KONTABILITETI DHE ANALIZA FINANCIARE

për jospecialistët

Copyright © 2007 Të gjitha të drejtat janë të rezervuara për IMB.

PËRGATITUR NGA: Dr Maksi Raço Administrator Kosta Ekonomi Drejtor Teknik REDAKTOR TEKNIK: Gerdi Lito Shef Sektori KORREKTOR LETRAR: Vasilika Drini DESIGN & LAYOUT: Elton Rama, Vera Vuka
2

Instituti i Modelimeve në Biznes Instituti i Modelimeve në Biznes Instituti i Modelimeve në Biznes

Kujt i drejtohet ky libër?
Meqenëse tekstet ekzistuese të kontabilitetit, në shqip, janë shkruar kryesisht për studentët e degëve “Financë“ dhe supozojnë një formim paraprak në shkencat bazë ekonomike, e gjykuam me vlerë të shkruanim këtë tekst praktik në shërbim të administratorëve të bizneseve, pa qenë nevoja e ndonjë bagazhi paraprak në shkencat ekonomike, prandaj ne e kemi emërtuar “Kontabiliteti dhe analiza financiare për jospecialistët“. Krahas administratorëve, libri synon t’u vijë në ndihmë edhe llogaritarëve, magazinierëve, arkëtarëve etj. Niveli i tij është tepër elementar për financierët. Teksti pasqyron përvojën e grumbulluar, që nga viti 1991, gjatë hartimit dhe zhvillimit të vazhdueshëm të programit kompjuterik “Alpha“ nga Instituti i Modelimeve në Biznes. Në fakt, programi “Alpha“ synon, jo thjesht t’u lehtësojë punën financierëve të ndërmarrjeve duke automatizuar veprimet, por thelbësisht t’u japë administratorëve të bizneseve informacione të rëndësishme për zhvillimin e biznesit të tyre. Për këtë arsye, ky libër, krahas teknikave kontabël, trajton dhe elemente bazë të analizës financiare praktike. Programi “Alpha“ sot përdoret nga mbi katër mijë ndërmarrje, kryesisht në Shqipëri por edhe jashtë saj si në: Kosovë, Maqedoni e Mal të Zi. Shfrytëzimi optimal i programit “Alpha“ ndihmohet nga njohuritë e shtjelluara në këtë libër. Çfarë njohuri paraprake nevojiten për ta kuptuar? Njohuritë e dhëna në shkollën e mesme të përgjithshme janë të mjaftueshme për të kuptuar konceptet dhe metodat e paraqitura.
3

PËRMBAJTJA
PJESA E PARË: NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT I. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT .......................................... 14
1. HYRJE .................................................................................. 14 2. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ ...................................... 15
i. Koncepti i transaksionit: ...................................................................16

3. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL....................................... 17 4. KONCEPTE BAZË .................................................................... 18
i. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit ...........................................................18 ii. Koncepti i Llogarisë........................................................................19 iii. Koncepti i Debitit dhe Kreditit .........................................................20 iv. Llogari të Likuiditetit .....................................................................22 v. Regjistrimi me Parti Dyfishe .............................................................22

5. SHEMBULL ZBATIMI .................................................................. 24 6. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE ................................ 29

II. ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM ................. 32
1. HYRJE .................................................................................. 32 2. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE ............................................ 33
i. Klasat Kryesore të PKP ....................................................................33 ii. Shembull për llogarinë “Banka” ........................................................33

3. LLOGARITË E BILANCIT ............................................................. 34
i. Klasa 1: Kapitali, rezervat................................................................34 ii. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata ................................................34 iii. Klasa 3: Inventarët ........................................................................35 iv. Klasa 4: Llogaritë me të tretët ..........................................................36 v. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme............................................37

4

................................... Pozicioni i llogarive në Bilanc .... VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN .............................52 8.................43 iii..................... Shpërndarja e Shpenzimeve ......... VEPRIMET ME INVENTARIN .50 ii..........................70 3...................... Vlerësimi i elementeve të Faturës..................................43 ii..68 iii.............. Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes ...........................45 iii....... ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL............................. Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes ..41 ii..................... Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes ......... 85 5 ..... 64 2............... 50 i..................................................... 2 .........59 III........ Shtrimi i problemit...................................... Bilanci ............................... TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE .......57 iii............... Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) ......................................................................................... Përcaktimi i Rezultatit ....78 ii..... Ditari i Kontabilitetit ....................................vi.................. Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH) ....... Libri i Madh ...................... Cikli i dokumenteve të Shitjes ....42 6...............67 ii....................................37 4.............. VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN ......................................................................39 5....78 4............. 41 i....... Cikli i dokumenteve të Blerjes ........................................................ USHTRIM ZBATIMI NR.............................................................. NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL ......69 iv....... Klasifikimi i të ardhurave ....... 78 i...............................................................................................48 7........................................... 56 i........................................................................................ 64 1..................................................................................... 67 i.................................................................. 43 i.................................................. LLOGARITË E SHPENZIMEVE .............................................................. LLOGARITË E TË ARDHURAVE.........................................................................56 ii.............................. 39 i.............................. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE ................................................. Dokumentet ... Bilanci Vërtetues ....................... Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) ............................................

........... Xhirimet e Brendshme .......................... Shpenzimet për Amortizimin ......................................... ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) ..................................107 i..... 110 7.................................. Zgjidhje Ushtrim Amortizimi ..................................................................i.................................. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA ...................... 102 iv..... Ç′janë zhvlerësimet ? .......... Vlerësimi i Kostos së Inventarit ............114 i.............................................................................. 104 6................................................................................... Veprime të tjera me inventarin ............................................................. 122 iv........ Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar ...................................................... 119 ii............................................................91 v....... Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit .....DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA ...... 125 9.........99 iii......85 ii.... 114 ii................... Kontabilizimi i Listëpagesës .....................................95 5...................................119 i......................................... 136 6 ................................................................. Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor ............. 107 ii........................ 129 ii......................... Regjistrimi në Ditar ........................................................................ VEPRIMET ME LISTËPAGESAT .... 108 iii....................................................... 120 iii.........89 iv.. 125 v...................................................................................................... Dokumentet e Magazinës ....... Inventari dhe Metodat e Regjistrimit ...................................................... VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS ........ 130 10.................................... Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari .......... Veprimet me Arkën ...........96 ii..............136 i........ Mënyrat e trajtimit ........ Listëpagesa e Punonjësve (LP) ............................ 136 ii............................ Dokumentet e Bankës dhe të Arkës ............................................. 96 i................... Kontabilizimi i prodhimit .......................................... Trajtimi Kontabël i Amortizimeve .94 vi.............................................................................. Veprimet me Bankë .. Dokumentet e prodhimit ....... USHTRIM AMORTIZIMI ......................................... Trajtimi Kontabël i Provizioneve.....................86 iii.......129 i....... 116 8................................. VEPRIMET ME PRODHIMIN ....

....................................................................................... 150 3.................................................. 154 ii...................................... Rezultati Përpara Tatimit (FpT) ........ 152 ii............................. 156 6................................................... 152 4................................. FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) . 158 7..... Prodhimi i Ushtrimit (PU)... Ndarja e Vlerës së Shtuar ......................... 147 vi..................................................152 i..... 147 vii......... 145 iii.................... 146 iv................................................. 156 ii..................... Vlera e Shtuar (VS) ......................................................... Koncepti i Rentabilitetit ........... Analiza e Marzhit Tregtar ........................................ KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS) ......... TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) ............... Llogaritja e Vlerës së Shtuar .................. Interpretimi Ekonomik ............................................................................................................... Teprica Bruto (TB) ................ ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT ...................... 149 ii................... TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) ......................................154 i. Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit ................ 155 5........................................... Matja e Rentabilitetit ................................. 161 ii...156 i................... Marzhi Tregtar (MT) ..................................... 147 2........................... 146 v... FITIMI I USHTRIMIT (FU) .......................PJESA E DYTË: ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT I.................. 150 iii............ Marzhi Tregtar (MT) .... Koncepti i FSh .145 i................ Rezultati i Ushtrimit (FU) .............................. MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) ... 155 iii...... 144 1............................................................................................................................ PRODUKTI I NDËRMARRJES ..................................................................................... Prodhimi i Ushtrimit (PU)............................................... Teprica Bruto (TB) ................................................. 162 7 .........................................158 i..........................................................149 i..................................... Rezultati i Shfrytëzimit (FSh)......................................................... Përcaktimi i FSh .... Përkufizimi i Tepricës Bruto .......................... 145 ii...............161 i....

... 172 3.............................................................................................. ANALIZA E BILANCIT .... Pasivi i Bilancit ........ 178 4............................................. 169 iii................................................................. Pasivi i Bilancit Funksional ........................................................................171 i........... 188 ii..................................................................... 186 7..................... 167 ii............................ 175 iii.......188 i........................................... Financimet afatshkurtra .................................. 182 ii............ FONDI I ZHVILLIMIT............................185 i........... 188 iii... Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët ........... Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes ............................................................... MJETET MONETARE .......................... BILANCI FUNKSIONAL ................... Interpretimi Ekonomik ............ 171 ii.............. 184 6............................................. 166 1............................. Financimet afatgjata ................................ Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit ............................ Interpretimi Ekonomik .......................... 182 iii........ Aktivi i Bilancit Funksional . 179 ii..II....182 i.................................. 190 8 .179 i................174 i..............................................................167 i............. Koncepti i Mjeteve Monetare .......................................... 185 ii........................................................................... NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT.......... Krahasimi Aktiv / Pasiv .... Reduktimi i Inventarëve ....................................................... Interpretimi Ekonomik ... Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi ...................................................................... 180 iii.............. 186 iii................................................................ 171 iii.. REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI ... NEVOJAT PËR FINANCIME ............................................ Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët ................... Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi ............. Aktivi i Bilancit ..................... 181 5......... Financimet e menjëhershme: ..................................... Koncepti i Fondit të Zhvillimit ............................................................................................................................. 174 ii..... Paraqitja e Bilancit Funksional ......................... 170 2. LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT ...........................................

.......................................... Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve ................................................................................. PËRMBLEDHJE ................ 201 ii...211 i.................. Disa tregues interesantë që lidhen me CF ............... Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme ... 212 PJESA E TRETË: FJALOR I TERMAVE KRYESORE FJALOR ..................................................................................................... 194 1.............. Përcaktuesit e Investimeve .................................................................................................................. BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA ...............198 i. Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit .. 203 iii............................. Koncepti i Investimit ...........194 i................................................................................ 209 5........ 211 ii........................... FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT ........... Financimi i Investimeve ........ 198 ii.................................................... MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES ..... 199 3...............................................................................III........................................... FLUKSI I PARASË ........ Paraqitja e Fluksit të Parasë ................................ 194 ii... 206 4.208 i................ Marrja Hua .......... 228 9 .......... 216 LITERATURA ........ Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues .......................................................... 208 ii... 196 2.......................................... FINANCIMI I INVESTIMEVE ............ Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) ............................................................201 i...............................

.

PJESA E PARË NJ OH U R I P Ë R K ON TA BILIT ETIN E PËRG JITHSHËM .

.

.. 24 Parimet e Regjistrimit të Transaksioneve...... I NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT Hyrje .....Kapitulli I Në këtë kapitull tregohet pse nevojitet kontabiliteti......... 17 Konceptet Bazë . 29 KAPITULLI I Njohuri të para të kontabilitetit ...... Jepen konceptet bazë të kontabilitetit dhe parimet e regjistrimit kontabël të ilustuara me shembuj zbatimi.......... 15 Normalizimi i Procedurave Kontabël ... cilat veprime të ndërmarrjes pasqyron dhe përse duhen unifikuar regullat e rregjistrimit të këtyre veprimeve............................................................................... 18 Shembull Zbatimi ............ 14 1 2 3 4 5 6 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M Ndërmarrja dhe transaksionet e saj ........

shërbimit etj. Dokumenti kontabël që paraqet rezultatin e ndërmarrjes quhet Llogaria e Rezultatit1. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT 1.I. ndërmarrja ka nevojë për një sistem informacioni që quhet kontabilitet.). ndërtimit. përshkruan. Dokumenti kontabël që përmbledh të dhënat për pasurinë e një ndërmarrjeje quhet Bilanc. HYRJE Ndërmarrja ka si synim të prodhojë produkte ose shërbime për të kënaqur nevoja të shoqërisë. Për të marrë vendimet e duhura. i bën të mundur ndërmarrjes vlerësimin e efikasitetit të punës së saj (prodhimit. Më poshtë do të gjeni parimet themelore të kontabilitetit të përgjithshëm që do t’ju ndihmojnë për të analizuar më mirë pasqyrat bazë kontabël që janë: bilanci i ndërmarrjes dhe llogaria e rezultatit. domethënë gjendjen e kësaj pasurie dhe detyrimet në një moment të dhënë. së dyti . Në fjalorin e përditshëm të gjitha këto pasqyra njihen shkurt si “Bilanci”. 1 Llogaria e Rezultatit: Quhet edhe “Paqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve” (PASH) ose “Llogaria Fitim/ Humbje” 14 . duke u nisur nga aftësia e saj për të sjellë fitim. vlerëson dhe paraqet pasurinë e ndërmarrjes. dmth për të dhënë rezultat pozitiv. Shënim: Bilanci. Llogaria e Rezultatit dhe disa pasqyra të tjera përbëjnë ato që quhen “Llogaritë Vjetore” të ndërmarrjes. i cili: së pari .

Blen (Paguan) Ndërmarrja Livron(mallin) Furnitori Ndërmarrja merr kredi nga banka. Nga kjo lind nevoja e mbajtjes së gjurmëve të këtyre veprimeve ekonomike që ajo kryen me partnerët e saj. produktet e aktivitetit të ndërmarrjes. blerës. në gjuhën e kontabilitetit quhen transaksione3. ndërmarrja ka nevojë të blejë mallra.2. Pra. 15 . “Ngjarje kontabël” ose “Veprim ekonomik”. punonjës etj. 3 Transaksioni: quhet edhe “Fluks”. Shembuj transaksionesh: Ndërmarrja u paguan rrogat punonjësve. shërbimet (për ndërrmarrjet e shërbimit) etj. Ndërmarrja është pra e lidhur me aktorë të tjerë ekonomikë (furnitorë. Paguan Ndërmarrja Punonjësit Blen ndërmarrja mall nga furnitori. që i nevojiten asaj dhe të shesë produktet2 e saj. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ Gjatë veprimtarisë së përditshme. Veprimet apo marrëdhëniet e ndërsjella. mallrat (për ndërmarrjet tregtare). me të cilët kryen veprime të ndërsjella.). Ndërmarrja Kredia Banka 2 Produktet: që në kuptimin e gjerë të fjalës janë: prodhimet (për ndërmarrjet prodhuese). që lidhin ndërmarrjen me partnerët e saj ekonomikë. lëndë të para a shërbime.

16 .i. Në lidhje me ndërmarrjen. pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes. o të ardhura: kur transaksioni përfaqëson një shtim të pasurisë (të ardhura). Kontabiliteti duhet të kapë. Dallojmë: transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (p. në një periudhë të caktuar kohe. Në lidhje me ndikimin në rezultat transaksionet mund të jenë: .transaksione të rezultatit që ndikojnë në rezultat.transaksione të bilancit që janë transaksionet që nuk ndikojnë në rezultat. më saktë pasurinë e ndërmarrjes. Koncepti i transaksionit: Transaksioni është një marrëdhënie.sh: livrim malli. në përgjigje të transaksioneve fizike (psh pagesat për blerje e arkëtimet për shitje). roli kryesor i kontabilitetit të përgjithshëm është të regjistrojë bashkësinë e transaksioneve që prekin ndërmarrjen. që në këtë këndvështrim është një borxh që i kanë ndërmarrjes pronarët. që në këtë këndvështrim është një detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve. Vini Re! Shpenzimet dhe Të ardhurat. transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave. transaksionet janë të dy tipeve: transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes. informacione në shërbim të marrjes së vendimeve për drejtimin e ndërmarrjes. të cilët në raport me pronarët (ortakët/aksionerët) ndahen në: o shpenzime: kur transaksioni përfaqëson një konsum të pasurisë (shpenzim). një veprim apo lëvizje. transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm. kryerje e një shërbimi apo prodhim produkti). . Me këtë terminologji. klasifikojë dhe regjistrojë transaksionet që prekin ndërmarrjen për të furnizuar. që ndryshon vlerën e një variabli ekonomik. pas përpunimeve të duhura. transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes. nuk janë gjë tjetër veçse Borxhet dhe Kreditë e pronarëve ndaj ndërmarrjes prandaj ato trajtohen si transaksionet financiare dhe përfshihen në to.

Krahas rregullave nacionale. të cilat zhvillohen në bazë të përparimeve në shkencat financiare.. Plani i përgjithshëm kontabël e lejon këtë standardizim duke propozuar një klasifikim të transaksioneve të ndryshme që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes. globalizimi i ekonomisë bën që shtetet të tentojnë drejt standardizimeve ndërkombëtare. për të dhënë informacion sa më të saktë. Në qoftë se gjithsecili do të mbante kontabilitetin sipas “mënyrës së vet”.3. Standardizimi i praktikave kontabël bëhet me ligje. pa ju përmbajtur disa rregullave. 17 . udhëzime etj. Në këtë rrugë është duke ecur edhe legjislacioni në Shqipëri4. 4 Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit (KKK) ka miratuar me vendimin nr. është i nevojshëm standardizimi i metodave kontabël dhe jo secili të ndërtojë terminologjinë dhe metodat e veta. datë 17. do të ishte e pamundur të vlerësohej gjendja e ndërmarrjes dhe të krahasohej ajo me një tjetër. leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL Për të thjeshtuar hartimin.2006. 3.05. “Standardet Kombëtare të Kontabilitet”(SKK) në nxitje të zbatimit të Standardeve Ndërkombëtare të Raportimit Financiar” (SNRF). vendime.

KONCEPTE BAZË Ndërmarrja. Si përfundim. brenda afatit të pagesës. në veprimtarinë e saj. kredia për klientin konsiderohet si përdorim (aktiv) për ndërmarrjen.). Ndaj kjo kredia e furnitorit konsiderohet si burim (pasiv) për ndërmarrjen. kontabiliteti e konsideron këtë si një kredi afatshkurtër që ndërmarrja i jep atij. ka dhe kategori specifike. huatë e mara nga bankat etj. Paraqitja e gjendjes pasurore të ndërmarrjes quhet bilanc. Burimet e ndërmarrjes regjistrohen në anën e djathtë të bilancit. kur ndërmarrja bën realisht pagesën që i detyrohet furnitorit. Regjistrimi i transaksioneve që modifikojnë pasurinë e ndërmarrjes dhe përpunimi i këtij informacioni është objekt i sistemit kontabël të ndërmarrjes. makineritë. pra ato që ndërmarrja ka bërë me burimet (pasuria e ndërmarrjes). ndërmarrja nuk është e detyruar të paguajë në çast. kur ndërmarrja i akordon një afat pagese klientit të vet. që përdor ndërmarrja në veprimtarinë e saj (kapitali i sjellë nga pronarët/aksionerët e ndërmarrjes. Krahas burimeve dhe përdorimeve të mirëfillta. si: o Gjatë një veprimi blerjeje. Nga ana e majtë e bilancit. pra ndërmarrja përfiton një borxh afatshkurtër nga furnitori. që quhet pasiv i bilancit. regjistrohen përdorimet e këtyre burimeve. që quhet aktiv i bilancit. i. si për shembull: lëndët e para. Kjo hua do t’i “shlyhet” ndërmarrjes kur klienti të paguajë shumën e duhur brenda afatit të pagesës.4. kryen çdo ditë veprime që prekin pasurinë e saj. 18 . Koncepti i Aktivit dhe Pasivit Bilanci pasqyron nga njëra anë burimet financiare. Kjo kredi afatshkurtër konsiderohet si “e shlyer”. mjetet ndihmëse për veprimtarinë apo depozitat në bankë apo arkë. asaj mund t’i lihet një afat pagese nga furnitori. o Me arsyetim të ngjashëm. Kontabiliteti e klasifikon këtë borxh si kredi afatshkurtër dhe e regjistron si burim.

që kanë kërkuar shpenzime të larta (truall. Aktivi dhe pasivi i bilancit janë. mallra etj. aq sa është e nevojshme. Pasuritë dhe borxhet janë të natyrave të ndryshme. të cilat mund të jenë afatshkurtra apo afatgjata. 5 Aktive fikse: Pasuri e paluajtshme 6 Zbulim: Kur Banka i bën lehtësi klientit të vet që ka llogari bankare rrjedhëse. për të përshkruar në detaje elementet e pasivit dhe të aktivit të bilancit të ndërmarrjes. Në anën e pasivit vendosen burimet që janë: qoftë të brendshme (kapitalet). qoftë nga jashtë (huatë). Koncepti i Llogarisë6 Bilanci është një dokument kontabël që pasqyron tërësinë e pasurive dhe të detyrimeve (borxheve) të ndërmarrjes. bilanci paraqitet si vijon5: Përdorimet (Aktivi) Investime në aktive fikse5 Investim në lëndë të para. secili grup ndahet në nëngrupe dhe kjo ndarje vazhdohet. 19 . Këto ndarje quhen llogari.Mbi këtë bazë. materiale. Kredi për klientët etj. kështu. Për të dhënë një pasqyrë më të qartë. Depozitim në bankë ose në arkë Burimet (Pasivi) Burime të brendshme: Kapital i sjellë nga aksionerët Burime të jashtme afatgjata: Hua afatgjata Borxhe ndaj furnitorëve etj. Zbulime6 bankare ii.). Një nga parimet e kontabilitetit është të përpiqet të japë një pamje sa më besnike të ndërmarrjes. gjatë një periudhe të caktuar. Nga ana e aktivit kemi gjithashtu një bashkësi elementesh me karakteristika të ndryshme nga njëri-tjetri. stoqe lëndësh të para apo kartëmonedha në sirtarët e arkës së ndërmarrjes. të ndara në grupe që përbëhen nga elemente me karakteristika të njëjta (asetet fikse. sipas së cilës klienti mund të jetë debitor për një shumë të caktuar. borxhet afatgjata). godina industriale etj. kemi për shembull: asete fikse.

Për shembull. Këto dy pjesë quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). ortakët. Koncepti i Debitit dhe Kreditit Gjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet). Borxhet që i kanë ndërmarrjes. llogaria “arka”..) dhe zbrazet nga shpenzimet (pagesa e rrogave..). llogaria “banka” ushqehet nga hyrjet e ndryshme të parave që vijnë në ndërmarrje (nga shitjet. llogaria “hua” etj.. pagesa për blerje të lëndëve të para.Çdo elementi të pasurisë së ndërmarrjes i shoqërohet një llogari (për shembull: llogaria “troje”. të blera apo të prodhuara). çdo llogari ndahet në dy pjesë ku regjistrohen lëvizjet që e prekin atë.. që pasqyrojnë veprimet e kryera nga ndërmarrja. Si rrjedhim.. nga transaksionet financiare. që kanë marrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen. Akëtimet që bën ndërmarrja nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që hyjnë në ndërmarrje nga arkëtimet e shitjeve). punëtorët. furnitorët. 20 . Për të paraqitur një llogari përdoret simboli në formë T-je: Llogari “Banka” 512 Debi Kredi Në Debi (majtas) regjistrohen: Hyrjet që bëhen në ndërmarrje nga transaksionet fizike (Për shembull: mallrat që hyjnë në ndërmarrje. entitete apo persona të tjerë.. të tretët7 (për 7 Të tretët: quhen klientët.) iii.

Të ardhurat e realizuara. Kur debiti > krediti. Pagesat që bën ndërmarrja. një i tretë (klient) quhet debitor në qoftë se llogaria e tij është 8 Teprica e llogarisë: quhet shpesh “Gjendje e llogarisë”. por quhet edhe “Saldo e llogarisë” 21 . në transaksionet fizikë (Për shembull: mallrat e shitura që dalin). duke zbritur nga debiti total i llogarisë (pra nga totali i vleftave të regjistruara në debi) kreditin total të po asaj llogarie (totalin e vleftave të regjistruara në kredi): Kjo diferencë quhet Teprica8 e llogarisë. nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që paguan për blerjet e bëra). llogaria quhet kreditore. që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve (pra si kredi e pronarëve). që interpretohen edhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët (ortakët/aksionerët) Në Kredi (djathtas) regjistrohen: Daljet që bëhen nga ndërmarrja. nga transaksionet finaciare (Për shembull borxhi që i ka ndërmarrja furnitorit për faturën që nuk i ka likuiduar).shembull klientët për faturat e palikuiduara) Shpenzimet që kryen ndërmarrja. llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti. Nisur nga ky përcaktim. Kreditë që ka marrë ndërmarrja nga të tretë. Le t’i përmbledhin këto në një tabelë: Regjistrimi në Llogari Lloji i transaksionit Transaksion fizik (real) Transaksion monetar Transaksion financiar Transaksion rezultati Debi (Majtas) Hyrjet Arkëtimet Borxhet Shpenzimet Kredi (Djathtas) Daljet Pagesat Kreditë Të ardhurat Është e thjeshtë të vizualizosh në çdo çast gjendjen neto të çdo llogarie.

9 Llogaritë bankare: Llogaritë (kontot) që ndërmarrja ka në banka. b) pasurimi i ndërmarrjes vjen nga aftësia e saj për ta përftuar këtë pasurim nga të tjerët (të tretët). ky parim shprehet nga dy rregullat : a) çdo vlerë që qarkullon në ndërmarrje vetëm zhvendoset. Regjistrimi me Parti Dyfishe Mbajtja e kontabilitetit me parti dyfishe është një teknikë që mbështetet mbi parimin elementar: “asgjë nuk krijohet. Në kuptimin ekonomik. gjithçka transformohet”. ndërsa një i tretë (furnitor) quhet kreditor në qoftë se llogaria e tij është me tepricë kreditore. 10 Arkëtimet: Paratë që marrim në arkë apo bankë. Llogari të Likuiditetit Llogari të likuiditetit quhen llogaritë e parave dhe vlerave të ngjashme me to. Për shembull: shitja e një produkti përbëhet nga një dalje fizike (livrimi i produktit) dhe nga një hyrje monetare (vlefta e paguar nga klienti) me të njëjtën vleftë sa ajo e shitjes. 22 . asgjë nuk humbet. si dhe letrat me vlerë që mund të shndërrohen menjëherë në para. dmth llogaritë e arkës së ndërmarrjes dhe llogaritë bankare9 të saj.me tepricë debitore. Në llogaritë e likuiditetit veprimet regjistrohen si më poshtë: o arkëtimet10 (paratë që marrim) regjistrohen në debi të llogarive të likuiditetit. Këto nuk duhet të ngatërohen me të ardhurat. Kontabiliteti mbështetet mbi faktin që çdo transaksion midis ndërmarrjes dhe një partneri të saj përbëhet nga dy lëvizje të njëvlefshme me sens të kundërt. o pagesat (paratë që japim) regjistrohen në kredi të llogarive të likuiditetit. iv. v. sepse nuk ka detyrimisht përputhje midis arkëtimeve dhe të ardhurave.

njëri në debitin e një llogarie. pra të zvogëlojë pasurinë financiare të saj. të garantohet barazia e pasurisë dhe e të mirave (atë që zotëron ndërmarrja e që është në Debit) me detyrimet (huatë e marra nga ndërmarrja e që regjistrohen në Kredit). Pra. Në këtë kontekst. gjë që paraqitet në Kredit. pra kjo ngjarje paraqitet si Debit. me të njëjtën vleftë. ajo duhet ta paguajë veturën. çdo të ardhure apo shpenzimi i korrespondon një mjet për ta realizuar atë. Barazimi i debiteve me kreditet është gjithashtu një mjet kontrolli i saktësisë së kontabilizimeve. pra rrit pasurinë sepse i shtohet një veturë. Për të evidentuar këtë lidhje mes tyre. rezultati i veprimit në bilanc do të kontabilizohet si borxh (në Kredit) ndaj pronarit ose aksionerit. Si kundërparti. por pas një farë kohe. blerja e veturës shkruhet : o llogaria e makinave debitohet me 10'000 € o llogaria e parave kreditohet me 10'000 € Në qoftë se ndërmarrja e blen veturën nga një furnitor por nuk paguan menjëherë. Ky quhet parimi i kontabilitetit me parti dyfishe: çdo lëvizje midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të saj regjistrohet në llogaritë e ndërmarrjes me anën e një regjistrimi të dyfishtë. Përmbledhasi. regjistrimi kryhet në dy kohë: ajo e regjistron veturën në Debit.Shembull i blerjes së një veture: ndërmarrja blen një veturë 10’000 €. por konstaton se i ka një borxh furnitorit : o llogaria e makinave debitohet me 10'000 € o llogaria e furnitorit kreditohet me 10'000 € Kur ndërmarrja bën pagesën. tjetri në kreditin e një llogarie tjetër. Kjo teknikë krijon mundësinë. 23 . ajo regjistron : o llogaria e furnitorit debitohet me 10'000 € o llogaria e parave kreditohet me 10'000 € dhe veprimi i blerjes së veturës është përfunduar. nëse krijohet një shtesë pasurie (për shembull : nga shitja e një shërbimi). këto dy llogari quhen kundërparti të njëra-tjetrës.

Le t’i analizojmë këto veprime: i. Banka 100000 Kapitali 100000 24 . në anën kredi. Për të plotësuar nevojat. në aktivin e bilancit (si kundërparti): kjo shumë shënohet në debi të llogarisë “bankë”. ndërmarrja “IMB” blen një makineri me çmim 150000 lekë. iii. ii. Ata vendosin të derdhin në bankë si kapital fillestar 100000 lekë. në pasivin e bilancit: kontabilizohet (regjistrohet) shuma prej 100000 lekë në llogarinë “kapital”. marrin një hua prej 250000 lekë për 10 vjet.5. kjo pasqyrohet duke regjistruar një burim prej 100000 lekë në bilanc. SHEMBULL ZBATIMI Katër ortakë vendosin të krijojnë shoqërinë “IMB”. Me anën e këtyre burrimeve. Ortakët derdhin 100000 lekë në bankë për IMB: Ortakë Sjellin 100000 lekë IMB Për ndërmarrjen. i. Kjo shumë regjistrohet në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes.

Ortakët marrin 250000 lekë hua nga banka Banka jep hua 250000 lekë IMB Ky veprim. Blerja e makinerisë Livrimi i makinerisë IMB Pagesa e 150000 Lekë Furnitor 25 .ii. ku disponohet. për ndërmarrjen pasqyrohet duke regjistruar një burim (hua) prej 250000 Lekë në bilanc. Kjo shumë do të figurojë në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes. në pasivin e bilancit: kontabilizohet burimi prej 250000 lekë në llogarinë “hua”. në kredi. në aktivin e bilancit: shuma vendoset në debi të llogarisë “bankë” Skematikisht këto regjistrime paraqiten: Banka 250000 Hua 250000 iii.

26 .Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë: kontabilizimi i një shpenzimi prej 150000 lekë në bilancin e saj. që pasqyron pagesën që i bën furnitorit. si dhe regjistrimi në bilanc (inventar) i makinerisë. Nëse pagesa bëhet e menjëhershme (“cash”11) kontabilizimi mund të bëhet sipas skemës: Banka 150000 Makineria 150000 Kur blerja e makinerisë bëhet me pagesë të vonuar (pas një farë kohe). që u përgjigjen dy momenteve (dhe dy dokumenteve12) të ndryshme: Veprimi i parë: që i përgjigjet livrimit të makinerisë nga furnitori. ndërsa b) pagesa në dokumentin e pagesës. Kontabilizimi i veprimit të parë Furnitor Livrimi i makinerisë IMB 11 “Cash”: lexohet “kesh” = pagesë “me para në dorë” (nënkupton pagesat e menjëhershme) 12 Dokumenteve: Në këtë rast justifikimi i dy veprimeve bazohet në dy dokumente të ndryshme: a) Blerja (livrimi i makinerisë) bazohet në faturën e blerjes. Veprimi i dytë: ndërmarrja i paguan borxhin furnitorit. që reflekton livrimin e makinerisë. në këtë moment shfaqet një borxh i ndërmarrjes ndaj furnitorit. në këtë rast do të ketë regjistrim të dy veprimeve (transaksioneve).

që kontabilizon makinerinë që i jep furnitori dhe borxhin që i ka ndërmarrja furnitorit. që kontabilizon pagesën e ndërmarrjes. në vleftën e barabartë me atë të blerjes së makinerisë. duke shlyer kështu borxhin. Furnitor 150000 Bankë 150000 27 .Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shpenzimi prej 150000 lekë në bilancin e saj. Furnitori 150000 Makineria 150000 Kontabilizimi i veprimit të dytë Veprimi i dytë regjistrohet kur ndërmarrja i kryen pagesën furnitorit. Furnitor pagesa e makinerisë IMB Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shlyerje huaje (pakësim burimi) prej 150000 lekë në bilancin e saj.

Makineri 150000 Veprimi 1 Furnitor 150000 150000 Bankë 150000 Veprimi 2 Përfundimisht. bilanci i ndërmarrjes “IMB” pas këtyre tri veprimeve paraqitet si vijon: Aktivi Makineri Bankë Total Aktiv 150000 200000 350000 Kapital Hua Total Pasiv Pasivi 100000 250000 350000 28 .Ky kontabilizim i dyfishtë të çon në fund të fundit në të njëtin rezultat me atë të blerjes “cash” të makinerisë.

që prekin gjendjen e pasurisë së saj. të brendshme dhe të jashtme. Këto dokumente justifikuese duhet të ruhen për një periudhë të paktën 10-vjeçare. Respektimi i këtyre parimeve garanton paraqitjen sa më reale të gjendjes pasurore të ndërmarrjes. mbi një dokument justifikues. Sikurse dokumentet justifikuese. Regjistrimi duhet të mbështetet mbi një provë Në bazë të këtij parimi. edhe këto dokumente kontabël duhet të mbahen të paktën 10 vjet. Tipi i dokumentit varet nga tipi i transaksionit që regjistrohet (faturë që vjen nga një furnitor ose që i adresohet një klienti. kërkohet që: Regjistrimi i një transaksioni të mbështetet mbi ekzistencën e një prove të kryerjes së tij.6. . Kërkohet gjithashtu që libri ditar të mos përmbajë asnjë boshllëk. që do të deformonte pasqyrimin e gjendjes së saj pasurore. mandat pagesë. 29 . një ndërmarrje duhet të regjistrojë të gjitha transaksionet. përveç përjashtimeve të vlefshme. janë përcaktuar disa parime themelore që duhen respektuar. Për të bërë regjistrimet. Transaksionet duhet të jenë regjistruar në trajtë kronologjike. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE Në parim. plani kontabël kërkon që çdo regjistrim të mbështetet. librin e madh dhe librin e inventarit. Ligji për kontabilitetin kërkon që çdo ndërmarrje të mbajë detyrimisht një libër ditar.. Për të garantuar që ndërmarrja të mos regjistrojë asnjë transaksion jo real. Natyra e dokumenteve justifikuese është dy llojesh: a) dokumenti mund të pasqyrojë një veprim të vetëm. me datë dhe vlerë.) b) dokumenti mund të ketë origjinë krejt të brendshme dhe të grupojë një bashkësi veprimesh: këto quhen dokumente përmbledhëse që kanë të bëjnë me ditaret ndihmëse..

për një krahasim objektiv të treguesve të performancës financiare të ndërmarrjes në vite..... Parimi i vijimësisë: sipas të cilit veprimtaria ekonomike e ndërmarrjes duhet të ketë vijimësi dhe ndërmarrja nuk ka në plan ose nuk do ta ketë të nevojshme të ndërpresë aktivitetin e saj .. Nëse jo.... Parimi i qëndrueshmërisë dhe krahasueshmërisë...Parimet kryesore dhe karakteristikat e informacionit kontabël Parimet e regjistrimit të transaksioneve dhe të paraqitjes së pasqyrave financiare në mënyrë të plotë përshkruhen në “Standardet Kombëtare të Kontabilitetit“.. partnerët në biznes.. e njëjta paraqitje dhe të njëjtat formate të pasqyrave financiare.... për të informuar një grup të gjerë përdoruesish (aksionerët dhe kreditorët. ato raportohen më vete. si dhe ato që do të sjellin arkëtime në të ardhmen... Parimi i kompensimit: sipas të cilit aktivet dhe detyrimet si dhe të ardhurat e shpenzimet nuk kompensohen me njëra-tjetrën. atëherë. kërkon që të përdoret e njëjta politikë kontabël. kërkon që pasqyrat financiare të paraqesin të gjithë informacionin material që ndikon në gjendjen financiare.. institucionet shtetërore .. Besueshmëria. performancën financiare dhe fluksin e parasë së ndërmarrjes.. detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të aksionerëve..) Rëndësia dhe materialiteti.. punonjësve. është një prezantim besnik i asaj që ky informacion përpiqet ose pritet në mënyrë të arsyeshme të prezantojë. parimi i maturisë që të shmanget mbivlerësimi i aktiveve dhe i të ardhurave ose nënvlerësimi i detyrimeve dhe shpenzimeve . Informacioni në këto pasqyra konsiderohet material nëse mungesa ose pasaktësia në prezantimin e tij do të ndikonte në vendimet ekonomike të përdoruesve të pasqyrave financiare..merret në konsideratë përmbajtja e tyre ekonomike mbi formëm ligjore.paanshmëria .. Domethëne ndërmarrja duhet të informojë e pasqyrojë jo vetëm veprimet e kryera me arkëtime e pagesa por edhe detyrimet për t’u paguar në të ardhmen.. punonjësit. ajo duhet t’a reflektojë këtë fakt. kreditorëve.. detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të veta nga ato të aktiveve. Parimi i kuptueshmërisë.... kërkon që informacioni të jetë i besueshëm.. - - - - - - - 30 . klientëve të saj dhe personave të tjerë........ kërkon që informacioni në pasqyrat financiare duhet të paraqitet në mënyrë të tillë që të jetë informues dhe pa ekuivok..nuk përmban gabime materiale si dhe .... Në vijim po përmëndim shkurt disa prej tyre: Parimi i konstatimit të të drejtave dhe detyrimeve: sipas të cilit efektet e transaksioneve njihen kur ato ndodhin (dhe jo kur paguhen). Parimi i njësisë ekonomike raportuese: sipas të cilit ndërmarrja mban llogari të veçanta të aktiveve. me përjashtim të rasteve kur një gjë e tillë kërkohet ose lejohet.dhe për krahasimin me ndërmarrje të tjera.

....... grupet e llogaritë) dhe jepen specifikat e grupeve kryesore të llogarive...34 Llogaritë e Shpenzimeve klasa 6..... Përshkruhet organizimi i sistemit kontabël............................................................... hallkat përbërese të tij si dhe pasqyrat financiare kryesore të ilustruara me shembuj zbatimi..............39 Llogarite e te ardhurave klasa 7................. 2 ...................................33 Llogarite e Bilancit ............32 Organizimi i Planit të Llogarive ...43 Pasqyrat Financiare Kryesore ............... Ndaj në ketë kapitull përshkruhet ndërtimi i PKP (klasat...........Kapitulli II Standardizimi i metodave kontabël fillon me Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP)...................50 Ushtrim Zbatimi nr..........41 Organizimi i Sistemit Kontabël . II ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM Hyrje .........56 1 2 3 4 5 6 7 8 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M KAPITULLI II Organizimi i planit kontabël të përgjithshëm .

ORGANIZIMI I PKP 1. do të ndalemi në Kontabilitetin e Përgjithshëm.II. HYRJE Kontabiliteti përfshin: Kontabilitetin e Përgjithshëm (quhet dhe Kontabiliteti Financiar) dhe Kontabilitetin Analitik (quhet dhe Kontabiliteti Manaxherial ose Kontabiliteti i KostoDrejtimit). 32 . Ne. fillimisht. Të dhënat e Kontabilitetit Analitik shfrytëzohen nga drejtuesit e kompanisë. Kontabiliteti i Përgjithshëm pasqyron marrëdhëniet me një numër të madh aktorësh brenda dhe jashtë ndërmarrjes. Ai shërben si bazë dhe për Kontabilitetin Analitik. Organizimi i tij varet nga specifikat e ndërmarrjes dhe përparësitë e saj.

2. 6 dhe 7. Plani Kontabël i Përgjithshëm (PKP) e mundëson këtë standardizim. që emërtohet “Vlera monetare në bankë”. Shembull për llogarinë “Banka” Një veprim. do të pasqyrohet me një regjistrim në llogarinë me numër 512. grupin. 5. 551tregon që llogaria është e klasës 5 “Mjete monetare dhe të ngjashme”.tregon që llogaria është e nëngrupit 2 të grupit 1 të klasës 5. ii. 512. PKP. jep një pasqyrim të saktë të gjendjes së ndërmarrjes në një moment të dhënë. nëngrupin. 33 . 3. që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes. Le ta ilustrojmë kuptimin e shifrave të llogarisë me një shembull. për të thjeshtuar leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël. i.2. 4. Le t’i shqyrtojme klasat e llogarive më në detaje. shifra e dytë tregon një ndarje të klasës. që përfaqëson “Banka dhe institucione të tjera financiare”. që tregon një lëvizje (hyre ose dalje) në llogarinë bankare të ndërmarrjes. tregon që llogaria është e grupit 1 të klasës 5. Klasat Kryesore të PKP Në Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP) dallohen shtatë klasa me numrat 1. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE Në Kontabilitetin e Përgjithshëm. ku pesë klasat e para janë për llogaritë e bilancit dhe dy të fundit për llogaritë e rezultatit të administrimit. e kështu mund të vazhdohet më tej. duke propozuar një klasifikim të transaksioneve. në sajë të metodave që përdor për regjistrimin e veprimeve që prekin ndërmarrjen. shifra e tretë tregon ndarjen e grupit. Në përgjithësi: o o o o shifra e parë tregon klasën e llogarisë. është i domosdoshëm një standardizim i metodave kontabël.

Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata Kapitalet i shërbejnë ndërmarrjes për të përftuar mjete afatgjata që shërbejnë për të ushtruar veprimtarinë e saj.13 o Burime të jashtme: Subvencionet për investime. për të cilin raportohet. Një ndërmarrje. Huatë afatgjata14 dhe të ngjashme me to. quhen edhe “aktive të paluajtshme”(Assete Imobilare) ose Aktive Fikse (Fixed Assets). 15 Provizionet: Shuma të parashikuara për rreziqe e shpenzime. ka nevojë për kapitale për të ushtruar veprimtarinë e saj. ii. Klasa 1 përmban bashkësinë e burimeve të quajtura “afatgjata“ (ose “të përhershme”) të ndërmarrjes: o Burime të brendshme: Kapitali themeltar (aksionar).3. Koncepti i tyre do të sqarohet më poshtë. 13 Rezultat i ushtrimit – quhet shkurt rezultati i vitit të ushtrimit të aktivitetit. 16 Aktive Afatgjata (AA): Ky është emërtimi i përdorur në Standardet Kombëtare të Kontabilitetit (SKK) për aktivet që janë quajtur më parë Aktive të Qëndrueshme (AQ) . rezervat. 14 Hua afatgjata quhen ato me afat shlyerje mbi një vit. kur krijohet. LLOGARITË E BILANCIT i. Rezervat e fonde të tjera të vetat. 34 . Klasa 1: Kapitali. Këto burime fillestare merren ose nga ortakët (kapitalet e veta) ose nga partnerët e jashtëm të ndërmarrjes (hua nga bankat dhe detyrime të ngjashme). Rezultati i ushtrimit. Në kontabilitet me “Aktive Afatgjata”(AA)16 kuptohet bashkësia e mjeteve që do t’i shërbejnë për një kohë më shumë se një vit ndërmarrjes. o Provizionet15: për rreziqe dhe detyrime të parashikuara me ligj.

që janë në proces ndërtimi apo krijimi. si këto që ndikojnë). pjesë ndërrimi. në tërësi. projekte. Klasa 3: Inventarët Ndërmarrja duhet të blejë lëndë të para dhe të ndërmjetme që ajo do t’i transformojë gjatë procesit të prodhimit. Meqenëse këto elemente nuk përdoren të gjitha në të njëjtin çast. iii. ndërtesa. 35 . parapagime e pagesa pjesore të bëra.. liçensa.. automjete. emri i mirë etj. Dallojmë ndër to stoqet: o Materiale lëndë e parë. instalime teknike. 17 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara” (AQP) 18 Aktivet Afatgjata Materiale(AAM): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara”(AQT) 19 Stokohen: dmth të magazinohen apo depozitohen në magazina ose sheshe. këta duhet të stokohen19 nga ndërmarrja. janë objekt i një trajtimi specifik që i lejon ndërmarrjes të pasqyrojë amortizimet. mbajtja e të cilave është afatgjatë. si këto. o AA Financiare përbëhen kryesisht nga aksionet që ka ndërmarrja për ndërmarrjet e kontrolluara apo të lidhura me të.. …) konçensione. shpenzime të zhvillimit (studime.… o AA Materiale18 troje... material ndihmës. të drejta të ngjashme. o AA në Proces përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale. o Amortizimi dhe zhvlerësimi i aktiveve afatgjata: aktivet afatgjata. huadhënie afatgjatë etj.…. patenta. makineri. pajisje mobilimi.Aktivet Afatgjata (AA) mund të jenë të llojeve të ndryshëm: o AA Jomateriale17 emri i mirë (vendndodhja.

Kur furnitori nuk kërkon që pagesa të bëhet menjëherë. ndaj regjistrohet në aktivin e bilancit. o Zhvlerësimi i inventarëve. të pa mbërritura ose tek të tretët. inventar i imët. o Të drejta tregtare (klientë): përdoret për detyrimet që na kanë klientet. Kur ndërmarrja nuk i kërkon klientit ta paguajë menjëherë. Në përgjithësi dallohen llogaritë: o Detyrime tregtare (furnitorë): përdoret për detyrimet ndaj furnitorëve. gjysmë të gatshme e nënprodukte.…. as marrje hua afatgjatë (llogari të klasës 1). iv. ai i akordon ndërmarrjes një afat pagese. punime e shërbime në proces. o Mallra gjendje. o Produkte të gatshme. o Kolektive: 20 Të kontraktuara: Në kuptimin e gjerë të fjalës edhe fatura është një lloj kontrate. Klasa 4: Llogaritë me të tretët Këto llogari përfaqësojnë bashkësinë e angazhimeve financiare të kontraktuara20 ose të akorduara nga ndërmarrja dhe që nuk janë. o Prodhimi në proces prodhimi. as dhënie hua afagjatë (llogari të klasës 2). Ky afat pagese konsiderohet si një hua që i jepet klientit. 36 .o Objekte inventari ambalazh qarkullues. por i akordon atij një afat pagese. Ky afat pagese konsiderohet si një borxh i kontraktuar me këtë furnitor dhe kontabilizohet në pasivin e bilancit.

Bilanci është pra një dokument përmbledhës.- Personeli dhe llogaritë përkatëse Sigurimet shoqërore dhe organizma shoqërore Shteti (taksa. tatime) dhe kolektivitetet lokale Grupe dhe ortakë. etj. grante. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme Disa nga veprimet e ndërmarrjes prekin pasuritë monetare të saj. Ndër grupet e llogarive dallojmë: o Letra me vlerë afatshkurtra21 të pjesëmarrjes dhe të huave. provizione. o Arka dhe vlera të tjera të afërta me to (bileta. 37 . qoftë të arkës (llogaria arkë). interesa etj. o Hua. o Banka dhe institute financiare të ngjajshme. Ato afatgjata trajtohen si aktive të qëndrueshme financiare. qoftë të bankës (llogari bankare). Pozicioni i llogarive në Bilanc Këto pesë klasa përbëjnë llogaritë e bilancit. derivativët e instrumentet financiare afatshkurtra. v. huamarrje afatshkurtër. të blera nga ndërmarrja për të nxjerë fitime. Llogaritë financiare paraqesin sasinë e mjeteve monetare (parave) që zotëron ndërmarrja dhe mjete të ngjashme me to. pulla tatimore e postare). 21 Letrat me Vlerë: Janë tituj që emetohen nga persona juridikë (shtetërorë ose privatë) që u japin zotëruesve të tyre të drejta. vi. si: dividente. o Debitorë e kreditorë të ndryshëm: përdoret për qeratë financiare.

) Klasa 5: Hua etj. Në formë përmbledhëse pozicioni i këtyre klasave. materialeve etj.) Klasa 5: Depozita në bankë ose në arkë Burimet (Pasivi) Klasa 1: Burime të brendshme (Kapitali etj) Burime të jashtme (Hua etj afatgjata) Klasa 4: Detyrime tregtare (furnitorë etj. afatshkurtra 38 . materiale. që kontabilizohen në llogaritë e klasave nga 1 në 5. Klasa 4: Të drejta tregtare (klientë etj. financiare e në proces) Klasa 3: Stoku i mallrave.që mundëson vlerësimim e efektit të transaksioneve të ndryshme. grupeve apo llogarive në bilanc paraqitet si vijon: Përdorimet (Aktivi) Klasa 2: Aktive afatgjata (jomateriale.

më saktësisht në debi të këtyre llogarive. e thënë ndryshe. Shpërndarja e Shpenzimeve Shpenzimet janë veprime që e varfërojnë ndërmarrjen. rritjet e shpenzimeve regjistrohen në debi të llogarive të klasës 6. tatimet dhe taksat e paguara nga ndërmarrja. mallrave dhe furnizimeve që do të konsumohen nga ndërmarrja gjatë procesit të prodhimit.4. riparime etj.th. ajo konstaton shpenzime ose të ardhura. transportit. 39 . d. LLOGARITË E SHPENZIMEVE Në shumicën e veprimeve që kryen ndërmarrja. o Shpenzime për personelin (Llogaritë 64) grupojnë shpenzimet për personelin. i. o Shpenzime për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62) janë shpenzime për shërbime e punime të nevojshme për ndërmarrjen. energjisë. që kryhen nga të tretët.) o Shpenzime për pushtetin publik (Llogaritë 63) grupojnë shpenzimet për pushtetin publik. Shpenzimet regjistrohen në klasën 6. (Shembull: pagesa e qirave. domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka gjeneruar. përjashto personelin e ndërmarrjes.m. Plani kontabël i përgjithshëm i klasifikon shpenzimet dhe të ardhurat në varësi nga natyra e tyre. si kundërparti të shërbimeve të sektorit publik (financimi i rrjetit rrugor etj. reklamave. ato sjellin zvogëlim të pasurisë së saj. Llogaritë e shpenzimeve klasifikohen në: a Shpenzimet e Shfrytëzimit (llogaritë 60 ÷ 65) o Shpenzime për blerjet (Llogaritë 60) janë shpenzimet për blerjen e lëndëve të para. telekomunikacionit. për pagat. sigurimet shoqërore e shëndetësore dhe të tjera.). Shpenzimet dhe të ardhurat (llogaritë e klasave 6 dhe 7) përmbajnë bashkësinë e veprimeve që prekin gjendjen e ndërmarrjes duke e varfëruar atë (llogaritë e shpenzimeve) ose duke e pasuruar atë (llogaritë e të ardhurave).

(P. b Shpenzimet Financiare (llogaritë 66) Përmbajnë shpenzimet për pagesën e interesave mbi huatë që ndërmarrja ka kontraktuar tek ente të ndryshme kredie. që sjellin varfërimin e ndërmarrjes por.o Shpenzime të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65) grupojnë shpenzimet e tjera të shfrytëzimit që nuk i takojnë asnjërës prej llogarive të lartpërmendura. ... kryesisht. për zhvlerësime. ato do të influencojnë në llogarinë rezultat të ndërmarrjes.sh: ndëshkime në rastin e një procesi gjyqësor. c Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67) Përmbajnë veprime. amortizime dhe provizione... o Provizione: shuma që parashikojnë shpenzime eventuale për ngjarjeve të ndryshme. fatkeqësi të ndryshme natyrore. Meqenëse këto shpenzime kontabilizohen në një llogari të klasës 6. që nuk janë të përsëritshme me kalimin e kohës dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit22 të përditshëm të ndërmarrjes. si dhe humbjet e tjera nga shitblerja e letrave me vlerë. Këtu përfshihen edhe humbjet nga shkëmbimet valutore. . Dallohen përgjithësisht: o Shpenzime amortizimi: janë shpenzimet që lidhen me amortizimin e elementeve të aktivit.) d Shpenzimet e llogaritura (llogaritë 68) Përfaqësojnë shpenzime të llogaritura nga vetë ndërmarrja. subvencione të dhëna). gjoba e dëmshpërblime. 22 Menaxhim = Administrim operativ i punës së një ndërmarrjeje 40 . për të financuar investimet e saj materiale.. (Shembull: shpenzime për pritje.

Këto të ardhura regjistrohen në kreditin e këryre llogarive. por ka sisteme kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muaj ose nuk fillon nga 1 janari. e punimeve ose e shërbimeve. a Të ardhurat e shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75) o Të ardhura nga shitjet (Llogaritë 70) grupojnë të ardhurat që i vijnë ndërmarrjes nga shitja e mallrave.5. 23 Vit ushtrimor . edhe të ardhurat e ndërmarrjes klasifikohen sipas natyrës së tyre.. pasqyrojnë veprime që sjellin pasurimin e ndërmarrjes. për të prodhuar apo subvencionuar çmimin. Shembull: subvencionet e disa sektorëve nga shteti. pra që sjellin rritjen e likuiditeteve të saj. i. Klasifikimi i të ardhurave Të ardhurat. (Llogaritë 71)24. o Subvencione (Llogaria 73) përmban grande ose subvencione të shfrytëzimit. 71 dhe 72 përbën të ardhurat e funksionimit të ndërmarrjes (që ndryshon pra nga shifra e afarizmit).. Shuma e llogarive 70. 41 . 24 Llogaritë 71 përdoren në skemat që gjendjet e prodhimit dhe të prodhimit në proces i konsiderojnë si të ardhura. domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka krijuar. që regjistrohen në klasën 7. Këtu nuk përfshihen aktivet afatgjata financiare (AAF).quhet viti për të cilin raportohet. që mund të përftojë ndërmarrja nga pushteti publik apo kolektivitete lokale si ndihmë. Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet me vitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor). o Prodhimi i aktiveve afatgjata për vete (Llogaritë 72) është pjesa e prodhimit të aktiveve afatgjata (materiale ose jomateriale) të realizuara nga ndërmarrja që mbahet për nevojat e veta. Totali i llogarive të klasës 70 përcakton shifrën e afarizmit të realizuar nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor23. e produkteve. LLOGARITË E TË ARDHURAVE Si llogaritë e shpenzimeve. .

b Të ardhura financiare (llogaritë 76) Ndërmarrja mund të realizojë disa të ardhura që nuk janë rrjedhojë e veprimtarisë së saj të përditshme. Kur rezultati është pozitiv. por që vijnë nga politika e saj financiare ose: nga që ajo ka pjesë në një ndërmarrje tjetër. ii. Për shembull rimarrjet mbi provizionet kur realizohen shpenzimet e ngjarjeve që ishin provizionuar si të mundshme.o Të ardhura të tjera të shfrytëzimit (Llogaritë 75) Grupojnë të ardhura të menaxhimit të përditshëm që nuk i përkasin asnjërit prej rasteve të lartpërmendur. liçensa. duhet të kontabilizohen në një llogari të klasës 7. 42 . këto të ardhura nuk vijnë nga një veprim i ndërmarrjes me ndonjë partner të jashtëm. thuhet se ndërmarrja është me fitim. pëftohet duke zbritur nga të ardhurat shpenzimet. kundrejt dhënies së të drejtës për t’i përdorur ato. si të ardhura. ato përllogariten nga vetë ndërmarrja. të ardhurat për patenta. Bëhet fjalë për ato veprime vlerësuese që kanë një ndikim pozitiv në llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes dhe që. ndryshime të strategjisë e të tjera. që nuk supozohet të ripërsëriten në kohë dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit të zakonshëm të ndërmarrjes. Në to futen edhe të ardhurat e realizuara nga pakësimi i një elementi të aktivit të bilancit. Ato vijnë shpesh nga të ardhura të realizuara nga rikuperime për dëmtimet e fatkeqësitë. Shembull: të ardhurat nga shitja e një aktivi afatgjatë. Përcaktimi i Rezultatit Rezultati i një ndërmarrjeje për një periudhë të dhënë. marka që merr ndërmarrja nga të tjerët. dhe kur rezultati është negativ. nga përfitimet që ajo realizon nga veprimet e këmbimit të monedhave. thuhet se ndërmarrja është me humbje. nga që ajo i ka dhënë hua një ndërmarrjeje tjetër. d Të ardhura të llogaritura (llogaritë 78) Sikurse dhe për shpenzimet e llogaritura. c Të ardhura të jashtëzakonshme (llogaritë 77) Përfshijnë të ardhura nga veprime.

të lidhura dhe të numërtuara. përshkrimi. duhet të ruhen e të paraqiten sa herë kërkohen për një periudhë dhjetë-vjeçare. shpesh. 43 . vleftën si dhe dokumentet justifikuese mbi të cilat mbështetet regjistrimi. Në to shënohen kryesisht të dhënat identifikuese të dokumentit (Numri. Që të gjenden lehtë ato. pra të gjitha transaksionet. data. vlefta. sipas skemës në vijim: Transaksioni (Dokumenti) Ditari i Kontabilitetit Libri i Madh Bilanci Vërtetues i. Ditari i Kontabilitetit Ditari është regjistri kontabël i etapës së parë. përmbajtjen. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL Transaksionet ekonomike regjistrohen nga kontabiliteti sipas parimeve të sistemit të organizimit kontabël. Në veçanti. veprim pas veprimi dhe nga dita në ditë. libri i arkës. si: libri i shitjes. çdo regjistrim në ditar duhet të përmbajë: o Vleftën me të cilën ai ndikon në llogaritë përkatëse. pasi shërbejnë thjesht për t’i gjetur dokumentet. Ai përbëhet nga një bashkësi fletësh me format të caktuar. a Mënyrat e regjistrimit të veprimeve në Ditar Një transaksion regjistrohet në Ditar duke shënuar: origjinën.…) por jo llogaritë. regjistrohen në disa libra ndërmjetës sipas natyrës së tyre. ii.6. Në të regjistrohet gjithçka që prek pasurinë e ndërmarrjes. … . libri i blerjes. por jo në sistemin e mirëfilltë kontabël. Këta libra bëjnë pjesë në sistemin e administrimit të dokumentacionit. në disa etapa. Dokumentet Dokumentet. me të cilët justifikohen transaksionet.

o Llogaritë dhe përshkrimin që sqaron përmbajtjen e veprimit. Shembull Zbatimi”. 2. Eshtë numër rendor i Ditarit që shërben si referencë për adresimin te domumenti përkatës që e justifikon atë. firmosen njëra pas tjetrës dhe nga përgjegjësi. Fletë Doganimi. si: Faturë Shitje. Derdhja është për Kapitalin e IMB Ortakët marrin kredi nga Banka. pasi mbushen. të çfarëdo natyre qoftë. b Paraqitja e Ditarit:26 Ditari i Kontabilitetit Nr Datë Dok Justifikues Ref26 Regj Lloj Nr Datë 1 2 3 4 01 / 03 05 / 03 10 / 03 12 / 03 Përshkrimi i veprimit Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB. Për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit. 44 . … ose dokument justifikues i prodhuar nga të tretë si Faturë Blerje. Ditari i Kontabilitetit mund të mbahet në formate të ndryshme. Mandat Arketimi.… 26 Nr Ref : = Shkurtim i fjalës Numri i Referencës. Detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij Pagesë nëpërmjet Bankës. Ditari nuk duhet të përmbajë asnjë boshllëk e asnjë modifikim. Çdo element që identifikohet quhet “artikull” i ditarit. Si Hua afatgjatë Blerje e makinerisë (livrimi). Fletët e ditarit. o Referencën te dokumenti justifikues25 i veprimit. 25 Dokumenti justifikues: Mund të jetë dokument bazë i prodhuar nga vetë ndërmarrja. Ky që paraqitet këtu është një format i përshtatur për kontabilitetin e informatizuar te programi “Kontabiliteti Alpha”. Shuma Llogaria 512 101 512 163 213 404 512 404 Vlefta Debi 100000 100000 250000 250000 150000 150000 150000 150000 650000 650000 Kredi Shënim: 1. Për ilustrim. o Datën e regjistrimit të veprimit. në ditar janë regjistruar transaksionet e përshkruara te “5.

ditari i bankës. Shpesh. sepse në to regjistrohen vetëm lloje të përcaktuara dokumentesh.Ditari është i vetëm. ditari i arkës dhe ditari i veprimeve të ndryshme. 07 12. Edhe regjistrimi i transaksioneve në Librin e Madh e ruan renditjen kronologjike. ndërsa vleftat nuk vihen të gjitha në një kolonë si te ditari i kontabilitetit por vihen nëpër “Kartelat e Llogarive” përkatëse. si “faqe” të Librit të Madh. Të tillë janë: ditari i blerjeve. 07 05.03. iii. a Paraqitja e Kartelës së Llogarisë Kartela e Llogarise 512 “Banka” Nr Rend 1 2 3 Datë Regj 01. krahas tij.03. ditari i shitjeve. për regjistrimin e veprimeve. që quhet “Libri i Madh” dhe përbëhet nga bashkësia e “Kartelave të Llogarive” (një kartele për çdo llogari). Ditarët e pjesshëm të kontabilitetit nuk duhet të ngatërrohen me librat e ndërmjetëm që janë regjistra dokumentesh. Pra “kartelat e Llogarive” mund të përfytyrohen si “faqe” të Librit të Madh. Libri i Madh Pas regjistrimit në Ditar shumat e “artikujve” regjistrohen në një libër. 27 Ditare të pjesshme: Quhen dhe nënditarë (subjournals).03. renditen njëra pas tjetrës. Kartelat e Llogarive. 45 . që janë më të thjeshtë në përdorim. sipas numrit të llogarisë. ndërtohen dhe “Ditare të Pjesshme”27 kontabiliteti. 07 Përshkrimi Ortakët derdhin për kapitalin Kredi afatgjatë nga Banka Pagesë për shlyerjen e furnitorit Totali Nr Ref 1 2 4 Lëvizjet Debi 100000 250000 150000 350000 150000 Teprica Debi 100000 350000 200000 200000 Kredi Kredi Sqarime: o Formati i mësipërm është ai që përdoret më shumë në kontabilitetin e infomatizuar (programi i “Kontabilitetit Alpha”).

që ndodhen në “faqe” të ndryshme të librit). Libri bëhet me faqe me format sa më të zgjatur. që ndodhen në faqe të ndryshme. 28 Llogari: vetë llogaria ka dy kolona: një Debi dhe një Kredi 46 . që quhet formati klasik i Librit të Madh. Ky numër shërben. Referencës” (Kolona 4) është ai me të cilin ato janë regjistruar në Ditarin e Kontabilitetit.o “Nr. që në këtë rast prek disa kartela llogarie (Çdo transaksion prek të paktën dy llogari. që të përmbajë sa më shumë llogari në një faqe. që justifikon regjistrimin. Në punën me dorë. Ky format. jo vetëm për lidhjen e tyre me Ditarin e Kontabilitetit. nuk është komod. por edhe për identifikimin e transaksionit. të ndara me kolona. regjistrimi i një transaksioni në disa llogari. jepet në faqen që vijon. Për të shkurtuar numrin e faqeve përdoret një formë që ka disa llogari28 në një faqe.

Ref” që shërben për ta lidhur me regjistrimin te “Ditari i Kontabilitetit”. o Kolona “Shuma” shërben për të kontrolluar saktësinë e regjistrimit të rreshtit. 07 10.03. Nga ky rresht nxirren të dhënat dhe për bilancin vërtetues. Duhet që shuma e vleftave në kolonat Debi të atij rreshti të jetë e barabartë me shumën e vleftave të kolonave Kredi të po atij rreshti.03. 07 Datë Regj Shuma 101 Kapitali 163 Hua 213 Makineri Debi Kredi 404 Furnitori Debi 512 Banka Kredi Debi Kredi 100000 250000 150000 150000 0 150000 150000 350000 150000 Sqarime: o Çdo transaksion regjistrohet në një rresht. totali i shumave të të gjitha Debive do të jetë detyrimisht i barabartë me totalin e shumave të të gjitha Kredive.03. 07 05. Në këtë rast thuhet se rreshti “kuadron”. o Rreshti i fundit “Totali” shërben më së pari për të kontrolluar saktësinë e gjithë regjistrimeve të bëra. 47 .b Paraqitja klasike e “Librit të Madh” Libri i Madh Nr Ref Përshkrimi Debi Ortakët derdhin për kapitalin Kredi afatgjatë nga Banka Blerje e makinerisë Pagesë për shlyerjen e furnitorit 150000 650000 650000 150000 0 100000 0 250000 150000 Totali 150000 150000 250000 250000 100000 100000 100000 250000 150000 150000 Kredi Debi Kredi Debi Kredi 1 2 3 4 12. që fillon me “Nr. Në këtë rast thuhet se “kuadrimi është i dyfishtë”. 07 01. Meqenëse veprimet regjistrohen sipas parimit të partisë dyfishe.03.

Bilanci Vërtetues29 Bilanci Vërtetues është një raport.iii. 29 Bilanci Vërtetues: quhet dhe “Gjendje e Llogarive”. b Paraqitja e Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues Llogaritë Numër 101 163 213 404 512 Shuma Debi Kredi 100000 250000 150000 150000 350000 150000 150000 650000 Teprica Debitore Kreditore 100000 250000 150000 0 200000 350000 350000 Përshkrimi Kapitali Themeltar Hua bankare afatgjatë Makineri e pajisje Furnitorë Banka Totali 650000 Shënim: Për ilustrim janë regjistruar llogaritë e përshkruara si shembull në Ditarin më sipër. Dokumenti paraqitet në trajtën e një tabele që përmban: o përshkrimin e llogarive që hapen30 gjatë ushtrimit o shumën e kolonës Debi dhe të kolonës Kredi të llogarisë o tepricën e llogarive. a Mënyra e përftimit: Bilanci Vërtetues është dokumenti i parë që gjenerohet nga Libri i Madh nëpërmjet llogaritjes së shumave sipas kolonave të tij. 30 Hapen: Llogaria quhet e hapur kur në të mund të kryhen veprime. Në Bilancin Vërtetues regjistrohen llogaritë dhe ndryshimet që kanë pësuar gjatë periudhës së ushtrimit. qoftë ajo debitore apo kreditore. 48 . që paraqet gjendjen në vlerë të elementeve të pasurisë së ndërmarrjes si dhe të përbërësve të llogarisë së rezultatit.

Teprica e llogarisë është pra shuma e veprimeve të regjistruara gjatë një ushtrimi në një llogari. Raporti “Bilanci Vërtetues” nevojitet për të thjeshtuar analizën dhe mundësuar ndërtimin e bilancit dhe të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes. Meqenëse, edhe ky, pasqyron veprimet e regjistruara sipas parimit të partisë dyfishe, mbajtja e saktë e llogarive verifikohet nga barazimi:

Totali i Debive = Totali i Kredive

49

7. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE31
Dokumentet që përshkruam më sipër: - Ditari i Kontabilitetit - Libri i Madh - Bilanci Vërtetues janë dokumentet kryesore të sistemit kontabël, nëpërmjet të cilave gjenerohen raportet financiare. Pasqyrat Financiare përfundimtare më të kërkuara: - Bilanci - Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve32(PASh)

i. Bilanci
Bilanci paraqitet si një fotografi e gjendjes financiare të shoqërisë në një datë të caktuar. Ai është i përbërë nga dy “krahë”, që quhen Aktivi (Përdorimet) dhe Pasivi (Burimet).

a Aktivi i Bilancit
Përfshin gjithçka që është pronë apo e drejtë e ndërmarrjes, që mund të jetë në forma të ndryshme: o Aktive Afatgjata(Klasa 2) Jomateriale - liçencat për ushtrimin e aktivitetit, patentat etj. Materiale - makineritë e pajisjet, mobiljet, mjetet e transportit, pajisjet kompjuterike etj. Në Proçes - Aktive që janë në proces ndërtimi apo krijimi; parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. Financiare - tituj të pjesëmarrjes, kredidhënie afatgjata etj.

31 Pasqyrat Financiare Kryesore: quhen ndryshe “Raportet Kryesore Kontabël”. 32 Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve” (PASH): quhet dhe “Llogaria e Rezultatit”.

50

o Inventarët (Klasa 3) ku përfshihen materialet e para, ndihmëse, produktet e gatshme etj. o Debitorë (Klasa 4 pjesërisht), ku përfshihen të drejtat që ka firma për të arkëtuar para nga persona të tretë (p.sh: klientë), kundrejt shitjeve të produkteve apo shërbimeve që ajo u ka bërë atyre. o Mjete monetare (Klasa 5) ku futen paratë në arkë apo në bankë. Inventarët (Klasa 3), Debitorët (klasa 4) dhe Mjetet monetare (klasa 5) përbëjnë së bashku Aktivet Qarkulluese.

b Pasivi i Bilancit
Përfshin të gjitha elementet që kanë financuar Aktivet e ndërmarrjes. Me fjalë të tjera Pasivi paraqet pretendimet e investitorëve mbi pasurinë e firmës. Ato grupohen në: o Burime të veta (Klasa 1) Pasuria në të cilën kanë kontribuar vetë pronarët, si: kapitali, rezerva, rezultati i ushtrimit. o Burime të jashtme (Detyrimet) Pretendimet e të tretëve ndaj pasurisë së firmës. Këto mund të jenë: Hua apo borxhe afatgjata (klasa 1) kreditë bankare etj. Borxhe afatshkurtra (klasa 4 pjesërisht) ndaj personave (p.sh: furnitorëve) të cilëve firma u detyrohet para33.

33 U detyrohet para – Këtu hyjnë dhe zbulimet e llogarive bankare (kur llogaria bankare është kreditore).

51

c Paraqitja e Bilancit
Bilanci. Gjendja më 31 /03 / 2007 Aktivi (Përdorimet)
Emërtimi
Makineri e pajisje Llogari të arkëtueshme Banka
34

Pasivi (Burimet)
Vlefta
150000 0 200000

Emërtimi
Kapitali i Vetë Hua Bankare Detyrime të pagueshme35

Vlefta
100000 250000 0

Totali Aktivit

350000

Totali Pasivit

350000

Shënim:3435
1. Formati është ilustruar sipas të dhënave të shembullit të mësipërm. 2. Përgjithësisht llogaritë në Bilanc paraqiten të grupuara në zëra e nënzëra, sipas nevojave dhe përparësive të kërkuesit.

ii. Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH)
Kjo pasqyrë jep rezultatin (fitimin apo humbjen) e ndërmarrjes për një periudhë të caktuar kohe. Paraqitet në dy “faqe”: të Ardhurat dhe Shpenzimet, veç e veç, që përmbajnë:

a Shpenzimet
Paraqiten të renditurara sipas klasifikimit të tyre: o Shpenzimet e Shfrytëzimit36 (llogaritë 60 ÷ 65) për blerjet (Llogaritë 60). për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62). për pushtetin publik (Llogaritë 63).
34 Të arkëtueshme = Të tretë (p.sh: klientë), që i kanë borxh ndërmarrjes 35 Të pagueshme = Të tretë (p.sh: furnitorë), të cilëve u ka borxh ndërmarrja 36 Shpenzimet e shfrytëzimit: quhen dhe “Shpenzime Operative”.

52

o Të Ardhurat e Shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75). të tjera të shfrytëzimit (llogaritë 75). o Të ardhura të Jashtëzakonshme (llogaritë 77). për amortizimin për provizione. të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65). 53 . o Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67). prodhimi i assete për vete (llogaritë 72).për personelin (Llogaritë 64). nëse kjo diference është > 0. o Shpenzimet e Llogaritura (llogaritë 68). o Humbja (Teprica Debitore) nëse “Shpenzimet” > “Të ardhurat”. o Tatim fitimi (llogaritë 69) o Fitimi (Teprica Kreditore) që llogaritet si diferencë mes “Të Ardhurave” dhe “Shpenzimeve”. o Të Ardhura Financiare (llogaritë 76). o Shpenzimet Financiare (llogaritë 66). subvencione për shfrytëzimin (llogaritë 74) . o Të ardhura të Llogaritura (llogaritë 78). b Të Ardhurat Paraqiten gjithashtu të renditura sipas klasifikimit të bërë më sipër. nga shitjet (llogaritë 70).

Provizione Të tjera TOTAL (I + II + III) FITIMI PARA TATIMIT Tatimi mbi fitimin e të ngjashme FITIMI NETO (ose i Bilancit) 61. taksa e të ngjashme Shpenzime për Personelin Pagat Trajtime dhe shperblime të tjera Sigurime shoqërore dhe të ngjashme Shpenzime të tjera shfrytëzimi SHPENZIME FINANCIARE Interesa të Paguara dhe për t’u Paguar Minusvlera nga Shitja e Letrave me Vlerë të Vendosjes Diferenca Negative nga Shkëmbimi Të tjera Shpenzime Financiare SHPENZIME TË JASHTËZAKONSHME AMORTIZIME E PROVIZIONE (shpenzime të llogaritura) Amortizimi i A.c Paraqitja e Pasqyrës së të Ardhurave dhe Shpenzimeve Formati 1 LLog 60-65 60 Nr I 1 a b Shpenzime për blerjet Blerje gjatë ushtimit Shpenzimet SHPENZIMET E SHFRYTËZIMIT Vlefta Ndryshimi i Gjendjeve (+ -) Punime e shërbime nga të tretë Tatime.62 63 64 2 3 4 a b c 65 66 5 II 1 2 3 4 67 68 III IV 1 2 3 V 54 .Q.

Llog 70-75 70 Nr I 1 a b c Të ardhura nga shitjet Produkte Mallra Shërbime Të Ardhurat TË ARDHURAT E SHFRYTËZIMIT Vlefta 71 72 73 74 75 76 2 3 4 5 6 II 1 2 3 Të ardhura të tjera nga veprimtaritë e shfrytëzimit Prodhim aktive afatgjata për vete Produkte të pjesshme Subvencione për shfrytëzimin Të ardhura të tjera të shfrytëzimit TË ARDHURA FINANCIARE Interesa të fituara dhe të ngjashme Diferenca pozitive nga Këmbimi Të tjera të ardhura financiare TË ARDHURA TË JASHTËZAKONSHME TË ARDHURA TË LLOGARITURA (Rimarrje provizionesh..) HUMBJE (Rezultati i bilancit) 77 78 III IV V Shënim: Ky është njëri nga formatet e PASH. Në standardet e reja të kontabilitetit rekomandohen formate të reja. 55 .. pastaj shpenzimet njëri poshtë tjetrit në vazhdim (në fillim ato të aktivitetit të shfrytëzimit e mbas tyre të tjerat). në të cilat vihen në fillim të ardhurat.

USHTRIM ZBATIMI NR. Meqenëse bëhet fjalë për blerje për herë të parë. 2) Paraqitni bilancin dhe llogarinë e rezultatit në fund të muajit. Shtrimi i problemit Vazhdimi i rastit të ndërmarrjes “IMB” Gjatë muajit. I shet z. 2 i.8. Kërkesa: 1) Bëni regjistrimet përkatëse. ii.) me vleftë 50000 lekë që shërbejnë për të prodhuar produkte të gatshme. 56 . v. Blen me kredi (afati i pagesës 90 ditë) lëndë të para (CD etj. U paguan rrogën punonjësve 10000 lekë . I shet z. klienti paguan me të marë mallin. Paguan energjinë elektrike 7500 lekë. ndërmarrja “IMB” kryen veprimet që vijojnë: i. Arben produkt të gatshëm (Software “AlphaNet”) për një vleftë prej 60000 lekë. iii. Petro produkt të gatshëm (Software “Kontabiliteti Alpha”) me vleftë 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë). iv.

Paga 10000 IMB 512.ii. Furnitor 50000 601. Banka 10000 3. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) Përgjigje e kërkesës 1) 1. Blerje lëndë të para 50000 IMB 2. Punonjësi Pagesa e rrogës 641. Blerje me kredi lëndë të para për 50000 lekë. Pagesa e rrogës prej 10000 lekë. Pagesë energjie elektrike 7500 lekë 57 . Livrim lëndësh të para Furnitor Pagesa 401.

shitje 18500 58 . Shitje z. Petro Livrim të mirash 411. Petro produkt i gatshëm software “Kontabiliteti Alpha“ për një shumë prej 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë). Arben produkt të gatshëm software “AlphaNet” për një vleftë prej 60000 lekë. Shitje Z.KESH Pagesa e energjisë 604. shitje 60000 5. Klienti paguan sapo merr produktin.Bankë 60000 701. Pagesa Arben IMB Livrim produkti 512.Blerje energji. Klient 18500 IMB 701.Banka 7500 4.… 7500 IMB 512.

04 Blerje lëndë të para.373839 37 FB = Faturë Blerje.04 06. Arben.04 06. Llogaria 512 101 512 163 213 404 512 404 601 401 641 512 604 512 701 512 701 411 Vlefta Debi 100000 100000 250000 250000 150000 150000 150000 150000 50000 50000 10000 10000 7500 7500 60000 60000 18500 18500 796000 796000 Kredi 04 / 04 FB37 05 / 04 XY38 06 / 04 XY 07 / 04 FS39 XK 07 / 04 FS 101 02 03 01 02 04. Paguar në llogarinë Bankare Shitje produkt “Software Kontabiliteti Alpha”. klientit z. për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit. me kredi nga furnitori X 05.Petro me kredi afati 60 ditë Totali Shënim: Identifikimi i dokumentit që justifikon veprimin kontabël është kërkesë e domosdoshme. detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij Pagesë nëpërmjet Bankës.04 07. derdhja është për Kapitalin e IMB Ortakët marrin kredi nga Banka. paguar nga Banka Shitje produkt “Software AlphaNet” z. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) a) Regjistrimi në Ditar Ditari i Kontabilitetit Ref 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Datë 01 / 03 05 / 03 10 / 03 12 / 03 Dok Justifikues Lloj Nr Datë Përshkrimi i veprimit Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB. paguar nga Banka Shpenzuar për Energji Elektrike. Në këtë format realizohet me plotësimin e kolonave të “Dok Justifikues”. Në këtë kolonë shënohet shkutim i Llojit të Dokumentit.iii.04 Shpenzuar për rrogat e punonjësve. 38 XY = Urdhër Xhirimi Ynë Bankar 39 FS = Faturë Shitje 59 . si Hua afatgjatë Blerje e makinerisë (livrimi).

Në PASH hyjnë vetëm llogaritë e shpenzimeve (Klasa 6) dhe llogaritë e të ardhurave (Klasa 7). 60 .b) Gjenerimi i Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues nxirret nga Libri i Madh ku për çdo llogari merren shumat e kolonave Debi dhe Kredi Bilanci Vërtetues Llogaritë Numër 101 163 213 401 404 411 512 601 604 641 701 Shuma Debi Kredi 100000 250000 150000 50000 150000 18500 410000 50000 7500 10000 78500 167500 150000 Teprica Debitore Kreditore 100000 250000 150000 50000 0 18500 242500 50000 7500 10000 78500 Përshkrimi Kapitali Themeltar Hua bankare afatgjatë Makineri e pajisje Furnitor lëndë të para Furnitorë Aktive të Qëndrueshëm Klientë Banka Blerje lëndë të para Blerje Energji Paga Shitje produkt i gatshëm (Software) Totali 796000 796000 478500 478500 c) Paraqitja e Pasqyrës të Ardhurat dhe Shpenzimet (PASH) Gjenerohet nga Bilanci Vërtetues.

Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve Shpenzime Llog. 61 . Emërtimi 601 604 641 Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Fitimi Total 50000 10000 7500 11000 78500 Total 78500 701 Të Ardhura Vlefta Llog. për ndërmarrjen “IMB”. Emërtimi Shitje produkt i gatshëm Vlefta 78500 d) Prezantimi i Bilancit: Bilanci Aktivi 215 Makineri 411 Klientë 512 Bankë Total i Aktivit 150000 101 Kapitali 18500 120 Rezultati 242500 164 Hua 401 Furnitor 411000 Total i Pasivit Pasivi 100000 11000 250000 50000 411000 Shënim: Përfshihen edhe veprimet e ushtrimit 1.

.

67 Veprimet që lidhen me Shitjen............................64 Veprimet që lidhen me Blerjen . III TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Nga varet Trajtimi Kontabël ..................Kapitulli III Ilustrohet me shembuj mënyra e kontabilizimit të veprimeve më të përdorshme..... 107 Veprimet me Listëpagesat .85 Veprimet e Arkëtimit dhe Pagesës .......................... dokumentat mbi të cilat ato mbështeten si dhe varësia e kontabilizimit nga përmbajtja e këtyre dokumentave........ 136 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M KAPITULLI III Trajtimi kontabël i disa veprimeve .................96 Veprimet me Prodhimin.................................. 119 Ushtrim Amortizimi ........ 114 Zhvlerësimet (Amortizimi e Provizioni) ................. 129 Dalja e Aktiveve Afatgjata.. Për çdo lloj dokumenti trajtohen rastet që hasen më shpesh..........78 Veprimet me Inventarin.........

pothuajse të gjitha veprimet kryhen me para në dorë. o Mënyrat e mbajtjes së kontabilitetit Ndodh shpesh që momenti kur kryhet shitja të mos përputhet me atë kur bëhet arkëtimi i saj. NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL Pasi paraqitëm parimet kontabël të regjistrimit të transaksioneve. Për këtë arsye ekzistojnë 2 mënyra të mbajtjes së kontabilitetit: Kontabiliteti i Bazës Monetare Nënkupton që çdo shpenzim regjistrohet në momentin që kryhet pagesa e tij. në këtë pjesë do të shqyrtojmë tipe të ndryshëm veprimesh. që kontabilizohen në mënyrë specifike në përputhje me normat e procedurave. Ai nuk ka llogari të detyrimeve dhe të drejtave afatshkurtra (klasa 4). Këto norma në radhë të parë dallohen nga mënyra e mbajtjes së kontabilitetit. duke u kërkuar blerësve tuaj pagesën një muaj më pas. po kështu çdo e ardhur regjistrohet në momentin që kryhet arkëtimi i saj. Në disa vende të zhvilluara bizneseve të vogla u kërkohet të mbajnë kontabilitetin sipas këtij parimi. Kontabiliteti i të Drejtave të Konstatuara Është mënyra e mbajtjes së kontabilitetit më e përhapur. furnitori mund t’ju kërkojë që ta parapaguani mallin që do të blini. Po kështu. Ndërsa në bizneset e vogla. Ky lloj kontabiliteti është i thjeshtë. më e plotë dhe e vetmja që pranohet zyrtarisht tek ne. TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE 1. Kështu ju mund të shisni mallra me kredi. Ky kontabilitet bazohet në parimin që një e ardhur (ose shpenzim) njihet e deklarohet në momentin që lind e drejta (ose detyrimi) për të. Kjo dukuri është shumë e pranishme në bizneset e zhvilluara. 64 .III.

regjistrimi i transaksoneve nënkupton regjistrimin në ditarin e kontabilitetit të dokumenteve justifikuese përkatëse. Nga ana tjetër kur marrim paradhënie për një shërbim që do t’i kryejmë një klienti. Si e ardhur ajo do të regjistrohet vetëm pasi ne të kemi kryer shërbimin dhe të kemi dërguar faturën përkatëse. 65 . o Varësia nga lloji i dokumentit Ritheksojmë se çdo transaksion duhet të mbështetet në një dokument justifikues. kur ne shesim mallra. pavarësisht se arkëtimi mund të bëhet disa muaj më vonë. kjo konsiderohet si e ardhur dhe duhet regjistruar si e tillë. Le të listojmë dokumentet kryesore që përdoren për përligjjen e transaksionit: Dokumente Kryesore për Kontabilizim Nr. Inicial Emri i Dokumentit 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 FB FS MA MP UXY UXK ÇYB MAB FHM FDM FHP FDP LP FLD FK Faturë Blerje Faturë Shitje Mandat Arkëtimi Mandat Pagese Urdhër Xhirimi Ynë Urdhër Xhirim Klienti Çeku Ynë Bankar Mandat Arkëtim Banke Fletë Hyrje Magazine Fletë Dalje Magazine Fletë Hyrje Prodhimi Fletë Dalje Prodhimi Listëpagese Punonjësve Fletë Doganimi Fletë Kontabël Veprimi që kryhet Blerje të ndryshme Shitje të ndryshme Arkëtimi i parave në Arkë Pagesat që kryhen nga Arka Pagesa me xhirim nëpërmjet Bankës Arkëtime me xhirim nëpërmjet Bankës Tërheqje kesh nga Llogari e vetë Bankare Derdhje kesh në Llogarinë e vetë Bankare Hyrja e artikujve në magazinë Dalja e artikujve nga magazina Futja e lëndëve ne proces Prodhimi Nxerrja e produktit nga Prodhimi Detyrimi i Ndërmarrjes për Pagat etj. kjo paradhënie konsiderohet dhe regjistrohet. ku kontabilizimi i këtyre dokumenteve është automatik. Detyrimet në Doganë Veprime rregulluese Kontabël Shënim: Inicialet e dokumenteve janë sipas kodifikimit të programit “Kontabiliteti Alpha”.Për shembull. vetëm si detyrim ndaj tij por jo si e ardhur.

magazinohet te të tretët d) Sipas qëllimit të përdorimit : Materiale të para Meteriale të tjera Inventar i imët … Prodhime në proces Produkte Mallra Gjendje të pambërritura etj. në kontabilizim ndikon edhe përmbajta e tij. Në skemat dhe rregullat e kontabilizimit të transaksioneve mbahet parasysh dhe parimi i pavarësisë së regjistrimit të një dokumenti nga regjistrimi i një dokumenti tjetër justifikues.sh: në një faturë blerjeje dhe “mënyra e pagesës”. atë ne duhet ta regjistrojmë pavarësisht nëse e kemi apo jo dokumentin e pagesës. Ose Toka Ndërtesa Makineri e pajisje Mobilje etj. nëse kemi një dokument pagese ta regjistrojmë pa pritur të na vijë fatura përkatëse. Nëse kemi faturën që justifikon një blerje. P. “llojet e zbritjeve” dhe lloji i artikullit ndikojnë në kontabilizim. Varësia e kontabilizimit nga lloji i artikullit Artikujt kur regjistrohen në kontabilitet duhet të mbahen në llogari që dallohen: a) Sipas natyrës së përftimit në: Blerje (Materiale e Mallra) Prodhime Ndërtime Shërbime. Dhe anasjelltas.Përveç llojit të dokumentit. Amortizimet dhe Provizionet 66 . Dalje produkt) Listëpagesat Veprimet me Aktivet Afatgjata. Në vijim do të ndalemi në ilustrimin dhe shpjegimin e mënyrës së kontabilizimit të transaksioneve (dokumenteve) më të përdorshme: Blerjet dhe Shitjet Pagesat dhe Arkëtimet Veprimet në Magazinë (Hyrjet dhe Daljet) Veprimet në Prodhim (Hyrje lëndë e parë. Se çfarë do të thotë kjo po e ilustrojmë me një shembull.Aktive Qarkulluese c) Sipas magazinimit që: nuk magazinohen magazinohen në ndërmarrje.Aktive Afatgjata (AA) Afatshkurtër. b) Sipas afatit të përdorimit në: Afatgjatë .

Ky është dokumenti i angazhimeve reciproke midis: furnitorit. që janë: 1. ndërmarrja duhet të blejë nga furnitorët të mira dhe shërbime që do të përdoren në aktivitetin ose veprimtarinë e saj. që firmoset edhe nga transportuesi apo personi. VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN i. Urdhër Porosia – Është dokumenti me të cilin ndërmarrja urdhëron që blerja të kryhet. Ka mjaft raste që. Në të përshkruhen artikujt. për livrimin e porosisë dhe ndërmarrjes. pasi firmoset nga marrësi. për kryerjen e pagesës përkatëse. Zakonisht ky dokument formulohet pasi është marrë oferta nga Furnitori dhe është negociuar me të. Ky dokument shërben për shoqërimin e mallit gjatë transportit deri në mbërritjen e tij në ndërmarrje. 2. me një telefonatë apo s’bëhet fare kur blihet direkt në treg të lirë. Fletë Shoqërimi . koha e livrimit. Cikli i dokumenteve të Blerjes Për të prodhuar. tregtuar ose kryer një shërbim çfarëdo. 3.Është Fatura që merr ndërmarrja kur bën një blerje. sepse ai është thjesht një kërkesë. sasia e tyre. Ky lloj dokumenti nuk regjistrohet në kontabilitet.2. kushtet e pagesës. Vetëm mbi bazën e këtij dokumenti ndërmarrja mund të bëjë regjistrimin e veprimit të blerjes në llogaritë e saj në kontabilitet. Kërkesë për ofertë – Është dokumenti që ndërmarrja i formulon dhe i dërgon fillimisht Furnitorit kur kërkon që të blejë. sepse ndërmarrja bëhet pronare e mallit vetëm nga fatura që lëshohet për të. Faturë Blerje (FB) . kalohen disa etapa. 67 . As ky dokument nuk regjistrohet në kontabilitet. Madje në mjaft raste kërkesa bëhet verbalisht. në destinacionin mbërritës. kushte të pagesës e të livrimit etj. sasia. 4. zbritjet etj.Kur malli merret fizikisht furnitori lëshon një dokument livrimi – Fletë Shoqërimin. Edhe ky dokument nuk kontabilizohet pasi ai tregon që është bërë porosia por jo se është kryer blerja. Për të realizuar blerjen. Në të përshkruhen artikujt që dëshiron të blejë. megjithëse është bërë porosia. blerja mund të mos kryhet. që e merr mallin në ngarkim. çmimi. dhe si dokument i marrjes në dorëzim.

(Në kontabilitet artikujt e blerë regjistrohen në inventar mbi bazën e Faturës së Blerjes). në dyqane). Për furnitorin dhe për klientin. nuk kontabilizohet.. afati i pagesës etj. nga arka apo nga banka). Në faturë saktësohen edhe kushtet e përgjithshme të shitjes (livrimi.(Shih në vijim te veprimet me magazinën. vleftën e TVSH dhe totalin e faturës ku përfshihen të gjitha taksat. që përgjithësisht bëhet me dokument të veçantë (Mandat Pagese. Kontabilizimi i FHM varet nga skema kontabël (me ndryshim gjendje ose jo). kryhet me marrjen e faturës ose brenda një afati të miratuar nga shitësi. çmimin për njësi pa TVSH. Çek.. uljet eventuale të çmimeve.).Këto 4 veprime.sh. si rregull. Me blerjen mund të lidhet edhe: Pagesa e shumës së faturës.. 40 Artikujve: Artikujt mund të jenë mallra ose shërbime. Trupi: përmban sasinë e artikujve40. 68 . Urdhër Xhirimi. FHM konsiderohet si dokument i brendshëm dhe. . klientin dhe natyrën e veprimit. Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes Fatura përbëhet nga dy pjesë: nga “koka” dhe nga “trupi”. përgjithësisht. adresën dhe identifikuesin e tij tregtar (NIPT apo Kodi Fiskal). Pagesa. Koka: përmban informacione për furnitorin.. Ka gjithashtu fatura që shërbejnë edhe si dokumente pagese. nga metoda e inventarizimit (periodik apo i vazhdueshëm) dhe veçanërisht nga fakti nëse lëvizja pasqyron ndryshim në klasifikimin kontabël të artikujve që përmban. ku secila përmban informacione të domosdoshme për regjistrimin e saktë të saj.) ii. Fletë Hyrja në Magazinë (FHM) – Është dokumenti me të cilin magazinieri vërteton marrjen në dorëzim prej tij të mallit dhe futjen në inventar. fatura përmban emrin. përbëjnë Ciklin e Blerjes. Në përgjithësi. kur ajo likuidohet me “para në dorë“ në çastin e marrjes së faturës (p. që kryhen me dokumentet e mësipërme.

Shembull Fature: Shoqëria “IMB” blen materiale (CD dhe bojë printeri) te shoqëria “Infosoft Systems”. Kjo e fundit i jep shoqërisë “IMB” faturën e mëposhtme: iii. Vlerësimi i elementeve të Faturës Zbritjet në faturë Furnitori mund t’i akordojë klientit zbritje të natyrës tregtare ose financiare. Zbritje tregtare konsiderohen ato ulje në vleftën e faturës që furnitori i bën klientit për: 69 .

për pagesën44 para afatit ose kur paguan “cash”. 70 . 42 sasinë – kjo ulje quhet në anglisht: discount.). që vendoset mbi konsumimin. sipas afatit dhe mënyrës së pagesës. Në regjistrimin e një fature duhet dalluar çmimi i blerjes pa taksa nga çmimi i blerjes që përfshin taksat (TVSH etj. Mënyra e Pagesës Ka disa mënyra pagese. nuk bëhet në faturë. tërësinë43 e veprimeve që e lidhin atë me një klient të veçantë gjatë një periudhe të caktuar. 44 pagesën – kjo lloj ulje në anglisht : discount. sepse shumat e derdhura si taksa (TVSH) i kalohen Shtetit nga ndërmarrja. në italisht:ribasso. sasinë42 e blerjes (blerje me shumicë) apo nga rëndësia e klientit. Taksat në faturë TVSH (Tatimi mbi Vlerën e Shtuar) është një tatim i tërthortë. e menjëhershme ose me afat pagese. iii. në frëngjisht: rabais. në italisht: sconto. defekte41 në cilësi. iv. 43 tërësinë – kjo ulje quhet në anglisht: rebate. 45 Afati i maturimit – është afati ose data kur duhet të paguhet fatura. që shënohet në disa fatura kur është i ndryshëm nga data e faturës.i. Ai përcaktohet në përqindje mbi çmimin e shitjes ose të shërbimit. 41 defekte – kjo lloj ulje quhet në anglisht: rebate. por në llogarinë e detyrimeve që ka klienti ndaj ndërmarrjes. në frëngjisht: restourne. vonesa në livrim. Afati i pagesës lidhet përgjithësisht me datën e livrimit dhe afatin e maturimit45 të faturës. Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes Kontabilizimi varet nga: mënyra e pagesës. ii.) Zbritje financiare konsiderohen uljet në vleftë që akordohen. për shembull. përgjithësisht. (Kjo ulje. në frëngjisht: remise. mall i mbetur stok. në frëngjisht: escompte. Zbritjet tregtare nuk regjistrohen në të njëjtën mënyrë me ato financiare.

IMB blen nga Infosoft Systems vetëm 1 pako me 10 CD me vleftë pa TVSH 550 lekë.. prandaj vlefta e TVSH-së shkruhet në Debi të llogarisë 46 direkt e pagueshme: Faturë që paguhet “me para në dorë” (“cash”) me “çek bankar” apo “karta bankare”. Nëngrupi i saj varet nga lloji i artikullit.1 Date Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 4456 531 Vlefta Debi 550 110 660 660 660 Kredi 12 / 04 Blerje. materiale të tjera(602). që i përgjigjet vleftës së paguar realisht prej tij. fatura dhe pagesa mund të regjistohen bashkë (vetëm një herë) meqenëse pagesa bëhet njëkohësisht me livrimin e mallit. Në këtë rast. magazinohet apo jo. Për artikujt: materiale të para(601). TVSH 110 lekë dhe vleftë me TVSH 660 lekë. o TVSH e Faturës së Blerjes quhet “TVSH e zbritshme”.1 (e ngjashme me atë më sipër). 1 pako me 10 copë CD Shteti TVSH e zbritshme Arka Totali Sqarime: o Blerja e artikujve qarkullues që nuk magazinohen (materiale të para.. por pa zbritje dhe e paguar “me para nё dorë”.. afatgjatë apo qarkullues. tregtare apo financiare. lloji artikullit. për blerjen në fjalë. 71 . a Varësia nga mënyra e pagesës Rasti 1: Faturë direkt e pagueshme46. sepse i zbritet detyrimeve ndaj shtetit për TVSH. furnitura etj.. Në Ditar duhet të reflektohen: vlefta e blerjes neto pa taksa vlefta e TVSH që duhet paguar vlefta e plotë për t’u paguar nga klienti.- lloji i zbritjes. Regjistrimi në ditarin e ndëmarrjes IMB Ref 10 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr . Me faturën Nr . mallra(605) etj.) regjistrohet direkt në një llogari shpenzime blerje (60…).

Në ditar duhet të evidentohet: çmimi i blerjes pa taksa.për detyrimet ndaj shtetit. 2 pako CD Blerje material konsumi. vlefta e TVSH për t’u paguar. veç 72 .3 më sipër) por pa zbritje. jo sapo kryhet një veprim. TVSH 1200 lekë dhe vleftë me TVSH 7200 lekë me pagesë të vonuar (shih ilustrimin e faturës nr . o Pagesa e plotë kryhet nga “Arka” e IMB. Rasti 2: Faturë me afat pagese: IMB blen përsëri tek Infosoft Systems me faturën Nr …2 (2 pako CD dhe një bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 (1000 + 5000) lekë.. Kjo mbahet në llogari sepse ndërmarrja i shlyen detyrimet ndaj shtetit vetëm periodikisht.. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems 12 17 / 06 UXY …3 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali Shpjegime: o Blerja e artikujve regjistrohet në llogari blerje sipas nëngrupit përkatës. prandaj ajo shërben si kundërparti në Kredi (dalje nga llogaria). që zvogëlon gjendjen e saj. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 11 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 7200 7200 14400 14400 Kredi 15 / 04 Blerje materiale të para. ekzistenca e një borxhi ndaj furnitorit për vleftën e plotë. Në këtë rast. vlefta e plotë që realisht duhet të paguajë klienti për këtë. për të marrë parasysh detyrimin që ka ndërmarrja për kryerjen e pagesës 2) mbi bazën e dokumentit të pagesës kur bëhet pagesa realisht. regjistrimi ndahet në dy pjesë: 1) mbi bazën e faturës.

b Varësia nga lloji i zbritjes Rasti 3: Faturë me zbritje tregtare IMB blen përsëri CD e bojë printeri tek Infosoft Systems dhe ai i akordon një zbritje tregtare 5 %. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 13 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 950 4750 1140 6840 6840 6840 13680 13680 Kredi 17 / 04 Blerje lëndë të parë. Trajtimi i zbritjes tregtare: Në rastin e zbritjes tregtare. Kjo faturë ka të njëjtat të dhëna në rastin 2. 73 . veçse në vend të “totalit pa taksa” është “totali me zbritje47 pa taksa”. veçse tani kreditohet një llogari e të tretëve (401 Furnitori) për të pasqyruar faktin që ndërmarrja “IMB” ka një detyrim pagese. regjistrimi kontabël bëhet me vleftën e zbritur. pasqyron pagesën me bankë për shlyerjen e borxhit Furnitorit. o Me regjistrimin e dytë (Ref 12) të Urdhër-Xhirimit Bankar (UXB) ndërmarrja “IMB”. Regjistrimi i faturës (Ref 11) debiton po të njëjtën llogari TVSH –je si në rastin 1. dmth që ndërmarrja nuk ve në dukje në llogaritë e saj sa ishte vlefta para zbritjes apo zbritjen. që i ka bërë furnitori.materiale të para (llogaria 601) dhe veç materiale konsumi (llogaria 606). por ka edhe zbritje tregtare. Shih faturën Nr …3 (që paraqitëm më sipër si shembull fature). Trajtimi bëhet si në rastin e regjistrimit të një fature pa zbritje. ndërsa totali pa zbritje quhet dhe “Totali Bruto”. CD Blerje material konsumi bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori 14 10 / 07 UXY 004 10 / 07 Banka likuidimi i faturës Nr …3 Dt 17/03 Furnitori Totali 47 Totali me zbritje: quhet dhe Totali Neto.

si në rastin 2. nuk konsiderohet si e sigurtë por si e mundshme dhe duhet regjistruar në një mënyrë që mundëson korrigjim në rastin e mosrespektimit të pagesës në avancë nga klienti. sepse ndërmarrja e kryen atë më vonë. Rasti 4: Faturë me zbritje financiare: I referohemi përsëri faturës Nr . Trajtimi i zbritjes financiare: Zbritja financiare nënkupton një zbritje me kusht.. sepse kryhet vetëm nëse ndërmarrja respekton pjesën e kontratës (domethënë nëse ajo paguan përpara datës së parashikuar).1 Dt 17/03 Furnitori Totali Sqarime: o Blerja e materialit regjistrohet me vleftën që i përgjigjet vleftës tregtare (pa zbritje) dhe pa taksa.3... CD e bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Zbritje e përfituar Furnitori 14 17 / 06 UXY 005 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr .Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si në rastin 2. 74 . vetëm vlefta ndryshon. Ulja. Ai evidenton vleftën me zbritje pa taksa dhe vlerën me zbritje me taksa.. si në rastin 3. pra. o Pagesa është regjistruar e veçantë. por duke e konsideruar tani zbritjen financiare. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB: Ref 13 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 60… 4456 76x 401 512 401 Vlefta Debi 6000 1140 300 6840 6840 6840 13980 13980 Kredi 17 / 04 Blerje.

75 . o TVSH-ja e llogaritur mbi vleftën me zbritje regjistrohet si në rastin e zbritjes tregtare. llogaria “zbritje e përfituar“48 (në grupin 76). bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems 12 17 / 06 UXY 003 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali 48 Llogaria zbritje e përfituar: Aktualisht nuk është e veçantë në PKP.sh: 766) ose të përdoret llogaria 768 “Të ardhura të tjera financiare”. prandaj në to blerjet trajtohen si shpenzim (debitohet llogaria 60 “shpenzime blerje”). për të pasqyruar kohën kur merret materiali dhe atë kur bëhet pagesa. Në këto raste blerja nuk trajtohet si shpenzim por si inventar (gjendje pasurie).o Zbritja regjistrohet më vete si e ardhur financiare. 2 pako CD Blerje material konsumi. më vonë. o Veprimi regjistrohet gjithmonë në dy kohë. konkretisht: Rasti 6: Blerjet me hyrje në inventar Kjo skemë përdoret për aktivet qarkulluese që magazinohen. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 11 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 7200 7200 14400 14400 Kredi 15 / 04 Blerje materiale të para. Ndërkaq ka mjaft raste kur artikujt e blerë magazinohen për t’u konsumuar. Për ilustrim. gradualisht. Mund të çelet një llogari e tillë në grupin 76 (p. c Varësia nga lidhja me magazinën Në rastet e mësipërme artikujt e blerë nuk magazinoheshin. le të shohim se si do të kontabilizohej fatura e rastit 2 nëse artikulli “pako CD” do të magazinohej.

Më konkretisht sipas kësaj skeme regjistrimi në ditar i këtij rasti (Rasti 6) do të ishte: Dok Justifikues Lloj FB Ref 11 Datë 15 / 04 Nr …2 Datë 15 / 04 Përshkrimi i veprimit Blerje materiale të para. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems Llogaria 611 606 4456 401 311 60311 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 1000 1000 7200 7200 14400 14400 Kredi FHM Hyrje materiale në magazinë Ndryshim gjendje magazine 12 17 / 06 UXY 003 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali 76 . materiale të tjera (312). Në pjesën e parë fatura e blerjes kontabilizohej si shpenzim. sikur të ishin artikuj që nuk magazinohen. o Ndërsa materialet e konsumit që nuk inventarizohen kontabilizohen njësoj (si në rastin 2) në llogarinë e shpenzimeve përkatëse 606. Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje”. te “Veprimet me Inventarin” do të shohim dhe rastet kur ata kanë dhe shpenzime të tjera blerjeje (për shembull transporti) dhe hyjnë në inventar me koston e plotë. kontabilizimi i faturës ndahej në dy pjesë. mallra (35). nëpërmjet kreditimit të llogarisë 603 “Ndryshim gjendje në magazinë”. sipas llojit dhe mënyrës së magazinimit. 2 pako CD Blerje material konsumi. o Artikujt “pako CD” dhe “bojë printeri” ndonëse janë në të njëjtin dokument (faturë blerjeje) trajtohen në kontabilitet me skema të ndryshme.Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si në rastin 2 vetëm se në vend të llogarise 601 (shpenzime\ materiale të para) debitohet llogaria 311 (inventar \ materiale të para) .. Në kontabilizimin e blerjeve.. dhe në pjesën e dytë regjistrohej hyrja në inventar (duke anuluar shpenzimin e blerjes). Bëni kujdes ! Në këtë regjistrim artikujt në inventar hynë me çmimin e blerjes sepse nuk kanë shpenzime të tjera. Në vijim. inventar i imët e ambalazh (32).. Kur artikujt që magazinohen janë: materiale të para (311).

me regjistrimin e fletë hyrjes në magazinë.Regjistrimi i hyrjes në inventar bëhej. o Nëse pagesa e faturës do të ishte direkte. shpesh. do të vihej llogaria e bankës 512 nga bëhet pagesa. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB: Ref 15 Datë 17 / 03 Dok Justifikues Lloj FB Nr .5 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 2182 4456 404 Vlefta Debi 200500 40100 240600 240600 240600 Kredi 19 / 03 Blerje pajisje informatike kompjuter e printer Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Totali Shpjegime: o Regjistrimi prek llogarinë 2182 “Pajisje informatike” e klasës (2) të aktiveve afatgjata dhe jo si në rastet e tjera që prekte llogari shpenzimesh (klasa 6) apo llogari inventari (klasa 3). por si hyrje në inventar (në llogarinë përkatëse të aktiveve afatgjata.. 77 . ajo në asnjë rast nuk konsiderohet si shpenzim. Rasti 7: Faturë me aktive afatgjata Nëse fatura përmban aktive afatgjata. klasa 2). o Në vend të llogarisë 401 "furnitorë për mallra e shërbime" është përdorur llogaria 404 “furnitorë për aktivet afatgjata”. Le të shohim rastin e faturës në vijim: Shënim: Mallrat do të përdoren për nevojat e vetë ndërmarrjes « IMB » për një afat mbi 1 vit. në vend të furnitorit 404..

por në vend që të regjistrohen veprimet në llogaritë e klasës 6. Le t’u rikthehemi faturave që përdorëm në veprimet e blerjes nga IMB dhe të shikojmë se si ato regjistrohen në llogaritë e ndërmarrjes «Infosoft Systems» për të cilën ato shërbejnë si Fatura Shitjeje. Fletë Dalje nga Magazina (FDM) . FDM konsiderohet si dokument i brendshëm dhe në përgjithësi ashtu si FHM nuk kontabilizohet.Urdhër-Shitja . Si në rastin e blerjes.me të cilën magazinieri vërteton daljen e mallit nga magazina dhe dorëzimin e tij personit marrës.Faturë Shitjeje Veprimet. lloji i artikullit.3. përbëjnë Ciklin e Shitjes. ii. edhe në rastin e shitjes. Fatura: Baza për regjistrimin e veprimeve të Shitjes Në ciklin e shitjes përfshihen edhe: Arkëtimi i shumës së faturës. që kryhen me dokumentet e mësipërme. ato regjistrohen në llogaritë e klasës 7 dhe për TVSH-në në vend të llogarisë 4456 përdoret llogaria 4457.Fletë-Shoqërimi (Dokument Livrimi) . VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN i. 78 . që përgjithësisht bëhet me dokument të veçantë (nga Banka apo nga Arka).Oferta . Cikli i dokumenteve të Shitjes Veprimi i shitjes kalon në etapa të ngjashme me ato të blerjes: . lloji i zbritjes. Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes Regjistrimi i veprimeve të shitjes ndjek të njëjtën logjikë si te veprimet e blerjes. kontabilizimi varet nga: mënyra e pagesës.

vlefta që duhet paguar dhe që paguan klienti në dorë. mallra.shpenzimi i kostos së blerjes së mallit me të cilin ishte inventarizuar dhe bëhet pakësimi i inventarit. Përgjithësisht. . të cilat janë në inventar me një kosto blerjeje prej 460 lekë. Regjistrimi në ditarin e “Infosoft Systems“ Ref …1 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …1 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 531 35 605 Vlefta Debi Kredi 550 110 660 460 460 1120 1120 12 / 04 Shitje mallra. 79 .çmimi i shitjes pa taksa. Në ditar evidentohet: . prandaj duhet të pasqyrohet edhe kjo dalje. dalje malli i shitur Shpenzime blerje malli Totali Sqarime: o Shitja e artikujve afatshkurtër (produkte. faturë shitjeje mallrash (1 pako CD) me vleftë shitjeje pa TVSH 550 lekë dhe TVSH 110 lekë). 1 pako CD me 10 copë Shteti TVSH e pagueshme Arka Inventarë. Në këtë rast. Pra.vlefta e TVSH-së së mbledhur.a Varësia nga mënyra e pagesës Rasti 1: Faturë direkt e pagueshme I referohet faturës së mësipërme si te Rasti 1 i blerjes pa zbritje dhe me pagesë direkte me marrjen e mallit. meqenëse pagesa bëhet njëkohësisht me marrjen e faturës. veprimi i shitjes (livrimi dhe pagesa) regjistrohet vetëm një herë mbi bazën e faturës.… ) regjistrohet direkt në një llogari “të ardhura nga shitja” (70…). gjysmë produkte. . . pa zbritje me pagesë direkte. Fatura e Shitjes (FS) është dokumenti që njëkohësisht justifikon daljen e mallit nga inventari (shpenzimin e tij). Nëngrupi i saj varet nga lloji i artikullit.

. produkt i ndërmjetëm (702).ekzistenca e një kredie dhënë klientit. veprimi regjistrohet në dy etapa: 1) mbi bazën e faturës dhe 2) mbi bazën e dokumentit të pagesës. Në këtë rast. Faturë shitjeje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 lekë dhe TVSH 1200 lekë). mall (705). që janë në inventar me një kosto blerjeje prej 4800 lekë. pa zbritje me pagesë të vonuar.. punime e shërbime (704). Në ditar evidentohet: . nënprodukte (703). me afatin e pagesës. o Pjesa me sfond jeshil është pjesa e daljes nga inventari si shpenzim i blerjes.çmimi i shitjes pa taksa.shpenzimi i kostos së blerjes së mallit me të cilin bëhet pakësimi i inventarit. pa zbritje me pagesë të vonuar.Për artikujt: produkt i gatshëm (701). … o TVSH e Faturës së Shitjes është “TVSH e pagueshme”. .vlefta që duhet paguar nga klienti dhe që i korrespondon vleftës së paguar më vonë nga ky. . prandaj shkruhet në Kredi të llogarisë së detyrimeve ndaj shtetit. prandaj llogaria “Arka” shërben si kundërparti në Debi (hyrje në llogari). .vlefta e TVSH-së së mbledhur. që rrit gjendjen e saj. o Pagesa e klientit kryhet direkt (“me para në dorë”)..” Rasti 2: Faturë me afat pagese Ky rast i referohet të njëjtës faturë Nr …2 (si te rasti 2 i blerjes më sipër). Prandaj kreditohet llogaria 35 “Mallra” për vleftën me të cilën mbahej në magazinë artikulli (koston e blerjes që është 460 lekë) dhe debitohet si kundërparti llogaria 605 “Blerje/Shpenzime mallrash. 80 .

.” o Regjistrimi i dytë. o Njësoj si në rastin 1 (pjesa me ngjyrë jeshile).Regjistrimi në ditarin e «Infosoft Systems» Ref …2 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 6000 1200 7200 4800 4800 7200 7200 14400 14400 15 / 04 Shitje mallra. Urdhër Xhirim Klienti (UXK. Faturë shitje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 lekë. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli …3 17 / 06 UXK …3 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15 / 04 Klienti IMB Totali Shpjegime: o Regjistrimi i parë i Faturës (ref …2) ka ndryshim nga ajo e rastit 1. debitohet një llogari e të tretëve (Klienti) për të pasqyruar faktin që ndërmarrja “IMB” ka një detyrim pagese.. b Varësia nga lloji i zbritjes Rasti 3: Faturë me zbritje tregtare Le t’i referohemi të njëjtës faturë si te Rasti 3 i blerjes. ref …3) pasqyron veprimin e pagesës që bën klienti “IMB” për shlyerjen e borxhit të tij ndaj ndërmarrjes “Infosoft Systems”. me 49 Duke e konsideruar që kosto e blerjes është sa shpenzimi i blerjes. se në vend të bankës. 2 pako CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB Inventarë. Prandaj kreditohet llogaria 35 “Mallra” për vleftën e kostos me të cilën mbaheshin në magazinë (që është 4800 lekë) dhe debitohet me të njëjtën vlerë49 si kundërparti llogaria 605 “Blerje/Shpenzime mallrash. 81 . së bashku me shitjen regjistrohet edhe dalja nga inventari si shpenzim blerjeje.

Në këtë rast. (vleftat e kostot janë po ato të rastit 3 më sipër). domethënë nëse ajo paguan para datës së parashikuar. vlefta e TVSH pas zbritjes 1140 lekë. që janë në inventar me një kosto blerjeje prej 4800 lekë. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli …5 10 / 07 UXK …4 17/07 Banka likuidimi i faturës Nr …1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si skemë me atë të faturës 2 në rastin e mësipërm. ulja do të kryhet vetëm nëse ndërmarrja (IMB) respekton pjesën e kontratës. ndryshon vetëm nga fakti që këtu kontabilizohen vlerat me zbritje. me pagesë të vonuar. vlefta me zbritje pa TVSH është 5700 lekë. Ulja pra nuk konsiderohet si e sigurtë por si e mundshme dhe duhet regjistruar në një mënyrë që të lejojë korrigjim në rastin e mosrespektimit të pagesës në avancë nga klienti. Faturë shitje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri). Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes «Infosoft Systems » Ref …4 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 5700 1140 6840 4800 4800 6840 6840 18480 18480 17 / 04 Shitje mallra. me zbritje financiare 5%. me zbritje regjistrohet dhe detyrimi i klientit (6840 lekë). Rasti 4: Faturë me zbritje financiare I referohemi të njëjtës faturë si te Rasti 4 i blerjes. Si vleftë e shitjes pa TVSH merret vlefta me zbritje (5700 lekë) dhe si vleftë e TVSH korresponduesja e saj me zbritje (1140 lekë).zbritje tregtare 5%. 82 . me pagesë të vonuar. CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB Inventarë.

c Varësia nga magazina Për mallrat që magazinohen veprimi i shitjes shoqërohet me daljen nga magazina si më sipër. o Pjesët e tjera janë njësoj si në rastin 3.Regjistrimi në ditarin e “Infosoft Systems”50 Ref …5 Datë 17 / 03 Dok Justifikues Lloj FS Nr …4 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 66x 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 6000 1140 300 6840 4800 4800 6840 6840 13980 13980 17 / 04 Shitje mallra. sepse fatura e shitjes shërben edhe si dokument justifikues për daljen nga magazina. si vleftë e TVSH merret ajo me ulje dhe debitohet një llogari shpenzimesh financiare “Zbritje e akorduar” për uljen e akorduar prej 300 lekë. Në rastet e veçanta të shitjes së mallrave të painventarizur ose të inventarizuar me vlerë jo të plotë bëhet pakësimi i shpenzimeve përkatëse të mallit të shitur.) 50 Ulje e akorduar = Rekomandohet të jetë një llogari e veçantë 66x (dmth në klasën 6 të shpenzimeve. (Shih veprimet me inventarin. 83 . dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli Banka likuidimi i faturës Nr …1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali 50 …6 17 / 06 UXK …5 17/06 Shpjegime: o Në ndryshim me rastin 3 kur zbritja ishte tregtare. grupi 6 i shpenzimeve financiare). CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Ulje e akorduar Klienti IMB Inventarë. këtu si vleftë shitje pa TVSH merret ajo pa zbritje (6000 lekë).

. …5 10/07 UXK …4 17/07 Banka likuidimi i faturës Nr…1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali 512 411 Shpjegime: o Siç shihet ndryshon vetëm llogaria kundërparti e llogarisë 35 “Mallra” që në vend të llogarisë 605 “Blerje.. CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB FS …1 17/04 Dalje nga magazina për shitje. sipas kësaj skeme.Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje” të shitjeve. mallra” përdoret llogaria 6035 “Ndryshim gjendje mallra…” Shënim: Rastet e mësipërme janë raste të shitjes së aktiveve qarkulluese. të gjitha hyrjet dhe daljet nga inventari bëhen me kundërparti llogarinë 603. mbas amortizimit. që trajtohet më poshtë. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne.. Për konkretizim. kontabilizimi i faturës së shitjes ndryshonte vetëm në pjesën e dytë (me ngjyrë jeshile). CD e bojë. 84 . regjistrimi në ditar i rastit 3 (të shitjes) do të ishte: Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes ”Infosoft Systems” Ref …4 Datë 17/04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 351 6035 Vlefta Debi Kredi 5700 1140 6840 4800 4800 6840 6840 18480 18480 17/04 Shitje mallra. sipas kësaj skeme.”Ndryshim gjendje magazine”. Në kontabilizimin e shitjeve. Kjo sepse. Në këtë pjesë dalja nga inventari bëhej me kundërparti llogarinë 603 “Ndryshim gjendje në magazinë”.. Shitja e një aktivi afatgjatë është një rast i veçantë.

…). çdo aktiv. në fillim të 51 Në mallrat hyjnë dhe pronat e paluajtshme (si toka.që ndodhen në procesin e prodhimit. …) kur ato blihen për rishitje.në formë materialesh apo furnizimesh për t’u përdorur në procesin e prodhimit ose në kryerjen e shërbimeve.e mbajtura për shitje (mallrat51. ndërtesa. regjistrohet si hyrje në inventar (kontabilitet). ose . ose . VEPRIMET ME INVENTARIN i. ndërsa kur del nga magazina regjistrohet si dalje nga inventari. b Metodat e regjistrimit të inventarit Për regjistrimin e veprimeve të magazinës dhe evidentimin e inventarit përdoren dy metoda: o Metoda e inventarit të vazhdueshëm o Metoda e inventarit të ndërmjetëm Metoda e inventarit të vazhdueshëm: Sipas kësaj metode. 85 . Metoda e inventarit të ndërmjetëm Bazohet në evidentimin e gjendjes së inventarit në periudha të caktuara.4. Kjo metodë jep një gjendje faktike të inventarit në çdo çast. në momentin që blihet dhe magazinohet. prodhimet. Në këtë rast ato trajtohen si pjesë e inventarit. Inventari dhe Metodat e Regjistrimit a Ç’është inventari ? Inventaret përbëhen nga aktivet: . Kjo metodë rekomandohet sidomos kur artikujt kanë një vlerë të konsiderueshme.

në fund të periudhës ushtrimore. Në koston e blerjes përfshihet: çmimi i blerjes. Fletë Hyrje Magazine (FHM) – është dokumenti me të cilin ndërmarrja bën hyrje në magazinë artikujt e blerë apo të prodhuar. Në koston e prodhimit përfshihen kostot direkte e ato indirekte që lidhen me atë prodhim: b) Kosto direkte: materialet e prodhimit.. humbjet teknike...periudhës dhe në fund të periudhës dhe kontabilizohet vetëm kjo gjendje dhe jo çdo hyrje apo dalje nga magazina. firot. Në të përshkruhen artikujt. ii. në çastin kur bëhet inventarizimi. c) Kosto indirekte: Qeraja. 86 .). fletë dalje prodhimi. siguracioni i mallit e kosto të tjera. çmimi i magazinimit apo kostoja e prodhimit. ngrohja e ndriçimi. pagat e punonjësve të prodhimit dhe shpenzimet për ta (sigurimet. vlefta etj.. kostot inxhinierike. Ajo kontabilizohet vetëm në rastet kur artikulli qarkullues bën lëvizje të brendshme52duke ndryshuar klasifikimin kontabël (për shembull. që janë: 1.. c Kosto e inventarit Në standardet e kontabilitetit. Zakonisht këtij dokumenti i bashkëngjitet një kopje e dokumentit justifikues (faturë blerjeje. zakonisht. Kjo metodë e jep gjendjen e inventarit. FHM përgjithësisht nuk kontabilizohet. sasia e bërë hyrje.. periodikisht. inventari (në magazinë) mbahet me kosto blerjeje apo prodhimi dhe jo me çmimin e blerjes. . Dokumentet e Magazinës Veprimet me inventarin bazohen në dokumentet e magazinës. kompensimet. jo në çdo çast por. mirëmbajtja. kosto e transportit. . deri në sjelljen e inventarit në vendin dhe gjendjen që duhet.. …). nga 52 Lëvizje e brendshme quhet lëvizja nga një magazinë (vend stokim) në një tjetër pa ndryshim të gjendjes fizike të artikullit. Kjo metodë përdoret kur aktivet janë artikuj të imët e me vlerë relativisht të vogël. detyrimet doganore. FHM plotësohet nga magazinieri që e merr në dorëzim artikullin dhe firmoset edhe nga personi që e sjell.

Këto janë 4 dokumentet më të përdorshme për lëvizjet e inventarit. nga materiale të para në mall dhe anasjelltas.material konsumi që nuk magazinohet në material që magazinohet. Fletë Inventari (Magazine) (FIM) . FIM përdoret edhe për kontabilizimin e inventarit sipas “metodës së inventarit të ndërmjetëm”. Fletë Dalje Faturë54 (FDF) që luan rolin e FDM dhe të FS. Në mbyllje të ushtrimit kjo është një kërkesë e detyrueshme e standardeve të kontabilitetit. Fletë Dalje Magazine (FDM) – është dokumenti me të cilin ndërmarrja bën dalje nga magazina artikujt për shitje. . ka dokumente të tjera (jo kontabël) ndihmëse të administrimit fizik të gjendjes së inventarit. Verifikimi i gjendjes dhe plotësimi i FIM kryhet nga një komision i përbërë prej të paktën 3 vetësh. 55 Regjistri i Magazinës . periodikisht ose në rastet kur kërkohet të verifikohet gjendja fizike (faktike). FDM ka përmbajtje të njëjtë me FHM.. 87 . 4. urdhër i brendshëm. Ajo kontabilizohet vetëm në rastet kur kontabilizohet dhe FHM. Plotësohet nga magazinieri dhe firmoset edhe nga personi që e merr në dorëzim artikullin.. njësi shitje e prodhimi. por për artikujt që dalin... Zakonisht këtij dokumenti i bashkëngjitet një kopje e dokumentit justifikues (faturë shitjeje.ku regjistrohen FHM dhe FDM për evidentimin e tyre. …). PVM kontabilizohet kur këto diferenca kanë ndikim në gjendjen e pasurisë së ndërmarrjes. Ka dhe dokumente të tjera të kombinuar si: Fletë Hyrje Faturë53 (FHF) që luan rolin e FHM dhe të FB. . përdoret në rastet kur magazina luan edhe rolin e pikës së shitjes. për shërbim apo për në ndonjë magazinë tjetër. si: Regjistri i Magazinës55.ku regjistrohen të gjitha hyrjet e daljet e një artikulli. në rastet kur nuk ka faturë blerjeje. Proces Verbal (Magazine) (PVM) . 56 Kartela e Artikullit . 53 Fletë Hyrje Faturë – quhet dhe Fletë Hyrje e Jashtme. Kartela e Artikullit56. vjedhjet në magazinë. për prodhim. 3. diferencat. Përveç këtyre. nga gjendje te të tretët në gjendje në magazinë. 2.). 54 Fletë Dalje Faturë – quhet dhe Fletë Dalje e Jashtme.është dokumenti që përdoret për të evidentuar dëmtimet.është dokumenti që përdoret për të kryer inventarizimin në magazina. FDM përgjithësisht nuk kontabilizohet.

ashtu si fatura. 1 Date 18.HYRJE Nr. njësinë ekonomike apo magazinën.a Fletë Hyrja e Magazinës (FHM) FHM. përbëhet nga dy pjesë: nga “koka” dhe nga “trupi” ku secila përmban informacione të domosdoshme për regjistrimin e saktë të saj... koston e magazinimit për njësi. referimin e dokumentit justifikues (faturën.). destinacionin.04...2007 Lloji e targa mjeti trans Njesia Pako Adresa ku shkon malli Magazina nr.. 1. te autoriz Nr. datë.) për dorëzuesin dhe marrësin në dorëzim.. Shembull Fletë Hyrje Shoqëria “IMB” bën hyrje në magazinë materialet (CD dhe bojë printeri) të blera me faturën 001 te shoqëria Infosoft systems. 1 Emertimi i mallit Pako me 10 CD Sasia 2 Çmimi 475 Vlefta 975 975 Emri Mbiemri e nenshkrimi Magazinieri Marresi ne dorezim Transportuesi Llogaritari 88 . Koka: përmban informacione identifikuese (nr. Për këtë magazinieri i “IMB” plotëson Fletë Hyrjen e mëposhtme: Subjekti Instituti i Modelimeve në Biznes Emri mbiemri pers.. Trupi: përmban sasinë e artikujve. vleftën totale të artikullit dhe totalin e të gjithë artikujve që përfshin dokumenti. FLETE .

5 lekë/euro). Qëllimi është evidentimi i gjendjes fizike dhe kontabile të inventarit. Janë dokumente që plotësohen me komision. te koka ka ndonjë informacion plus me që shërbejnë dhe për magazinën. Madje kur ka lëvizje nga një magazinë në tjetrën FDM e njërës shërben si FHM për tjetrën. sipas artikujve apo i ndryshimeve që ka pësuar ai. Datë 25/05) Le të shohim si regjistrohet hyrja në inventar e printerave. 6 Datë 21/05.b Fletë Dalja e Magazinës (FDM) FDM është krejt e ngjashme me FHM si në formë dhe në përmbajtje. FIM dhe PVM janë dokumente që ngjajnë me FHM me specifikat përkatëse. Mirëpo hyrja në inventar kërkohet të bëhet me koston e blerjes ndaj kontabilizimi i hyrjes në magazinë duhet të jetë i tillë që vlefta e artikullit në inventar të rëndohet dhe me shpenzimet e tjera përkatëse të blerjes. përgjithësisht. 89 . me çmimin e blerjes. kursi 122. Përveç këtyre i detyrohet transportuesit për transportin 2000 lekë (Faturë shërbimi Nr . Për çdoganimin e tyre (me FLD Nr .. Rasti 1: Vlerësimi fillestar. c Dokumente të tjera të magazinës FHF dhe FDF janë të ngjashme në formë. dy printera me 90 € copa (2 x 90 = 180 euro = 22050 lekë.. Hyrje e mallrave në magazinë Shembull: Infosoft Systems blen në import (si mall) me Faturën Nr. Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar Veprimi i blerjes së një artikulli shoqërohet me veprimin e hyrjes së tij në magazinë. që likuidohen në vend me Çek Bankar. iii..1 Dt 29/ 05) paguan Taksë dogane 3000 lekë dhe TVSH 4410 lekë.1. sepse trupin e kanë të njëjtë.. përkatësisht me FB dhe FS. Në të shënohen artikujt që dalin nga magazina.

. tarifa doganore Banka likuidimi i FLD Nr …1 Dt 29 /05 Shpenzim. transport malli për blerje printeri Detyrim ndaj transportuesit (furnitor) Llogaria 4456 632 512 6271 401 35 401 632 6271 35 Vlefta Debi 4410 3000 7410 2000 2000 22050 22050 3000 2000 5000 36460 36460 Kredi 8 9 10 29/05 29 / 05 29/05 FB FB FK 21 / 05 Blerje dy printera Furnitori 29 / 05 Transferim shpenzime doganore për printera Transferim shpenzime transporti printera Kosto blerje dogane e transport printera Totali Shpjegime: o Transaksioni i parë (ref 7) bazohet në Fletëdoganimin57 (FLD) dhe në Çekun bankar (ÇYB). që njihet si shpenzim transporti për blerje (Debitohet llogaria 632 “Shpenzime transporti për blerje”) dhe si detyrim pagese që ndërmarrja i ka transportuesit (Kreditohet llogaria 401 “Furnitori”). në të cilin shënohen detyrimet që mbahen në doganë (taksa Doganore. o Transaksioni i tretë (ref 9) bazohet në faturën e blerjes (FB) të printerave.. Akcisa. o Transaksioni i katërt (ref 10) nuk bazohet drejtpërdrejt në ndonjë faturë. taksa e tarifa doganore” për vleftën e taksës doganore të paguar (3000 lekë) si dhe llogaria 4456 “Shteti. ndaj debitohet llogaria 35 “Mallra” dhe kreditohet llogaria 401 “Furnitori” për të evidentuar detyrimin që kemi për likuidimin e kësaj fature. TVSH e zbritshme” për vlerën e TVSH.Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems Ref 7 Datë 29 / 05 Dok Justifikues Lloj FLD ÇYB Nr …1 …4 . por në 57 Fletëdoganimi – është dokumenti që lëshon Dogana për çdoganimin e mallit.1 …6 001 Datë 29/05 10/07 25/05 Përshkrimi i veprimit Shteti TVSH e zbrit. sepse për mallrat e importit përllogaritet nga Dogana. Meqë pagesa e këtyre detyrimeve bëhet e menjëhershme (me Çek bankar) si kundërparti është kredituar llogaria “Banka” për shumën e paguar në doganë (7410 lekë). TVSH). o Transaksioni i dytë (ref 8) pasqyrohet me regjistrimin e faturës së transportuesit (FB). që fillimisht do magazinohen për shitje. (2 printerat në Doganë) Taksa. 90 . Mbi bazën e FLD debitohet llogaria 632 “Shpenzime.

Fist Out” 91 . iv. rekomandohen këto metoda: Mesatarja e ponderuar FIFO58 (“hyrje e parë. dalje e parë”).Është shkurtimi i fjalëve angleze “Last In. taksë doganore” dhe llogaria 6271 “Shpenzime transporti…. sepse shpërndarja e këtyre shpenzimeve dytësore të blerjes. Ky transaksion pasqyron transferimin e shpenzimeve të taksës doganore dhe të transportit të printerave nga llogaritë e tyre të shpenzimeve në llogarinë inventar. Me fjalë të tjera me këtë veprim anullohet shpenzimi i doganës dhe shpenzimi i transportit dhe vlefta e tyre bashkohet me vleftën e printerave në llogarinë “mallra”. në shumicën e rasteve. 58 FIFO – Është shkurtimi i fjalëve angleze “First In. dalje e parë”) LIFO59 (“hyrje e fundit. bëhet në një fazë të dytë.” dhe debitohet llogaria 35 “Mallra” për shumën e tyre 5000 lekë. mbasi shqyrtohen të gjitha shpenzimet dhe të gjithë artikujt që përfshihen në to. për të llogaritur koston e daljes nga inventari të artikullit dhe për të vlerësuar koston e gjendjes së inventarit. si pjesë përbërëse e kostos së blerjes. Mirëpo ne preferuam skemën e mësipërme. Ndaj kreditohen llogaria 632 “Shpenzime. [Veprime të tilla transferimi dhe korrigjimi kryhen formalisht me Fletë Kontabël (FK)]. o Mesatare e ponderuar Kosto e daljes së artikujve llogaritet si mesatare e ponderuar e gjendjes në fillim dhe hyrjeve të tyre (të blera ose të prodhuara) gjatë periudhës. Vlerësimi i Kostos së Inventarit Në përgjithësi.përllogaritje të brendshme. Kjo metodë është aktualisht më e rekomanduara. Fist Out” 59 LIFO . o Transaksioni tretë dhe i katërt (ref 9 e 10 me ngjyrë jeshile) i përkasin të dyja hyrjes në magazinë të printerave dhe së bashku përbëjnë koston e plotë. Vini re! Taksa e doganës dhe shpenzimet e transportit të printerave mund të ishin kontabilizuar që në fillim (ref 8 dhe ref 9) në debi të llogarisë 35 “Mallra”.

3469 Vleftë 4. 14 janar shiti 1600 copë . Në fund të periudhës. a) Sipas metodës së “Mesatares së Ponderuar” Kartela e Artikullit “CD Nr Rend 1 2 3 4 5 Data 01.07 22.o FIFO (“hyrje e parë. dalje) në kartelën e këtij artikulli.07 05.07 25.000.0 7.6 Gjendje Vleftë Sasi 100 2100 500 300 2800 Çmim 40 35 Sasi Çmim Çmim 40.4 1300 92 .047. 28 janar shiti 1500 copë.0 74.01. dalje e parë”) Sipas kësaj metode supozohet se elementet që janë blerë në fund shiten apo dalin nga njësia të parët.07 14.0 35.0 10.2381 56.01.2381 32.01.01. Kjo metodë përdoret vetëm në raste specifike.000.2381 35.4 42. Shembull Në magazinën e Infosoft Systems.3469 48. gjendje janë elementet që janë blerë apo prodhuar në fillim. Le të llogarisim gjendjen e artikullit CD në magazinë duke bërë regjistrimet e lëvizjeve (hyrje.4 90. në fund të periudhës. gjatë janarit u kryen këto veprime: 5 janar Infosofti bleu 2000 copë me 35 lekë/copa .2381 35.571.571.381.07 Hyrjet Sasi 100 2000 Daljet Vleftë 4000 70000 1600 200 35.619.01. 22 janar shiti 200 copë .0 2500 32 80000 1500 32.0 17.051.3469 32.07 28. Për këtë arsye. elementet gjendje e inventarit janë ato që janë blerë apo prodhuar më të fundit.2381 35.520. o LIFO (“hyrje e fundit.01. dalje e parë”) Sipas kësaj metode supozohet se elementet që janë blerë në fillim shiten apo dalin nga njësia të parët. gjendja e artikullit «CD» më 1 janar 2007 ishte 50 copë me vleftë gjithsej 2000 lekë. 25 janar bleu 2500 copë me 32 lekë/copa .

01.07 14. artikujt regjistrohen me çmimin njësi sa hyrja më e parë.07 28.000 52.07 22. te kolona nr. o Në përfundim gjendja në sasi është e njëjtë. me metodën FIFO.07 dhe 1500 copë me 35 lekë me çmimin e hyrjes së parë). por në vleftë ajo ndryshon. 10 e Kartelës së Artikullit. që llogaritet60 nga pjesëtimi i «Vleftë Gjendje» me «Sasi Gjendje». o Mund të provohet lehtë se çmimi mesatar i gjendjes nuk ndryshon.000 10. 32 lekë/copë. o Në dalje artikujt regjistrohen me çmimin njësi.500 90.01.600 2500 32 80000 300 1200 Sqarime: o Në dalje. Në rastin e metodës "FIFO" vlefta është sa çmimi i blerjes së fundit. kur regjistrojmë një dalje të artikullit. me çmimin njësi sa kostoja e blerjes.07 25.si mesatare e ponderuar.01. Prandaj sasia e daljes prej 1600 copë është ndarë në dy pjesë (100 copë me 40 lekë.07 Hyrjet Sasi 100 2000 Daljet Vleftë 4000 70000 100 1500 200 40 35 35 35 32 4.500 10.500 7.000 70. me të dyja metodat.400 Gjendje Vleftë Sasi 100 2100 2000 500 300 2800 2500 1300 Çmim 40 35 Sasi Çmim Vleftë 4.Sqarime: o Në hyrje artikujt regjistrohen njësoj. ai mund të ndryshojë vetëm kur regjistrojme një hyrje.01. me çmimim e gjendjes së datës 01.01.01. 93 . në të gjitha metodat.000 17.000 41.000 74.01. 60 Llogaritet .500 80.500 38.07 05. b) Sipas metodës “FIFO» Kartela e Artikullit “CD” me FIFO Nr Rend 1 2 3 4 5 Data 01.

i cili në bazë të proces verbalit të magazinës (PVM) përkatëse (dhe FDM) bëhet dalja nga inventari. Në rastet kur kemi disa hyrje e dalje në inventar. prandaj me këto vlera debitohen llogaritë përkatëse 605. Rasti 2: Dalja jashtë përdorimit Le ta zëmë se gjatë qëndrimit në magazinë është dëmtuar një “printer”.v. sepse vetëm kur del nga inventari ai trajtohet si shpenzim. FIFO etj. 94 . shpenzimi i transportit 1000 ( = 2000/2) lekë. dalja bëhet duke e vlerësuar koston njësi me njërën nga metodat e vlerësimit të inventarit (mestare të ponderuar. Kjo dalje bazohet në Faturën e shitjes (FS). shitja duhet të shoqërohet edhe me daljen nga inventari. taksa e doganës 1500 (= 300/2) lekë. transport për blerje Totali Shpjegime: o Dalja nga inventari pasqyrohet duke kredituar llogarinë 35 “mallra”. o Kjo dalje përbën një shpenzim për ndërmarrjen që përbëhet nga: vlefta e blerjes 11025 (= 22050/2) lekë. Kostua e plotë e printerit me të cilin është regjistruar në inventar është 13525 lekë [(22050 + 5000) /2]. 632 dhe 6271. taksë dogane Shpenzim. Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari Nëse shitet një artikull i magazinuar. Përgjithësisht rekomandohet “mesatarja e ponderuar”. Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems: Ref …11 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FDM Nr …1 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 35 605 632 6271 Vlefta Debi 11025 1500 1000 13525 13525 Kredi 13525 17 / 06 Dalje jashtë përdorimit e printerit Shpenzim blerje malli Shpenzim.) në përputhje me udhëzimet specifike kontabile. me koston e plotë të blerjes 13525 lekë.

“produkte” etj. Gjendja e inventarit duhet të rivlerësohet me vlerën neto të realizueshme61 nga shitja e tij.. duke zëvendësuar llogarinë 35 “mallra” me llogarinë përkatëse të inventarit (31. b Rakordimi me vlerën e tregut Në mbyllje të vitit ushtrimor. Diferencat që rezultojnë nga inventarizimi kontabilizohen në varësi të natyrës së tyre (shkakut nga kanë ardhur).) Po nëpërmjet llogarisë 603 “Ndryshim gjendje magazine” bëhej edhe kalimi nga llogaria e shpenzimeve në llogarinë inventar i shpenzimeve të kostos së artikullit që magazinohej. duhet të bëhet ballafaqimi i vlerës së stokut me vlerën e tregut. Kontabilizimi i hyrje-daljeve nga inventari. provizioni i stokut. etj. nëse kjo vlerë është më e vogël se kostua me të cilën është mbajtur në kontabilitet. pavarësisht nga metoda me të cilën është vlerësuar (FIFO.Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje” të hyrje-daljeve nga magazina.) 61 Vlera e realizueshme e shitjes – është vlera nëse do të shitej me cmimin e tregut duke i zbritur asaj shpenzimet e shitjes 95 . mesatare). Veprime të tjera me inventarin a Rakordimi me gjendjen fizike Gjendja e inventarit në kontabilitet duhet të rakordohet periodikisht me gjendjen faktike të tij. bëhej sipas skemës: Hyrja në magazinë e mallrave Debi llogaria 35 “Mallra” Kredi llogaria 6035 “Ndryshim gjendje magazine mallra” Dalja nga magazina e mallrave Debi llogaria 6035 “Ndryshim gjendje magazine mallra” Kredi llogaria 35 “Mallra” Kjo skemë në mënyrë analoge përdoret dhe për “materiale të para”. vi. 34.6034 etj.) dhe llogarinë 6035 me llogaritë përkatëse (6031. përveç rakordimit të gjendjes fizike. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. (shih më poshtë.

Dokumentet e Bankës dhe të Arkës a Dokumentet e Bankës Dokumentet bazë të veprimeve me bankën janë: Çeku. Çeku – është dokumenti që përdoret për tërheqjen e parave “në dorë“ nga llogaria bankare. Urdhër Xhirimi – është dokumenti që përdoret për xhirimin e parave nga një llogari bankare në një llogari bankare tjetër. VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS Ndër veprimet më të shpeshta janë ato të Arkëtimeve dhe të Pagesave që bëhen nëpërmjet bankës ose arkës së ndërmarrjes. 3. nga vetë ajo apo nga ndonjë person tjetër. ka madje kufizime tatimore për pagesat “në dorë“ 62 (aktualisht deri 300000 lekë). i. me shumën që shënohet në të.5. 1. emri i të cilit është shënuar në çek. në llogarinë e ndërmarrjes në bankë. Arkëtim Banke . Arkëtim Banke. Mbi bazën e tij banka panguan personin. Ky dokument lëshohet nga banka në momentin e derdhjes së parave. Tendenca është që të gjitha veprimet e pagesave dhe të arkëtimeve të bëhen nëpërmjet Bankës. Urdhër Xhirimi ynë (UXY) është urdhri që ne i japin bankës për të xhiruar para (paguar) nga llogaria jonë bankare në llogarinë bankare të një tjetri. 62 “Në dorë” = “Cash” 96 .është dokumenti që vërteton derdhjen e parave “cash”. Urdhër Xhirimi. 2. Urdhër Xhirimi i tjetrit (UXT) është ai i bërë nga një tjetër për të xhiruar (derdhur) para nga llogaria e tij në llogarinë tonë bankare.

Shembull Çek Bankar Shembull Urdhër Xhirimi 97 .

me numër rendor. Rekomandohet të mbahen blloqe me vete. Mandat Arkëtimi – vërteton hyrjen e parave në Arkë. Ai duhet të nënshkruhet nga arkëtari. Shembull Mandat Pagese c Kërkesa specifike të likuiditetit Veprimet me paratë (hyrje daljet në arkë e në bankë) kanë disa kërkesa specifike në kontabilitet: 98 .vërteton daljen e parave nga Arka. dhe personi që derdh paratë. Mandat Pagesa (MP) . Ai zakonisht shoqërohet me urdhrin e pagesës që lëshohet nga administratori ose i ngarkuari i tij. pa korrigjime apo mundësi fshirjeje. 1. nga personi që merr paratë dhe në raste të përcaktuara edhe nga administratori ose i ngarkuari i tij. 2. jo vetëm arkëtimet nga pagesat. MP duhet të nënshkruhet nga arkëtari. që vërteton marrjen e shumës në dorëzim.b Dokumentet e Arkës Dokumentet bazë të arkës janë: Mandat Arkëtimi(MA) dhe Mandat Pagesa(MP) Secili prej tyre mbahet në blloqe në tri kopje. por edhe sipas llojit të monedhave.

sipas marrëveshjes.një llogari: vleftat në dy monedha të ndryshme (USD. pra 300*120 = 36000 lekë. Secila njësi arke apo banke duhet të ketë dokumentin e saj. Euro. pas një muaji. Një dokument .…) nuk mund të mbahen në të njëjtën llogari. Kur kryhet pagesa e saj. Ato duhet të regjistrohen në llogari të veçanta. bazë për likuidimin do të merret vlefta e faturës në euro (300 Euro). Arkëtim fature në monedhë të huaj “IMB” i shet një klienti të huaj programin “Kontabiliteti Alpha“ dhe. Më poshtë po rendisimin disa veprime të tjera tipike që ndeshen më shpesh dhe mënyrën e regjistrimit të tyre. Të ardhurat dhe detyrimi vlerësohen me kursin në datën e faturës.një njësi: Kalimet nga një arkë në një tjetër. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 16 17 Datë 23 / 06 22 / 07 Dok Justifikues Lloj FS UXK Nr 007 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 701 411 512 411 769 Vlefta Debi 36000 37500 36000 1500 Kredi 36000 23 / 06 Shitje program “Kontabiliteti Alpha” (300 € ) Detyrimi i klientit të huaj 22 / 07 Arkëtim nga klienti i huaj për likuidim fature Likuidim detyrimi sipas faturës Fitim nga ndërrimi i kursit të monedhës Totali Sqarime: o Në pjesën e parë (ngjyrë gri) është regjistrimi i faturës së shitjes (FS) së cilës i referohet arkëtimi. kursi i monedhës ka ndryshuar nga 120 lek/euro që ishte në datën e faturës në 125 lek/euro në datën e arkëtimit. 99 . ii. xhirimet nga një bankë në një tjetër apo nga banka në arkë e anasjellas nuk mund të bëhen me një dokument të vetëm. ALL. Rasti 1. Veprimet me Bankë Disa veprime të arkëtimeve dhe pagesave ne i trajtuam së bashku me Faturat e Blerjes dhe të Shitjes.Një monedhë .

Kur ndryshimi i kursit e rrit gjendjen (arkëtohen më shumë). Vlefta e saj. Në rast të kundërt. konsiderohet si humbje dhe debitohet llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore”63.5 lekë/euro). Fatura është në Euro (Faturën Nr. (Nga 122.5 lekë/euro që ishte në datën e faturës në 125 lekë/euro në datën e pagesës). 6. o Në pjesën e dytë pasqyrohet regjistrimi i pagesës së klientit (arkëtim për shitësin) që kryhet nëpërmjet Llogarisë Bankare. Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems Ref 9 12 Datë 29 / 05 28 / 06 Dok Justifikues Lloj FB UXY Nr …6 003 Datë Furnitori Përshkrimi i veprimit Llogaria 35 401 512 410 669 Vlefta Debi 22050 22050 22500 22050 450 Kredi 21 / 05 Blerje dy printera 28 / 06 Paguar për blerje printera 180 € Likuidim i detyrimit të furnitorit të printerave Humbje nga ndërrimi i kursit të monedhës Totali Sqarime: o Në pjesën e parë (ngjyrë gri) është regjistrimi i mëparshëm i faturës (FB) së cilës i referohet pagesa. gjithashtu.o Në këtë rast nuk ka TVSH të Shitjes (sepse eksportet përjashtohen). konvertohet me vleftën në datën e kryerjes së veprimit (UXK). pas një muaji. ndërsa llogaria 769 “Fitim nga shkëmbimet valutore e ka pasur numrin 766. Datë 21/05. Rasti 2. kur kursi i monedhës ka ndryshuar. o Diferenca prej 1500 lekë (midis detyrimit 36000 lekë dhe arkëtimit 37500 lekë) është nga ndryshimi i kursit të këmbimit (klienti e ka shlyer detyrimin prej 300 €). 100 . Pagesë për Fatura në monedhë të huaj Infosoft Systems shlyen detyrimin ndaj furnitorit të printerave të importuar. ai konsiderohet si fitim dhe kreditohet llogaria 769 “Fitim nga shkëmbimet valutore”. Pagesa bëhet. Si arkëtim. Detyrimi është vlerësuar me kursin e datës së faturës. kursi 122. pra 63 Llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore” e ka pas numrin 666. dy printera me 90 € copa (2 x 90 = 180 euro = 22050 lekë. debitohet llogaria bankare me vleftën 300*125 = 37500 Lekë.

101 . o Në pjesën e dytë pasqyrohet pagesa që i bëhet furnitorit nëpërmjet Llogarisë Bankare. Vlefta e saj 180 Euro regjistrohet në kredi të llogarinë 512 “bankë” e konvertuar me kursin pagesës 125 lekë/ euro. Pagesë për shpenzime me komision bankar64 IMB. mirëpo ky detyrim njihej mbi bazën e kursit të faturës prandaj llogaria e furnitorit duhet të debitohet me 22050 ( = 180 x 122.5 = 22050 lekë. përveç detyrimit (që sipas faturës së KESH është 15000 lekë me TVSH) mbahet dhe komision bankar (200 lekë). o Me pagesën prej 180 Euro detyrimi ndaj furnitorit konsiderohet i shlyer. o Vini re! Fatura është regjistruar kur është marrë dhe jo në datën e faturës (tetë ditë më vonë). pra 22500 (= 180 x 125) lekë. Rasti 3. 64 Komision Bankar – Është një tarifë shërbimi (shpenzim) që mban banka për disa lloj shërbimesh. Njihen rastet kur data e regjistrimit nuk përputhet me datën e faturës. o Diferenca prej 450 lekë. e shkaktuar nga ndryshimi i kursit të këmbimit. Prandaj është e nevojshme të evidentohen të dyja datat: data e regjistrimit dhe data e faturës (dokumentit). prandaj konsiderohet si humbje nga kursi i këmbimit dhe debitohet llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore”. muaji qershor me komision Paguar energjia elektrike muaji mars Shteti TVSH e zbritshme Shpenzime për shërbime bankare Totali Sqarime: o Llogaria “Banka” kreditohet për të gjithë shumën 15200 lekë (vleftë faturë + komision bankar). Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 18 Datë 20 / 07 Dok Justifikues Lloj UXY Nr 004 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 512 604 4456 628 Vlefta Debi 12500 2500 200 15200 15200 Kredi 15200 20 / 07 Likuidim i KESH-it. e pakëson gjendjen e parave. në rastin e pagesës së energjisë elektrike.5) lekë.180*122.

me vleftën e komisionit bankar 200 lekë është debituar llogaria 628 “Shërbime Bankare”. Kujdes! Për “shërbimet e tjera” llogaria mund të ndryshojë sipas klasifikimit: për telefonin e postën 626. sidomos në veprimet me arkën. Veprimet me Arkën Veprimet me arkën janë krejt të ngjashme me ato të bankës. sipas faturës së KESH (12500). me të cilët nuk mbahet kartelë llogarie e veçantë. postën e mjaft shërbime të tjera. për transport 627. Alban për punën e kryer Shpenzuar për punonjës të jashtëm Shteti . nga të tretë. Ndaj. Arkëtari nuk pret një MP (për pagën e punës 40000 lekë) dhe pastaj një MA (për tatimin në burim 4000 lekë) por i përmbledh këto veprime në një MP të vetme (36000 lekë) duke përshkruar secilin prej tyre. Për shembull: Rasti 4.… iii. ujë”) dhe me vlerën e TVSH së faturës (2500) llogaria përkatëse (4456 “Shteti TVSH e zbritshme”).o Me vleftën e detyrimit. o Shpenzimet për shërbimet bankare evidentohen më vete. që një dokument (MA ose MP) të përmbledhë disa transaksione që prekin llogari të ndryshme. avull. telefonin. punonjës i jashtëm Totali 102 .Tatim në burim. o Kështu veprohet dhe për ujin. sipas ligjit. Pagesë për shërbime me tatim në burim “IMB” paguan një punonjës të jashtëm për një punë të bërë prej tij dhe. Regjistrimi në ditar e IMB Ref 19 Datë 20 / 07 Dok Justifikues Lloj MP Nr 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 531 621 442 Vlefta Debi 40000 4000 40000 40000 Kredi 36000 20 / 07 Paguar Z. mjafton të zëvendësojmë llogarinë 512 “Banka“ me llogarinë 531 “Arka“. për qiranë 613. debitohet direkt një llogari shpenzimesh (604 “Blerje energji. Ndodh. i mban tatimin në burim 10 %.

65 Furnitura: Materiale e pjesë të ndryshme konsumi rrjedhës me të cilat furnizohet ndërmarrja dhe që nuk inventarizohen. Këto quhen edhe “materiale konsumi”. furnitura. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 20 Datë 20 / 04 Dok Justifikues Lloj MP Nr 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 531 606 6271 Vlefta Debi 20000 5000 25000 25000 Kredi 25000 25 / 04 Paguar furnitori për furniturat e transportin… Shpenzuar për blerje furnitura Shpenzuar për transport furnituara Totali Sqarime: o Llogaria 531 “Arka” kreditohet për shumën 25000 (= 20000 + 5000) lekë që është paguar për të dyja këto shpenzime së bashku. prandaj është kredituar (me vlerën 4000 lekë) llogaria 442 “Shteti. …” debitohet me shumën 20000 lekë. me të cilën debitohet llogaria 6271 “Transport për blerje”. Shteti ka ngarkuar ndërmarrjen që t’ia mbajë këtë detyrim punonjësit. ai është një detyrim që ka punonjësi ndaj shtetit. o Llogaria 606 “Blerje të pastokueshme. 66 Person – Ky mund të jetë “Person fizik” ose “Person juridik”.tatime e taksa të ndaluara nga të ardhurat e punonjësve …”. firmës i njihet e gjithë shuma 40000 lekë.Sqarime: o Llogaria “Arka” kreditohet për 36000 (= 40000 . sipas marrëveshjes që ka bërë me punonjësin. Rasti 5. Pagesë për disa lloje shpenzimesh “IMB” blen furnitura65 (20000 lekë) dhe paguan për transportin e tyre (5000 lekë) të njëjtin person66. duke e ndarë nga shpenzimi tjetër për transport 5000 lekë. Ky tatim nuk është shpenzim për ndërmarrjen.4000) lekë që efektivisht kanë dalë nga arka dhe i ka marrë punonjësi. 103 . në këtë rast ajo pret një MP të vetme. o Si shpenzim. o Ndërmarrja i mban punonjësit të jashtëm “Tatimin në burim”. me të cilën debitohet llogaria 621 “Personel nga jashtë ndërmarrjes”.

sh: nga banka) duhet të regjistrohet më vete. − tërheqim nga një llogari (banke ose arke) një lloj monedhe (p.iv. 104 . regjistrimi në një llogari likuiditeti duhet të bazohet në dokumentin e vetë njësisë (parimi “një dokument – një njësi” ose i përgjegjësisë individuale) 2. 512 Debi Kredi 90000 Debi Llog. 531 Kredi 90000 Kontabilizimi i tyre bëhet me kundërparti llogarinë “Xhirime të brendshme” (llog 58…). Kontabilizimi i këtyre transaksioneve nuk duhet të bëhet direkt.sh: Euro) i konvertojmë në një lloj monedhe tjetër (p. Xhirimet e Brendshme Xhirime të brendshme kemi kur kemi lëvizje parash nga një llogari në një tjetër llogari likuiditeti.sh: lek) dhe i derdhim në llogarine përkatëse. − tërheqim para nga një arkë dhe i derdhim në një arkë tjetër − tërheqim nga banka dhe i arkëtojmë në arkën e ndërmarrjes dhe anasjellas. “parimi i pavarësisë në regjistrim” kërkon që veprimi i tërheqjes së parave (p.sh: në arkë). Ja disa shembuj: − xhirojmë para nga një bankë në një bankë tjetër. Kjo sepse: 1. pavarësisht nga veprimi pasues i derdhjes (p. Psh: Jo kështu Llog.

prandaj urdhëron nxjerrjen e një sasie Euro (100 Euro) për t’i këmbyer në tregun e lirë dhe arkëtuar në lekë. ndërsa kursi i blerjes së saj në tregun e lirë është 121 lekë/euro) 105 . Llogaria 512 “Banka” kreditohet për shumën 90000 lekë që është shuma e tërhequr bazuar në dokumentin bankar (ÇB) dhe si kundërparti e saj debitohet llogaria 581 “Xhirime të brendshme”.tjetri. Tërheqje nga arka Euro dhe kthim në Lekë “IMB” i duhen lekë për të bërë një pagesë nga arka. Tërheqje nga banka dhe derdhje në arkë “IMB” bën një tërheqje nga llogaria e saj bankare (prej 90000 lekë) për gjendje arke në ndërmarrje. madje ato mund të bëhen në ditë të ndryshme (regjistrimi i dytë është bërë një ditë më vonë). Rasti 6. në bazë të dokumentit të arkës (MA) edhe kjo si kundërparti ka llogarinë 581 “Xhirime të brendshme”. o Këto dy veprime janë krejt të pavarur nga njëri . të cilat i arkëton. (Kursi rrjedhës i këmbimit të Euros gjendje në llogarinë e arkës është 124 lekë/euro. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 21 22 Datë 25 / 07 26 /07 Dok Justifikues Lloj ÇB MA Nr 003 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 512 581 531 581 Vlefta Debi 90000 90000 90000 180000 180000 Kredi 90000 25 / 07 Tërheqje për gjendje arke Xhirime të brendshme 26 /07 Arkëtim i tërheqjes nga banka për gjendje Xhirime të brendshme Totali Sqarime: o Veprimi i parë. o Veprimi i dytë. Llogaria 531 “Arka” debitohet po me shumën 90000 lekë.Le t’i ilustrojmë këto transaksione me dy shembuj: Rasti 5.

nga ndryshimi i kursit të këmbimit të Euros. duhet të jetë zero.Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 23 24 Datë 28 / 07 28 /07 Dok Justifikues Lloj MP MA Nr 003 003 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 5314. 12100 (= 100*121) lekë sipas kursit që u këmbyen realisht. sipas kursit me të cilin gjendet në llogarinë e saj. 106 . kjo tregon që lëvizja e parave nga një llogari në tjetrën nuk ka përfunduar ose janë kryer regjistrime në mënyre jo korrekte. nëse jo. si llogari kundërparti është 581 “Xhirime të brendshme”. mbas xhirimit të parave.. o Veprimi i dytë bazohet në MA që pret arkëtari kur arkëton lekët. Llogaria 5314 “Arka në monedhe të huaj” kreditohet me shumën 12400 (= 100 * 124) lekë. e cila kreditohet. 669 581 Vlefta Debi 12400 12100 300 12400 24800 24800 Kredi 12400 28 / 07 Nxjerrë 100 Euro për konvertim në Lekë Xhirime të brendshme 28 /07 Arkëtim nga konvertimi i 100 euro Humbje nga shkëmbimi në treg i 100 Euro Xhirime të brendshme Totali Sqarime: o Veprimi i parë bazohet në MP që pret arkëtari kur nxjerr nga arka 100 Euro. Vini re! Llogaria “Xhirime të brendshme”.121) * 100). Llogaria 5311 “Arka në Lekë” debitohet me shumën që arkëtohet pas këmbimit... o Edhe ky veprim ka si kundërparti llogarinë 581 “Xhirime të brendshme”. është 300 lekë (= (124 .. o Diferenca e vlerës. 581 5311. Kjo konsiderohet humbje për ndërmarrjen prandaj debitohet llogaria 669 “humbje nga shkëmbimet valutore”.

Këto.hyrja e materialeve të para e ndihmëse në procesin e prodhimit (hyrja në llogarinë 33…) 67 Njësitë e prodhimit .6. Për hyrjen e materialeve në njësinë e prodhimit përdoret Fletë Hyrje. përpunohen dhe del produkti. por edhe dallojnë nga fakti që produktet e tyre nuk magazinohen. 33 “prodhime në proces…” . kontabilizohen vetëm FH dhe FD që lidhen me ndryshimin e klasifikimit të aktivit (artikullit). Në mjaft raste në prodhim përdoren edhe dokumente të tjera të brendshme që varen nga teknologjia e procesit të prodhimit dhe lëvizjet nga një repart në tjetrin. ndonëse janë të ngjashme me FH dhe FD e magazinës.” . Kjo lëvizje ilustrohet në skemën që vijon: Skema e lëvizjes në Prodhim Magazina e materialeve 1 2 Procesi i Prodhimit 3 4 Magazina e produkteve Sqarime: Pika 1 – dalja e materialeve të para e ndihmëse nga magazina ku gjendeshin (dalja nga llogaria 31…) Pika 2 .Edhe njësitë e Ndërtimit dhe të Shërbimit ngjajnë me njësitë e prodhimit.. VEPRIMET ME PRODHIMIN i. ndërsa për daljen e produktit përdoret Fletë Dalje. sepse edhe në to hyjnë materiale që konsumohen. ku hyjnë materiale të para68 e materiale ndihmëse. Mënyrat e trajtimit Njësitë e Prodhimit67 ngjajnë me një lloj magazine. ngaqë lidhen me prodhimin kanë trajtim të veçantë. 107 . Lëvizja nga “materiale të para” në “prodhim në proces” dhe pas kësaj në “produkt” lidhet me ndryshimet e klasifikimit të artikullit në tri llogari kontabël (31 “Materiale të para. 68 Materiale të para – quhen dhe “Lëndë të para”. 34 “produkte”). Këto dokumenta të brendshme nuk kontabilizohen.

b) prodhimin e produktit (gati për t’u stokuar në magazinë). që nënkupton: a) konsumin e lëndëve të para (dalja nga llogaria 33…). 108 . Fletë Hyrja në Prodhim69 (FHP) është dokumenti bazë me të cilën bëhet hyrja e lëndëve të para në prodhim. kalimin e tij në procesin e prodhimit (hyrje në llogarinë 33. Ajo i shërben menaxherit të prodhimit për të kontrolluar konsumin e materialeve të para. Receptura e Produktit është një dokument. që duhen për të prodhuar një njësi të produktit. Dokumentet e prodhimit a Hyrja në prodhim (pika 2) Fletë Analiza e materialeve është dokumenti ku shënohen të dhëna teknike apo cilësore të lëndëve që hyjnë.Pika 3 . materialeve ndihmëse. Në bazë të saj bëhet pranimi ose jo i materialeve. Fletë analiza nuk kontabilizohet. Dalja nga magazina e materialeve (pika 1) dhe hyrja (dorëzimi) e produktit në magazinë (pika 4) bazohet në dokumentet e magazinës përkatëse (domethënë FDM dhe FHM). ) 69 Fletë Hyrje në Prodhim = quhet dhe “Fletë Hyrje në Procesin e Prodhimit”.. Receptura e produktit nuk kontabilizohet. gjithashtu i brendshëm. Vetëm pika 2 dhe pika 3. sipas kërkesave të procesit teknologjik. ii. Ky dokument është krejt i ngjashëm me Fletë Hyrjen e magazinës. FHP është dokumenti i vetëm që kontabilizohet për hyrjen në prodhim. ku përcaktohet sasia dhe lloji i materialeve të para. Pika 4 – dorëzimi i produktit në magazinë (hyrja në llogarinë 34…).dalja e produktit nga procesi i prodhimit. që përbëjnë përkatësisht hyrjen dhe daljen nga procesi i prodhimit përbëjnë hyrjen e daljen e mirëfilltë nga prodhimi. Ajo justifikon ndryshimin e klasifikimit kontabël të aktivit.

Ky vlerësim vlen deri në verifikimin fizik të gjendjes me “Proces verbal inventari” Fletë Analiza e produktit është dokumenti. Kjo përmban sasinë e produktit të prodhuar (që del nga procesi i prodhimit). Në bazë të tij bëhet pranimi ose jo i produktit dhe vlerësimi i cilësisë së tij si dhe i çmimit.b Dalja nga prodhimi (pika 3) Fletë Dalje Lëndë (FDL) është si Fletë Dalja e magazinës. 109 . mund të përdoret FDP 70 Fletë Dalje nga Prodhimi = quhet dhe “Fletë Dalje nga Procesi i Prodhimit” ose shkurt “Fletë Prodhimi”. sipas kërkesave të procesit teknologjik.konsumin e materialeve . për më tepër. por nuk ka çmim. Ky dokument nuk kontabilizohet.. kur mungon Fletë Dalja e Lëndëve... ka edhe çmimin e produktit që nuk e ka FDP. Proces Verbal Inventari është dokumenti që përpilohet nga një komision vlerësimi për evidentimin e sasisë së materialeve gjendje në proçesin e prodhimit në momentin e kryerjes së inventarit. Ky proces verbal mbahet periodikisht. ku shënohen të dhëna teknike apo cilësore të produktit të prodhuar. ashtu edhe për materialet dhe produktet). Vini re ! Në kontabilitet kërkohet që dalja nga prodhimi të pasqyrojë: . Për konsumin e materialeve: Fletë Dalja Lëndë (FDL) është dokumenti që vërteton në kontabilitet daljen e aktivit (materialeve) nga llogaria 33. Në mungesë të FDL. FDP përdoret edhe për të llogaritur indirekt (nëpërmjet sasisë së produktit dhe “recepturës së produktit”) konsumin e materialeve të para. por për sasinë e materialeve të para e ndihmëse që konsumohen gjatë procesit të prodhimit. Ky dokument përdoret kur procesi teknologjik lejon matjen direkte të sasisë së konsumuar pas çdo partie prodhimi.hyrjen (prodhimin) e produktit. Fletë Dalja nga Prodhimi (FDP)70 është e ngjashme me FD e magazinës. FHM përdoret në vend të FDP sepse e përmban informacionin e saj dhe. sidomos kur nuk mund të matet drejtpërdrejt sasia e lëndëve të konsumuara. Fletë Hyrja në Magazinë është e njëjta FHM me të njëjtin format (si për mallrat. që vërteton hyrjen në magazinë.

duke përllogaritur (nëpërmjet sasisë së produktit dhe “recepturës së produktit”) konsumin e materialeve të para e ndihmëse. Kontabilizimi i prodhimit Le të ilustrojmë kontabilizimin e dokumenteve sipas pikave të skemës së mësipërme. Fletë Hyrja në magazinë e produktit është dokumenti bazë për hyrjen e aktivit në inventar si produkt (llogaria 34…). për t’i përdorur si materiale të para për prodhimin e artikullit “Kontabiliteti Alpha”. Dalja nga magazina e materialeve të para “IMB” nxjerr nga magazina CD dhe materiale tjera. Për hyrjen (prodhimin) e produktit: Në kontabilitet produkti njihet kur magazinohet ose merret në dorëzim nga shitja (shih pikën 4 te skema e lëvizjes në prodhim). Pika 1. 110 . ndërsa shifra e fundit e llogarisë 3311. 71 Për punimet llogaria në proces është 332. Si kundërparti është llogaria 3311 “prodhim në proces”. iii. ndërsa për shërbimet është 333. Ky vlerësim vlen deri në verifikimin fizik të gjendjes me “Proces verbal inventari”. pra(1) tregon që është “material i parë”. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 Datë 17 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM Nr 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 Vlefta Debi 4600 4600 4600 Kredi 4600 17 / 08 Dalje “Materiale” nga magazina për prodhim Hyrje “Materiale” në prodhim për “ Alpha” Totali Sqarime: o Dalja nga magazina tregon një pakësim të llogarisë së inventarit të materialeve të para. që tregon se materialet kanë hyrë në proces prodhimi (llogaria 331) 71.

si kundërparti është llogaria 60331.) nga magazina për prodhim Ndryshim gjendje magazine Llogaria 311 60311 331 60331 Vlefta Debi Kredi 4600 4600 4600 4600 9600 9600 25/2 17 / 08 FHP 001 17 / 08 Hyrje (CD etj. Shifra e parafundit e 60331 është (3). regjistrimi i hyrjes në prodhim bëhet me FHP. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25/1 Datë 17 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM Nr 001 Datë 17 / 08 Përshkrimi i veprimit Dalje (CD etj. Nëse artikulli është Aktiv Afatgjatë (AA). prandaj përdorej llogaria 713 (në vend të 6033…). (Pra pika 1 dhe pika 2 janë dy anë të të njëjtit transaksion. Në standardet e kontabilitetit që kishim. Veprimi (ref 25/2) anulon shpenzimin që paraqet veprimi i mëparshëm (ref 25/1) i daljes së lëndës së parë nga magazina. hyrja e lëndëve në procesin e prodhimit konsiderohej si e ardhur. Ref 25/2 është regjistrimi i FHP për hyrjen e lëndës së parë “CD etj. Pika 1 dhe 2. o o Vini re ! 1. Kontabilizimi bëhet njësoj sepse në fakt është i njëjti transaksion. 111 .) në procesin e prodhimit Ndryshim gjendje në procesin e prodhimit Totali Sqarime: o Ref 25/1 i takon regjistrimit të daljes së lëndës së parë “CD etj. 2. që përdoret në vend të FDM që përdorëm më sipër (pika 1).Pika 2. prodhimi në proces dhe produkti konsiderohet si pakësim shpenzimi. Ndërsa sipas standardeve të reja.) Në përgjithësi.” në procesin e prodhimit.” nga magazina bazuar në FDM (pika 1) të cilën e konsideron si shpenzim (debitohet llogaria 60311 “ndryshim gjendje magazine materiale të para…”). duke kredituar një llogari shpenzimi (60331) me të njëjtën vleftë. sepse. prandaj është regjistruar në debi të llogarisë së shpenzimit të ndryshimit të gjendjes (603…). e njëjtë me atë të grupit përkatës të inventarit të prodhimit në proces (llogaria 331). ai trajtohet ndryshe së bashku me amortizimin (Shih te “Trajtimi kontabël i amortizimeve”). Kontabilizimi sipas skemës me ndryshim gjendje magazinë. nuk kemi shpenzim por kalim të aktivit nga një gjendje në tjetrën. Hyrja në proces prodhimi e materialeve Hyrja në procesin e prodhimit të materialeve të para është e lidhur ngushtë me daljen e tyre nga magazina ku ishin. në tërësi.

që vlerësohet me 7400 lekë.) Shpenzime blerje materialesh të para Totali Sqarime: o Me ngjyrë gri janë shënuar regjistrimet e mëparshme (Ref 25) të daljes së materialeve nga magazina dhe hyrjes së tyre në procesin e prodhimit të bërë me FDM. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 26 Datë 17 / 08 18 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM FDP Nr 001 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 3311 601 Vlefta Debi 4600 4600 4600 13800 13800 Kredi 4600 17 / 08 Dalje (CD etj.0”) që pasi kontrollohet. o Veprimi (ref 26) paraqet efektin e konsumit të materialeve (daljen nga inventari të CD etj.) në procesin e prodhimit 18 / 03 Konsumi i lëndëve (CD etj. shpesh. paketohet (CD dhe manuali) dhe vlerësohet kostua e prodhimit (12000 lekë/ paketë). përveç materialeve të para (CD etj. Pika 4. evidentohet indirekt nëpërmjet sasisë së prodhimit (FDP) dhe “Recepturës”. Dorëzimi i prodhimit Nga prodhimi del produkti i gatshëm (një paketë “Programi Alpha 7.Pika 3.) = 4600 lekë. Konsumi i lëndëve Konsumi i materialeve (CD etj.) duke kredituar llogarinë 331 dhe nga ana tjetër (meqë kjo dalje është shpenzim) duke debituar llogarinë 601 “Shpenzime blerje materialesh të para”.) në procesin e prodhimit. Regjistrimi i këtij veprimi në kontabilitet është i njëjtë edhe kur konsumi bazohet në FDL. Në këtë rast si dokument justifikues për konsumin përdoret FDP. Në koston e prodhimit. bën pjesë kostua e punës së specialistëve të “IMB”.) nga magazina për prodhim Hyrje (CD etj. 112 . dorëzohet në magazinë e cila e bën hyrje me FHM.

o Vini re! Vlefta me të cilën produkti hyn në inventar (12000 lekë) nuk është aspak e njëjtë me vleftën e konsumit të materialeve të para (4600 lekë). 11 3 . 72 Llogaritja e kostos të pagës së punonjësve për produkte të tilla (software) është në fakt shumë më komplekse sepse varet shumë nga sasia e kopjeve të shitura. 2 e 3 të skemës së prodhimit.” nga magazina për prodhim Hyrje “CD etj. përfshihen dhe shpenzime të tjera direkte dhe indirekte (shih më sipër te “Kosto e inventarit”). Në koston. o Dorëzimi i prodhimit (magazinimi) pasqyrohet (ref 4) si hyrje në magazinë duke debituar inventarin (llogarinë 34) dhe kredituar si kundërparti llogaritë e shpenzimeve (kostos) përkatëse të prodhimit: llogarinë 601 “Blerje materiale të para” për vlerën e konsumit të tyre 4600 lekë dhe llogarinë 641 “Pagat e personelit…” për vlerën e pagës dhe shpërblimeve (7400 lekë) të punonjësve të shpenzuar për atë produkt72. Materiale të para Kosto produkti. me të cilën prodhimi hyn në inventar. blerje materialesh të para 18 / 08 Hyrje produkti “Software Alpha” në magazinë Kosto produkti . page dhe shpërblime Totali Sqarime: o Me ngjyrë gri janë shënuar regjistrimet e mëparshme në pikat 1.” në proces prodhimi 18 / 08 Konsumi i lëndëve (CD etj. Me fjalë të tjera prodhimi konsiderohet si pakësim shpenzimesh (dhe jo si e ardhur që trajtohej më parë).) Shpenzim.Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 26 27 Datë 17 / 08 18 / 08 18 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM FDP FHM Nr 001 001 002 Date Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 3311 601 34 601 641 Vlefta Debi 4600 4600 4600 12000 4600 7400 Kredi 4600 17 / 08 Dalje “CD etj.

në bazë të kontratës së punës.. vështirësi pune. detyrime . në përgjithësi. Këto UX dhe MP janë dokumentet që justifikojnë shlyerjen e detyrimeve të ndërmarrjes për pagën ndaj punonjësve.. 114 . tatim mbi të ardhurat.. Ajo përdoret dhe si dokument justifikues për detyrimet e ndërmarrjes që lidhen me pagën e punonjësve. punonjësit paguhen me Urdhër Xhirime (UX) nëpërmjet bankës ose duke firmosur individualisht në mandat pagesa (MP) të veçanta. Listëpagesa e Punonjësve (LP) LP është dokumenti me anën e të cilit evidentohen detyrimet e ndërmarrjes ndaj punonjësve dhe ato ndaj shtetit (sigurimet shoqërore e shëndetësore. paaftësi të përkohshme. Si dokument i brendshëm plotësohet nga personi i ngarkuar nga ndërmarrja. .7. Me UX shlyhen dhe detyrimet ndaj shtetit. Përbërësit e Listëpagesës LP. Gjithnjë e më shpesh. përmban këto pjesë: a) paga për punën e kryer në fakt (paga bazë sipas pranisë dhe normës) b) shtesat mbi pagë (për vjetërsi... Listëpagesa është dokumenti që autorizon pagesën e punonjësve. sigurimi shoqëror e shëndetësor. shtesë funksioni. normës (kur ka normë) etj.) që lidhen me pagat e punonjësve.) d) paga neto si diferencë e “pagës me shtesat”73 me “ndalesat nga paga”.. pranisë në punë (kohëshënuesit). 73 “Paga me shtesat” – quhet dhe “paga bruto”.. VEPRIMET ME LISTËPAGESAT i.) c) ndalesat nga paga (tatimi mbi të ardhurat.

që nuk përfshihen në pikën a) dhe b) d) “Tatime”: Tatimi mbi të ardhurat. detyrime të punonjësit. shtesë funksioni.31 Gusht 2007 Punonjësi Nr Rend 1 2 3 4 5 6 7 =4+5+6 Emër Mbiemër Pag. që ndërmarrja detyrohet t’ja mbajë punonjësit për llogari të shtetit. e) “Sigurime” përmban: Sigurimet shoqërore e shëndetësore. nëse ka. vështirësi pune. që evidentohet nga raporti mjekësor.Raport Të tjera Shuma Paga me shtesat Tatime 8 Ndalesat Sigurime 9 Te tjera 10 Shuma Paga Neto 11 = 8+9+10 12 = 7 -11 1 2 3 v Totali 400000 25000 15000 440000 42500 39000 20000 101500 33800 Financieri Administratori Sqarime: a) “Pag. Raport” përmban: Pagën për paaftësinë e përkohshme në punë. b) “Pag. që zakonisht llogariten së bashku (mund të mbahen edhe veç e veç).Pune Pag. f) “Ndalesa \Të tjera”: Në të shënohen ndalesa të tjera në pagë. Pune” përmban: ”Pagën e punës” dhe shtesat për vjetërsi. vetëm pjesa që detyrohet t’i paguajë punonjësi shtetit. 11 5 Shembull Listëpagese . c) “Shtesa \Të tjera”: Në të shënohen shtesa të tjera në pagë.Ndërmarrja: IMB LISTË PAGESE Sektori:1 Periudha: 1. nëse ka.

Kjo vleftë kontabilizohet: Debi llog 641… “Shpenzime . tatime mbi të ardhurat …” 4. është shpenzim dhe detyrim i ndërmarrjes ndaj punonjësve për punën e bërë. 116 . “Kontributi i punonjësve për sigurimet shoqërore. që llogaritet në bazë të “Pagës me Shtesa“ minus “Pag. për kompensime. Raporti“ sipas udhëzimit përkatës. dëmshpërblimi).. “Tatimi (i punonjësve) mbi të ardhurat“. në kontabilitet duhet të evidentohen këto komponente kryesore: 1.. që llogaritet njësoj si “Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet ... ( Për shembull. Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet kontabilizohet: Debi llog 644… “Shpenzime . Raporti“ sipas udhëzimit përkatës..“. “Paga me shtesat“ (“Pag. huaje.. ). Pune“ + “Pag.. Ky kontribut është detyrimi i punonjësve ndaj organizatave të sigurimit (shoqëror e shëndetësor) dhe kontabilizohet: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 431… ”Sigurime shoqërore…” 5.Raport“ + “Të Tjera“). “. Këto detyrime pagese të punonjësve ndaj të tretëve (që kryhen nëpërmjet ndërmarrjes) ose detyrimet ndaj vetë ndërmarrjes kontabilizohen: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 427… ”Detyrime të kërkuara . që evidentohen më vete në listëpagesë te “Ndalesa të tjera“ (si psh shlyerje kredie.“. “Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet shoqërore. . mund të evidentohen edhe komponente të tjera. “Detyrime të tjera të punonjësve“. veç e veç.. është detyrim tatimor i punonjësve ndaj shtetit.Paga e personelit” Kredi llog 421…”Personeli paga e shpërblime…” 2. Kontabilizimi i Listëpagesës Nga listëpagesa.” Përveç këtyre... shtesa për punë jashtë orari.ii. është shpenzimi dhe detyrimi i ndërmarrjes për sigurimin e punonjësve. Tatimi mbi të ardhurat kontabilizohet: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 442…”Shteti.Kuota të sigurimeve shoqërore…” Kredi llog 431…”Sigurime shoqërore…” 3.. ndryshon vetëm përqindja e kontributit. që llogaritet po mbi bazë të “Pagës me Shtesa“ minus “Pag.

Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 28 Datë 3 / 09 Dok Justifikues Lloj LP Nr 001 Datë 1 / 09 Përshkrimi i veprimit Shpenzim.paga e shpërblime për t’u marrë”. për sektorin I të IMB (që paraqitet më sipër) përmban në total: 1) Paga me shtesat = 440’000. ndaj me këtë vleftë debitohet llogaria 641 “Shpenzime . Detyrimi gjithsej (ndërmarrje + punonjës) për sigurimin e punonjësve është 158090 lekë (119090 + 39000) ndaj me këtë vlerë kreditohet llogaria 431 ”Sigurime shoqërore…”. o Kontributi (shpenzimi) i ndërmarrjes për sigurimin e punonjësve është 119 090 lekë dhe regjistrohen në debi të llogarisë 644 “Shpenzime . o Detyrimi i punonjësve për tatimin mbi të ardhurat është 42500 lekë prandaj me 11 7 .Paga e personelit …” dhe kreditohet po me atë vlerë llogaria 421 ”Personeli . sepse këto konsiderohen si borxh që ndërmarrja i ka organizatës përkatëse të sigurimeve. 5) Ndalesa të tjera punonjësve = 20’000 lekë.Kuota të sigurimeve shoqërore…”. 2) Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet … = 119’090. 4) Tatimi i punonjësve mbi të ardhurat = 42’500. muaji Maj Personeli paga e shpërblime për t’u marrë Shpenzim.Shembull Listëpagesa e muajit gusht. paga me shtesat. o Kontributi (detyrimi) i punonjësve për sigurimet e tyre është 39000 lekë. sigurimet e punonjësve ndërmarrja Sigurimet Shoqerore e shëndetësore Tatimi punonjësve mbi të ardhurat Detyrime të tjera të punonjësve Totali Llogaria 641 421 644 431 442 427 Vlefta Debi 440000 101500 119090 158090 42500 20000 660590 660590 440000 Kredi Sqarime: o Detyrimi (shpenzimi) i ndërmarrjes për pagën e punonjësve është 440000 lekë sa paga me shtesat (paga bruto). 3) Kontributi i punonjësve për sigurimet = 39’000.

sepse këto ndërmarrja ia ka borxh shtetit. Me këtë vleftë kreditohet llogaria 427 ”Detyrime të kërkuara . sa teprica e llogarisë 421 “Personeli . o Detyrimi që i kanë punonjësit të tretëve është 20000 lekë..këtë vleftë është kredituar llogaria 442 ”Shteti – Tatime e taksa…”. o Detyrimi (ndalesat në pagë) gjithsej i punonjësve është 101500 lekë (39000 sigurimet + 42500 tatimi + 20000 detyrime të tjera) ndaj me këtë vlerë është debituar llogaria 421 ”Personeli .paga për t’u marrë”.”. sepse me këtë veprim punonjësit i paguajnë detyrimin ndërmarrjes dhe tani është ndërmarrja që u ka këtë borxh të tretëve..paga e shpërblime për t’u marrë” sepse kjo u mbahet nga paga. 118 .. o Paga neto që marrin punonjësit është 338500 lekë (440000 – 101500).

kur mund të blihet një e re shumë më lirë. Shembull zhvlerësimi 1) Një makineri. me kalimin e viteve. 75 Ky quhet “konsum moral”. 11 9 . Ç′janë zhvlerësimet ? Kontabiliteti duhet të japë një paraqitje besnike të gjendjes së pasurisë së një ndërmarrje. 2) Në treg ka dalë një makineri me teknologji të re75. ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) i. Në kontabilitet dallohen dy tipa zhvlerësimi: Amortizimi dhe Provizioni. të paktën për njërin nga të dyja: masën ose momentin. konsumohet74. 74 Ky quhet “konsum fizik” ose “zhvlerësim fizik”. më e lirë dhe më e mirë se makineria jonë. pra kur konstaton nevojën e shpenzimeve suplementare që ajo vetë duhet të përllogarisë për ripërtëritjen (apo zëvendësimin) e elementeve të aktivit të zhvlerësuar (me kusht që të mos jenë si kundërparti e ndonjë transaksioni material apo monetar të kryer). Zhvlerësimi konsiderohet: a) Amortizim nëse jemi të sigurtë për masën dhe momentin e kryerjes së shpenzimit. nuk ka më vlerën që kishte kur e blemë dhe e regjistruam në kontabilitet. Ne nuk mund ta mbajmë në bilanc makinerinë tonë me vleftën e dikurshme.8. b) Provizion nëse nuk jemi të sigurtë. Zhvlerësimi kontabilizohet atëherë kur ndërmarrja e konstaton atë. Për këtë qëllim ai merr në konsideratë edhe zhvlerësimin që mund të pësojnë disa elemente aktive të ndërmarrjes me qëllim që të respektojë parimin e sinqeritetit të llogarisë.

ii. Shpenzimet për Amortizimin
a Përcaktimi i amortizimit
Amortizimi përkufizohet si: “Konstatim kontabël i zvogëlimit të vlerës së një elementi të aktivit që rrjedh nga përdorimi, koha, ndryshimi i teknikës apo i teknologjisë dhe çdo arsye tjetër, efektet e të cilave janë të pakthyeshme“. Nga ky përkufizim del se: Llogaritja e amortizimit mbështetet mbi një konstatim dhe jo mbi një veprim apo ngjarje; ky përcaktohet pra nga vetë ndërmarrja. Amortizimi ka kuptim vetëm për elementet e Aktivit Afatgjatë (AA). Zhvlerësimi i konstatuar si amortizim është i pakthyeshëm, në të kundërt ai do të kontabilizohet si provizion. Meqenëse amortizimi përfaqëson një zvogëlim të vlerës, ai duhet konsideruar si një shpenzim për ndërmarrjen, gjë që do ta zvogëlojë rezultatin e saj. Amortizimi rrjedh nga arsye normale, pra jo të jashtëzakonshme.

b Paraqitja e amortizimit në llogaritë kontabël
o Elementet që preken nga amortizimi:
Në kontabilitet, jo të gjitha elementet e aktivit preken nga amortizimi. Së pari, koncepti i amortizimit zbatohet vetëm në disa elemente të aktivit afatgjatë (llogari të klasës 2). Edhe midis aktiveve afatgjata, vetëm disa janë të prekshme nga amortizimi; e pikërisht aktivet afatgjata materiale (AAM) dhe jomateriale (AAJ) (përjashto trojet).

o Koncepti i vlerës kontabël neto
Nga momenti kur ndërmarrja regjistron humbjen e vlerës së një elementi të aktivit të prekur nga amortizimi, ky nuk do të figurojë në llogaritë e bilancit të saj vetëm me vlerën e blerjes, por së bashku me disa përbërës: Vlerën fillestare të AA: që regjistrohet, sikurse e kemi parë, me vlerën e blerjes

120

së tij pa taksa. Amortizimin vjetor, që është vlera e zhvlerësimit të AA, e konstatuar gjatë periudhës së ushtrimit. Vleftën kontabël neto të AA: që është diferenca midis vlerës fillestare të AA dhe shumës së amortizimeve vjetore që aplikohen për këtë aktiv.

o Vlerësimi i Amortizimit
Megjithëse vlefta e amortizimit përcaktohet nga ndërmarrja, që ky vlerësim të jetë i besueshëm dhe i njëjtë për ndërmarrje të ndryshme, llogaritja e amortizimeve rregullohet me ligje fiskale ku përcaktohen: jetëgjatësia normale e përdorimit (ose normat e amortizimit) mënyra e llogaritjes së amortizimit. Ndërmarrja duhet gjithashtu të ketë, në një dokument të veçantë aneks, planet e saj të amortizimit.

c Llogaritja e amortizimit
Për të përcaktuar vleftën e amortizimit të AA, ndërmarrja mbështetet mbi dy parametra:

o Jetëgjatësia e përdorimit të AA
Amortizimi i një AA varet nga jetëgjatësia e përdorimit e parashikuar për këtë AA. Mbi bazën e jetëgjatësisë llogaritet përqindja e normës së amortizimit.

o Përqindja e amortizimit të AA
Norma e amortizimit është përqindja vjetore e zhvlerësimit që do zbatohet për AA. Përqindjet e amortizimit varen nga kohëzgjatja e përdorimit të AA. Për t’i kontrolluar dhe unifikuar këto norma, administrata fiskale përcakton normat e amortizimit vjetor të AA sipas kategorive, që jepen në tabelën e mëposhme.

121

Normat fiskale të amortizimit
Nr 1 2 3 4 5 6 7 Emërtimi i kategorisë Toka, trualli, vepra arti, metale e gurë të çmuar,… Ndërtesa tregtare, industriale, zyra Aktivet afatgjata jomateriale Pajisje informatike, software Automjete, impiante, makineri etj. Mobilje e pajisje zyre Investim i hoteleve Norma 0% 5% 15 % 25 % 20 % 20 % 40 %

o Plani i amortizimit
Duke u mbështetur në kohëzgjatjen dhe normën e amortizimit, ndërmarrja harton planin e amortizimit, për një parashikim të shpenzimit vjetor të çdo AA që i nënshtrohet amortizimit.

Plani i amortizimit ka pamjen e mëposhtme:
Viti 2001 2002 … 200n Vlera në fillim të ushtrimit Amortizimi Vjetor Shuma e Amortizimeve Vjetore Vlera neto në fund të ushtrimit

iii. Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor
Për të përcaktuar vleftën e amortizimit vjetor, ndërmarrja mund të përdorë dy metoda76:
76 Metoda : Këtu përmenden metodat që rekomandohen nga zyra e tatimeve, por ka edhe të tjera. 122

-

Metoda e amortizimit linear Metoda e amortizimit me vlerë të mbetur.

Meqenëse metoda e llogaritjes së amortizimit ndikon në vlerën e amortizimit vjetor, ajo, gjithashtu, caktohet nga legjislacioni fiskal, në varësi të llojit të AA.

a Metoda e amortizimit linear
Kjo metodë, që quhet dhe metodë e amortizimit konstant, e cakton vleftën e amortizimit vjetor të njëjtë për çdo vit, deri në fund të jetës së parashikuar të AA që amortizohet. Aktualisht, përdorimi i saj njihet nga legjislacioni fiskal në aktivet afatgjata jomateriale (AAJ) dhe në godinat (administrative e industriale) apo ndërtimet e tjera me jetëgjatësi relativisht të madhe.

o Llogaritja e amortizimit linear
Fiksohet paraprakisht kohëzgjatja n (vjet) e përdorimit të AA të amortizueshëm dhe llogaritet vlefta e amortizimit vjetor duke pjesëtuar vleftën e blerjes të AA me n. Pra: Vleftë Amort. Vjetor = (Vleftë Fillestare) / (n vjet) Përqindje Amort. = 100% / (n vjet)
Shembull: Vlefta fillestare (kosto e blerjes) = 20’000 lekë; jetëgjatësia 10 vjet. Vleftë amortizimi vjetor = 20000 /10 = 2000 lekë Përqindje amortizimi = 100% /10 = 10%

o Llogaritja e amortizimit për vitin e parë
Ndërmarrja nuk e blen AA që ditën e parë të vitit ushtrimor; në amortizimin e vitit të parë merret parasysh kohëzgjatja reale e përdorimit77 dhe jo i gjithë viti. Mënyra e llogaritjes së ditëve përcaktohet me udhëzim nga autoritetet fiskale. Përgjithësisht, amortizimi i vitit të parë llogaritet proporcionalisht me ditët e përdorimit.
77 Marrja në konsideratë e numrit të ditëve të përdorimit njihet si parimi i “prorata temporis” 123

në të cilën përqindja aplikohet mbi vleftën fillestare. Kjo metodë. Legjislacioni fiskal aktual e rekomandon këtë metodë pothuajse për të gjitha AAM e tjera përveç atyre që evidentuam më sipër te metoda lineare. llogaritja e amortizimit me vlerë të mbetur bëhet: Vleftë Amort. Viti i parë = (Amort. krahasuar me metodën e amortizimit linear. në metodën e amortizimit me vlerë të mbetur përqindja e amortizimit aplikohet mbi vlerën neto të mbetur të AA.) b Metoda e amortizimit me vlerë të mbetur Ndryshe nga metoda e amortizimit linear. Pra metoda e amortizimit me vlerë të mbetur përdoret për: 124 . vjetor) x (Koef.Vjetor = (Vlefta e Mbetur) x (Përqindje Amort.) Shënim: Vitin e parë si vleftë e mbetur është vlefta e blerjes. llogaritet koeficienti e përdorimit të vitit të parë: Koef. Përqindje amortizimi = 100% /10 = 10% Viti I Vleftë amort. viti II = 10% * 18000 = 1800 lekë Vleftë e mbetur = 20000 – 2000 – 1800 = 16200 lekë Vleftë amort. ka si rrjedhojë uljen e shpenzimeve të amortizimit të ndërmarrjes gjatë viteve të mëvonshme. Shembull: Vlefta e blerjes = 20’000 lekë.) .Për këtë. viti III = 10% * 16200 = 1620 lekë Edhe në këtë metodë aplikohet parimi i kohëzgjatjes reale të përdorimit në llogaritjen e përdorimit në vitin e parë si në rastin e metodës lineare.) Vleftë e Mbetur = (Vleftë fillest. jetëgjatësia 10 vjet. Vleftë e mbetur = 20000 – 2000 = 18000 lekë Vleftë amort. = 10% * 20000 = 2000 lekë. Pra. = (ditë përdorimi) / (ditë gjithsej viti) Amort.∑ (Vleftë Amort.

v. për të cilin koha e shlyerjes ose shuma janë të pasigurta. makineri. Regjistrimi i amortizimit do prekë pra një llogari të klasës 2 (sepse zvogëlimi i një elementi të aktivit ka të bëjë me AA) dhe një llogari të klasës 6 (llogari shpenzimesh).. 125 . amortizimet do të regjistrohen: Debi llog. që vetë ndërmarrja ka marrë në veprimtarinë e saj nëpërmjet deklaratave specifike dhe nuk ka gjasa që ajo të mos e mbajë atë. në një farë kuptimi. Kredi llog. Njësia ekonomike do të njohë një provizion në bilanc kur: a) ka një detyrim ligjor ose konstruktiv78 si rezultat i ngjarjeve që kanë ndodhur para bilancit. regjistrimi i një amortizimi pasqyron një varfërim të ndërmarrjes dhe konstatimin në llogaritë e saj të një shpenzimi shtesë që e ul rezultatin e ushtrimit.) Shënim: Përllogaritjet dhe veprimet që lidhen me amortizimin ilustrohen te pika 9 “Ushtrim Amortizimi”.: “Amortizimi i aktiveve afatgjata” që ndahet në të njëjtën mënyrë si llogaritë përkatëse të klasës 2. (Për shembull. iv. pajisje.- Instalime teknike. po të amortizojmë një AAM të regjistruar në llogarinë 213 do të përdorim llogarinë 2813. b) për shlyerjen e detyrimit do të nevojitet një dalje (pakësim) e burimeve. 28. instrumente e vegla pune Mjete transporti Mobilje e orendi Godinat industriale me konstruksion të lehtë etj. Trajtimi Kontabël i Amortizimeve Sikurse e kemi parë. Trajtimi Kontabël i Provizioneve Provizioni është një detyrim aktual. detyrim moral. 681: “Shpenzime amortizimi të aktiveve afatgjata” për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë amortizim. Skematikisht. 78 Detyrim konstruktiv = Nuk është detyrim ligjor por..

) - b) Provizione që rrjedhin nga detyrime konstruktive (morale) - Në ndryshim nga amortizimet. Provizion i Aktiveve Afatgjata (AA) Regjistrimi i provizionit të AA (psh Tituj Financiarë) duhet të pasqyrojë rëndimin e shpenzimeve financiare të ndërmarrjes dhe duhet të zvogëlojë vleftën e AA (Financiare). Mosrespektimi i ligjit për taksat bën që Drejtoria e Tatimeve dhe Doganave të kërkojë pagesat e tatimeve shtesë ose gjobave (pavarësisht nëse kjo mund të jetë në proces ankimor). (Për këtë ndërmarrja krijon një provizion në bilanc për kostot e parashikuara. Rasti 1. nëse klienti nuk është i kënaqur me to ndonëse nuk ka detyrim ligjor për ta bërë këtë. Shembuj provizionesh: a) Provizione që rrjedhin nga detyrime ligjore: Shkelja e një kontrate noteriale në bazë të së cilës duhet të paguajë një dëmshpërblim. Ndërmarrja ka deklaruar se do të riblejë produktet e saj të shitura brenda dy muajsh. Skematikisht. Kredi llog 296: “Shuma të parashikuara për zhvlerësimin e AAF”. që ndahet në nënllogari në të njëjtën mënyrë si dhe llogaritë përkatëse të klasës 2. prandaj edhe trajtimi kontabël i provizioneve do të ndryshojë sipas tipit të aktivit. (në analogji me amortizimet 28… ) Shembull: Provizioni i një Titulli Financiar vlerësohet 10000 lekë.c) mund të bëhet një vlerësim relativisht i saktë i shumës së detyrimit. në lidhje me riblerjen e mallrave. regjistrimi bëhet si vijon: Debi llog 686: “Provizione për zhvlerësimin e AAF”. 126 . provizionet nuk aplikohen vetëm për aktivet afatgjata por edhe për aktive të tjera. Hyrja në fuqi e një ligji për mjedisin. sipas të cilit kërkohet që ndërmarrja të likuidojë ose kompensojë për ndotje të caktuara. për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion dhe faktin që ky është i lidhur me një aktiv financiar të bilancit.

për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion. 683 ”Shuma . Rasti 3. elementet e aktivit të provizionuara të bilancit janë llogari të klasës 3 (Inventarët). 127 . Provizion i stoqeve79 Regjistrimi i provizionit për inventarët (p..Regjistrimi në ditar: Ref X+1 Datë Dok Justifikues Lloj FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Shpenzime për provizione të titujve financiare Provizione për titujt e pjesëmarrjes Totali Llogaria 686… 296… Vlefta Debi 10000 10000 10000 10000 Kredi Rasti 2. Kredi llog. provizionet në këtë rast regjistrohen sipas skemës: Debi llog. për zhvlerësimin e aktiveve qarkulluese”. Më saktë. (Shembull: për stoqet e lëndëve të para të regjistruara në llogarinë 31 përdoret llogaria 391). 79 Stoqe = Gjendje inventari qarkullues dhe prodhimi në proces..sh: materiale të para) është ekzaktësisht i njëjtë me atë të AA. veçse në këtë rast. 39..: “Shuma të parashikuara për zhvlerësime të inventarëve” që ndahet në të njëjtën mënyrë si llogaritë përkatëse të klasës 3.. Provizione të kredive të klientëve Këtu veprohet në dy etapa: fillimisht konstatohet statusi i kredisë përkatëse klient (që në kontabilitet quhet kredi e dyshimtë ose në proces gjyqësor) më tej regjistrohet provizioni që i përgjigjet humbjes së mundshme të vlerës së kredisë.

128 . për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion dhe faktin që ky është i lidhur me aktivin financiar të bilancit. 80 Kjo llogari duhet shtuar në PKP. njësoj si për provizionet e tjera.. 491: “Provizione për zhvlerësim të llogarive klientë”. Kredi llog. nga llogaria 411 “klientë” në llogarinë 416 “Kredi të dyshimta /në proces gjyqësor”. o Në veprimin e dytë (ref 16) regjistrohet provizioni që rrjedh nga vlefta e kredisë së dyshimtë.Shembull: Provizioni i një kredie klienti: 800 lekë Regjistrimi në ditar: Ref X+3 X+ 4 Datë Dok Justifikues Lloj FA FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Kredi e dyshimtë ose në proces gjyqësor Klienti (kalim si klient i dyshimtë ) Shuma parashikuar zhvlerësim për klientët Provizione të parashikuara për klientët Totali Llogaria 416 411 491 684 Vlefta Debi 800 800 800 800 1600 1600 Kredi Sqarim: o Veprimi i parë (ref x+3) pasqyron ndryshimin e statusit të kredisë.. për provizione të klientëve”. Vetëm provizioni regjistrohet në: Debi llog. 68480: “Shuma .

Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit Në momentin e krijimit. 601 604 641 Të Ardhura Vlefta Llog.9. të regjistruar në llogarinë 213. 129 . ndërmarrja “IMB” regjistroi disa transaksione që pasqyrohen në bilanc dhe në llogarinë e rezultatit si vijon: Bilanci Aktivi 213 411 512 Makineri Klient Bankë 150000 18500 242500 101 120 164 401 Kapitali Rezultati Hua Furnitor Pasivi 100000 11000 250000 50000 Total i Aktivit 411000 Total i Pasivit 411000 Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve Shpenzime Llog. 50000 10000 7500 701 Emërtimi Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Fitimi Emërtimi Shitje produkt i gatshëm Vlefta 78500 11000 Total 78500 Total 78500 Ndërmarrja konstaton se disponon një aktiv afatgjatë (AA). Drejtuesi ju kërkon të paraqitni tabelat e ndryshme të amortizimit të këtij AA sipas metodave të ndryshme që propozon plani kontabël. Ndërmarrja e ka përftuar AA më 1 korrik dhe e përdor këtë deri sot. që mund t’ia nënshtrojë amortizimit. në procesin e prodhimit. USHTRIM AMORTIZIMI i.

ii. Kësaj përqindje i korrespondon kohëzgjatja 10 vjet sepse (100 %) / (10%) = 10 Vlera e amortizimit vjetor normal llogaritet sipas formulës: Amortizimi Vjetor normal = “Vlera kontabël” x “Përqindje amortiz” = = 150000 x 10 % = 15000 lekë (në vit) Me këtë vlerë mund të ndërtojmë planin e amortizimit të makinerisë çdo vit.5) 81. administrata fiskale ka nxjerrë udhëzim të veçantë. Rasti i amortizimit linear a) Përcaktimi i tabelës së amortizimit Duhen marrë parasysh elementet e mëposhtme: . pra afërsisht gjysmë viti (181 / 365 ≈ 0. Përqindja e amortizimit 10% jepet. Nga kjo rrjedh që amortizimi i makinerisë nuk do të zbatohet më për 10 vjet por për një periudhë prej 11 vjetësh. 2.Vlefta kontabël: 150000 . Zgjidhje Ushtrim Amortizimi 1.Përqindja e amortizimit: 10 % Sqarime: 1.5 = 7500 lekë. kështu që amortizimi vjetor për vitin e parë rezulton: Amortizimi vjetor (viti Irë) = 15000 x 0. sipas klasifikimit. nëse nuk do të merrnim në konsideratë faktin që ndërmarrja “IMB” fillon ta përdorë makinerinë më 1 korrik të vitit rrjedhës. nga Administrata Fiskale. korrik . Mirëpo IMB e përdor makinerinë vetëm për 6 muaj. 130 .dhjetor të vitit të parë. meqenëse vitin e parë u mor vetëm gjysma e vlerës së amortizimit vjetor normal. 81 Për mënyrën e llogaritjes së këtij koeficienti.

është zero. pra 150000. gjatë të cilave ndërmarrja aplikon amortizimin. në rastin tonë 15000 – 7500 = 7500.Plani i Amortizimit Linear Viti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Vlera në fillim të ushtrimit 150000 142500 127500 112500 97500 82500 67500 52500 37500 22500 7500 Amortizimi Vjetor 7500 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 7500 Amortizimi i Akumuluar 7500 22500 37500 52500 67500 82500 97500 112500 127500 142500 150000 Vlera në fund të ushtrimit 142500 127500 112500 97500 82500 67500 52500 37500 22500 7500 0 Sqarime: o Vlera kontabël në fillim të ushtrimit është e barabartë me vlerën e regjistrimit të AA. b) Regjistrimi i amortizimit vitin e parë Në fund të vitit të parë ushtrimor “IMB”. AA amortizohet gjithsej me një vlerë të barabartë me vlerën e regjistrimit (150000). sa është jetëgjatësia. me përjashtim të vitit të parë dhe të fundit. sipas planit të amortizimit të makinerisë. o Amortizimi vjetor në vitin e fundit është i barabartë me vlerën e amortizimit vjetor normal minus amortizimin vjetor të vitit të parë. o Vlera kontabël neto në fund të viteve të përdorimit. duhet të regjistrojë në llogaritë e saj shkrimin që vijon: 131 . o Amortizimi Vjetor është i njëjtë çdo vit. o Në fund të periudhës të përdorimit. nga fakti i fillimit të amortizimit në mes të vitit dhe jo që në fillim të tij. o Tabela e planit të amortizimit përmban 11 vjet dhe jo 10.

prandaj me këtë vlerë është debituar llogaria e shpenzimeve 6813 “Shpenzim amortizimi për AAM” dhe është kredituar kundërpartia e saj llogaria 2813 “Amortizim i akumuluar për makineri. si amortizimi në vitin e parë. 681 – kredi llog. vetëm se vlera mund të jetë e ndryshme.. b) bilancin e ndërmarrjes. Llogaria e Rezultatit Shpenzime Llog.. kontabilizohen edhe amortizimet në vitet e tjera.” o Në të njëjtën mënyrë82.Regjistrimi në ditar: Ref X+ 5 Datë Dok Justifikues Lloj FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Shpenzim për amortizim makinerie Amortizim i akumuluar për makinerinë Totali Llogaria 6813 2813 Vlefta Debi 7500 7500 7500 7500 Kredi Sqarime: o Vlera e amortizimit sipas planit për vitin e parë rezulton 7500 lekë..).. c) Efekti mbi situatën pasurore të ndërmarrjes Regjistrimi i këtij veprimi do të ketë efekte mbi: a) llogarinë e rezultatit. 28. 28). sepse ndryshon rezultati i ushtrimit (llog. sepse ka lëvizje në një llogari të klasës 6. 601 604 641 6811 Të Ardhura Vlefta 50000 10000 7500 7500 3500 Emërtimi Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Shpenzim për amortizim Fitimi Llog. Emërtimi Vlefta 78500 701 Shitje produkt i gatshëm Total 78500 Total 78500 82 Në të njëjtën mënyrë: Dmth sipas të njëjtës skemë (debi llog. 132 . 121) si dhe amortizimi i akumuluar i aktivit afatgjatë (llog.

o Totali i bilancit83 të ndërmarrjes del i ulur me një vleftë të njëjtë me vleftën amortizimit vjetor të regjistruar për makinerinë (pra 7500 lekë). o Amortizimi i paraqitur në kredi të llogarisë 2813 paraqitet në anën e aktivit në kllapa (7500) që do të thotë se duhet zbritur (marrë me minus). në 3500 lekë.Bilanci Aktivi 213 Makineri 2813 Amortizim makinerie (-) 411 Klient 512 Bankë 150000 (7500) 18500 242500 101 Kapitali 120 Rezultati 164 Hua 401 Furnitor Pasivi 100000 3500 250000 50000 Total i Aktivit 403500 Total i Pasivit 403500 Konstatime: o Regjistrimi i një shpenzimi shtesë në llogaritë e ndërmarrjes sjell zvogëlimin e fitimit nga 11000 lekë. Këto quhen me një emër të përbashkët “Totali i bilancit”. që ishte para regjistrimit të amortizimit. Paraqitja e bilancit nxjerr në pah tani zhvlerësimin e aktivit afatgjatë meqenëse vlera neto e makinerisë del me 142500 (= 150000 – 7500). 133 . 7500 0 0 Emërtim Makineri Klient Banka Vlera Bruto 150000 18500 242500 Vlera Neto 142500 18500 242500 Llogaria Nr 101 120 164 401 Emërtimi Kapital Rezultat Hua furnitor Vlefta 100000 3500 250000 50000 Total Aktiv 411000 7500 403500 Total Pasiv 403500 83 Tatali i bilancit: “Totali i Aktivit” të bilancit është gjithnjë i barabartë me “Totalin e Pasivit” të bilancit. o Totali i pasivit të bilancit është i barabartë me totalin e aktivit neto të bilancit (pra 403500). Përveç paraqitjes së mësipërme përdoret edhe një formë tjetër e paraqitjes së bilancit: Bilanci Aktivi Llogaria Nr 213 411 512 Pasivi Amort.

2 74269. ndërsa.0 11542.5 10388.5 93494.9 Amortizimi i Akumuluar 7500 21750.6 32599. 10% /2 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% Amortizimi Vjetor 7500 14250.0 109753. me metodën e vlerës së mbetur.0 128250.7 4471.4 49686. teorikisht.0 115425.6 32599.0 103882.3 105282. por mbi vlerën e mbetur të saj në fillim të periudhës ushtrimore (vitit ushtrimor).3 68157.4 94792.2 36221.5 Vlera në fund të ushtrimit 142500. vitin e parë.4 117400.0 6815.0 142500. praktikisht.8 75730. amortizimi ndalon se përllogarituri kur AA del (jashtë përdorimit ose shitet).5 93494. Rasti i amortizimit me vlerë të mbetur a) Përcaktimi i tabelës së amortizimit Le të llogarisim tani amortizimin e së njëjtës makineri.9 2933.0 115425.2 3259.3 68157. kështu që amortizimi vjetor për vitin e parë rezulton i njëjtë me të dyja metodat.7 44718.7 4968. Me këtë metodë.7 88658.7 81842. Edhe me këtë metodë.8 4024.0 40246.8 113778. me të njëjtat vlera të parametrave: Vlefta kontabël: 150000 Përqindja e amortizimit: 10 % Thelbi i ndryshimit të kësaj metode konsiston në faktin se.6 55207. AA mund të përdoret për një pafundësi vitesh.6 55207.3 9349.3 61341.5 134 .5 % Amort.0 12825.2.7 44718.4 29339.0 128250.7 6134.4 29339.3 61341. (në rastin tonë vitin e parë AA përdoret vetëm gjysmë viti). Ndryshimi fillon pas vitit të parë e konkretisht: Plani i Amortizimit me Vlerë të Mbetur Viti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Vlera në fillim të ushtrimit 150000.6 100313.5 26405.2 5520.2 36221.8 75730.0 103882.5 7573.6 3622.3 84144.0 46117.5 56505. përqindja e amortizimit nuk aplikohet mbi vlerën fillestare të blerjes së AA.5 123594.4 49686.8 65855.6 120660.3 84144.4 8414.0 40246. merret në konsideratë koha e përdorimit.0 34575.

Edhe këtu merret në konsideratë koha e përdorimit.5) që nuk është e barabartë me vlerën e regjistrimit (150000) dhe vlera kontabël neto nuk është zero si në rastin e amortizimit linear. Shënim: Regjistrimi i amortizimit për vitin e parë dhe ndikimi mbi gjendjen pasurore të ndërmarrjes janë të njëjta si në rastin e amortizimit linear. në vitin e fundit të përdorimit. AA amorizohet gjithsej me një vleftë (123594. ndërsa në vitet që pasojnë amortizimi vjetor me vlerë të mbetur bëhet gjithnjë e më i vogël në krahasim me amortizimin vjetor linear. Kështu që.Sqarime: o Përqindja e amortizimit linear është e njëjtë 10% për çdo vit.5 = 7500) o Në shembullin e mësipërm amortizimi është ndërprerë sepse është supozuar se AA del jashtë përdorimit në vitin 17. o Vitin e parë amortizimi është i njëjtë si te metoda lineare. (Pra: 150000 x 10% x 0. 135 . por vlera e amortizimit vjetor nuk është e njëjtë sepse ajo aplikohet mbi vlerën e mbetur që zvogëlohet nga viti në vit. deri para daljes jashtë përdorimit.

Duhet evidentuar. Regjistrimi në Ditar Veprimi në ditar ndahet në dy pjesë: a) regjistrohet e ardhura nga shitja e AA. nuk është i ngjashëm me një veprim të zakonshëm të daljes nga magazina të mallrave apo produkteve të ndërmarrjes. ndikimi e këtyre veprimeve të veçanta në llogarinë e rezultatit. Veprimi i daljes së AA.10. që ndodh shpesh. këto veprime dalje. në aspektin kontabël. duhen konstatuar. i. për vetë ecurinë normale të ndërmarrjes. Dalja e AA nga inventari sjell zvogëlim të pasurisë (klasa 2). përfshirjen e amortizimeve eventuale në vlerën e AA të dalë. Në regjistrimin e veprimeve të daljeve duhen marrë parasysh tri elemente: Çmimi i daljes së AA pa taksa TVSH-ja Vlera kontabël e AA së bërë dalje (vlera pa taksa e blerjes). Në aspektin kontabël. 136 . të ardhurat eventuale të shitjes. meqenëse sjellin ndryshime në pasurinë e ndërmarrjes. ta nxjerrë atë jashtë përdorimit për ta zëvendësuar ose nëse nuk i duhet më. daljet e AA që i janë nënshtruar amortizimit dallohen nga daljet e atyre që nuk i janë nënshtruar amortizimit. efektin e kësaj dalje mbi llogarinë e rezultatit. Ajo mund ta shesë një AA. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA Regjistrimi i daljeve të aktiveve afatgjata (AA) përmban: daljen (fizike) nga inventari i pasurisë së ndërmarrjes. gjithashtu. Në aspektin kontabël. ndërsa të ardhurat nga shitja (nëse ka) paraqiten në një llogari të grupit 75 “Të ardhura të tjera “. DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA Gjatë veprimtarisë së saj ndodh që ndërmarrja në përgjithësi të humbasë zotërimin mbi një element të pasurisë së saj. ii.

konsiderohet si një shpenzim i ndërmarrjes. Regjistrimi në Ditar Ref X+6 Datë Dok Justifikues Lloj FS Nr Datë Përshkrimi i veprimit Të Ardhura nga shitja e AA TVSH e mbledhshme Llogaria Bankare derdhur nga Klienti X Totali Llogaria 752 4457 512 Vlefta Debi Kredi 140000 28000 168000 168000 168000 Sqarim: o Regjistrimi i të ardhurave nga shitja e AA ngjan me shitjen e mallit. vetëm se ndryshon llogaria e të ardhurave nga 705 në 752. por me vlerën e saj kontabël neto. Dalja duhet të marrë parasysh faktin që ndërmarrja ka aplikuar amortizime mbi AA që del. gjë që përgjithësisht i referohet faturës së shitjes. jo me vlerën e blerjes. b Regjistrimi i daljes së AA nga inventari Veprimi i dytë paraqet daljen (heqjen) e vlerës së AA nga inventari. Regjistrimi zakonisht i referohet Fletë Daljes nga magazina apo Proces Verbalit përkatës të daljes jashtë përdorimit. në aspektin kontabël. 137 . a Regjistrimi i të ardhurës nga shitja e AA Veprimi i parë i regjistrimit të të ardhurës kryhet vetëm nëse kemi shitje (dmth të ardhura nga dalja e AA).b) regjistrohet dalja e AA nga pasuria e ndërmarrjes84. Ndërmarrja duhet ta llogarisë amortizimin deri ditën e fundit kur AA është pjesë e pasurisë 84 Dmth dalja nga inventari i ndërmarrjes. gjë që do të thotë se kontabilizimi në pasurinë e ndërmarrjes të AA duhet bërë. Ky veprim trajtohet në mënyrë të ngjashme me Shitjet. Kjo heqje. Për ilustrim është supozuar që AA shitet 168000 lekë me TVSH me arkëtim direkt.

së saj. Pra është e nevojshme të bëhet regjistrimi për amortizim shtesë, midis datës së amortizimit të kryer dhe datës së daljes së AA nga pasuria e ndërmarrjes. Duke ia shtuar këtë amortizim shtesë, amortizimit të akumuluar ekzistues dhe duke ja zbritur këtë vlerës së blerjes, përcaktohet vlera kontabël neto e AA në ditën e daljes së saj nga pasuria e ndërmarrjes. Në hapin tjetër regjistrohet vetë dalja e AA nga inventari. Në regjistrimin, e kësaj dalje ndërmarrja merr parasysh tërësinë e amortizimeve të kaluara të AA (dmth gjithë amortizimin e akumuluar që i përket atij AA). Veprimi prek këto tri llogari: 1) Inventari i AA (llogaritë e grupit 20 - 26) 2) Amortizimi i akumuluar i AA (llogaritë e grupit 28) 3) Vlera kontabël e AA (llogaritë 652, 662). Le të supozojmë se makinerinë e shitëm në mes të vitit të dytë (1 korrik 2007). Në vitin e parë e kemi amortizuar (ref 1) me 7500 lekë (gjysmë viti). Meqë ai del në mes të vitit të dytë duhet të llogarisim amortizimin shtesë deri në datën e daljes të AA që është 7125 lekë ( =14250/2) sipas planit të amortizimit me vlerë të mbetur.

Regjistrimi në Ditar
Ref
2

Datë

Dok Justifikues Lloj
FS

Nr

Datë

Përshkrimi i veprimit
Të Ardhura nga shitja e AA TVSH e mbledhshme Llogaria Bankare derdhur nga Klienti X

Llogaria
752 4457 512 2815 6811 215 2815 652

Vlefta Debi Kredi
140000 28000 168000 7125 7125 150000 14625 135375 325125 325125

3 4

FA FD

Kompletim i Amortizimit deri në dalje së AA Shpenzim amortizimi Çregjistrimi nga inventari i AA Amortizimi i akumuluar i AA Vlera kontabël e AA të shitura Totali

Sqarime:
o Në regjistrimin e mësipërm me ngjyrë gri (ref 2) është paraqitur veprimi i parë, regjistrimi i shitjes që bazohet në faturën e shitjes.
138

o Në regjistrimin e dytë (ref 3) është paraqitur amortizimi shtesë deri në dalje të AAM 7125 lekë (që bazohet me Fletë Amortizimi). o Në regjistrimin e tretë (ref 4) bëhet dalja (heqja) nga inventari, duke debituar llogarinë e inventarit 215 me vlerën fillestare 150000 (kosto e blerjes); kredituar llogarinë 2815 me vlerën e amotizimit të akumuluar gjithsej deri në datën e daljes 14625 (= 7500 + 7125) lekë. o Diferenca mes vlerës fillestare dhe amortizimit të akumuluar 135375 (= 150000 – 14625) lekë, që përbën vlerën kontabël të makinerisë dhe përfaqëson shpenzimin nga dalja, regjistrohet në debi të llogarisë 652.

c Ndikimi në Pasurinë e Ndërmarrjes
Nga këto regjistrime rrjedh se nga dalja e AA, efektet janë edhe në llogaritë e Bilancit edhe në llogaritë e rezultatit.

Përsa i takon bilancit:
Dalja e AA pasqyrohet si zvogëlim me vlerë sa diferenca e vlerës së hyrjes minus vlerën e amortizimit të tij (që të dyja janë llogari e klasës 2) dhe nga rritja e llogarisë së likuiditeteve me vlerën e shitjes së tij (llogari e klasës 5).

Përsa i takon llogarisë rezultat:
Veprimi i daljes do të varet nga vleftat e regjistruara në llogaritë 752 (të ardhurat nga shitja e AA) dhe 652 (vlefta kontabël e AA të dala). Nëse të ardhurat pa taksa (në llogarinë 752) janë më të mëdha se vlera kontabël neto e AA (në llogarinë 652), atëherë ndërmarrja do të ketë fitim nga shitja e tij. Në të kundërt, nëse të ardhurat e daljes së AA pa taksat janë më të vogla se vlefta kontabël neto e regjistrimit të AA, atëherë ndërmarrja do ketë humbje nga kjo shitje (apo dalje).

139

PJESA E DYTË
N J O H U R I PËR ANAL I Z ËN F I NANCI ARE

Për të ardhmen. që përmirësojnë gjendjen e saj në të ardhmen. Analiza mbështetet mbi disa kritere të pranuara si të afta për të gjykuar për gjendjen financiare të ndërmarrjes. HYRJE Analiza financiare ka për qëllim të studiojë pikat e forta dhe të dobëta të një ndërmarrjeje duke u mbështetur në elemente të ndryshme të natyrës kontabël dhe financiare. Analiza e llogarisë së rezultatit2 të ndërmarrjes. Analiza e elementeve përfaqësues të ndërmarrjes. duke vlerësuar nevojat për financime të reja që lindin nga një strategji zgjerimi. si fotografi e pasurisë së ndërmarrjes në një çast të dhënë. ii. iii. Përcaktimi i një diagnostike1 të gjendjes së tanishme të ndërmarrjes. për të matur kapacitetin e saj. duke u nisur nga përpunimi i dokumenteve të ndryshme. gjithashtu. të vlerësojë prirjen e veprimtarisë. për të përcaktuar masat. 142 . Përpunimi i masave që duhen marrë për të përmirësuar gjendjen e ndërmarrjes në të ardhmen. që paraqitet në formën e “Pasqyrës së të Ardhurave dhe Shpenzimeve (PASH)”. që mundëson vlerësimin paraprak të nevojave për financim në të ardhmen të ndërmarrjes (bilanci dhe llogaritë e rezultatit parashikues dhe plani i financimit të investimeve në të ardhmen). Për rrjedhim. 1 Diagnostike – term i huajtur nga mjekësia. Studimi ndjek tri etapa të njëpasnjëshme: i. Analiza dinamike. për të gjeneruar burime financiare nga veprimtaria e saj. analiza financiare synon.I. 2 Llogaria e rezultatit – quhet dhe “llogaria e fitim/humbje” ose llogaria e të ardhurave dhe shpenzimeve. Kjo përqasje bëhet në dy këndvështrime: Vlerësohet mundësia e ndërmarrjes për të shlyer borxhet në afat Matet kapacieteti i ndërmarjes për të realizuar fitime në varësi të burimeve njerëzore dhe financiare që përdoren në operacionet e biznesit. Pra. analiza financiare mbështetet në analizën e gjendjes së kaluar të një ndërmarrjeje. përdoret në kuptimin e analizimit të gjendjes për të njohur saktë “shëndetin” e ndërmarrjes. analiza financiare mbështetet në tri elemente: o o o Vlerësimi i situatës aktuale të një ndërmarrjeje duke u nisur nga studimi i bilancit të saj.

..................... llogaritja dhe interpretimi i tyre. 144 Produkti i Ndërmarrjes . I ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT 1 2 3 4 5 6 7 PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE Treguesit e Ndërmjetem të Menaxhimit .... treguesit e tij...... 149 Koncepti i Vlerës së Shtuar ............. Tregohet ç’është rentabiliteti....... për të cilët jepet kuptimi dhe mënyra e llogaritjes së tyre....... 156 Fitimi i Ushtrimit ............ 161 KAPITULLI I Analiza e llogarisë së rezultatit ......... evidentohen prej saj treguesit kryesorë të menaxhimit........... 152 Teprica Bruto e Shfrytëzimit............ 158 Matja e Rentabilitetit ........ 154 Fitimi i Shfrytëzimit .........Kapitulli I Analizohet “Llogaria e Rezultatit”.....

I. ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT Llogaria e rezultatit mundëson matjen e kapacitetit të një ndërmarrjeje për të realizuar fitime gjatë një intervali të caktuar kohe. 144 . c) Aktiviteti i jashtëzakonshëm përmban të ardhura dhe shpenzime të lidhura me elemente të pavarura nga ndërmarrja dhe që shkaktohen nga situata të jashtëzakonshme (jo të vazhdueshme apo të paparashikuara). Për të bërë një diagnostikë të përshtatshme. Kjo analizë e llogarisë së rezultatit fillon me “Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit”3 (TNM) që do të analizojmë në vijim. analizën e elementeve që kanë ndikuar në arritjen e këtij rezultati. 3 Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit – quhen dhe Treguesit e Ndërmjetëm të Drejtimit. duke i ndarë ata sipas aktiviteteve: a) Aktiviteti i shfrytëzimit përmban të ardhura dhe shpenzime që janë drejtpërdrejt të lidhur me funksionin e aktivitetit të ndërmarrjes. duhen analizuar faktorët që janë në origjinë të përcaktimit të llogarisë së rezultatit. Ajo llogarit tërësinë e të ardhurave dhe shpenzimeve të regjistruara nga ndërmarrja gjatë kësaj periudhe dhe nëpërmjet diferencës së tyre përcakton rezultatin e ndërmarrjes: “Rezultat ndërmarrje” = “Total të ardhura” – “Total shpenzime” Analiza e thjeshtë e llogarisë së rezultatit nuk mundëson përcaktimin e një diagnostike të saktë të gjendjes së ndërmarrjes sepse ajo nuk mjafton për identifikimin. b) Aktiviteti financiar përmban të ardhura dhe shpenzime që janë të lidhur me politikën e investimeve apo me politikën e financimit të ndërmarrjes.

sqarohet në vijim (2. llogaritet nga diferenca midis “Të ardhurave nga shitjet e mallrave“ me “Koston e blerjes së tyre“. Marzhi Tregtar (MT) Marzhi Tregtar (MT) është treguesi që mat efektin tregtar të menaxhimit të ndërmarrjes. t’i komentojmë ata.) 145 . Prodhimi i Ushtrimit4 (PU) Është treguesi që evidenton nivelin e prodhimit të ndërmarrjes. i. (i) MT = AMS – KM Ku: MT = Marzhi Tregtar AMS = të Ardhurat nga Mallrat e Shitura KM = Kosto e blerjes së Mallrave të shitura ii. (ii) PU = APS ± APM + APA Ku: PU = Prodhim i Ushtrimit APS = të Ardhura nga Prodhimi i Shitur 4 Prodhimi i Ushtrimit – është shkurtim i emërtimit “Prodhimi i ndërmarrjes gjatë vitit ushtrimor”. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit (TNM) përbëjnë shkallën e parë të zbërthimit të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes drejt një diagnostikimi financiar analitik.1. Le ti rendisim TNM të shprehur në mënyre skematike dhe pas kësaj. Prodhimi i Ndërmarrjes. si aktiv afatgjatë). prodhimin e mbajtur nga ndërmarrja për ta përdorur për nevojat e veta. llogaritet si shumë e “Prodhimit të shitur“ me “Prodhimin e magazinuar“ dhe me “Prodhimin e aktiveve afatgjata“ (dmth.

6 Teprica Bruto – quhet dhe “Marzhi Bruto” ose “Rezultati i veprimtarisë kryesore” por nuk duhet ngatëruar me “Rezultatin e Shfrytëzimit” 146 .APM = (të Ardhura)5 nga Prodhimi i Magazinuar APA = (të Ardhura) nga Prodhimi i Aktiveve Afatgjata iii. shërbime e të tjera të bëra gjatë ushtrimit me prejardhje nga të tretët. gjendje që. nëse shitet. për nevoja të prodhimit). taksat dhe të ngjashme“ si dhe “Shpenzimet për personelin“: (iv) TB = VS + AG – SST . Teprica Bruto6 (TB) Teprica bruto e aktivitetit të shfrytëzimit (TB) llogaritet si shumë e “Vlerës së Shtuar“ me “Grandet dhe subvencionet për Shrytëzim“ nga e cila zbriten: “Tatimet. Shteti për Tatime. (iii) VS = MT + PU – KP Ku: VS = Vlera e Shtuar e Ndërmarrjes MT = Marzhi Tregtar KP = Konsumi i Prodhimit e të tjera me prejadhje nga të Tretët iv. Ajo llogaritet si diferencë ndërmjet “Prodhimit të ushtrimit“ me “Konsumin e prodhimit“ (blerjet për lëndë. si dhe duke i shtuar kësaj diference “Marzhit tregtar“ (si përfaqësues i “prodhimit“ të veprimtarisë tregtare).SP Ku: TB = Teprica Bruto e shfrytëzimit AG = Të Ardhura nga Grandet dhe Subvencione të Shfrytëzimit SST = Shpenzime. taksa e të ngjashme SP = Shpenzime për Personelin 5 (të Ardhura) – është vënë në kllapa sepse në fakt është ndryshimi i gjendjes në magazinë të prodhimit. Vlera e Shtuar (VS) VS shpreh kontributin e ndërmarrjes në shtimin e produktit shoqëror nëpërmjet prodhimit apo fitimit. do të sillte të ardhura. materiale.

v. llogaritet si shumë e “Fitimit të shfrytëzimit“ me “Rezultatin financiar“7. 147 . ku vetë rezultati financiar llogaritet si diferencë e “të ardhurave financiare“ me “shpenzimet financiare“: (vi) FpT = FSh + FF Ku: FpT = Rezultati (Fitimi) përpara Tatimit FF = Rezultati (Fitimi) Financiar = të Ardhura Financiare – Shpenzime Financiare (FF = AF – SF) vii. Rezultati i Ushtrimit (FU) Rezultati i ushtrimit quhet dhe “Fitimi i Ushtrimit“ (FU) dhe llogaritet si shumë e “Rezultatit përpara tatimeve“ me “Rezultatin e jashtëzakonshëm“ (të ardhurat e jashtëzakonshme – shpenzimet e jashtëzakonshme) duke i zbritur kësaj shume “Tatimin mbi fitimin“: 7 Rezultati Financiar quhet rëndomtë “Fitimi Financiar” (FF). si dhe “Shpenzimet e tjera të shfrytëzimit“ : (v) FSh = TB + ARP + AT – SAS – STS Ku: FSh = Rezultati (Fitimi) i Shfrytëzimit ARP = Të Ardhura nga Rimarrje mbi Provizionet e shfrytëzimit AT = të Ardhura të Tjera të Shfrytëzimit SAS = Shpenzime për Amortizimet dhe Provizionet e Shfrytëzimit STS = Shpenzime të Tjera (të ndryshme) të Shfrytëzimit vi. Rezultati Përpara Tatimit (FpT) Rezultati para tatimit quhet dhe “Fitimi para Tatimit“ (FpT). si dhe duke i zbritur kësaj shume “Shpenzimet për amortizimet dhe provizionet“. Rezultati i Shfrytëzimit (FSh) Rezultati i aktivitetit të shfrytëzimit quhet dhe “Fitimi i Shfrytëzimit“ (FSh) dhe llogaritet si shumë e “Tepricës bruto të shfrytëzimit me “Rimarrjet mbi provizionet e shfrytëzimit“ dhe me “të Ardhura të tjera të shfrytëzimit“.

Le të ndalemi më tej në komentimin e tyre. 148 .(vii) FU = FpT + FJ . duke veçuar: faktorët që lidhen drejtpërdrejt me shfrytëzimin e aktivitetit të ndërmarrjes.TF Ku: FU = Rezultati (Fitimi) i Ushtrimit FpT = Rezultati (Fitimi) përpara Tatimit FJ = Rezultati (Fitimi) i Jashtëzakonshëm = të Ardhura të Jashtëzakonshme – Shpenzime të Jashtëzakonshme (FJ = AJ – SJ) TF = Tatimi mbi Fitimin e tjera si këto Treguesit e ndërmjetëm të menaxhimit (TNM) mundësojnë zbërthimin e llogarisë së rezultatit. si dhe nga faktorët që nuk varen nga menaxhimi i ndërmarrjes e që shkaktohen nga situata të jashtëzakonshme (rezultat i jashtëzakonshëm). faktorët që lidhen me politikën financiare të ndërmarrjes (rezultati financiar).

2. PRODUKTI8 I NDËRMARRJES
Llogaria e rezultatit analizohet në varësi të llojit të veprimtarisë së ndërmarrjes. Veprimtaritë e ndërmarrjeve dhe produktet e tyre janë të shumëllojta; në kontabilitet ato grupohen në: a) Prodhuese – që kanë veprimtari transformimi ose përpunimi të mirash ose shërbimesh (prodhim, ndërtim, shërbim); b) Tregtare – që nuk kanë veprimtari transformimi (tregti).

i. Prodhimi i Ushtrimit (PU)
Koncepti i Prodhimit rezervohet për ndërmarrjet prodhuese (prodhim, ndërtim dhe shërbim). Prodhimi i ushtrimit si Tregues i Ndërmjetëm i Menaxhimit (TNM) llogaritet nga formula : (ii) PU = APS ± APM + APA Komponentët e tij vlerësohen si vijon: APS = (Prodhimi i shitur) = (Sasia e shitur) x (çmimi i shitjes). Ky komponent pasqyrohet në llogaritë 70, por pa llogarinë 705. APM = Prodhimi i magazinuar (domethënë i pashitur); vlerësohet me koston e prodhimit. Ky komponent me standardet e reja9 duhet të pasqyrohet në llogarinë 60 me minus (në Kredi) si pakësim i shpenzimit. Ky komponent pasqyrohet në llogarinë 72. Nëse i referohemi planit të llogarive, “Prodhimi i Ushtrimit“ është sa shuma e llogarive 70 (pa 705); 71 dhe 72.

8 Produkti – përdoret në kuptimin e gjerë të tij “produkt shoqëror/ekonomik”. 9 Në standardet e mëparshme prodhimi konsiderohej e ardhur dhe pasqyrohej në llogarinë 71 “Ndryshim i gjendjes së prodhimit”.

149

ii. Marzhi Tregtar (MT)
Në ndërmarrjet tregtare, veprimtaria vlerësohet nisur nga marzhi tregtar10 i realizuar. Ky tregues llogaritet dhe për ndërmarrjet që kanë aktivitet të përzier prodhim e tregti. Ku: Marzhi Tregtar (i) MT = AMS – KM Komponentët e tij vlerësohen si vijon: AMS = Të ardhurat nga mallrat e shitura = (Sasi) x (çmimi i shitjes). Ky komponent pasqyrohet në llogaritë 705. KM = Kostua e blerjes së mallrave të shitura = (Blerje e mallrave) + (Shpenzimet dytësore të blerjes). Ose KM = SBM + SDM
Ku : SBM = Shpenzime për Blerjen e Mallrave (sipas çmimit të blerjes së mallrave). Këto shpenzime pasqyrohen në llogarinë 605. SDM = Shpenzimet Dytësore të blerjes së Mallrave (transport, siguracion malli etj.) Këto shpenzime pasqyrohen në disa nga llogaritë e grupit 61 e 62 (për shembull 627 “Transport...“; 616 “Sigurim malli“; ...) Me këtë detajim: MT = AMS – (SBM + SDM)

Marzhi tregtar është treguesi më i përshtatshëm në rastin e ndërmarrjeve tregtare.

iii. Analiza e Marzhit Tregtar
Për të gjykuar mbi vlerën e Marzhit Tregtar llogariten dy raporte të rëndësishme: i ) Raporti i Marzhit = (Marzh Tregtar) / (Çmim blerje pa taksa) ii) Raporti i Markës = (Marzh Tregtar) / (Çmim shitje pa taksa) Këta treguesa matin kapacitetin e ndërmarrjes tregtare, për të realizuar fitim nga rishitja e mallrave. Sa më të mëdhenj të jenë këto dy raporte, aq më fuqi negociuese ka ndërmarrja me furnitorët ose klientët e saj.

10 “Marzhi Tregtar” është “Prodhimi” për aktivitetin tregtar të ndërmarrjes.

150

“Raporti i Marzhit“ dhe “Raporti i Markës“ janë treguesa relativë, për krahasimin midis ndërmarrjeve të të njëjtit sektor veprimtarie. Kështu, një ndërmarrje që ka një raport marzhi më të lartë se konkurrentët e vet mund të fillojë një betejë çmimesh sepse konkurrentët nuk mund ta ndjekin këtë strategji pa pësuar humbje. Prodhimi i Ushtrimit (PU) dhe Marzhi Tregtar (MT) përbëjnë nivelin e parë të TNM.

151

3. KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS)
Vlera e Shtuar (VS) përbën një nivel të dytë të treguesve ndërmjetës të menaxhimit (TNM).

i. Llogaritja e Vlerës së Shtuar
Vlera e shtuar llogaritet duke hequr nga të ardhurat e funksionimit totalin e konsumimeve të ndërmjetme të furnizuara nga të tretët. Nëse do t’i gruponim të gjitha të ardhurat së bashku si “Të Ardhura të Funksionimit“ (AF) dhe nëse do të bashkonim dhe shpenzimet e blerjeve (SB) të mallrave me ato të lëndëve të para, materiale, shërbimeve etj. si dhe të bashkonim shpenzimet dytësore (SD) të mallrave dhe të prodhimit atëherë: Vlera e Shtuar llogaritet : VS = AF – SB - SD Ku komponentët e VS vlerësohen si vijon: AF = Të Ardhurat e Funksionimit. Pasqyrohen në llogaritë 70; 71; 72. SB = Shpenzimet për blerjet e mallrave, furnizimeve, të studimeve, punimeve dhe shërbimeve (vlefta neto pas uljes, kthimit etj.). Pasqyrohen në llogaritë 60. SD = Shpenzimet dytësore të tjera. Pasqyrohen në llogaritë 61; 62. Si përfundim, në kontabilitet, Vlera e Shtuar është e barabartë me diferencën midis llogarive të të ardhurave 70; 71; 72 dhe llogarive të shpenzimeve 60; 61 dhe 62.

ii. Interpretimi Ekonomik
Prodhimi i shitur nuk përfaqëson të gjithë prodhimin e ndërmarjes, pasi një pjesë e tij lidhet me hyrjet /daljet nga magazina ose me prodhimin për vete; për këtë shërben treguesi i “Prodhimit të Ushtrimit (PU), i dhënë më sipër. Mirëpo PU nuk përfshin shpenzimet e bëra për prodhimin (lëndë të para, materiale ndihmëse etj.) që i nevojiten ndërmarrjes për të

152

153 . Vlera e Shtuar është tregues më real për ndërmarrjen se sa prodhimi i ushtrimit.). Veprimtaria e ndërmarrjes konsiston në krijimin e vlerës së shtuar. Në këtë kuptim. që ajo gjeneron kur prodhon produktin fundor. TNM mundësojnë. Pikërisht në sajë të kësaj vlere të shtuar ndërmarrja do të jetë në gjendje të paguajë aktorët e ndryshëm që kontribuojnë në prodhim. Pagesa e këtyre partnerëve bëhet në sajë të vlerës së shtuar që krijon ndërmarrja. Në këtë kuptim. Në fakt ndërmarrja është një strukturë e organizuar që ka si synim fundor prodhimin dhe shitjen e të mirave ose shërbimeve duke përdorur disa faktorë prodhimi (faktorin punë dhe faktorin kapital) dhe një numër partnerësh të jashtëm (prurësit e kapitaleve etj. të shikohet se si kjo VS u shpërndahet partnerëve të ndryshëm të ndërmarrjes. ndaj për këtë shërben treguesi i “Vlerës së Shtuar“ (VS). në fund të fundit.realizuar produktin fundor. Pikërisht kjo është arsyeja e ekzistencës së vetë veprimtarisë shfrytëzuese të ndërmarrjes. meqenëse ajo mat pasurinë reale të krijuar nga ndërmarrja në sajë të veprimtarisë së saj prodhuese.

e krijuar nga ndërmarrja. por përfiton gjithashtu nga ndërmarrja edhe një pjesë të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore. e lejon këtë të fundit të paguajë partnerët e ndërmarrjes. një pjesë të Vlerës së Shtuar për të rritur mjetet e veta financiare. . 154 . ndërtimi. gjykatës..) Kontribuesit e jashtëm në kapital (Huadhënësit: Bankat …) që japin mjetet financiare të nevojshme (huatë afatgjata) për zhvillimin e saj. që është faktor i domosdoshëm i produktit11 të saj. që zotërojnë pjesë të ndërmarrjes (aksionet) dhe të cilëve ajo u jep pjesë fitimi proporcionale me kapitalin e tyre. 11 Produkti – Prodhimi. Shteti merr tatimet dhe taksat. Shteti. me të cilat ai kryen shpenzimet publike. gjithashtu. Ndarja e Vlerës së Shtuar Vlera e Shtuar. Kontribuesit e brendshëm në kapital (Pronarët apo Aksionerët). Huadhënësit: paguhen me interesat që marrin nga huatë e tyre.. i cili nuk ndërhyn direkt por ndikon në mënyra të ndryshme në produktin e ndërmarrjes (me ndërtimin e rrugëve. o o Ndërmarrja e ruan. tregtia apo shërbimi janë produktet e aktivitetit shfrytëzues të ndërmarrjes. Pronarët (Aksionerët) marin pjesën e tyre të dividentit në funksion të sasisë së aksioneve që kanë. TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) i. mbrojtjen e pronës private dhe sigurimin nëpërmjet policisë. që i shoqërohet pagës. Personeli : merr direkt një pagë. Secili prej këtyre partnerëve shpërblehet në një mënyrë të veçantë. Të tillë janë katër: o o Personeli i ndërmarrjes.4.

as nga politika financiare e ndërmarrjes (dhënie huaje apo rritje kapitali). 155 . TB është ajo që i mbetet ndërmarrjes për të paguar kontribuesit në kapital (Huadhënësit dhe Aksionerët) dhe për t’u vetëfinancuar. TB është një tregues i mirë i performancës industriale dhe tregtare të ndërmarrjes. 62. as nga elementet e jashtëzakonshme që mund të ndikojnë në rezultatin e ndërmarrjes.SP Ku komponentët e TB vlerësohen si vijon: VS = Vlera e Shtuar AG = Të ardhurat nga grandet dhe subvencione të shfrytëzimit që jepen nga shteti. 63. SP = Shpenzimet për personelin Pasqyrohen në llogaritë 64. Teprica Bruto (TB) Quhet Tepricë Bruto e shfrytëzimit (TB) ajo që i mbetet ndërmarrjes (nga VS) pas shlyerjes së detyrimeve të saj ndaj punonjësve dhe ndaj shtetit. 72. Pra. as nga politika e amortizimit që ndjek ndërmarrja. 7412. Pra. iii. tatime etj. 64. 61.ii. SST = Shpenzime shteti: taksa. TB është një tregues që përdoret në krahasimin ndërmjet ndërmarrjeve dhe në llogaritjen e treguesve të tjerë të ecurisë së veprimtarisë shfrytëzuese (kryesore) të ndërmarrjes. 71. Pasqyrohen në llogaritë 73. të ngjashme Pasqyrohen në llogaritë 63. 73. në kontabilitet. 12 Llogaria 74 – aktualisht është lënë bosh. TB është diferenca (saldua) totale e llogarive të të ardhurave 70. TB nuk varet. 74 dhe llogarive të shpenzimeve 60. Me fjalë të tjera. Përkufizimi i Tepricës Bruto Teprica Bruto : TB = VS + AG – SST .

Koncepti i FSh Fitimi i Shfrytëzimit13 (FSh) mat performancën industriale dhe tregtare të ndërmarrjes pavarësisht nga mënyra e përfitimit të të ardhurave të shfrytëzimit. (781). FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) i. kemi: FSh = TB + ARP + AT – SAS – STS Ku komponentët e FSh vlerësohen si vijon: TB = Teprica Bruto ARP = (Të Ardhura) Rimarrje nga Provizionet e shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë . Me fjalë të tjera. Konsumi i kapitalit. STS = Shpenzime të Tjera të Shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë 65. AT = Të Ardhura të Tjera të Shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë 75. si dhe shpenzimet e tjera që lidhen me shfrytëzimin. që jepet më sipër.5. ky rezultat merr parasysh edhe të ardhurat nga faktorë të tjerë të shrytëzimit. Përftohet në këtë mënyrë një tregues menaxhimi që mat kapacitetin që ndërmarrja të nxjerrë burime neto nga veprimtaria e saj dhe kjo pavarësisht nga kombinimi i faktorëve të aktivitetit të saj.. ii. që vlerësohet nga amortizimet dhe provizionet.. 13 Fitimi i shfytëzimit – quhet dhe “rezultati i shfytëzimit”. si: Kostoja e punëve të kontabilizuara më parë (pagesat e shpenzimet sociale). 156 . Përcaktimi i FSh FSh përcaktohet duke u nisur nga Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB) Në formulën (v) për FSh. SAS = Shpenzime për Amortizime dhe provizione (të Shfrytëzimit) Pasqyrohen në llogaritë 681.

Pra. 73. 781 Ky rezultat është një tregues i mirë i mbarëvajtjes së produktivitetit të një ndërmarrjeje dhe është më domethënës sesa vetë treguesi i fitimit të ushtrimit. 65. 62. 63. 74. 64. 157 . 681 llogarive të të ardhurave 70. 71. në aspektin kontabël Fitimi i Shfrytëzimit (FSh) është teprica totale e: o dhe o llogarive të shpenzimeve 60. që merr parasysh edhe elemente që lidhen me faktorë të tjerë të politikës së financimit që ndjek ndërmarrja apo të jashtëzakonshëm. 61. 72. 75.

lëndësh të para. shërbime. ajo duhet t’u drejtohet burimeve të jashtme (bankave. tregjeve të kapitalit) për kapitale. që mundësojnë matjen e rezultatit të ndërmarrjes nga: a) aktiviteti i shfrytëzimit (menaxhimi rrjedhës). b) aktiviteti financiar (politika financiare).). Një tepricë14 negative provon që ndërmarrja nuk ka një mënyrë menaxhimi të mirë sepse kostot e produktit të saj janë më të larta se të ardhurat e saj nga shitja e këtyre produkteve fundore. shpenzime personeli. 14 Tepricë = Gjendja e llogarisë = Diferenca: Kredi . 158 . Kjo sjellje kapitalesh nuk bëhet falas dhe sjell shpenzime për ndërmarrjen (pagesa interesash mbi huatë). për të financuar nevojat e saj për kapitale. lëndë të para. shitje produkte. investimet. nëse një ndërmarrje nuk disponon burime të brendshme të mjaftueshme. b) Aktiviteti Financiar Në përgjithësi..Debi = Saldo. sepse ai përbëhet nga veprimet që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë produktive të ndërmarrjes (blerje mallra. Fitimi i Shfrytëzimit (RS) është i barabartë me diferencën midis të ardhurave të shfrytëzimit (vlefta e shitjeve) dhe shpenzimeve të shfrytëzimit (blerje mallrash. Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit Plani kontabël i përgjithshëm propozon zbërthimin e llogarisë rezultat në tre përbërës. materiale.. mallra. a) Aktiviteti i Shfrytëzimit Ky grup të ardhurash e shpenzimesh është më i rëndësishmi. Ky përbën një tregues shumë të rëndësishëm sepse tregon aftësinë e ndërmarrjes për të siguruar fitime nga veprimtaria e saj e shfrytëzimit. shërbime .. FITIMI I USHTRIMIT (FU) i.).6. për të financuar. c) aktiviteti i jashtëzakonshëm. për shembull..

.Për pasojë.). Zbërthimi i llogarisë së rezultatit sipas metodës së Treguesve të Ndërmjetëm të Menaxhimit e përcakton Fitimin Përpara Tatimeve (FpT) si shumën e Fitimit të Shfrytëzimit (FSh) me Rezultatin (Fitimin) Financiar (RF). pra e ul rezultatin e ndërmarrjes. aq më të mëdha janë shpenzimet financiare. Një tepricë negative nuk është pra gjë e keqe në vetvete për ndërmarrjen. dëmshpërblimi nga përmbytjet. që nuk varen drejtpërdrejt nga veprimtaria e saj prodhuese dhe që nuk përsëriten periodikisht në kohë (p.sh. zbritjet e akorduara. gjë që. Rezultati financiar (FF) përftohet nga diferenca midis të ardhurave financiare(AF). mbi llogaritë e një ndërmarrjeje.) dhe shpenzimet financiare (SF)... Por një tepricë negative dëshmon. Rezultati financiar i ndërmarrjes përftohet duke bërë diferencën midis shumës së llogarive të të ardhurave të grupit 76 me shumën e llogarive të shpenzimeve të grupit 66. që prekin llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes por. sa më shumë një ndërmarrje merr hua. (pagesat e interesave mbi huatë. më tej. 159 . përkundrazi.: shitja e një godine. përpjekjet për investime që bën ndërmarrja. në një moment të dhënë.SF Rezultati (Fitimi) financiar tregon efektin e politikës së saj të financimit.. (zbritjet financiare të mara nga furnitorët.. 15 Në paraqitjen e pasqyrave financiare sipas formateve anglo-saksone quhen “Të Ardhura/Shpenzime nga operacione jo të vazhdueshme”. Ky rezultat është në përgjithësi negativ. gjithashtu.). duhet të sjellë përmirësimin e llogarive të ndërmarrjes.. FF = AF . Pra: FpT = FSh + FF c) Aktiviteti i Jashtëzakonshëm15 Rezultati i jashtëzakonshëm përfshin veprimet.

duhet fillimisht ta zbërthejmë atë në tre përbërës.STF = FU 160 . Zbërthimi i llogarisë së rezultatit mund të përmblidhet: Llogaria e Rezultatit Të Ardhura (A) 1 2 3 4 5 6 Totali A A. FJ = AJ . Jashtëzakon. Shfrytëzimi A. Financiare = (1 + 2) A. Financiare = (1 + 2) S. duke u nisur nga veprimtaria e shfrytëzimit (fitimi i shfrytëzimit). Jashtëzakon. përftohet nga mbledhja e rezultatit të shfrytëzimit (FSh) me rezultatin financiar (FF) dhe me rezultatin e jashtëzakonshëm (FJ) si dhe zbritjen prej kësaj shume të tatimit mbi fitimin (TF). nga vetë natyra e tij. Rezultat Ushtrimi ASh – SSh = FSh AF – SF = FF FSh + FF = FpT AJ – SJ = FJ = STF FpT + FJ . S. Ky zbërthim na mundëson analizimin e aftësisë së ndërmarrjes për të realizuar fitime rregullisht (pavarësisht nga elementet e jashtëzakonshme). FU = FSh + FF + FJ – STF Për të përcaktuar pra origjinën e rezultatit të ndërmarrjes. Tatim Fitimi Totali S Shpenzime (S) Teprica (A–S) Rezultat Shfrytëzimi Rezultat Financiar Rezultat para Tatimit Rezultat i Jashtëzak.Ai mund të jetë pozitiv ose negativ dhe mund të prekë fort rezultatin neto të ndërmarrjes por pasoja e tij kufizohet. Rezultati (Fitimi) i jashtëzakonshëm (FJ) përftohet duke bërë diferencën midis të ardhurave të jashtëzakonshme (AJ) (llogarive të grupit 77) me shpenzimet e jashtëzakonshme (SJ) ( llogaritë e grupit 67). në një ushtrim të vetëm. S.SJ d) Rezultati i Ndërmarrjes Rezultati i ndërmarrjes. që në kontabilitet quhet Fitim/Humbja e Ushtrimit (FU).

18 Totali i Aktivit quhet dhe “Totali i Bilancit”. Shembull: Ndërmarrja A merr borxh 10 mln lekë. mat pasurinë totale të ndërmarrjes (bashkësinë e të mirave dhe të drejtave që përdor ndërmarrja për të prodhuar). 17 Prodhuese – Këtu përdoret në kuptimin e gjerë të fjalës (prodhim. blen mjete pune dhe nxjerr një fitim 11 mln lekë. Mirëpo vetëm madhësia e fitimit (apo humbjes) nuk mjafton nëse duan të krahasojmë ecurinë e një ndërmarrjeje me ecurinë e një ndërmarrjeje tjetër. ndërmarrja B merr borxh 110 mln lekë. 161 . ndërtim. Cila nga këto ndërmarrje e ka ecurinë më të mirë? Ndërmarrja B që e ka fitimin 1 mln lekë më shumë. tregti. i. që është në gjendje të sjellë ndërmarrja nga veprimtaria e saj. Fitimi i Shfrytëzimit (FSh): që mat aftësinë e ndërmarrjes për të përftuar rezultat vetëm nga veprimtaria e saj prodhuese17. Vlera e Shtuar (VS): që mat pasurinë reale që krijon ndërmarrja nga veprimtaria e saj.7. b) Mjetet që vë në përdorim ndërmarrja mund të maten në disa nivele: o Totali i Aktivit18 (TA): përfaqëson totalin e aktivit të bilancit. MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) Analiza e llogarisë së rezultatit mundëson matjen madhësisë së fitimit apo të humbjes. 16 Rentabiliteti – quhet edhe “Kthim” (“Return”) sepse tregon se sa është kthimi i mjeteve të përdorura. Koncepti i Rentabilitetit16 Rentabiliteti i ndërmarrjes është raporti midis (a) rezultatit që jep ndërmarrja (nga njëra anë) dhe (b) mjeteve që ajo përdor për të arritur këtë rezultat (nga ana tjetër). a) Rezultati i ndërmarrjes mund të vlerësohet duke u nisur nga disa nivele: o o o Fitimi i Ushtrimit (FU): që mat aftësinë e ndërmarrjes për të dhënë rezultat pozitiv duke marë parasysh tërësinë e të ardhurave dhe shpenzimeve. blen mjete pune dhe nxjerr një fitim prej 10 mln lekë. shërbim). por ka përdorur 11 herë më tepër mjete apo ndërmarrja A ? Pikërisht për një gjykim të tillë shërben Rentabiliteti.

ky tregues mat rentabilitetin e 19 Kapitali Themeltar quhet dhe “Kapitali i Shoqërisë” ose “Kapitali Social”. 20 Rentabiliteti i investimit . Ka dy interpretime të këtij treguesi: o ROI Global21: në llogaritjen e tij si fitim merret fitimi i gjithë ushtrimit dhe si investim gjithë pasuria e ndërmarrjes (totali i aktivit).o o Kapitali i Përhershëm (KP): mat bashkësinë e gjithë aktiveve afatgjata (investimet kapitale) të kryera nga ndërmarrja. 21 ROI Global quhet dhe “Rentabiliteti Global” ose “Rentabiliteti Ekonomik”. pjesa e rezultatit të ushtrimit që nuk ndahet si dividend. Pra. Kapitali i Vetë (KV): mat bashkësinë e burimeve të veta të kapitalit. që përbëhet nga kapitali themeltar. me kahasimin e tij me rentabilitetin e ndërmarrjeve konkurrente kryesore të saj. por ajo mund të mos përballojë garën me ndërmarrjet e tjera të sektorit. subvencionet e investimit. Matja e Rentabilitetit Ka disa madhësi të ndryshme që përdoren për llogaritjen e rentabilitetit të një ndërmarrjeje: a Rentabiliteti i Investimit (ROI)20 ROI është raporti i fitimit të realizuar ndaj investimit përkatës të bërë. për ta realizuar atë. të cilat përdoren nga ndërmarrja për të zhvilluar aktivitetin e saj. ii. Kontribut që përcaktohet në aktin e themelimit të ndërmarrjes dhe në rritjen e mëvonshme të tij (me shtimin e aksioneve). Një ndërmarrje mund të jetë rentabël.në terminologjinë anglo-saksone quhet “Return of Investiment” (ROI). rezervat. o Vlerësimi i rentabilitetit të ndërmarrjes është pra një tregues për të matur mbarëvajtjen e ndërmarrjes në kuadrin e funksionit të saj prodhues. Kapitali Themeltar19 (KT): përfaqëson tërësinë e kontributeve në para ose në natyrë që japin në avancë aksionerët (pronarët) e ndërmarrjes për të ushtruar veprimtarinë e saj. 162 . pra me konkurrentët e saj. Llogaritja e rentabilitetit duhet të shoqërohet.

(si për shembull interesat e huave që merr ndërmarrja). (fitimet dhe humbjet me origjinë jo normale.quhet dhe “Rentabiliteti Financiar” ose “Rentabiliteti i Kapitalit të investuar”. Rentabiliteti global është një tregues mjaft i përgjithshëm. nuk ndikohet nga sistemi fiskal (për shembull. të jashtëzakonshme). Shembull: Nëse një ndërmarrje merr para borxh me interes 15% . si: o ROI Financiar22: në llogaritjen e këtij si fitim merret Fitimi i Shfrytëzimit (FSh). Pra një hua e tillë nuk është me leverdi. Vini re! Vlera e këtij treguesi nuk duhet të jetë më e ulët sesa interesi i huasë që jep banka. 163 . ai plotësohet nga disa vlerësime më shprehëse.tërësisë së aktiveve që përdor ndërmarrja dhe shprehet me raportin e Fitimit të Ushtrimit (FU) me Totalin e Aktivit (TA) ROIG = FU * 100 / TA Shënim: FU shumëzohet me 100 sepse rentabiliteti shprehet në përqindje. ndaj dhe shprehet me raportin e tyre: ROIF = FSh * 100 / KP Ky raport shpreh më mirë efikasitetin e kapitalit të investuar në aktivitetin kryesor (që është aktiviteti shfrytëzues) sepse: nuk ndikohet nga shpenzimet financiare të ndërmarrjes. të cilat të investuara në veprimtarinë e ndërmarrjes do të japin një ROI financiar 13% kjo do të thotë që diferenca prej 2% (15% . ndërsa si investim merret Kapitali i Përhershëm (KP) që përdor ndërmarrja. nuk ndikohet nga transaksionet e jashtëzakonshme.13%) do të paguahet nga vetë ndërmarrja (nga kapitali i vetë). 22 ROI Financiar . tatimit mbi rezultatin ushtrimor për pjesën e mbulimit të humbjeve të vitit të mëparshëm).

dhe XT/TA = Qarkullimi i aktiveve. dmth sa herë xhirohen aktivet në vit. 23 Rentabiliteti i Kapitalit = Rentabiliteti i kapitalit vetiak quhet dhe Rentabiliteti Financiar. 164 . thuhet që ndërmarrja përfiton nga “efekti i levës”24.Kthimi nga Shitjet). 26 Xhiro Totale = Shifra e Afarizmës.në terminologjinë anglo-saksone njihet si ROS (Return on Sales. Koment: Ekziston një zbërthim i ROI = (FU/XT) x (XT/TA). Ai përcaktohet nga raporti i Fitimit të Ushtrimit (FU) me Xhiron Totale (XT)26: RT = FU * 100 / XT Në këtë mënyrë përcaktohet dhe raporti i marzhit të ndërmarrjes që lejon të vlerësohet rezultati i ardhshëm i ndërmarrjes në funksion të ndryshimit të vëllimit të veprimtarisë.b Rentabiliteti i Kapitalit të Vetë23 (ROE) ROE merr parasysh kapitalet e investuara në ndërmarrje. ku (FU/XT) = ROS . Sikurse shihet. Ai përcaktohet nga raporti i Fitimit të Ushtrimit me Kapitalin e Vetë: ROE = FU * 100 / KV Shenim: Kur rentabiliteti i kapitalit të vetë është më i madh se rentabiliteti i investimit (ROE > ROI). Nga kjo del se ROI mund të rritet ose duke rritur ROS (duke rritur çmimet) ose duke rritur qarkullimin (duke rritur sasinë e shitjeve). Në anglisht quhet ROE (Return on Equity) 24 Efekti i levës – është një strategji investimi. Për këtë arsye. që konsiston në faktin që merr para borxh për të investuar. e matur kjo e fundit me xhiron totale. koncepti i rentabilitetit ndryshon sipas këndvështrimit që analizojmë. është e dobishme të llogariten disa nga këto raporte për të pasur një pamje më të saktë të rentabilitetit të ndërmarrjes. 25 Rentabiliteti Tregtar . c Rentabiliteti Tregtar (ROS)25 ROS merr parasysh vëllimin e veprimtarisë (Xhiron).

.......... 171 Bilanci Funksional .. 182 Reduktimi i Nevojave për Fond Zhvillimi.......... etj.... kuptimi i tij dhe jepen mënyrat për reduktimin e nevojave për fonde....... evidentohen prej tij treguesit më të përdorur... mjetet monetare. fondi i zhvillimit...... 167 Nevojat për Financime ............................. Sqarohet bilanci funksional...... 185 Mjetet Monetare ......... 179 Nevojat për Fondin e Zhvillimit ........... II 1 2 3 4 5 6 7 ANALIZA E BILANCIT PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE Leximi i Thjeshtë i Bilancit ......Kapitulli II Analizohet “Bilanci”.......... 188 KAPITULLI II Analiza e bilancit . 174 Fondi i Zhvillimit ... nevojat për financime...........

Dmth në fillim vendosen detyrimet me afat më të gjatë shlyerje. Bilanci lejon gjithashtu edhe analiza të tjera të gjendjes së ndërmarrjes.). Aktivi i bilancit (pjesa majtas) paraqet bashkësinë e të mirave (aktive afatgjata. 27 Detyrimet në rritje: kapitalet e veta. 166 . të cilat do t’i shqyrtojmë në vijim. Bilanci i ndërmarrjes paraqitet në formën e një tabele përmbledhëse. huatë afatgjata.. ANALIZA E BILANCIT Kjo pjesë shtjellon bashkësinë e elementeve për analizën e bilancit të ndërmarrjes. furnitorët. Likuiditet në rritje..II..) që zotëron ndërmarrja dhe që janë të nevojshme për veprimtarinë e saj. nga ana tjetër Burimet (Pasivin). në një moment të dhënë. o Paraqitja e bilancit. institucionet financiare. për të paguar borxhet). në dy pjesë. huatë afatshkurtra. kapitali i vet teorikisht shlyhet vetëm kur mbyllet ndermarrja. .) dhe të drejtave (kredi klienti. sikurse do ta shikojmë më poshtë. 28 Likuiditeti i një aktivi = Aftësia e tij për t’u kthyer në para. që përshkruan gjendjen e pasurisë së ndërmarrjes në një moment të dhënë. Përmbajtja e pasivit të ndërmarrjes renditet sipas kriterit të detyrimit në rritje27. dmth në fillim ato që kthehen më me vështirësi në para (më pak likuide) dhe në fund ato plotësisht likuide (vetë paratë në arkën e ndërmarrjes). Elementet që përmbahen në aktivin e bilancit janë të renditura sipas kriterit të likuiditetit28 në rritje. inventarët... o Pasivi i bilancit (ana e djathtë) paraqet bashkësinë e burimeve financiare të ndërmarrjes. mundëson ndër të tjera matjen e kredibilitetit të ndërmarrjes (dmth aftësinë e ndërmarrjes. . që në fakt përbëhet nga bashkësia e borxheve dhe e detyrimeve që ka kontraktuar ndërmarrja me kreditorët e jashtëm (aksionerët. Ai përmban: nga njëra anë Përdorimet (Aktivin).

ajo që juve ju intereson para së gjithash të lexoni në bilanc. Le të përmendim borxhet më kryesore të një ndërmarrjeje: o Llogaria rrjedhëse kreditore: në qoftë se llogaria 512 është kreditore. kjo do të thotë që ju keni një gjendje negative pranë entit tuaj të kredisë (bankës). Nëse ndërmarrja nuk është në gjendje ti bëjë këto shlyerje. edhe momenti kur borxhi bëhet i kërkueshëm (kur plotësohet afati) është një element i rëndësishëm i çdo analize të bilancit të një ndërmarrje. falimentimi i detyruar dhe kërkohet nga të tretët. 167 . duhet pasur parasysh që borxhet e ndërmarrjes nuk kanë të njëjtin afat shlyerje. po rikujtojmë strukturën e thjeshtë të bilancit. Kuptohet që shqetësimi parësor i një sipërmarrësi është të njohë vleftën dhe borxhet afatshkurtra (më pak se një vit) që duhen paguar si dhe përparësinë e tyre. Bilanci është një dokument që mund të lexohet në mënyra të ndryshme. Kjo situatë i korrespondon në fakt një kredie afatshkurtër që ju ka akorduar enti i 29 Falimentim . në një moment të dhënë. Kështu që. Megjithëse bilanci është pasqyrim i gjendjes pasurore të ndërmarrjes në një çast të dhënë.Likuidimi është i ndryshëm nga falimentimi. i. është aftësia që ka ndërmarrja për t’ju paguar. në afatet e duhura. i gjendjes pasurore të ndërmarrjes. Në këtë aspekt. bilanci jep një pasqyrë të strukturuar të pasurive dhe borxheve të një ndërmarrjeje. ato që ju detyrohet. krahas vleftave. Ajo që ka rëndësi këtu është të vlerësohet kur këto borxhe arrijnë afatin e shlyerjes.1. atëherë ajo vihet në falimentim29. pra ai vendos përballë Pasivin me Aktivin e ndërmarrjes. Në fakt. Pasivi i Bilancit Pasivi i bilancit grupon tërësinë e angazhimeve që ka ndërmarrja ndaj partnerëve të ndryshëm. Bilanci përkufizohet si pasqyrim. LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT Para se të kalojmë në analizën financiare. Por. nëse ju jeni kreditor i kësaj ndërmarrje. Likuidimi është vullnetar.

kredisë. 404). për shembull me shkrirjen e ndërmarrjes. Ky borxh ka veçorinë që është shumë afatgjatë sepse supozon ndërprerjen e veprimtarisë së ndërmarrjes. Por. në çdo rast. Ndërmarrja në momentin e krijimit ose të rritjes së kapitalit përfton. gjithsesi nuk është në interes të firmës ta lerë zbuluar llogarinë bankare për një kohë të gjatë. Është normale që një furnitor t’ju akordojë një afat pagese. në këmbim të një pjese të kapitalit (aksionet). Kapitalet e ndërmarrjes: (llogaria 10). Në përgjithësi ky afat është 30 deri në 90 ditë. pasivi i bilancit të ndërmarrjes renditet sipas kriterit të kërkesës në rritje. Huatë pranë enteve të kredive: (llogaria 16) janë me afate të ndryshme që përcaktohen nga kontratat përkatëse. o Borxhi ndaj furnitorit: gjendja kreditore e llogarisë 40 të një ndërmarrjeje përfaqëson tërësinë e borxheve që ndërmarrja u ka furnitorëve të vetë (të zakonshëm llog. për shkak të interesave relativisht të larta. 401 dhe të aktiveve afatgjata llog. mjete financiare nga aksionerët. Për pasojë. Në krye të pasivit janë borxhet me afatin më të gjatë. por si kapital. Ky duhet mbuluar sa më shpejt të jetë e mundur30. Ja përse kapitali i një ndërmarrjeje është në fakt një borxh që kjo ka kontraktuar tek aksionerët e vet. kanë të drejtë të kërkojnë rikthimin e pjesës së tyre të kapitalit. Mungesa e një afati të përcaktuar justifikon faktin që ndërmarrja nuk i konsideron këto prurje kapitali si borxhe. 168 . Në trajtë të përmbledhur kjo do të paraqitej : Pasivi i bilancit Kapitali Borxhe afatgjata e afatmesme Borxhe afatshkurtra Llogari rrjedhëse kreditore 101 16 4… 31 512 o o 30 Zakonisht marrëveshja me bankën përcakton kushtet e kësaj lloj kredie. Në fund të pasivit ndodhen borxhet me kërkesë më të parë. afati është mbi 1 vit. aksionerët. nga lart poshtë.

sigurimeve. kartëmonedha. aktivi i bilancit është i renditur nga lart poshtë sipas likuiditetit në rritje. që përgjithësisht është 30 deri në 90 ditë.ii. Aktivet mund të jenë të natyrave të ndryshme. 34 Inventarët = Artikujt e ndryshëm (mallra. produkte.. nëse kjo i kërkon). Ato janë shuma që ndërmarrja mund t’i përdorë relativisht shpejt. aksionet te të tretët. godina. 33 P. 32 Letrat me vlerë janë: obligacionet. punonjësve.sh. banka menjëherë duhet t’ja kthejë pronarit të tyre (në këtë rast ndërmarrjes. o o Arka: (llogaria 531) është elementi më likuid. pra aktive që janë në çast të përdorshme nga ndërmarrja. Inventarët34 gjendje dhe në proces pune: (llogaritë e klasës 3) janë elemente të aktivit që nuk kthehen lehtësisht në likuide nga ndërmarrja. por që nuk mund të konvertohen në çast në likuide (shitja e tyre mund të kërkojë deri në disa muaj për shembull). Aktivi i Bilancit31 Për të shlyer borxhet. Sepse ato u korrespondojnë gjendjeve në llogarinë bankare dhe se këto para. Ka gjithashtu pasuri shumë pak likuide (troje. Letrat me vlerë32 të vendosjes: (llogaria 50) transformohen mjaft lehtë në likuide duke i shitur në tregjet financiare. sepse i ka dhënë afat për t’a paguar. lëndë të para etj. bono thesari. ndërmarrja duhet të disponojë aktive likuide. Të arkëtueshmet nga klientët: (llogaria 411) kur ndërmarrja i akordon klientit të saj një afat pagese33. i ka dhënë mallin dhe nuk ka marrë paratë.) që ka gjendje në magazinë dhe në proces prodhimi. Disa aktive përbëhen nga pasuri likuide (monedha. shtetit. Për t’u bërë ballë borxheve afatshkurtra. fonde të depozituara në llogari bankare)... 169 . ortakëve. . për këte arsye. ndërmarrja disponon mjete pak a shumë likuide që grupohen në pjesën aktive të bilancit.) që kanë sigurisht një vlerë. Teprica debitore në bankë: (llogaria 512) i përgjigjen pasurive të depozituara nga ndërmarrja në llogaritë bankare... o o o 31 Këtu futen boxhet ndaj furnitorëve. Këto pasuri janë thuajse likuide..

sepse ndër të tjera. Për më tepër. 3. Banka…) 2.. transformimi i tyre në likuiditete kërkon shpesh procedura të gjata dhe komplekse. aktivi i ndërmarrjes renditet sipas likuiditetit rritës nga lart poshtë. 170 . Si përfundim. Në krye të aktivit vendosen elementet që transformohen më me vështirësi në likuiditete.. ndërmarrja ka rrezik të gjendet në situatë të pamundësisë së pagesave. 41.o Aktivet Afatgjata: (llogaritë e klasës 2) përbëjnë aktivet më pak likuide të ndërmarrjes. Vendosja e elementeve të pasivit përbri elementeve të aktivit na jep një ide të aftësisë së ndërmarrjes për të shlyer borxhet. Në qoftë se likuiditetet e ndërmarrjes nuk duken të mjaftueshme për të përballuar borxhet me afat më të shkurtër. afatmesëm 16 Borxhe furnitorëve Likuiditet pasiv 40 512 Një lexim i shpejtë i bilancit na mundëson një pamje të parë të situatës financiare të ndërmarrjes. … 50 /512 /531 iii. Në fund të aktivit vendosen aktivet likuide lehtësisht të lëvizshme. 3… Kredi klientëve Likuiditet aktiv 41 531/512/50 Borxh afatgjatë. Krahasimi Aktiv / Pasiv Tani mund të vendosim përbri Aktivin me Pasivin e një ndërmarrje: Aktivi i bilancit Aktive Afatgjata 2… Pasivi i bilancit Kapitali 101 Inventari gjendje e …. Në trajtë të përmbledhur: Aktivi i bilancit Aktivet Afatgjata Inventarë dhe në proces Kredi klinetëve etj. ato janë të domosdoshme për veprimtarinë e ndërmarrjes. Likuide (Arka.

në llogaritë e klasës 2. godinat ku do të vendosen makineritë etj. që kontabilizohen në llogari të klasës 3 (për inventarët) dhe në llogari 35 Aktivet Afatgjata . duhet të bëhet nga burime që ndërmarrja do t’i mbajë për një kohë të gjatë. Gjatë vitit ndërmarrja mund t’u akordojë afate pagesash klientëve të saj. Pra ndërmarrja. Ajo duhet të ketë një gjendje mallrash apo lëndësh të para që do të përdoren për një periudhë të caktuar në procesin e punës. duhet të ketë burime afatgjata që quhen Burime të Përhershme36. ii. trajtohen si një lloj huaje që u jep ndërmarrja klientëve të saj.quhen dhe burime “stabël“ dhe (nga këndvështrimi i kapitalit) “Kapitale të Përhershme“ 171 . ndërmarrja duhet të ketë së pari një sasi aktivesh që do t’i nevojiten për një periudhë të gjatë kohe. 36 Burime të përhershme . Financimet afatshkurtra Pasi të ketë blerë AA që i ka të domosdoshme. Këto lloj aktivesh. Financimet afatgjata Për të ushtruar veprimtarinë e saj. Këto kredi të klientëve. për të blerë AA. Nuk mund të blihet për shembull godina me hua me afat fare të shkurtër. natyrshëm. për godinën mund të kontraktohen hua afatgjata. në pjesën e sipërme të bilancit. Në kontabilitet këto quhen Aktive Afatgjata35 (AA) dhe kontabilizohen në aktiv. ndërmarrja mund të përballet me nevojën për financime. Kjo kërkon që ndërmarrja të jetë në gjendje të vazhdojë procesin e prodhimit pa arkëtuar menjëherë shumat përkatëse. Ato janë disa llojesh: i. si: truall për të ndërtuar një uzinë. në aspektin kontabël.2. Financimi i AA.quhen dhe Aktive të Qëndrueshme (AQ) ose Aktive Imobilare. NEVOJAT PËR FINANCIME Për kryerjen e aktivitetit të saj. ndërmarrjes i duhet të financojë veprimtarinë e saj të përditshme.

duhet të financohen nga pasivet afatshkurtra (p. Si rrjedhim. likuiditetet37 i korrespondojnë pjesës së burimeve financiare.) 172 . 37 Likuiditetet = Aktivet plotësisht likuide (paratë në arkë e bankë. 3. Si rrjedhim. shtetit etj. Ndërmarrja duhet pra të gjejë financime afatshkurtra për të plotësuar këto nevoja financimesh afatshkurtra. Këtu likuiditetet veçohen nga aktivet qarkulluese. natyrshëm.) iii. në kontabilitet quhen aktive qarkulluese të mirëfillta (jo likuiditete). Përgjithësisht. hyjnë edhe likuiditetet. si individ. Këto nevoja financimi afatshkurtra përfaqësojnë për ndërmarrjen nevojat për likuiditete. financimi i aktivit qarkullues supozon që ndërmarrja disponon burime financiare të mjaftueshme për të siguruar financimin për një periudhë relativisht të shkurtër. për t’u trajtuar te “Financimet e menjëhershme“. punonjësve. Si përfundim. edhe ndërmarrja duhet të disponojë. Në këtë kuptim. Vini re ! Në aktivet qarkulluese.. dispononi përgjithësisht një shumë parash për të financuar shpenzimet e përditshme.. që nuk janë përdorur as për të blerë aktive afatgjata. ndërmarrja ka nevojë për financime që mund të klasifikohen sipas kohëzgjatjes: 1. për të përballuar shpenzimet e funksionimit të përditshëm. në përgjithësi. as për të financuar aktive qarkulluese të mirëfillta. që disponon ndërmarrja.të klasës 4 (për kreditë e klientëve).sh: detyrimet ndaj furnitorëve. kohëzgjatja e mbajtjes të këtij tipi aktivesh nga ndërmarrja nuk i kapërcen disa javë. Afatgjata për të financuar AA ose rifreskimin e tyre. Afatshkurtra për të financuar aktivin qarkullues. ndërmarrja duhet të disponojë një shumë financiare të mobilizueshme menjëherë. Aktivet afatshkurtra. burime financiare që mund t’i përdorë menjëherë.. Kjo kontabilizohet në aktivin e bilancit në llogaritë e likuiditeteve (klasa 5). për të përballuar shpenzimet e saj të përditshme. Financimet e menjëhershme Sikundër ju. Të menjëhershme për të papriturat e përditshme. 2. në çdo moment.

ndërmarrja duhet të sigurojë burime që qëndrojnë në pasivin e ndërmarrjes për një periudhë jo më të shkurtër se koha e qëndrimit të aktivit në ndërmarrje. është e nevojshme të bëhen disa përpunime kontabël që mundësojnë përftimin e një bilanci që pasqyron elementet e aktivit dhe pasivit.Një nga kërkesat e analizës financiare është që: për çdo financim që bën. Për këtë arsye. analisti financiar përcakton Bilancin funksional të ndërmarrjes. sipas shkallës së tyre të kërkueshmërisë (për elementet e pasivit) dhe të likuiditetit (për elementet e aktivit). që të mund të gjykojë për ekuilibrin financiar. për të bërë një analizë financiare të përshtatshme. Nisur nga një bilanc kontabël. 173 .

. 174 . Për shembull. provizionet e detyrueshme. o o 38 Kapitalet e veta . një borxh furnitori brenda disa muajsh dhe një hua afatgjatë për disa vjet. që ka kontraktuar ndërmarrja. a) Kapitalet e përhershme: Kapitalet e përhershme përbëhen nga elementet e pasivit që e kanë rimbursimin më të largët në kohë (mbi një vit). për të bërë rifreskimin e elementeve të saj të aktivit afatgjatë. pranë enteve të kredisë dhe që janë me afat të gjatë. Një trajtim i tillë mundëson. evidentimin e grupeve të aktivit dhe të pasivit që do të shërbejnë si bazë për të analizuar ekuilibrin financiar të ndërmarrjes.)38. Pasivi i Bilancit Funksional Pasivi i bilancit funksional zbërthehet në tri pjesë që renditen sipas rendit rritës së shkallës së kërkueshmërisë. në mënyrë që të paraqiten elementet e ndryshme të bilancit. Borxhet financiare afatgjata: Ato.. Shkalla e kërkueshmërisë mat kohën e nevojshme të një borxhi për t’u bërë i kthyeshëm.Përkufizohen edhe si pretendimet apo kërkesat e pronarëve (aksionerëve) ndaj aktiveve të ndërmarrjes. Amortizimet dhe provizionet: Ato.. ndër të tjera. që i ka krijuar ndërmarrja. rezervat. një zbulim bankar duhet të rimbursohet e shumta brenda disa javësh. i. del e nevojshme të rishqyrtohet bilanci kontabël. më hollësisht detajohen në: o Kapitalet e veta të ndërmarrjes: Domethënë bashkësia e burimeve që nuk janë marrë hua. BILANCI FUNKSIONAL Duke vazhduar me analizën financiare të bilancit të një ndërmarrjeje. edhe në funksion të shkallës së likuiditetit të tyre. që disponon ndërmarrja për të kryer veprimtarinë e saj (kapitali.3. subvencionet e investimit.

Aktivi i Bilancit Funksional Aktivi i bilancit funksional zbërthehet në tri pjesë që renditen në rendin rritës të likuiditetit. Një kartëmonedhë. Me likuiditet kuptojmë aftësinë e një aktivi për t’u bërë i disponueshëm për të financuar një shpenzim ose për të paguar një borxh. ajo ka një afat të caktuar pagese. për të financuar veprimtarinë e përditshme të ndërmarrjes. në kuptimin që ajo mundëson shlyerjen në çast. 175 . me afat shlyerje deri në disa muaj. që kontrakton ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e saj. Elementet e këtij pasivi qarkullues (ku nuk përfshihen likuiditetet) rifreskohen periodikisht. taksat dhe detyrimet e tjera sociale çdo ditë (për shembull TVSH-në). o ii. është një likuiditet perfekt. shpesh. Borxhet fiskale dhe sociale Ndërmarrja nuk i paguan tatimet. deri atëherë konsiderohet se ajo i ka borxh shtetit apo organizmave shoqërore. Zbulimet bankare kreditore Nëqoftëse llogaria bankare e ndërmarrjes është negative.b) Pasivi qarkullues: Më pas. Borxhet e tjera të shfrytëzimit. për shembull. o o c) Likuiditeti pasiv: Përbëhet nga elemente të pasivit që i përkasin llogarive plotësisht likuide ose shumë likuide e që grupohen në: o Kreditë afatshurtra bankare që merr nga një ent financiar. kurse një godinë është thuajse jolikuide në kuptimin që transformimi i saj. për ta bërë të disponueshme. Më hollësisht: o Borxhet furnitorëve Ndërmarrja nuk i paguan detyrimisht furnitorët sapo ata bëjnë livrimin. bie dakord (kontrakton) me furnitorët t’i kosiderojë detyrimet si borxh. ajo. ndërmarrja duhet ta plotësojë zbulimin sa më shpejt të jetë e mundur. kërkon kohë relativisht të gjatë. grupohen elementet e pasivit që kanë një shkallë kërkueshmërie më të afërt dhe që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë rrjedhëse të ndërmarrjes.

. . kuotacione41 ose për të akorduar hua. shpenzime për studime dhe zhvillim. Aktivet Afatgjata Financiare (AAF): Bashkësia e shumave të angazhuara nga ndërmarrja për të pasur pjesëmarrje në ndërmarrje të tjera ose për të bërë depozita me interes. 176 . Kosto të tjera të drejtpërdrejta. përfaqësojnë shpenzime të bëra nga ndërmarrja (shpenzime të vendosjes. o o b) Aktivet Qarkulluese Më tej grupohen elementet e aktivit qarkullues që janë më likuide se AA (por pa likuiditetet e mirëfillta) dhe që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë rrjedhëse të ndërmarrjes. përgjithësisht. jomateriale.. pra që nuk konsumohen që me përdorimin e tyre të parë.. licenca.. jomonetare.. të mbajtura për më shumë se një vit nga ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e vet dhe që. fonde tregtare.) dhe që shërbejnë për disa cikle veprimtarie. Këto elemente të aktivit vlerësohen me koston e tyre (pa amortizimin).a) Aktivet Afatgjata (AA) Aktivi afatgjatë përbëhet nga elemente që qëndrojnë për një periudhë të gjatë (më shumë se një vit) në ndërmarrje. për të vlerësuar realisht koston e zëvendësimit të mundshëm. Në koston e tyre përfshihet: Kosto e blerjes (që përfshin edhe taksat e doganës dhe taksa të tjera të parimbursueshme).). që lidhen me sjelljen e aktivit në vendndodhje dhe kushtet e nevojshme për funksionimin e tij (përfshin koston e montimit të tyre. Këto 39 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ) – quhen dhe Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara (AQP) 40 Aktivet Afatgjata Materiale (AAM) – quhen dhe Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara (AQT) 41 Kuotacione – Kuota pjesëmarrjeje në një ndërmarrje tjetër. patenta. makineri. pajisje. Aktivet Afatgjata Materiale (AAM)40 Janë të mira (aktive) materiale që përdoren nga ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e saj (troje. AA detajohen më tej në: o Aktivet Afatgjata Jomateriale39 (AAJ): Janë të mira (aktive) të identifikueshme. ndërtesa. nëse ka të tilla kosto).

Gjendjet e llogarive bankare debitore45: Bashkësia e parave që disponon ndërmarrja në llogaritë e saj bankare. punime. shërbime në proces pune. me qëllim që të realizojë fitime për një afat të shkurtër. 177 . 45 Llogaria është Debitore – kur ka gjendje parash në Bankë. Në këtë kuptim. këto magazinohen nga ndërmarrja. Të arkëtueshme nga klientë43 Ndërmarrjes mund t’i duhet t’u akordojë afate pagese klientëve të saj. që mund të shndërrohen menjëherë në para. o o 42 Produktet në proces – Janë prodhime. të tregtueshëm në tregje financiare) të blerë nga ndërmarrja. Likuiditetet aktive grupohen në : o Letrat me vlerë të vendosjes: Janë tituj financiarë (aksione. ndërmarrja blen lëndë të para dhe furnizime të tjera. në ndryshim nga aktivet afatgjata finaciare. që nuk konsumohen tërësisht menjëherë. Arka: Paratë (monedha e kartëmonedha) që ka ndërmarrja (në arkat e saj).sh. Likuiditetet aktive quhen dhe “Mjete monetare”. që s’kanë përfunduar akoma. Të arkëtueshme (kredi) të tjera shfrytëzimi Bashkësia e kredive të tjera të shfrytëzimit që kontrakton ndërmarrja gjatë veprimtarisë së saj (p. oblikacione. paradhënia e punonjësve etj). Me to kuptohen paratë (gjendje në arkë apo në bankë) dhe vlera të ngjashme me to. Ato mbahen thjesht kur ka likuiditet të tepërt për të fituar në periudhën afatshkurtër. nuk kanë vlerë strategjike44. 43 Të arkëtueshme nga klientë – quhen dhe të drejta tregtare.detajohen sipas nëndarjeve që janë: o Inventarët dhe produktet42 në proces: Për të prodhuar. ajo u jep kredi që do t’ja shlyejnë brenda një afati relativisht të shkurtër (në përgjithësi disa javë). bono thesari e tituj të tjerë. 44 Strategjike – që nuk kanë qëllim të sigurojnë kontroll apo ndikim mbi ndërmarrjen emetuese. Këto. o o c) Likuiditetet aktive Përbëhet nga bashkësia e elementeve të aktivit që janë plotësisht likuide ose shumë likuide.

mund të ndërtojmë bilancin funksional: Bilanci Funksional Ak t i v i Aktive Afatgjata (AA) (vlera bruto) nga të cilat: . Paraqitja e Bilancit Funksional Nisur nga elementet e ndryshme që sapo përkufizuam.4647 46 Amortizimi e provizionet në fakt paraqiten me minus në anën e aktiveve.stoqe . 178 .AA Jomateriale . Këtu janë vënë në pasiv për qëllime demonstrimi.Disponibilitete (Arka) .AA Materile .Amortizime e provizione46 .kredi klientëve Likuiditete Aktive nga të cilët: .borxhe fiskale dhe sociale .borxhe të tjera shfrytëzimi Likuiditete Pasive nga të cilët: .Kontribute bankare47 .AA Financiare Aktive qarkulluese nga të cilët: .Kapitale të veta .Gjendje në bankë Pa s i v i Kapitale të përhershme nga të cilat: .iii.Borxhe fianciare afatgjata Pasive qarkulluese nga të cilët: .Mbulime bankare Një riorganizim i tillë i bilancit kontabël mundëson analizën e ekuilibrit financiar të ndërmarrjes duke vënë në dukje nga njëra anë Fondin e Zhvillimit dhe nga ana tjetër nevojën për këtë Fond Zhvillimi. 47 Kredi afatshurtra dhe mjete të tjera të Bankës.borxhe furnitorëve .

4. Kuptohet që nuk ka barazim të plotë midis burimeve dhe nevojave afatgjata. Për këtë ajo ka burimet e veta. Analiza financiare mundëson vlerësimin e aftësisë së ndërmarrjes për të përballuar nevojat e saj për financime. 48 Fondi i Zhvillimit quhet dhe “Fondi i Ecurisë”. 179 . Koncepti i Fondit të Zhvillimit Nevojat dhe burimet financiare afatgjata të ndërmarrjes: Kur krijohet një ndërmarrje. e së dyti edhe nga ente financiare që i akordojnë ndërmarrjes kredi (hua) afatgjata. Fondi i Zhvillimit përfaqëson pra tepricën e burimeve që rezulton pas zbritjes nga totali i burimeve afatgjata të totalit të shpenzimeve të investimeve të ndërmarrjes. Etapa e parë e analizës së situatës financiare të ndërmarrjes është përcaktimi i fondit të zhvillimit të ndërmarrjes. që i japin një farë mundësie manovrimi. FONDI I ZHVILLIMIT48 Bilanci funksional mundëson një vlerësim më të mirë të situatës financiare të ndërmarrjes. një pjesë e burimeve afatgjata mundësojnë financimin edhe të nevojave për financime afatshkurtra. Këto investime angazhojnë burime financiare për një periudhë të gjatë dhe kërkojnë aftësi financuese afatgjata (bazuar kjo në “rregullin e kujdesit” i cili rekomandon që një nevojë financimi afatgjatë duhet të plotësohet me burime me të nëjtin afat). i. për të plotësuar nevojat e saj financiare afatgjata dhe afatshkurtra. ajo duhet të fillojë me investimet themelore për të siguruar aktivet afatgjata të domosdoshme për veprimtarinë e saj. ndërmarrja siguron burime financiare afatgjata: së pari në sajë të aksionerëve që i sjellin kapitale ndërmarrjes. Për ta bërë këtë.

pa amortizimin e kryer nga ndërmarrja. jomateriale dhe financiare) që vlerësohen me koston e plotë të blerjes dhe të vendosjes. si vijon: a) Në pasivin e bilancit: kapitalet e veta. amortizimet dhe provizionet (e përllogaritura nga ndërmarrja për të rinovuar aktivet afatgjata). Nga këto del që : Fond zhvillimi = Burime afatgjata – Përdorime afatgjata ose në aspektin kontabël: Fond zhvillimi = Kapitale të përhershme – Aktive afatgjata ose në gjuhën e bilancit funksional: Ak t i v i Aktive Afatgjata (AA) (vlera bruto) nga të cilat: Aktive Afatgjata Materiale (AAM) Aktive Afatgjata Jomateriale (AAJ) Aktive Afatgjata Financiare (AAF) Fondi i Zhvillimit Pa s i v i Kapitale të përhershme nga të cilat: Kapitalet e veta Amortizimet dhe provizionet Hua financiare afatgjata 180 . financimet afatgjata.ii. b) Në aktivin e bilancit: aktivet afatgjata (materiale. Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit Përpunimi i bilancit funksional mundëson rigrupimin e bashkësisë së burimeve afatgjata dhe të shpenzimeve të ndërmarrjes. provizionet për rreziqe dhe shpenzime.

domethënë që burimet afatgjata nuk mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. në përgjithësi. Por. 2. Ekuilibri financiar respektohet dhe ndërmarrja disponon. për të rritur burimet afatgjata dhe për të krijuar një fond zhvillimi pozitiv. kur kemi ekuilibër. Fondi i zhvillimit është negativ: Në këtë rast. një veprim të shpejtë nga ndërmarrja. dmth që burimet afatgjata mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. dmth që burimet afatgjata mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. gjë që e bën ekuilibrin financiar jo të qëndrueshëm. Një situatë e tillë kërkon. si fond zhvillimi. gjë që e ve para riskut të madh të pazgjidhshmërisë. Ndërmarrja është e detyruar të mbulojë disa nga përdorimet afatgjata me anën e burimeve afatshkurtra. ndërmarrja nuk disponon asnjë burim afatgjatë për të financuar ciklin e saj të shfrytëzimit.iii. 3. Interpretimi Ekonomik Tri raste mund të paraqiten: 1. Në këtë rast. 181 . “Rregulla e kujdesit” të ekuilibrit financiar nuk respektohet. Fondi i zhvillimit është pozitiv: Si rregull fondi i zhvillimit duhet të jetë gjithnjë pozitiv. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë të barabarta me aktivin afatgjatë të realizuar. një tepricë të burimeve afatgjata që i mundëson të financojë nevojat e tjera të finacimit afatshkurtër. Fondi i zhvillimit është zero: Në këtë rast. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë më të mëdha se aktivi afatgjatë i realizuar. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë më të vogla se aktivi afatgjatë.

ii. pra. NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT Fondi i zhvillimit është teprica e burimeve afatgjata që mund të përdoret për financimin e një pjese të nevojave afatshkurtra të ndërmarrjes. Nevoja për fonde zhvillimi vjen. Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi Nevojat dhe burimet financiare afatshkurtra të ndërmarrjes: Pasi ndërmarrja i ka siguruar aktivet afatgjata të domosdoshme për veprimtarinë e saj prodhuese.5. Ndërmarrja mundet gjithashtu të pranojë nga klientët e vet pagimin e faturave pas një afati. Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi Bilanci funksional. 182 . të cilat vonojnë arkëtimin nga ndërmarrja të shitjeve tashmë të realizuara. Këto nevoja afatshkurtra quhen nevoja për fond zhvillimi. Ndërmarrja mund të përftojë nga furnitorët e saj. që lidhen me veprimtarinë prodhuese të ndërmarrjes. mallra apo shërbime me afate pagese të mëvonta. Ndërmarrja ka nevojë për lëndë të para dhe të tjera të ndërmjetme që konsumohen sipas ritmit të prodhimit. sikurse e kemi sqaruar. në disa raste. Ekziston një shmangie kohore midis shpenzimeve që bën ndërmarrja për të prodhuar dhe të ardhurave nga shitjet e të mirave ose shërbimeve. shfaq elementet e aktivit dhe pasivit që lidhen me veprimtarinë e ndërmarrjes dhe në të cilin përcaktohen nevojat e financimit afatshkurtër. nga shmangiet kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të transaksioneve. i. asaj i duhet të financojë nevojat për ciklin e shfrytëzimit. gjë që i bën të mundur asaj t’i kryejë pagesat jo menjëherë.

borxhe fiskale dhe sociale .inventarët dhe në proces . Borxhet ndaj furnitorëve dhe llogaritë përkatëse: që janë funksion i afateve të pagesave të akorduara ndërmarrjes nga furnitorët si dhe nga vëllimi i veprimtarisë së ndërmarrjes.parapagimet e klientëve . Nevoja për Fond Zhvillimi (NFZ) përcaktohet: NFZ = “Përdorime shfrytëzimi” – “Burime shfrytëzimi” ose në aspektin kontabël: NFZ = Aktivi qarkullues – Pasivi qarkullues që e shprehur përmes bilancit funksional: Ak t i v i Pasivi Pasivi qarkullues: nga i cili: .borxhe të tjera shfrytëzimi Nevoja për fonde zhvillimi Aktivi qarkullues nga i cili: . Borxhet fiskale dhe sociale që ndërmarrja i detyrohet administratës publike dhe organizmave socialë. Të arkëtueshmet nga klientët dhe llogari të ngjashme: që janë funksion i afateve të pagesave të akorduara nga ndërmarrja klientëve të saj dhe i vëllimit të veprimtarisë së ndërmarrjes.të arkëtueshme nga klientë 183 . b Elementet përbërëse të pasivit qarkullues: Parapagimet e marra për punë me porosi. - Nga këto. produktet apo mallrat.a Elementet kryesore përbërëse të aktivit qarkullues: Inventarët dhe në proces: që janë funksion i ciklit të shfrytëzimit të ndërmarrjes.borxhe furnitorëve . qoftë për lëndët e para. Bashkësia e borxheve të tjera të konstatuara gjatë ciklit të shfrytëzimit.

Nevoja për fonde zhvillimi është zero: Në këtë rast.iii. 184 . përdorimet e shfrytëzimit janë më të mëdha se burimet e shfrytëzimit. 2. 3. Nevoja për fonde zhvillimi është negative: Në këtë rast. Interpretimi Ekonomik Nevoja për fond zhvillimi (NFZ) lidhet me fondin e zhvillimit (FZ). Nevoja për fonde zhvillimi është pozitive: Në këtë rast. Tri rastet që mund të paraqiten janë: 1. ndërmarrja nuk ka pra nevojë për të financuar shfrytëzimin sepse pasivi qarkullues i kapërcen nevojat e financimit të aktivit të shfrytëzimit. Ndërmarrja duhet pra të financojë nevojat e saj afatshkurtra me anën e tepricës së burimeve afatshkurtra (hua bankare afatshkurtra). përdorimet e shfrytëzimit të ndërmarrjes janë të barabarta me mbulimet e shfrytëzimit. ndërmarrja nuk ka pra nevojë të financojë shfrytëzimin sepse pasivi qarkullues mjafton për të financuar aktivin qarkullues. Në përgjithësi kur FZ > 0 dhe NFZ > 0. përdorimet e shfrytëzimit janë më të mëdha se burimet e shfrytëzimit.

është të tentojë drejt një menaxhimi. për të ulur nevojat për financim të ciklit të saj të shfrytëzimit. Për ta bërë këtë. duke iu afruar sa më shumë situatës “gjendje zero”. Reduktimi i Inventarëve Një nga masat që merr ndërmarrja. mundëson kalimin nga gjendja pozitive e Nevojës për Fonde Zhvillimi (aktivi qarkullues > pasivi qarkullues) në atë negative (aktivi qarkullues < pasivi qarkullues). duke kufizuar nevojat për financime afatshkurtra. Dmth që ndërmarrja nxjerr teprica financiare afatshkurtra gjatë ciklit të saj të shfrytëzimit. REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI Reduktimi i nevojave për fond zhvillimi shërben shpesh për të realizuar ekuilibrin financiar. që synon reduktimin e inventarëve të saj. ndërmarrja disponon dy leva të rëndësishme veprimi: i. Ilustrim: o Situata fillestare: Aktiv qarkullues Inventarët Kredi klientëve Pasiv qarkullues Borxhe furnitorëve Borxhe fiskale dhe sociale Borxhe të tjera shfrytëzimi Nevoja për Fond Zhvillimi o Rrjedhim i politikës të reduktimit të stoqeve: Aktiv qarkullues Kredi klientëve Nevoja për Fond Zhvillimi Pasiv qarkullues Borxhe furnitorëve Borxhe fiskale dhe sociale Borxhe të tjera shfrytëzimi Zhdukja e gjendjes së inventarëve. 185 .6. Kjo i mundëson asaj kufizimin e nevojave të shfrytëzimit dhe sjell uljen e aktivit të shfrytëzimit.

gjë që sjell ulje të aktivit të saj qarkullues. Kjo gjë sjell rritjen e pasivit qarkullues. Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes të rrisë pasivin qarkullues pa prekur nivelin e aktivit qarkullues. ashtu duhet të përpiqet edhe për të shkurtuar afatin e pagesave që duhet t’i bëjnë klientët. po aq ulet dhe nevoja për Fonde Zhvillimi. ndërmarrja rrit njëkohësisht borxhet që u ka furnitorëve. Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët Ndërmarrja. ndërmarrja ul vleftën e kredive të klientëve. shpesh. ndërmarrjet mbajnë. 186 .sh: mungesë lëndësh të para). Si rrjedhim. edhe me aktiv qarkullues të njëjtë.sh: kur paguhet me para ose çek bankar në dorë ose me dorëzimin e faturës në bankë). një gjendje minimale inventari për të shmangur ndërprerjen e prodhimit (p. ndërmarrja është e interesuar të privilegjojë pagesat “Cash”49 të klientëve. Duke e ndryshuar afatin e pagesës 0 në 60 ditë ose nga 60 ditë në 90 ditë. për shembull. ndërmarrja zbaton me furnitorët një politikë negocimi. Duke negociuar me klientët afrimin e afateve të pagesës. nevoja për fonde zhvillimi ulet aq sa rritet borxhi ndaj furnitorëve. Për t’i minimizuar kreditë akorduar klientëve (me afate pagesash).Megjithatë. që të mund të ndryshojë në favorin e saj nevojën për fonde zhvillimi. që synon të arrijë afate pagesash më të gjata. ii. iii. Si rrjedhim. 49 Pagesat “Cash” – pagesat e menjëhershme (p. Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët Në këtë rast. në përgjithësi. ashtu si duhet të përpiqet të rrisë afatin e pagesave ndaj furnitorëve. Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes reduktimin e aktivit qarkullues për të njëjtin pasiv qarkullues.

Si përfundim. ashtu dhe me furnitorët e saj.Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes të rritë aktivin e saj qarkullues duke mbajtur të njëjtin nivel të pasivit qarkullues. ndërmarrja mund të kufizojë nevojat e saj për Fonde Zhvillimi ose duke ulur totalin e aktivit të saj qarkullues (ulje e gjendjes së inventarëve ose ulje e kredive klientëve) ose duke rritur vleftën e pasivit të saj qarkullues (zgjatja e afateve të pagesave furnitorëve). si me klientët. Këto masa varen kryesisht nga fuqia negociuese e ndërmarrjes. 187 .

i. Në qoftë se nevojat kapërcejnë burimet.). letrat e kreditit.. atëherë mjetet monetare të ndërmarrjes janë negative (në pasivin e bilancit). mjetet monetare janë pozitive (në aktivin e bilancit). Në këtë rast. ka dy mënyra për të llogaritur mjetet monetare të ndërmarrjes: a Llogaritja nga “pjesa e sipërme e bilancit“: Mjetet monetare janë të barabarta me diferencën midis burimeve neto dhe nevojave për financim ose me diferencën midis tepricës së burimeve afatgjata (fondi i Zhvillimit) dhe nevojës për financim afatshkurtër të ndërmarrjes (Nevojat për Fonde Zhvillimi). ndërsa kur burimet janë më të mëdha se nevojat. praktikisht. mjetet monetare të një ndërmarrjeje janë bashkësia e disponibiliteteve që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra. Nga ana tjetër.7. Pra. Mjetet Monetare janë tepricat likuide të ndërmarrjes (paratë në arkë apo bankë. çeqet. mjetet monetare të një ndërmarrjeje paraqiten si gjendja e të gjitha tepricave financiare.. Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes Sikurse thamë. Koncepti i Mjeteve Monetare Mjetet monetare të një ndërmarrjeje mund të vlerësohen në dy mënyra: Nga njëra anë. Ato mund të llogariten ose duke u nisur nga bilanci funksional ose duke u nisur nga fondi i zhvillimit dhe nga nevoja për fonde të zhvillimit që përkufizuam më parë. 188 . mjetet monetare llogariten si diferencë midis likuiditetit aktiv dhe likuiditetit pasiv. MJETET MONETARE Në analizën financiare. ii. mjetet monetare të një ndërmarrjeje janë diferenca midis nevojave dhe burimeve të financimit..

.Që nga: Mjete monetare = Burime financiare – Nevoja financiare në aspektin kontabël: Mjete monetare = Fond zhvillimi – Nevojat për Fonde Zhvillimi Ilustrim: o Rasti i likuiditetit neto negativ: Aktiv Nevoja për Fond Zhvillimi Pasiv Fond Zhvillimi Likuiditete Neto o Rasti i likuiditetit neto pozitiv: Ak t i v Nevoja për Fond Zhvillimi Likuiditete Neto Pasiv b Llogaritja nga “pjesa e poshtme e bilancit“: Në këtë rast. tepricat në arkë. tepricat në llogaritë bankare debitore50..).. teprica kreditore të bankave. Që nga: Mjete monetare = Likuiditet aktiv – Likuiditet pasiv 50 Paratë gjendje në arkë dhe në bankë quhen dhe “disponibilitete” 189 .. mjetet monetare janë të barabarta me diferencën midis aktiveve të likuiditetit (letrat me vlerë të vendosjes.) dhe elementeve të pasivit të likuiditetit (hua afatshkurtra bankare.

Më tej. 190 . burimet financiare të ndërmarrjes janë të mjaftueshme për të mbuluar nevojat (Fondi i zhvillimit > Nevojat për Fondin e Zhvillimit).letrat me vlerë të vendosjes . Mjete monetare Pasiv Likuiditeti i pasivit: nga të cilat: . Ilustrim: o Rasti i mjeteve monetare negative Aktiv Likuiditeti i aktivit: nga të cilat: . Pasiv Likuiditeti i pasivit: nga të cilat: .gjendjet në arkë e në bankë. pa pasur nevojë për hua. Mjetet monetare pozitive: Në këtë rast. Tri raste janë të mundshme: 1.tepricat kreditore të bankave iii.hua afatshkurtër bankare. Mjete monetare o Rasti i mjeteve monetare pozitive: Ak t i v Likuiditeti i aktivit: nga të cilat: . Interpretimi Ekonomik Analiza e mjeteve monetare jep një ide për gjendjen financiare të ndërmarrjes. . Likuiditete = para ose ekuivalente me to (që kthehen për disa ditë në para dhe pa kosto shtesë të ndjeshme). likuiditeti pasiv është përgjithësisht zero. që do të thotë se gjendja financiare e ndërmarrjes është e shëndoshë dhe se ajo është në gjendje të financojë një shtesë shpenzimesh. “Mjetet monetare” quhen dhe “Likuiditete aktive”.letrat me vlerë të vendosjes . .gjendjet në arkë e në bankë.hua afatshkurtër bankare.tepricat kreditore të bankare. që nga.Koment: Likuiditetet aktive – Likuiditetet pasive = Likuiditete.

Gjendja financiare e ndërmarrjes është e ekuilibruar. qoftë për investime e qoftë për shfrytëzim. Ajo duhet të përdorë financime shtesë afatshkurtra (zbulime bankare. Mjetet monetare zero: Në këtë rast. burimet financiare mjaftojnë sa për të plotësuar nevojat (Fondi i Zhvillimit = Nevojat për Fond Zhvillimi). ndërmarrja nuk disponon burime të mjaftueshme financiare për të plotësuar nevojat e saj.. 191 . 3. Mjetet monetare negative: Në këtë rast..) për të përballuar nevojat e financimit të shfrytëzimit.2. Ekziston pra një rrezik financiar afatshkurtër nëse ndërmarrja nuk arrin të rrisë shpejt burimet financiare afatgjata ose të kufizojë nevojat e shfrytëzimit afatshkurtra. por kjo nuk disponon asnjë rezervë për të financuar shtesa shpenzimesh.

.

. etj........ 211 .... 198 Fluksi i Parasë .... dhe evidentohen anët pozitive e negative të formave të ndryshme të financimit............. III 1 2 3 4 5 MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES Blerja e Aktiveve Afatgjata ....... investimeve dhe ciklit të zhvillimit të ndërmarrjes........... huamarrja.. 194 Financimi i Investimeve . 201 Financimi i Ciklit të Shfrytëzimit ... Sqarohet kuptimi i fluksit të parasë................ 208 PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE KAPITULLI III Mënyrat e financimit të ndërmarrjes Përmbledhje ........Kapitulli III Jepen rekomandimet për mënyrat e financimit të blerjeve................. emetimi i aksioneve.......

e blerë ose e prodhuar nga ndërmarrja. që do të qëndrojë në të njëjtën formë në ndërmarrje për jo më pak se një vit“. Le ta saktësojmë kuptimin e aktiveve afatgjata në kontabilitet dhe të shqyrtojmë nevojat për investime që mund t’i lindin një ndërmarrjeje. Koncepti i Investimit a Përkufizimi i investimit: Për të prodhuar. është aktivi i bilancit të saj. Në këtë kuptim. mënyra e financimit do të varet nga karakteristikat e nevojës konkrete. Para se të studiojmë tipat e ndryshëm të financimit në dispozicion të ndërmarrjes. në procesin e prodhimit“. Në praktikë me investim nënkuptohet rëndomtë investimi kapital (afatgjatë) që përkufizohet si “vlera e të mirave që përftohen nga ndërmarrja për t’u përdorur. qoftë për nevojat afatgjata. vlerën tregtare (vendin dhe emrin e mirë) makineritë. në procesin e prodhimit“. pajisjet. Investimi në kuptimin e gjerë është “vlera e të mirave që përftohen nga ndërmarrja për t’u përdorur. 51 Të mira . BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA Nevoja kryesore e një ndërmarrjeje për financime afatgjata është përftimi i aktiveve afatgjata. MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES Ndërmarrja disponon disa mjete për t’iu përgjigjur nevojave të saj për financim. materiale apo jomateriale. gjatë të paktën një viti. i.III. qoftë për ato afatshkurtra.Term i përgjithshëm që përmban: tokën. Në këtë kuptim investimi është pasuria e ndërmarrjes. ndërtesën. materialet e të tjera të mira që ka dhe shfrytëzon ndërmarrja. 194 . mallrat. pra është “çdo e mirë e luajtshme ose e paluajtshme. Natyrisht. investimi është Aktivi Afatgjatë. ndërmarrja duhet të ketë “të mira51“ që t’i përdorë për të transformuar lëndët e para dhe materialet e tjera të ndërmjetme në produktin final. 1. le të shikojmë më me hollësi nevojat e financimeve afatgjata të ndërmarrjes.

Blerje e mjeteve të transportit.. o Investimet Materiale kryesore janë: Ndërtimi i ambienteve për kryerjen e aktivitetit. Shpenzimet për makineri dhe pajisje të punës dhe instalimi i tyre. ..shpenzimet kërkimore.shpenzimet e nisjes.shpenzimet e trainimit. o Investimet Financiare janë: Blerja e aksioneve dhe letrave me vlerë të ndërmarrjeve të tjera për qëllim përfitimi afatgjatë. .. Investimet kryesore jomateriale janë: Shpenzimet për studime dhe zhvillim.. Përftimi i patentave dhe licencave të shfrytëzimit.. por si shpenzime gjatë periudhës kontabël kur ato ndodhin. Përftimi i “software”-ve. Vini re! Sipas SNK dhe SKK disa shpenzime si: . nuk do të njihen më si AAJ. Shpenzimet për mobilje orendi.b Tipat e ndryshëm të investimeve Dallohen tri tipa investimesh që përcaktohen nga natyra e aktivit të përftuar: o Investimet Jomateriale dallohet nga investimi material nga fakti që ai nuk e rrit stokun e të mirave afatgjata të ndërmarrjes. ...shpenzimet për reklamë.. ... pajisje zyrash. . . 195 .

Në qoftë se ky raport është i lartë. Përcaktuesit e Investimeve Pse investojnë ndërmarrjet? o o o Për t’iu përgjigjur kërkesës: kur një ndërmarrje vlerëson se kërkesa që i drejtohet asaj do të rritet. Këto hua sjellin kosto (pagesa interesash). ajo do t’i rritë aftësitë e saj prodhuese. pa rritur vëllimin global të prodhimit të ndërmarrjes. 196 . nëse ajo do të dëshironte të prodhonte më tepër.ii. Ai përcaktohet nga raporti midis kapaciteteve të prodhimit që përdoren mbi kapacitetet totale të prodhimit. Sa më të ulëta të jenë interesat. Shpesh bëhet dallimi midis: o o investimit për zëvendësim: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër. kjo tregon se ndërmarrja përdor në maksimum kapacitetet e veta të prodhimit. Cilat janë synimet e investimit? Tipat e investimeve që kryen një ndërmarrje mund të klasifikohen sipas shkallës së rritjes së kapaciteteve prodhuese të ndërmarrjes ose sipas shkallës së rritjes së efikasitetit të procesit prodhues. Në këtë rast. Për të realizuar fitime: ndërmarrja e bën investimin nëse ky mundëson rritjen e fitimit. investimit për kapacitet: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër që mundëson vëllim më të madh prodhimi. asaj do t’i duhej detyrimisht të investonte për të rritur kapacitetet e saj prodhuese (një raport prej 85% tregon në përgjithësi një ngopje të mundësisë prodhuese). o Një tregues që tregon ecurinë e investimit është përqindja e përdorimit të kapaciteteve të prodhimit. Sepse përqindjet e interesit janë të ulëta: Shpesh ndërmarrja duhet të marrë hua për të investuar. Sepse ka subvencione nga administrata publike: subvencionet nxitin ndërmarrjen për të investuar sepse ato ulin kostot për ndërmarrjen. aq më e interesuar është ndërmarrja për të investuar.

o investimit për prodhimtari: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër më të efektshme. domethënë që mundëson prodhimin e të njëjtit vëllim me kosto më të ulët. Në fakt. një dallim i tillë është shpesh teorik. që është më produktive se e mëparshmja. 197 . sepse një investim mbulon shpesh dy a më shumë aspekte. Psh. bëhet investimi i zëvendësimit të një makinerie me një makineri tjetër më moderne.

rritja e kapitalit nuk mund të përballohet nga aksionerët e vjetër. për shembull. plotësimi i një nevoje financimi mund të realizohet vetëm me burime që e kanë shtrirjen në kohë të paktën po aq të gjatë sa shtrirja e nevojës për t’u financuar. Kjo ndodh. Aktivet afatgjata të përftuara nga ndërmarrja zgjatin disa vite ushtrimore. a) Rritja e Kapitalit Ndërmarrja. nëse dëshiron të financojë politikën e saj të investimeve. në rastin e ndërmarrjeve familjare që duan ta ruajnë kontrollin mbi ndërmarrjen e tyre. ndërmarrja emeton aksione të reja në formën e rritjes së kapitalit të rezervuar për aksionerët ekzistues. Këto nevoja financimi mund të plotësohen në mënyra të ndryshme: ose me rritje të kapitalit ose duke marrë hua. pra duhen financuar me burime afatgjata. 198 . Rritje e kapitalit duke iu drejtuar aksionerëve të rinj: Në disa raste.2. proporcionalisht me pjesët që ata zotërojnë tashmë në kapitalin e ndërmarrjes. Kjo metodë financimi mund të kryhet në forma të ndryshme: 1. Financimi i Investimeve Financimi i investimeve bëhet me: a) rritjen e kapitalit ose me b) hua. parimi i kujdesit në analizën financiare kërkon që. Rritje e kapitalit të rezervuar për aksionerët e vjetër: Në këtë rast. i. Kjo formë ka përparësinë që nuk u drejtohet aksionerëve të rinj dhe nuk modifikon përqindjet e shpërndarjes së kapitalit midis aksionerëve. mund të rritë kapitalin e saj duke emetuar aksione të reja ose duke rritur numrin e pjesëmarrësve. Aksionerët e vjetër nënshkruajnë rritjen e kapitalit. FINANCIMI I INVESTIMEVE Sikurse e kemi theksuar edhe më parë. 2.

i mundëson ndërmarrjes modifikimin e ekuilibrit financiar duke e shndërruar një borxh në pjesë kapitali. jo për të përftuar burime të reja financiare.Ndërmarrja emeton aksione të reja që të përftohen nga partnerë të rinj. është ajo e marrjes hua tek entet e kreditimit. Rritja e kapitalit nga konvertimi i kredive: Kjo teknikë. Këta bëhen përftues të titujve të negociueshëm të emetuar nga ndërmarrja në kuadrin e emetimit të 199 . që të mund të ofrohen një numër i madh huadhënësish. 3. Kjo metodë mund të realizohet në ndërmarrje nga një ndërmarrje tjetër. për të plotësuar nevojat e saj për investime. ii. gjë që mund të çojë edhe në ndryshimin e shumicës në kapitalin e ndërmarrjes. ajo mund të përftojë kapitale duke iu drejtuar institucioneve financiare. Huatë nga tregu financiar (me obligacione) Në këtë rast. Për këtë ajo mund të veprojë në dy mënyra: 1. 4. si aktive afatgjata materiale ose jomateriale. Kjo strategji ka si pasojë hyrjen në kapitalin e ndërmarrjes të aksionerëve të rinj. e përdorur më pak se paraardhëset. rritja e kapitalit është kundërpartia e një kontributi në natyrë. Rritja e kapitalit me kontribut në natyrë: Ndodh që një ndërmarrje të rritë kapitalin. Kjo metodë ka përparësinë të mos u drejtohet aksionerëve të rinj për të përftuar fondet e nevojshme për blerjen e një ndërmarrjeje tjetër dhe shmang financimin e nevojave të veta duke shtuar borxhet. Kjo teknikë zbatohet kur një ndërmarrje futet në tregun financiar ose në bursë për të financuar zhvillimin e saj. duke emetuar një hua afatgjatë (për shembull në formë obligacionesh) të copëzuar në pjesë. ndërmarrja vendos të kërkojë burime financiare në tregun financiar. Në këtë rast. Kjo teknikë është detyrimisht me mundësi të kufizuara sepse rritja e kapitalit nuk mund të jetë më e lartë se vlefta e borxhit fillestar. Një tjetër metodë në dispozicion të ndërmarrjes. por si kundërparti kontributesh të mirash reale të dhënë nga një partner i jashtëm. Marrja Hua Në qoftë se ndërmarrja nuk dëshiron të rritë kapitalin e vet.

Këto ndërmarrje regjistrohen nga disa organizma të posaçme. 2. Hyrja në tregun financiar ka disa rregulla të cilat u jepin akses vetëm ndërmarrjeve të mëdha52. Huadhënësi kërkon.huasë. që mund të kenë pasoja në ekuilibrin e saj financiar global. huadhënësve u rimbursohet kapitali. Në këtë rast përqindja e interesit është. me plotësimin e afateve. që dëshirojnë të kryejnë huamarrje me vlefta të mëdha. Sikurse shihet. 52 Edhe ndërmarrje jo shumë të mëdha mund të hyjnë në tregun financiar. disa garanci për t’u mbrojtur nga rreziku i mospagimit nga ndërmarrja (psh të një hipoteke). dmth në bazë të rrezikut që paraqesin për të mos qenë në gjendje të paguajnë huatë së bashku me interesat. 200 . ndërmarrja i drejtohet një enti kreditues të vetëm ose një grupi bankash. më e lartë se në kuadrin e tregut financiar. për të përftuar financimin që i nevojitet. që përmban përqindjen e interesit të huasë së emetuar nga ndërmarrja. Me mbushjen e afatit. Këta bëhen zotërues obligacionesh. që shkon nga 7 vjet (huamarrje afatmesme) deri në mbi 15 vjet (huamarrje afatgjatë). sipas shkallës së besueshmërisë që kanë. (rritje e kapitalit nëpërmjet huamarrjes) ka disa rrjedhoja në strukturën e “bilancit”. të cilat shoqërohen me një kupon. por risku i tyre është shumë më i lartë dhe për pasojë kreditorët e mundshëm do të kërkonin norma të larta interesi. mënyra me të cilën ndërmarrja vendos ta financojë politikën e saj të investimeve. Këto hua mund të akordohen për një periudhë. Huatë nga ente kredituese: Në këtë rast. përgjithësisht. i barabartë me vleftën e obligacionit së bashku me interesin e përftuar. në përgjithësi.

CF i jep ndërmarrjes një marzh manovrimi financiar. CF paraqet pra bashkësinë e mjeteve monetare të gjeneruara gjatë ushtrimit. Diferenca midis arkëtimeve dhe pagesave jep një tepricë që quhet “Cash Flow” (CF) apo “Fluksi i parasë”. pasi të jetë hequr vlefta e dividendeve që u shpërndahen aksionerëve 53 Mjete monetare – parà ose ekuivalentë të saj. FLUKSI I PARASË Fluksi i Parasë. për të përballuar nevojat e saj për financime. . pagat e punonjësve.. më shumë njihet me emërtimin anglisht “Cash Flow” (CF) (lexohet kesh fllou). që u përgjigjen veprimeve të kryera prej saj: nga njëra anë ajo paguan për shpenzimet që kryen (blerje lëndësh të para. është bashkësia e mjeteve monetare53 që gjeneron ndërmarrja gjatë një ushtrimi nga veprimet e saj menaxhuese. në mjetet monetare të ndërmarjes ka lëvizje (hyrje e dalje). Ai përcakton shumën e burimeve që ndërmarrja mund t’i përdorte për vetëfinancim.LP Ku: CF = Kapacitet vetëfinancimi (Cash Flow) LA = Likuiditete (mjete monetare) të Arkëtuara (të Hyra) LP = Likuiditete (mjete monetare) të Paguara (të Dala) Vetëfinancimi (VF) është pjesa që mbetet nga CF. Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) Përkufizimi Gjatë një viti ushtrimor.3.) ndërkohë që ajo arkëton.. të ardhurat nga shitjet që bën. ndër të tjera. në sajë të veprimeve të menaxhimit të ndërmarrjes. i. Pra: CF = LA . Në këtë kuptim. ndaj quhet dhe “Kapaciteti i Vetëfinancimit”. 201 .

DV Ku: VF = Vetëfinacimi. - llogaritë e pagueshme (shpenzimet për detyrimet e papaguara). duke mënjanuar prej tij efektin e “shpenzimeve të llogaritura“ dhe të “të ardhurave të llogaritura“. Këto “shpenzime“ të bëra për çdo lloj AA ( qoftë material. që pasqyrojnë zhvlerësim të elementeve të aktivit por që nuk kanë sjellë pagesë nga ana e ndërmarrjes. pra me kursin me të cilin regjistrohet dhe në llogarinë përkatëse.VF = CF .) - pakësimi i inventarit kur kreditohet llogaria e inventarit (Klasa 3 e 2) në debi të një 54 Ky është CF nga aktiviteti operativ. finaciar) janë regjistruar në llogaritë 68 “Zhvlerësime dhe Amortizim“. DV = Dividendet “Cash Flow” (CF) ndryshon nga Fitimi i Ushtrimit (FU) nga fakti që CF nuk merr parasysh të ardhurat e llogaritura dhe shpenzimet e llogaritura. (Duhet kujdes për t’i evindentuar. jomaterial. të cilat kryhen pa përdorimin e parasë ose ekuivalentëve të saj. ndonëse për to nuk është bërë akoma pagesa. transaksionet jomonetare. duhen marë parasysh vetëm shpenzimet e paguara dhe të ardhurat e arkëtuara. CF mund të përftohet nga Fitimi i Ushtrimit (FU). E thënë ndryshe. sepse shpenzimi në këtë rast nuk është kryer ende. nuk përfshihen në “Cash Flow” Fluksi i parasë në monedhë të huaj konvertohet në monedhën raportuese (lekë) me kursin e këmbimit në datën e kryerjes së transaksionit.54 Shpenzimet e llogaritura (SL) (ose shpenzime të paguara) janë: shpenzimet për amortizim apo provizion. 202 . të regjistruara në llogari shpenzimesh sipas natyrës. Përcaktimi i Fluksit të Parasë Për të përcaktuar CF. Janë “detyrime“ për blerje (mallrash apo shërbimesh) të papaguara. të cilit i duhet shtuar edhe ndikimi nga aktiviteti financues si dhe ai nga aktiviteti investues për llogaritjen e fluksit neto të parasë.

. që është një farë “CF-je shfrytëzimi”.llogarie shpenzimi (Klasa 6)55 sepse kjo tregon konsumimin e inventarit (ose daljen) por jo pagesën për blerjen e tij. Pasqyra e fluksit të parasë i paraqet hyrjet dhe daljet e parasë dhe të ekuivalentëve të 55 Përfshihet dhe llogaria 652 “vlera kontabël e AA” në rastin e daljeve të AA... - llogaritë e arkëtueshme (të ardhurat nga faturat e papaguara që na kanë klientët). Paraqitja e Fluksit të Parasë Fluksi i Parasë përbën një tregues të rëndësishëm sepse ai përfaqëson kapacitetin e vetëfinancimit të ndërmarrjes. thjesht. me të ardhura të tjera të arkëtueshme dhe (me heqjen prej saj) të shpenzimeve të tjera të pagueshme. b) Llogaritja e CF nisur nga Fitimi i Ushtrimit (FU). Të ardhurat e llogaritura (AL) (ose të ardhura të paarkëtuara) që janë: rimarrjet mbi amortizimet dhe provizionet që nuk përbëjnë një të ardhur reale për ndërmarrjen por. Llogaritja e “Cash Flow“ (CF) të një ndërmarrje mund të bëhet pra në dy mënyra: a) Llogaritja e CF nisur nga Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB). Standardet e kontabilitetit kërkojnë (krahas Bilancit e PASH) edhe paraqitjen e “Pasqyrës së Fluksit të Parasë”. 203 . anulojnë një amortizim ose një provizion të mëparshëm. Konsiston në shtimin e TB. Qëndron në heqjen nga FU të të ardhurave të llogaritura dhe (shtimin në të) të shpenzimeve të llogaritura. Këto pasqyrohen në llogaritë 78. sipas formateve të përcaktuara. ii. shtimi i inventarit (kur kreditohet llogari shpenzimesh (klasa 6) sepse kjo tregon rritjen e inventarit por jo hyrje apo dalje parash. të ardhura nga rivlerësimi i një elementi të aktivit (llogaria 775) apo gabime të lejuara në ushtrimet paraardhëse (llogaria 777). sepse këto të ardhura nuk janë arkëtuar.

Në vijim jepen pasqyrat e fluksit të parasë sipas dy metodave direkte dhe indirekte. 204 . Fluksi i parasë ndahet sipas qëllimit të përdorimit në tri pjesë të veprimtarisë: (I) shfrytëzuese. përsa i përket ndryshimit të vlerës (për shembull depozitat afatshkurtra). (II) investuese dhe (III) financiare. 2. të cilat janë të konvertueshme menjëherë në para dhe që janë nën një rrezik minimal. të ndara sipas qëllimit (për shembull fluksi i parasë nga veprimtari shfrytëzimi. Pasqyra e Fluksit të Parasë (Metoda direkte) Nr I 1 2 3 4 5 A II 1 2 3 4 5 B III 1 2 3 4 C IV V VI Emërtimi Fluksi i parave nga veprimtaria e shfrytëzimit Paratë e arkëtuara nga klientët Paratë e paguara ndaj furnitorëve dhe punonjësve Paratë e ardhura nga veprimtaritë Interesi i paguar Tatim fitimi i paguar Shuma (Para neto nga veprimtari e shfrytëzimit) Fluksi i parave nga veprimtaritë investuese Blerja e kompanisë së kontrolluar X Blerja e aktiveve afatgjata materiale Të ardhurat nga shitjet e pajisjeve Interesi i arkëtuar Dividendë të arkëtuar Shuma (Para neto në veprimtari investuese) Fluksi i parave nga aktivitetet financiare Të ardhura nga emetimi i kapitalit aksioner Të ardhura nga huamarrje afatgjata Pagesat e detyrimeve të qirasë financiare Dividendë të paguar Shuma (Paraja neto në veprimtari financiare) Rritja/rënia neto e mjeteve monetare ( = A + B + C) Mjetet monetare në fillim të periudhës Mjetet monetare në fund të periudhës ( = IV + V) (+) (-) (+) (-) (-) (-) (-) (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) Sqarime: 1. shumë likuide. nga investimi ose nga financimi). gjatë periudhës kontabël. Rreshti IV “Rritja/rënia neto e mjeteve monetare” është e barabartë me shumën e 56 Ekuivalentët e parasë janë investime afatshkurtra (zakonisht deri në 3 muaj).saj56.

etj.. Pasqyra e Fluksit të Parasë (Metoda indirekte) Nr I 1 2 a b c ç 3 a b c ç d A II 1 2 3 4 5 B III 1 2 3 4 C IV V VI Fitimi para tatimit Rregullime për: Amortizimin Humbje nga këmbime valutore Të ardhura nga investimet Shpenzime për interesa Rritje/rënie në tepricën e kërkesave të arkëtueshme nga aktiviteti.. B dhe C dhe përfaqëson shumën neto gjithsej të mjeteve monetare të gjeneruara gjatë periudhës 3. “Mjetet monetare në fillim të periudhës” (rreshti IV) plus “Rritja/rënia neto e mjeteve monetare gjatë periudhës (rreshti V) duhet të jenë të barabarta me “Mjetet monetare në fund të periudhës” (rreshti VI).rreshtave A. Rritje/rënie në inventar Rritje/rënie në detyrimet për t’u paguar nga aktiviteti Paratë e përftuara nga aktivitetet Interesi i paguar Tatimfitimi i paguar Shuma (Para neto nga veprimtari e shfrytëzimit) Fluksi i parave nga veprimtaritë investuese Blerja e kompanisë së kontrolluar X Blerja e aktiveve afatgjata materiale Të ardhurat nga shitjet e pajisjeve Interesi i arkëtuar Dividendë të arkëtuar Shuma (Para neto në veprimtari investuese) Fluksi i parave nga aktivitetet financiare Të ardhura nga emetimi i kapitalit aksioner Të ardhura nga huamarrje afatgjata Pagesat e detyrimeve të qirasë financiare Dividendë të paguar Shuma (Paraja neto në veprimtari financiare) Rritja/rënia neto e mjeteve monetare ( = A + B + C) Mjetet monetare në fillim të periudhës Mjetet monetare në fund të periudhës ( = IV + V) 205 (+) (+) (-) (-) (-) (-) (+) (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) (+) (-) (+) (-) Emërtimi Fluksi i parave nga veprimtaria e shfrytëzimit (+) .

që përcaktohet nisur nga Vetëfinancimi. Ja pse preferohet me shumë ky koeficient që merr parasysh Vetëfinancimin dhe jo “Cash Flow“-n (CF). Disa tregues interesantë që lidhen me CF Krahas interesit që paraqet vetë vlefta e CF si kapacitet vetëfinancimi. që shprehin lidhjen midis burimeve të brendshme të gjeneruara nga ndërmarrja dhe nevojave të saj për financim. b) Kapaciteti i Mbulimit të Borxhit (CMbB) Ky tregues shpreh masën në të cilën “Cash Flow” (CF) i ndërmarrjes i mbulon detyrimet financiare të saj. iii. a) Koeficienti i Shpërndarjes së Vlerës së Shtuar (KShVS) Ky koeficient tregon se ç’pjesë të Vlerës së Shtuar (VS) do t’i kushtojë ndërmarrja plotësimit të nevojave të saj për financime. pjesa e dytë dhe e tretë kanë të njejtat zëra. Rreshti IV. 2.Sqarime: 1. V e VI llogariten njësoj si te metoda direkte. Tabela e fluksit të parasë sipas metodës indirekte ndryshon nga ajo e metodës direkte vetëm në zërat e pjesës së parë “Fluksi nga verimtaria shfrytëzuese”. mundëson marrjen parasysh edhe të shpërndarjes së dividendit. Ai llogaritet si vijon: KSHVS = (VF * 100) / VS Ku: KShVS = Koeficienti i Shpërndarjes së Vlerës së Shtuar VF = VetëFinancimi VS = Vlera e Shtuar Ky koeficient. paraqet interes edhe llogaritja e disa koeficienteve. Ai llogaritet si vijon: 206 .

CMBB = BF / CF Ku: CMB = Kapaciteti i Mbulimit të Detyrimeve CF = Cash Flow (Kapaciteti i Vetëfinancimit) BF = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja. 207 .

a) Zbritje Financiare57 Teknika e zbritjeve financiare i mundëson ndërmarrjes marrjen e likuiditeteve shpejt. Zbritja financiare është një teknikë me të cilën ndërmarrja përfituese e një efekti tregtar59 e negocion atë para mbarimit të afatit. 208 . dhe këtë për një kosto relativisht të ulët. b) Strategjia e faktoringut Faktoringu është një teknikë financimi me të cilën një ndërmarrje ia kalon faturat e 57 Zbritje Financiare – njihet dhe me emërtimin “Skontim” 58 Kredive dhënë klienteve = afatpagesat e klientëve (për t’a paguar faturën më vonë). FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT Krahas gjetjes së mjeteve për të plotësuar nevojat e financimeve afatgjata. Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues Në këtë optikë. ajo mund të shfrytëzojë disa mjete që i mundësojnë: ose të ulë nevojën e saj për fonde zhvillimi ose të përftojë kredi afatshkurtra. ndërmarrja duhet të plotësojë nevojat e saj për financime afatshkurtra. me një ent kredie. Për këtë.4. i. ndërmarrja ndjek një strategji që i lejon të ulë nevojat për fonde zhvillimi të shfrytëzimit duke rritur njëkohësisht likuiditetin e saj aktiv. Kjo metodë financimi është me interes dyfish: nga njëra anë ul gjendjen e kredive dhënë klientëve në aktivin e bilancit (pra ul Nevojën për Fonde Zhvillimi) dhe nga ana tjetër i mundëson ndërmarrjes rritjen e mjeteve monetare duke i dhënë likuiditete të disponueshme në çast. duke praktikuar një strategji aktive të menaxhimit të kredive dhënë klientëve58 të saj. 59 Efekti tregtar – Psh kredia dhënë klientëve nga një ndërmarrje. për të marrë likuiditete me vleftë sa ajo e efektit tregtar minus komisionet (interesat) që merr banka për shërbimin e bërë.

por në këtë rast ajo nuk merr përsipër risk (normalisht komisioni < zbritja). përmes afatit të pagesës. ndërmarrja humbet gjithashtu lidhjen me klientët. ii. që do kontabilizohen në pasivin e bilancit. Ndërmarrja. lirohet nga menaxhimi i llogarive klientë që lidhen me këto të ardhura të arkëtueshme dhe nuk ka nevojë të marrë masa kundër rrezikut të mospagimit sepse ajo nuk është më pronare e tyre.arkëtueshme të klientëve një shoqërie tjetër (“faktorit”). përmes emetimit të një efekti tregtar. në këmbim të likuiditeteve të menjëhershme. 60 Jo gjithmone firma faktoring i “blen” llogaritë e arkëtueshme. që përdor këtë mënyrë financimi. Në të gjitha rastet. Kredia furnitore mund të konsiderohet si kredi që i akordohet ndërmarrjes nga furnitori. zhvendosja në kohë e pagesës të borxheve ndaj furnitorëve kontribuon në uljen e nevojës për fonde zhvillimi të ndërmarrjes. sepse ia delegon të tretëve menaxhimin e kredive. Në këtë mënyrë. Ndërkaq. Ndërmarrjet disponojnë edhe metoda të tjera të financimit të ciklit të shfrytëzimit. Faktoringu është mënyra më e shtrenjtë e financimit afatshkurtër. 209 . ajo ka të drejtë të negociojë me furnitorët e saj për të përftuar kredi prej tyre (afat pagese). sigurisht duke u shpërblyer me një komision. mundet që thjesht të ndihmojë kompaninë ti mbledhë. kjo metodë i kushton ndërmarrjes më shtrenjtë se përdorimi i zbritjes. në likuiditete të mobilizueshme menjëherë për të përballuar shpenzimet rrjedhëse. këto teknika shoqërohen me konvertimin e të arkëtueshmeve nga klientët. “Faktori” bëhet në këtë mënyrë pronar i këtyre faturave dhe siguron mbulimin e tyre. “faktori” blen me zbritje nga vlefta e faturave që bën kompania faturuese60. Në këmbim të këtij shërbimi. Menaxhimi optimal i bilancit të ndërmarrjes kërkon që të kompensohen nevojat për fonde zhvillimi të të arkëtueshmeve nga klientët me kreditë e furnitorëve me vleftë ekuivalente. Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit a) Kreditë e furnitorëve: Ashtu si ndërmarrja u akordon afate pagese klientëve të saj.

ndërkohë që paguhen përgjithësisht “cash” nga klientët.Kjo strategji mbështetet në fuqinë negociuese të ndërmarrjes kundrejt klientëve dhe kundrejt furnitorëve. b) Financimi i likuiditetit Së fundi. përgjithësisht të parashikueshme. duke u imponuar furnitorëve të tyre afate pagese të konsiderueshme. qoftë në trajtë zbulimi bankar të autorizuar. ndërmarrjet mund të përftojnë kredi fushate ose kredi stokimi për të financuar prodhimin dhe stokimin e prodhimit të tyre. Në të dy rastet ndërmarrja përfton kredi afatshkurtra disa ditore (lehtësi arke) ose disa javore (zbulim bankar). por kostoja e saj është relativisht më e lartë se ajo në kuadrin e një financimi përmes një huamarrje klasike. ndërmarrja mund të marrë kredi likuiditeti nga banka e saj. Me po këtë ide. 210 . në rastet kur ka një zhvendosje kohore të ndjeshme midis fazës së prodhimit dhe fazës së tregtimit të një të mire (për shembull ndërmarrjet sezonale) dhe këtë me kosto më të ulët se një zbulim bankar. qoftë si lehtësi arke61. 61 banka pranon që klienti ta vonojë pagesën megjithëse llogaria e tij nuk ka gjendje pozitive. Vlefta e tyre negociohet paraprakisht me entin huadhënës. midis arkëtimeve dhe pagesave në një periudhë të caktuar. Ky tip financimi afatshkurtër mundëson përballimin e zhvendosjeve. Ky rast ndeshet veçanërisht në shpërndarësit e mëdhenj që gjenerojnë teprica të mëdha burimesh shfrytëzimi.

Kapaciteti i hyrjes në boxh të ndërmarrjes nuk preket. Strategjia që do të ndiqet nga ndërmarrja do të jetë funksion i krahasimit midis mundësive të ndryshme.Vetëfinancimi ul dividendet. i. gjë që mund të dëmtojë kredibilitetin e saj. kjo ruan aftësinë financuese të saj.Ndërmarrja mund të ndryshojë politikën e shpërndarjes së dividendeve. siç ndodh kur ndërmarrja merr hua. madje mund të ndryshojë edhe kontrollin e ndërmarrjes.5. .Aksionerët presin të marrin kthim mbi fondet e vendosura. në funksion të situatës së re financiare. pamundësi për treg financiar për ndërmarrjet e vogla etj. pra kosto më të lartë se huamarrja. .Shpërblimi i pritur për investimet nga aksionerët do të jetë më i lartë se përqindja e interesit të huamarrjes. Vetëfinancimi Rritje e kapitalit Huamarrja Secila nga mënyrat e financimit ka pra përparësitë dhe të metat e veta. ndërmarrja mund të mbështetet në disa koeficientë që ndihmojnë në përcaktimin e strategjisë të financimit që është më e përshtatshmja për të garantuar ekuilibrin e saj financiar. sjell aksionerë të rinj. . Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme Përparësitë dhe të metat e metodave të ndryshme së financimit që disponon ndërmarrja. kur nuk kryhet nga vetë aksionerët. sidomos kur janë të kuotuar në bursë. . . . . . . qoftë dhe kur ky financim bëhet nga vetë ndërmarrja. Zgjedhja e një metode të përshtatshme varet nga analiza e përparësive dhe të metave të metodave të financimit të propozuara. gjë që nuk u pëlqen aksionerëve.Rritja e borxhit mund të krijojë disekuilibër financiar të ndërmarrjes. . mund ti përmbledhim në tabelat e mëposhtme: Financime Përparësi . Ka interes për ata që nuk dëshirojnë aksionerë të rinj.Nuk krijon detyrime.Nuk sjell shpenzime financiare.Nuk sjell rritje të borxhit të ndërmarrjes.Nuk sjell ndryshim të shpërndarjes së kapitalit midis aksionerëve.). . .Huamarrja sjell rritje të shpenzimeve financiare të ndërmarrjes me koston e interesit të huasë. Të meta . 2 11 .Kostoja e këtij financimi njihet paraprakisht e nuk ndryshon në kohë. Për të marrë vendimin e saj.Kapaciteti i hyrjes në boxh të ndërmarrjes nuk ulet. sepse fondet sillen nga aksionerët.Rritja e kapitalit. sepse janë burime të veta. duke marrë parasysh ndonjëherë edhe interesa të veçanta (kundërshtim për aksionerë të rinj. që mund të mos jenë mbështetës të ekipit drejtues. PËRMBLEDHJE Ndërmarrja disponon disa mjete për të përballuar nevojat e saj për financime afatgjata.

CF është një tregues shumë i rëndësishëm që mundëson gjykim më të mirë të ekuilibrit financiar të ndërmarrjes. kjo duhet të përdorë mënyra të tjera financimi. në sajë të burimeve të gjeneruara gjatë veprimeve të menaxhimit. kjo tregon se kapaciteti i ndërmarrjes për mbulimin e borxhit është ekuivalenti i dy viteve të CF (Cash Flow). 212 . Në qoftë se CF nuk mjafton për të mbuluar bashkësinë e nevojave për financime të ndërmarrjes. Banka preferon që ky koeficient të jetë më i vogël se 3. Sa më i madh të jetë CF. Është e arsyeshme të përcaktohen. Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve Në strategjinë e financimit. disa koeficientë që mundësojnë krijimin e një ideje më të saktë për kapacitetin e ndërmarrjes për të përballuar. a) Kapaciteti i mbulimit të borxhit (CMbB) Ky raport tregon deri në ç’masë Kapaciteti i Vetëfinancimit të ndërmarrjes (Cash Flow) është i mjaftueshëm për të mbuluar borxhet financiare. për shembull. nevojat e saj për financime. Nëse do të ishte 2. duke u nisur nga vlefta e CF.ii. Ky koeficient llogaritet si: Ku: CMbB = BF / CF CF = “Cash Flow“ (Kapaciteti i Vetëfinancimit) BF = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja Sa më i madh të jetë ky koeficient. aq më tepër ndërmarrja është në gjendje të përballojë nevojat e saj për financime. ndërmarrja mund ta mbështetë vendim-marrjen mbi shqyrtimin e disa koeficientëve për të vlerësuar efektin e përzgjedhjes së mënyrës së financimit. aq më të vogël e ka ndërmarrja marzhin e manovrimit për të përballuar shlyerjen e huave.

atëherë ndërmarrja nuk ka më marzh manovrimi për financime të jashtme. pavarësisht afateve. Ky koeficient llogaritet si vijon: KAUF = BT / KV Ku: KAuF BT KV = Koeficienti i Autonomisë Financiare = Borxhet Totale (gjithë boxhet pavarësisht nga afati i shlyerjes) = Kapitali Vetiak Ky koeficient lejon të merret parasysh bashkësia e borxheve të kontraktuara nga ndërmarrja. ajo duhet të përdorë kapacitetin e mbulimit të borxhit. nëse dëshiron të matë mundësinë e huamarrjes. nëse dëshiron të vlerësojë ekuilibrin e saj financiar. Ai llogaritet si vijon: KSTF = BF / KV Ku: KStF BF KV = Koeficienti i Strukturës Financiare = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja = Kapitali Vetiak c) Koeficienti i autonomisë financiare (KAuF) Koeficienti i autonomisë financiare bën të mundur verifikimin që borxhet e ndërmarrjes të mos jenë tepër të mëdha në raport me vleftën e kapitaleve të veta. 62 Njihet dhe me emërtimin “Raporti Borxh/Kapital”. Përzgjedhja e koeficientit varet nga ajo çfarë ndërmarrja kërkon të përcaktojë. Po qe se raporti është më i madh se 1.b) Koeficienti i strukturës financiare (KStF)62 Ky koeficient shpreh raportin midis borxheve financiare (BF) dhe kapitaleve të veta (KV). ajo duhet të përdorë koeficientin e autonomisë financiare. 213 .

.

PJESA E TRETË F J AL O R I T ERM AVE KRYESO RË .

o Aktive afatgjata financiare (AAF) ose aktiv i qëndrueshëm financiar (AQF). 216 . AKSION: Titull pronësie mbi një pjesë të kapitalit të një ndërmarrjeje (shoqërie tregtare) që jep të drejtën për të marrë dividendin përkatës. Aksioni bën pjesë në titujt e negociueshëm. studimet.. ndërtesa. AKTIV AFATGJATË (AA) OSE (AKTIV I QËNDRUESHËM): E mirë e nevojshme për funksionimin e ndërmarrjes që nuk zhduket me përdorimin e parë. koncensionet. janë kryesisht: aksionet e ndërmarrjeve të tjera. Të tilla janë: vlera tregtare (emri apo vendi i mirë). patentat etj. huatë e dhëna me interes për një periudhe mbi një vit e të tjera si këto. 2 Të drejtat – Licencat. mbajtja e të cilave është afatgjatë. o Aktive afatgjata materiale (AAM) ose aktiv i qëndrueshëm i trupëzuar (AQT). projektet. pajisje mobilimi. Në kontabilitet dallohen këto tipa aktivesh afatgjata: o Aktive afatgjata jomateriale (AAJ) ose aktiv i qëndrueshëm i patrupëzuar (AQP). instalime teknike.term që sqarohet më poshtë. si: troje. automjete. AKTIV (ANA E MAJTË E BILANCIT): Tërësia e të mirave1 dhe e të drejtave2 që zotëron një ndërmarrje për të ushtruar veprimtarinë e saj. 1 Të mirat . makineri... Sipas shkallës së likuiditetit dallohen disa grupe aktivesh: Aktiv afatgjatë Aktiv qarkullues të mirëfilltë Aktiv likuid. Shënohet në faturë. patentat. licencat. por përdoret për një periudhë jo më pak se një vit.AFAT MATURIMI: Afati i maturimit është afati ose data kur duhet të paguhet fatura. shpenzimet për fillimin e aktivitetit e të tjera. kur shitësi pranon që blerësi ta kryejë pagesën në një datë të ndryshme nga data e faturës.

quhen të gjitha aktivet e ndërmarrjes që nuk janë aktive afatgjata (pra nga këndvështrimi i lëvizshmërisë qarkullojnë brënda vitit ushtrimor). koha. debitorët (klasa 4) dhe mjetet monetare (klasa 5). AKTIV LIKUID: . plus interesin e fiksuar. efektet e të cilave janë të pakthyeshme. AMORTIZIM: Shpenzim i llogaritur (si konstatim kontabël) që përfaqëson zvogëlimin e vlerës së një elementi të aktivit që vjen nga përdorimi.shih “Fluksi i Parasë“.o Aktive afatgjata në proces ose aktiv i qëndrueshëm në proces: përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale. në kuptimin e përgjithshëm. BILANC: Dokument kontabël i një ndërmarrjeje në trajtën e një tabele përmbledhëse në dy seksione3. o Aktiv qarkullues i mirëfilltë quhet aktivi qarkullues që nuk është mjet monetar (para).shih Mjete Monetare AKTIV QARKULLUES: Aktive qarkulluese. ku në njërën (në Aktiv) paraqiten elementet e pasurisë (përdorimet) dhe në tjetrën (në Pasiv) kapitali i vetë dhe huatë (burimet). Në afatin e pjekurisë së kësaj bonoje. 3 Kolona = Anë ose “Krahë” 217 . parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. Aktivet qarkulluese përbëhen nga: Inventarët (klasa 3). Banka e Shqipërisë paguan financuesin me vleftën nominale të bonos së thesarit. që janë në proces ndërtimi apo krijimi. domethënë inventarët (klasa 3) dhe debitorët (klasa 4). ndryshimi i teknikës apo i teknologjisë dhe çdo arsye tjetër. BONO THESARI: Titull afatshkurtër i negociueshëm (letër me vlerë) i emetuar nga Thesari i Shtetit (Banka e Shqipërisë) për një kohëzgjatje disa mujore deri në një vit i cili jepet në këmbim të likuiditeteve (parave). “CASH FLOW“: (lexohet “kesh fllou“) .

që lëshohet kur ka një spostim kohor midis realizimit të një veprimi (faturës) dhe ekzekutimit të tij (pagesës). “faktori” blen me zbritje nga vlefta e 218 . Efekti tregtar përmban emrin e debitorit (klientit përftues). ata që përmbajnë interesa quhen kambiale. “Faktori” bëhet në këtë mënyrë pronar i këtyre faturave dhe siguron mbulimin e tyre. Arkëtimet monetare (psh paratë e marra).DEBI (ANA E MAJTË E LLOGARISË): Gjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet). huamarrësi është debitor për huadhënësin. sipas vendimit të asamblesë së përgjithshme për ndarjen e fitimit. emrin e kreditorit (furnitorit dhënës). DIVIDEND: Pjesa e fitimit që u ndan ndërmarrja çdo vit aksionerëve në përpjestim me sasinë e aksioneve. në këmbim të likuiditeteve të menjëhershme.sh: klientët për faturat e palikuiduara) si dhe Shpenzimet e kryera (që interpretohen dhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët/aksionerët) DEBITOR: Quhet një person (fizik ose juridik) që na ka një detyrim (borxh) për të shlyer. afatin dhe vleftën e kredisë. Për efektin tregtar nuk paguhet interesa. Për këtë çdo llogari ndahet në dy pjesë: Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). Për shembull. FAKTORING: Faktoringu është një teknikë financimi me të cilën një ndërmarrje ia kalon faturat e arkëtueshme të klientëve një shoqërie tjetër (“faktorit”). Borxhet që i kanë ndërmarrjes debitorët (p. EFEKT TREGTAR (DËFTESË TREGTARE): Instrument kredie afatshkurtër. i negociueshëm. Llogaria quhet debitore kur shuma e vlerave në debi është më e madhe se shuma e vlerave në kredi të saj (debiti > krediti). Një “i tretë” (furnitor) llogaria e të cilit është debitore quhet debitor. Në Debi regjistrohen: Hyrjet fizike (psh mallrat e blera). Në këmbim të këtij shërbimi. që pasqyrojnë veprimet e kryera nga ndërmarrja.

plus një përqindje interesi në një datë të caktuar. 4 Jo gjithmonë firma faktoring i “blen” llogaritë e arkëtueshme. o Fitimi para Tatimit që është fitimi i ushtrimit i llogaritur pa e përfshirë shpenzimin për tatimin e fitimit.faturave që bën kompania faturuese4. Fluksi i parasë quhet edhe “kapaciteti i vetëfinancimit”. Ai përftohet nga diferenca mes hyrjeve dhe daljeve të parave ose ekuivalenteve të saj. Përveç fitimit të ushtrimit përdoren dhe: o Fitimi i Shfrytëzimit që është teprica e të ardhurave të shfrytëzimit nga shpenzimet e shfrytëzimit. të konstatuara gjatë ushtrimit. KAMBIAL: Është dokumenti që përdoret në transaksionet e shitblerjes me afat. FLUKSI I PARASË (CASH FLOW): Tërësia e mjeteve monetare të gjeneruara nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor.shih “Fluksi i parasë”. 219 . FITIM (FITIM I USHTRIMIT): Fitimi i një ndërmarrjeje është teprica e të ardhurave ndaj shpenzimeve të kontabilizuara në llogarinë e rezultatit gjatë vitit ushtrimor fiskal. sigurisht duke u shpërblyer me një komision. Ai përbën pra atë pjesë të burimeve afatgjata që ndërmarrja mund ta përdorë për financimin e nevojave të saj për zhvillim. të totalit të shpenzimeve të investimeve (aktiveve afatgjata) të ndërmarrjes. mundet që thjesht të ndihmojë kompaninë t’i mbledhë. FOND ZHVILLIMI (FOND ECURIE): Fondi i Zhvillimit përfaqëson tepricën e burimeve që rezulton pas zbritjes nga totali i burimeve afatgjata. nëpërmjet të cilit blerësi shpreh zotimin për të kryer pagesën e shumës së shënuar. në sajë të veprimeve të menaxhimit të ndërmarrjes. por në këtë rast ajo nuk merr përsipër risk (normalisht komisioni < zbritja). KAPACITETI I VETËFINANCIMIT: .

) nga aktivi qarkullues i ndërmarrjes (stoqet. KAPITAL I VETË (KAPITAL NETO): Bashkësia e burimeve të veta të kapitalit që përbëhet nga kapitali themeltar. Kapitali themeltar përbëhet nga pjesët e kontributit të ortakëve (në shoqëritë e personave5) ose nga aksionet (në shoqëritë e kapitaleve6).). që vijnë nga diferenca kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të flukseve që lidhen me ciklin e shfrytëzimit të ndërmarrjes.k). KREDI (ANA E DJATHTË E LLOGARISË): Çdo llogari ndahet në dy pjesë: Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas).a. KAPITALI QARKULLUES (NEVOJA PËR FONDE ZHVILLIMI): Llogaritet duke zbritur pasivin qarkullues (borxhet ndaj furnitorëve. Kreditë që ndërmarrja merr nga të tjerët (p...sh: paratë që paguan). KAPITAL I PËRHERSHËM: Tërësia e kapitaleve të veta dhe e huave financiare afatgjata (mbi një vit) të regjistruara në pasivin e bilancit. rezervat. 6 Shoqëri kapitalesh janë shoqëritë aksionere (sh.. për të bërë rifreskimin e elementeve të saj të aktivit afatgjatë. që i ka krijuar ndërmarrja.Përkufizohen edhe si pretendimet apo kërkesat e pronarëve (aksionerëve) ndaj aktiveve të ndërmarrjes. Kapitali qarkullues përfaqëson nevojat e ndërmarrjes për financim afatshkurtër.. b) huatë financiare afatgjata dhe c) amortizimet e provizionet.sh: detyrimi që ndërmarrja i ka 5 Shoqëri personash janë shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar (sh. subvencionet e investimit dhe provizionet e detyrimeve.).p. 7 Kapitalet e veta .KAPITAL THEMELTAR (KAPITAL I SHOQËRISË): Tërësia e kontributeve në para ose në natyrë që japin paraprakisht pronarët apo aksionerët e ndërmarrjes për të ushtruar veprimtarinë e saj.. detyrimet e klientëve.sh: mallrat e shitura) Pagesat monetare (p. Kapitali i përhershëm detajohet në: a) kapitalet e veta.. të cilat përbëjnë burimet afatgjata të ndërmarrjes. Në Kredi (djathtas) regjistrohen: Daljet fizike (p. pjesa e rezultatit të ushtrimit që nuk ndahet si dividend. 220 . të cilat përdoren nga ndërmarrja për të zhvilluar aktivitetin e saj7.

Mjete monetare = Likuiditetet aktive – Likuiditetet pasive = Likuiditete. Për shembull. mallrat që blihen). çeqet. paratë nga shitjet). KREDITOR: Quhet një person (fizik ose juridik) të cilit i kemi ne një detyrim (borxh) për t’i shlyer. Praktikisht. Një “i tretë” (për shembull klient) llogaria e të cilit është kreditore quhet kreditor. Më tej. Llogaria quhet kreditore kur shuma e vlerave në kredi është më e madhe se shuma e vlerave në debi të saj (krediti > debiti). LIKUIDITET: Aftësia e një të mire për t‘u kthyer në para. “Mjetet monetare” quhen dhe “Likuiditete aktive”.- furnitorit për faturën e papaguar) si dhe Të ardhurat e realizuara (që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve/aksionerëve. Bilanci i klasifikon elementet e aktivit nga ato më pak likuide (afatgjata) në ato më likuidet (paratë). që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra. likuiditetet (mjetet monetare) janë: paratë në arkë apo bankë. arkëtimet që bën ndërmarrja (për shembull. huadhënësi është kreditor për huamarrësin. likuiditeti pasiv është përgjithësisht zero. Çdo llogari (tabelë) ndahet në dy pjesë që quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). 221 . (Domethënë pa kosto ose me kosto fare të vogël të pa ndjeshme. borxhet që i kanë ndërmarrjes të tretët (për shembull klientët për faturat e palikuiduara) si dhe shpenzimet e kryera. Në Debi regjistrohen: hyrjet fizike (reale) që bëhen në ndërmarrje (për shembull. letrat e kreditit etj. që nga. Kosto të tilla përballohen edhe gjatë këmbimit të monedhave). LIKUIDITETE (MJETE MONETARE): Para ose ekuivalentë me to (që kthehen në para për disa ditë dhe pa kosto të ndjeshme8). pra si kredi e pronarëve). LLOGARI: Tabelë (kartelë) që përmban veprimet (transaksionet) e regjistruara të të njëjtit element (kategori) të pasurisë së ndërmarrjes. 8 Në para mund të kthehet për disa ditë edhe e gjithë pasuria nëse e shet “për 5 lek“ prandaj është vënë kushti “pa kosto të ndjeshme“.

daljet fizike (reale) që bëhen nga ndërmarrja (për shembull. 2. llogaritet nga diferenca midis “Të ardhurave nga shitjet e mallrave“ me “Koston e blerjes së tyre“. pra. MARZHI TREGTAR (MT): MT është treguesi që mat efektin tregtar të menaxhimit të ndërmarrjes. Diferenca midis totalit të debisë dhe totalit të kredisë jep “Tepricën” (pozitive ose negative) e llogarisë. 3. Dallohen: ... .pagesat që bën ndërmarrja (për shembull.. . paratë që paguan për blerjet e bëra).) që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra. pjesën e burimeve të ndërmarrjes që nuk është përdorur as për të financuar aktivet afatgjata.huatë financiare (kreditë) që ka marrë ndërmarrja nga të tretë (për shembull borxhi që i kemi furnitorit për faturën e papaguar) si dhe të ardhurat. 222 .llogaritë e rezultatit ku regjistrohen shpenzimet dhe të ardhurat dhe që shërbejnë për të llogaritur rezultatin (llogaritë e klasave 6 dhe 7) . mallrat e shitura që dalin). MARXHI BRUTO: . Për të gjykuar mbi vlerën e Marzhit Tregtar llogariten dy raporte të rëndësishme: o Raporti i Marzhit = (Marzh Tregtar) / (Çmim blerje pa taksa) o Raporti i Markës = (Marzh Tregtar) / (Çmim shitje pa taksa) MJETET MONETARE (LIKUIDITETE. AKTIVET LIKUIDE): Mjetet Monetare paraqiten si gjendja e të gjitha tepricave financiare të një ndërmarrjeje. Praktikisht. letrat e kreditit.shih “Teprica Bruto“. LLOGARIA E REZULTATIT (LLOGARIA FITIM/HUMBJE): Quhet llogaria në të cilën grupohen veprimet që lidhen me llogaritë e shpenzimeve (klasa 6) dhe me llogaritë e të ardhurave (klasa 7). as për të financuar nevojat për shfrytëzim.llogaritë e bilancit që shërbejnë për të pasqyruar gjendjen pasurore të ndërmarrjes (llogaritë e klasave 1. çeqet. Ato paraqiten në formën e një pasqyre që quhet “Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve“.Në Kredi regjistrohen: . Mjetet Monetare janë tepricat likuide të ndërmarrjes (paratë në arkë apo bankë. 4 dhe 5). Ato përfaqësojnë.

PASQYRA E REZULTATIT: shih “Pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve“. Ajo llogaritet duke zbritur pasivin qarkullues (borxhet ndaj furnitorëve. PASQYRA E TË ARDHURAVE DHE SHPENZIMEVE (PASH) 9: Pasqyrë financiare që paraqet tërësinë e shpenzimeve dhe të ardhurave për një periudhë të caktuar (vit ushtrimor).. Diferenca midis totalit të të ardhurave dhe të shpenzimeve përcakton rezultatin e ushtrimit. OBLIGACION (HUA NGA TREGU FINANCIAR): Një lloj letre me vlerë (biletë) e negociueshme. Obligacioni përfaqëson pjesën e huasë që i ke dhënë ndërmarrjes që e emeton dhe të jep të drejtën e marrjes së një interesi fiks të përcaktuar paraprakisht dhe të rimbursueshëm në afat së bashku me vleftën e saj fillestare. që të mund të ofrohen një numër i madh huadhënësish. detyrimet e klientëve...) nga aktivi qarkullues i ndërmarrjes (stoqet.NEVOJA PËR FONDE ZHVILLIMI: Është nevoja e ndërmarrjes për financim afatshkurtër. që quhet “fitim i ushtrimit“ nëse të ardhurat janë më të mëdha se shpenzimet dhe “humbje e ushtrimit“ nëse të ardhurat janë më të vogla se shpenzimet. që vjen nga diferenca kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të flukseve që lidhen me ciklin e shfrytëzimit të ndërmarrjes.. që emeton një ndërmarrje në tregun financiar.. PASIV: (PJESA E DJATHTË E NJË BILANCI): Bashkësia e burimeve (kapitalit) të veta dhe detyrimeve (huave) të një ndërmarrjeje të përftuara në kuadrin e financimit të veprimtarisë së saj. o rezultati financiar: vjen nga politika e financimit që zbaton ndërmarrja dhe llogaritet si diferencë e “të ardhurave financiare“ me “shpenzimet financiare“. Përgjithësisht dallohen: o rezultati i shfrytëzimit: vjen nga veprimtaria rrjedhëse e ndërmarrjes (të ardhurat e shfrytëzimit – shpenzimet e shfrytëzimit). o rezultati i jashtëzakonshëm: është pasqyrim i veprimeve të jashtëzakonëshme (të pavarura nga veprimtaritë e zakonshme të ndërmarrjes) dhe llogaritet si diferencë 9 PASH quhet edhe “Llogaria e Rezultatit” ose “Pasqyra e rezultatit”. 223 .). në kërkim të një huaje afatgjatë të copëtuar në pjesë.

PLAN KONTABËL I PËRGJITHSHËM (PKP): Bashkësia e rregullave që synojnë: klasifikimin e transaksioneve të ndryshme (renditjen e llogarive). paraqitjen dhe përmbajtjen e pasqyrave financiare (pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve. b) për shlyerjen e detyrimit do të nevojitet një dalje (pakësim) e burimeve. prodhimin e mbajtur nga ndërmarrja për ta përdorur për nevojat e veta. llogaritet si shumë e “Prodhimit të shitur“ me “Prodhimin e magazinuar“ dhe me “Prodhimin e aktiveve afatgjata“ (dmth. SUBVENCION: Para që i jep shteti gjatë një periudhe një dege të ekonomisë. për të cilin koha e shlyerjes ose shuma janë të pasigurta. si aktiv afatgjatë).. Provizioni është një detyrim aktual. bilanci. 10 Sipas standardeve të reja të kontabilitetit. duke e siguruar pasurinë e saj. PROVIZION: Regjistrimi kontabël i zhvlerësimit të një të mire. të një rreziku ose të një shpenzimi që nuk ka ndodhur por që mund të ndodhi thuajse me siguri.) PRODHIMI I USHTRIMIT (PU): Është treguesi që evidenton nivelin e prodhimit të ndërmarrjes. normalizimin e metodave të regjistrimit të veprimeve kontabël.e “të ardhurave të jashtëzakonshme“ me “shpenzime të jashtëzakonshme“10.. për ta ndihmuar e për t’i lehtësuar veprimtarinë.. që vetë ndërmarrja ka marrë në veprimtarinë e saj nëpërmjet deklaratave specifike dhe nuk ka gjasa që ajo të mos e mbajë atë. c) mund të bëhet një vlerësim relativisht i saktë i shumës së detyrimit. 224 . një institucioni etj. 11 Detyrim konstruktiv = Nuk është detyrim ligjor por në një farë kuptimi detyrim moral. ndërmarrja mund dhe duhet ta shmang efektin ngjarjeve të jashtëzakonshme. Ndërmarrja duhet ta njohi një provizion në bilanc kur: a) ka një detyrim ligjor ose konstruktiv11 si rezultat i ngjarjeve që kanë ndodhur para bilancit. SALDO E LLOGARISË: shih Tepricë e llogarisë. një ndërmarrjeje. Në këto kushte nuk duhet të ketë më të ardhura dhe shpenzime të jashtëzakonshme.

Në raport me ndërmarrjen. që kanë marrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen. pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes. Teprica Bruto llogaritet si shumë e “Vlerës së Shtuar“ me “Grantet dhe subvencionet për Shfrytëzim“ nga e cila zbriten: “Tatimet. llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti. paratë e të tjera të mira që ka dhe shfrytëzon ndërmarrja. materialet. entitete apo persona të tjerë. taksat dhe të ngjashme“ si dhe “Shpenzimet për personelin“. transaksionet janë të dy tipave: o transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes. një veprim ekonomik apo lëvizje (fluks). punëtorët. TË MIRAT: Term i përgjithshëm që përmban: tokën. o transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave. arkëtimet për shitje). NGJARJE KONTABËL): quhet një marrëdhënie. furnitorët. ndërtesën. pajisjet. Me fjalë të tjera Teprica Bruto është ajo që i mbetet ndërmarrjes për të paguar kontribuesit në kapital (Huadhënësit dhe Aksionerët) dhe për t’u vetëfinancuar. në një periudhë të caktuar kohe. Kur debiti > krediti. o transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes. TRANSAKSION (FLUKS. makineritë. prodhim produkti). Dallojmë: o transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (livrim malli. vlerën tregtare (vendin dhe emrin e mirë). kryerje e një shërbimi. që sjell ndryshim në vlerën e një variabli ekonomik. TEPRICË E LLOGARISË (GJENDJA E LLOGARISË.TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (MARXHI BRUTO): Quhet Tepricë Bruto e Shfrytëzimit (Marxhi Bruto) ajo që i mbetet ndërmarrjes (nga Vlera e Shtuar) pas shlyerjes së detyrimeve të saj ndaj punonjësve dhe ndaj shtetit. mallrat. 225 . në përgjigje të transaksioneve fizike (pagesat për blerje. TË TRETËT: Të tretë në kontabilitet quhen: klientët. llogaria quhet kreditore. ortakët. SALDO E LLOGARISË): Teprica e llogarisë është diferenca midis shumës së Debitit të llogarisë (totali i vleftave të regjistruara në debi) dhe shumës së Kreditit të po asaj llogarie (totali i vleftave të regjistruara në kredi).

VLERË E SHTUAR: Është pasuria reale e krijuar nga ndërmarrja si rezultat i veprimtarisë së saj produktive (prodhimit apo fitimit). TNM janë: Marzhi Tregtar (MT) Prodhimi i Ushtrimit (PU) Vlera e Shtuar (VS) Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB) Rezultati i Shfrytëzimit (Fitimi i Shfrytëzimit (FSh)) Fitimi para tatimit (FpT) Rezultati (Fitimi) financiar (FF) Rezultati (Fitimi) i jashtëzakonshëm (FJ) Rezultati (Fitimi) i ushtrimit TITULLIZIM: Fenomen relativisht i ri që konsiston në zgjerimin e mundësive të financimit të ndërmarrjeve duke emetuar tituj financiarë (obligacione. por ka sisteme të tjera kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muaj ose nuk fillon nga 1 janari.. Vetëfinancimi është “Fluksi i parasë“ (“Cash Flow“ apo “Kapaciteti i vetëfinancimit“) që mbetet pasi të jetë hequr prej tij vlefta e dividendeve. për të cilin raportohet. Vlera e shtuar është diferenca midis “Prodhimit të ushtrimit“ 226 . VIT USHTRIMOR: Vit ushtrimor quhet viti i ushtrimit të aktivitetit të ndërmarrjes. Ky fenomen shpreh rritjen e pavarësisë së agjentëve ekonomikë ndaj ndërmjetësve financiarë. që u shpërndahen aksionerëve. VETËFINANCIM: Financim me mjetet e veta financiare. Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet me vitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor)..) në tregun financiar.. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM): Janë treguesit që mundësojnë analizën e llogarisë së rezultatit duke veçuar elementet e ndryshme që kanë ndikuar në fitimin e ushtrimit.o transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm.

para afatit të skadimit. në italisht:ribasso.me “Konsumin e prodhimit“ (blerjet për lëndë. por në llogarinë e detyrimeve që ka klienti ndaj ndërmarrjes). në frëngjisht: remise. (Kjo ulje nuk bëhet në faturë. ZBRITJE TREGTARE Zbritje tregtare konsiderohen ato ulje në vleftën e faturës që furnitori i bën klientit për: . për të përftuar likuiditete me vleftë sa ajo e kredisë minus komisionin dhe interesat e marra nga banka. Teknika me të cilën përfituesi i një efekti komercial e negocion. për nevoja të prodhimit) si dhe duke i shtuar kësaj diference “Marzhit tregtar“ (si përfaqësues i “prodhimit“ të veprimtarisë tregtare). 12 defekte – kjo lloj ulje quhet në anglisht: rebate. materiale.defekte12 në cilësi. 14 tërësinë – kjo ulje quhet në anglisht: rebate. ZBRITJE FINANCIARE (SKONTO. 13 sasinë – kjo ulje quhet në anglisht: discount. në frëngjisht: restourne. . 227 . vonesa në livrim. shërbime e të tjera të bëra gjatë ushtrimit me prejardhje nga të tretët.sasinë13 e blerjes apo nga rëndësia e klientit. mall i mbetur stok. DISCOUNT): Pagesë që i bëhet debitorit që shlyen borxhin para afatit. në frëngjisht: rabais. .tërësinë14 e veprimeve që e lidhin atë me një klient të veçantë gjatë një periudhe të caktuar. pranë një enti kredidhënës.

geronim. Drini Salko 228 . F. Llogaria 2 . Flutura Kalemi 8. Arfaoui 3. Dr. Sotiraq Dhamo 6. Jorgji Bollano. Prof As. Analiza Financiare – Hidajet Shehu 7. Dr. Prof. Vjollca Karapici 9. As. Analiza Financiare – Prof.Ira Roço. Llogaria 1 . Dr. Dr. As. Standardet Kombëtare të Kontabilitetit – Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit 5. As. Plani Kontabël i Përgjithshëm – Ministria e Financave 4. Le Memento Comptable 1998 – P. Dufils.free.Dr. Dr.fr\compta 2.LITERATURA 1. C. Lopater.Ira Roço 10. Agim Binaj. Kontabiliteti – Prof. Kontabiliteti Financiar – Prof. Plan du cours de compabilite – www.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful