikon amortizimin. sa është jetëgjatësia.Plani i Amortizimit Linear Viti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Vlera në fillim të ushtrimit 150000 142500 127500 112500 97500 82500 67500 52500 37500 22500 7500 Amortizimi Vjetor 7500 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 7500 Amortizimi i Akumuluar 7500 22500 37500 52500 67500 82500 97500 112500 127500 142500 150000 Vlera në fund të ushtrimit 142500 127500 112500 97500 82500 67500 52500 37500 22500 7500 0 Sqarime: o Vlera kontabël në fillim të ushtrimit është e barabartë me vlerën e regjistrimit të AA.

c) Efekti mbi situatën pasurore të ndërmarrjes Regjistrimi i këtij veprimi do të ketë efekte mbi: a) llogarinë e rezultatit. Emërtimi Vlefta 78500 701 Shitje produkt i gatshëm Total 78500 Total 78500 82 Në të njëjtën mënyrë: Dmth sipas të njëjtës skemë (debi llog. sepse ndryshon rezultati i ushtrimit (llog. 121) si dhe amortizimi i akumuluar i aktivit afatgjatë (llog.. Llogaria e Rezultatit Shpenzime Llog... 601 604 641 6811 Të Ardhura Vlefta 50000 10000 7500 7500 3500 Emërtimi Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Shpenzim për amortizim Fitimi Llog. 28. 28). 132 . b) bilancin e ndërmarrjes. vetëm se vlera mund të jetë e ndryshme. kontabilizohen edhe amortizimet në vitet e tjera.). sepse ka lëvizje në një llogari të klasës 6.Regjistrimi në ditar: Ref X+ 5 Datë Dok Justifikues Lloj FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Shpenzim për amortizim makinerie Amortizim i akumuluar për makinerinë Totali Llogaria 6813 2813 Vlefta Debi 7500 7500 7500 7500 Kredi Sqarime: o Vlera e amortizimit sipas planit për vitin e parë rezulton 7500 lekë. si amortizimi në vitin e parë. prandaj me këtë vlerë është debituar llogaria e shpenzimeve 6813 “Shpenzim amortizimi për AAM” dhe është kredituar kundërpartia e saj llogaria 2813 “Amortizim i akumuluar për makineri.. 681 – kredi llog.” o Në të njëjtën mënyrë82.

Këto quhen me një emër të përbashkët “Totali i bilancit”. Përveç paraqitjes së mësipërme përdoret edhe një formë tjetër e paraqitjes së bilancit: Bilanci Aktivi Llogaria Nr 213 411 512 Pasivi Amort. o Amortizimi i paraqitur në kredi të llogarisë 2813 paraqitet në anën e aktivit në kllapa (7500) që do të thotë se duhet zbritur (marrë me minus). 133 . në 3500 lekë. o Totali i bilancit83 të ndërmarrjes del i ulur me një vleftë të njëjtë me vleftën amortizimit vjetor të regjistruar për makinerinë (pra 7500 lekë). Paraqitja e bilancit nxjerr në pah tani zhvlerësimin e aktivit afatgjatë meqenëse vlera neto e makinerisë del me 142500 (= 150000 – 7500). 7500 0 0 Emërtim Makineri Klient Banka Vlera Bruto 150000 18500 242500 Vlera Neto 142500 18500 242500 Llogaria Nr 101 120 164 401 Emërtimi Kapital Rezultat Hua furnitor Vlefta 100000 3500 250000 50000 Total Aktiv 411000 7500 403500 Total Pasiv 403500 83 Tatali i bilancit: “Totali i Aktivit” të bilancit është gjithnjë i barabartë me “Totalin e Pasivit” të bilancit. që ishte para regjistrimit të amortizimit. o Totali i pasivit të bilancit është i barabartë me totalin e aktivit neto të bilancit (pra 403500).Bilanci Aktivi 213 Makineri 2813 Amortizim makinerie (-) 411 Klient 512 Bankë 150000 (7500) 18500 242500 101 Kapitali 120 Rezultati 164 Hua 401 Furnitor Pasivi 100000 3500 250000 50000 Total i Aktivit 403500 Total i Pasivit 403500 Konstatime: o Regjistrimi i një shpenzimi shtesë në llogaritë e ndërmarrjes sjell zvogëlimin e fitimit nga 11000 lekë.

5 7573. Rasti i amortizimit me vlerë të mbetur a) Përcaktimi i tabelës së amortizimit Le të llogarisim tani amortizimin e së njëjtës makineri.3 84144.8 65855.3 9349.5 93494.0 40246.0 11542.9 Amortizimi i Akumuluar 7500 21750.0 115425.2 5520.5 123594. praktikisht. ndërsa.4 49686.3 84144.6 32599. AA mund të përdoret për një pafundësi vitesh.0 103882.9 2933.0 109753. Ndryshimi fillon pas vitit të parë e konkretisht: Plani i Amortizimit me Vlerë të Mbetur Viti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Vlera në fillim të ushtrimit 150000.5 26405.2 36221.8 4024.0 6815.0 128250. (në rastin tonë vitin e parë AA përdoret vetëm gjysmë viti). me metodën e vlerës së mbetur.6 120660. merret në konsideratë koha e përdorimit.7 81842. kështu që amortizimi vjetor për vitin e parë rezulton i njëjtë me të dyja metodat.5 56505. përqindja e amortizimit nuk aplikohet mbi vlerën fillestare të blerjes së AA. vitin e parë.6 3622.2 36221.0 40246.4 8414.6 32599.0 34575.6 100313.7 4471.3 61341. por mbi vlerën e mbetur të saj në fillim të periudhës ushtrimore (vitit ushtrimor). me të njëjtat vlera të parametrave: Vlefta kontabël: 150000 Përqindja e amortizimit: 10 % Thelbi i ndryshimit të kësaj metode konsiston në faktin se.2 74269.0 46117.3 105282.4 29339.3 61341.3 68157.6 55207. 10% /2 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% Amortizimi Vjetor 7500 14250.2. teorikisht.5 % Amort.5 Vlera në fund të ushtrimit 142500.7 6134.6 55207.4 29339.8 75730.5 10388.0 115425. amortizimi ndalon se përllogarituri kur AA del (jashtë përdorimit ose shitet).7 44718.3 68157.8 75730.5 93494.5 134 .7 4968.8 113778.4 49686.0 142500.7 88658.2 3259.0 128250.4 117400.7 44718.4 94792. Me këtë metodë.0 103882. Edhe me këtë metodë.0 12825.

o Vitin e parë amortizimi është i njëjtë si te metoda lineare.5 = 7500) o Në shembullin e mësipërm amortizimi është ndërprerë sepse është supozuar se AA del jashtë përdorimit në vitin 17. në vitin e fundit të përdorimit. deri para daljes jashtë përdorimit. ndërsa në vitet që pasojnë amortizimi vjetor me vlerë të mbetur bëhet gjithnjë e më i vogël në krahasim me amortizimin vjetor linear.5) që nuk është e barabartë me vlerën e regjistrimit (150000) dhe vlera kontabël neto nuk është zero si në rastin e amortizimit linear. 135 . (Pra: 150000 x 10% x 0. AA amorizohet gjithsej me një vleftë (123594.Sqarime: o Përqindja e amortizimit linear është e njëjtë 10% për çdo vit. Shënim: Regjistrimi i amortizimit për vitin e parë dhe ndikimi mbi gjendjen pasurore të ndërmarrjes janë të njëjta si në rastin e amortizimit linear. Edhe këtu merret në konsideratë koha e përdorimit. por vlera e amortizimit vjetor nuk është e njëjtë sepse ajo aplikohet mbi vlerën e mbetur që zvogëlohet nga viti në vit. Kështu që.

Dalja e AA nga inventari sjell zvogëlim të pasurisë (klasa 2). DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA Gjatë veprimtarisë së saj ndodh që ndërmarrja në përgjithësi të humbasë zotërimin mbi një element të pasurisë së saj. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA Regjistrimi i daljeve të aktiveve afatgjata (AA) përmban: daljen (fizike) nga inventari i pasurisë së ndërmarrjes. efektin e kësaj dalje mbi llogarinë e rezultatit. duhen konstatuar. të ardhurat eventuale të shitjes. këto veprime dalje. i. daljet e AA që i janë nënshtruar amortizimit dallohen nga daljet e atyre që nuk i janë nënshtruar amortizimit. ndërsa të ardhurat nga shitja (nëse ka) paraqiten në një llogari të grupit 75 “Të ardhura të tjera “. që ndodh shpesh. 136 . Në aspektin kontabël. Regjistrimi në Ditar Veprimi në ditar ndahet në dy pjesë: a) regjistrohet e ardhura nga shitja e AA.10. Duhet evidentuar. Në aspektin kontabël. ii. gjithashtu. nuk është i ngjashëm me një veprim të zakonshëm të daljes nga magazina të mallrave apo produkteve të ndërmarrjes. Ajo mund ta shesë një AA. ta nxjerrë atë jashtë përdorimit për ta zëvendësuar ose nëse nuk i duhet më. meqenëse sjellin ndryshime në pasurinë e ndërmarrjes. përfshirjen e amortizimeve eventuale në vlerën e AA të dalë. ndikimi e këtyre veprimeve të veçanta në llogarinë e rezultatit. Veprimi i daljes së AA. për vetë ecurinë normale të ndërmarrjes. Në regjistrimin e veprimeve të daljeve duhen marrë parasysh tri elemente: Çmimi i daljes së AA pa taksa TVSH-ja Vlera kontabël e AA së bërë dalje (vlera pa taksa e blerjes). në aspektin kontabël.

Ndërmarrja duhet ta llogarisë amortizimin deri ditën e fundit kur AA është pjesë e pasurisë 84 Dmth dalja nga inventari i ndërmarrjes. në aspektin kontabël. jo me vlerën e blerjes. Dalja duhet të marrë parasysh faktin që ndërmarrja ka aplikuar amortizime mbi AA që del. Regjistrimi zakonisht i referohet Fletë Daljes nga magazina apo Proces Verbalit përkatës të daljes jashtë përdorimit. gjë që përgjithësisht i referohet faturës së shitjes. Regjistrimi në Ditar Ref X+6 Datë Dok Justifikues Lloj FS Nr Datë Përshkrimi i veprimit Të Ardhura nga shitja e AA TVSH e mbledhshme Llogaria Bankare derdhur nga Klienti X Totali Llogaria 752 4457 512 Vlefta Debi Kredi 140000 28000 168000 168000 168000 Sqarim: o Regjistrimi i të ardhurave nga shitja e AA ngjan me shitjen e mallit. konsiderohet si një shpenzim i ndërmarrjes. Kjo heqje. 137 .b) regjistrohet dalja e AA nga pasuria e ndërmarrjes84. gjë që do të thotë se kontabilizimi në pasurinë e ndërmarrjes të AA duhet bërë. por me vlerën e saj kontabël neto. vetëm se ndryshon llogaria e të ardhurave nga 705 në 752. Për ilustrim është supozuar që AA shitet 168000 lekë me TVSH me arkëtim direkt. Ky veprim trajtohet në mënyrë të ngjashme me Shitjet. a Regjistrimi i të ardhurës nga shitja e AA Veprimi i parë i regjistrimit të të ardhurës kryhet vetëm nëse kemi shitje (dmth të ardhura nga dalja e AA). b Regjistrimi i daljes së AA nga inventari Veprimi i dytë paraqet daljen (heqjen) e vlerës së AA nga inventari.

së saj. Pra është e nevojshme të bëhet regjistrimi për amortizim shtesë, midis datës së amortizimit të kryer dhe datës së daljes së AA nga pasuria e ndërmarrjes. Duke ia shtuar këtë amortizim shtesë, amortizimit të akumuluar ekzistues dhe duke ja zbritur këtë vlerës së blerjes, përcaktohet vlera kontabël neto e AA në ditën e daljes së saj nga pasuria e ndërmarrjes. Në hapin tjetër regjistrohet vetë dalja e AA nga inventari. Në regjistrimin, e kësaj dalje ndërmarrja merr parasysh tërësinë e amortizimeve të kaluara të AA (dmth gjithë amortizimin e akumuluar që i përket atij AA). Veprimi prek këto tri llogari: 1) Inventari i AA (llogaritë e grupit 20 - 26) 2) Amortizimi i akumuluar i AA (llogaritë e grupit 28) 3) Vlera kontabël e AA (llogaritë 652, 662). Le të supozojmë se makinerinë e shitëm në mes të vitit të dytë (1 korrik 2007). Në vitin e parë e kemi amortizuar (ref 1) me 7500 lekë (gjysmë viti). Meqë ai del në mes të vitit të dytë duhet të llogarisim amortizimin shtesë deri në datën e daljes të AA që është 7125 lekë ( =14250/2) sipas planit të amortizimit me vlerë të mbetur.

Regjistrimi në Ditar
Ref
2

Datë

Dok Justifikues Lloj
FS

Nr

Datë

Përshkrimi i veprimit
Të Ardhura nga shitja e AA TVSH e mbledhshme Llogaria Bankare derdhur nga Klienti X

Llogaria
752 4457 512 2815 6811 215 2815 652

Vlefta Debi Kredi
140000 28000 168000 7125 7125 150000 14625 135375 325125 325125

3 4

FA FD

Kompletim i Amortizimit deri në dalje së AA Shpenzim amortizimi Çregjistrimi nga inventari i AA Amortizimi i akumuluar i AA Vlera kontabël e AA të shitura Totali

Sqarime:
o Në regjistrimin e mësipërm me ngjyrë gri (ref 2) është paraqitur veprimi i parë, regjistrimi i shitjes që bazohet në faturën e shitjes.
138

o Në regjistrimin e dytë (ref 3) është paraqitur amortizimi shtesë deri në dalje të AAM 7125 lekë (që bazohet me Fletë Amortizimi). o Në regjistrimin e tretë (ref 4) bëhet dalja (heqja) nga inventari, duke debituar llogarinë e inventarit 215 me vlerën fillestare 150000 (kosto e blerjes); kredituar llogarinë 2815 me vlerën e amotizimit të akumuluar gjithsej deri në datën e daljes 14625 (= 7500 + 7125) lekë. o Diferenca mes vlerës fillestare dhe amortizimit të akumuluar 135375 (= 150000 – 14625) lekë, që përbën vlerën kontabël të makinerisë dhe përfaqëson shpenzimin nga dalja, regjistrohet në debi të llogarisë 652.

c Ndikimi në Pasurinë e Ndërmarrjes
Nga këto regjistrime rrjedh se nga dalja e AA, efektet janë edhe në llogaritë e Bilancit edhe në llogaritë e rezultatit.

Përsa i takon bilancit:
Dalja e AA pasqyrohet si zvogëlim me vlerë sa diferenca e vlerës së hyrjes minus vlerën e amortizimit të tij (që të dyja janë llogari e klasës 2) dhe nga rritja e llogarisë së likuiditeteve me vlerën e shitjes së tij (llogari e klasës 5).

Përsa i takon llogarisë rezultat:
Veprimi i daljes do të varet nga vleftat e regjistruara në llogaritë 752 (të ardhurat nga shitja e AA) dhe 652 (vlefta kontabël e AA të dala). Nëse të ardhurat pa taksa (në llogarinë 752) janë më të mëdha se vlera kontabël neto e AA (në llogarinë 652), atëherë ndërmarrja do të ketë fitim nga shitja e tij. Në të kundërt, nëse të ardhurat e daljes së AA pa taksat janë më të vogla se vlefta kontabël neto e regjistrimit të AA, atëherë ndërmarrja do ketë humbje nga kjo shitje (apo dalje).

139

PJESA E DYTË
N J O H U R I PËR ANAL I Z ËN F I NANCI ARE

për të gjeneruar burime financiare nga veprimtaria e saj. Për rrjedhim. Përcaktimi i një diagnostike1 të gjendjes së tanishme të ndërmarrjes. që përmirësojnë gjendjen e saj në të ardhmen. duke vlerësuar nevojat për financime të reja që lindin nga një strategji zgjerimi. Pra. përdoret në kuptimin e analizimit të gjendjes për të njohur saktë “shëndetin” e ndërmarrjes. Analiza mbështetet mbi disa kritere të pranuara si të afta për të gjykuar për gjendjen financiare të ndërmarrjes. 1 Diagnostike – term i huajtur nga mjekësia. duke u nisur nga përpunimi i dokumenteve të ndryshme. 2 Llogaria e rezultatit – quhet dhe “llogaria e fitim/humbje” ose llogaria e të ardhurave dhe shpenzimeve. Analiza e elementeve përfaqësues të ndërmarrjes. ii. për të matur kapacitetin e saj. Analiza e llogarisë së rezultatit2 të ndërmarrjes.I. Përpunimi i masave që duhen marrë për të përmirësuar gjendjen e ndërmarrjes në të ardhmen. analiza financiare mbështetet në analizën e gjendjes së kaluar të një ndërmarrjeje. iii. Analiza dinamike. si fotografi e pasurisë së ndërmarrjes në një çast të dhënë. të vlerësojë prirjen e veprimtarisë. HYRJE Analiza financiare ka për qëllim të studiojë pikat e forta dhe të dobëta të një ndërmarrjeje duke u mbështetur në elemente të ndryshme të natyrës kontabël dhe financiare. Studimi ndjek tri etapa të njëpasnjëshme: i. që mundëson vlerësimin paraprak të nevojave për financim në të ardhmen të ndërmarrjes (bilanci dhe llogaritë e rezultatit parashikues dhe plani i financimit të investimeve në të ardhmen). 142 . gjithashtu. analiza financiare mbështetet në tri elemente: o o o Vlerësimi i situatës aktuale të një ndërmarrjeje duke u nisur nga studimi i bilancit të saj. për të përcaktuar masat. analiza financiare synon. që paraqitet në formën e “Pasqyrës së të Ardhurave dhe Shpenzimeve (PASH)”. Kjo përqasje bëhet në dy këndvështrime: Vlerësohet mundësia e ndërmarrjes për të shlyer borxhet në afat Matet kapacieteti i ndërmarjes për të realizuar fitime në varësi të burimeve njerëzore dhe financiare që përdoren në operacionet e biznesit. Për të ardhmen.

............ 144 Produkti i Ndërmarrjes ............ 161 KAPITULLI I Analiza e llogarisë së rezultatit ..... llogaritja dhe interpretimi i tyre......... 149 Koncepti i Vlerës së Shtuar . 156 Fitimi i Ushtrimit .. treguesit e tij........... për të cilët jepet kuptimi dhe mënyra e llogaritjes së tyre...... 152 Teprica Bruto e Shfrytëzimit.............. 154 Fitimi i Shfrytëzimit ......Kapitulli I Analizohet “Llogaria e Rezultatit”................... I ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT 1 2 3 4 5 6 7 PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE Treguesit e Ndërmjetem të Menaxhimit ..... 158 Matja e Rentabilitetit .......... Tregohet ç’është rentabiliteti..... evidentohen prej saj treguesit kryesorë të menaxhimit.........

duke i ndarë ata sipas aktiviteteve: a) Aktiviteti i shfrytëzimit përmban të ardhura dhe shpenzime që janë drejtpërdrejt të lidhur me funksionin e aktivitetit të ndërmarrjes. Për të bërë një diagnostikë të përshtatshme. 144 . duhen analizuar faktorët që janë në origjinë të përcaktimit të llogarisë së rezultatit. c) Aktiviteti i jashtëzakonshëm përmban të ardhura dhe shpenzime të lidhura me elemente të pavarura nga ndërmarrja dhe që shkaktohen nga situata të jashtëzakonshme (jo të vazhdueshme apo të paparashikuara). ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT Llogaria e rezultatit mundëson matjen e kapacitetit të një ndërmarrjeje për të realizuar fitime gjatë një intervali të caktuar kohe.I. Ajo llogarit tërësinë e të ardhurave dhe shpenzimeve të regjistruara nga ndërmarrja gjatë kësaj periudhe dhe nëpërmjet diferencës së tyre përcakton rezultatin e ndërmarrjes: “Rezultat ndërmarrje” = “Total të ardhura” – “Total shpenzime” Analiza e thjeshtë e llogarisë së rezultatit nuk mundëson përcaktimin e një diagnostike të saktë të gjendjes së ndërmarrjes sepse ajo nuk mjafton për identifikimin. b) Aktiviteti financiar përmban të ardhura dhe shpenzime që janë të lidhur me politikën e investimeve apo me politikën e financimit të ndërmarrjes. Kjo analizë e llogarisë së rezultatit fillon me “Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit”3 (TNM) që do të analizojmë në vijim. analizën e elementeve që kanë ndikuar në arritjen e këtij rezultati. 3 Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit – quhen dhe Treguesit e Ndërmjetëm të Drejtimit.

1.) 145 . sqarohet në vijim (2. Marzhi Tregtar (MT) Marzhi Tregtar (MT) është treguesi që mat efektin tregtar të menaxhimit të ndërmarrjes. Le ti rendisim TNM të shprehur në mënyre skematike dhe pas kësaj. i. prodhimin e mbajtur nga ndërmarrja për ta përdorur për nevojat e veta. (i) MT = AMS – KM Ku: MT = Marzhi Tregtar AMS = të Ardhurat nga Mallrat e Shitura KM = Kosto e blerjes së Mallrave të shitura ii. t’i komentojmë ata. si aktiv afatgjatë). llogaritet si shumë e “Prodhimit të shitur“ me “Prodhimin e magazinuar“ dhe me “Prodhimin e aktiveve afatgjata“ (dmth. Prodhimi i Ushtrimit4 (PU) Është treguesi që evidenton nivelin e prodhimit të ndërmarrjes. llogaritet nga diferenca midis “Të ardhurave nga shitjet e mallrave“ me “Koston e blerjes së tyre“. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit (TNM) përbëjnë shkallën e parë të zbërthimit të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes drejt një diagnostikimi financiar analitik. (ii) PU = APS ± APM + APA Ku: PU = Prodhim i Ushtrimit APS = të Ardhura nga Prodhimi i Shitur 4 Prodhimi i Ushtrimit – është shkurtim i emërtimit “Prodhimi i ndërmarrjes gjatë vitit ushtrimor”. Prodhimi i Ndërmarrjes.

SP Ku: TB = Teprica Bruto e shfrytëzimit AG = Të Ardhura nga Grandet dhe Subvencione të Shfrytëzimit SST = Shpenzime. Ajo llogaritet si diferencë ndërmjet “Prodhimit të ushtrimit“ me “Konsumin e prodhimit“ (blerjet për lëndë. nëse shitet. taksat dhe të ngjashme“ si dhe “Shpenzimet për personelin“: (iv) TB = VS + AG – SST . Vlera e Shtuar (VS) VS shpreh kontributin e ndërmarrjes në shtimin e produktit shoqëror nëpërmjet prodhimit apo fitimit. për nevoja të prodhimit). (iii) VS = MT + PU – KP Ku: VS = Vlera e Shtuar e Ndërmarrjes MT = Marzhi Tregtar KP = Konsumi i Prodhimit e të tjera me prejadhje nga të Tretët iv. taksa e të ngjashme SP = Shpenzime për Personelin 5 (të Ardhura) – është vënë në kllapa sepse në fakt është ndryshimi i gjendjes në magazinë të prodhimit. 6 Teprica Bruto – quhet dhe “Marzhi Bruto” ose “Rezultati i veprimtarisë kryesore” por nuk duhet ngatëruar me “Rezultatin e Shfrytëzimit” 146 . Teprica Bruto6 (TB) Teprica bruto e aktivitetit të shfrytëzimit (TB) llogaritet si shumë e “Vlerës së Shtuar“ me “Grandet dhe subvencionet për Shrytëzim“ nga e cila zbriten: “Tatimet. do të sillte të ardhura. si dhe duke i shtuar kësaj diference “Marzhit tregtar“ (si përfaqësues i “prodhimit“ të veprimtarisë tregtare). materiale. shërbime e të tjera të bëra gjatë ushtrimit me prejardhje nga të tretët. Shteti për Tatime. gjendje që.APM = (të Ardhura)5 nga Prodhimi i Magazinuar APA = (të Ardhura) nga Prodhimi i Aktiveve Afatgjata iii.

Rezultati Përpara Tatimit (FpT) Rezultati para tatimit quhet dhe “Fitimi para Tatimit“ (FpT). 147 . llogaritet si shumë e “Fitimit të shfrytëzimit“ me “Rezultatin financiar“7. si dhe duke i zbritur kësaj shume “Shpenzimet për amortizimet dhe provizionet“.v. ku vetë rezultati financiar llogaritet si diferencë e “të ardhurave financiare“ me “shpenzimet financiare“: (vi) FpT = FSh + FF Ku: FpT = Rezultati (Fitimi) përpara Tatimit FF = Rezultati (Fitimi) Financiar = të Ardhura Financiare – Shpenzime Financiare (FF = AF – SF) vii. Rezultati i Ushtrimit (FU) Rezultati i ushtrimit quhet dhe “Fitimi i Ushtrimit“ (FU) dhe llogaritet si shumë e “Rezultatit përpara tatimeve“ me “Rezultatin e jashtëzakonshëm“ (të ardhurat e jashtëzakonshme – shpenzimet e jashtëzakonshme) duke i zbritur kësaj shume “Tatimin mbi fitimin“: 7 Rezultati Financiar quhet rëndomtë “Fitimi Financiar” (FF). Rezultati i Shfrytëzimit (FSh) Rezultati i aktivitetit të shfrytëzimit quhet dhe “Fitimi i Shfrytëzimit“ (FSh) dhe llogaritet si shumë e “Tepricës bruto të shfrytëzimit me “Rimarrjet mbi provizionet e shfrytëzimit“ dhe me “të Ardhura të tjera të shfrytëzimit“. si dhe “Shpenzimet e tjera të shfrytëzimit“ : (v) FSh = TB + ARP + AT – SAS – STS Ku: FSh = Rezultati (Fitimi) i Shfrytëzimit ARP = Të Ardhura nga Rimarrje mbi Provizionet e shfrytëzimit AT = të Ardhura të Tjera të Shfrytëzimit SAS = Shpenzime për Amortizimet dhe Provizionet e Shfrytëzimit STS = Shpenzime të Tjera (të ndryshme) të Shfrytëzimit vi.

TF Ku: FU = Rezultati (Fitimi) i Ushtrimit FpT = Rezultati (Fitimi) përpara Tatimit FJ = Rezultati (Fitimi) i Jashtëzakonshëm = të Ardhura të Jashtëzakonshme – Shpenzime të Jashtëzakonshme (FJ = AJ – SJ) TF = Tatimi mbi Fitimin e tjera si këto Treguesit e ndërmjetëm të menaxhimit (TNM) mundësojnë zbërthimin e llogarisë së rezultatit. si dhe nga faktorët që nuk varen nga menaxhimi i ndërmarrjes e që shkaktohen nga situata të jashtëzakonshme (rezultat i jashtëzakonshëm).(vii) FU = FpT + FJ . duke veçuar: faktorët që lidhen drejtpërdrejt me shfrytëzimin e aktivitetit të ndërmarrjes. faktorët që lidhen me politikën financiare të ndërmarrjes (rezultati financiar). Le të ndalemi më tej në komentimin e tyre. 148 .

2. PRODUKTI8 I NDËRMARRJES
Llogaria e rezultatit analizohet në varësi të llojit të veprimtarisë së ndërmarrjes. Veprimtaritë e ndërmarrjeve dhe produktet e tyre janë të shumëllojta; në kontabilitet ato grupohen në: a) Prodhuese – që kanë veprimtari transformimi ose përpunimi të mirash ose shërbimesh (prodhim, ndërtim, shërbim); b) Tregtare – që nuk kanë veprimtari transformimi (tregti).

i. Prodhimi i Ushtrimit (PU)
Koncepti i Prodhimit rezervohet për ndërmarrjet prodhuese (prodhim, ndërtim dhe shërbim). Prodhimi i ushtrimit si Tregues i Ndërmjetëm i Menaxhimit (TNM) llogaritet nga formula : (ii) PU = APS ± APM + APA Komponentët e tij vlerësohen si vijon: APS = (Prodhimi i shitur) = (Sasia e shitur) x (çmimi i shitjes). Ky komponent pasqyrohet në llogaritë 70, por pa llogarinë 705. APM = Prodhimi i magazinuar (domethënë i pashitur); vlerësohet me koston e prodhimit. Ky komponent me standardet e reja9 duhet të pasqyrohet në llogarinë 60 me minus (në Kredi) si pakësim i shpenzimit. Ky komponent pasqyrohet në llogarinë 72. Nëse i referohemi planit të llogarive, “Prodhimi i Ushtrimit“ është sa shuma e llogarive 70 (pa 705); 71 dhe 72.

8 Produkti – përdoret në kuptimin e gjerë të tij “produkt shoqëror/ekonomik”. 9 Në standardet e mëparshme prodhimi konsiderohej e ardhur dhe pasqyrohej në llogarinë 71 “Ndryshim i gjendjes së prodhimit”.

149

ii. Marzhi Tregtar (MT)
Në ndërmarrjet tregtare, veprimtaria vlerësohet nisur nga marzhi tregtar10 i realizuar. Ky tregues llogaritet dhe për ndërmarrjet që kanë aktivitet të përzier prodhim e tregti. Ku: Marzhi Tregtar (i) MT = AMS – KM Komponentët e tij vlerësohen si vijon: AMS = Të ardhurat nga mallrat e shitura = (Sasi) x (çmimi i shitjes). Ky komponent pasqyrohet në llogaritë 705. KM = Kostua e blerjes së mallrave të shitura = (Blerje e mallrave) + (Shpenzimet dytësore të blerjes). Ose KM = SBM + SDM
Ku : SBM = Shpenzime për Blerjen e Mallrave (sipas çmimit të blerjes së mallrave). Këto shpenzime pasqyrohen në llogarinë 605. SDM = Shpenzimet Dytësore të blerjes së Mallrave (transport, siguracion malli etj.) Këto shpenzime pasqyrohen në disa nga llogaritë e grupit 61 e 62 (për shembull 627 “Transport...“; 616 “Sigurim malli“; ...) Me këtë detajim: MT = AMS – (SBM + SDM)

Marzhi tregtar është treguesi më i përshtatshëm në rastin e ndërmarrjeve tregtare.

iii. Analiza e Marzhit Tregtar
Për të gjykuar mbi vlerën e Marzhit Tregtar llogariten dy raporte të rëndësishme: i ) Raporti i Marzhit = (Marzh Tregtar) / (Çmim blerje pa taksa) ii) Raporti i Markës = (Marzh Tregtar) / (Çmim shitje pa taksa) Këta treguesa matin kapacitetin e ndërmarrjes tregtare, për të realizuar fitim nga rishitja e mallrave. Sa më të mëdhenj të jenë këto dy raporte, aq më fuqi negociuese ka ndërmarrja me furnitorët ose klientët e saj.

10 “Marzhi Tregtar” është “Prodhimi” për aktivitetin tregtar të ndërmarrjes.

150

“Raporti i Marzhit“ dhe “Raporti i Markës“ janë treguesa relativë, për krahasimin midis ndërmarrjeve të të njëjtit sektor veprimtarie. Kështu, një ndërmarrje që ka një raport marzhi më të lartë se konkurrentët e vet mund të fillojë një betejë çmimesh sepse konkurrentët nuk mund ta ndjekin këtë strategji pa pësuar humbje. Prodhimi i Ushtrimit (PU) dhe Marzhi Tregtar (MT) përbëjnë nivelin e parë të TNM.

151

3. KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS)
Vlera e Shtuar (VS) përbën një nivel të dytë të treguesve ndërmjetës të menaxhimit (TNM).

i. Llogaritja e Vlerës së Shtuar
Vlera e shtuar llogaritet duke hequr nga të ardhurat e funksionimit totalin e konsumimeve të ndërmjetme të furnizuara nga të tretët. Nëse do t’i gruponim të gjitha të ardhurat së bashku si “Të Ardhura të Funksionimit“ (AF) dhe nëse do të bashkonim dhe shpenzimet e blerjeve (SB) të mallrave me ato të lëndëve të para, materiale, shërbimeve etj. si dhe të bashkonim shpenzimet dytësore (SD) të mallrave dhe të prodhimit atëherë: Vlera e Shtuar llogaritet : VS = AF – SB - SD Ku komponentët e VS vlerësohen si vijon: AF = Të Ardhurat e Funksionimit. Pasqyrohen në llogaritë 70; 71; 72. SB = Shpenzimet për blerjet e mallrave, furnizimeve, të studimeve, punimeve dhe shërbimeve (vlefta neto pas uljes, kthimit etj.). Pasqyrohen në llogaritë 60. SD = Shpenzimet dytësore të tjera. Pasqyrohen në llogaritë 61; 62. Si përfundim, në kontabilitet, Vlera e Shtuar është e barabartë me diferencën midis llogarive të të ardhurave 70; 71; 72 dhe llogarive të shpenzimeve 60; 61 dhe 62.

ii. Interpretimi Ekonomik
Prodhimi i shitur nuk përfaqëson të gjithë prodhimin e ndërmarjes, pasi një pjesë e tij lidhet me hyrjet /daljet nga magazina ose me prodhimin për vete; për këtë shërben treguesi i “Prodhimit të Ushtrimit (PU), i dhënë më sipër. Mirëpo PU nuk përfshin shpenzimet e bëra për prodhimin (lëndë të para, materiale ndihmëse etj.) që i nevojiten ndërmarrjes për të

152

realizuar produktin fundor. Veprimtaria e ndërmarrjes konsiston në krijimin e vlerës së shtuar. në fund të fundit. TNM mundësojnë. 153 .). që ajo gjeneron kur prodhon produktin fundor. Pikërisht në sajë të kësaj vlere të shtuar ndërmarrja do të jetë në gjendje të paguajë aktorët e ndryshëm që kontribuojnë në prodhim. Pagesa e këtyre partnerëve bëhet në sajë të vlerës së shtuar që krijon ndërmarrja. ndaj për këtë shërben treguesi i “Vlerës së Shtuar“ (VS). të shikohet se si kjo VS u shpërndahet partnerëve të ndryshëm të ndërmarrjes. Në këtë kuptim. Në fakt ndërmarrja është një strukturë e organizuar që ka si synim fundor prodhimin dhe shitjen e të mirave ose shërbimeve duke përdorur disa faktorë prodhimi (faktorin punë dhe faktorin kapital) dhe një numër partnerësh të jashtëm (prurësit e kapitaleve etj. Në këtë kuptim. Pikërisht kjo është arsyeja e ekzistencës së vetë veprimtarisë shfrytëzuese të ndërmarrjes. Vlera e Shtuar është tregues më real për ndërmarrjen se sa prodhimi i ushtrimit. meqenëse ajo mat pasurinë reale të krijuar nga ndërmarrja në sajë të veprimtarisë së saj prodhuese.

që është faktor i domosdoshëm i produktit11 të saj. i cili nuk ndërhyn direkt por ndikon në mënyra të ndryshme në produktin e ndërmarrjes (me ndërtimin e rrugëve. me të cilat ai kryen shpenzimet publike. Të tillë janë katër: o o Personeli i ndërmarrjes. Ndarja e Vlerës së Shtuar Vlera e Shtuar. 11 Produkti – Prodhimi. tregtia apo shërbimi janë produktet e aktivitetit shfrytëzues të ndërmarrjes.) Kontribuesit e jashtëm në kapital (Huadhënësit: Bankat …) që japin mjetet financiare të nevojshme (huatë afatgjata) për zhvillimin e saj. mbrojtjen e pronës private dhe sigurimin nëpërmjet policisë. Huadhënësit: paguhen me interesat që marrin nga huatë e tyre. Pronarët (Aksionerët) marin pjesën e tyre të dividentit në funksion të sasisë së aksioneve që kanë. 154 .4. por përfiton gjithashtu nga ndërmarrja edhe një pjesë të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore. Secili prej këtyre partnerëve shpërblehet në një mënyrë të veçantë. ndërtimi. Shteti merr tatimet dhe taksat. Shteti. një pjesë të Vlerës së Shtuar për të rritur mjetet e veta financiare. gjykatës. që zotërojnë pjesë të ndërmarrjes (aksionet) dhe të cilëve ajo u jep pjesë fitimi proporcionale me kapitalin e tyre. Personeli : merr direkt një pagë. o o Ndërmarrja e ruan. e krijuar nga ndërmarrja. gjithashtu. . e lejon këtë të fundit të paguajë partnerët e ndërmarrjes.. që i shoqërohet pagës.. Kontribuesit e brendshëm në kapital (Pronarët apo Aksionerët). TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) i.

64. as nga elementet e jashtëzakonshme që mund të ndikojnë në rezultatin e ndërmarrjes. TB është një tregues që përdoret në krahasimin ndërmjet ndërmarrjeve dhe në llogaritjen e treguesve të tjerë të ecurisë së veprimtarisë shfrytëzuese (kryesore) të ndërmarrjes. Teprica Bruto (TB) Quhet Tepricë Bruto e shfrytëzimit (TB) ajo që i mbetet ndërmarrjes (nga VS) pas shlyerjes së detyrimeve të saj ndaj punonjësve dhe ndaj shtetit. Pasqyrohen në llogaritë 73. 72. Me fjalë të tjera. të ngjashme Pasqyrohen në llogaritë 63.ii. 62. 7412. Pra.SP Ku komponentët e TB vlerësohen si vijon: VS = Vlera e Shtuar AG = Të ardhurat nga grandet dhe subvencione të shfrytëzimit që jepen nga shteti. TB nuk varet. TB është diferenca (saldua) totale e llogarive të të ardhurave 70. 73. as nga politika financiare e ndërmarrjes (dhënie huaje apo rritje kapitali). 155 . 61. TB është ajo që i mbetet ndërmarrjes për të paguar kontribuesit në kapital (Huadhënësit dhe Aksionerët) dhe për t’u vetëfinancuar. SST = Shpenzime shteti: taksa. Pra. 63. në kontabilitet. TB është një tregues i mirë i performancës industriale dhe tregtare të ndërmarrjes. iii. SP = Shpenzimet për personelin Pasqyrohen në llogaritë 64. as nga politika e amortizimit që ndjek ndërmarrja. 74 dhe llogarive të shpenzimeve 60. 71. tatime etj. Përkufizimi i Tepricës Bruto Teprica Bruto : TB = VS + AG – SST . 12 Llogaria 74 – aktualisht është lënë bosh.

13 Fitimi i shfytëzimit – quhet dhe “rezultati i shfytëzimit”. si dhe shpenzimet e tjera që lidhen me shfrytëzimin.5. që jepet më sipër.. AT = Të Ardhura të Tjera të Shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë 75. 156 . Me fjalë të tjera.. Përftohet në këtë mënyrë një tregues menaxhimi që mat kapacitetin që ndërmarrja të nxjerrë burime neto nga veprimtaria e saj dhe kjo pavarësisht nga kombinimi i faktorëve të aktivitetit të saj. ii. STS = Shpenzime të Tjera të Shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë 65. Konsumi i kapitalit. Koncepti i FSh Fitimi i Shfrytëzimit13 (FSh) mat performancën industriale dhe tregtare të ndërmarrjes pavarësisht nga mënyra e përfitimit të të ardhurave të shfrytëzimit. FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) i. si: Kostoja e punëve të kontabilizuara më parë (pagesat e shpenzimet sociale). që vlerësohet nga amortizimet dhe provizionet. (781). Përcaktimi i FSh FSh përcaktohet duke u nisur nga Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB) Në formulën (v) për FSh. SAS = Shpenzime për Amortizime dhe provizione (të Shfrytëzimit) Pasqyrohen në llogaritë 681. ky rezultat merr parasysh edhe të ardhurat nga faktorë të tjerë të shrytëzimit. kemi: FSh = TB + ARP + AT – SAS – STS Ku komponentët e FSh vlerësohen si vijon: TB = Teprica Bruto ARP = (Të Ardhura) Rimarrje nga Provizionet e shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë .

62. 75. 65.Pra. 72. 71. 74. që merr parasysh edhe elemente që lidhen me faktorë të tjerë të politikës së financimit që ndjek ndërmarrja apo të jashtëzakonshëm. 781 Ky rezultat është një tregues i mirë i mbarëvajtjes së produktivitetit të një ndërmarrjeje dhe është më domethënës sesa vetë treguesi i fitimit të ushtrimit. 73. 63. 64. në aspektin kontabël Fitimi i Shfrytëzimit (FSh) është teprica totale e: o dhe o llogarive të shpenzimeve 60. 681 llogarive të të ardhurave 70. 61. 157 .

për të financuar. për shembull..). shitje produkte. shërbime . që mundësojnë matjen e rezultatit të ndërmarrjes nga: a) aktiviteti i shfrytëzimit (menaxhimi rrjedhës). 14 Tepricë = Gjendja e llogarisë = Diferenca: Kredi .6. mallra. Fitimi i Shfrytëzimit (RS) është i barabartë me diferencën midis të ardhurave të shfrytëzimit (vlefta e shitjeve) dhe shpenzimeve të shfrytëzimit (blerje mallrash..Debi = Saldo. a) Aktiviteti i Shfrytëzimit Ky grup të ardhurash e shpenzimesh është më i rëndësishmi. Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit Plani kontabël i përgjithshëm propozon zbërthimin e llogarisë rezultat në tre përbërës. 158 . ajo duhet t’u drejtohet burimeve të jashtme (bankave. c) aktiviteti i jashtëzakonshëm. Kjo sjellje kapitalesh nuk bëhet falas dhe sjell shpenzime për ndërmarrjen (pagesa interesash mbi huatë). Ky përbën një tregues shumë të rëndësishëm sepse tregon aftësinë e ndërmarrjes për të siguruar fitime nga veprimtaria e saj e shfrytëzimit. materiale. Një tepricë14 negative provon që ndërmarrja nuk ka një mënyrë menaxhimi të mirë sepse kostot e produktit të saj janë më të larta se të ardhurat e saj nga shitja e këtyre produkteve fundore. shpenzime personeli. b) aktiviteti financiar (politika financiare). nëse një ndërmarrje nuk disponon burime të brendshme të mjaftueshme. shërbime. sepse ai përbëhet nga veprimet që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë produktive të ndërmarrjes (blerje mallra. lëndë të para. për të financuar nevojat e saj për kapitale. investimet..). FITIMI I USHTRIMIT (FU) i.. lëndësh të para. b) Aktiviteti Financiar Në përgjithësi. tregjeve të kapitalit) për kapitale.

. Ky rezultat është në përgjithësi negativ. duhet të sjellë përmirësimin e llogarive të ndërmarrjes. dëmshpërblimi nga përmbytjet. Rezultati financiar i ndërmarrjes përftohet duke bërë diferencën midis shumës së llogarive të të ardhurave të grupit 76 me shumën e llogarive të shpenzimeve të grupit 66. (pagesat e interesave mbi huatë. aq më të mëdha janë shpenzimet financiare.) dhe shpenzimet financiare (SF). më tej. në një moment të dhënë.). përkundrazi. zbritjet e akorduara. Por një tepricë negative dëshmon.: shitja e një godine.. pra e ul rezultatin e ndërmarrjes. përpjekjet për investime që bën ndërmarrja... 159 . (zbritjet financiare të mara nga furnitorët. që prekin llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes por.sh. Zbërthimi i llogarisë së rezultatit sipas metodës së Treguesve të Ndërmjetëm të Menaxhimit e përcakton Fitimin Përpara Tatimeve (FpT) si shumën e Fitimit të Shfrytëzimit (FSh) me Rezultatin (Fitimin) Financiar (RF).. 15 Në paraqitjen e pasqyrave financiare sipas formateve anglo-saksone quhen “Të Ardhura/Shpenzime nga operacione jo të vazhdueshme”. mbi llogaritë e një ndërmarrjeje. FF = AF . Një tepricë negative nuk është pra gjë e keqe në vetvete për ndërmarrjen. Pra: FpT = FSh + FF c) Aktiviteti i Jashtëzakonshëm15 Rezultati i jashtëzakonshëm përfshin veprimet.. gjë që.). gjithashtu. Rezultati financiar (FF) përftohet nga diferenca midis të ardhurave financiare(AF).Për pasojë. sa më shumë një ndërmarrje merr hua.SF Rezultati (Fitimi) financiar tregon efektin e politikës së saj të financimit. që nuk varen drejtpërdrejt nga veprimtaria e saj prodhuese dhe që nuk përsëriten periodikisht në kohë (p.

S. Tatim Fitimi Totali S Shpenzime (S) Teprica (A–S) Rezultat Shfrytëzimi Rezultat Financiar Rezultat para Tatimit Rezultat i Jashtëzak. Ky zbërthim na mundëson analizimin e aftësisë së ndërmarrjes për të realizuar fitime rregullisht (pavarësisht nga elementet e jashtëzakonshme). Rezultati (Fitimi) i jashtëzakonshëm (FJ) përftohet duke bërë diferencën midis të ardhurave të jashtëzakonshme (AJ) (llogarive të grupit 77) me shpenzimet e jashtëzakonshme (SJ) ( llogaritë e grupit 67). Financiare = (1 + 2) S.STF = FU 160 . në një ushtrim të vetëm. përftohet nga mbledhja e rezultatit të shfrytëzimit (FSh) me rezultatin financiar (FF) dhe me rezultatin e jashtëzakonshëm (FJ) si dhe zbritjen prej kësaj shume të tatimit mbi fitimin (TF). Shfrytëzimi A. S. Financiare = (1 + 2) A. duhet fillimisht ta zbërthejmë atë në tre përbërës. Zbërthimi i llogarisë së rezultatit mund të përmblidhet: Llogaria e Rezultatit Të Ardhura (A) 1 2 3 4 5 6 Totali A A.Ai mund të jetë pozitiv ose negativ dhe mund të prekë fort rezultatin neto të ndërmarrjes por pasoja e tij kufizohet. që në kontabilitet quhet Fitim/Humbja e Ushtrimit (FU). Jashtëzakon. nga vetë natyra e tij. Jashtëzakon. Rezultat Ushtrimi ASh – SSh = FSh AF – SF = FF FSh + FF = FpT AJ – SJ = FJ = STF FpT + FJ . duke u nisur nga veprimtaria e shfrytëzimit (fitimi i shfrytëzimit).SJ d) Rezultati i Ndërmarrjes Rezultati i ndërmarrjes. FJ = AJ . FU = FSh + FF + FJ – STF Për të përcaktuar pra origjinën e rezultatit të ndërmarrjes.

18 Totali i Aktivit quhet dhe “Totali i Bilancit”. mat pasurinë totale të ndërmarrjes (bashkësinë e të mirave dhe të drejtave që përdor ndërmarrja për të prodhuar). ndërtim. ndërmarrja B merr borxh 110 mln lekë. Mirëpo vetëm madhësia e fitimit (apo humbjes) nuk mjafton nëse duan të krahasojmë ecurinë e një ndërmarrjeje me ecurinë e një ndërmarrjeje tjetër. a) Rezultati i ndërmarrjes mund të vlerësohet duke u nisur nga disa nivele: o o o Fitimi i Ushtrimit (FU): që mat aftësinë e ndërmarrjes për të dhënë rezultat pozitiv duke marë parasysh tërësinë e të ardhurave dhe shpenzimeve. blen mjete pune dhe nxjerr një fitim prej 10 mln lekë. që është në gjendje të sjellë ndërmarrja nga veprimtaria e saj. tregti. Vlera e Shtuar (VS): që mat pasurinë reale që krijon ndërmarrja nga veprimtaria e saj. Fitimi i Shfrytëzimit (FSh): që mat aftësinë e ndërmarrjes për të përftuar rezultat vetëm nga veprimtaria e saj prodhuese17. Koncepti i Rentabilitetit16 Rentabiliteti i ndërmarrjes është raporti midis (a) rezultatit që jep ndërmarrja (nga njëra anë) dhe (b) mjeteve që ajo përdor për të arritur këtë rezultat (nga ana tjetër). 16 Rentabiliteti – quhet edhe “Kthim” (“Return”) sepse tregon se sa është kthimi i mjeteve të përdorura. 161 .7. por ka përdorur 11 herë më tepër mjete apo ndërmarrja A ? Pikërisht për një gjykim të tillë shërben Rentabiliteti. 17 Prodhuese – Këtu përdoret në kuptimin e gjerë të fjalës (prodhim. i. b) Mjetet që vë në përdorim ndërmarrja mund të maten në disa nivele: o Totali i Aktivit18 (TA): përfaqëson totalin e aktivit të bilancit. shërbim). Cila nga këto ndërmarrje e ka ecurinë më të mirë? Ndërmarrja B që e ka fitimin 1 mln lekë më shumë. Shembull: Ndërmarrja A merr borxh 10 mln lekë. blen mjete pune dhe nxjerr një fitim 11 mln lekë. MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) Analiza e llogarisë së rezultatit mundëson matjen madhësisë së fitimit apo të humbjes.

Kapitali i Vetë (KV): mat bashkësinë e burimeve të veta të kapitalit. por ajo mund të mos përballojë garën me ndërmarrjet e tjera të sektorit. me kahasimin e tij me rentabilitetin e ndërmarrjeve konkurrente kryesore të saj. 20 Rentabiliteti i investimit . Kapitali Themeltar19 (KT): përfaqëson tërësinë e kontributeve në para ose në natyrë që japin në avancë aksionerët (pronarët) e ndërmarrjes për të ushtruar veprimtarinë e saj.o o Kapitali i Përhershëm (KP): mat bashkësinë e gjithë aktiveve afatgjata (investimet kapitale) të kryera nga ndërmarrja. ii. Kontribut që përcaktohet në aktin e themelimit të ndërmarrjes dhe në rritjen e mëvonshme të tij (me shtimin e aksioneve). Llogaritja e rentabilitetit duhet të shoqërohet.në terminologjinë anglo-saksone quhet “Return of Investiment” (ROI). 162 . ky tregues mat rentabilitetin e 19 Kapitali Themeltar quhet dhe “Kapitali i Shoqërisë” ose “Kapitali Social”. për ta realizuar atë. 21 ROI Global quhet dhe “Rentabiliteti Global” ose “Rentabiliteti Ekonomik”. pjesa e rezultatit të ushtrimit që nuk ndahet si dividend. rezervat. Pra. pra me konkurrentët e saj. Një ndërmarrje mund të jetë rentabël. që përbëhet nga kapitali themeltar. subvencionet e investimit. Ka dy interpretime të këtij treguesi: o ROI Global21: në llogaritjen e tij si fitim merret fitimi i gjithë ushtrimit dhe si investim gjithë pasuria e ndërmarrjes (totali i aktivit). Matja e Rentabilitetit Ka disa madhësi të ndryshme që përdoren për llogaritjen e rentabilitetit të një ndërmarrjeje: a Rentabiliteti i Investimit (ROI)20 ROI është raporti i fitimit të realizuar ndaj investimit përkatës të bërë. o Vlerësimi i rentabilitetit të ndërmarrjes është pra një tregues për të matur mbarëvajtjen e ndërmarrjes në kuadrin e funksionit të saj prodhues. të cilat përdoren nga ndërmarrja për të zhvilluar aktivitetin e saj.

Rentabiliteti global është një tregues mjaft i përgjithshëm.13%) do të paguahet nga vetë ndërmarrja (nga kapitali i vetë). (fitimet dhe humbjet me origjinë jo normale. 22 ROI Financiar . nuk ndikohet nga sistemi fiskal (për shembull. tatimit mbi rezultatin ushtrimor për pjesën e mbulimit të humbjeve të vitit të mëparshëm). 163 . të cilat të investuara në veprimtarinë e ndërmarrjes do të japin një ROI financiar 13% kjo do të thotë që diferenca prej 2% (15% . (si për shembull interesat e huave që merr ndërmarrja).tërësisë së aktiveve që përdor ndërmarrja dhe shprehet me raportin e Fitimit të Ushtrimit (FU) me Totalin e Aktivit (TA) ROIG = FU * 100 / TA Shënim: FU shumëzohet me 100 sepse rentabiliteti shprehet në përqindje. ai plotësohet nga disa vlerësime më shprehëse. si: o ROI Financiar22: në llogaritjen e këtij si fitim merret Fitimi i Shfrytëzimit (FSh).quhet dhe “Rentabiliteti Financiar” ose “Rentabiliteti i Kapitalit të investuar”. Pra një hua e tillë nuk është me leverdi. Vini re! Vlera e këtij treguesi nuk duhet të jetë më e ulët sesa interesi i huasë që jep banka. nuk ndikohet nga transaksionet e jashtëzakonshme. ndërsa si investim merret Kapitali i Përhershëm (KP) që përdor ndërmarrja. të jashtëzakonshme). ndaj dhe shprehet me raportin e tyre: ROIF = FSh * 100 / KP Ky raport shpreh më mirë efikasitetin e kapitalit të investuar në aktivitetin kryesor (që është aktiviteti shfrytëzues) sepse: nuk ndikohet nga shpenzimet financiare të ndërmarrjes. Shembull: Nëse një ndërmarrje merr para borxh me interes 15% .

që konsiston në faktin që merr para borxh për të investuar. është e dobishme të llogariten disa nga këto raporte për të pasur një pamje më të saktë të rentabilitetit të ndërmarrjes. thuhet që ndërmarrja përfiton nga “efekti i levës”24.Kthimi nga Shitjet). 25 Rentabiliteti Tregtar . Për këtë arsye. Në anglisht quhet ROE (Return on Equity) 24 Efekti i levës – është një strategji investimi. Nga kjo del se ROI mund të rritet ose duke rritur ROS (duke rritur çmimet) ose duke rritur qarkullimin (duke rritur sasinë e shitjeve). ku (FU/XT) = ROS . dhe XT/TA = Qarkullimi i aktiveve. koncepti i rentabilitetit ndryshon sipas këndvështrimit që analizojmë. e matur kjo e fundit me xhiron totale. 23 Rentabiliteti i Kapitalit = Rentabiliteti i kapitalit vetiak quhet dhe Rentabiliteti Financiar.b Rentabiliteti i Kapitalit të Vetë23 (ROE) ROE merr parasysh kapitalet e investuara në ndërmarrje. 26 Xhiro Totale = Shifra e Afarizmës.në terminologjinë anglo-saksone njihet si ROS (Return on Sales. Ai përcaktohet nga raporti i Fitimit të Ushtrimit (FU) me Xhiron Totale (XT)26: RT = FU * 100 / XT Në këtë mënyrë përcaktohet dhe raporti i marzhit të ndërmarrjes që lejon të vlerësohet rezultati i ardhshëm i ndërmarrjes në funksion të ndryshimit të vëllimit të veprimtarisë. 164 . Ai përcaktohet nga raporti i Fitimit të Ushtrimit me Kapitalin e Vetë: ROE = FU * 100 / KV Shenim: Kur rentabiliteti i kapitalit të vetë është më i madh se rentabiliteti i investimit (ROE > ROI). Koment: Ekziston një zbërthim i ROI = (FU/XT) x (XT/TA). dmth sa herë xhirohen aktivet në vit. Sikurse shihet. c Rentabiliteti Tregtar (ROS)25 ROS merr parasysh vëllimin e veprimtarisë (Xhiron).

.......... 174 Fondi i Zhvillimit .............. II 1 2 3 4 5 6 7 ANALIZA E BILANCIT PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE Leximi i Thjeshtë i Bilancit ........... 185 Mjetet Monetare . fondi i zhvillimit............. mjetet monetare. etj.. nevojat për financime.. 182 Reduktimi i Nevojave për Fond Zhvillimi. 167 Nevojat për Financime . evidentohen prej tij treguesit më të përdorur....................... 188 KAPITULLI II Analiza e bilancit ...Kapitulli II Analizohet “Bilanci”........ kuptimi i tij dhe jepen mënyrat për reduktimin e nevojave për fonde........................ Sqarohet bilanci funksional....... 179 Nevojat për Fondin e Zhvillimit .... 171 Bilanci Funksional ....

huatë afatgjata. nga ana tjetër Burimet (Pasivin). Aktivi i bilancit (pjesa majtas) paraqet bashkësinë e të mirave (aktive afatgjata. huatë afatshkurtra. që në fakt përbëhet nga bashkësia e borxheve dhe e detyrimeve që ka kontraktuar ndërmarrja me kreditorët e jashtëm (aksionerët. që përshkruan gjendjen e pasurisë së ndërmarrjes në një moment të dhënë. Bilanci lejon gjithashtu edhe analiza të tjera të gjendjes së ndërmarrjes. Përmbajtja e pasivit të ndërmarrjes renditet sipas kriterit të detyrimit në rritje27.) dhe të drejtave (kredi klienti. të cilat do t’i shqyrtojmë në vijim.II. o Paraqitja e bilancit. institucionet financiare. .. dmth në fillim ato që kthehen më me vështirësi në para (më pak likuide) dhe në fund ato plotësisht likuide (vetë paratë në arkën e ndërmarrjes).. Ai përmban: nga njëra anë Përdorimet (Aktivin). 28 Likuiditeti i një aktivi = Aftësia e tij për t’u kthyer në para. kapitali i vet teorikisht shlyhet vetëm kur mbyllet ndermarrja..).) që zotëron ndërmarrja dhe që janë të nevojshme për veprimtarinë e saj. Likuiditet në rritje. furnitorët. Bilanci i ndërmarrjes paraqitet në formën e një tabele përmbledhëse. për të paguar borxhet). në një moment të dhënë. 166 . o Pasivi i bilancit (ana e djathtë) paraqet bashkësinë e burimeve financiare të ndërmarrjes. . mundëson ndër të tjera matjen e kredibilitetit të ndërmarrjes (dmth aftësinë e ndërmarrjes.. sikurse do ta shikojmë më poshtë. 27 Detyrimet në rritje: kapitalet e veta. Elementet që përmbahen në aktivin e bilancit janë të renditura sipas kriterit të likuiditetit28 në rritje. Dmth në fillim vendosen detyrimet me afat më të gjatë shlyerje. ANALIZA E BILANCIT Kjo pjesë shtjellon bashkësinë e elementeve për analizën e bilancit të ndërmarrjes. në dy pjesë. inventarët..

atëherë ajo vihet në falimentim29. po rikujtojmë strukturën e thjeshtë të bilancit. Pasivi i Bilancit Pasivi i bilancit grupon tërësinë e angazhimeve që ka ndërmarrja ndaj partnerëve të ndryshëm. falimentimi i detyruar dhe kërkohet nga të tretët. bilanci jep një pasqyrë të strukturuar të pasurive dhe borxheve të një ndërmarrjeje. Bilanci është një dokument që mund të lexohet në mënyra të ndryshme. LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT Para se të kalojmë në analizën financiare. është aftësia që ka ndërmarrja për t’ju paguar. Kështu që. duhet pasur parasysh që borxhet e ndërmarrjes nuk kanë të njëjtin afat shlyerje. Në këtë aspekt. Le të përmendim borxhet më kryesore të një ndërmarrjeje: o Llogaria rrjedhëse kreditore: në qoftë se llogaria 512 është kreditore. edhe momenti kur borxhi bëhet i kërkueshëm (kur plotësohet afati) është një element i rëndësishëm i çdo analize të bilancit të një ndërmarrje. Bilanci përkufizohet si pasqyrim. pra ai vendos përballë Pasivin me Aktivin e ndërmarrjes.Likuidimi është i ndryshëm nga falimentimi. Në fakt. kjo do të thotë që ju keni një gjendje negative pranë entit tuaj të kredisë (bankës). nëse ju jeni kreditor i kësaj ndërmarrje. Nëse ndërmarrja nuk është në gjendje ti bëjë këto shlyerje.1. ajo që juve ju intereson para së gjithash të lexoni në bilanc. në një moment të dhënë. Kuptohet që shqetësimi parësor i një sipërmarrësi është të njohë vleftën dhe borxhet afatshkurtra (më pak se një vit) që duhen paguar si dhe përparësinë e tyre. 167 . Megjithëse bilanci është pasqyrim i gjendjes pasurore të ndërmarrjes në një çast të dhënë. i gjendjes pasurore të ndërmarrjes. i. Por. Ajo që ka rëndësi këtu është të vlerësohet kur këto borxhe arrijnë afatin e shlyerjes. ato që ju detyrohet. në afatet e duhura. Kjo situatë i korrespondon në fakt një kredie afatshkurtër që ju ka akorduar enti i 29 Falimentim . krahas vleftave. Likuidimi është vullnetar.

Për pasojë. mjete financiare nga aksionerët. kanë të drejtë të kërkojnë rikthimin e pjesës së tyre të kapitalit. Në krye të pasivit janë borxhet me afatin më të gjatë. në këmbim të një pjese të kapitalit (aksionet). Në fund të pasivit ndodhen borxhet me kërkesë më të parë. Ky borxh ka veçorinë që është shumë afatgjatë sepse supozon ndërprerjen e veprimtarisë së ndërmarrjes. Mungesa e një afati të përcaktuar justifikon faktin që ndërmarrja nuk i konsideron këto prurje kapitali si borxhe. afati është mbi 1 vit. Kapitalet e ndërmarrjes: (llogaria 10). Në trajtë të përmbledhur kjo do të paraqitej : Pasivi i bilancit Kapitali Borxhe afatgjata e afatmesme Borxhe afatshkurtra Llogari rrjedhëse kreditore 101 16 4… 31 512 o o 30 Zakonisht marrëveshja me bankën përcakton kushtet e kësaj lloj kredie. për shkak të interesave relativisht të larta. Në përgjithësi ky afat është 30 deri në 90 ditë. nga lart poshtë. për shembull me shkrirjen e ndërmarrjes.kredisë. Ndërmarrja në momentin e krijimit ose të rritjes së kapitalit përfton. 168 . 404). Ja përse kapitali i një ndërmarrjeje është në fakt një borxh që kjo ka kontraktuar tek aksionerët e vet. Ky duhet mbuluar sa më shpejt të jetë e mundur30. por si kapital. Është normale që një furnitor t’ju akordojë një afat pagese. Por. aksionerët. o Borxhi ndaj furnitorit: gjendja kreditore e llogarisë 40 të një ndërmarrjeje përfaqëson tërësinë e borxheve që ndërmarrja u ka furnitorëve të vetë (të zakonshëm llog. gjithsesi nuk është në interes të firmës ta lerë zbuluar llogarinë bankare për një kohë të gjatë. në çdo rast. 401 dhe të aktiveve afatgjata llog. pasivi i bilancit të ndërmarrjes renditet sipas kriterit të kërkesës në rritje. Huatë pranë enteve të kredive: (llogaria 16) janë me afate të ndryshme që përcaktohen nga kontratat përkatëse.

.. banka menjëherë duhet t’ja kthejë pronarit të tyre (në këtë rast ndërmarrjes. ortakëve. Për t’u bërë ballë borxheve afatshkurtra.. Teprica debitore në bankë: (llogaria 512) i përgjigjen pasurive të depozituara nga ndërmarrja në llogaritë bankare.) që ka gjendje në magazinë dhe në proces prodhimi. Disa aktive përbëhen nga pasuri likuide (monedha.. për këte arsye. Ka gjithashtu pasuri shumë pak likuide (troje.. që përgjithësisht është 30 deri në 90 ditë. o o o 31 Këtu futen boxhet ndaj furnitorëve. Ato janë shuma që ndërmarrja mund t’i përdorë relativisht shpejt. 34 Inventarët = Artikujt e ndryshëm (mallra. punonjësve. pra aktive që janë në çast të përdorshme nga ndërmarrja. ndërmarrja duhet të disponojë aktive likuide. Këto pasuri janë thuajse likuide. aksionet te të tretët. bono thesari. Inventarët34 gjendje dhe në proces pune: (llogaritë e klasës 3) janë elemente të aktivit që nuk kthehen lehtësisht në likuide nga ndërmarrja. godina. 33 P. sepse i ka dhënë afat për t’a paguar. i ka dhënë mallin dhe nuk ka marrë paratë.. Letrat me vlerë32 të vendosjes: (llogaria 50) transformohen mjaft lehtë në likuide duke i shitur në tregjet financiare. 169 . produkte. lëndë të para etj. ndërmarrja disponon mjete pak a shumë likuide që grupohen në pjesën aktive të bilancit. . Aktivi i Bilancit31 Për të shlyer borxhet. Sepse ato u korrespondojnë gjendjeve në llogarinë bankare dhe se këto para. Aktivet mund të jenë të natyrave të ndryshme. Të arkëtueshmet nga klientët: (llogaria 411) kur ndërmarrja i akordon klientit të saj një afat pagese33. aktivi i bilancit është i renditur nga lart poshtë sipas likuiditetit në rritje. shtetit. fonde të depozituara në llogari bankare). 32 Letrat me vlerë janë: obligacionet. por që nuk mund të konvertohen në çast në likuide (shitja e tyre mund të kërkojë deri në disa muaj për shembull). nëse kjo i kërkon).sh. kartëmonedha. o o Arka: (llogaria 531) është elementi më likuid. sigurimeve.ii.) që kanë sigurisht një vlerë.

Në qoftë se likuiditetet e ndërmarrjes nuk duken të mjaftueshme për të përballuar borxhet me afat më të shkurtër. Në trajtë të përmbledhur: Aktivi i bilancit Aktivet Afatgjata Inventarë dhe në proces Kredi klinetëve etj. ndërmarrja ka rrezik të gjendet në situatë të pamundësisë së pagesave. Banka…) 2. 170 . 3. 3… Kredi klientëve Likuiditet aktiv 41 531/512/50 Borxh afatgjatë. Vendosja e elementeve të pasivit përbri elementeve të aktivit na jep një ide të aftësisë së ndërmarrjes për të shlyer borxhet. Për më tepër. Krahasimi Aktiv / Pasiv Tani mund të vendosim përbri Aktivin me Pasivin e një ndërmarrje: Aktivi i bilancit Aktive Afatgjata 2… Pasivi i bilancit Kapitali 101 Inventari gjendje e …. transformimi i tyre në likuiditete kërkon shpesh procedura të gjata dhe komplekse. Likuide (Arka. … 50 /512 /531 iii.o Aktivet Afatgjata: (llogaritë e klasës 2) përbëjnë aktivet më pak likuide të ndërmarrjes.. 41. Në krye të aktivit vendosen elementet që transformohen më me vështirësi në likuiditete. Si përfundim.. ato janë të domosdoshme për veprimtarinë e ndërmarrjes. aktivi i ndërmarrjes renditet sipas likuiditetit rritës nga lart poshtë. sepse ndër të tjera. afatmesëm 16 Borxhe furnitorëve Likuiditet pasiv 40 512 Një lexim i shpejtë i bilancit na mundëson një pamje të parë të situatës financiare të ndërmarrjes. Në fund të aktivit vendosen aktivet likuide lehtësisht të lëvizshme.

36 Burime të përhershme . Gjatë vitit ndërmarrja mund t’u akordojë afate pagesash klientëve të saj. ndërmarrja duhet të ketë së pari një sasi aktivesh që do t’i nevojiten për një periudhë të gjatë kohe. NEVOJAT PËR FINANCIME Për kryerjen e aktivitetit të saj. natyrshëm.quhen dhe Aktive të Qëndrueshme (AQ) ose Aktive Imobilare. ii. Kjo kërkon që ndërmarrja të jetë në gjendje të vazhdojë procesin e prodhimit pa arkëtuar menjëherë shumat përkatëse. në llogaritë e klasës 2. që kontabilizohen në llogari të klasës 3 (për inventarët) dhe në llogari 35 Aktivet Afatgjata . Në kontabilitet këto quhen Aktive Afatgjata35 (AA) dhe kontabilizohen në aktiv. në aspektin kontabël. ndërmarrjes i duhet të financojë veprimtarinë e saj të përditshme. Këto kredi të klientëve. Financimi i AA. duhet të bëhet nga burime që ndërmarrja do t’i mbajë për një kohë të gjatë. Ajo duhet të ketë një gjendje mallrash apo lëndësh të para që do të përdoren për një periudhë të caktuar në procesin e punës. godinat ku do të vendosen makineritë etj. si: truall për të ndërtuar një uzinë. ndërmarrja mund të përballet me nevojën për financime. Financimet afatshkurtra Pasi të ketë blerë AA që i ka të domosdoshme. në pjesën e sipërme të bilancit. Pra ndërmarrja.2. Këto lloj aktivesh. për godinën mund të kontraktohen hua afatgjata. trajtohen si një lloj huaje që u jep ndërmarrja klientëve të saj. Nuk mund të blihet për shembull godina me hua me afat fare të shkurtër. Ato janë disa llojesh: i.quhen dhe burime “stabël“ dhe (nga këndvështrimi i kapitalit) “Kapitale të Përhershme“ 171 . Financimet afatgjata Për të ushtruar veprimtarinë e saj. për të blerë AA. duhet të ketë burime afatgjata që quhen Burime të Përhershme36.

.sh: detyrimet ndaj furnitorëve. në përgjithësi. si individ. as për të financuar aktive qarkulluese të mirëfillta. Si rrjedhim. likuiditetet37 i korrespondojnë pjesës së burimeve financiare. 2. që nuk janë përdorur as për të blerë aktive afatgjata. edhe ndërmarrja duhet të disponojë.të klasës 4 (për kreditë e klientëve). Afatshkurtra për të financuar aktivin qarkullues. Afatgjata për të financuar AA ose rifreskimin e tyre. burime financiare që mund t’i përdorë menjëherë. Këtu likuiditetet veçohen nga aktivet qarkulluese. Financimet e menjëhershme Sikundër ju. kohëzgjatja e mbajtjes të këtij tipi aktivesh nga ndërmarrja nuk i kapërcen disa javë. Kjo kontabilizohet në aktivin e bilancit në llogaritë e likuiditeteve (klasa 5). Përgjithësisht. Vini re ! Në aktivet qarkulluese.) 172 . dispononi përgjithësisht një shumë parash për të financuar shpenzimet e përditshme.. hyjnë edhe likuiditetet. Të menjëhershme për të papriturat e përditshme. Aktivet afatshkurtra.) iii. për të përballuar shpenzimet e saj të përditshme. Si përfundim. ndërmarrja ka nevojë për financime që mund të klasifikohen sipas kohëzgjatjes: 1. punonjësve. Si rrjedhim. për t’u trajtuar te “Financimet e menjëhershme“. 37 Likuiditetet = Aktivet plotësisht likuide (paratë në arkë e bankë. duhet të financohen nga pasivet afatshkurtra (p. natyrshëm. Ndërmarrja duhet pra të gjejë financime afatshkurtra për të plotësuar këto nevoja financimesh afatshkurtra. që disponon ndërmarrja. 3.. ndërmarrja duhet të disponojë një shumë financiare të mobilizueshme menjëherë. Në këtë kuptim. për të përballuar shpenzimet e funksionimit të përditshëm. në çdo moment. shtetit etj. financimi i aktivit qarkullues supozon që ndërmarrja disponon burime financiare të mjaftueshme për të siguruar financimin për një periudhë relativisht të shkurtër. në kontabilitet quhen aktive qarkulluese të mirëfillta (jo likuiditete). Këto nevoja financimi afatshkurtra përfaqësojnë për ndërmarrjen nevojat për likuiditete.

Nisur nga një bilanc kontabël. 173 . që të mund të gjykojë për ekuilibrin financiar. është e nevojshme të bëhen disa përpunime kontabël që mundësojnë përftimin e një bilanci që pasqyron elementet e aktivit dhe pasivit. sipas shkallës së tyre të kërkueshmërisë (për elementet e pasivit) dhe të likuiditetit (për elementet e aktivit). analisti financiar përcakton Bilancin funksional të ndërmarrjes.Një nga kërkesat e analizës financiare është që: për çdo financim që bën. ndërmarrja duhet të sigurojë burime që qëndrojnë në pasivin e ndërmarrjes për një periudhë jo më të shkurtër se koha e qëndrimit të aktivit në ndërmarrje. Për këtë arsye. për të bërë një analizë financiare të përshtatshme.

për të bërë rifreskimin e elementeve të saj të aktivit afatgjatë. ndër të tjera.3. Një trajtim i tillë mundëson. Shkalla e kërkueshmërisë mat kohën e nevojshme të një borxhi për t’u bërë i kthyeshëm. o o 38 Kapitalet e veta . që i ka krijuar ndërmarrja.)38. rezervat. del e nevojshme të rishqyrtohet bilanci kontabël. edhe në funksion të shkallës së likuiditetit të tyre. Borxhet financiare afatgjata: Ato.Përkufizohen edhe si pretendimet apo kërkesat e pronarëve (aksionerëve) ndaj aktiveve të ndërmarrjes. që ka kontraktuar ndërmarrja. më hollësisht detajohen në: o Kapitalet e veta të ndërmarrjes: Domethënë bashkësia e burimeve që nuk janë marrë hua. Pasivi i Bilancit Funksional Pasivi i bilancit funksional zbërthehet në tri pjesë që renditen sipas rendit rritës së shkallës së kërkueshmërisë. Amortizimet dhe provizionet: Ato. subvencionet e investimit. 174 . në mënyrë që të paraqiten elementet e ndryshme të bilancit. BILANCI FUNKSIONAL Duke vazhduar me analizën financiare të bilancit të një ndërmarrjeje. që disponon ndërmarrja për të kryer veprimtarinë e saj (kapitali. provizionet e detyrueshme. evidentimin e grupeve të aktivit dhe të pasivit që do të shërbejnë si bazë për të analizuar ekuilibrin financiar të ndërmarrjes. Për shembull... pranë enteve të kredisë dhe që janë me afat të gjatë. i. një borxh furnitori brenda disa muajsh dhe një hua afatgjatë për disa vjet. një zbulim bankar duhet të rimbursohet e shumta brenda disa javësh.. a) Kapitalet e përhershme: Kapitalet e përhershme përbëhen nga elementet e pasivit që e kanë rimbursimin më të largët në kohë (mbi një vit).

Borxhet fiskale dhe sociale Ndërmarrja nuk i paguan tatimet. Me likuiditet kuptojmë aftësinë e një aktivi për t’u bërë i disponueshëm për të financuar një shpenzim ose për të paguar një borxh. ajo. bie dakord (kontrakton) me furnitorët t’i kosiderojë detyrimet si borxh. deri atëherë konsiderohet se ajo i ka borxh shtetit apo organizmave shoqërore. kurse një godinë është thuajse jolikuide në kuptimin që transformimi i saj. o o c) Likuiditeti pasiv: Përbëhet nga elemente të pasivit që i përkasin llogarive plotësisht likuide ose shumë likuide e që grupohen në: o Kreditë afatshurtra bankare që merr nga një ent financiar. ajo ka një afat të caktuar pagese. Një kartëmonedhë. ndërmarrja duhet ta plotësojë zbulimin sa më shpejt të jetë e mundur. për shembull. në kuptimin që ajo mundëson shlyerjen në çast. grupohen elementet e pasivit që kanë një shkallë kërkueshmërie më të afërt dhe që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë rrjedhëse të ndërmarrjes. Elementet e këtij pasivi qarkullues (ku nuk përfshihen likuiditetet) rifreskohen periodikisht. Zbulimet bankare kreditore Nëqoftëse llogaria bankare e ndërmarrjes është negative. o ii. Borxhet e tjera të shfrytëzimit. 175 . taksat dhe detyrimet e tjera sociale çdo ditë (për shembull TVSH-në). kërkon kohë relativisht të gjatë. Më hollësisht: o Borxhet furnitorëve Ndërmarrja nuk i paguan detyrimisht furnitorët sapo ata bëjnë livrimin. që kontrakton ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e saj. është një likuiditet perfekt. me afat shlyerje deri në disa muaj. Aktivi i Bilancit Funksional Aktivi i bilancit funksional zbërthehet në tri pjesë që renditen në rendin rritës të likuiditetit. për të financuar veprimtarinë e përditshme të ndërmarrjes. shpesh. për ta bërë të disponueshme.b) Pasivi qarkullues: Më pas.

. që lidhen me sjelljen e aktivit në vendndodhje dhe kushtet e nevojshme për funksionimin e tij (përfshin koston e montimit të tyre. Këto elemente të aktivit vlerësohen me koston e tyre (pa amortizimin).. AA detajohen më tej në: o Aktivet Afatgjata Jomateriale39 (AAJ): Janë të mira (aktive) të identifikueshme. makineri. pra që nuk konsumohen që me përdorimin e tyre të parë. shpenzime për studime dhe zhvillim. ndërtesa. kuotacione41 ose për të akorduar hua. për të vlerësuar realisht koston e zëvendësimit të mundshëm. Këto 39 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ) – quhen dhe Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara (AQP) 40 Aktivet Afatgjata Materiale (AAM) – quhen dhe Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara (AQT) 41 Kuotacione – Kuota pjesëmarrjeje në një ndërmarrje tjetër.. të mbajtura për më shumë se një vit nga ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e vet dhe që. Në koston e tyre përfshihet: Kosto e blerjes (që përfshin edhe taksat e doganës dhe taksa të tjera të parimbursueshme). jomonetare. pajisje. Aktivet Afatgjata Financiare (AAF): Bashkësia e shumave të angazhuara nga ndërmarrja për të pasur pjesëmarrje në ndërmarrje të tjera ose për të bërë depozita me interes. Aktivet Afatgjata Materiale (AAM)40 Janë të mira (aktive) materiale që përdoren nga ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e saj (troje..) dhe që shërbejnë për disa cikle veprimtarie. fonde tregtare. . jomateriale.). përgjithësisht. 176 . Kosto të tjera të drejtpërdrejta. nëse ka të tilla kosto). licenca.a) Aktivet Afatgjata (AA) Aktivi afatgjatë përbëhet nga elemente që qëndrojnë për një periudhë të gjatë (më shumë se një vit) në ndërmarrje. . përfaqësojnë shpenzime të bëra nga ndërmarrja (shpenzime të vendosjes. o o b) Aktivet Qarkulluese Më tej grupohen elementet e aktivit qarkullues që janë më likuide se AA (por pa likuiditetet e mirëfillta) dhe që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë rrjedhëse të ndërmarrjes. patenta.

nuk kanë vlerë strategjike44. Likuiditetet aktive grupohen në : o Letrat me vlerë të vendosjes: Janë tituj financiarë (aksione. Likuiditetet aktive quhen dhe “Mjete monetare”. 43 Të arkëtueshme nga klientë – quhen dhe të drejta tregtare. Të arkëtueshme nga klientë43 Ndërmarrjes mund t’i duhet t’u akordojë afate pagese klientëve të saj. o o 42 Produktet në proces – Janë prodhime. punime. Me to kuptohen paratë (gjendje në arkë apo në bankë) dhe vlera të ngjashme me to. Këto. që nuk konsumohen tërësisht menjëherë. me qëllim që të realizojë fitime për një afat të shkurtër. 44 Strategjike – që nuk kanë qëllim të sigurojnë kontroll apo ndikim mbi ndërmarrjen emetuese. Të arkëtueshme (kredi) të tjera shfrytëzimi Bashkësia e kredive të tjera të shfrytëzimit që kontrakton ndërmarrja gjatë veprimtarisë së saj (p. këto magazinohen nga ndërmarrja.detajohen sipas nëndarjeve që janë: o Inventarët dhe produktet42 në proces: Për të prodhuar. ajo u jep kredi që do t’ja shlyejnë brenda një afati relativisht të shkurtër (në përgjithësi disa javë). ndërmarrja blen lëndë të para dhe furnizime të tjera. Në këtë kuptim. paradhënia e punonjësve etj). Ato mbahen thjesht kur ka likuiditet të tepërt për të fituar në periudhën afatshkurtër. oblikacione. 45 Llogaria është Debitore – kur ka gjendje parash në Bankë. që mund të shndërrohen menjëherë në para. Gjendjet e llogarive bankare debitore45: Bashkësia e parave që disponon ndërmarrja në llogaritë e saj bankare. shërbime në proces pune. Arka: Paratë (monedha e kartëmonedha) që ka ndërmarrja (në arkat e saj). o o c) Likuiditetet aktive Përbëhet nga bashkësia e elementeve të aktivit që janë plotësisht likuide ose shumë likuide. bono thesari e tituj të tjerë.sh. në ndryshim nga aktivet afatgjata finaciare. që s’kanë përfunduar akoma. të tregtueshëm në tregje financiare) të blerë nga ndërmarrja. 177 .

stoqe .Mbulime bankare Një riorganizim i tillë i bilancit kontabël mundëson analizën e ekuilibrit financiar të ndërmarrjes duke vënë në dukje nga njëra anë Fondin e Zhvillimit dhe nga ana tjetër nevojën për këtë Fond Zhvillimi.borxhe fiskale dhe sociale .4647 46 Amortizimi e provizionet në fakt paraqiten me minus në anën e aktiveve. mund të ndërtojmë bilancin funksional: Bilanci Funksional Ak t i v i Aktive Afatgjata (AA) (vlera bruto) nga të cilat: .Kapitale të veta .Borxhe fianciare afatgjata Pasive qarkulluese nga të cilët: . 178 .Amortizime e provizione46 .borxhe të tjera shfrytëzimi Likuiditete Pasive nga të cilët: .AA Financiare Aktive qarkulluese nga të cilët: .borxhe furnitorëve .AA Jomateriale .Kontribute bankare47 .Gjendje në bankë Pa s i v i Kapitale të përhershme nga të cilat: .iii. 47 Kredi afatshurtra dhe mjete të tjera të Bankës. Paraqitja e Bilancit Funksional Nisur nga elementet e ndryshme që sapo përkufizuam.Disponibilitete (Arka) .AA Materile .kredi klientëve Likuiditete Aktive nga të cilët: . Këtu janë vënë në pasiv për qëllime demonstrimi.

një pjesë e burimeve afatgjata mundësojnë financimin edhe të nevojave për financime afatshkurtra. Koncepti i Fondit të Zhvillimit Nevojat dhe burimet financiare afatgjata të ndërmarrjes: Kur krijohet një ndërmarrje. ndërmarrja siguron burime financiare afatgjata: së pari në sajë të aksionerëve që i sjellin kapitale ndërmarrjes. Etapa e parë e analizës së situatës financiare të ndërmarrjes është përcaktimi i fondit të zhvillimit të ndërmarrjes.4. Për ta bërë këtë. i. Fondi i Zhvillimit përfaqëson pra tepricën e burimeve që rezulton pas zbritjes nga totali i burimeve afatgjata të totalit të shpenzimeve të investimeve të ndërmarrjes. 179 . e së dyti edhe nga ente financiare që i akordojnë ndërmarrjes kredi (hua) afatgjata. që i japin një farë mundësie manovrimi. për të plotësuar nevojat e saj financiare afatgjata dhe afatshkurtra. FONDI I ZHVILLIMIT48 Bilanci funksional mundëson një vlerësim më të mirë të situatës financiare të ndërmarrjes. Kuptohet që nuk ka barazim të plotë midis burimeve dhe nevojave afatgjata. ajo duhet të fillojë me investimet themelore për të siguruar aktivet afatgjata të domosdoshme për veprimtarinë e saj. Këto investime angazhojnë burime financiare për një periudhë të gjatë dhe kërkojnë aftësi financuese afatgjata (bazuar kjo në “rregullin e kujdesit” i cili rekomandon që një nevojë financimi afatgjatë duhet të plotësohet me burime me të nëjtin afat). 48 Fondi i Zhvillimit quhet dhe “Fondi i Ecurisë”. Për këtë ajo ka burimet e veta. Analiza financiare mundëson vlerësimin e aftësisë së ndërmarrjes për të përballuar nevojat e saj për financime.

amortizimet dhe provizionet (e përllogaritura nga ndërmarrja për të rinovuar aktivet afatgjata). b) Në aktivin e bilancit: aktivet afatgjata (materiale. pa amortizimin e kryer nga ndërmarrja.ii. Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit Përpunimi i bilancit funksional mundëson rigrupimin e bashkësisë së burimeve afatgjata dhe të shpenzimeve të ndërmarrjes. financimet afatgjata. jomateriale dhe financiare) që vlerësohen me koston e plotë të blerjes dhe të vendosjes. provizionet për rreziqe dhe shpenzime. Nga këto del që : Fond zhvillimi = Burime afatgjata – Përdorime afatgjata ose në aspektin kontabël: Fond zhvillimi = Kapitale të përhershme – Aktive afatgjata ose në gjuhën e bilancit funksional: Ak t i v i Aktive Afatgjata (AA) (vlera bruto) nga të cilat: Aktive Afatgjata Materiale (AAM) Aktive Afatgjata Jomateriale (AAJ) Aktive Afatgjata Financiare (AAF) Fondi i Zhvillimit Pa s i v i Kapitale të përhershme nga të cilat: Kapitalet e veta Amortizimet dhe provizionet Hua financiare afatgjata 180 . si vijon: a) Në pasivin e bilancit: kapitalet e veta.

gjë që e bën ekuilibrin financiar jo të qëndrueshëm. një veprim të shpejtë nga ndërmarrja. 181 . Ekuilibri financiar respektohet dhe ndërmarrja disponon. ndërmarrja nuk disponon asnjë burim afatgjatë për të financuar ciklin e saj të shfrytëzimit. “Rregulla e kujdesit” të ekuilibrit financiar nuk respektohet. Ndërmarrja është e detyruar të mbulojë disa nga përdorimet afatgjata me anën e burimeve afatshkurtra. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë më të mëdha se aktivi afatgjatë i realizuar. Në këtë rast. 3.iii. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë më të vogla se aktivi afatgjatë. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë të barabarta me aktivin afatgjatë të realizuar. 2. dmth që burimet afatgjata mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. kur kemi ekuilibër. Fondi i zhvillimit është negativ: Në këtë rast. për të rritur burimet afatgjata dhe për të krijuar një fond zhvillimi pozitiv. gjë që e ve para riskut të madh të pazgjidhshmërisë. në përgjithësi. dmth që burimet afatgjata mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. si fond zhvillimi. Interpretimi Ekonomik Tri raste mund të paraqiten: 1. Një situatë e tillë kërkon. Por. Fondi i zhvillimit është zero: Në këtë rast. Fondi i zhvillimit është pozitiv: Si rregull fondi i zhvillimit duhet të jetë gjithnjë pozitiv. një tepricë të burimeve afatgjata që i mundëson të financojë nevojat e tjera të finacimit afatshkurtër. domethënë që burimet afatgjata nuk mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes.

sikurse e kemi sqaruar. Këto nevoja afatshkurtra quhen nevoja për fond zhvillimi. Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi Nevojat dhe burimet financiare afatshkurtra të ndërmarrjes: Pasi ndërmarrja i ka siguruar aktivet afatgjata të domosdoshme për veprimtarinë e saj prodhuese. asaj i duhet të financojë nevojat për ciklin e shfrytëzimit. Ndërmarrja mund të përftojë nga furnitorët e saj. pra. të cilat vonojnë arkëtimin nga ndërmarrja të shitjeve tashmë të realizuara. mallra apo shërbime me afate pagese të mëvonta. në disa raste. Ekziston një shmangie kohore midis shpenzimeve që bën ndërmarrja për të prodhuar dhe të ardhurave nga shitjet e të mirave ose shërbimeve. Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi Bilanci funksional. shfaq elementet e aktivit dhe pasivit që lidhen me veprimtarinë e ndërmarrjes dhe në të cilin përcaktohen nevojat e financimit afatshkurtër. që lidhen me veprimtarinë prodhuese të ndërmarrjes.5. i. 182 . NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT Fondi i zhvillimit është teprica e burimeve afatgjata që mund të përdoret për financimin e një pjese të nevojave afatshkurtra të ndërmarrjes. nga shmangiet kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të transaksioneve. Ndërmarrja mundet gjithashtu të pranojë nga klientët e vet pagimin e faturave pas një afati. gjë që i bën të mundur asaj t’i kryejë pagesat jo menjëherë. ii. Nevoja për fonde zhvillimi vjen. Ndërmarrja ka nevojë për lëndë të para dhe të tjera të ndërmjetme që konsumohen sipas ritmit të prodhimit.

- Nga këto.a Elementet kryesore përbërëse të aktivit qarkullues: Inventarët dhe në proces: që janë funksion i ciklit të shfrytëzimit të ndërmarrjes.borxhe fiskale dhe sociale .inventarët dhe në proces . Borxhet ndaj furnitorëve dhe llogaritë përkatëse: që janë funksion i afateve të pagesave të akorduara ndërmarrjes nga furnitorët si dhe nga vëllimi i veprimtarisë së ndërmarrjes. Borxhet fiskale dhe sociale që ndërmarrja i detyrohet administratës publike dhe organizmave socialë. Bashkësia e borxheve të tjera të konstatuara gjatë ciklit të shfrytëzimit.parapagimet e klientëve .të arkëtueshme nga klientë 183 .borxhe furnitorëve . b Elementet përbërëse të pasivit qarkullues: Parapagimet e marra për punë me porosi. Nevoja për Fond Zhvillimi (NFZ) përcaktohet: NFZ = “Përdorime shfrytëzimi” – “Burime shfrytëzimi” ose në aspektin kontabël: NFZ = Aktivi qarkullues – Pasivi qarkullues që e shprehur përmes bilancit funksional: Ak t i v i Pasivi Pasivi qarkullues: nga i cili: . produktet apo mallrat. Të arkëtueshmet nga klientët dhe llogari të ngjashme: që janë funksion i afateve të pagesave të akorduara nga ndërmarrja klientëve të saj dhe i vëllimit të veprimtarisë së ndërmarrjes.borxhe të tjera shfrytëzimi Nevoja për fonde zhvillimi Aktivi qarkullues nga i cili: . qoftë për lëndët e para.

Nevoja për fonde zhvillimi është zero: Në këtë rast. Tri rastet që mund të paraqiten janë: 1. ndërmarrja nuk ka pra nevojë të financojë shfrytëzimin sepse pasivi qarkullues mjafton për të financuar aktivin qarkullues. 2. ndërmarrja nuk ka pra nevojë për të financuar shfrytëzimin sepse pasivi qarkullues i kapërcen nevojat e financimit të aktivit të shfrytëzimit. përdorimet e shfrytëzimit janë më të mëdha se burimet e shfrytëzimit. 184 . përdorimet e shfrytëzimit të ndërmarrjes janë të barabarta me mbulimet e shfrytëzimit. Nevoja për fonde zhvillimi është negative: Në këtë rast. Interpretimi Ekonomik Nevoja për fond zhvillimi (NFZ) lidhet me fondin e zhvillimit (FZ). Ndërmarrja duhet pra të financojë nevojat e saj afatshkurtra me anën e tepricës së burimeve afatshkurtra (hua bankare afatshkurtra). 3. Nevoja për fonde zhvillimi është pozitive: Në këtë rast. përdorimet e shfrytëzimit janë më të mëdha se burimet e shfrytëzimit.iii. Në përgjithësi kur FZ > 0 dhe NFZ > 0.

Ilustrim: o Situata fillestare: Aktiv qarkullues Inventarët Kredi klientëve Pasiv qarkullues Borxhe furnitorëve Borxhe fiskale dhe sociale Borxhe të tjera shfrytëzimi Nevoja për Fond Zhvillimi o Rrjedhim i politikës të reduktimit të stoqeve: Aktiv qarkullues Kredi klientëve Nevoja për Fond Zhvillimi Pasiv qarkullues Borxhe furnitorëve Borxhe fiskale dhe sociale Borxhe të tjera shfrytëzimi Zhdukja e gjendjes së inventarëve. REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI Reduktimi i nevojave për fond zhvillimi shërben shpesh për të realizuar ekuilibrin financiar. mundëson kalimin nga gjendja pozitive e Nevojës për Fonde Zhvillimi (aktivi qarkullues > pasivi qarkullues) në atë negative (aktivi qarkullues < pasivi qarkullues). duke kufizuar nevojat për financime afatshkurtra. Reduktimi i Inventarëve Një nga masat që merr ndërmarrja. Kjo i mundëson asaj kufizimin e nevojave të shfrytëzimit dhe sjell uljen e aktivit të shfrytëzimit. është të tentojë drejt një menaxhimi. që synon reduktimin e inventarëve të saj. Për ta bërë këtë. Dmth që ndërmarrja nxjerr teprica financiare afatshkurtra gjatë ciklit të saj të shfrytëzimit. për të ulur nevojat për financim të ciklit të saj të shfrytëzimit. 185 . duke iu afruar sa më shumë situatës “gjendje zero”. ndërmarrja disponon dy leva të rëndësishme veprimi: i.6.

Si rrjedhim.sh: kur paguhet me para ose çek bankar në dorë ose me dorëzimin e faturës në bankë). ndërmarrjet mbajnë. ndërmarrja zbaton me furnitorët një politikë negocimi. Për t’i minimizuar kreditë akorduar klientëve (me afate pagesash). që të mund të ndryshojë në favorin e saj nevojën për fonde zhvillimi. ndërmarrja rrit njëkohësisht borxhet që u ka furnitorëve. Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët Ndërmarrja. ashtu si duhet të përpiqet të rrisë afatin e pagesave ndaj furnitorëve. ii. një gjendje minimale inventari për të shmangur ndërprerjen e prodhimit (p. 186 . ashtu duhet të përpiqet edhe për të shkurtuar afatin e pagesave që duhet t’i bëjnë klientët. Duke negociuar me klientët afrimin e afateve të pagesës. që synon të arrijë afate pagesash më të gjata. ndërmarrja është e interesuar të privilegjojë pagesat “Cash”49 të klientëve. iii. në përgjithësi. Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët Në këtë rast. Duke e ndryshuar afatin e pagesës 0 në 60 ditë ose nga 60 ditë në 90 ditë. ndërmarrja ul vleftën e kredive të klientëve. edhe me aktiv qarkullues të njëjtë. Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes reduktimin e aktivit qarkullues për të njëjtin pasiv qarkullues.Megjithatë. Kjo gjë sjell rritjen e pasivit qarkullues.sh: mungesë lëndësh të para). Si rrjedhim. nevoja për fonde zhvillimi ulet aq sa rritet borxhi ndaj furnitorëve. shpesh. Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes të rrisë pasivin qarkullues pa prekur nivelin e aktivit qarkullues. 49 Pagesat “Cash” – pagesat e menjëhershme (p. po aq ulet dhe nevoja për Fonde Zhvillimi. për shembull. gjë që sjell ulje të aktivit të saj qarkullues.

ashtu dhe me furnitorët e saj. Këto masa varen kryesisht nga fuqia negociuese e ndërmarrjes. 187 . ndërmarrja mund të kufizojë nevojat e saj për Fonde Zhvillimi ose duke ulur totalin e aktivit të saj qarkullues (ulje e gjendjes së inventarëve ose ulje e kredive klientëve) ose duke rritur vleftën e pasivit të saj qarkullues (zgjatja e afateve të pagesave furnitorëve). si me klientët. Si përfundim.Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes të rritë aktivin e saj qarkullues duke mbajtur të njëjtin nivel të pasivit qarkullues.

Nga ana tjetër. Koncepti i Mjeteve Monetare Mjetet monetare të një ndërmarrjeje mund të vlerësohen në dy mënyra: Nga njëra anë. Mjetet Monetare janë tepricat likuide të ndërmarrjes (paratë në arkë apo bankë. ka dy mënyra për të llogaritur mjetet monetare të ndërmarrjes: a Llogaritja nga “pjesa e sipërme e bilancit“: Mjetet monetare janë të barabarta me diferencën midis burimeve neto dhe nevojave për financim ose me diferencën midis tepricës së burimeve afatgjata (fondi i Zhvillimit) dhe nevojës për financim afatshkurtër të ndërmarrjes (Nevojat për Fonde Zhvillimi). Në qoftë se nevojat kapërcejnë burimet. i. ii. mjetet monetare të një ndërmarrjeje paraqiten si gjendja e të gjitha tepricave financiare. mjetet monetare janë pozitive (në aktivin e bilancit). MJETET MONETARE Në analizën financiare. mjetet monetare të një ndërmarrjeje janë diferenca midis nevojave dhe burimeve të financimit. Pra.7. praktikisht. letrat e kreditit. 188 . ndërsa kur burimet janë më të mëdha se nevojat... mjetet monetare të një ndërmarrjeje janë bashkësia e disponibiliteteve që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra. mjetet monetare llogariten si diferencë midis likuiditetit aktiv dhe likuiditetit pasiv. Ato mund të llogariten ose duke u nisur nga bilanci funksional ose duke u nisur nga fondi i zhvillimit dhe nga nevoja për fonde të zhvillimit që përkufizuam më parë. Në këtë rast. atëherë mjetet monetare të ndërmarrjes janë negative (në pasivin e bilancit).). çeqet.. Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes Sikurse thamë.

tepricat në llogaritë bankare debitore50.). Që nga: Mjete monetare = Likuiditet aktiv – Likuiditet pasiv 50 Paratë gjendje në arkë dhe në bankë quhen dhe “disponibilitete” 189 .. mjetet monetare janë të barabarta me diferencën midis aktiveve të likuiditetit (letrat me vlerë të vendosjes.Që nga: Mjete monetare = Burime financiare – Nevoja financiare në aspektin kontabël: Mjete monetare = Fond zhvillimi – Nevojat për Fonde Zhvillimi Ilustrim: o Rasti i likuiditetit neto negativ: Aktiv Nevoja për Fond Zhvillimi Pasiv Fond Zhvillimi Likuiditete Neto o Rasti i likuiditetit neto pozitiv: Ak t i v Nevoja për Fond Zhvillimi Likuiditete Neto Pasiv b Llogaritja nga “pjesa e poshtme e bilancit“: Në këtë rast.) dhe elementeve të pasivit të likuiditetit (hua afatshkurtra bankare.... teprica kreditore të bankave. tepricat në arkë.

Mjetet monetare pozitive: Në këtë rast.hua afatshkurtër bankare.tepricat kreditore të bankare.Koment: Likuiditetet aktive – Likuiditetet pasive = Likuiditete. Tri raste janë të mundshme: 1. Pasiv Likuiditeti i pasivit: nga të cilat: . Ilustrim: o Rasti i mjeteve monetare negative Aktiv Likuiditeti i aktivit: nga të cilat: . “Mjetet monetare” quhen dhe “Likuiditete aktive”. pa pasur nevojë për hua. . Likuiditete = para ose ekuivalente me to (që kthehen për disa ditë në para dhe pa kosto shtesë të ndjeshme). burimet financiare të ndërmarrjes janë të mjaftueshme për të mbuluar nevojat (Fondi i zhvillimit > Nevojat për Fondin e Zhvillimit). .gjendjet në arkë e në bankë. 190 .letrat me vlerë të vendosjes .gjendjet në arkë e në bankë.hua afatshkurtër bankare. Interpretimi Ekonomik Analiza e mjeteve monetare jep një ide për gjendjen financiare të ndërmarrjes. që nga. që do të thotë se gjendja financiare e ndërmarrjes është e shëndoshë dhe se ajo është në gjendje të financojë një shtesë shpenzimesh.letrat me vlerë të vendosjes . Mjete monetare Pasiv Likuiditeti i pasivit: nga të cilat: . likuiditeti pasiv është përgjithësisht zero. Më tej.tepricat kreditore të bankave iii. Mjete monetare o Rasti i mjeteve monetare pozitive: Ak t i v Likuiditeti i aktivit: nga të cilat: .

3.. Ekziston pra një rrezik financiar afatshkurtër nëse ndërmarrja nuk arrin të rrisë shpejt burimet financiare afatgjata ose të kufizojë nevojat e shfrytëzimit afatshkurtra. ndërmarrja nuk disponon burime të mjaftueshme financiare për të plotësuar nevojat e saj. 191 . qoftë për investime e qoftë për shfrytëzim.) për të përballuar nevojat e financimit të shfrytëzimit. por kjo nuk disponon asnjë rezervë për të financuar shtesa shpenzimesh. Mjetet monetare negative: Në këtë rast. Gjendja financiare e ndërmarrjes është e ekuilibruar.2. Ajo duhet të përdorë financime shtesë afatshkurtra (zbulime bankare. Mjetet monetare zero: Në këtë rast. burimet financiare mjaftojnë sa për të plotësuar nevojat (Fondi i Zhvillimit = Nevojat për Fond Zhvillimi)..

.

208 PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE KAPITULLI III Mënyrat e financimit të ndërmarrjes Përmbledhje ....... 198 Fluksi i Parasë .......... III 1 2 3 4 5 MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES Blerja e Aktiveve Afatgjata ................ 201 Financimi i Ciklit të Shfrytëzimit ....... dhe evidentohen anët pozitive e negative të formave të ndryshme të financimit. investimeve dhe ciklit të zhvillimit të ndërmarrjes....... emetimi i aksioneve... 194 Financimi i Investimeve ......Kapitulli III Jepen rekomandimet për mënyrat e financimit të blerjeve.... etj...... huamarrja............ Sqarohet kuptimi i fluksit të parasë............ 211 ...........

pra është “çdo e mirë e luajtshme ose e paluajtshme. gjatë të paktën një viti. e blerë ose e prodhuar nga ndërmarrja. ndërtesën. Koncepti i Investimit a Përkufizimi i investimit: Për të prodhuar.Term i përgjithshëm që përmban: tokën. është aktivi i bilancit të saj. materialet e të tjera të mira që ka dhe shfrytëzon ndërmarrja. Investimi në kuptimin e gjerë është “vlera e të mirave që përftohen nga ndërmarrja për t’u përdorur. Para se të studiojmë tipat e ndryshëm të financimit në dispozicion të ndërmarrjes. Në praktikë me investim nënkuptohet rëndomtë investimi kapital (afatgjatë) që përkufizohet si “vlera e të mirave që përftohen nga ndërmarrja për t’u përdorur. BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA Nevoja kryesore e një ndërmarrjeje për financime afatgjata është përftimi i aktiveve afatgjata. 194 . materiale apo jomateriale. MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES Ndërmarrja disponon disa mjete për t’iu përgjigjur nevojave të saj për financim. i. Le ta saktësojmë kuptimin e aktiveve afatgjata në kontabilitet dhe të shqyrtojmë nevojat për investime që mund t’i lindin një ndërmarrjeje. qoftë për ato afatshkurtra. që do të qëndrojë në të njëjtën formë në ndërmarrje për jo më pak se një vit“. Natyrisht. në procesin e prodhimit“. Në këtë kuptim investimi është pasuria e ndërmarrjes. mallrat. mënyra e financimit do të varet nga karakteristikat e nevojës konkrete. 1. le të shikojmë më me hollësi nevojat e financimeve afatgjata të ndërmarrjes. investimi është Aktivi Afatgjatë. ndërmarrja duhet të ketë “të mira51“ që t’i përdorë për të transformuar lëndët e para dhe materialet e tjera të ndërmjetme në produktin final. qoftë për nevojat afatgjata. në procesin e prodhimit“. vlerën tregtare (vendin dhe emrin e mirë) makineritë. pajisjet. 51 Të mira .III. Në këtë kuptim.

. por si shpenzime gjatë periudhës kontabël kur ato ndodhin.. Shpenzimet për mobilje orendi. Përftimi i “software”-ve.shpenzimet e nisjes.. . Vini re! Sipas SNK dhe SKK disa shpenzime si: . Përftimi i patentave dhe licencave të shfrytëzimit.shpenzimet e trainimit.b Tipat e ndryshëm të investimeve Dallohen tri tipa investimesh që përcaktohen nga natyra e aktivit të përftuar: o Investimet Jomateriale dallohet nga investimi material nga fakti që ai nuk e rrit stokun e të mirave afatgjata të ndërmarrjes. pajisje zyrash. . . .. o Investimet Materiale kryesore janë: Ndërtimi i ambienteve për kryerjen e aktivitetit... Investimet kryesore jomateriale janë: Shpenzimet për studime dhe zhvillim. Blerje e mjeteve të transportit. 195 .. o Investimet Financiare janë: Blerja e aksioneve dhe letrave me vlerë të ndërmarrjeve të tjera për qëllim përfitimi afatgjatë...shpenzimet për reklamë. . .shpenzimet kërkimore.. Shpenzimet për makineri dhe pajisje të punës dhe instalimi i tyre. nuk do të njihen më si AAJ.

Ai përcaktohet nga raporti midis kapaciteteve të prodhimit që përdoren mbi kapacitetet totale të prodhimit. Sepse përqindjet e interesit janë të ulëta: Shpesh ndërmarrja duhet të marrë hua për të investuar. Cilat janë synimet e investimit? Tipat e investimeve që kryen një ndërmarrje mund të klasifikohen sipas shkallës së rritjes së kapaciteteve prodhuese të ndërmarrjes ose sipas shkallës së rritjes së efikasitetit të procesit prodhues. Sepse ka subvencione nga administrata publike: subvencionet nxitin ndërmarrjen për të investuar sepse ato ulin kostot për ndërmarrjen. Shpesh bëhet dallimi midis: o o investimit për zëvendësim: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër. aq më e interesuar është ndërmarrja për të investuar. nëse ajo do të dëshironte të prodhonte më tepër. Në këtë rast. Për të realizuar fitime: ndërmarrja e bën investimin nëse ky mundëson rritjen e fitimit. Në qoftë se ky raport është i lartë. kjo tregon se ndërmarrja përdor në maksimum kapacitetet e veta të prodhimit. ajo do t’i rritë aftësitë e saj prodhuese. Sa më të ulëta të jenë interesat.ii. Përcaktuesit e Investimeve Pse investojnë ndërmarrjet? o o o Për t’iu përgjigjur kërkesës: kur një ndërmarrje vlerëson se kërkesa që i drejtohet asaj do të rritet. asaj do t’i duhej detyrimisht të investonte për të rritur kapacitetet e saj prodhuese (një raport prej 85% tregon në përgjithësi një ngopje të mundësisë prodhuese). investimit për kapacitet: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër që mundëson vëllim më të madh prodhimi. pa rritur vëllimin global të prodhimit të ndërmarrjes. o Një tregues që tregon ecurinë e investimit është përqindja e përdorimit të kapaciteteve të prodhimit. Këto hua sjellin kosto (pagesa interesash). 196 .

bëhet investimi i zëvendësimit të një makinerie me një makineri tjetër më moderne. sepse një investim mbulon shpesh dy a më shumë aspekte. Në fakt. Psh. domethënë që mundëson prodhimin e të njëjtit vëllim me kosto më të ulët. një dallim i tillë është shpesh teorik. që është më produktive se e mëparshmja. 197 .o investimit për prodhimtari: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër më të efektshme.

2. a) Rritja e Kapitalit Ndërmarrja. nëse dëshiron të financojë politikën e saj të investimeve. rritja e kapitalit nuk mund të përballohet nga aksionerët e vjetër. Kjo formë ka përparësinë që nuk u drejtohet aksionerëve të rinj dhe nuk modifikon përqindjet e shpërndarjes së kapitalit midis aksionerëve. pra duhen financuar me burime afatgjata. ndërmarrja emeton aksione të reja në formën e rritjes së kapitalit të rezervuar për aksionerët ekzistues. Kjo metodë financimi mund të kryhet në forma të ndryshme: 1.2. Financimi i Investimeve Financimi i investimeve bëhet me: a) rritjen e kapitalit ose me b) hua. në rastin e ndërmarrjeve familjare që duan ta ruajnë kontrollin mbi ndërmarrjen e tyre. për shembull. Rritje e kapitalit të rezervuar për aksionerët e vjetër: Në këtë rast. mund të rritë kapitalin e saj duke emetuar aksione të reja ose duke rritur numrin e pjesëmarrësve. Rritje e kapitalit duke iu drejtuar aksionerëve të rinj: Në disa raste. FINANCIMI I INVESTIMEVE Sikurse e kemi theksuar edhe më parë. Aktivet afatgjata të përftuara nga ndërmarrja zgjatin disa vite ushtrimore. i. Kjo ndodh. proporcionalisht me pjesët që ata zotërojnë tashmë në kapitalin e ndërmarrjes. Aksionerët e vjetër nënshkruajnë rritjen e kapitalit. parimi i kujdesit në analizën financiare kërkon që. 198 . plotësimi i një nevoje financimi mund të realizohet vetëm me burime që e kanë shtrirjen në kohë të paktën po aq të gjatë sa shtrirja e nevojës për t’u financuar. Këto nevoja financimi mund të plotësohen në mënyra të ndryshme: ose me rritje të kapitalit ose duke marrë hua.

për të plotësuar nevojat e saj për investime. Marrja Hua Në qoftë se ndërmarrja nuk dëshiron të rritë kapitalin e vet. Në këtë rast. por si kundërparti kontributesh të mirash reale të dhënë nga një partner i jashtëm. gjë që mund të çojë edhe në ndryshimin e shumicës në kapitalin e ndërmarrjes. Kjo metodë mund të realizohet në ndërmarrje nga një ndërmarrje tjetër. si aktive afatgjata materiale ose jomateriale. rritja e kapitalit është kundërpartia e një kontributi në natyrë. Kjo strategji ka si pasojë hyrjen në kapitalin e ndërmarrjes të aksionerëve të rinj. ajo mund të përftojë kapitale duke iu drejtuar institucioneve financiare. Rritja e kapitalit nga konvertimi i kredive: Kjo teknikë. ii. 3. Kjo metodë ka përparësinë të mos u drejtohet aksionerëve të rinj për të përftuar fondet e nevojshme për blerjen e një ndërmarrjeje tjetër dhe shmang financimin e nevojave të veta duke shtuar borxhet. Rritja e kapitalit me kontribut në natyrë: Ndodh që një ndërmarrje të rritë kapitalin. jo për të përftuar burime të reja financiare. ndërmarrja vendos të kërkojë burime financiare në tregun financiar. e përdorur më pak se paraardhëset. që të mund të ofrohen një numër i madh huadhënësish. Huatë nga tregu financiar (me obligacione) Në këtë rast. Për këtë ajo mund të veprojë në dy mënyra: 1.Ndërmarrja emeton aksione të reja që të përftohen nga partnerë të rinj. duke emetuar një hua afatgjatë (për shembull në formë obligacionesh) të copëzuar në pjesë. i mundëson ndërmarrjes modifikimin e ekuilibrit financiar duke e shndërruar një borxh në pjesë kapitali. Kjo teknikë është detyrimisht me mundësi të kufizuara sepse rritja e kapitalit nuk mund të jetë më e lartë se vlefta e borxhit fillestar. është ajo e marrjes hua tek entet e kreditimit. Këta bëhen përftues të titujve të negociueshëm të emetuar nga ndërmarrja në kuadrin e emetimit të 199 . Kjo teknikë zbatohet kur një ndërmarrje futet në tregun financiar ose në bursë për të financuar zhvillimin e saj. Një tjetër metodë në dispozicion të ndërmarrjes. 4.

2. Huadhënësi kërkon. Me mbushjen e afatit. Këta bëhen zotërues obligacionesh. që përmban përqindjen e interesit të huasë së emetuar nga ndërmarrja. ndërmarrja i drejtohet një enti kreditues të vetëm ose një grupi bankash. sipas shkallës së besueshmërisë që kanë. 52 Edhe ndërmarrje jo shumë të mëdha mund të hyjnë në tregun financiar. me plotësimin e afateve.huasë. Hyrja në tregun financiar ka disa rregulla të cilat u jepin akses vetëm ndërmarrjeve të mëdha52. Sikurse shihet. që mund të kenë pasoja në ekuilibrin e saj financiar global. për të përftuar financimin që i nevojitet. përgjithësisht. por risku i tyre është shumë më i lartë dhe për pasojë kreditorët e mundshëm do të kërkonin norma të larta interesi. në përgjithësi. që dëshirojnë të kryejnë huamarrje me vlefta të mëdha. Këto ndërmarrje regjistrohen nga disa organizma të posaçme. disa garanci për t’u mbrojtur nga rreziku i mospagimit nga ndërmarrja (psh të një hipoteke). i barabartë me vleftën e obligacionit së bashku me interesin e përftuar. mënyra me të cilën ndërmarrja vendos ta financojë politikën e saj të investimeve. më e lartë se në kuadrin e tregut financiar. (rritje e kapitalit nëpërmjet huamarrjes) ka disa rrjedhoja në strukturën e “bilancit”. që shkon nga 7 vjet (huamarrje afatmesme) deri në mbi 15 vjet (huamarrje afatgjatë). Këto hua mund të akordohen për një periudhë. Huatë nga ente kredituese: Në këtë rast. Në këtë rast përqindja e interesit është. të cilat shoqërohen me një kupon. 200 . dmth në bazë të rrezikut që paraqesin për të mos qenë në gjendje të paguajnë huatë së bashku me interesat. huadhënësve u rimbursohet kapitali.

më shumë njihet me emërtimin anglisht “Cash Flow” (CF) (lexohet kesh fllou). i. të ardhurat nga shitjet që bën.. ndër të tjera. për të përballuar nevojat e saj për financime.LP Ku: CF = Kapacitet vetëfinancimi (Cash Flow) LA = Likuiditete (mjete monetare) të Arkëtuara (të Hyra) LP = Likuiditete (mjete monetare) të Paguara (të Dala) Vetëfinancimi (VF) është pjesa që mbetet nga CF.) ndërkohë që ajo arkëton. pasi të jetë hequr vlefta e dividendeve që u shpërndahen aksionerëve 53 Mjete monetare – parà ose ekuivalentë të saj. CF paraqet pra bashkësinë e mjeteve monetare të gjeneruara gjatë ushtrimit. Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) Përkufizimi Gjatë një viti ushtrimor. ndaj quhet dhe “Kapaciteti i Vetëfinancimit”. 201 . CF i jep ndërmarrjes një marzh manovrimi financiar. Diferenca midis arkëtimeve dhe pagesave jep një tepricë që quhet “Cash Flow” (CF) apo “Fluksi i parasë”. FLUKSI I PARASË Fluksi i Parasë. në sajë të veprimeve të menaxhimit të ndërmarrjes. në mjetet monetare të ndërmarjes ka lëvizje (hyrje e dalje). Ai përcakton shumën e burimeve që ndërmarrja mund t’i përdorte për vetëfinancim. Pra: CF = LA .. Në këtë kuptim. është bashkësia e mjeteve monetare53 që gjeneron ndërmarrja gjatë një ushtrimi nga veprimet e saj menaxhuese.3. që u përgjigjen veprimeve të kryera prej saj: nga njëra anë ajo paguan për shpenzimet që kryen (blerje lëndësh të para. pagat e punonjësve. .

Këto “shpenzime“ të bëra për çdo lloj AA ( qoftë material. të cilat kryhen pa përdorimin e parasë ose ekuivalentëve të saj.) - pakësimi i inventarit kur kreditohet llogaria e inventarit (Klasa 3 e 2) në debi të një 54 Ky është CF nga aktiviteti operativ. 202 . finaciar) janë regjistruar në llogaritë 68 “Zhvlerësime dhe Amortizim“.54 Shpenzimet e llogaritura (SL) (ose shpenzime të paguara) janë: shpenzimet për amortizim apo provizion. të cilit i duhet shtuar edhe ndikimi nga aktiviteti financues si dhe ai nga aktiviteti investues për llogaritjen e fluksit neto të parasë. DV = Dividendet “Cash Flow” (CF) ndryshon nga Fitimi i Ushtrimit (FU) nga fakti që CF nuk merr parasysh të ardhurat e llogaritura dhe shpenzimet e llogaritura.DV Ku: VF = Vetëfinacimi. ndonëse për to nuk është bërë akoma pagesa. të regjistruara në llogari shpenzimesh sipas natyrës. Përcaktimi i Fluksit të Parasë Për të përcaktuar CF. pra me kursin me të cilin regjistrohet dhe në llogarinë përkatëse. - llogaritë e pagueshme (shpenzimet për detyrimet e papaguara). jomaterial. E thënë ndryshe. duke mënjanuar prej tij efektin e “shpenzimeve të llogaritura“ dhe të “të ardhurave të llogaritura“. (Duhet kujdes për t’i evindentuar. CF mund të përftohet nga Fitimi i Ushtrimit (FU).VF = CF . transaksionet jomonetare. nuk përfshihen në “Cash Flow” Fluksi i parasë në monedhë të huaj konvertohet në monedhën raportuese (lekë) me kursin e këmbimit në datën e kryerjes së transaksionit. Janë “detyrime“ për blerje (mallrash apo shërbimesh) të papaguara. sepse shpenzimi në këtë rast nuk është kryer ende. që pasqyrojnë zhvlerësim të elementeve të aktivit por që nuk kanë sjellë pagesë nga ana e ndërmarrjes. duhen marë parasysh vetëm shpenzimet e paguara dhe të ardhurat e arkëtuara.

ii. të ardhura nga rivlerësimi i një elementi të aktivit (llogaria 775) apo gabime të lejuara në ushtrimet paraardhëse (llogaria 777).llogarie shpenzimi (Klasa 6)55 sepse kjo tregon konsumimin e inventarit (ose daljen) por jo pagesën për blerjen e tij. Llogaritja e “Cash Flow“ (CF) të një ndërmarrje mund të bëhet pra në dy mënyra: a) Llogaritja e CF nisur nga Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB). Paraqitja e Fluksit të Parasë Fluksi i Parasë përbën një tregues të rëndësishëm sepse ai përfaqëson kapacitetin e vetëfinancimit të ndërmarrjes. thjesht. anulojnë një amortizim ose një provizion të mëparshëm. Standardet e kontabilitetit kërkojnë (krahas Bilancit e PASH) edhe paraqitjen e “Pasqyrës së Fluksit të Parasë”. b) Llogaritja e CF nisur nga Fitimi i Ushtrimit (FU). shtimi i inventarit (kur kreditohet llogari shpenzimesh (klasa 6) sepse kjo tregon rritjen e inventarit por jo hyrje apo dalje parash. Këto pasqyrohen në llogaritë 78.. me të ardhura të tjera të arkëtueshme dhe (me heqjen prej saj) të shpenzimeve të tjera të pagueshme. Pasqyra e fluksit të parasë i paraqet hyrjet dhe daljet e parasë dhe të ekuivalentëve të 55 Përfshihet dhe llogaria 652 “vlera kontabël e AA” në rastin e daljeve të AA.. Konsiston në shtimin e TB. sepse këto të ardhura nuk janë arkëtuar. 203 . - llogaritë e arkëtueshme (të ardhurat nga faturat e papaguara që na kanë klientët). Qëndron në heqjen nga FU të të ardhurave të llogaritura dhe (shtimin në të) të shpenzimeve të llogaritura. që është një farë “CF-je shfrytëzimi”.. Të ardhurat e llogaritura (AL) (ose të ardhura të paarkëtuara) që janë: rimarrjet mbi amortizimet dhe provizionet që nuk përbëjnë një të ardhur reale për ndërmarrjen por. sipas formateve të përcaktuara.

Në vijim jepen pasqyrat e fluksit të parasë sipas dy metodave direkte dhe indirekte. (II) investuese dhe (III) financiare. të cilat janë të konvertueshme menjëherë në para dhe që janë nën një rrezik minimal.saj56. 2. gjatë periudhës kontabël. nga investimi ose nga financimi). Rreshti IV “Rritja/rënia neto e mjeteve monetare” është e barabartë me shumën e 56 Ekuivalentët e parasë janë investime afatshkurtra (zakonisht deri në 3 muaj). 204 . përsa i përket ndryshimit të vlerës (për shembull depozitat afatshkurtra). të ndara sipas qëllimit (për shembull fluksi i parasë nga veprimtari shfrytëzimi. shumë likuide. Pasqyra e Fluksit të Parasë (Metoda direkte) Nr I 1 2 3 4 5 A II 1 2 3 4 5 B III 1 2 3 4 C IV V VI Emërtimi Fluksi i parave nga veprimtaria e shfrytëzimit Paratë e arkëtuara nga klientët Paratë e paguara ndaj furnitorëve dhe punonjësve Paratë e ardhura nga veprimtaritë Interesi i paguar Tatim fitimi i paguar Shuma (Para neto nga veprimtari e shfrytëzimit) Fluksi i parave nga veprimtaritë investuese Blerja e kompanisë së kontrolluar X Blerja e aktiveve afatgjata materiale Të ardhurat nga shitjet e pajisjeve Interesi i arkëtuar Dividendë të arkëtuar Shuma (Para neto në veprimtari investuese) Fluksi i parave nga aktivitetet financiare Të ardhura nga emetimi i kapitalit aksioner Të ardhura nga huamarrje afatgjata Pagesat e detyrimeve të qirasë financiare Dividendë të paguar Shuma (Paraja neto në veprimtari financiare) Rritja/rënia neto e mjeteve monetare ( = A + B + C) Mjetet monetare në fillim të periudhës Mjetet monetare në fund të periudhës ( = IV + V) (+) (-) (+) (-) (-) (-) (-) (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) Sqarime: 1. Fluksi i parasë ndahet sipas qëllimit të përdorimit në tri pjesë të veprimtarisë: (I) shfrytëzuese.

“Mjetet monetare në fillim të periudhës” (rreshti IV) plus “Rritja/rënia neto e mjeteve monetare gjatë periudhës (rreshti V) duhet të jenë të barabarta me “Mjetet monetare në fund të periudhës” (rreshti VI). Rritje/rënie në inventar Rritje/rënie në detyrimet për t’u paguar nga aktiviteti Paratë e përftuara nga aktivitetet Interesi i paguar Tatimfitimi i paguar Shuma (Para neto nga veprimtari e shfrytëzimit) Fluksi i parave nga veprimtaritë investuese Blerja e kompanisë së kontrolluar X Blerja e aktiveve afatgjata materiale Të ardhurat nga shitjet e pajisjeve Interesi i arkëtuar Dividendë të arkëtuar Shuma (Para neto në veprimtari investuese) Fluksi i parave nga aktivitetet financiare Të ardhura nga emetimi i kapitalit aksioner Të ardhura nga huamarrje afatgjata Pagesat e detyrimeve të qirasë financiare Dividendë të paguar Shuma (Paraja neto në veprimtari financiare) Rritja/rënia neto e mjeteve monetare ( = A + B + C) Mjetet monetare në fillim të periudhës Mjetet monetare në fund të periudhës ( = IV + V) 205 (+) (+) (-) (-) (-) (-) (+) (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) (+) (-) (+) (-) Emërtimi Fluksi i parave nga veprimtaria e shfrytëzimit (+) ... B dhe C dhe përfaqëson shumën neto gjithsej të mjeteve monetare të gjeneruara gjatë periudhës 3. Pasqyra e Fluksit të Parasë (Metoda indirekte) Nr I 1 2 a b c ç 3 a b c ç d A II 1 2 3 4 5 B III 1 2 3 4 C IV V VI Fitimi para tatimit Rregullime për: Amortizimin Humbje nga këmbime valutore Të ardhura nga investimet Shpenzime për interesa Rritje/rënie në tepricën e kërkesave të arkëtueshme nga aktiviteti.rreshtave A. etj.

Ai llogaritet si vijon: 206 . Disa tregues interesantë që lidhen me CF Krahas interesit që paraqet vetë vlefta e CF si kapacitet vetëfinancimi. pjesa e dytë dhe e tretë kanë të njejtat zëra. Ai llogaritet si vijon: KSHVS = (VF * 100) / VS Ku: KShVS = Koeficienti i Shpërndarjes së Vlerës së Shtuar VF = VetëFinancimi VS = Vlera e Shtuar Ky koeficient. 2. b) Kapaciteti i Mbulimit të Borxhit (CMbB) Ky tregues shpreh masën në të cilën “Cash Flow” (CF) i ndërmarrjes i mbulon detyrimet financiare të saj. që përcaktohet nisur nga Vetëfinancimi. V e VI llogariten njësoj si te metoda direkte. a) Koeficienti i Shpërndarjes së Vlerës së Shtuar (KShVS) Ky koeficient tregon se ç’pjesë të Vlerës së Shtuar (VS) do t’i kushtojë ndërmarrja plotësimit të nevojave të saj për financime. mundëson marrjen parasysh edhe të shpërndarjes së dividendit. që shprehin lidhjen midis burimeve të brendshme të gjeneruara nga ndërmarrja dhe nevojave të saj për financim. paraqet interes edhe llogaritja e disa koeficienteve. Tabela e fluksit të parasë sipas metodës indirekte ndryshon nga ajo e metodës direkte vetëm në zërat e pjesës së parë “Fluksi nga verimtaria shfrytëzuese”. Ja pse preferohet me shumë ky koeficient që merr parasysh Vetëfinancimin dhe jo “Cash Flow“-n (CF).Sqarime: 1. Rreshti IV. iii.

CMBB = BF / CF Ku: CMB = Kapaciteti i Mbulimit të Detyrimeve CF = Cash Flow (Kapaciteti i Vetëfinancimit) BF = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja. 207 .

a) Zbritje Financiare57 Teknika e zbritjeve financiare i mundëson ndërmarrjes marrjen e likuiditeteve shpejt. për të marrë likuiditete me vleftë sa ajo e efektit tregtar minus komisionet (interesat) që merr banka për shërbimin e bërë. ndërmarrja ndjek një strategji që i lejon të ulë nevojat për fonde zhvillimi të shfrytëzimit duke rritur njëkohësisht likuiditetin e saj aktiv. me një ent kredie.4. duke praktikuar një strategji aktive të menaxhimit të kredive dhënë klientëve58 të saj. ajo mund të shfrytëzojë disa mjete që i mundësojnë: ose të ulë nevojën e saj për fonde zhvillimi ose të përftojë kredi afatshkurtra. b) Strategjia e faktoringut Faktoringu është një teknikë financimi me të cilën një ndërmarrje ia kalon faturat e 57 Zbritje Financiare – njihet dhe me emërtimin “Skontim” 58 Kredive dhënë klienteve = afatpagesat e klientëve (për t’a paguar faturën më vonë). dhe këtë për një kosto relativisht të ulët. Zbritja financiare është një teknikë me të cilën ndërmarrja përfituese e një efekti tregtar59 e negocion atë para mbarimit të afatit. Për këtë. Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues Në këtë optikë. 208 . ndërmarrja duhet të plotësojë nevojat e saj për financime afatshkurtra. 59 Efekti tregtar – Psh kredia dhënë klientëve nga një ndërmarrje. i. Kjo metodë financimi është me interes dyfish: nga njëra anë ul gjendjen e kredive dhënë klientëve në aktivin e bilancit (pra ul Nevojën për Fonde Zhvillimi) dhe nga ana tjetër i mundëson ndërmarrjes rritjen e mjeteve monetare duke i dhënë likuiditete të disponueshme në çast. FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT Krahas gjetjes së mjeteve për të plotësuar nevojat e financimeve afatgjata.

Në të gjitha rastet. Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit a) Kreditë e furnitorëve: Ashtu si ndërmarrja u akordon afate pagese klientëve të saj. Ndërkaq.arkëtueshme të klientëve një shoqërie tjetër (“faktorit”). 60 Jo gjithmone firma faktoring i “blen” llogaritë e arkëtueshme. në këmbim të likuiditeteve të menjëhershme. përmes emetimit të një efekti tregtar. por në këtë rast ajo nuk merr përsipër risk (normalisht komisioni < zbritja). Kredia furnitore mund të konsiderohet si kredi që i akordohet ndërmarrjes nga furnitori. Ndërmarrja. sepse ia delegon të tretëve menaxhimin e kredive. kjo metodë i kushton ndërmarrjes më shtrenjtë se përdorimi i zbritjes. Në këtë mënyrë. “Faktori” bëhet në këtë mënyrë pronar i këtyre faturave dhe siguron mbulimin e tyre. zhvendosja në kohë e pagesës të borxheve ndaj furnitorëve kontribuon në uljen e nevojës për fonde zhvillimi të ndërmarrjes. ndërmarrja humbet gjithashtu lidhjen me klientët. përmes afatit të pagesës. Në këmbim të këtij shërbimi. në likuiditete të mobilizueshme menjëherë për të përballuar shpenzimet rrjedhëse. ii. lirohet nga menaxhimi i llogarive klientë që lidhen me këto të ardhura të arkëtueshme dhe nuk ka nevojë të marrë masa kundër rrezikut të mospagimit sepse ajo nuk është më pronare e tyre. që përdor këtë mënyrë financimi. mundet që thjesht të ndihmojë kompaninë ti mbledhë. Ndërmarrjet disponojnë edhe metoda të tjera të financimit të ciklit të shfrytëzimit. “faktori” blen me zbritje nga vlefta e faturave që bën kompania faturuese60. 209 . që do kontabilizohen në pasivin e bilancit. Faktoringu është mënyra më e shtrenjtë e financimit afatshkurtër. këto teknika shoqërohen me konvertimin e të arkëtueshmeve nga klientët. ajo ka të drejtë të negociojë me furnitorët e saj për të përftuar kredi prej tyre (afat pagese). sigurisht duke u shpërblyer me një komision. Menaxhimi optimal i bilancit të ndërmarrjes kërkon që të kompensohen nevojat për fonde zhvillimi të të arkëtueshmeve nga klientët me kreditë e furnitorëve me vleftë ekuivalente.

qoftë në trajtë zbulimi bankar të autorizuar. në rastet kur ka një zhvendosje kohore të ndjeshme midis fazës së prodhimit dhe fazës së tregtimit të një të mire (për shembull ndërmarrjet sezonale) dhe këtë me kosto më të ulët se një zbulim bankar. midis arkëtimeve dhe pagesave në një periudhë të caktuar. duke u imponuar furnitorëve të tyre afate pagese të konsiderueshme. ndërmarrjet mund të përftojnë kredi fushate ose kredi stokimi për të financuar prodhimin dhe stokimin e prodhimit të tyre. Vlefta e tyre negociohet paraprakisht me entin huadhënës.Kjo strategji mbështetet në fuqinë negociuese të ndërmarrjes kundrejt klientëve dhe kundrejt furnitorëve. Ky tip financimi afatshkurtër mundëson përballimin e zhvendosjeve. Ky rast ndeshet veçanërisht në shpërndarësit e mëdhenj që gjenerojnë teprica të mëdha burimesh shfrytëzimi. ndërmarrja mund të marrë kredi likuiditeti nga banka e saj. përgjithësisht të parashikueshme. Me po këtë ide. 61 banka pranon që klienti ta vonojë pagesën megjithëse llogaria e tij nuk ka gjendje pozitive. 210 . b) Financimi i likuiditetit Së fundi. ndërkohë që paguhen përgjithësisht “cash” nga klientët. Në të dy rastet ndërmarrja përfton kredi afatshkurtra disa ditore (lehtësi arke) ose disa javore (zbulim bankar). qoftë si lehtësi arke61. por kostoja e saj është relativisht më e lartë se ajo në kuadrin e një financimi përmes një huamarrje klasike.

Huamarrja sjell rritje të shpenzimeve financiare të ndërmarrjes me koston e interesit të huasë. . madje mund të ndryshojë edhe kontrollin e ndërmarrjes. ndërmarrja mund të mbështetet në disa koeficientë që ndihmojnë në përcaktimin e strategjisë të financimit që është më e përshtatshmja për të garantuar ekuilibrin e saj financiar.5. .Kapaciteti i hyrjes në boxh të ndërmarrjes nuk ulet. sepse fondet sillen nga aksionerët. pra kosto më të lartë se huamarrja. i. Strategjia që do të ndiqet nga ndërmarrja do të jetë funksion i krahasimit midis mundësive të ndryshme. në funksion të situatës së re financiare. sjell aksionerë të rinj. . sepse janë burime të veta. . siç ndodh kur ndërmarrja merr hua. Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme Përparësitë dhe të metat e metodave të ndryshme së financimit që disponon ndërmarrja. gjë që mund të dëmtojë kredibilitetin e saj. Zgjedhja e një metode të përshtatshme varet nga analiza e përparësive dhe të metave të metodave të financimit të propozuara. sidomos kur janë të kuotuar në bursë.).Nuk sjell ndryshim të shpërndarjes së kapitalit midis aksionerëve. mund ti përmbledhim në tabelat e mëposhtme: Financime Përparësi .Nuk sjell shpenzime financiare. Vetëfinancimi Rritje e kapitalit Huamarrja Secila nga mënyrat e financimit ka pra përparësitë dhe të metat e veta. Të meta . . . pamundësi për treg financiar për ndërmarrjet e vogla etj.Nuk sjell rritje të borxhit të ndërmarrjes. kur nuk kryhet nga vetë aksionerët. . . Ka interes për ata që nuk dëshirojnë aksionerë të rinj. që mund të mos jenë mbështetës të ekipit drejtues.Kapaciteti i hyrjes në boxh të ndërmarrjes nuk preket. kjo ruan aftësinë financuese të saj.Rritja e kapitalit. . gjë që nuk u pëlqen aksionerëve.Aksionerët presin të marrin kthim mbi fondet e vendosura.Nuk krijon detyrime. . .Vetëfinancimi ul dividendet. qoftë dhe kur ky financim bëhet nga vetë ndërmarrja. .Shpërblimi i pritur për investimet nga aksionerët do të jetë më i lartë se përqindja e interesit të huamarrjes. 2 11 .Ndërmarrja mund të ndryshojë politikën e shpërndarjes së dividendeve.Rritja e borxhit mund të krijojë disekuilibër financiar të ndërmarrjes.Kostoja e këtij financimi njihet paraprakisht e nuk ndryshon në kohë. duke marrë parasysh ndonjëherë edhe interesa të veçanta (kundërshtim për aksionerë të rinj. Për të marrë vendimin e saj. PËRMBLEDHJE Ndërmarrja disponon disa mjete për të përballuar nevojat e saj për financime afatgjata.

kjo duhet të përdorë mënyra të tjera financimi. duke u nisur nga vlefta e CF. disa koeficientë që mundësojnë krijimin e një ideje më të saktë për kapacitetin e ndërmarrjes për të përballuar. Nëse do të ishte 2. aq më tepër ndërmarrja është në gjendje të përballojë nevojat e saj për financime. Banka preferon që ky koeficient të jetë më i vogël se 3. Në qoftë se CF nuk mjafton për të mbuluar bashkësinë e nevojave për financime të ndërmarrjes. në sajë të burimeve të gjeneruara gjatë veprimeve të menaxhimit. Është e arsyeshme të përcaktohen. për shembull. ndërmarrja mund ta mbështetë vendim-marrjen mbi shqyrtimin e disa koeficientëve për të vlerësuar efektin e përzgjedhjes së mënyrës së financimit. Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve Në strategjinë e financimit.ii. aq më të vogël e ka ndërmarrja marzhin e manovrimit për të përballuar shlyerjen e huave. kjo tregon se kapaciteti i ndërmarrjes për mbulimin e borxhit është ekuivalenti i dy viteve të CF (Cash Flow). nevojat e saj për financime. CF është një tregues shumë i rëndësishëm që mundëson gjykim më të mirë të ekuilibrit financiar të ndërmarrjes. Ky koeficient llogaritet si: Ku: CMbB = BF / CF CF = “Cash Flow“ (Kapaciteti i Vetëfinancimit) BF = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja Sa më i madh të jetë ky koeficient. Sa më i madh të jetë CF. a) Kapaciteti i mbulimit të borxhit (CMbB) Ky raport tregon deri në ç’masë Kapaciteti i Vetëfinancimit të ndërmarrjes (Cash Flow) është i mjaftueshëm për të mbuluar borxhet financiare. 212 .

pavarësisht afateve. nëse dëshiron të vlerësojë ekuilibrin e saj financiar. 213 . Ky koeficient llogaritet si vijon: KAUF = BT / KV Ku: KAuF BT KV = Koeficienti i Autonomisë Financiare = Borxhet Totale (gjithë boxhet pavarësisht nga afati i shlyerjes) = Kapitali Vetiak Ky koeficient lejon të merret parasysh bashkësia e borxheve të kontraktuara nga ndërmarrja. ajo duhet të përdorë koeficientin e autonomisë financiare. nëse dëshiron të matë mundësinë e huamarrjes. ajo duhet të përdorë kapacitetin e mbulimit të borxhit. Përzgjedhja e koeficientit varet nga ajo çfarë ndërmarrja kërkon të përcaktojë. Ai llogaritet si vijon: KSTF = BF / KV Ku: KStF BF KV = Koeficienti i Strukturës Financiare = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja = Kapitali Vetiak c) Koeficienti i autonomisë financiare (KAuF) Koeficienti i autonomisë financiare bën të mundur verifikimin që borxhet e ndërmarrjes të mos jenë tepër të mëdha në raport me vleftën e kapitaleve të veta.b) Koeficienti i strukturës financiare (KStF)62 Ky koeficient shpreh raportin midis borxheve financiare (BF) dhe kapitaleve të veta (KV). atëherë ndërmarrja nuk ka më marzh manovrimi për financime të jashtme. Po qe se raporti është më i madh se 1. 62 Njihet dhe me emërtimin “Raporti Borxh/Kapital”.

.

PJESA E TRETË F J AL O R I T ERM AVE KRYESO RË .

Shënohet në faturë. licencat. o Aktive afatgjata materiale (AAM) ose aktiv i qëndrueshëm i trupëzuar (AQT). si: troje. kur shitësi pranon që blerësi ta kryejë pagesën në një datë të ndryshme nga data e faturës. 2 Të drejtat – Licencat. 216 . Sipas shkallës së likuiditetit dallohen disa grupe aktivesh: Aktiv afatgjatë Aktiv qarkullues të mirëfilltë Aktiv likuid. por përdoret për një periudhë jo më pak se një vit. patentat etj. automjete. shpenzimet për fillimin e aktivitetit e të tjera. patentat. instalime teknike. studimet. Aksioni bën pjesë në titujt e negociueshëm.. Në kontabilitet dallohen këto tipa aktivesh afatgjata: o Aktive afatgjata jomateriale (AAJ) ose aktiv i qëndrueshëm i patrupëzuar (AQP). 1 Të mirat . AKTIV AFATGJATË (AA) OSE (AKTIV I QËNDRUESHËM): E mirë e nevojshme për funksionimin e ndërmarrjes që nuk zhduket me përdorimin e parë.term që sqarohet më poshtë. huatë e dhëna me interes për një periudhe mbi një vit e të tjera si këto. AKTIV (ANA E MAJTË E BILANCIT): Tërësia e të mirave1 dhe e të drejtave2 që zotëron një ndërmarrje për të ushtruar veprimtarinë e saj.AFAT MATURIMI: Afati i maturimit është afati ose data kur duhet të paguhet fatura. Të tilla janë: vlera tregtare (emri apo vendi i mirë). janë kryesisht: aksionet e ndërmarrjeve të tjera. mbajtja e të cilave është afatgjatë. AKSION: Titull pronësie mbi një pjesë të kapitalit të një ndërmarrjeje (shoqërie tregtare) që jep të drejtën për të marrë dividendin përkatës. o Aktive afatgjata financiare (AAF) ose aktiv i qëndrueshëm financiar (AQF). ndërtesa.. projektet. pajisje mobilimi.. makineri. koncensionet.

koha. ku në njërën (në Aktiv) paraqiten elementet e pasurisë (përdorimet) dhe në tjetrën (në Pasiv) kapitali i vetë dhe huatë (burimet). parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. AMORTIZIM: Shpenzim i llogaritur (si konstatim kontabël) që përfaqëson zvogëlimin e vlerës së një elementi të aktivit që vjen nga përdorimi. ndryshimi i teknikës apo i teknologjisë dhe çdo arsye tjetër.o Aktive afatgjata në proces ose aktiv i qëndrueshëm në proces: përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale. Banka e Shqipërisë paguan financuesin me vleftën nominale të bonos së thesarit. plus interesin e fiksuar. quhen të gjitha aktivet e ndërmarrjes që nuk janë aktive afatgjata (pra nga këndvështrimi i lëvizshmërisë qarkullojnë brënda vitit ushtrimor). o Aktiv qarkullues i mirëfilltë quhet aktivi qarkullues që nuk është mjet monetar (para). “CASH FLOW“: (lexohet “kesh fllou“) . domethënë inventarët (klasa 3) dhe debitorët (klasa 4).shih “Fluksi i Parasë“. BILANC: Dokument kontabël i një ndërmarrjeje në trajtën e një tabele përmbledhëse në dy seksione3. Aktivet qarkulluese përbëhen nga: Inventarët (klasa 3). AKTIV LIKUID: . që janë në proces ndërtimi apo krijimi. BONO THESARI: Titull afatshkurtër i negociueshëm (letër me vlerë) i emetuar nga Thesari i Shtetit (Banka e Shqipërisë) për një kohëzgjatje disa mujore deri në një vit i cili jepet në këmbim të likuiditeteve (parave).shih Mjete Monetare AKTIV QARKULLUES: Aktive qarkulluese. në kuptimin e përgjithshëm. 3 Kolona = Anë ose “Krahë” 217 . efektet e të cilave janë të pakthyeshme. Në afatin e pjekurisë së kësaj bonoje. debitorët (klasa 4) dhe mjetet monetare (klasa 5).

sh: klientët për faturat e palikuiduara) si dhe Shpenzimet e kryera (që interpretohen dhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët/aksionerët) DEBITOR: Quhet një person (fizik ose juridik) që na ka një detyrim (borxh) për të shlyer. Për këtë çdo llogari ndahet në dy pjesë: Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). Për efektin tregtar nuk paguhet interesa. afatin dhe vleftën e kredisë. Arkëtimet monetare (psh paratë e marra). emrin e kreditorit (furnitorit dhënës). i negociueshëm. Efekti tregtar përmban emrin e debitorit (klientit përftues). Për shembull. huamarrësi është debitor për huadhënësin. ata që përmbajnë interesa quhen kambiale. Në Debi regjistrohen: Hyrjet fizike (psh mallrat e blera). Borxhet që i kanë ndërmarrjes debitorët (p. që lëshohet kur ka një spostim kohor midis realizimit të një veprimi (faturës) dhe ekzekutimit të tij (pagesës). “Faktori” bëhet në këtë mënyrë pronar i këtyre faturave dhe siguron mbulimin e tyre. FAKTORING: Faktoringu është një teknikë financimi me të cilën një ndërmarrje ia kalon faturat e arkëtueshme të klientëve një shoqërie tjetër (“faktorit”). në këmbim të likuiditeteve të menjëhershme. DIVIDEND: Pjesa e fitimit që u ndan ndërmarrja çdo vit aksionerëve në përpjestim me sasinë e aksioneve. “faktori” blen me zbritje nga vlefta e 218 .DEBI (ANA E MAJTË E LLOGARISË): Gjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet). EFEKT TREGTAR (DËFTESË TREGTARE): Instrument kredie afatshkurtër. Llogaria quhet debitore kur shuma e vlerave në debi është më e madhe se shuma e vlerave në kredi të saj (debiti > krediti). Një “i tretë” (furnitor) llogaria e të cilit është debitore quhet debitor. që pasqyrojnë veprimet e kryera nga ndërmarrja. sipas vendimit të asamblesë së përgjithshme për ndarjen e fitimit. Në këmbim të këtij shërbimi.

Ai përbën pra atë pjesë të burimeve afatgjata që ndërmarrja mund ta përdorë për financimin e nevojave të saj për zhvillim. të totalit të shpenzimeve të investimeve (aktiveve afatgjata) të ndërmarrjes. KAMBIAL: Është dokumenti që përdoret në transaksionet e shitblerjes me afat. FITIM (FITIM I USHTRIMIT): Fitimi i një ndërmarrjeje është teprica e të ardhurave ndaj shpenzimeve të kontabilizuara në llogarinë e rezultatit gjatë vitit ushtrimor fiskal. të konstatuara gjatë ushtrimit. FLUKSI I PARASË (CASH FLOW): Tërësia e mjeteve monetare të gjeneruara nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor. sigurisht duke u shpërblyer me një komision. Ai përftohet nga diferenca mes hyrjeve dhe daljeve të parave ose ekuivalenteve të saj. KAPACITETI I VETËFINANCIMIT: . 219 . por në këtë rast ajo nuk merr përsipër risk (normalisht komisioni < zbritja). në sajë të veprimeve të menaxhimit të ndërmarrjes. mundet që thjesht të ndihmojë kompaninë t’i mbledhë. o Fitimi para Tatimit që është fitimi i ushtrimit i llogaritur pa e përfshirë shpenzimin për tatimin e fitimit. 4 Jo gjithmonë firma faktoring i “blen” llogaritë e arkëtueshme. Fluksi i parasë quhet edhe “kapaciteti i vetëfinancimit”. Përveç fitimit të ushtrimit përdoren dhe: o Fitimi i Shfrytëzimit që është teprica e të ardhurave të shfrytëzimit nga shpenzimet e shfrytëzimit. FOND ZHVILLIMI (FOND ECURIE): Fondi i Zhvillimit përfaqëson tepricën e burimeve që rezulton pas zbritjes nga totali i burimeve afatgjata. nëpërmjet të cilit blerësi shpreh zotimin për të kryer pagesën e shumës së shënuar.faturave që bën kompania faturuese4.shih “Fluksi i parasë”. plus një përqindje interesi në një datë të caktuar.

KAPITALI QARKULLUES (NEVOJA PËR FONDE ZHVILLIMI): Llogaritet duke zbritur pasivin qarkullues (borxhet ndaj furnitorëve.. të cilat përdoren nga ndërmarrja për të zhvilluar aktivitetin e saj7. Kapitali themeltar përbëhet nga pjesët e kontributit të ortakëve (në shoqëritë e personave5) ose nga aksionet (në shoqëritë e kapitaleve6). 7 Kapitalet e veta .k).sh: detyrimi që ndërmarrja i ka 5 Shoqëri personash janë shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar (sh.. subvencionet e investimit dhe provizionet e detyrimeve.p.).. detyrimet e klientëve.. Kreditë që ndërmarrja merr nga të tjerët (p. rezervat. që vijnë nga diferenca kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të flukseve që lidhen me ciklin e shfrytëzimit të ndërmarrjes.Përkufizohen edhe si pretendimet apo kërkesat e pronarëve (aksionerëve) ndaj aktiveve të ndërmarrjes.a. që i ka krijuar ndërmarrja. KAPITAL I VETË (KAPITAL NETO): Bashkësia e burimeve të veta të kapitalit që përbëhet nga kapitali themeltar.sh: mallrat e shitura) Pagesat monetare (p.KAPITAL THEMELTAR (KAPITAL I SHOQËRISË): Tërësia e kontributeve në para ose në natyrë që japin paraprakisht pronarët apo aksionerët e ndërmarrjes për të ushtruar veprimtarinë e saj. të cilat përbëjnë burimet afatgjata të ndërmarrjes. 220 .sh: paratë që paguan). b) huatë financiare afatgjata dhe c) amortizimet e provizionet. Në Kredi (djathtas) regjistrohen: Daljet fizike (p... 6 Shoqëri kapitalesh janë shoqëritë aksionere (sh. KREDI (ANA E DJATHTË E LLOGARISË): Çdo llogari ndahet në dy pjesë: Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). për të bërë rifreskimin e elementeve të saj të aktivit afatgjatë. pjesa e rezultatit të ushtrimit që nuk ndahet si dividend. Kapitali i përhershëm detajohet në: a) kapitalet e veta. KAPITAL I PËRHERSHËM: Tërësia e kapitaleve të veta dhe e huave financiare afatgjata (mbi një vit) të regjistruara në pasivin e bilancit.).) nga aktivi qarkullues i ndërmarrjes (stoqet. Kapitali qarkullues përfaqëson nevojat e ndërmarrjes për financim afatshkurtër.

Llogaria quhet kreditore kur shuma e vlerave në kredi është më e madhe se shuma e vlerave në debi të saj (krediti > debiti). Mjete monetare = Likuiditetet aktive – Likuiditetet pasive = Likuiditete. mallrat që blihen). borxhet që i kanë ndërmarrjes të tretët (për shembull klientët për faturat e palikuiduara) si dhe shpenzimet e kryera. KREDITOR: Quhet një person (fizik ose juridik) të cilit i kemi ne një detyrim (borxh) për t’i shlyer. (Domethënë pa kosto ose me kosto fare të vogël të pa ndjeshme. huadhënësi është kreditor për huamarrësin. Çdo llogari (tabelë) ndahet në dy pjesë që quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). Një “i tretë” (për shembull klient) llogaria e të cilit është kreditore quhet kreditor. Kosto të tilla përballohen edhe gjatë këmbimit të monedhave). Bilanci i klasifikon elementet e aktivit nga ato më pak likuide (afatgjata) në ato më likuidet (paratë). likuiditetet (mjetet monetare) janë: paratë në arkë apo bankë. Për shembull. që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra. arkëtimet që bën ndërmarrja (për shembull. LIKUIDITETE (MJETE MONETARE): Para ose ekuivalentë me to (që kthehen në para për disa ditë dhe pa kosto të ndjeshme8). që nga. çeqet.- furnitorit për faturën e papaguar) si dhe Të ardhurat e realizuara (që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve/aksionerëve. 8 Në para mund të kthehet për disa ditë edhe e gjithë pasuria nëse e shet “për 5 lek“ prandaj është vënë kushti “pa kosto të ndjeshme“. paratë nga shitjet). letrat e kreditit etj. 221 . “Mjetet monetare” quhen dhe “Likuiditete aktive”. LIKUIDITET: Aftësia e një të mire për t‘u kthyer në para. likuiditeti pasiv është përgjithësisht zero. Në Debi regjistrohen: hyrjet fizike (reale) që bëhen në ndërmarrje (për shembull. pra si kredi e pronarëve). Praktikisht. Më tej. LLOGARI: Tabelë (kartelë) që përmban veprimet (transaksionet) e regjistruara të të njëjtit element (kategori) të pasurisë së ndërmarrjes.

daljet fizike (reale) që bëhen nga ndërmarrja (për shembull.Në Kredi regjistrohen: . 3. Praktikisht. pra. pjesën e burimeve të ndërmarrjes që nuk është përdorur as për të financuar aktivet afatgjata.. Ato paraqiten në formën e një pasqyre që quhet “Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve“.llogaritë e bilancit që shërbejnë për të pasqyruar gjendjen pasurore të ndërmarrjes (llogaritë e klasave 1. llogaritet nga diferenca midis “Të ardhurave nga shitjet e mallrave“ me “Koston e blerjes së tyre“.huatë financiare (kreditë) që ka marrë ndërmarrja nga të tretë (për shembull borxhi që i kemi furnitorit për faturën e papaguar) si dhe të ardhurat. 2. Diferenca midis totalit të debisë dhe totalit të kredisë jep “Tepricën” (pozitive ose negative) e llogarisë.pagesat që bën ndërmarrja (për shembull. LLOGARIA E REZULTATIT (LLOGARIA FITIM/HUMBJE): Quhet llogaria në të cilën grupohen veprimet që lidhen me llogaritë e shpenzimeve (klasa 6) dhe me llogaritë e të ardhurave (klasa 7). Mjetet Monetare janë tepricat likuide të ndërmarrjes (paratë në arkë apo bankë.shih “Teprica Bruto“. 4 dhe 5). mallrat e shitura që dalin). Për të gjykuar mbi vlerën e Marzhit Tregtar llogariten dy raporte të rëndësishme: o Raporti i Marzhit = (Marzh Tregtar) / (Çmim blerje pa taksa) o Raporti i Markës = (Marzh Tregtar) / (Çmim shitje pa taksa) MJETET MONETARE (LIKUIDITETE.llogaritë e rezultatit ku regjistrohen shpenzimet dhe të ardhurat dhe që shërbejnë për të llogaritur rezultatin (llogaritë e klasave 6 dhe 7) . MARXHI BRUTO: . çeqet.. Ato përfaqësojnë. AKTIVET LIKUIDE): Mjetet Monetare paraqiten si gjendja e të gjitha tepricave financiare të një ndërmarrjeje.) që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra. MARZHI TREGTAR (MT): MT është treguesi që mat efektin tregtar të menaxhimit të ndërmarrjes. Dallohen: . paratë që paguan për blerjet e bëra). letrat e kreditit. . as për të financuar nevojat për shfrytëzim. . 222 ..

që vjen nga diferenca kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të flukseve që lidhen me ciklin e shfrytëzimit të ndërmarrjes. që të mund të ofrohen një numër i madh huadhënësish. 223 .. që emeton një ndërmarrje në tregun financiar. Obligacioni përfaqëson pjesën e huasë që i ke dhënë ndërmarrjes që e emeton dhe të jep të drejtën e marrjes së një interesi fiks të përcaktuar paraprakisht dhe të rimbursueshëm në afat së bashku me vleftën e saj fillestare. o rezultati financiar: vjen nga politika e financimit që zbaton ndërmarrja dhe llogaritet si diferencë e “të ardhurave financiare“ me “shpenzimet financiare“. detyrimet e klientëve. PASQYRA E REZULTATIT: shih “Pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve“.. Diferenca midis totalit të të ardhurave dhe të shpenzimeve përcakton rezultatin e ushtrimit. o rezultati i jashtëzakonshëm: është pasqyrim i veprimeve të jashtëzakonëshme (të pavarura nga veprimtaritë e zakonshme të ndërmarrjes) dhe llogaritet si diferencë 9 PASH quhet edhe “Llogaria e Rezultatit” ose “Pasqyra e rezultatit”.) nga aktivi qarkullues i ndërmarrjes (stoqet. PASIV: (PJESA E DJATHTË E NJË BILANCI): Bashkësia e burimeve (kapitalit) të veta dhe detyrimeve (huave) të një ndërmarrjeje të përftuara në kuadrin e financimit të veprimtarisë së saj. PASQYRA E TË ARDHURAVE DHE SHPENZIMEVE (PASH) 9: Pasqyrë financiare që paraqet tërësinë e shpenzimeve dhe të ardhurave për një periudhë të caktuar (vit ushtrimor).. në kërkim të një huaje afatgjatë të copëtuar në pjesë. OBLIGACION (HUA NGA TREGU FINANCIAR): Një lloj letre me vlerë (biletë) e negociueshme.NEVOJA PËR FONDE ZHVILLIMI: Është nevoja e ndërmarrjes për financim afatshkurtër. Përgjithësisht dallohen: o rezultati i shfrytëzimit: vjen nga veprimtaria rrjedhëse e ndërmarrjes (të ardhurat e shfrytëzimit – shpenzimet e shfrytëzimit)..).. që quhet “fitim i ushtrimit“ nëse të ardhurat janë më të mëdha se shpenzimet dhe “humbje e ushtrimit“ nëse të ardhurat janë më të vogla se shpenzimet. Ajo llogaritet duke zbritur pasivin qarkullues (borxhet ndaj furnitorëve.

të një rreziku ose të një shpenzimi që nuk ka ndodhur por që mund të ndodhi thuajse me siguri. prodhimin e mbajtur nga ndërmarrja për ta përdorur për nevojat e veta. 10 Sipas standardeve të reja të kontabilitetit. PROVIZION: Regjistrimi kontabël i zhvlerësimit të një të mire. paraqitjen dhe përmbajtjen e pasqyrave financiare (pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve. si aktiv afatgjatë). një ndërmarrjeje. SALDO E LLOGARISË: shih Tepricë e llogarisë. c) mund të bëhet një vlerësim relativisht i saktë i shumës së detyrimit.. Në këto kushte nuk duhet të ketë më të ardhura dhe shpenzime të jashtëzakonshme. 11 Detyrim konstruktiv = Nuk është detyrim ligjor por në një farë kuptimi detyrim moral. për ta ndihmuar e për t’i lehtësuar veprimtarinë. normalizimin e metodave të regjistrimit të veprimeve kontabël. 224 . duke e siguruar pasurinë e saj. një institucioni etj.) PRODHIMI I USHTRIMIT (PU): Është treguesi që evidenton nivelin e prodhimit të ndërmarrjes. për të cilin koha e shlyerjes ose shuma janë të pasigurta. b) për shlyerjen e detyrimit do të nevojitet një dalje (pakësim) e burimeve. ndërmarrja mund dhe duhet ta shmang efektin ngjarjeve të jashtëzakonshme... Ndërmarrja duhet ta njohi një provizion në bilanc kur: a) ka një detyrim ligjor ose konstruktiv11 si rezultat i ngjarjeve që kanë ndodhur para bilancit. bilanci. që vetë ndërmarrja ka marrë në veprimtarinë e saj nëpërmjet deklaratave specifike dhe nuk ka gjasa që ajo të mos e mbajë atë.e “të ardhurave të jashtëzakonshme“ me “shpenzime të jashtëzakonshme“10. llogaritet si shumë e “Prodhimit të shitur“ me “Prodhimin e magazinuar“ dhe me “Prodhimin e aktiveve afatgjata“ (dmth. Provizioni është një detyrim aktual. SUBVENCION: Para që i jep shteti gjatë një periudhe një dege të ekonomisë. PLAN KONTABËL I PËRGJITHSHËM (PKP): Bashkësia e rregullave që synojnë: klasifikimin e transaksioneve të ndryshme (renditjen e llogarive).

llogaria quhet kreditore. transaksionet janë të dy tipave: o transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes. Në raport me ndërmarrjen. vlerën tregtare (vendin dhe emrin e mirë). entitete apo persona të tjerë. taksat dhe të ngjashme“ si dhe “Shpenzimet për personelin“. Dallojmë: o transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (livrim malli. Kur debiti > krediti. Teprica Bruto llogaritet si shumë e “Vlerës së Shtuar“ me “Grantet dhe subvencionet për Shfrytëzim“ nga e cila zbriten: “Tatimet. arkëtimet për shitje). 225 . ortakët. ndërtesën. që sjell ndryshim në vlerën e një variabli ekonomik. o transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave. një veprim ekonomik apo lëvizje (fluks). TË MIRAT: Term i përgjithshëm që përmban: tokën. prodhim produkti).TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (MARXHI BRUTO): Quhet Tepricë Bruto e Shfrytëzimit (Marxhi Bruto) ajo që i mbetet ndërmarrjes (nga Vlera e Shtuar) pas shlyerjes së detyrimeve të saj ndaj punonjësve dhe ndaj shtetit. materialet. kryerje e një shërbimi. TEPRICË E LLOGARISË (GJENDJA E LLOGARISË. punëtorët. makineritë. o transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes. furnitorët. paratë e të tjera të mira që ka dhe shfrytëzon ndërmarrja. Me fjalë të tjera Teprica Bruto është ajo që i mbetet ndërmarrjes për të paguar kontribuesit në kapital (Huadhënësit dhe Aksionerët) dhe për t’u vetëfinancuar. SALDO E LLOGARISË): Teprica e llogarisë është diferenca midis shumës së Debitit të llogarisë (totali i vleftave të regjistruara në debi) dhe shumës së Kreditit të po asaj llogarie (totali i vleftave të regjistruara në kredi). pajisjet. TRANSAKSION (FLUKS. mallrat. në përgjigje të transaksioneve fizike (pagesat për blerje. në një periudhë të caktuar kohe. që kanë marrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen. TË TRETËT: Të tretë në kontabilitet quhen: klientët. pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes. NGJARJE KONTABËL): quhet një marrëdhënie. llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti.

. për të cilin raportohet. Vlera e shtuar është diferenca midis “Prodhimit të ushtrimit“ 226 . Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet me vitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor). por ka sisteme të tjera kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muaj ose nuk fillon nga 1 janari.. TNM janë: Marzhi Tregtar (MT) Prodhimi i Ushtrimit (PU) Vlera e Shtuar (VS) Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB) Rezultati i Shfrytëzimit (Fitimi i Shfrytëzimit (FSh)) Fitimi para tatimit (FpT) Rezultati (Fitimi) financiar (FF) Rezultati (Fitimi) i jashtëzakonshëm (FJ) Rezultati (Fitimi) i ushtrimit TITULLIZIM: Fenomen relativisht i ri që konsiston në zgjerimin e mundësive të financimit të ndërmarrjeve duke emetuar tituj financiarë (obligacione. Vetëfinancimi është “Fluksi i parasë“ (“Cash Flow“ apo “Kapaciteti i vetëfinancimit“) që mbetet pasi të jetë hequr prej tij vlefta e dividendeve.o transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm. VIT USHTRIMOR: Vit ushtrimor quhet viti i ushtrimit të aktivitetit të ndërmarrjes.) në tregun financiar. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM): Janë treguesit që mundësojnë analizën e llogarisë së rezultatit duke veçuar elementet e ndryshme që kanë ndikuar në fitimin e ushtrimit. Ky fenomen shpreh rritjen e pavarësisë së agjentëve ekonomikë ndaj ndërmjetësve financiarë.. VETËFINANCIM: Financim me mjetet e veta financiare. që u shpërndahen aksionerëve. VLERË E SHTUAR: Është pasuria reale e krijuar nga ndërmarrja si rezultat i veprimtarisë së saj produktive (prodhimit apo fitimit).

pranë një enti kredidhënës. mall i mbetur stok. ZBRITJE FINANCIARE (SKONTO. . 13 sasinë – kjo ulje quhet në anglisht: discount. 12 defekte – kjo lloj ulje quhet në anglisht: rebate. (Kjo ulje nuk bëhet në faturë. në frëngjisht: restourne. ZBRITJE TREGTARE Zbritje tregtare konsiderohen ato ulje në vleftën e faturës që furnitori i bën klientit për: .tërësinë14 e veprimeve që e lidhin atë me një klient të veçantë gjatë një periudhe të caktuar. në frëngjisht: rabais. Teknika me të cilën përfituesi i një efekti komercial e negocion. por në llogarinë e detyrimeve që ka klienti ndaj ndërmarrjes). vonesa në livrim. për të përftuar likuiditete me vleftë sa ajo e kredisë minus komisionin dhe interesat e marra nga banka.me “Konsumin e prodhimit“ (blerjet për lëndë. para afatit të skadimit. . shërbime e të tjera të bëra gjatë ushtrimit me prejardhje nga të tretët.defekte12 në cilësi. 227 . DISCOUNT): Pagesë që i bëhet debitorit që shlyen borxhin para afatit. materiale.sasinë13 e blerjes apo nga rëndësia e klientit. në italisht:ribasso. për nevoja të prodhimit) si dhe duke i shtuar kësaj diference “Marzhit tregtar“ (si përfaqësues i “prodhimit“ të veprimtarisë tregtare). në frëngjisht: remise. 14 tërësinë – kjo ulje quhet në anglisht: rebate.

Dr. Dr. Kontabiliteti Financiar – Prof. Dufils. Flutura Kalemi 8.Ira Roço. Plan du cours de compabilite – www. Dr. Arfaoui 3. Kontabiliteti – Prof. Plani Kontabël i Përgjithshëm – Ministria e Financave 4. Prof. Sotiraq Dhamo 6. Lopater.Dr. Vjollca Karapici 9.fr\compta 2.free. Standardet Kombëtare të Kontabilitetit – Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit 5. As. Dr. geronim. Agim Binaj. Jorgji Bollano. Dr. As. Drini Salko 228 . Prof As. Analiza Financiare – Hidajet Shehu 7.LITERATURA 1. Le Memento Comptable 1998 – P.Ira Roço 10. Llogaria 2 . Analiza Financiare – Prof. C. F. Llogaria 1 . As.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful