ΑΡΧΑΙΑ ΑΓΟΡΑ

 1)  H
     
  ΠΟΙΚΙΛΗ  ΣΤΟΑ= Κιμώνειο οικοδόμημα =   α’ τύπος Στοάς 
  Είναι το πιο γνωστό οικοδόμημα της «Κιμώνιας»  περιόδου  & ένα 
από τα πλέον φημισμένα της αρχαίας Αθήνας . Το μεγαλύτερο μέρος 
της στοάς παραμένει θαμμένο κάτω από τα σύγχρονα σπίτια.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ⇒ Ανήκει στον πρώτο τύπο στοάς: εξωτερικά  είχε 
αυστηρή δωρική πρόσοψη & έφερε στο εσωτερικό της ιωνική 
κιονοστοιχία. Το μεγαλύτερο τμήμα του κτηρίου ήταν από 
διαφορετικούς ασβεστόλιθους , αν και τα ιωνικά κιονοκρανα ήταν 
μαρμάρινα.
Το ωραίο σχέδιο σε συνδυασμό με την προσεκτική κατασκευή την 
καθιστούν ένα από τα πλέον φροντισμένα δημόσια κτίρια της 
Αγοράς. 
ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ:
 Σύμφωνα με την κεραμική που βρέθηκε στα θεμέλια το κτίριο 
χρονολογείται στο 460π.Χ.
 ΘΕΣΗ  
: Απ’όλες τις στοές της Αθήνας, η Ποικίλη κατείχε την πιο 
προνομιακή θέση, κατά μήκος της βόρειας πλευράς της Αγοράς, 
με ανεμπόδιστη θέα προς την Οδό των Παναθηναίων & την 
Ακρόπολη.
 Ο νότιος προσανατολισμός, που συνηθίζεται στις στοές, 
της επέτρεπε να επωφελείται από τον χαμηλό χειμωνιάτικο 
ήλιο & ο πίσω τοίχος της εμπόδιζε τους ψυχρούς βόρειους 
ανέμους.
 ΟΝΟΜΑΣΙΑ  
: Αρχικά, η στοά ονομαζόταν Πεισιανάκτειος, από τον 
Πεισιάνακτα που χρηματοδότησε την κατασκευή της & ο οποίος 
ίσως ήταν γαμπρός του Κίμωνα.
Ωστόσο, λίγο αργότερα, το κτίριο διακοσμήθηκε με μεγάλες 
ζωγραφικές συνθέσεις, με αποτέλεσμα να επικρατήσει το όνομα 
Ποικίλη (πολύχρωμη), το οποίο εμφανίζεται ως επίσημο πλέον 
όνομα της στοάς στις επιγραφές του 4ου αι.π.Χ.
ΖΩΓΡΑΦΙΚΕΣ  ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ: 
Υπάρχουν 2 απόψεις 
1. ξύλινοι πίνακες καρφωμένοι στους τοίχους ( Camp)

1

2. ζωγραφισμένες συνθέσεις απευθείας στους τοίχους 
(Παπαχατζής)
Οι πηγές μπορούν να δικαιολογήσουν και τις 2 απόψεις. Εμείς 
ακολουθούμε την πρώτη βάσει μιας επιστολής του 398μ.Χ. του 
νεοπλατωνικού επισκόπου Κυρήνης Συνέσιου, όπου γράφει ότι ο 
ανθύπατος αφαίρεσε τους πίνακες από την Ποικίλη Στοά. Στα έργα 
αυτά αναφέρονται κατ’ επανάληψη οι αρχαίοι συγγραφείς. 
Ο Παυσανίας μάλιστα που τα είδε στη θέση τους μετά από 
600χρόνια, τα περιγράφει με αρκετή λεπτομέρεια. 

 Τις ζωγραφικές συνθέσεις τις είχαν φιλοτεχνήσει πάνω σε 
μεγάλους ξύλινους πίνακες(σανίδες) οι πιο γνωστοί 
καλλιτέχνες της Αθήνας: ο Πολύγνωτος, 
ο Μίκων & ίσως ο Πάναινος. 




 Οι πίνακες απεικόνιζαν πολεμικά κατορθώματα των  
Αθηναίων, μυθολογικά & ιστορικά: 
τη μάχη τους εναντίον των Αμαζόνων = του Μίκωνα
 την άλωση της Τροίας = του Πολύγνωτου 
τη νίκη επί των Σπαρτιατών στην αργεία Οινόη & την πολύ πιο 
φημισμένη αθηναική νίκη επί των Περσών στον Μαραθώνα.

 ΧΑΛΚΙΝΕΣ  ΑΣΠΙΔΕΣ:    Εκτός από τις ζωγραφικές απεικονίσεις 
των αθηναικών κατορθωμάτων, η στοά φιλοξενούσε και τα πιο 
απτά ενθυμήματα των στρατιωτικών θριάμβων της πόλης, τα 
οποία επίσης είδε ο Παυσανίας: « Στην Ποικίλη, υπάρχουν ακόμα  
χάλκινες ασπίδες, ορισμένες από τις οποίες, σύμφωνα με  
επιγραφή που φέρουν, προέρχονται από τους Σκιωναίους & τους  
συμμάχους τους. Άλλες, που έχουν αλειφτεί με πίσσα για να μην  
τις καταστρέψει η σκουριά και ο χρόνος, λέγεται ότι  
προέρχονται από τους Λακεδαιμονίους που αιχμαλωτίστηκαν στη  
νήσο Σφακτηρία».
 Οι Αθηναίοι κατέλαβαν την Σκιώνη της Χαλκιδικής το 
421π.Χ
 Η μάχη της Σφακτηρίας στη Πύλο το 425/4π.Χ. υπήρξε μια 
από τις σημαντικότερες αθηναικές επιτυχίες στον 
Πελοποννησιακό πόλεμο. 
292 Σπαρτιάτες πιάστηκαν αιχμάλωτοι & οι «λακωνικές ασπίδες» 
τους ήταν από τα λαμπρότερα εκτιθέμενα λάφυρα.

2

Mία ασπίδα, που φέρει στην περιφέρειά της ανάγλυφη ζώνη 
διακοσμημένη με πλοχμό, βρέθηκε σε δεξαμενή που είχε σφραγιστεί 
τον 3ο αι.π.Χ. και, μολονότι δεν περιλαμβανόταν όπως είναι φυσικό 
σ’εκείνες που είδε ο Παυσανίας, είναι βέβαιο ότι προέρχεται από την 
ίδια ομάδα. Αυτό φανερώνει η στικτή επιγραφή που φέρει στην κύρια 
όψη της: Ἀθηναῖοι από Λακεδαιμονίων ἐκ Πύλο.

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΚΙΛΗΣ  ΣΤΟΑΣ:  
Η στοά δεν χρησιμοποιήθηκε απλώς ως χώρος έκθεσης ζωγραφικών 
συνθέσεων & λαφύρων πολέμου, αλλά και για πολλές άλλες 
δραστηριότητες.
Όπως φαίνεται, κάλυπτε γενικά τις ανάγκες των κατοίκων της 
πόλης, προσφέροντας προστασία από τις αντίξοες συνθήκες & έναν 
βολικό χώρο συνάντησης.
1. Επειδή ήταν από τις αρχαιότερες στοές και σε 
επίκαιρη θέση (στη συμβολή 2 δρόμων που 
οδηγούσαν στην Αγορά), επικράτησε να γίνεται 
σ’αυτήν η λεγόμενη «πρόρρησις» των  Ελευσίνιων 
Μυστηρίων. 

2. Η Ποικίλη χρησιμοποιήθηκε επίσης και για 
συνεδριάσεις δικαστηρίων. Ο Δημοσθένης 
μνημονεύει μια δίκη που έγινε εκεί, ενώ επιγραφές 
του 4ου αι.π.Χ αναφέρονται σε δίκες με 500 
ενόρκους. Σ’αυτήν δίκαζαν οι Τριάκοντα και είχαν 
επιβάλλει την θανατική ποινή σε 1.400πολίτες.
3. Καθημερινά χρησιμοποιείτο από διάφορες 
κατηγορίες ανθρώπων: ζογκλέρ, ζητιάνοι, 
ψαροπώλες, όσοι δηλ. χρειάζονταν κοινό για να 
ζήσουν. Το γνωρίζουμε από ρωμαικές πηγές και 
ίσως να συνέβαινε και στα κλασικά χρόνια.
4. Υπάρχουν μαρτυρίες σύμφωνα με τις οποίες στη 
στοά δίδασκαν Κυνικοί & εκπρόσωποι άλλων 
φιλοσοφικών σχολών που δεν διευκρινίζονται. Ο 
φιλόσοφος Ζήνων προτιμούσε την Ποικίλη & 
συνατούσε εκεί συχνά τους μαθητές του. 

3

 την ονομαζόμενη   βασιλεία.Χ. Η μια είναι του 400π. η οποία   ονομαζόταν και Πεισιανάκτειος.μ. φέρουν αναθηματικές  επιγραφές.  η κεραμική κάτω από το δάπεδο. Ο  Διογένης ο Λαέρτιος. ΤΑΥΤΙΣΗ: γίνεται από τον Παυσανία και 2 επιγραφές  Παυσανίας   :  εισέρχεται στην Αγορά από την οδό των Παναθηναίων. αλλά πήρε το όνομα   Ποίκιλη από τις ζωγραφιές = του Πολυγνώτου…Οι   άνθρωποι έρχονταν εδώ για να τον ακούσουν και για το   λόγο αυτό ονομάστηκαν Στωικοί». περίπου και η άλλη ενός αιώνα  αργότερα. επί ένα έτος.π.) 4 . μας  τοποθετούν χρονολογικά στα μέσα του 6ου αι.  που περνάει ακριβώς στα βόρεια της στοάς κ αναφέρει ότι « πρώτη   δε είναι η Στοά που λέγεται Βασίλειος. μας τοποθετεί στο β’  τέταρτο του 5ου αι. που υπηρέτησαν ως άρχοντες  βασιλείς.  προσφέρει τη σαφέστερη μαρτυρία: « Ο Ζήνων συνήθιζε να   δίνει τις διαλέξεις του στην Ποικίλη Στοά.   συγγραφέας του 3  ου   αι.Χ. αιώνα. ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ: Αρκετά περίπλοκη.Χ .» 2 βάσεις.Χ. αφού:  τα αρχιτεκτονικά μέλη από τα θεμέλια( τμήματα κιόνων &  δωρικής ζωφόρου) βάσει στυλιστικών στοιχείων . (480­450π. που πρέπει να ρίχτηκε  όταν κατασκευάστηκε το κτίριο.π. όπου έχει την έδρα του   ο βασιλεύς που διατηρεί την αρχή του.  2) Η  ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ  ΣΤΟΑ =   Π  ερίκλειο οικοδόμημα    Βορειότερα της Στοάς του Ελευθερίου Διός ήταν το πρώτο  δημόσιο οικοδόμημα της Αγοράς που συναντούσε όποιος ερχόταν  από το Δίπυλο ακολουθώντας τον «Δρόμο». Αναθέτες ήταν δύο.Χ.  2 βάσεις ακόμα in situ στα σκαλιά της στοάς.

 ισόδομοι ως πάνω. ήταν πώρινος ο  στυλοβάτης. πώρινοι οι πλευρικοί τοίχοι. Η στέγη έφερε πήλινα κεραμίδια και ακρωτήρια. κατά μήκος των 3 τοίχων υπήρχε χτιστό  έδρανο. Ο  δυτικός τοίχος ήταν από σκληρό ασβεστόλιθο. δηλ. πώρινους δωρικούς κίονες στον κατά μήκος άξονα της  στοάς­αμφικλινής στέγη. η προδικαστική έκθεση των επιχειρημάτων του  κατηγόρου: « Μα τώρα πρέπει να παρουσιαστώ στη Στοά του   Βασιλέως για να απαντήσω στην καταγγελία που μου έκανε ο   Μέλητος» . Εσωτερικά.Χ. η στέγη  στηριζόταν από 2 αρχικά. Η στοά έβλεπε προς την οδό των Παναθηναίων και  στον κεντρικό χώρο της Αγοράς.  ανθρωποκτονίας καθώς και θρησκευτικών ζητημάτων.  το υλικό σε δεύτερη χρήση στα θεμέλια  (2 κορμοί κιόνων)  οδηγεί στη σκέψη ότι το κτίριο χτίστηκε μετά το 480/479π. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:  Ανήκει στον α’ εξελικτικό τύπο στοάς. έχει μικρές διαστάσεις.  Η Βασίλειος Στοά υπήρξε το σκηνικό μέσα στο οποίο  διαδραματίστηκαν τα γεγονότα που οδήγησαν στη δίκη και  θανατική καταδίκη του Σωκράτη.. ο οποίος μεαφέρει τα λόγια  του ίδιου του Σωκράτη.  Ο φιλόσοφος κατηγορήθηκε για ασέβεια.  οπότε τέτοιο υλικό πρέπει να υπήρχε άφθονο. Ήταν υπεύθυνος για δίκες ασέβειας.  O      A     ΡΧΩΝ  ΒΑΣΙΛΕΥΣ  (    ΧΡΗΣΗ  ΣΤΟΑΣ)      Στη στοά είχε την έδρα του ο δεύτερος στην ιεραρχία της   αθηναικής κυβέρνησης ο  Άρχων Βασιλεύς .. Συμπεραίνουμε λοιπόν. Αυτές  5 . μ   αζί με τους δύο        παρέδρους   του     .π. ότι μάλλον υπήρχε προγενέστερο αρχαικό  οικοδόμημα του τέλους του 6ου αι.π.Χ ήταν η  έγκληση. Ως προς το υλικό. Αν και είναι από τα πιο  φημισμένα δημόσια οικοδομήματα. Στην πρόσοψη στα ανατολικά είχε κιονοστοιχία από 8 δωρικούς  κίονες. όμοιο με το μεταγενέστερο  Κλεισθένιο που καταστράφηκε από τους Πέρσες.    Χαμηλά μέσα στη στοά. ένα μέρος του οποίου διατηρείται στην βόρεια πλευρά και  είναι η μόνη που διατηρείται σε κάποιο ύψος.Χ. αυτό που έγινε στη Στοά το 399π. βόρεια και νότια πλευρά  της. Η Βασίλειος Στοά είναι το   αρχαιότερο δωρικό μνημειώδες θρησκευτικό οικοδόμημα.Χ. επειδή τάχα εισήγαγε  νέους θεούς στην πόλη και διέφθειρε τους νέους της Αθήνας. Το κτήριο  ανοικοδομήθηκε τον 5ο αι.   Όπως μαθαίνουμε από τον Πλάτωνα.   4 αργότερα. Αρχικά  ήταν ορθογώνια με τοίχους στη δυτική.

οι κατηγορίες άπτονταν θρησκευτικών ζητημάτων που ενέπιπταν  στη δικαιοδοσία του Άρχοντος Βασιλέως. αν  γίνοντα επίορκοι. Αν κάτι τέτοιο ισχύει. που μάλλον θα δέχονταν ξύλινους πεσσίσκους όπου  θα στηριζόταν το σκοινί.  σε ανάμνηση της θητείας του Άρχοντος Βασιλέως Ονησίππου.  το οποίο δεν παρουσιάζει κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο. αν διαπίστωνε ότι ευσταθούσαν. αυτό  σημαίνει ότι είναι ο παλαιότερος της στοάς και μπορεί να καθορίσει  την θέση της. « Το σώμα των βουλευτών   έδωσε κοινό όρκο πως θα διαφυλάξει τους νόμους του Σόλωνα. Αυτό  ταυτίστηκε με τον «λίθο». σε σημείο που δεν έχει ακόμα   εντοπιστεί. ενώ η θανάτωσή του έγινε στο Δ    εσμωτήριο .  Η ίδια η δίκη του Σωκράτη       διεξήχθη σε κάποιο   από τα δικαστήρια της πόλης.   Σύμφωνα με τον Δ    ημοσθένη  μ   αθαίνουμε ότι . Σύμφωνα με ένα χωρίο του Πολυδέυκη. Ο  ΟΡΚΙΟΣ  ΛΙΘΟΣ Μπροστά από τη Στοά υπάρχει ακατέργαστη επιμήκες κομμάτι  σκληρού ασβεστόλιθου  με δουλεμένη μόνο την άνω του επιφάνεια.   Ο θρησκευτικός και νομικός χαρακτήρας των αρμοδιοτήτων του  Βασιλέως αντικατοπτρίζεται στα κινητά ευρήματα του ίδιου του  κτηρίου. οι άρχοντες  ορκίζονταν πάνω στα «τόμια»(=γεννητικά όργανα του θυσιαζόμενου  ζώου) & ομολογούσαν ότι δέχονταν να ξεκληριστεί η γενιά τους.    για να απομονώνονται  οι άσχετοι με την   δίκη.Χ. ίσως και παλαιότερα. όταν γίνονταν οι    συνεδριάσεις του δικαστηρίου χρησιμοποιούσαν  «       περισχόινισμα» .  συγκέντρωνε αποδεικτικά στοιχεία & παρέπεμπε την υπόθεση στο  αρμόδιο δικαστήριο.. Έχουν βρεθεί 3 λίθοι με εντορμίες στο μετακιόνιο  διάστημα. όπου από τις αρχαίες  πηγές γνωρίζουμε  ότι ορκίζονταν οι άρχοντες της Αθήνας ότι θα σέβονταν τους  νόμους και βρισκόταν κοντά στην Βασίλειο Στοά. 6 . και   καθένας από τους θεσμοθέτες ορκίστηκε χωριστά στην Αγορά   μπροστά στο λίθο»  Είναι πιθανόν ότι ο «όρκιος λίθος» πηγαίνει πίσω ως την εποχή  του Σόλωνα.  είναι ένα καλό παράδειγμα γιατί αναφέρει παράλληλα τους νικητές  των δραματικών αγώνων που οργανώθηκαν στα Λήναια της ίδιας  χρονιάς. Η βάση ερμαικής στήλης στα σκαλιά της στοάς το 400π. Αυτός άκουγε τα  επιχειρήματα του κατηγόρου και.

  μπροστά ακριβώς από τη Στοά..π.)  και του Σόλωνα (6ος αι. ίσως εκείνο που βρέθηκε  ενσωματωμένο σε βυζαντινό τοίχο ακριβώς από πάνω.Σύμφωνα με μια ελκυστική υπόθεση. μια μεγάλη βάση από τέσσερα  τετραγωνισμένα κομμάτια κογχυλιάτη λίθου. ώστε να μπορεί να το  συμβουλεύεται κάθε πολίτης   Στο β’ μισό του 4  ου   αι. ανάμεσα   στους οποίους στήθηκαν και άλλες στήλες.π.   Αυτά αποτελούσαν ασφαλώς θεμελίωση βάθρου που στήριζε  κάποιο μεγάλο άγαλμα. Σώζεται  από το λαιμό μέχρι τα γόνατα & το αρχικό του ύψος  υπολογίζεται γύρω στα 3μ. Οι 9   άρχοντες. η Βασίλειος Στοά ήταν ο χώρος  στον οποίο φυλασσόταν ένα επίσημο αντίγραφο των παλαιών  νόμων της αθηναικής πολιτείας. Τη νέα  κωδικοποίηση των νόμων αναφέρει συχνά ο Ανδοκίδης.Χ.π. γύρω στο 400π.). τους τοποθέτησαν   στη Βασίλειο Στοά & ορκίστηκαν όλοι ότι θα τους τηρούν.Χ. να τους χαράξουν σε λίθινες στήλες &  να τους εκθέσουν στη Στοά. δίνοντας όρκο πάνω στο λίθο.Χ.π.   Στα δύο άκρα της Στοάς  προστέθηκε  από μ    ια πτέρυγα  για      να αυξηθεί ο διαθέσιμος προς έκθεση χώρος.Χ  ότι οι Αθηναίοι κατέγραψαν  τους νόμους & τους έστησαν μπροστά από το κτήριο στα χρόνια του  Σόλωνα: « ανέγραψαν τους νόμους σε κύρβεις . Ο ρήτορας Λυσίας κατηγορεί σε έναν λόγο του τον υπεύθυνο  του έργου Νικόμαχο για υπερβολική καθυστέρηση. οι Αθηναίοι αποφάσισαν να  κωδικοποιήσουν τους παλαιούς νόμους του Δράκοντα (7ος αι. ο λίθος είναι στην  πραγματικότητα υπέρθυρο μυκηναικού θολωτού τάφου. μετά από αρκετές εναλλαγές  δημοκρατικών & ολιγαρχικών κυβερνήσεων κατά τη διάρκεια του  Πελοποννησιακού πολέμου.  κατασκευασμένο από πεντελικό μάρμαρο. Ο  ο  Αριστοτέλης έγραφε τον 4      αι.Χ .  Πρόκειται για άγαλμα υπερφυσικών διαστάσεων. Προς τα τέλη του 5ου αι. το οποίο  αναπαριστά γυναικεία μορφή με πτυχωτό ένδυμα.   Έτσι.      τοποθετήθηκε σε κεντρική θέση.π.. οπισθογραφικές   (με χαραγμένες και τις δύο όψεις τους). διακήρυτταν ότι θα   στήσουν χρυσό ανδριάντα αν παραβούν κάποιον από τους νόμους».. Πιθανότατα αποτελεί  7 .Χ. για να μπορούν να   διαβάζονται μέσα και έξω από τις πτέρυγες.   Οι πτέρυγες είχαν μορφή προστάσεως με κίονες. χαραγμένο σε λίθινες στήλες  & εκτεθειμένο σε δημόσια θέα.

π. Χρονολογείται στα έτη 430­420π. το άγαλμα έχει ερμηνευτεί είτε ως Θέμις (θεά της  δικαιοσύνης) είτε ως Δημοκρατία.  8 . Ο Παυσανίας κάνει την ταύτιση. Η τεχνοτροπία των αρχιτεκτονικών λειψάνων και η κεραμική που  βρέθηκε μέσα στην επίχωση της υποθεμελίωσης τοποθετούν την  κατασκευή της στη δεκαετία 430­420π. με αράβδωτους κίονες & εξωτερική δωρική  κιονοστοιχία. Το βάθρο λειτουργούσε ως βάση για το άγαλμα του  θεού.   Ειδικότερα.  Άλλοι την χρονολογούν στα 440π. η ερμηνεία του αγάλματος ως Θέμιδος φαίνεται πιο  πιθανή.  αναφέροντας ένα μεγάλο κυκλικό βάθρο μπροστά.  Τα θεμέλια από πωρόλιθο και το χαμηλότερο νότιο σκαλοπάτι από  γκρίζο μάρμαρο είναι ότι διατηρείται σήμερα in situ. Οι τοίχοι ήταν  από αιγινήτικο πωρόλιθο.  Η χρήση μορφών σε ακρωτήρια  είναι       ιδιάζουσα   και ίσως εξηγείται από το γεγονός ότι η Στοά του Δία    είχε τόσο  θρησκευτικό χαρακτήρα όσο και πολιτικό . πράγμα ασυνήθιστο  για τα περισσότερα κλασικά κτήρια γύρω από την πλατεία.  3) Η  ΣΤΟΑ  ΤΟΥ  ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ  ΔΙΟΣ=   Περίκλειο  οικοδόμημα    Δίπλα ακριβώς στη Βασίλειο Στοά βρισκόταν η Στοά του Διός. Στην προσοψή της  χρησιμοποιήθηκε πεντελικό μάρμαρο.Χ ως  έργο του Περικλή . άγαλμα της οποίας γνωρίζουμε  ότι υπήρχε στην Αγορά.. ο Περικλής δεν έκανε έργα στην Αγορά. Επειδή το συγκεκριμένο κτήριο είναι τόσο  στενά συνδεδεμένο με τους νόμους που ρύθμιζαν την αθηναική  δημοκρατία.  Έχουν βρεθεί 2 μαρμάρινες Νίκες: ακρωτήρια από τις εξωτερικές  γωνίες των 2πτερυγίων.     Ωστόσο.Χ.Χ.Χ. από την κεραμική των  θεμελίων. από      ο  εκείνες που ήταν δημοφιλείς κατά τον 4    αι. προσωποποίηση κάποιας αφηρημένης έννοιας . με επιγραφή στον  Ελευθέριο Δία. Η στοά είχε εσωτερική ιωνική  κιονοστοιχία. που  περιγράφεται από τον Παυσανία. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Είναι η πρώτη Στοά σχήματος  Π στην Αγορά!!   Η στοά  ήταν ένα  κομψό δωρικό       οικοδόμημα  με 2 προεξέχουσες  πτέρυγες.

Η λατρεία του Ελευθερίου Διός υποτίθεται πως καθιερώθηκε μετά  την τελευταία μάχη των Περσικών πολέμων. 9 . που  ανοίχθηκε στη δυτική πλευρά της Στοάς.  Ο Θησέας.  Στη Στοά κρεμούσαν τις ασπίδες ανδρών. η Δημοκρατία και ο Δήμος στους βόρειους & νότιους  τοίχους. ενώ στον δυτικό απεικονιζόταν η μάχη της Μαντίνειας.  2. αλλά ο  τύπος ενός συνηθισμένου κοσμικού οικοδομήματος. λίγο μετά το 362π. Τόσο ο Αύγουστος.  Τα περισσότερα αναθήματα που σχετίζονται με την Στοά  αφορούν την πόλη & την διατήρηση της ελευθερίας της (Ζεύς  Ελευθέριος = αυτός που ελευθερώνει = χαρίζει την νίκη στους  πολέμους).Η Στοά ήταν αφιερωμένη στον Ελευθέριο Δία και επομένως  αποτελούσε οικοδόμημα θρησκευτικού χαρακτήρα.Χ.Χ. Γενικά. Στα πρώιμα ρωμαικά χρόνια . για την κάλυψη των αναγκών της  αυτοκρατορικής λατρείας: εκεί λατρέυονταν οι αυτοκράτορες σε  σχέση με τον Ελευθέριο Δία. η ΒΑ κλιτύς του Αγοραίου Κολωνού  κόπηκε για να δημιουργηθεί χώρος για την επέκταση της στοάς. επρόκειτο για μια  έκφραση πολιτικής προπαγάνδας. για το οποίο  όμως δεν υιοθετήθηκε ο αρχιτεκτονικός τύπος του ναού. Στο πίσω μέρος του ενός βρέθηκε βάθρο για λατρευτικό άγαλμα. τη μάχη στις Πλαταιές.  το 479π.. οι 12 θεοί και ο Θησέας.π. η Δημοκρατία & ο Δήμος διαμορφώνουν το νόημα ότι  « ο Θησέας έφερε στους Αθηναίους την πολιτική ισότητα»  (Παυσανίας).Χ. που είχαν πεθάνει  υπερασπιζόμενοι την ελευθερία της Αθήνας. Στη  δυτική πλευρά της Στοάς χτίζονται 2 ναισκόμορφα δωμάτια με  ενδιάμεσο διαχωριστικό τοίχο & ξεχωριστη είσοδο στο καθένα.  3. Και η Στοά και αυτό το παράρτημα  καταστράφηκαν από τους Ερούλους. Το σημαντικότερο απ’αυτά ήταν το άγαλμα του Ελευθερίου Διός. όσο και ο Ανδριανός  έφεραν το επίθετο «Ελευθέριος». όταν η κυρίως Ελλάδα απαλλάχθηκε οριστικά από την  περσική απειλή. Κάποιες απ’αυτές  τις πήραν οι στρατιώτες του Σύλλα το 86π..  Τα 2 αυτά χτίζονται τον 1ο αι.  που αναφέρει ο Παυσανίας ότι ήταν μπροστά από την Στοά (ίσως  πάνω σε ενεπίγραφο βάθρο).Χ. Ο Παυσανίας αναφέρει πως στη Στοά του Διός υπήρχαν  τοιχογραφίες του Ευφράνορα. όπου  παριστάνονταν :  1. Η προσωποποίηση του Δήμου & της Δημοκρατίας  συνηθίζοταν ήδη από τα παλαιότερα.

Κοντά στη Στοά του Ελευθερίου Διός. Ο Βαλαβάνης θεωρεί ότι επρόκειτο για  ένα προπαρασκευαστικό σώμα. μετά την  καθιέρωση των 3 ετησίων αρχόντων.π.  10 . ότι οι Αθηναίοι έχτισαν την Στοά  του Διός και το Πομπείο για να έχει και αυτός στέγη. περιπαιχτικά. κάτι που   πιθανόν προσδίδει θρησκευτικό χαρακτήρα στο  οικοδόμημα. σύχναζαν εδώ φιλόσοφοι. ο Παυσανίας είδε και τον  ανδριάντα του αυτοκράτορα Ανδριανού. ενός σώματος που  δημιουργήθηκε γύρω στα  μέσα του 7  ου   αι.Χ . Έλεγε. 2. Εδώ κοιμόταν στο πιθάρι του  και ο Διογένης: συνήθιζε να χρησιμοποιεί κάθε δημόσιο ή  κοινόχρηστο χώρο για να περνάει τις μέρες και τις νύχτες  του. Ίσως ήταν η έδρα των 6 θεσμοθετών.  Είναι η μόνη Στοά με όνομα θεού & άγαλμά του.Χ. Ήταν δημοφιλές σημείο για περιπάτους.π.Χ. ενώ ίσως επικυρώνονταν από την  Εκκλησία του Δήμου. φαίνεται πως δεν είχε πρακτικούς ή εμπορικούς  σκοπούς.  ΟΙ  ΧΡΗΣΕΙΣ  ΤΗΣ  ΣΤΟΑΣ ⇒          Από τις ζωγραφικές συνθέσεις της  Στοάς & από την συνήθεια να τοποθετούν ψηφίσματα μέσα ή  μπροστά σ’αυτήν. Αποτελεί το  αρχαιότερο παράδειγμα συλλογικής αρχής. Γενικά. 3. είναι αιώνας παρακμής. που κατέθετε νομοσχέδια  κατ’εντολή του λαού. Η  Γ’ ΦΑΣΗ ΤΗΣ  ΑΓΟΡΑΣ(3ος – 1ος αι. που ευεργέτησε ιδιαίτερα  την πόλη των Αθηναίων.π.) Είναι η φάση της Ελληνιστικής αναμόρφωσης της Αγοράς.  Ο 3ος αι. που είχαν αποκτήσει  ισχύ νόμου. Ο Ξενοφώντας & ο  Πλάτωνας λένε ότι ο Σωκράτης συνατούσε εδώ τους φίλους  του για συζήτηση. Εξυπηρετούσε τη δημόσια  ζωή: 1. Προέρχονταν από τους ευπατρίδες & ορίζονταν  από τον Άρειο Πάγο. Αναλάμβανε την  καταγραφή και διαφύλαξη διατάξεων. ή απλά για περίπατο. 4.

 είναι όμως πολιτιστικό.Χ . πλάτος κ.π. χτίστηκε στην θέση του παλαιού  Βουλευτηρίου  5) το  Ελληνιστικό Μητρώο και με αυτό ολοκληρώθηκε ο  εκσυγχρονισμός της Αγοράς.Χ. να περιβάλλεται από στοές σε  ορθογώνια διάταξη.    η  οικονομική ανάκαμψη της Αθήνας   σε συνδυασμό    με τις  αγαθοεργίες των ελληνιστικών μοναρχιών . Για να ενοποιηθεί ο χώρος ανάμεσα  στην Νότια Στοά ΙΙ και στην Μέση Στοά χτίστηκε το λεγόμενο 4)  Ανατολικό οικοδόμημα. που θέλει τον ύπαιθρο χώρο σαφώς  ορισμένο. Στα δυτικά: γύρω στο 140π.  Λόγω απουσίας οποιασδήποτε αρχαίας μαρτυρίας σχετικά με το  ονομά της αναφέρεται ως Νότια Στοά Ι για να διακριθεί από τη  στοά των Ελληνιστικών χρόνων που κατέλαβε τον ίδιο περίπου  χώρο.Χ. τακτοποιημένο.  .) Στα νότια:2) η Νότια Στοά ΙΙ και βορειότερα. Η   ΝΟΤΙΑ ΣΤΟΑ  Ι Βρίσκεται στην νότια πλευρά της αγοράς κατά μήκος ενός  αρχαίου δρόμου. όπως οι Περγαμηνοί. ιδίως στοές ιδιαίτερα  ανεπτυγμένου τύπου ( διπλές σε ύψος.α.. Η Αθήνα έχει  πάψει να είναι πολιτικό κέντρο. Πολλοί  ελληνιστικοί ηγεμόνες. Κατά την διάρκεια του  β’ και γ’ τετάρτου του 2  ου   αι. δώρο του βασιλιά της  Περγάμου Αττάλου Β’ (159­138π. 3)η Μέση Στοά.ο  Τον 2         αι.    οδήγησαν σε   αναζωογόνηση της οικοδομικής δραστηριότητας. που είναι ολόκληρη από περγαμηνό  μάρμαρο & είναι το πρώτο προκατασκευασμένο οικοδόμημα στην  Ακρόπολη. όπως η Στοά του  Αττάλου ή η Στοά του Ευμένους. φαίνεται πως ήταν σημαντικό  πέρασμα τουλάχιστον για την εποχή του Χαλκού. 11 . χτίζουν για λόγους  πολιτικής προπαγάνδας πολλά κτήρια. Αυτός ο  δρόμος με κατεύθυνση Α προς Δ.  τμήμα της οποίας γκρεμίστηκε. το σχέδιο  της Αγοράς αλλάζει κάτω από την επίδραση της Ελληνιστικής  αντίληψης του χώρου. Χτίζονται: Στα ανατολικά: 1) η Στοά του Αττάλου.).  Η Νότια Στοά ΙΙ χτίστηκε σε άλλο άξονα από την Νότια Στοά Ι.Χ . που όριζε το νότιο άκρο της Αγοράς.π.

 Όλα  τα δωμάτια είχαν έκκεντρα τοποθετημένη την είσοδο  (χώροι εστίασης). Μια σειρά 15  δωματίων εκτείνονταν στην πίσω πλευρά της στοάς.π.Χ. η στοά είναι επιμήκης με 2  κιονοστοιχίες στην πρόσοψη και βόρειο προσανατολισμό. ο πίσω νότιος τοίχος είναι λίθινος. Τα δωμάτια της Νότιας  στοάς χωρούσαν 7 ανάκλιντρα. ώστε να στηρίζονται τα ξύλινα        ανάκλιντρα  (   χαρακτηριστικό των χώρων σίτισης των   κλασικών χρόνων).  γιατί παράλληλα λειτουργούσε και ως αναλημματικός  τοίχος του δρόμου.Χ. Ένα από τα δωμάτια είχε   διαμορφωμένο δάπεδο. Είχαν όλα  πρόσβαση από την κιονοστοιχία εκτός από το μεσαίο.   Η διαρρύθμιση του μεσαίου δωματίου θυμίζει τους    «ανδρώνες» . 12 . η εσωτερική είναι ιωνική αραιόστυλη. είχαν πώρινο  τοιχοβάτη και πλίνθινη ανωδομή.  Τα δωμάτια ήταν περίπου ίδια σε μέγεθος.  Είναι χαρακτηριστικό ότι ένα από τα δωμάτια διέθετε το  περιμετρικό χαμηλό κτιστό βάθρο πάνω στο οποίο πατούσαν  οι κλίνες. το οποίο  είχε πρόσβαση από έναν προθάλαμο στα ανατολικά του. προκειμένου να χτιστεί η  Νότια Στοά ΙΙ. σε   σύγχρονα σπίτια στην Όλυνθο.  Οι εσωτερικοί τοίχοι. τους χώρους όπου δειπνούσαν οι άντρες.ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ: Στο τελευταίο τέταρτο του 5ου αι. Οι κιονοστοιχίες ήταν κ αυτές  πώρινες. ώστε να είναι δυνατή η τοποθέτηση  ανακλίντρων με ίδιο μέγεθος. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Στην 3η εξελικτική μορφή της. Όσον αφορά το υλικό. Η  εξωτερική κιονοστοιχία είναι δωρική πυκνόστυλη με αράβδωτους  κίονες. περίπου  τετράγωνα. με δάπεδα από πατημένο πηλό.    δηλ. Το δυτικό τμήμα της  κατεδαφίστηκε στα μέσα του 2ου αι.π. καθώς και άλλοι εξωτερικοί. Σε κάποια από τα δωμάτια έχουν βρεθεί  στάχτες που σημαίνει ότι πρέπει να χρησιμοποιούσαν φωτιά  για να μαγειρεύουν. Αυτό ήταν απαραίτητο για να προφυλάσσονται τα  ξύλινα πόδια τους από τα νερά που χρησιμοποιούνταν για τον  καθαρισμό του δαπέδου μετά από κάθε γεύμα.

 που ήταν άμεσα επιφορτισμένοι με  τον έλεγχο της εμπορικής ζωής της πόλης. ΤΟ «ΝΟΤΙΟ  ΤΕΤΡΑΓΩΝΟ» Διαμορφώθηκε στην νότια πλευρά της Αγοράς. διατυπώθηκε μια άποψη το 1930­τότε που η  Νότια Στοά Ι ήρθε στο φώς­ σύμφωνα με την οποία το κτήριο  στέγαζε τα γραφεία κάποιων διοικητικών οργάνων από τα δεκάδες  που εμπλέκονταν στην καθημερινή διακυβέρνηση της πόλης. όπου  παράγονταν τα χάλκινα αθηναικά νομίσματα. Φαίνεται λοιπόν ότι  η Νότια Στοά Ι αποτελούσε ένα από τα δημόσια οικοδομήματα της  Αθήνας στο οποίο διεξάγονταν εμπορικές πράξεις κ παράλληλα  στεγάζονταν οι αξιωματούχοι. Αναφέρεται στην διαδικασία παράδοσης επίσημων  μέτρων & σταθμών από τους Μετρονόμους μιας χρονιάς στους  διαδόχους τους. οι Βουλευτές κ οι Άρχοντες σιτίζονταν με  δαπάνη του κράτους. Το κείμενο αναφέρεται στους Μετρονόμους (= επόπτες των  δημόσιων μέτρων κ σταθμών).Χ. ώστε διατηρούσε ακόμα το κόκκινο  χρώμα.  Το νέο αυτό συγκρότημα κτηρίων ενσωμάτωσε στην ΝΔ γωνία. Ίσως φιλοξενούνταν εδώ οι εγκαταστάσεις των τραπεζιτών. που βρέθηκε σε  αρκετά καλή κατάσταση. Η άποψη αυτή επιβεβαιώθηκε από μια επιγραφή. ΧΡΗΣΗ: Σ’ένα από τα δωμάτια  βρέθηκε μια επιγραφή του  221/220π. δηλ.Τόσοι ακριβώς μπορούσαν να  γευματίσουν σε ένα από τα δωμάτια της Στοάς.Χ.π. του επόμενου έτους. Σε μικρή απόσταση βρισκόταν το Νομισματοκοπείο.π. το  κτήριο του 6ου αι.Επειδή ως γνωστόν. 13 . Αναφέρονται τα ονόματα  των 5 Μετρονόμων και των 2γραμματέων τους.. του Ανατολικού οικοδομήματος και της Νότιας Στοάς ΙΙ. Ίσως η Νότια  στοά Ι να ήταν η έδρα των Μετρονόμων. σύνολο 7 ανδρών. Δεν ξέρουμε  αν η Στοά είχε κάποια άλλη ονομασία. στο β’ και γ’ τέταρτο  του  2ου αι. που έχει ταυτιστεί με την Ηλιαία. Στο εσωτερικό της βρέθηκαν γύρω στα 240 χάλκινα νομίσματα. Στη Στοά θα έτρωγαν σε κοινές συνεστιάσεις.Χ. Στην επιγραφή αναφέρονται τα  ονόματα των 5 Μετρονόμων και των 2 γραμματέων (ενός κληρωτού  κ ενός αιρετού). με την κατασκευή (κατά χρονολογική σειρά) της Μέσης  στοάς. Ο μεγάλος αυτός αριθμός υποδηλώνει ότι η Στοά μάλλον είχε  εμπορικό χαρακτήρα.

  Εδώ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: 14 .  Το «Νότιο τετράγωνο».  κατάλληλο για ποικίλες δραστηριότητες:   1)   Νότια Στοά ΙΙ   2)   Μεσαία Στοά   κ   3)   Ανατολική Στοά !!    ΝΟΤΙΑ  ΣΤΟΑ  ΙΙ Είναι παράλληλη προς την Μέση Στοά κ χρονολογείται στον 2ο αι.Thompson το χαρακτηρίζει ως δικαστήρια. την παλιά Νότια  Στοά Ι.  Ο Βαλαβάνης θεωρεί ότι ήταν εμπορική Αγορά.θα συγκεντρώνονταν στα Ελληνιστικά χρόνια ο εμπορικός  χαρακτήρας της Αγοράς (στα ρωμαικά χρόνια. η οποία κατεδαφίστηκε μετά από 270 περίπου χρόνια για να  δημιουργηθεί χώρος για το καινούριο κτήριο.  Υπάρχουν πολλές υποθέσεις : 1) ότι είναι ιερό (μη δεκτή) 2) η εσωτερική αυλή αποδόθηκε στο  γυμνάσιο του Πτολεμαίου  (μη δεκτή) 3)ότι είναι εμπορικό κέντρο Ο H.Η λειτουργία του «Νοτίου τετραγώνου» είναι προβληματική. που περιέκλειαν έναν ελεύθερο χώρο σαν αυλή.  γιατί δεν έχουν βρεθεί επιγραφές ή άλλα σίγουρα στοιχεία. χτίστηκε την εποχή που τα παλιά  δικαστήρια στην ΒΑ πλευρά της Αγοράς εγκαταλείφθηκαν. αν όντως είναι αυτή. το εμπορικό κέντρο  μεταφέρεται στην ρωμαική Αγορά).  Η   Νότια Στοά  Ι        αντικαταστάθηκε από ένα μεγάλο συγκρότημα   από 3 Στοές.π. γιατί έχουν  βρεθεί πολλά νομίσματα και γιατί ο χαρακτήρας του Ανατολικού  οικοδομήματος είναι έδρα αργυραμοιβών  και τέλος.  προκειμένου να χτιστεί η στοά του Αττάλου. δεν αποδεικνύει από μόνο του  τίποτα. γιατί το  Αργυροκοπείο βρισκόταν στα ΝΔ του  «Νοτίου τετραγώνου».Χ. όμως.  Η Νότια Στοά ΙΙ αντικατέστησε με ελαφρώς διαφορετικό  προσανατολισμό και σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο. Το γεγονός ότι στο «Νότιο τετράγωνο» είναι ενσωματωμένη η  Ηλιαία.

μ.  Στον 1  ο και πρώιμο 2  ο αι. Έχουν βρεθεί χαραγμένα γράμματα του  ελληνικού αλφαβήτου στην επιφάνεια των σκαλιών στα ανατολικά.. κίονες & επιστύλιο. Ο πίσω τοίχος χτίστηκε για να υποστηρίξει  ένα υδραγωγείο. ίσως στην εποχή του Αδριανού (117­ 138μ.   Κοντά στο μέσο του   υπήρχε κόγχη για μια κρήνη από υδραυλικό    κονίαμα. Στον πίσω τοίχο της  χτίστηκε μια μικρή κρήνη.Χ.).  Από ένα γράμμα ανάμεσα σε 2 κίονες. Η Νότια Στοά ΙΙ ήταν και αυτή δωρικού ρύθμου. 15 . Έχουν βρεθεί μεγάλες  ποσότητες σκωρίας από χυτήριο σιδήρου. με υδρορροή σε μορφή λεοντοκεφαλής . υπολόγιζαν τις καμπυλώσεις  της κιονοστοιχίας. Ο πίσω τοίχος είναι από μεγάλους  ασβεστόλιθους. με μ    ια μόνο    κιονοστοιχία .      Είναι μια απλή  δωρική στοά . μ   ε μονή δωρική κιονοστοιχία. που έχει   ταυτιστεί με την Ηλιαία. ήταν από  οικοδομικό υλικό παρμένο από το «τετράγωνο περιστύλιο».. με σκαλιά.     χωρίς δωμάτια   στο βάθος   .Χ. καθώς και λατύπη από την  κατεργασία μαρμάρου. Αργότερα.Χ.  Μέσω αυτής  έπαιρνε νερό από τον μεγάλο λίθινο αγωγό κάτω από τον δρόμο στα  νότια της Στοάς.     με 30 κίονες.   Η πρόσοψη της Στοάς. η οποία δεχόταν νερό από τον μεγάλο   αγωγό που τροφοδοτούσε και τη  Νοτιοδυτική Κρήνη .Χ Ίσως είναι το πρωιμότερο κ μεγαλύτερο οικοδόμημα της γ’φάσης  της Αγοράς.μ. Η ΜΕΣΗ  ΣΤΟΑ  = α’ μισό 2ου αι.π. οι βιοτέχνες διώχθηκαν και η περιοχή καθαρίστηκε. Παραταύτα δεν υπάρχει λόγος να πιστέψουμε ότι η  στοά ξαναχτίστηκε ποτέ.  ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ   : έχει μήκος 147m(30m μεγαλύτερο από την Στοά του   Αττάλου). ανοιχτή   προς Βορρά.Χ.   Η δυτική της πλευρά εφάπτονταν στο κτήριο του 6  ου   αι. στην ερημωμένη θέση της   αναπτύχθηκαν βιοτεχνικά εργαστήρια. Την  ίδια εποχή ο πίσω τοίχος της Στοάς ξαναχτίστηκε με μια ενίσχυση  κονιάματος.π. στον 2ο αι.Χ.  Η Νότια Στοά ΙΙ καταστράφηκε κατά την επιδρομή του Σύλλα  το 86π. που  βρισκόταν στην ΒΑ γωνία της Αγοράς και γκρεμίστηκε για να  χτιστεί η Στοά του Αττάλου.

 ενώ στη μέση και κατά μήκος υπήρχε  μια σειρά Ιωνικών. •  160 Αράβδωτοι Δωρικοί Κίονες υψώνονταν και στις   4­πλευρές του κτηρίου.π. Όταν χτίστηκε το Ωδείο του Αγρίππα.  Οι Περγαμηνοί βασιλείς θεωρούσαν την Πέργαμο ως διάδοχο της  Αθηναικής δημοκρατίας.  Βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της Αγοράς και μαζί με την  βιβλιοθήκη του Πανταίνου ορίζει το ανατολικό της όριο. •  Τελευταίες παρατηρήσεις βεβαίωσαν ότι το οικοδόμημα   έβλεπε προς Ν. ενώ οι Στοές στις άλλες 3 πλευρές έκλειναν  με ψηλά διατειχίσματα.Μια τοπική ιδιορρυθμία είναι ότι δεν έχει τοίχους για να  διευκολύνεται η διέλευση αφού χώριζε την Αγορά στα 2. η πρόσβαση σε αυτό γινόταν  μέσω αυτής της Στοάς. Θωράκια πρέπει να υπήρχαν και σε  αρκετά μεγάλο τμήμα της εξωτερικής κιονοστοιχίας.  Ενδείξεις για την ύπαρξη θωρακίων είναι κάποια λαξεύματα  στο πλαί των κιόνων.Χ. Το ανατολικό που έβλεπε στη Παναθηναική Οδό (ήταν ενιαίο) και  οι ανασκαφικές ενδείξεις οδήγησαν στην υπόθεση ότι στέγαζε τα  τραπέζια αργυραμοιβών. Η  ΣΤΟΑ  ΤΟΥ ΑΤΤΑΛΟΥ   Το πλεόν εντυπωσιακό από τα κτήρια της Αγοράς του 2ου αι.  Η Στοά ίσως ήταν χορηγία του  ελληνιστικού ηγεμόνα  του Πόντου   . Ήταν και αυτή διπλή και χωριζόταν κατά μήκος από τοίχο σε 2  τμήματα.  που βασίλευσε στην Πέργαμο από το 159 έως το 138π.  χτίστηκε στην ανατολική πλευρά της πλατείας από τον Άτταλο Β’. 16 . χτισμένη εγκάρσια. η Νότια Στοά ΙΙ και η Μέση Στοά ενώνονταν από μια  μικρότερη. Υπήρχε και εσωτερική κιονοστοιχία με 23 μάλλον ιωνικούς κίονες κ  με ενδιάμεσα θωράκια σε ύψος 2/3 των κιόνων. τη λεγόμενη Ανατολική Στοά.  Οι ελληνιστικοί ηγεμόνες προσπαθούν αυτή την εποχή να δείξουν  την ευγνωμοσύνη στην πόλη τους αλλά και να διατηρήσουν καλές   σχέσεις με την Αθήνα (    πολιτική προπαγάνδα) ..  Φαρνάκη .Χ. Η ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ  ΣΤΟΑ   Προς τα Α.

  Αντί για ακμές.   Χρονολογείται στα μέσα του 2  ου   αι.5μ. που  έκλειναν με ενδιάμεσα θωράκια στο 1/3 του ύψους των κιόνων. Η εσωτερική  κιονοστοιχία έχει 22 ιωνικούς αράβδωτους κίονες.   Το ισόγειο έφερε διπλή κιονοστοιχία με 21 δωμάτια στο  βάθος και η ίδια διάταξη επαναλαμβανόταν στον όροφο. Η πρόσοψη βρίσκεται στα δυτικά.  πλάτος 20μ. έχουν ταινίες. Τα  εσωτερικά μεταξόνια είναι διπλάσια από τα εξωτερικά. 17 . η συγκεκριμένη Στοά αποτελεί το πιο ολοκληρωμένο  στάδιο εξέλιξης του σημαντικού αυτού αρχιτεκτονικού τύπου. αράβδωτους μέχρι το 1/3 του ύψους τους. έχτισε τη στοά για το δήμο των  Αθηναίων».   Α’όροφος:   υπάρχει εξωτερική κιονοστοιχία με 45 δωρικούς   κίονες.  λευκό πεντελικό μάρμαρο για τις κιονοστοιχίες. Όσον αφορά το υλικό έχουμε κροκαλοπαγή λίθο στα θεμέλια.Χ . που είχε μήκος περίπου 116μ.  Β’όροφος: εξωτερικά.  Αυτήν την εποχή υπάρχει ανάμειξη των ρυθμών.  Βρέθηκε.   ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ   : ήταν μια μεγάλη διώροφη Στοά από μάρμαρο &  ασβεστόλιθο. ΤΑΥΤΙΣΗ: γίνεται από τον Αθήναιο. από την οποία μαθαίνουμε  το όνομα του δωρητή της Στοάς:  «Ο βασιλιάς Άτταλος. γιός του βασιλιά Αττάλου και της  βασίλισσας Απολλωνίδας. την μόνη πηγή που αναφέρει ότι  βρισκόταν στην Αγορά. &  ύψος 11. όμως. έχουμε 45 διπλούς κιονίσκους (προβαθμίδα  των βυζαντινών αμφικιονίσκων) με ιωνικά κιονόκρανα. με χαμηλό  εχίνο και ευθύγραμμη παρειά. Είναι κάθετη προς τη Μέση Στοά με την οδό των Παναθηναίων να  περνά ανάμεσά τους. με κατεύθυνση ΝΑ προς ΒΔ.  Έτσι. τμήμα του επιστυλίου του 1  ου   ορόφου του κτηρίου που φέρει επιγραφή.  Εσωτερικά υπάρχουν 22 κίονες με περγαμηνά κιονόκρανα  (αντιγραφή φοινικοφύλλων από τα αιγυπτιακά κιονόκρανα). γκριζογάλανο  μάρμαρο Υμηττού κ πειραικός ασβεστόλιθος.π.

 Τα δωμάτια φωτίζονταν από θυραία ανοίγματα   .   Ο κάθε κίονας βρίσκεται κάτω από κάθε τρίτο τρίγλυφο της  ζωφόρου αντί κάτω από κάθε δεύτερο τρίγλυφο. ο  Η πρόσβαση στον 2    όροφο      γινόταν από  εξωτερικές σκάλες . οι  διαφορετικοί ρυθμοί δίνουν ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα.   Κατά μήκος της πρόσοψης της Στοάς υπήρχε κρηπίδα     . Αυτό έγινε  ασφαλώς για να διευκολύνεται η πρόσβαση μεγάλου αριθμού  ανθρώπων στο κτήριο.  επειδή η θέση τους δεν επέτρεπε το εντυπωσιακό παιχνίδι  φωτός και σκιάς στις ραβδώσεις.  Η μεγάλη κυκλοφορία στη Στοά ήταν. μόνο για  τον αερισμό του χώρου. Οι εσωτερικοί κίονες δεν ραβδώθηκαν.  Έχουν βρεθεί ίχνη κυκλικής κρήνης στο Ν. οι φωτοσκιάσεις. πράγμα που δεν συνέβαινε στους  ναούς. στους οποίους οι κίονες είναι τοποθετημένοι αρκετά  κοντά. υπήρχαν μικρά παράθυρα. εξάλλου. καθώς ήταν σίγουρο ότι θα φθείρονταν και θα  απολεπίζονταν από την κίνηση ανθρώπων και εμπορευμάτων μέσα &  έξω από το κτήριο. Στον πίσω   τοίχο.   λόγω της μεγάλης κλίσης του εδάφους    προς τα Β .  ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ  ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ Τα 42 δωμάτια ήταν καταστήματα: η Στοά υπήρξε ο  πρόδρομος των σημερινών εμπορικών κέντρων.    στο ύψος    της ευθυντηρίας. αλλά και μια μορφή περγαμηνού κιονοκράνου   που αποτελούσε  παραλλαγή του αιγυπτιακού    φοινικόμορφου τύπου . άκρο της Στοάς.   Σε σχέση με τα περισσότερα κτήρια της Κλασικής εποχής. Τα καταστήματα  νοικιάζονταν προφανώς από το κράτος σε ιδιώτες & τα έσοδα θα  αρκούσαν για τη συντήρηση του κτηρίου.  Στην θέση της έχει γίνει μια σύγχρονη. απέναντι από τις θύρες. εδώ. αφήνοντας και κάποιο  πλεόνασμα. στα οποία  στεγάζεται μεγάλος αριθμός καταστημάτων. η αιτία που αφέθηκαν  αράβδωτοι μέχρι το 1/3 του ύψους τους οι κίονες της εξωτερικής  κιονοστοιχίας.     Συγκρατιόταν από αναλημματικό τοίχο. Η κρηπίδα ύψωνε την Στοά & δημιουργούσε αρκετό ελεύθερο  χώρο μπροστά της.  τα μετακιόνια διαστήματα είναι μεγαλύτερα. 18 .    Στη Στοά χρησιμοποιήθηκαν κίονες  δωρικού & ιωνικού   ρυθμού.  Η εναλλαγή διαφορετικών υλικών.

Στο κτήριο υπάρχει μόνο ένα λάθος. Αν εξαιρέσουμε αυτό το λάθος. Περγαμηνός βασιλιάς.Χ.    οι καινούριες    κατασκευάστηκαν από λάθος χωρίς γλώσσα με αποτέλεσμα  το νερό    της βροχής  να πέφτει στα σκαλοπάτια αντί στο ρείθρο που θα τα   απομάκρυνε από το κτήριο.Χ. το οποίο προσφέρει  στον επισκέπτη την αίσθηση του φωτός. πρέπει να προέρχεται από  την ίδια πηγή Στην ανακατασκευή της Στοάς. που έγινε στο διάστημα (1952­1956).  Επειδή δεν σώθηκε  το ρύγχος    καμιάς  λεοντοκεφαλής­υδρορροής . της σκιάς.Η Στοά παρέμεινε στη θέση της επί 400χρόνια και  καταστράφηκε από τους Ερούλους το 267μ. Η  ΣΤΟΑ  ΤΟΥ ΕΥΜΕΝΟΥΣ Δωρητής της Στοάς: Ευμένης (197­159π.  αδερφός του Αττάλου Β’.σε μια αναστήλωση:   1)πρέπει να χρησιμοποιείται το ίδιο υλικό 2) όταν χρησιμοποιείται νεώτερο υλικό. η Στοά του Αττάλου αποτελεί  ακριβές αντίγραφο του αρχικού οικοδομήματος. του χώρου και  της ατμόσφαιρας μιας αρχαία Στοάς. 19 .).  χρησιμοποιήθηκαν για τα ορατά μέρη υλικά όμοια με τα αυθεντικά &  αρκετή ποσότητα ενισχυμένου με σίδερο σκυροδέματος για τα  υπόλοιπα. Η Στοά ανατέθηκε από τον Ευμένη ως  πρόσκτισμα του Διονυσιακού θεάτρου.  ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ  ΣΤΟΑΣ ( Βαλαβάνης    ):    σύμφωνα με τον χάρτη της   Βενετίας (1964).

 Υπάρχουν πολλές  ομοιότητες με την Στοά του Αττάλου.ΘΕΣΗ: Βρίσκεται στα Δ. κλίμακες οδηγούσαν στον επάνω  όροφο. ώστε να δημιουργείται η  εντύπωση πως η Στοά δεν έγινε χάρη του Θεάτρου αλλά του Ωδείου..  Η Στοά αυτή μοιάζει εκπληκτικά με τη Στοά του Αττάλου είναι όπως  φαίνεται δώρο του βασιλιά της Περγάμου.Χ. σώζεται σε αρκετά καλή  κατάσταση ένας μεγάλος αναλημματικός τοίχος με τόξα. Ευμένη του Β’ στους  Αθηναίους. •  Υπήρχε επίσης εσωτερική κιονοστοιχία 32 Ιωνικών κιόνων .  Πίσω όμως από τους ορθοστάτες. όμως αυτή δεν έχει  καταστήματα αφού προορίζεται για άλλη χρήση.    αλλά είχε και 2  ο όροφο με Ιωνικούς κίονες στην πρόσοψη και   πιο μέσα κίονες του Περγαμηνού τύπου. Η χρήση της συνεχίστηκε μέχρι τον 3ο αι. η  Στοά συνδέθηκε τόσο στενά με αυτό. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται για μια 2­οροφη στοά μήκους 163μ.  Όταν χτίστηκε το Ωδείο του Ηρώδη Αττικού μετά από 3 αιώνες. ακριβώς Α. Από εκεί επάνω περνούσε και η συνέχεια του  Περίπατου. Στην πρόσοψη είχε μια σειρά από 64 Δωρικούς κίονες. του Διονυσιακού Θεάτρου. 20 . όπου το έδαφος βρίσκεται σε πολύ υψηλότερο  επίπεδο. κατά μήκος του Περιπάτου. Στις άκρες του οικοδομήματος. που διατηρεί ορθοστάτες  από Υμήττιο μάρμαρο.μ. Έχουν απομείνει λίγα αρχιτεκτονικά μέλη και από το ίδιο το κτήριο  τα θεμέλια και ένα μέρος της ράχης  του. από  το Ωδείο του Ηρώδου Αττικού. οπότε κατεδαφίστηκε  για να χρησιμοποιηθεί το οικοδομικό της υλικό στην ανέγερση του  Βαλεριάνειου τείχους. που  χτίστηκε ταυτόχρονα για τη συγκράτηση των χωμάτων πίσω  από τη Στοά.

 500 βουλευτές. Η κύρια αίθουσα διέθετε 5 κίονες για τη στήριξη της οροφής. 21 . αλλά και σε άλλες περιπτώσεις. Το ίδιο χώρισμα με δρυφάκτους υπήρχε και στο μεταγενέστερο Νέο Βουλευτήριο. διαπιστώθηκε ότι κάτω από το ελληνιστικό Μητρώο υπάρχουν τα θεμέλια ενός ευρύχωρου τετράγωνου κτίσματος. Δεν σώζονται πολλά από την ανωδομή. αν και τότε δεν υπήρχε ακόμα το ελληνιστικό Μητρώο. υπάρχει θεμελίωση από τοίχο παράλληλο προς αυτόν που δημιουργούσε έναν επιμήκη προθάλαμο.  Σε απόσταση 6m περίπου από το νότιο τοίχο. έχουμε ασβεστολιθικά θεμέλια κατά το πολυγωνικό σύστημα με πολύ υλικό σε δεύτερη χρήση.. αντικατέστησαν την παλαιότερη Βουλή των Τετρακοσίων. επιτρέπουν την εικασία πως αποτέλεσε το πρώτο χτιστό και στεγασμένο Βουλευτήριο για την συνεδρίαση της Βουλής των 500. Στον προθάλαμο παρακολουθούσαν τις συνεδριάσεις οι πολίτες που δεν ήταν βουλευτές.  Το κτήριο χωριζόταν σε 2 αίθουσες με χαμηλούς «δρυφάκτους». με εισόδους στα πλάγια και πιθανώς και στην μέση.π. Έξωση Ιππία: 511/510 π. ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ: Χρονολογείται γύρω στο 500π.. δηλ. κατά κανόνα όταν η Βουλή συγκαλείτο ως ποινικό δικαστήριο. αλλά ίχνη εσωτερικής διαίρεσης του χώρου δεν έχουν βρεθεί. Οι διαστάσεις του και ότι εκεί δίπλα χτίστηκε το νέο.Χ.Χ Μεταρρυθμίσεις Κλεισθένη: 508/507 π. της πρώτης μετά την έξωση των τυράννων από την Αθηναική δημοκρατία.χαμηλά κι γκλιδώματα που άφηναν στη μέση θύρα προς την αίθουσα.2ο) ΠΑΛΑΙΟ ΒΟΥΛΕΥΤΗΡΙΟ & ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΩΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΙΟ ΒΟΥΛΕΥΤΗΡΙΟ  Σε επιγραφές συναντάμε την φράση « εν τω Μητρώω» από τον 4ο αι. 50 από καθεμιά από τις 10φυλές.Χ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Βασίζεται σε ίχνη κάτω από το νότιο τμήμα του κατόπιν Μητρώου. Έτσι. Είχε τετράγωνη κάτοψη κ η προσοψή του έβλεπε στον Νότο. δηλ.Χ. είναι ένα Κλεισθένιο έργο όταν μπόρεσε να οργανωθεί η Βουλή των 500 και να εδραιωθεί η Αθηναική δημοκρατία. Ως προς το υλικό.

 Το καινούριο κτήριο είχε ορθογώνια κάτοψη. από Βορρά προς Νότο. Τα μέλη της νέας Βουλής εκλέγονταν με κλήρο & υπηρετούσαν για 1 έτος.  Η χρονολόγηση του κτιρίου είναι δύσκολη. ΤΟ ΝΕΟ ΒΟΥΛΕΥΤΗΡΙΟ 415-406π. με πρόσοψη στην Αγορά. Ο αγωγός αυτός που χρονολογείται στις αρχές του 5ου αι. Πιθανότερο είναι οι βουλευτές να κάθονταν σε απλούς ξύλινους πάγκους βλέποντας προς Νότο. αν και πρόσφατα προτάθηκε πρωιμότερη χρονολόγηση. έργο του Λύσωνα». αποχέτευε τα νερά της Αγοράς που κατέβαιναν από τους γύρω λόφους. τα οποία στη συνέχεια παρουσίαζαν στην Εκκλησία του Δήμου για επικύρωση. που όπως φαίνεται στην αρχαιότητα είχε χρησιμοποιηθεί ως κάλυμμα του αγωγού που περνά μπροστά από τη δυτική πλευρά της Αγοράς. με διαστάσεις 16μ.Χ: Χτίστηκε ένα νέο Βουλευτήριο ακριβώς στα δυτικά του παλιού. Οι βουλευτές κάθονταν σε σειρές εδωλίων σχήματος Π που βρίσκονταν στη Β.Χ. Πιστεύεται ότι μέσα στο κτήριο αυτό βρισκόταν το άγαλμα της Μητέρας των Θεών. Βλέπει σ’αυτό ένα τριμερές οικοδόμημα. Οι περισσότεροι ερευνητές τοποθετούν την οικοδόμησή του γύρω στο 500π. ερευνητή.  Από τον Μiller. Στη νότια μπορούσαν να στέκονται και να παρακολουθούν τις συνεδριάσεις οι πολίτες που δεν ήταν βουλευτές. οι οποίοι κατέχουν το βουλευτικό αξίωμα στην Αθήνα επί ένα χρόνο. αμφισβητείται η ύπαρξη του Παλαιού Βουλευτηρίου.. από Ανατολή προς Δύση και 22μ. Μέσα σ’αυτό υπάρχει ξόανο του Διός Βουλαίου.Α. Δεν είναι σαφές ποια ανάγκη οδήγησε στην ανοικοδόμηση του νέου κτηρίου & τα λιγοστά λείψανα δεν μας επιτρέπουν να προσδιορίσουμε τα πλεονεκτήματα που προσέφερε σε σχέση με το παλιό.  Ο Παυσανίας περιέγραψε αυτό το κτήριο & τον εξοπλισμό του ως εξής: Εκεί κοντά βρίσκεται το βουλευτήριο των λεγόμενων « πεντακοσίων». ένα παλαιότερο Μητρώο. και η διάταξη των εδωλίων στο εσωτερικό του μπορεί να αποκατασταθεί με διάφορους τρόπους.π. εκτός εορτών στο Βουλευτήριο. που αργότερα μεταφέρθηκε στο Μητρώο και αποδιδόταν στον Φειδία. κατά τη διάρκεια του οποίου συνεδρίαζαν κάθε μέρα.  Η Βουλή συνεδρίαζε κάθε μέρα εκτός εορτών κ ήταν ένα από τα νομοθετικά σώματα που συγκαλούνταν σε τακτά χρονικά διαστήματα. Κοντά στη Β. η Εκκλησία του Δήμου.Χ. άγαλμα του Απόλλωνα που είναι έργο του Πεισία & άγαλμα του Δήμου. Κύρια αρμοδιότητα των βουλετών ήταν η επεξεργασία νομοθετικών κειμένων. αποτελούνταν από το σύνολο των πολιτών & 22 . Το άλλο. το οποίο παρέμενε ακόμα στη θέση του. Σήμερα σώζονται μόνο μερικές λιθόπλινθοι από τις κατώτατες σειρές της θεμελίωσης.αίθουσα. αλλά σήμερα αποδίδεται στον Αγοράκριτο. γωνία του Μητρώου είναι σήμερα στημένος ένας ακέφαλος ανδριάντας του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού.

π. 400μ.» ΤΟ ΜΗΤΡΩΟ Στα βόρεια του Παλαιού Βουλευτηρίου υπήρχε ένας μικρός αρχαικός ναός.συνεδρίαζε κάθε δέκα μέρες περίπου. Η κρηπίδα είναι τρίβαθμη. Σημείο συνάντησης των πολιτών ήσαν η Πνύκα. Η αμοιβαία ευθύνη των 2 οργάνων αντανακλάται στα επίσημα αθηναικά ψηφίσματα. που ενισχύονται και από επιγραφές και άλλα ανασκαφικά ευρήματα.  Το παλαιό συγκρότημα αντικαταστάθηκε γύρω στο 150π. Ο Αρριανός περιγράφει ένα παρόμοιο άγαλμα ως εξής: « Στα χέρια της κρατά κύμβαλο και είναι καθισμένη με τα λιοντάρια κάτω από το θρόνο. σε μάρμαρο. που φυλάσσονταν στο Βουλευτήριο. αφιερωμένος προφανώς στη Μητέρα των Θεών. που εικάζεται ότι ήταν ένα είδος Πρώιμου Βουλευτηρίου (αρχές 6ου αι. για να επικυρώσει τα ψηφίσματα που εισηγούνταν η Βουλή. Εδώ. Αγοράκριτο. φιλοτεχνημένο από τον μαθητή του Φειδία. Οι αποφάσεις γράφονταν σε λευκές ξύλινες πινακίδες και σε κάποιες περιπτώσεις. νοτιοδυτικά της Αγοράς. που αρχίζουν πάντα με τη φράση: « Έδοξε τη βουλή και τω δήμω. Από τον 2ο αι. Ο ναός δεν ανοικοδομήθηκε ποτέ. βρισκόταν το άγαλμα της θεάς.). που πυρπολήθηκε από τους Πέρσες.Χ. όπως ακριβώς το άγαλμα του Φειδία στο Μητρώο της Αθήνας. αλλά η λατρεία της θεάς στεγάστηκε στο Παλαιό Βουλευτήριο: « Από τους Φιλιππικούς μαθαίνουμε ότι σ’ένα τμήμα του Βουλευτηρίου οι Αθηναίοι στέγασαν το Μητρώο. το ιερό της Ρέας». στις πλαγιές του λόφου που βρίσκεται περ.  Στην ανατολική πλευρά υπάρχει κιονοστοιχία με 14 ιωνικούς κίονες.π.Χ.  Για την ταυτισή του υπάρχουν πολλές φιλολογικές μαρτυρίες.Χ.Χ. 23 . και σε παπύρους και περγαμηνές. και εξής.. από τα οποία το βορειότερο ήταν μια υπαίθρια περίστυλη αυλή. σύμφωνα με την νεώτερη έρευνα. Η θεότητα αυτή είχε εισαχθεί αρκετά νωρίς στην Αθήνα από τη Φρυγία και είχε συσχετιστεί από τους Αθηναίους με τη Ρέα. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Φέρει κόκκινο κροκαλοπαγή λίθο στη θεμελίωση. στα πλαίσια της αναμόρφωσης της Αγοράς με τις χορηγίες των ελληνιστικών ηγεμόνων. Κατέλαβε τη θέση του αρχαικού ιερού της Μητέρας των θεών κ χτίστηκε πάνω στα κατάλοιπα του παλιού Βουλευτηρίου (αρχές 5ου αι π. μετά την στοά του Αττάλου και την Μέση στοά. Το καινούριο οικοδόμημα αποτελούνταν από 4 ανισομεγέθη δωμάτια το ένα δίπλα στο άλλο. γκρίζο ασβεστόλιθο κρυμμένο στον στυλοβάτη της κάτω κιονοστοιχίας & γκριζογάλανο υμήττιο μάρμαρο στην κιονοστοιχία και στον θριγκό.) και το ακόμα παλαιότερο οικοδόμημα.» Η θεά ήταν η προστάτιδα των κρατικών αρχείων με τις αποφάσεις της Βουλής των 500.

Τα δωμάτια ενώνονταν αρχιτεκτονικά με μια ιωνική κιονοστοιχία που
εκτεινόταν κατά μήκος της προσοψής τους στα Α., προς την πλατεία της
Αγοράς.
Ουσιαστικά, διαμορφώνονται 3 μακρόστενα μεγάλα δωμάτια κ ένα μεγάλο στην
βόρεια πλευρά με εσωτερική περίστυλη αυλή.
Το 2ο από τα νότια δωμάτιο που έχει το σχήμα μικρού ναού ήταν το ιερό της Θεάς.
Τα δωμάτια πλάι στο ιερό περιείχαν τα πρωτότυπα κρατικά έγγραφα, γραμμένα σε
πάπυρο ή περγαμηνή.
• Οι γειτονικοί λίθοι συνδέονταν με σιδερένιους συνδέσμους που είναι
εγκιβωτισμένοι με μολύβι. Σήμερα, είναι ορατές οι αναθυρώσεις
(= δημιουργία ταινίας σε σημείο τυφλό, όχι όψεως για πρακτικούς λόγους) αλλά
και οι η υποτομή/περιταίνια (=εσοχή για αισθητικούς λόγους).

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ:
1) Γνωρίζουμε, ωστόσο, από τον Παυσανία και από άλλες μεταγενέστερες
πηγές ότι το νέο οικοδόμημα εξακολούθησε να στεγάζει το ιερό της Μητέρας
των Θεών, δηλ. της Ρέας. Κάποιος από τους χώρους ήταν αφιερωμένος στη
θεά, ίσως το β’ δωμάτιο από τα νότια. Εκεί βρισκόταν το άγαλμα του
Αγοράκριτου. Σώζονται ίχνη βωμού στην ανατολική πλευρά, μπροστά από το
Μητρώο, στον άξονα του β’δωματίου. Το συγκεκριμένο είχε τη μορφή ναού,
με πρόναο με 2 κίονες ανάμεσα σε παραστάδες και σηκό.
2) Στο α’ και γ’ δωμάτιο από τα νότια, θα φυλάσσονταν τα δημόσια αρχεία σε
παπύρους και περγαμηνές, μέσα σε κιβωτούς (καλάθια). Άρα, τα δωμάτια
αυτά είχαν κυρίως αποθηκευτικό ρόλο. Στο Μητρώο φυλάσσονταν επίσης το
ληξιαρχείο της πόλης και σ’αυτό φαίνεται να οφείλεται η νεώτερη επιβίωση
των όρων «Μητρώο» και «εγγραφή στο Μητρώο».

3) Το βόρειο δωμάτιο ήταν διώροφο, με εσωτερική περίστυλη αυλή και βωμό
στο κέντρο. Η λειτουργία του είναι αμφίβολη: ίσως ήταν δωμάτιο
ανάγνωσης, ή δημόσια οικία. Μάλλον, όμως, ήταν η έδρα του άρχοντα που
ήταν υπεύθυνος για τα αρχεία (« Γραμματέας κατά πρυτανεία»), κατά τον
Βαλαβάνη. Τέλος, επειδή βρισκόταν πάνω από το ιερό, ίσως ήταν
λατρευτικός χώρος.
ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΜΗΤΡΩΟ
150π.Χ: χτίζεται ένα νέο Μητρώο. Το κτήριο αποτελούνταν από 4 διαδοχικούς
χώρους με ιωνική Στοά κατά μήκος της ανατολικής πρόσοψής τους. Η εσωτερική
διαρρύθμιση δεν είναι σαφής κ έτσι δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα που φυλάσσονταν
τα αρχεία ή που βρισκόταν το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Μητέρας των Θεών, το
οποίο περιγράφει ο Παυσανίας.

24

Επομένως, το όλο οικοδόμημα είχε λατρευτική, διοικητική & αποθηκευτική
λειτουργία.
267μ.Χ: οι Έρουλοι κατέστρεψαν το Μητρώο, το νέο Βουλευτήριο και το Πρόπυλο.
4ος αι.μ.Χ: το βόρειο δωμάτιο του Μητρώου αποκτά αψίδα στα δυτικά (όχι εκκλησία,
γιατί η αψίδα θα έπρεπε να είναι στα ανατολικά, ούτε όμως και εβραική συναγωγή),
ενώ στις αρχές του 5ου αι.μ.Χ το γ’ δωμάτιο από τα νότια αποκτά μωσαικό.
3ο) Η ΟΔΟΣ ΤΩΝ ΠΑΝΑΘΗΝΑΙΩΝ
ΠΑΝΑΘΗΝΑΙΚΗ ΟΔΟΣ ⇒ Σώζεται σε καλή σχετικά κατάσταση.
Σημαντικό στοιχείο στην τοπογραφία της Αγοράς ήταν ο μεγάλος δρόμος που
ξεκινούσε από το Δίπυλο (Κεραμεικό) και, αφού διέσχιζε διαγωνίως την πλατεία,
κατέληγε στην Ακρόπολη.
Το τελευταίο προς την Ακρόπολη & πιο ανηφορικό τμήμα της οδού των
Παναθηναίων κατέληγε μπροστά από την Κλεψύδρα.
Η πομπή των Παναθηναίων από την Κλεψύδρα έπαιρνε μια κατεύθυνση προς τα
δυτικά, για να παρακάμψει τους βράχους της ΒΔ γωνίας του λόφου & να καταλήξει
ανηφορικά με κατεύθυνση τα Προπύλαια.
Στις αρχαίες πηγές αναφέρεται είτε ως Δρόμος είτε ως Οδός των Παναθηναίων.
Παρόλο που αποτελούσε μία από τις κυριότερες οδικές αρτηρίες της πόλης, η
κατασκευή της ήταν εντυπωσιακά απλή. Σε όλη τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας
της, το οδόστρωμα ήταν στο μεγαλύτερο μέρος του απλό πατημένο χαλίκι, το οποίο
ανανεώθηκε πολλές φορές μέσα στους αιώνες.
Αργότερα, στα Ελληνιστικά χρόνια, κατά μήκος της ΝΔ πλευράς κατασκευάστηκε
λίθινος αποχετευτικός αγωγός που είχε κατά διαστήματα λεκάνες καθαρισμού. Αν
και δεν έχει βρεθεί παρόμοια οριοθέτηση της ΒΑ πλευράς φαίνεται ότι και ο δρόμος
ήταν αρκετά φαρδύς αφού χρησιμοποιείτο για την εκπαίδευση του ιππικού.
Η πανάρχαιη αυτή οδική αρτηρία πρέπει να υπήρχε από τα προιστορικά ήδη χρόνια.
Οδηγούσε στο νεκροταφείο της Εποχής του Σιδήρου στον Κεραμεικό & προφανώς
ενσωματώθηκε στο σχέδιο της Αγοράς του 6ου αι. Η παρουσία της καθόρισε τον
προσανατολισμό του Βωμού των 12-Θεών.
Στον Πεισίστρατο αποδίδεται η αναδιοργάνωση των Παναθηναίων, της μεγάλης
γιορτής προς τιμήν της Αθηνάς, αποκορύφωμα της οποίας αποτελούσε η
μεγαλόπρεπη πομπή που διέσχιζε την Αγορά ακολουθώντας αυτή την οδό για να
καταλήξει στην Ακρόπολη.

Η πομπή των Παναθηναίων απεικονίστηκε στη γλυπτή ζωφόρο του Παρθενώνα,
μεγάλο μέρος της οποίας βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο. Στην Αγορά
στήνονταν για τους θεατές ειδικά ξύλινα ειδώλια που ονομάζονταν «ίκρια».
 Η οδός των Παναθηναίων φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε και για την τέλεση
κάποιων αθλητικών αγώνων, τουλάχιστον μέχρι την κατασκευή του μεγάλου
σταδίου δίπλα στον Ιλισσό το 330π.Χ.
Οι λίθοι που όριζαν τη γραμμή εκκίνησης των δρομέων κατά τον 5ο αι. εντοπίστηκαν
το 1971 ακρβώς στα ανατολικά του Βωμού των 12-Θεών.

25

Στο δρόμο διεξαγόταν επίσης ένα ιππικό αγώνισμα των Παναθηναίων,
ο αποβάτης, κατά το οποίο ο διαγωνιζόμενος, φέροντας τον όπλισμό του,
πηδούσε πάνω κ κάτω από το άρμα, ενώ αυτό έτρεχε με μεγάλη ταχύτητα.
Το τέρμα της οδού των Παναθηναίων φαίνεται πως δηλώνει μια επιγραφή χαραγμένη
με μεγάλα γράμματα στο τείχος της Ακρόπολης, δυτικά και χαμηλότερα της
Πινακοθήκης. Πάνω από την Κλεψύδρα διακρίνονται καλύτερα οι λέξεις «
Παναθηναίων…της οδού».

4ο) ΧΩΡΟΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ
Οι Αθηναίοι ήταν φιλόδικοι κ κατά συνέπεια, διαφορές ιδιωτικού ή δημοσίου
ενδιαφέροντος ρυθμίζονταν στα δικαστήρια.
Τα αθηναικά δικαστήρια ήταν πολυμελή.
Η υπόθεση του Σωκράτη εκδικάστηκε από δικαστήριο 501μελών.
Από τις πηγές φαίνεται καθαρά ότι ορισμένα στοιχεία ήταν απαραίτητα για τη
λειτουργία οποιουδήποτε δικαστηρίου: τα κτήρια ήταν ευρύχωρα για να χωρούν τα
πολυμελή δικαστικά σώματα, διέθεταν συνήθως ξίλινα κτίσματα κ οι δικαστές
απομονώνονταν με κάποιο τρόπο από τους περίεργους, οι οποίοι παρ’όλα αυτά
κατόρθωναν αρκετές φορές να ακούσουν τη διαδικασία.
• Τα δικαστήρια συνεδρίαζαν σε στεγασμένους ή αστέγαστους χώρους.
Οι αστέγαστοι χώροι χρησιμοποιούνταν για υποθέσεις ανθρωποκτονίας, οι οποίες
έπρεπε να εκδικάζονται σε υπαίθριους χώρους.
Σε γενικές γραμμές, οι μεγάλες στοές φαίνεται ότι ήταν οι πιο κατάλληλες για
συνεδριάσεις δικαστηρίων και είναι γνωστό ότι τόσο η Βασίλειος όσο και η Ποικίλη
χρησιμοποιήθηκαν κατά καιρούς για το σκοπό αυτό.
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ΝΔ γωνία)
Στη ΝΔ γωνία της Αγοράς βρίσκεται ένας μεγάλος περίβολος με σχεδόν
τετράγωνη κάτοψη, από τον οποίο σώζεται μόνο μια σειρά λιθόπλινθων πάνω από
τη θεμελίωση.
 Η πρόσβαση στο χώρο γινόταν με πέντε σκαλοπάτια χτισμένα κατά
μήκος της Βόρειας πλευράς.
Το μεγάλο μέγεθος, η πρώιμη χρονολόγηση (μέσα 6ου αι.) και η κεντρική θέση του
στην Αγορά υποδηλώνουν ότι πρόκειται για δημόσιο οικοδόμημα και πιθανόν για ένα
από τα δικαστήρια της πόλης.
 Ορισμένοι ερευνητές έχουν προχωρήσει περισσότερο αναγνωρίζοντας
εδώ την Ηλιαία, το μεγαλύτερο αθηναικό δικαστήριο, το οποίο

26

Χ.συνήθως συνεδρίαζε με 1.π. Αυτές που είχαν συμπαγή άξονα ήταν για αθώωση κ αυτές με κοίλο για καταδίκη.  Οι ψήφοι διέθεταν ένα κεντρικό άξονα που ήταν είτε συμπαγής είτε κοίλος. κατασκευάστηκαν. ώστε αυτό να χωράει τους εκατοντάδες δικαστές που συγκροτούσαν κάθε αθηναικό δικαστικό σώμα. Εδώ.  Η ψήφος με τον κοίλο άξονα ήταν καταδικαστική (η κατάθεση του εναγόμενου παρουσίαζε «κενά») ενώ η ψήφος με τον συμπαγή άξονα αθωωτική. Βρέθηκαν 2 πήλινοι αποχετευτικοί αγωγοί τοποθετημένοι ο ένας απέναντι στον άλλο. Το μέτρο αυτό θεσπίστηκε για να εξασφαλιστεί η συμμετοχή όλων αδιακρίτως των πολιτών στη διαδικασία απονομής της δικαιοσύνης. από την εγχάρακτη επιγραφή που φέρουν: ψήφος δεμοσία. Γνωρίζουμε επίσης ότι αρκετά δικαστήρια ήταν αστέγαστα. τα οποία αντικαταστάθηκαν προς το τέλος του 4ου αι. μία από το κάθε είδος. στα τέλη του 5ου αι. αν και δεν είναι απίθανη. χρονολόγηση. ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ΒΑ γωνία)  Με μεγαλύτερη πιθανότητα αναγνωρίζεται ως δικαστήριο ένα συγκρότημα κτιρίων στη ΒΑ γωνία. αλλά οι περίεργοι μπορούσαν συχνά να ακούσουν όσα διαδραματίζονταν στην αίθουσα.  Μέσα και γύρω από αυτή την κατασκευή βρέθηκαν σκορπισμένα 6 χάλκινα δισκάρια. Κάθε δικαστής που εισερχόταν στο χώρο του Δικαστηρίου εφοδιαζόταν με 2 ψήφους. Βρέθηκαν πολλές δημόσιες ψήφοι δικαστών. Η ταύτιση του περιβόλου με την Ηλιαία. θέση).500μέλη. από μια μεγάλη περίστυλη αυλή. Γνωρίζουμε ότι βασική προυπόθεση για ένα δικαστήριο ήταν οι μεγάλες διαστάσεις. κτίσματα. κατά τη διάρκεια της οποίας ο δικαστής κρατούσε τον άξονα ανάμεσα στο δείκτη κ τον αντίχειρα προκειμένου να διασφαλίζεται η μυστικότητα. Μετά τη λήξη της ακροαματικής διαδικασίας ακολουθούσε ψηφοφορία. • Στις φιλολογικές πηγές υπάρχουν αρκετές έμμεσες αναφορές σε Δικαστήρια.  Οι δικαστές συνεδρίαζαν απομονωμένοι. 3 μεγάλα ακανόνίστου σχήματος.. 27 . Ταιριάζουν με την περιγραφή του Αριστοτέλη για τις ψήφους που χρησιμοποιούσαν οι δικαστές. τα οποία αναγνωρίστηκαν ως δικαστικές ψήφοι. βασίζεται στο συνδυασμό των 3 ενδείξεων(μέγεθος. Τα κτίσματα ήταν αρκετά ευρύχωρα κ θα μπορούσαν να στεγάσουν ένα ή περισσότερα δικαστήρια. όχι όμως συγκεκριμένα παραδείγματα. Οι Αθηναίοι δικαστές αμοίβονταν.500 μέλη και σε μια τουλάχιστον περίπτωση με 2.

ταυτίζει το κτήριο στο ΝΔ άκρο της Αγοράς με το «Δεσμωτήριο».000 και δίκαζαν κατά τμήματα. που συνερχόταν ως σώμα με δικαστική εξουσία.π. Όταν συνεδρίαζαν ένα ή δύο τμήματα . που κληρώνονταν για τον σκοπό αυτό.έπεφτε το νερό στο άλλο.Χ. χωρίς βεβαιότητα.π. ενώ με την εισδοχή τους στην Εκκλησία του Δήμου διευρύνεται το πολιτικό σώμα και ενισχύεται η ενότητα του κράτους. δεδομένου ότι συγκροτείται από το σύνολο των πολιτών. η Ηλιαία αποτέλεσε το δημοκρατικό στοιχείο του Σολώνειου πολιτεύματος. του κτηρίου. 28 . προστέθηκε σειρά δωματίων στα Δ. Το δάπεδο ήταν από πατημένο χώμα. που σημαίνει την εκκλησία σε πόλεις της Πελοποννήσου. που δεν είχαν παρανομήσει και δεν χρωστούσαν στο δημόσιο. Το κτήριο υπέστη καταστροφές το 86π. Η αμοιβή δινόταν μετά το πέρας της δίκης κ μόνο με την επίδειξη του συμβόλου!! Σε ένα πηγάδι του ύστερου 5ου αι. που από το ένα –τοποθετημένο ψηλότερα. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: όλοι οι πολίτες άνω των 30 χρονών. Η ολομέλεια συγκαλείτο σε εξαιρετικές περιπτώσεις.Χ βρέθηκε μια κλεψύδρα.Χ. • Ο Vanderpool ταυτίζει το κτήριο με την Ηλιαία και βάσει αυτού. καθώς και ένα ρολόι. οι ηλιαστές αριθμούσαν 6. Νεώτερες έρευνες (Βαλαβάνης) διαφωνούν. υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για ιερό με περίβολο. χωρίς στέγη.π. που λειτουργούσε με νερό από την ΝΔ κρήνη. • Τον 4ο αι. Χρονολογείται στον 6ο αι. όπως και το υπόλοιπο «Νότιο Τετράγωνο» στο οποίο είχε ενσωματωθεί τον 2ο αι.  Κατά τον Αριστοτέλη. χτίστηκε στη Β. Αργότερα και στους χρόνους της ακμής της Αθηναικής Δημοκρατίας.Χ.πλευρά της Ηλιαίας. την εποχή του Σόλωνα οι θήτες αποκτούν δια της Ηλιαίας. Έτσι. Στην Ηλιαία μπορούσε να προσφύγει κάποιος που ήθελε να ασκήσει έφεση εναντίον των αποφάσεων των αρχόντων. Η ΗΛΙΑΙΑ Ο περίβολος της Ηλιαίας αναγνωρίζεται συνήθως. σε μια τετράγωνη θεμελίωση με εσωτερικό περιστύλιο. μπορούσαν ν’αποτελούν μέλη της Ηλιαίας και των άλλων δικαστηρίων. δικαστική εξουσία. από βιοτεχνικά εργαστήρια. Αργοτερα καταλήφθηκε και αυτό. με επίστρωση πηλού. Πλευρά.  Έχει παρατηρηθεί ότι η Ηλιαία ήταν η ίδια εκκλησία του Δήμου.Χ. πώρινος με την κύρια είσοδο στο μέσο της Βόρειας πλευράς και μια μικρότερη στην Ανατ. κοντά στη ΝΔ γωνία της Αγοράς. χρησιμοποιούσαν το Ωδείο του Περικλή. Την χρησιμοποιούσαν για να υπολογίζουν τον χρόνο ομιλίας. Αποτελείται από 2 αγγεία με σχήμα σαν τις σημερινές γλάστρες κ λαβές.π. Το όνομα παράγεται από τη λέξη «αλία». Στο αρχικό της σχέδιο ήταν ένας περίπου 4-γωνος περίβολος.Στους δικαστές που είχαν κληρωθεί διανέμονταν μικρές στρογγυλές χάλκινες μάρκες(σύμβολα).

• Κατά την κατασκευή του αρχαικού κτηρίου τα χώματα του λόφου απομακρύνθηκαν σε μεγάλη έκταση έτσι ώστε να δημιουργηθεί χώρος για το κτήριο. Σώζονται τα θεμέλια μιας Στοάς. Το αρχαικό κτήριο έχει πολυγωνική τοιχοδομία κυρίως από ασβεστόλιθο της Ακρόπολης.TO EΠΙ ΠΑΛΛΑΔΙΩ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΘΕΣΗ: Βρίσκεται στα Δ. Το άνω τμήμα των τοίχων ήταν πιθανόν από πλίνθους με στρώση κονιάματος. Ονομάστηκε «επί Παλλαδίω» γιατί δίκαζε στο ιερό «Παλλάδιο». μέτοικο ή ξένο (Αριστοτέλης ή Παυσανίας). Στο «επί Παλλαδίω» υπήρχε και Φιλοσοφική Σχολή (Πλούταρχος). που πρέπει μαζί με άλλες 3 να σχημάτιζαν μια περίστυλη αυλή.Χ.του Ολυμπιείου. ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ: από την κεραμική τοποθετείται στα τέλη του 4ου αι. αλλά και για να το απομονώσουν από την γύρω περιοχή με την βοήθεια των απότομων ψηλών πλευρών του βράχου. Δεν βρέθηκαν δημόσιες ψήφοι δικαστών. περίοδο (500π. Μάλλον ήταν δωρικές Στοές με αράβδωτους πώρινους κίονες (10 εξωτερικά και 4 εσωτερικά). λίγο δυτικότερα της αρχής της σημερινής λεωφόρου Συγγρού. όπως στα δικαστήρια της Αγοράς. Στο δυτικό άκρο της Στοάς υπήρχε μικρό δωμάτιο με 2 κίονες εν παραστάσι στην πρόσοψη. Δικάζονταν αυτοί που σκότωναν ακούσια ελέυθερο πολίτη. Πρέπει να υπήρχε αντίστοιχο στο ανατολικό άκρο. Αποτελείται από 3 δωμάτια: ένα κεντρικό.Χ.-αρχές 3ου αι.  Όμως το ιδιάζον σχέδιο της Στοάς με το μικρό εσωτερικό δωμάτιο και ειδικά οι εντορμίες που βρέθηκαν στον στυλοβάτη δίπλα στους κίονες για την τοποθέτηση «δρυφάκτων» ταιριάζει με τις περιγραφές των δικαστηρίων από αρχαίους συγγραφείς. εντός των τειχών. TO EΠΙ ΔΕΛΦΙΝΙΩ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ Βρίσκεται στη ΝΔ γωνία του Ολυμπίειου. καθώς και όσοι σκότωναν δούλο. Η κατασκευή μοιάζει με αυτή του Παλαιού Βουλευτηρίου στην Αγορά και πρέπει να χτίστηκε στην ίδια περ.π. ένα τετράγωνο δωμάτιο και 2 μικρά. • Σύμφωνα με την παράδοση το Δελφίνιο το ίδρυσε ο Αιγέας στο σημείο όπου κατοικούσε.) 29 . Ο θριγκός είναι πώρινος και σε κάποια σημεία από πεντελικό μάρμαρο (βρέθηκε λατύπη κάτω από το μάρμαρο). ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Σώζονται μόνο τα θεμέλιά του από χαλίκια κ πηλό.

εξαιτίας του κυκλικού του σχήματος που θυμίζει σκιάδιο». από ορισμένους όμως ονομάζεται Σκιάς. • Οι νόμοι του Σόλωνα τον 5ο αι. πέτρα. Υπήρχαν επίσης αγάλματα της Ειρήνης κ της Εστίας. Ο Αμμώνιος εξηγεί την ονομασία του: « Το κτήριο όπου σιτίζονται οι Πρυτάνεις λέγεται Θόλος. από την οποία έπαιρναν φωτιά οι άποικοι της αυγής των ιστορικών χρόνων κ άναβαν την φωτιά στα δικά τους Πρυτανεία των αποικιών. Στο Πρυτανείο δικάζονταν και υποθέσεις φόνου. Το δικαστήριο χρονολογείται γύρω στο 500π. ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ: 30 . • Το Πρυτανείο ήταν η έδρα του Επώνυμου Άρχοντα. οι φόνοι για μοιχεία ή οι φόνοι μετοίκων.Και από το Πρυτανείο στη Βασίλειο Στοά όπως αναφέρει και ο Αριστοτέλης.Χ. όταν ο δράστης ήταν άγνωστος ή όταν τον θάνατο είχε προκαλέσει άψυχο αντικείμενο (ξύλο.Χ ΠΡΥΤΑΝΕΙΟ Ο Παυσανίας αναφέρει πως ήταν κοντά στο Αγλαύρειο κ πως μέσα σε αυτό βρίσκονταν γραμμένοι οι νόμοι του Σόλωνα. Η θέση του παλαιού Πρυτανείου δεν είναι γνωστή. Το αντικείμενο θεωρείτο μολυσμένο και έπρεπε να πεταχτεί έξω από τα σύνορα της χώρας. ή σιδερένιο όργανο) χωρίς να είναι γνωστό το πρόσωπο που το χρησιμοποίησε. μεταφέρθηκαν στο Πρυτανείο από την Ακρόπολη. 5ο) ΧΩΡΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ Η ΘΟΛΟΣ Στα νότια του Μητρώου & του Νέου Βουλευτηρίου βρισκόταν το μεγάλο κυκλικό οικοδόμημα που ήταν γνωστό με το όνομα Θόλος ή Σκιάς. ξένων κ δούλων. Ήταν σημαντικό δημόσιο οικοδόμημα κ πρέπει να είχε ανοικοδομηθεί κατά τα χρόνια της αυτονομίας (υποθέτουν τον καιρό του Δημήτριου Φαληρέα).π. Στο «επί Δελφινίω» δικαστήριο δικάζονταν οι «δίκαιοι» φόνοι. δηλ.• Οι διαχωριστικοί τοίχοι των 2 μικρότερων δωματίων καθώς και τα μωσαικά από θαλάσσια βότσαλα στο ανατολικό δωμάτιο και στην αυλή μπροστά από το κτήριο ανήκουν σε επισκευές του 4ου ή 3ου αι. Το τείχος (ο περίβολος δηλ. Σε αυτό φυλασσόταν η άσβεστη φωτιά της «κοινής εστίας». καθώς και ανδριάντες μεταξύ των οποίων του Αυτόλυκου του Παγκρατιαστή.) ήταν το ανατολικό όριο του δικαστηρίου και διατηρείτο σε όλο το ύψος του όταν ανασκάφηκε το 1939.

πιθανόν για να μην τα παίρνουν κατά λάθος μαζί τους φεύγοντας οι βουλευτές.. δηλ. το 1/3 τουλάχιστον των Πρυτάνεων έπρεπε να βρίσκεται συνεχώς εν υπηρεσία μέσα στο κτήριο. όπου απλοί πολίτες βρίσκονταν συνεχώς εν υπηρεσία ως βουλευτές. ότι οι ‘Ελληνες έτρωγαν συνήθως μισοξαπλωμένοι σε κλίνες. διατήρησε όμως την αρχική μορφή του και την θέση του κοντά στο Βουλευτήριο. Η θέση και η λειτουργία της Θόλου βοηθούν να κατανοήσουμε την ιστορία του κτηρίου F. που φέρουν εγχάρακτο ή γραπτό το συμπίλημα ΔΕ (δεμόσιον). Όπως ειπώθηκε 31 . Έτσι. όπως φαίνεται εφοδιασμένα με κλίνες. υπήρχαν πάντα βουλευτές σε επιφυλακή. τοποθετείται στη δεκαετία 470-460π.  Η Θόλος αντιπροσώπευε. δηλ. κύπελλα & υδρίες. δεν υπάρχει καμία διάταξη που να επιτρέπει την παρουσία 50 κλινών μέσα στη Θόλο. παράλληλο με την πορεία της Αθηναικής δημοκρατίας. Έτσι. ενώ σ’όλη την Ελλάδα έχουν βρεθεί πολυάριθμα δωμάτια που ήταν. τον προγραμματισμό κ. Γνωρίζουμε. έτοιμοι να ασχοληθούν με το θέμα. είναι πολύ λιτό. μετά τα Περσικά.  Στη περιοχή της Θόλου έχουν βρεθεί μερικά από τα πήλινα σκεύη που χρησιμοποιήθηκαν σ’αυτά τα δημόσια γεύματα. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:  Αν και είναι το σημαντικότερο οικοδόμημα της Αθηναικής δημοκρατίας. οι Πρυτάνεις σιτίζονταν με δημόσια δαπάνη στη Θόλο.Από την κεραμική των θεμελίων. είναι δύσκολο να φαντασθούμε τη διάταξη της επίπλωσής της. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: Ο ρόλος της Θόλου στο πλαίσιο της δημόσιας διοίκησης ήταν πολύ σημαντικός. αφού αποτελούσε έδρα των Πρυτάνεων. που επισκευάστηκε πολλές φορές. Επίσης. Ωστόσο. είτε μέσα στην πόλη είτε από ειδήσεις που έφταναν από το εξωτερικό. Αν και από τις γραπτές πηγές φαίνεται καθαρά ότι η Θόλος χρησιμοποιήθηκε ως αίθουσα συνεστιάσεων. του οποίου τα λείψανα βρίσκονται ακριβώς από κάτω. την καρδιά της αθηναικής δημοκρατίας. των 50 βουλευτών κάθε φυλής που υπηρετούσαν εκ περιτροπής στη Βουλή ως εκτελεστική εξουσία κ ήταν υπέυθυνοι για την καθημερινή άσκηση της εξουσίας. τουλάχιστον απεικονίζονται οι συμποσιαστές στις αγγειογραφίες.  Πρόκειται για απλές μελαμβαφείς κύλικες. Είναι μακρόβιο οικοδόμημα. πράγμα που σημαίνει ότι 17 τουλάχιστον βουλευτές διανυκτέρευαν εκεί.Χ.λ. Επομένως το κτήριο χρησιμοποιούνταν κυρίως ως αίθουσα συνεδριάσεων των 50 Πρυτάνεων.π  Κατά τη διάρκεια των 35/36 ημερών που διαρκούσε η θητεία τους σ’αυτό το αξίωμα. αν προέκυπτε κάποια έκτακτη ανάγκη. κατά κάποιον τρόπο.

όπου οι βουλευτές συνέχισαν να γευματίζουν για εκατοντάδες χρόνια.  Χωρίς τη μαρτυρία του Παυσανία.Χ. Καθώς είναι το μοναδικό κυκλικό οικοδόμημα που υπήρχε στα χρόνια του Παυσανία. το συγκρότημα των 2 κτηρίων ( Βουλευτηρίου & Θόλου) αποτελούσε πραγματικά το κέντρο της αθηναικής δημοκρατίας. ενώ η λειτουργία του Μητρώου. Μετά την εξωσή τους το 510π.  Συμπερασματικά. η τραπεζαρία των τυρράνων μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιήθηκε για τα γεύματα των βουλευτών της νεοσύστατης δημοκρατίας! Το κτήριο F πυρπολήθηκε από τους Πέρσες το 480π. και την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας από τον Κλεισθένη το 508/7 π. ως χώρου φύλαξης των αρχείων της πόλης. 6ο) ΧΩΡΟΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΣΩΚΡΑΤΗ 1)Βασίλειος Στοά 2)Το Δεσμωτήριο: Ένα κτίσμα που βρίσκεται έξω από τη ΝΔ γωνία της πλατείας .Χ και σύντομα στο ίδιο σημείο χτίστηκε η Θόλος. Η Θόλος διατήρησε τη σημασία της ως πραγματική έδρα της κυβέρνησης ακόμα και κατά την περίοδο των Τριάκοντα Τυράννων. 32 . γίνεται δυνατή η ταύτιση άλλων κτηρίων. όπως το Μητρώο και το Βουλευτήριο. που έχει κάτοψη μεγάλου ιδιωτικού σπιτιού.Χ. δύσκολα θα αναγνωρίζαμε το Βουλευτήριο.Χ. κατά τη διάρκεια της σύντομης διακυβέρνησής τους. Μολονότι οι Τύραννοι χρησιμοποίησαν την Ποικίλη Στοά ως δικαστήριο για να καταδικάσουν σε θάνατο 1.  Αξίζει να σημειωθεί. ως έδρα. Στο πρώτο συνεδρίαζαν καθημερινά οι αντιπρόσωποι των πολιτών & στο δεύτερο μια ομάδα βουλευτών που αντιπροσώπευε την Εκτελεστική εξουσία του δήμου και βρισκόταν εν υπηρεσία όλο το 24ωρο. ίσως χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως κατοικία των Πεισιστρατιδών.προηγουμένως..400συμπολίτες τους. δεν θα μπορούσε να πιστοποιηθεί. ότι η Θόλος μας βοηθά να κατανοήσουμε την τοπογραφία της Αγοράς. το κτήριο F. αφού τίποτα στην κατοψή του δεν επιτρέπει να υποθέσουμε κάτι τέτοιο. χρησιμοποίησαν τη Θόλο. μας παρέχει ένα σταθερό σημείο για να προσδιορίσουμε την πορεία του περιηγητή κατά μήκος της δυτικής πλευράς της Αγοράς. σε μικρή απόσταση από το υποτιθέμενο δικαστήριο του 6ου αι.  Με τη Βασίλειο Στοά στην αρχή κ τη Θόλο στο τέλος της περιγραφής του. οι οποίοι προωθήθηκαν στην εξουσία από τους Σπαρτιάτες το 404π. εξαιτίας της κακής διατηρησής του.

Το σύνολο των 4 δωματίων θα ήταν το γραφείο των υπαλλήλων της φυλακής και των « Έντεκα». Αν και οι Αθηναίοι δεν επέβαλλαν συνήθως ποινές μακροχρόνιας φυλάκισης. κοντά στην πλατεία. με κώνειο (εκχύλισμα ενός δηλητηριώδους ποώδους φυτού). που γειτονεύει με τη Θόλο. ο διασημότερος κρατούμενος ήταν ο Σωκράτης. την εξορία ή τη θανάτωση των καταδίκων.. 3)Υποδηματοποιίο: έξω ακριβώς από την πλατεία. Η κράτηση κ η εκτέλεσή του στο Δεσμωτήριο περιγράφονται με αρκετές λεπτομέρειες από τον Πλάτωνα. Τα τετράγωνα δωμάτια θα ήταν κελιά ενώ η μεγάλη αυλή για μαζικές κρατήσεις. βάσει της θέσης. υποδηματοποιός. Διογένης Λαέρτιος: «Σίμων ο Αθηναίος. Όταν ο Σωκράτης ερχόταν στο εργαστήριό του και συζητούσε με κάποιον. σαν αυτά που χρησιμοποιούνται στην υποδηματοποιία. Ένας μακρύς διάδρομος οδηγούσε στα Νότια σε μια μεγάλη αυλή. ο οποίος εκτελέστηκε το 399π. Στο εσωτερικό του βρέθηκαν πολλά σιδερένια πλατυκέφαλα καρφιά. Έτσι. στο Δεσμωτήριο φιλοξενήθηκαν αρκετές γνωστές προσωπικότητες. 13 πήλινων φιαλιδίων που είχαν πεταχτεί σε εγκαταλειμμένη δεξαμενή. Νεώτερες έρευνες (Βαλαβάνης) διαφωνούν. • Γνωρίζουμε από τον Ξενοφώντα. • Η ταύτιση του με το Δεσμωτήριο ενισχύεται και από την ανακάλυψη στο εσωτερικό του. που αποτελείται από 2 σειρές τετράγωνων δωματίων ( 5 στη Δ. οι διάλογοι αυτοί ονομάζονται «σκυτικοί» (του υποδηματοποιού). εντοπίστηκε ένα μικρό σπίτι του 5ου αι. προτιμώντας τα χρηματικά πρόστιμα.Ασυνήθιστο σχέδιο: μακρύ κ στενό οικοδόμημα. Κάτι ανάλογο ήταν και το άγαλμα του Σωκράτη στο Πομπείο. Αναντίρρητα. πλευρά) στις 2 πλευρές του διαδρόμου με κατέθυνση Β⇒Ν. κ 3 στην Α. οι διάλογοι του οποίου φωτίζουν σημαντικά το κτήριο στο οποίο κρατήθηκε ο Σωκράτης. της μορφής και της εσωτερικής διαρρύθμισης. Στο δρόμο έξω ακριβώς από το σπίτι βρέθηκε μια βάση μελαμβαφούς κύλικας με την επιγραφή «Σίμωνος». Το ελληνιστικό αγαλμάτιο του Σωκράτη που τοποθετήθηκε από τους Αθηναίους στον χώρο που πέθανε. • Αναμεσά τους ορισμένοι τουλάχιστον από τους 292 Σπαρτιάτες που αιχμαλωτίστηκαν στην Πύλο το 425/4π. δηλ. ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ Ο Eugene Vanderpool το χαρακτήρισε «Δεσμωτήριο». ότι ο Σωκράτης συναντούσε σε ένα εργαστήριο κατασκευής υποδημάτων . ως ένδειξη μετάνοιας.Χ.» 7ο) ΑΡΧΑΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 33 . δίπλα στον «όρο» της Αγοράς. κατέγραφε όσα μπορούσε να θυμηθεί. ο Ανδοκίδης και άλλοι 39 πολίτες που κατηγορήθηκαν για τον ακρωτηριασμό των Ερμών . των αρχόντων επιφορτισμένων με τον έλεγχο των φυλακών. τους μαθητές ή τους φίλους του που ήταν πολύ νέοι για να συχνάζουν στην Αγορά.Χ. υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για ιερό με περίβολο.

Φαίνεται ότι υπήρξε διακοπή ως το 421-420π. το Ηφαιστείο μετατράπηκε σε εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο. κτισμένος από πεντελικό μάρμαρο. Στην άνω επιφάνεια της κρηπίδας διατηρούνται ίχνη λίθινης περίφραξης: μια μεγάλη τετράγωνη βάθυνση για τον ένα γωνιακό πεσσό & 34 . Ο Θησέας διακρίνεται στο κέντρο της ομάδας των μαχομένων.Χ.ΘΕΩΝ Στον κεντρικό ελεύθερο χώρο της Αγοράς εντοπίστηκε το 1934 η γωνία ενός περιβόλου. Τότε διανοίχθηκε μια θύρα στο διαχωριστικό τοίχο του σηκού προς τον οπισθόδομο. βοηθούμενων από τον Θησέα & άλλους Έλληνες ήρωες. ο ναός έχει ταυτιστεί με το Ηφαιστείο. τα οποία έφερε ο Κίμων από τη Σκύρο στην Αθήνα το 476π.Χ.Χ. προς τα δεξιά της ζωφόρου: είναι ο πολεμιστής με τη μεγάλη στρογγυλή ασπίδα. Η ανασκαφή μέσα στον ναό αποκάλυψε τα θεμέλια μιας εσωτερικής κιονοστοιχίας δωρικού ρυθμού.Η ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ (6ος αι.Χ. Αν και ο ναός είναι σχεδόν ανέπαφος. κατεδαφίστηκε ο τοίχος του πρόναου για να προστεθεί μια αψίδα & αντικαταστάθηκε η επίπεδη οροφή από θόλο.Χ. Οι συμπληρωματικές ανασκαφές που έγιναν το 1946 κάτω από τις γραμμές έδειξαν ότι η κάτοψη του περιβόλου ήταν στην τελική της μορφή σχεδόν τετράγωνη. ανήγειρε ο Πεισίστρατος.Χ. Η σωζόμενη θεμελίωση από γωνιαίους λίθους στηρίζει χαμηλή κρηπίδα από ασβεστόλιθο. Σήμερα.  Άρχισε να ανεγείρεται λίγο πριν από τον Παρθενώνα. Σε αντίθεση με τους χριστιανικούς ναούς όπου η κύρια είσοδος είναι στα δυτικά. όπως στον Παρθενώνα. όπως γνωρίζουμε από μια επιγραφή. ο νεώτερος εγγονός του τυράννου. η λατρεία του Ηφαίστου αναδιοργανώθηκε & άρχισαν να κατασκευάζονται από τον Αλκαμένη τα ορειχάλκινα αγάλματα του Ηφαίστου και της Αθηνάς που ολοκληρώθηκαν περί το 415-414π. η είσοδος στους ελληνικούς ναούς ήταν στα ανατολικά.Χ. την περίοδο που ήταν άρχων. ελάχιστα από τα αναγλυφά του σώζονται. από τον πρόναο.  Τον 6ο αιώνα μ. το 552-521π. ο οποίος οδηγούσε στο σηκό. αλλά η κυρίως κατασκευή χρονολογείται γύρω στο 440π. ίσως το 449π. κατά των Κενταύρων.π. δηλ.Χ) ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Για 15 αιώνες εθεωρείτο ότι αυτός ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Θησέα ( εξ ου και Θησείο) και ότι είχε ανεγερθεί για να αποτεθούν τα λείψανα του ήρωα.  Τον βωμό των Δώδεκα Θεών.  Το Ηφαιστείο είναι Δωρικός περίπτερος εξάστυλος ναός. διευθετημένης σε σχήμα Π. Το Κέντρο της Αγοράς Ο ΒΩΜΟΣ ΤΩΝ 12. στη διάρκεια του γάμου του Πειρίθου με την Ιπποδάμεια. Η ζωφόρος του οπισθοδόμου αναπαριστά τη μυθική μάχη στο όρος Πήλιο μεταξύ των Λαπιθών. Αυτή την περίοδο.τον ναό του Ηφαίστου. Στο βάθος του σηκού βρίσκονταν τα λατρευτικά αγάλματα του Ηφαίστου & της Αθηνάς Ηφαιστείας.

2μ. • Πολυάριθμες αναφορές αρχαίων συγγραφέων υποδεικνύουν ότι ο βωμός αυτός αποτελούσε πασίγνωστο άσυλο για τους καταδιωκόμενους.μ.μικρότερες βαθύνσεις. και μετά άρχισε να λατρεύεται εκεί και ο θεός του Ελέους. συγκεκριμένα στον ελεύθερο τότε χώρο της Αγοράς. ένα είδος θωρακίου. στο σημείο όπου κατέληγαν οι 35 . είναι γνωστό χάρη στη τυχαία διατήρηση μιας ενεπίγραφης βάσης αγάλματος. Ο Φιλόστρατος τον χαρακτηρίζει ως 13η θεότητα. που βρίσκεται ακόμα στη θέση της στη δυτική πλευρά. που έδιωχνε τα υπερχειλίζοντα νερά του ΝΔ κρηναίου οικοδομήματος. • Ο Βωμός των 12 Θεών βρισκόταν σε πολύ κεντρικό σημείο της Αθήνας. Η λεκάνη αυτή προοριζόταν για τις χοές. Ο ίδιος ο βωμός ήταν ορθογώνιος και πώρινος. όπως τον αναφέρει και ο Παυσανίας. και αποκαλύπτει ότι ο παρακείμενος περίβολος περιέβαλλε κατά πάσα πιθανότητα το Βωμό των Δώδεκα Θεών.  Υπήρχε ένα περιρραντήριο μπροστά από το άγαλμα-ανάθημα του Λεάγρου.π.  Τα λείψανα αυτά φανερώνουν την ύπαρξη ενός περίκλειστου χώρου.1ος αι. Κι επειδή. Το περιρραντήριο ήταν μια αβαθής λεκάνη πάνω σε κιονίσκο. κοντά στην οδό των Παναθηναίων. μία στη μέση της ανατολικής & μία στη μέση της δυτικής πλευράς. μια λίθινη λεκάνη χωμένη στο έδαφος μπροστά από το περιρραντήριο έπαιρνε νερό από το παρακλάδι του λίθινου αγωγού.Χ. η βάση στήριζε κάποτε χάλκινο άγαλμα. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:  Η ταυτότητά του βωμού πιστοποιήθηκε από την επιγραφή στη μαρμάρινη βάση ενός ορειχάλκινου αγάλματος τοποθετημένου στη δυτική πλευρά της περιφραγμένης περιοχής: « Ο Λέαγρος. τον οποίο περιέβαλλε χαμηλό λίθινο στηθαίο. Αυτό που υπήρχε στο εσωτερικό του περιβόλου. Ήταν ο μόνος θεός που μπορούσε κάθε καταδιωκώμενος να κερδίσει την εύνοιά του χωρίς θυσία αιματηρή. μεταξύ τους.Χ. για τη στερέωση των άλλων πεσσών της περίφραξης. ο γιός του Γλαύκου. ίσως και για το πότισμα των θάμνων γύρω από τον περίβολο. σώζεται μια πώρινη βάση με κυκλικό άνοιγμα. αλλά μόνο με ικεσία και δάκρυα να βρέχουν τον βωμό του (Statius. από τον 5ο αι. Η επιγραφή χρονολογείται στην περίοδο 490-470π. αν και δεν σώζεται. Παράλληλα.). προφανώς. σε απόσταση περίπου 1. Θηβ.Χ. Σήμερα. Με την πάροδο του χρόνου όλος ο χώρος ονομάστηκε « βωμός του Ελέου». αφιέρωσε στους Δώδεκα Θεούς». αλλά ήταν ανεξάρτητη θεότητα. Υπήρχαν 2 είσοδοι. πράγμα που σημαίνει ότι τουλάχιστον στους αυτοκρατορικούς χρόνους δεν ταυτιζόταν με κανέναν από τους μεγάλους ή Ολύμπιους θεούς. Ανάμεσα στους πεσσίσκους στηρίζονταν λίθινες πλάκες. («άβατο» κατά τον Παυσανία). Όπως φανερώνουν οι τόρμοι στην άνω επιφανειά της. η προστασία των ικετών ήταν αναπόσπαστο τμήμα της λατρείας στο ιερό των 12 Θεών.

για να μην καταπατηθεί από ιδιωτικά κτήρια & προειδοποιούσαν τους παραβάτες του Νόμου να μην εισέλθουν στην ιερή περιοχή. Στα 3 παραδείγματα όρων που σώθηκαν. Στην Αρχαιότητα. • Δύο από αυτές βρέθηκαν κατά χώραν. ζητώντας βοήθεια από τους Αθηναίους για να αντιμετωπίσουν τους Θηβαίους.Χ. 36 . τα γράμματα & οι λέξεις έχουν κατεύθυνση είτε από τα αριστερά προς τα δεξιά είτε από τα δεξιά προς τα αριστερά..  Οι όροι είναι απλές μαρμάρινες στήλες που φέρουν στην κύρια όψη τους.Χ. Προς τούτο.in situ. Ο βωμός. ο δημόσιος χώρος της Αγοράς προσδιορίστηκε με ακρίβεια με την τοποθέτηση λίθινων «όρων» στις εισόδους.  Επίσης. ΟΙ « ΟΡΟΙ» ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ Ενεπίγραφες πεσσόσχημες στήλες (όροι) οριοθετούσαν το δημόσιο χώρο της Αγοράς. την επιγραφή: hόρος εἰμι τες ἀγορᾶς.Χ. διαβάζουμε: « Η πόλη. βρίσκεται σήμερα στις αποθήκες του μουσείου. οι Αθηναίοι στα τέλη του 6ου αι. επομένως. τον χρησιμοποιούσαν ως αφετηρία για να μετρούν αποστάσεις. Ο καθορισμός των ορίων της Αγοράς ήταν αναγκαίος για θρησκευτικούς + πρακτικούς λόγους. που εντοπίστηκε στις ανασκαφές. Είναι φανερό ότι ο βωμός. πρέσβεις από τις Πλαταιές έφτασαν εκεί ως ικέτες. επί παραδείγματι.στο νοτιοδυτικό τμήμα της. σ’ένα από τα οδόσημα που σώθηκαν & τα οποία χρονολογούνται γύρω στο 400π.Χ. αποτελούσε πραγματικά το κέντρο της Αθήνας. Γύρω στο 500π. μ’ έστησε εδώ.. ενώ ένας άλλος.  Το 519π. Ένα θράυσμα επιγραφής με κατάλογο αρχόντων του 6ου αι. στα σημεία δηλαδή όπου ένας δρόμος οδηγούσε στον ανοιχτό χώρο της πλατείας. όπως και στη σύγχρονη εποχή. ώστε να μην τους ενδιαφέρει η κατεύθυνση της γραφής. που βρέθηκε στις ανασκαφές φανερώνει ότι ο Πεισίστρατος ο νεότερος διετέλεσε άρχων το 522/1π. τοποθετημένος στο κέντρο σχεδόν της πλατείας της Αγοράς. κατά μήκος της πάνω οριζόντιας & της μιας κάθετης πλευράς. Μνημείο αψευδές. οι άνθρωποι είχαν την τάση να χρησιμοποιούν γενικά τον όρο « αγορά» για να αναφερθούν τόσο στην ευρύτερη εμπορική περιοχή όσο και στο διοικητικό κέντρο της πόλης. διάβαζαν τόσο καλά ή τόσο άσχημα. αποτελεί απτή μαρτυρία της προσπάθειας των Πεισιστρατίδων να αναδείξουν την Αγορά σε κέντρο της πόλης. Όπως φαίνεται.κεντρικές οδικές αρτηρίες. για να δείχνω σε όλους τους θνητούς τις αποστάσεις στα ταξίδια τους. Η απόσταση από το Βωμό των Δώδεκα Θεών μέχρι το λιμάνι είναι 45 στάδια» .

π. ωστόσο. ούτε να εισέλθει στα δημόσια ιερά».  Γύρω από την Αγορά συνωστίζονταν δημόσια οικοδομήματα αλλά και ιδιωτικές κατοικίες. λόγω του ιερού της χαρακτήρα.π.Χ) 37 . Κάτι τέτοιο είναι γνωστό ότι συνέβη στο δήμο του Σουνίου τον 4ο αι. Η ακριβής οριοθέτηση ήταν απαραίτητη για να μην παραβιάζεται ο ελεύθερος χώρος της πλατείας με την οικοδόμηση παράνομων κτιρίων. πομπές κ.  Σύμφωνα με τον Αισχίνη.Χ. τότε κάποιος Λεύκιος δώρισε στο κράτος έκταση 2 πλέθρων για να διαμορφωθεί μια νέα αγορά.λ. όπως φαίνεται & από τα περριραντήρια ( λεκάνες με αγιασμένο νερό) που ήταν τοποθετημένα στις εισόδους της πλατείας.π. όπως εκλογές.Στην κυριολεξία. συγκεκριμένα για να αποτρέπεται η αυθαίρετη δόμηση στο χώρο της πλατείας. αφού η παλιά είχε κατακλυστεί από κτίρια & μνημεία. 8ο) ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ Η ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ (5ος αι. συγκεντρώσεις. Μ’αυτή την έννοια. πανηγύρεις. η Αγορά αποτελούσε απαγορευμένη περιοχή για τους πολίτες που θεωρούνταν μιαροί: « Ο νομοθέτης αποκλείει έξω από τα περιρραντήρια της Αγοράς εκείνον που δεν υπηρέτησε ως στρατιώτης. . αγορά ήταν μόνο η μέγαλη ανοιχτή πλατεία που χρησίμευε για δημόσιες εκδηλώσεις. Η τοποθέτηση των λίθινων όρων υπαγορέυτηκε και από έναν πρακτικό λόγο. η Αγορά είχε κατά κάποιον τρόπο ιερό χαρακτήρα.  Απαγόρευση εισόδου στην Αγορά σήμαινε στέρηση του δικαιώματος συμμετοχής σ’ένα μεγάλο μέρος της πολιτικής & κοινωνικής ζωής. τον δειλό κ τον λιποτάκτη & δεν του επιτρέπει να στεφανωθεί. συνεπώς τα όρια του χώρου αυτού έπρεπε να είναι καθορισμένα με ακρίβεια. • Ο Δημοσθένης αναφέρει και άλλες κατηγορίες ανθρώπων στους οποίους απαγορευόταν η είσοδος στην Αγορά : « Πολύ σοβαρότερο αδίκημα διαπράττουν εκείνοι που προδίδουν το δημόσιο συμφέρον ή κακομεταχειρίζονται τους γονείς τους & εισέρχονται με ακάθαρτα χέρια στην Αγορά».

Στον οπισθόδομο. από άνυδρο και ξερό τόπο.Χ. τα οποία έφερε πίσω και τα απόθεσε στο «Θησείο» (εξ’ου και το λανθασμένο όνομα). Είναι πολύ καλά διατηρημένος ναός. το ναό στον οποίο λατρεύονταν μαζί ο Ήφαιστος. οχύρωσε μεγάλο τμήμα της Ακρόπολης με τα λάφυρα από τη μάχη στον Ευρυμέδοντα ποταμό. η Αθήνα δεν βρίσκεται σε ζώνη υψηλής σεισμικότητας. Στη στρατηγία της Αθήνας την περίοδο εκείνη ήταν ο Κίμωνας. σ΄ένα άλσος με τρεχούμενο νερό και σκιερές αλέες. Το θέμα αυτό αγαπήθηκε πολύ από τους Έλληνες καλλιτέχνες και απεικονίστηκε κατ’ επανάληψη σε έργα πλαστικής και ζωγραφικής. ανακάλυψε τα οστά του Θησέα. του ήρωα του Μαραθώνα. γεγονός που οφείλεται σε 2 λόγους: 1. σε αγγεία και χάλκινα καλλιτεχνήματα.μ.χ φύτεψε πλατάνια στην Αγορά & μετέτρεψε την Ακαδημία. κοιτώντας προς την Αγορά.. στη μετατροπή του από πολύ νωρίς (7ος αι. στα πολιτικά πράγματα της Αθήνας κυριάρχησε ο Περικλής. Βρίσκεται στον Αγοραίο Κολωνό. Μόνο στην κατώτατη βαθμίδα της κρηπίδας χρησιμοποιήθηκε ασβεστόλιθος. γιός του Μιλτιάδη. οδήγησε την Αθήνα στο απόγειο της δύναμής της. προστάτης των μεταλλουργών & η Αθηνά. προστάτρια των τεχνών και της χειροτεχνίας. οι Πέρσες γύρισαν στην Ασία για να μην επιστρέψουν ποτέ. έχει ανατολικό προσανατολισμό. δηλ. Πάντως οι περισσότεροι ερευνητές δέχονται την ταυτισή του με το Ηφαιστείο . 38 . Κατά τη διάρκεια μιας εκστρατείας εναντίον της Σκύρου το 475π. Στη δεκαετία του 460π.Χ. Ο Κίμωνας ομόρφυνε την πόλη της Αθήνας. Ο ναός είχε παλαιότερα ταυτιστεί με το Θησείο. ενώ πρόσφατα προτάθηκε η ταυτισή του με το ναό της Ευκλείας Αρτέμιδος.Χ.Χ.π. ενώ για τον γλυπτό διάκοσμο & για τμήματα της οροφής προτιμήθηκε νησιωτικό μάρμαρο. το Ηφαιστείο διαθέτει τον πλουσιότερο γλυπτό διάκοσμο από οποιονδήποτε άλλο δωρικό ναό.  Είναι χαρακτηριστικό ότι. μέσα από το πτερό.. όνομα με το οποίο είναι ευρύτερα γνωστός. η ζωφόρος απεικονίζει μάχη Λαπιθών & Κενταύρων.Χ) σε χριστιανική εκκλησία ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ: σχεδόν ολόκληρο από πεντελικό μάρμαρο . π. μετά τον Παρθενώνα. Η διακυβέρνηση του σ’όλη σχεδόν τη διάρκεια του τρίτου τετάρτου του 5ου αι. αντίθετα με την Πελοπόννησο ή την Κεντρική Ελλάδα 2. ΤΟ ΗΦΑΙΣΤΕΙΟ Το πιο εντυπωσιακό απ’όλα τα θρησκευτικά οικοδομήματα της περιοχής της Αγοράς είναι ο μαρμάρινος δωρικός ναός του Ηφαίστου. • Μετόπες πρόσοψης: σκηνές από άθλους του Ηρακλή Στη ΒΑ & ΝΑ γωνία φέρουν παραστάσεις από άθλους του Θησέα.Χ. • Ζωφόρος: υπάρχει μόνο πάνω από τον πρόναο και τον οπισθόδομο.Η Αθήνα του Κίμωνα Mετά την μάχη των Πλαταιών το 479π. Η Αθήνα του Περικλή Μετά τον οστρακισμό του Κίμωνα το 461/60π.

έργα του γλύπτη Αλκαμένη. Το βάθρο φέρει παράσταση με τον μύθο του Εριχθονίου. που συνδέει μυθολογικά τους 2 θεούς. Ο Παυσανίας κάνει την ταύτιση. Άλλοι την χρονολογούν στα 440π.Χ. Το βάθρο λειτουργούσε ως βάση για το άγαλμα του θεού. αναφέροντας ένα μεγάλο κυκλικό βάθρο μπροστά. που έγινε τον 3ο π.Η λίθινη οροφή είναι μια από τις πλέον περίτεχνες που μας έχει δώσει η ελληνική αρχιτεκτονική στο συνολό της. Η πρακτική αυτή συναντάται σε πολλές λίθινες οροφές. Τα ευρήματα αυτά τεκμηριώνουν αυτό που ήδη γνωρίζαμε από επιγραφές κ αναφορές αρχαίων συγγραφέων. • Γύρω από το ναό υπήρχε περίβολος. Η διαμόρφωση αυτή. δημιούργησε δύο σειρές δενδρυλλίων ή θάμνων κατά μήκος της βόρειας και νότιας πλευράς και τρείς σειρές κατά μήκος της δυτικής πλευράς του κτηρίου. Χρονολογείται στα έτη 430-420π. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Είναι η πρώτη Στοά σχήματος Π στην Αγορά!! Η στοά ήταν ένα κομψό δωρικό οικοδόμημα με 2 προεξέχουσες πτέρυγες. ο Περικλής δεν έκανε έργα στην Αγορά. ώστε να εφαρμόζει μόνο σε ένα συγκεκριμένο φάτνωμα. ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΑ ΑΓΑΛΜΑΤΑ: Μέσα στο ναό υπήρχαν τα χάλκινα αγάλματα του Ηφαίστου & της Αθηνάς. που περιγράφεται από τον Παυσανία. ο ουρανός κάθε φατνώματος έχει λαξευτεί ως ανεξάρτητο κομμάτι που μπορούσε να μετακινηθεί και. 9ο) ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 3) Η ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΔΙΟΣ= Περίκλειο οικοδόμημα Δίπλα ακριβώς στη Βασίλειο Στοά βρισκόταν η Στοά του Διός. από την κεραμική των θεμελίων. επιπλέον είχε δουλευτεί με τέτοιο τρόπο.. με επιγραφή στον Ελευθέριο Δία.Χ αιώνα. ότι δηλαδή τα ιερά διέθεταν άφθονα νερά και ήταν κατάφυτα. Ωστόσο. Η λάξευση των φατνωμάτων στο κάτω μέρος των δοκών έχει γίνει σε μεγάλο βάθος για να μειώνεται το φορτίο των δοκών. Ο Παυσανίας επισημαίνει ότι το άγαλμα της Αθηνάς είχε γαλάζια μάτια.Χ ως έργο του Περικλή. • Τα θεμέλια από πωρόλιθο και το χαμηλότερο νότιο σκαλοπάτι από γκρίζο μάρμαρο είναι ότι διατηρείται σήμερα in situ. Στην περίπτωση του Ηφαιστείου όμως. Οι τοίχοι ήταν από αιγινήτικο 39 . Ήταν στημένα πάνω σε βάθρο.

Χ.πωρόλιθο. αλλά ο τύπος ενός συνηθισμένου κοσμικού οικοδομήματος.Χ. ενώ στον δυτικό απεικονιζόταν η μάχη της Μαντίνειας. Το σημαντικότερο απ’αυτά ήταν το άγαλμα του Ελευθερίου Διός. σ’έναν λάκκο χύτευσης χαλκού. βρέθηκαν τμήματα από ένα καλούπι για κατασκευή ενός χάλκινου αγάλματος του θεού.π. Ο Θησέας. 5.  Στη Στοά κρεμούσαν τις ασπίδες ανδρών. Η τεχνοτροπία των αρχιτεκτονικών λειψάνων και η κεραμική που βρέθηκε μέσα στην επίχωση της υποθεμελίωσης τοποθετούν την κατασκευή της στη δεκαετία 430420π. 6. όπου παριστάνονταν : 4. Γενικά. το 479π.π.. η Δημοκρατία & ο Δήμος διαμορφώνουν το νόημα ότι « ο Θησέας έφερε στους Αθηναίους την πολιτική ισότητα» (Παυσανίας).Χ.Χ 40 . χτισμένου με μικρές ασμίλευτες πέτρες (αψιδωτός δίστυλος εν παραστάσι). που είχαν πεθάνει υπερασπιζόμενοι την ελευθερία της Αθήνας. τη μάχη στις Πλαταιές. Πρόκειται για τον ναό του Απόλλωνα Πατρώου των μέσων του 6ου αι. λίγο μετά το 362π.Χ. Κάποιες απ’αυτές τις πήραν οι στρατιώτες του Σύλλα το 86π. Η προσωποποίηση του Δήμου & της Δημοκρατίας συνηθίζοταν ήδη από τα παλαιότερα. που χρονολογούνται και αυτά στα μέσα του 6ου αι. επρόκειτο για μια έκφραση πολιτικής προπαγάνδας. Έχουν βρεθεί 2 μαρμάρινες Νίκες: ακρωτήρια από τις εξωτερικές γωνίες των 2πτερυγίων. για το οποίο όμως δεν υιοθετήθηκε ο αρχιτεκτονικός τύπος του ναού.  Τα περισσότερα αναθήματα που σχετίζονται με την Στοά αφορούν την πόλη & την διατήρηση της ελευθερίας της (Ζεύς Ελευθέριος = αυτός που ελευθερώνει = χαρίζει την νίκη στους πολέμους).Χ. όταν η κυρίως Ελλάδα απαλλάχθηκε οριστικά από την περσική απειλή. με αράβδωτους κίονες & εξωτερική δωρική κιονοστοιχία. • Η Στοά ήταν αφιερωμένη στον Ελευθέριο Δία και επομένως αποτελούσε οικοδόμημα θρησκευτικού χαρακτήρα. Στην προσοψή της χρησιμοποιήθηκε πεντελικό μάρμαρο. Η λατρεία του Ελευθερίου Διός υποτίθεται πως καθιερώθηκε μετά την τελευταία μάχη των Περσικών πολέμων. η Δημοκρατία και ο Δήμος στους βόρειους & νότιους τοίχους.. Ο Παυσανίας αναφέρει πως στη Στοά του Διός υπήρχαν τοιχογραφίες του Ευφράνορα. Η χρήση μορφών σε ακρωτήρια είναι ιδιάζουσα και ίσως εξηγείται από το γεγονός ότι η Στοά του Δία είχε τόσο θρησκευτικό χαρακτήρα όσο και πολιτικό. Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΠΑΤΡΩΟΥ Ο ΑΡΧΑΙΚΟΣ Κάτω από το δάπεδο του σηκού του ναού του Απόλλωνα Πατρώου βρέθηκαν ίχνη παλαιότερου αψιδωτού οικοδομήματος. που αναφέρει ο Παυσανίας ότι ήταν μπροστά από την Στοά (ίσως πάνω σε ενεπίγραφο βάθρο). Η στοά είχε εσωτερική ιωνική κιονοστοιχία.  Αμέσως νοτιότερα του ναου αυτού. πράγμα ασυνήθιστο για τα περισσότερα κλασικά κτήρια γύρω από την πλατεία. οι 12 θεοί και ο Θησέας.

χ. Η νέα αποκατάσταση στηρίζεται στο ότι το έργο είναι Λυκούργειο.Χ.Ο ναός καταστράφηκε από τους Πέρσες το 480/479 π. Πρόκειται για έναν ιωνικό πρόστυλο. π. ΤΟ ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΟ ΑΓΑΛΜΑ : 41 .Χ. δηλ.Το άγαλμα ύψους 1. Ανήκε στο γένος των Ετεοβουτάδων & ο γενάρχης τους. Δεν έχει οπισθόδομο.  Ο Λυκούργος ήταν ο τελευταίος μεγάλος ηγέτης.Χ. πιθανόν πάνω στη μικρή πώρινη βάση που βρέθηκε στο κέντρο της αψίδας. τον 4ο αι. Οι Αθηναίοι χτίζουν τον ναό του Απόλλωνα για να τιμήσουν τον πατρογονικό τους θεό. οι ναοί του Απόλλωνα είναι ιδιαίτερα επιμήκεις.π. Ένας απ’αυτούς βρέθηκε και φέρει την επιγραφή « [όρος] [Απ]όλ[λ]ωνα Πατρώιο». αλλά ο ναός ανοικοδομήθηκε πολύ αργότερα. γιατί δεν μπορούσαν να σκάψουν δυτικότερα. εξάστυλο ναό από κροκαλοπαγή λίθο στα θεμέλια & με τοίχους που περιβάλλονταν από γκρίζο ασβεστόλιθο.  Η κατασκευή του δωματίου αυτού θα ήταν μια από τις προτάσεις που υποβάλλονταν.10μ.). Ο ΚΛΑΣΙΚΟΣ= πολιτική προπαγάνδα Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αγοράς.Χ. γίνονταν οι προτάσεις και δινόταν η έγκριση από το αρμόδιο σώμα (Βούτις ή άρχοντες) ανάλογα με την πρωτοτυπία κατασκευής. αναπλήρωμα του οπισθοδόμου ii. προκηρυσσόταν η κατασκευή. τα όρια του ιερού σημειώνονταν με λίθινους όρους. Χρονολογείται στο γ’τέταρτο του 4ου αι. θησαυρός ή αποθήκη πολύτιμων αναθημάτων iii. θα βρισκόταν μέσα στον ναό. Ο χώρος παρέμεινε αφιερωμένος στον Απόλλωνα.τον γενάρχη των Ιώνων. χώρος φύλαξης δημοσίων εγγράφων & αρχείων iv. ο Βούτις λατρευόταν στο Ερέχθειο.. Γι’αυτόν τον λόγο άλλωστε. Πιθανόν αυτήν την εποχή να υπήρχε μόνο βωμός του Απόλλωνα Πατρώου.π. Ο ναός που φτιάχνει ο Λυκούργος αντιγράφει την ανατολική 6στυλη ιωνική πρόσταση του Ερεχθείου ⇒ συσχετισμός του ίδιου και της γενιάς του με τον ήρωα του Βούτη. σχεδόν τετράγωνο δωμάτιο. ασφαλώς από την κεραμική. ένα από τα 2 μεγάλα έργα του Λυκούργειου προγράμματος. τον χρόνο παράδοσης κ το κόστος του έργου. Η παλιά αποκατάσταση τον θεωρεί τετράστυλο πρόστυλο εν παραστάσι. έχει όμως μια ιδιορρυθμία: στον βόρειο τοίχο του σηκού υπήρχε θύρα προς ένα μικρό.  Ο ναός έχει ιδιότυπο βαθύ πρόναο & ορθογώνιο σηκό. Έργο του είναι και το Παναθηναικό στάδιο.π.. ανάμεσα στην Στοά του Διός και στο λεγόμενο παλαιό Βουλευτήριο. Είναι απαραίτητο στον Απόλλωνα λόγω της φύσης της λατρείας του.  Από τον 5ο αι. στα χρόνια του Λυκούργου (338-326π. Το δωμάτιο έχει ερμηνευτεί ως: i. άδυτο.Χ πάντως και εξής. Το συγκεκριμένο αναγκάστηκαν να το κάνουν παράπλευρο. στην Κόρινθο (6x15) ή στους Δελφούς. την ποιότητα των υλικών. κάτι με το οποίο συμφωνεί και ο Βαλαβάνης. ήταν χρήσιμο για κάποιες μυστικές τελετουργίες.

Ο Παυσανίας αναφέρει πως μέσα στον ναό βρισκόταν το λατρευτικό άγαλμα του Πατρώου Απόλλωνα. όπου παρουσιάζεται αθηναίος πολίτης να διαβάζει το όνομά του σε κατάλογο επιστρατευμένων μπροστά από τον ανδριάντα του 42 .50μ. με είσοδο στα ανατολικά.Χ.).Χ. Ένα κομμάτι μαρμάρου. Στο άγαλμα του Ευφράνορα πιστεύεται πως ανήκει ο ακέφαλος και χωρίς χέρια. Σε εμφανή θέση της Αγοράς. που ακολουθούσε τα Ανθεστήρια. στα ανατολικά του ναού. Στα ανατολικά της εισόδου. λόγω του μύθου που τον ήθελε πατέρα του Ίωνα. στα 4. υπήρχε θεμελίωση βωμού. πρέπει να βρισκόταν ο βωμός του Απόλλωνα. Τον 2ο αι.π. μονόχωρο κτίσμα. που χρονολογείται στα τέλη του 4ου – αρχές 3ου αι. ιδιαίτερα σε σχέση με τις φρατρίες. κροκαλοπαγή λίθο στα θεμέλια & πώρινη ανωδομή. έργο του Λεωχάρη. Είναι ένα μικρό. Τα Απατούρια ήταν μια φθινοπωρινή γιορτή.Χ. Ο Δίας & η Αθηνά τιμούνταν από τους Αθηναίους ως προστάτριες θεότητες των φρατριών. Ένα κομμάτι λίθινου βωμού. Μ’αυτήν του την ιδιότητα ο Απόλλωνας ήταν ένας από τους πατρογονικούς θεούς της πόλης-κράτους των Αθηνών. στον ναισκό προστέθηκε ένα είδος πρόπυλου και μωσαικό από λευκά μαρμαροθετήματα. Είναι ελαφρά πρωιμότερος & χρονολογείται στα μέσα του 4ου αι. φέρει την επιγραφή « Απόλλωνος Πατρώιου» & προφανώς ανήκει στον βωμό του Θεού. αν και όχι στην αρχική τους θέση. Ο ΝΑΙΣΚΟΣ ΤΟΥ ΦΡΑΤΡΙΟΥ ΔΙΟΣ & ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΦΡΑΤΡΙΑΣ Βρίσκεται ακριβώς στα ανατολικά του αδύτου του ναού του Απόλλωνα Πατρώου. έργο του ζωγράφου & πλάστη Ευφράνορα. ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΩΝ ΕΠΩΝΥΜΩΝ ΗΡΩΩΝ Με το Μητρώο κ τα κρατικά αρχεία που φυλάσσονταν μόνιμα εκεί συνδέεται ένα ασυνήθιστο μνημείο. υπερφυσικού μεγέθους κορμός του «κιθαρωδού Απόλλωνα» που βρέθηκε στα θεμέλια του Μητρώου. Ο Παυσανίας αναφέρει ακόμα. Μέσα στον ναίσκο διατηρήθηκαν ίχνη ορθογώνιου βάθρου για τα 2 λατρευτικά αγάλματα. σε χτιστό βάθρο. Η ΛΑΤΡΕΙΑ Ο Απόλλωνας λατρευόταν από τους Αθηναίους ως Πατρώος. Οι παλαιότερες αναφορές σε αυτό το μνημείο προέρχονται από την « Ειρήνη» του Αριστοφάνη (περ. και προσέρχεται από το μπροστινό τμήμα ενός βωμού. το λεγόμενο μνημείο « των Επώνυμων Ηρώων». το οποίο χρησίμευε για την προσωρινή δημοσιοποίηση δημόσιων εγγράφων.π. ότι μπροστά στον ναό υπάρχει ένα άγαλμα του Απόλλωνα. των οποίων οι δεσμοί γίνονταν αισθητοί κατά τις κοινές θυσίες που έκαναν στη γιορτή των Απατουρίων.π. του γενάρχη των Ιώνων.421π. στο οποίο αποδόθηκαν λίθοι που βρέθηκαν εκεί.Χ. απλά ένας σηκός. που βρέθηκε σε δεύτερη χρήση κοντά στην στοά του Αττάλου είχε διαστάσεις που επιτρέπουν την υπόθεση ότι ήταν στημένο στην θεμελίωση αυτή του βωμού. που διατηρείται μέχρι σήμερα. Το άγαλμα στεκόταν στο βάθος του σηκού. με την επιγραφή « Διός Φρατρίου & Αθηνάς Φρατρίας».

προήλθε ο όρος «επώνυμος» που σημαίνει αυτόν που δίνει το ονομά του σε κάτι. 224/3π. όταν οι Αθηναίοι βρίσκονται σε διαμάχη με τους Μακεδόνες. και την όλη κατασκευή πλαισίωνε περίβολος κατασκευασμένος από λίθινους πεσσίσκους και ξύλινα κιγκλιδώματα.87μ. για να δοθεί η δυνατότητα στους πολίτες να μελετήσουν και να συζητήσουν τις προτάσεις πριν τεθούν σε ψηφοφορία. αφού χρησίμευε ως χώρος ανάρτησης δημοσίων ανακοινώσεων. ενώ σώζονται επίσης μερικοί πεσσίσκοι από μάρμαρο & ασβεστόλιθο. • Ενσάρκωνε το αθηναικό φυλετικό σύστημα. Όμως από την κεραμική των θεμελίων και από τον αρχιτεκτονικό ρυθμό. Αργότερα. Η φυλή Λεοντίς. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:  Πρόκειται περί μιας μακρόστενης βάσης που στήριζε τους χάλκινους ανδριάντες των 10 ηρώων.Χ: του Αττάλου Γ’ (βασιλιά της Περγάμου) 125π. (350-340π. καταργήθηκαν οι 2 φυλές και οι ανδριάντες τους κατέβηκαν. Στο μνημείο αναρτούσαν επίσης τους νόμους που επρόκειτο να υποβληθούν στην εκκλησία του Δήμου προς ψήφιση.π. στα 307π. Τους νόμους αυτούς τους εξέθεταν στο μνημείο των Επωνύμων αρκετές μέρες πριν από τη συνεδρίαση. από τους οποίους το μαντείο επέλεξε τους 10 που έδωσαν το ονομά τους στις νέες φυλές. για παράδειγμα.64μ. Σε λίθους προερχόμενους από την άνω επιφάνεια του βάθρου διατηρήθηκαν οπές για την στερέωση των μπρούτζινων ανδριάντων. οι Αθηναίοι τίμησαν τον Αντίγονο Α’ και τον γιό του Δημήτριο Πολιορκητή. για να υπενθυμίζουν προφανώς το ρόλο που έπαιξε το δελφικό μαντείο στην επιλογή τους. Έτσι.Χ. μήκους 16. κάτω από τον αντίστοιχο ήρωα της φυλής. Τα αγάλματα στέκονταν σε ψηλό πόδιο. πήρε το ονομά της από τον ήρωα Λεώ. περίπου και πλάτους 1.Χ: προστέθηκε ο ανδριάντας του Πτολεμαίου Γ’ του Ευεργέτη 200π.Χ.Πανδίανα.Χ: του Αδριανού (αυτοκράτορα της Ρώμης) Σήμερα διατηρείται το μεγαλύτερο μέρος της βάσης του περιβόλου. το μνημείο χρονολογείται στο γ’ τέταρτο του 4ου αι. Οι ανακοινώσεις που αφορούσαν τα μέλη των φυλών τοποθετούνταν στην πρόσθια όψη του βάθρου. 43 . με τρίποδες στα δύο άκρα. κατέβασαν τους 2 τρίποδες & τους αντικατέστησαν με τους ανδριάντες των 2 βασιλέων της Μακεδονίας.  Στο τέλος του 3ου αι.Χ.Χ). ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: Μετά τη δημιουργία των 10 φυλών. πρώτα του Δημητρίου και μετά του Αντιγόνου.π. ιδρύοντας τις φυλές Αντιγονίδα και Δημητριάδα. 5 λιθόπλινθοι από το κατώτατο τμήμα του ποδίου και 2 μαρμάρινα κομμάτια από την επίστεψη. Είχε όμως και πρακτική λειτουργία. ο Κλεισθένης απέστειλε στο μαντείο των Δελφών κατάλογο 100 παλαιών ηρώων της Αττικής.

10ο) ΔΩΡΕΕΣ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΩΝ ΗΓΕΜΟΝΩΝ Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΠΑΝΤΑΙΝΟΥ Το πρώτο οικοδόμημα που χτίστηκε στην Αγορά τον 2ο αι. το περιστύλιο και την βιβλιο΄θηκη μαζί με τα βιβλία που περιέχει και ότι άλλο βρίσκεται μέσα σ’αυτήν» που χτίστηκαν με δικά τους έξοδα και τα αφιερώνουν στην Αθηνά Πολιάδα. στην ανατολική πλευρά της αυλής ανοιγόταν ένα μεγάλο τετράγωνο δωμάτιο με μαρμάρινο δάπεδο. παρά των Επωνύμων. Παρουσιάζει μια ασυνήθιστη κάτοψη. ότι το μνημείο των Επωνύμων εντάσσεται στα οικοδομήματα πολιτικής προπαγάνδας. Στην ανατολική όψη . όπου τα κλασικά χρόνια περνούσε από εδώ και συνέχιζε μεταξύ Βασιλείου Στοάς και Ποικίλης Στοάς. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα. • Το δωμάτιο στα δυτικά. Το βασικό στοιχείο του κτηρίου ήταν ότι . Ο πυρήνας του αποτελείται από 2 μόνο χώρους εκ των οποίων ο ένας είναι μια μεγάλη υπαίθρια αυλή. που δεν ανοίγουν προς την αυλή. Στην βόρεια και την δυτική πλευρά της αυλής υπάρχει σειρά δωματίων. Ο Τίτος Φλάβιος Πάνταινος. για να καταλήξει στο Πομπείο (αφετηρία πομπής). Βρίσκεται στα νότια της Στοάς του Αττάλου. Από την « Αθηναίων πολιτεία» του Αριστοτέλη γνωρίζουμε ότι ήδη από τον 4ο αι.μ. στην ανατολική πλευρά της οδού των Παναθηναίων. μέσω κιονοστοιχίας. Διατηρήθηκαν σχετικά καλά. βλέπει σε περίστυλη αυλή: χώρος περιπάτου. γιού του Φλαβίου Μενάνδρου. όμως. που βρέθηκαν ανατολικά του Υστερορωμαικού τείχους.π. ταιριάζουν με όσα αναφέρει η επιγραφή. του Υστερορωμαικού τείχους (που πέρασε από την δυτική κιονοστοιχία της βιβλιοθήκης) βρέθηκε ενσωματωμένο το ανώφλι της κύριας εισόδου της βιβλιοθήκης. που φέρει την ιδρυτική επιγραφή του κτηρίου: « ο ιερεύς μουσών φιλοσόφων». • Αξίζει να σημειωθεί. η οποία στηνόταν « προ του Βουλευτηρίου. τον αυτοκράτορα Νέρβα Τραιανό και την πόλη των Αθηναίων. Η επιγραφή χρονολογείται γύρω στο 100μ.Το συγκεκριμένο μνημείο αποτελούσε ένα εξαιρετικά σημαντικό μέσο διάδοσης κάθε επίσημης πληροφόρησης και ένα επιπλέον κίνητρο για να επισκέπτεται κανείς την Αγορά σε καθημερινή σχεδόν βάση. 44 . του Πανταίνου.Χ. η κόρη του και ο γιός του δωρίζουν «τις εξωτερικές στοές. ανάγνωσης ή περισυλλογής.Χ ήταν έργο ενός Αθηναίου. ΤΑΥΤΙΣΗ: Δεν αναφέρεται από τους αρχαίους συγγραφείς.Χ είχαν αρχίσει να χαράσσουν τα ονόματα των στρατεύσιμων εφήβων σε χάλκινη στήλη.

αλλά ενοικιάζονταν ως μαγαζιά και εργαστήρια. μήκους 122μ. Ο Παυσανίας παρουσιάζει την βιβλιοθήκη ως «στοά με 100 κίονες από μάρμαρο της Φρυγίας». χρησιμοποιήθηκαν σ’αυτό.Χ. Στην ΝΑ γωνία της βόρειας Στοάς της βιβλιοθήκης. που βλέπει προς την οδό των Παναθηναίων 2) η άλλη στην Β. Οι 4 Στοές ήταν ανοιχτές προς την εσωτερική αυλή. Ο Παυσανίας λέει αόριστα πως στα δωμάτια (οικήματα) υπήρχαν βιβλία. πλευρά. 267μ. Από πρωιμότερα κτήρια κάτω από την βιβλιοθήκη υπάρχουν μόνο λίγα κατάλοιπα. πλευρά.Χ: καταστροφή από Ερούλους 45 . με εσωτερική περίστυλη αυλή και 5 δωμάτια στην ανατολική πλευρά. αναγνωστήρια. εκτός από την επιγραφή της Στοάς. και βρίσκεται στα βόρεια της Ρωμαικής Αγοράς.π. με κατεύθυνση Α προς Δ. Υπάρχουν και 2 ιωνικές στοές: 1)μια στην Δ. που υπήρχαν στην βόρεια και νότια πλευρά της βιβλιοθήκης και στα 2 από τα 5 δωμάτια. χρειάστηκε να γκρεμίσουν την νότια σκάλα της Στοάς του Αττάλου.Χ. Όταν κατασκευάστηκε. που επί των ημερών του Παυσανία είχε αρχίσει να διαμορφώνεται σε κήπο με συντριβάνι στην μέση ή επιμήκη λεκάνη νερού και γύρω βλάστηση. και πλάτους 82μ. Τέλος. Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ = 132μ. επεί ωμόσαμεν. που βρέθηκε κατά τις ανασκαφές. Ως βιβλιοθήκη χρησίμευε η ευρύχωρη κεντρική αίθουσα της Α. Η βιβλιοθήκη γκρεμίστηκε εντελώς όταν χτίστηκε το Υστερορωμαικό τείχος και άλλα αρχιτεκτονικά μέλη.Δεν σχετίζονταν με την βιβλιοθήκη. Χρονολογείται στα 132μ. που βλέπει προς τον δρόμο που περνούσε ανάμεσα από την βιβλιοθήκη και την Στοά του Αττάλου. Είχε περιστύλιο με συνολικά 100 κίονες.Χ. αγγεία πόσεως και μαρμάρινα σκεύη υποδεικνύουν ότι προυπήρχε κάτι σαν μαγειρείο. υπήρχαν ανά 2 κίονες μπροστά από καθεμιά από τις 6 εξέδρες. επίσης 14 αράβδωτοι κορινθιακοί κίονες για την διακόσμηση της εξωετρικής πρόσοψης του τοίχου της δυτικής πλευράς της εισόδου και 4 κορινθιακοί ραβδωτοί κίονες σε πρόπυλο. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Είναι ένα μεγάλο ορθογώνιο οικοδόμημα. Μια 2η επιγραφή. περιέχει κανόνες λειτουργίας της βιβλιοθήκης: « Βιβλίον ουκ εξενεχθήσεται. που σημείωνε την είσοδο στην Αγορά. μπροστά από τα δωμάτια. Υποθέτουμε ότι τα 2 ακριανά είναι αίθουσες διαλέξεων και τα 2 μεσαία. υπήρχε μνημειακή αψίδα. ένωνε τον κεντρικό χώρο της Αγοράς με την Ρωμαική Αγορά και το ανατολικό τμήμα της Στοάς του Αττάλου. πλευράς. Ο δρόμος αυτός. ίσως κάποια ταβέρνα του 5ου αι. Ανυγήσεται από ώρας πρώτης μέχρι έκτης». 22 στις στενές και 28 στις μακρές πλευρές. Αρκετοί αμφορείς. • Υπήρχαν .

140μ. Η (ευρύχωρη) μεγάλη Δεξαμενή. όταν ο Κυριάκος ο Αγκωνίτης αντέγραψε τις λατινικές επιγραφές που ήταν χαραγμένες στο επιστύλιο. (πλάτος) χ 1.μ.. που επιβίωσε ως την έναρξη των ανασκαφών ΑΔΡΙΑΝΕΙΟ ΥΔΡΑΓΩΓΕΙΟ = 125 – 140 μ. Βρίσκεται στη ΝΑ πλαγιά του Λυκαβηττού.Χ.70μ. όπως οι χριστιανικές εκκλησίες.-αρχές 12ου αι. στην οποία συνέρεαν τα νερά.10 χ 9.5m(ύψος) και αλλού ήταν λαξευμένος στον βράχο και αλλού καλυμμένος με χτιστή καμάρα. Η Δεξαμενή στο Λυκαβηττό είχε 500 κυβ. Ο Τραυλός αναφέρει ότι ίσως χρησίμευε για ομιλίες και διαλέξεις. που στο επιστύλιο τους έφεραν αναθηματική επιγραφή.μ. κάτι που αποδεικνύει την ζωτική του σημασία για την Αθήνα κ την εξαιρετική του κατασκευή. 7ος αι.μ. έχει διαστάσεις 26.μ. Στην πλευρά που έβλεπε προς την πόλη είχαν κατασκευάσει ένα ιωνικό πρόπυλο απ’το οποίο σώζονται μόνο 2 ιωνικές βάσεις κ ένα τμήμα από σκαλοπάτια. 11ο) ΡΩΜΑΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 46 . Άρχισε να χτίζεται επί Αδριανού (120π.Χ: χτίζεται χριστιανική τρίκλιτη βασιλική στην θέση του «τριάψιδου» κτηρίου τέλη 11ου αι.) κ ολοκληρώθηκε επί Αντωνίνου (140π.Χ. Στα δυτικά το κτήριο απέληγε σε επιμήκη ορθογώνιο χώρο.Χ: χτίζεται αψιδωτό κτίσμα που κατέλαβε το ανατολικό τμήμα της περίστυλης αυλής. Οι επιγραφές αναφέρουν τα ονόματα των αυτοκρατόρων που συνεισέφεραν στα έξοδα της ανέγερσης.Χ ΤΟ ΥΔΡΑΓΩΓΕΙΟ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ = 125. Ο αγωγός που έφερνε το νερό από την περιοχή της Πάρνηθας στην Δεξαμενή είχε διαστάσεις ο. χωρητικότητα και η πρόσοψη της που έβλεπε προς την πόλη ήταν διακοσμημένη με προστώο από 4 ιωνικούς κίονες. Έπαιρνε το νερό από την Πεντέλη και διαμέσου του Ψυχικού και των Αμπελοκήπων το έφερνε μέχρι τη δεξαμενή που βρίσκεται στον Λυκαβηττό. Το έργο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως σήμερα ενταγμένο στο υδροδοτικό δίκτυο της πρωτεύουσας. σαν τον νάρθηκα των χριστιανικών εκκλησιών.Χ: χτίζεται η εκκλησία της Μεγάλης Παναγιάς. • Το πρόπυλο προφανώς σωζόταν μέχρι τα μέσα του 15ου αι. με κατεύθυνση Β προς Ν.Αρχές 5ου αι. Στα ανατολικά κατέληγε σε ημικυκλική αψίδα.Χ.10m και 2m βάθος.) κ χρησιμοποιήθηκε κατά την διάρκεια των αιώνων μέχρι σήμερα.

γαμπρό του αυτοκράτορα Αυγούστου & συντελεστή της νίκης του Ακτίου. και η πρόσοψη της χαμηλής σκηνής ήταν διακοσμημένη με γλυπτά. Ο νοτιότερος μπαζώθηκε. καταλαμβάνοντας σχεδόν το χώρο της παλιάς Ορχήστρας.μ. απ’τα οποία φαίνεται ότι ο δήμος των Αθηναίων τον είχε τιμήσει ως ευεργέτη.): Γύρω στα μέσα του 2ου αι. κατέρρευσε η στέγη της κύριας αίθουσας. Β’ΦΑΣΗ (2ος αι. Τα ωδεία και τα θέατρα διαφοροποιούνται συχνά ως προς τη λειτουργία & ως προς την αρχιτεκτονική τους μορφή.μ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Η κύρια αίθουσα του Ωδείου.Χ. Η ημικυκλική ορχήστρα ήταν στρωμένη με λεπτές μαρμάρινες πλάκες. Ήταν γαμπρός του Αυγούστου και έχοντας την απόλυτη εύνοιά του. που δέσποζε με το ύψος του μεταξύ άλλων κτηρίων της Αγοράς. Είναι γνωστά 2 ενεπίγραφα βάθρα. προκειμένου να μειωθεί το άνοιγμα και να μην υπάρχουν προβλήματα στην στέγαση. υπάρχουν ανδριάντες Αιγυπτίων βασιλέων» . που λέγεται ωδείο. Όπως υποδηλώνει το όνομά του. • Α’ΦΑΣΗ: Το κτήριο άρχισε να κατασκευάζεται μάλλον την εποχή της επίσκεψης του Αγρίππα στην πόλη. κατά μήκος της βόρειας πλευράς της Μέσης Στοάς. Ο δωρητής Marcus Vipsani Agrippa ήταν ο πιο αφοσιωμένος συνεργάτης του Αυγούστου.Χ.ΤΟ ΩΔΕΙΟ ΤΟΥ ΑΓΡΙΠΠΑ Επιβλητικότερο απ’όλα τα ρωμαικά κτήρια της Αγοράς ήταν το μεγάλο Ωδείο γιατί ονομάστηκε Αγριππείον από τον Ρωμαίο στρατηγό Μάρκο Βιψάνιο Αγρίππα. Έγιναν μετατροπές στην πρόσοψη και στην εσωτερική διάρθρωση του χώρου του Ωδείου: • Η κύρια αίθουσαν της α’περιόδου χωρίστηκε με ενδιάμεσο τοίχο σε 2 ανεξάρτητους χώρους.Χ. διοίκησε ως αντιπρόσωπος του αυτοκράτορα τις επαρχίες της Ανατολής κατά τα έτη 16-13π. γιατί την εποχή των Αντωνίνων η οικοδομική δραστηριότητα ήταν σε μεγάλη ακμή. Το νέο Ωδείο. η οποία καλύπτει συνολικά μισή χιλιετηρίδα. κλείστηκε και έμεινε σε αχρηστία. στο επίπεδο της Αγοράς & η άλλη στη νότια πλευρά. γύρω στο 16-14π. Η ανοικοδόμηση του έγινε σχεδόν αμέσως. είχε δύο εισόδους: η μια βρισκόταν στη βόρεια πλευρά. Ο Φιλόστρατος το ονομάζει «Αγριππείον». Η συγκεκριμένη έγινε επί αυτοκράτορος Αντωνίνου Πίου. Σε χρήση παρέμεινε το βόρειο τμήμα 47 . Άφησε ίχνη και από τις 3 φάσεις της ιστορίας του. ίσως από σεισμό.Χ. Έτσι ταυτίστηκε με το Ωδείο που αναφέρει ο Παυσανίας «μπροστά από την είσοδο του θεάτρου. περίπου ίσους. Επειδή η σκηνή ήταν στενή και το οικοδόμημα στεγασμένο. Οι ημικυκλικές σειρές εδωλίων & η ορχήστρα κάνουν αναμφισβήτητη την αναγνώριση του ως Θεάτρου. στο ψηλότερο επίπεδο της Μέσης Στοάς. και κατά πάσα πιθανότητα είχε ολοκληρωθεί πριν το θάνατό του το 12π.Χ. δεν έφερε εσωτερικούς κίονες για τη στήριξη της στέγης & μπορούσε να φιλοξενήσει περίπου 1000 άτομα. Το Ωδείο χτίστηκε στο κέντρο της πλατείας. πρέπει να ήταν Ωδείο. το οικοδόμημα χρησιμοποιήθηκε αρχικά για συναυλίες. Το εξωτερικό του κτηρίου κοσμούσαν μεγάλοι κίονες και πεσσοί κορινθιακού ρυθμού.

• Ο Φιλόστρατος που έγραψε τους «Βίους των Σοφιστών» ίσως μισό αιώνα μετά τα « Αττικά» του Παυσανία αναφέρει 2 φορές το « Αγριππείο» ως αίθουσα διαλέξεων. ίσως και με διοικητική λειτουργία. που επισκέπτονταν την πόλη. Κατά τον Τραυλό. Ο Βαλαβάνης θεωρεί ότι ο Παυσανίας το είδε στην 2η μορφή του. στην πρώτη του μορφή. • Η σύγχρονη έρευνα (Camp. Τα περισσότερα από τα αρχιτεκτονικά μέλη χρησιμοποιήθηκαν λίγα χρόνια αργότερα για την κατασκευή του Υστερορωμαικού τείχους. το παλιό μικρό πρόπυλο της Β. οι Αθηναίοι είχαν βγεί από τα στενά όρια του Υστερορωμαικού τείχους. πλευράς αντικαταστάθηκε με Στοά. Γ’ΦΑΣΗ: (λίγο μετά το 400μ. στον κορμό της οποίας ελίσσεται ένα φίδι. Είχε ήδη τελειώσει το Ηρώδειο. Τα 4 από τα αγάλματα των Τριτώνων & των Γιγάντων περισυλλέχθηκαν από τις στάχτες του Ωδείου. Κατά τον Βαλαβάνη αρχικά ήταν 15. όπου γίνονταν τόσο προγραμματισμένα μαθήματα των φιλοσοφικών σχολών της εποχής όσο και διαλέξεις «εκτάκτων» σοφιστών ή ρητόρων.000 και μετά 700.): πάνω στα ερείπια του Ωδείου χτίζεται το λεγόμενο «Γυμνάσιο των Γιγάντων».με τη μισή περίπου χωρητικότητα των θεατών. Οι κορμοί των Γιγάντων αντιγράφουν τον Ήφαιστο από το ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα ενώ οι κορμοί των Τριτώνων αντιγράφουν τον Ποσειδώνα του δυτικού αετώματος του Παρθενώνα.Χ. μετακινήθηκαν λίγο βορειότερα της αρχικής τους θέσης και ενσωματώθηκαν σε μια Στοά. ΧΡΗΣΗ: από την εποχή που αναδιαμορφώθηκε. ανοιχτή προς τα Β.Το Ωδείο καταστράφηκε από πυρκαγιά κατά την επιδρομή των Ερούλων το 267μ. • Η πρώτη υπόθεση για το κτήριο αυτό ήταν ότι αποτελούσε γυμνάσιο (Παπαχατζής) όχι με την έννοια του απλού γυμναστηρίου. τον Παπαχατζή και τον Camp ο Παυσανίας το είδε πριν την κατάρρευση της στέγης. • • Στην πρόσοψη. της οποίας τον θριγκό στήριζαν 6 πελώριες μυθικές μορφές πάνω σε πεσσόμορφα βάθρα: Οι 3 ήταν Γίγαντες (ανθρωπόμορφοι με ουρές δρακόντων) και οι άλλοι 3 ήταν Τρίτωνες (ανθρωπόμορφοι με ουρές ψαριών). το Αγριππείο έπαψε να χρησιμοποιείται ως Ωδείο. που μόλις είχε ολοκληρωθεί. για να μπορεί να επισκέπτεται τους γονείς της στην Αθήνα.. τοποθετημένα μπροστά από τις σκάλες στην ευθεία των Γιγάντων και των Τριτώνων. που κατέλαβε πολύ από τον κεντρικό χώρο της Αγοράς. Βαλαβάνης) το θεωρεί μάλλον ανάκτορο.Χ. Έχουν βρεθεί 2 απ’αυτές in situ. Ίσως να ήταν ενδιαίτημα της Ευδοκίας της Αθηναίας. όπου διαδραματίζονταν πια οι μουσικοί αγώνες (κατά χρονολογική σειρά έχουμε: ωδείο Περικλή. αλλά με την ευρύτερη έννοια (θεωρητική κατάρτιση και σωματική άσκηση). πιθανότατα πορτραίτα φιλοσόφων. απ’όπου ήταν η είσοδος του νέου κτηρίου. Αγριππείο. Ηρώδειο). συζύγου του Θεοδοσίου Β’ του Μικρού. 48 . Στην πρόσοψη των βάθρων υπήρχε ανάγλυφη παράσταση που παρίστανε μια ελιά. Ως τότε. Την πρόσοψη της Στοάς ολοκλήρωναν αγάλματα καθιστών μορφών.

μ. ήταν τειχισμένη. Για την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκε υλικό από τα κατεστραμμένα κτήρια και μνημεία. οπότε υπέστη καταστροφές από τους εισβολείς. που καμιά φορά αναφέρεται ως Εννεάπυλον.Πρόκειται για ένα μεγάλο συγκρότημα κτηρίων με χαρακτηριστική μορφή ανακτόρου. 12ο) ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ & ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΟΧΥΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΟΛΟΥ ΠΟΛΗΣ ΦΑΣΕΙΣ  Μυκηναική: Επειδή η Ακρόπολη ήταν φρούριο στα προιστορικά χρόνια. που συνετέλεσαν πιθανώς στο χαρακτηρισμό του Πελαργικού ως Εννεάπυλου.η Αθήνα κατά τον 6ο αι.  Αρχαική:σύμφωνα με τον Θουκυδίδη. φρουρούνταν από ένα ψηλό προπύργιο (προμαχώνας).μ.Χ. ήδη από τον 7ο αι.π.). Μεταξύ των περιβόλων υπήρχαν πύλες.Χ. Ωστόσο.) κατασκευάστηκε μια σειρά οχυρωματικών περιβόλων. οι Αθηναίοι έσπευσαν να οχυρώσουν την πόλη τους. δεν σώζεται κανένα ίχνος από το τείχος αυτό. υπήρχε η ανάγκη ενός προστατευτικού τείχους. ακόμα και επιτύμβιες στήλες.Χ.π. Το μυκηναικό τείχος φαίνεται ότι επέζησε έως την εισβολή των Περσών το έτος 480π. αυλές κ κήπους.Χ. Στις δύσκολες ώρες των πρώτων χρόνων του Πελοποννησιακού πολέμου ο χώρος έξω από την Ακρόπολη που οριζόταν από το Πελαργικόν χρησίμεψε ως τόπος κατοικίας προσφύγων που είχαν εισρεύσει στην πόλη από την ύπαιθρο της Αττικής. Η ανοικοδόμηση του νέου τείχους ολοκληρώθηκε μέσα σε ένα μόνο χρόνο. οχυρώθηκαν και με δεύτερο τείχος που οι αρχαίοι συγγραφείς ονομάζουν Πελαργικό.Χ. Για μεγαλύτερη ασφάλεια το προπύργιο αυτό. Εγκαταλείφθηκε τον 6ο αι.Χ: Oι Αθηναίοι οχύρωσαν την Ακρόπολη για να προφυλαχθούν από τον κίνδυνο της Δωρικής εισβολής. ο περιηγητής Παυσανίας αναφέρει ότι « το τείχος είναι το μυκηναικό». καθώς και όλη η δυτική πλευρά της Ακρόπολης όπου η πλαγιά είναι πιο ομαλή. • β’ μισό 13ου αι. Η κύρια είσοδος που συνέχισε να βρίσκεται στην ίδια θέση. Στους υπομυκηναικούς(12ος -11ος αι.π.π.Χ. Περιελάμβανε επίσης και 2 πηγές πόσιμου νερού (την πηγή του Ασκληπιείου & την Κλεψύδρα).Χ. με αμέτρητα λουτρά. Στο ανατολικό τμήμα του τείχους 49 . Περιγράφοντας την Ακρόπολη στα μέσα του 2ου αι.) κ γεωμετρικούς χρόνους(10ος -8ος αι.  Θεμιστόκλεια: μετά την μάχη των Πλαταιών (479π..

 Περίκλεια: το 445π. περιλαμβάνει όμως και αυτό στους κάτω δόμους του επιστύλια από τον «παππού» Παρθενώνα. κάνουν αναγκαία την ενίσχυση της οχύρωσης. Το Κιμώνειο τείχος είναι κανονικά κτισμένο από ορθογώνιες λιθοπλίνθους πωρολίθου. • Το Κιμώνειο χτίστηκε όχι μόνο έξω από το μυκηναικό τείχος αλλά και έξω από τον αναλημματικό τοίχο που είχε χτιστεί (490-480π. ακολουθώντας την Θεμιστόκλεια χάραξη.Χ. Ήταν κατασκευασμένο από πωρόλιθο. τρίγλυφα και γείσα από πωρόλιθο και μετόπες από μάρμαρο. του άμεσου προδρόμου του περίκλειου Παρθενώνος ενώ στο δυτικότερο τμήμα είναι εντοιχισμένα –με τη σειρά που είχαν στο κτήριο. το νέο τείχος περιέκλειε έκταση μεγαλύτερη από αυτή της πόλης.  Κιμώνεια: στην φάση αυτή (περίπου το 460π.  Μετά την μάχη της Χαιρώνειας (338π.  Κονώνεια: 396-394π. ένα επίχρυσο κεφάλι Μέδουσας Γοργούς ήταν στα χρόνια του αναρτημένο στο Νότιο τείχος πάνω από το Διονυσιακό Θέατρο. • Κατά τον Παυσανία. δηλ. «δρομικά» και «μπατικά» κατά την ισοόδομη τοιχοποιία. μεγάλου Παρθενώνος.εντοιχίστηκαν ημιτελείς μαρμάρινοι σπόνδυλοι του «Πρό-Παρθενώνος».Χ. χτίζεται το Νότιο Μακρό (ή Μεσαίο τείχος) μεταξύ του Βορείου και του Φαληρικού.Χ. Στην Θεμιστόκλεια φάση ολοκληρώνεται και η οχύρωση του Πειραιά που είχε ξεκινήσει το 492π. αλλά είχε διακοπεί λόγω των Μηδικών.) για τη δημιουργία κατάλληλου χώρου για την ανέγερση του «προ-Παρθενώνος».): η απειλή των Μακεδόνων.Χ. Όπως μας πληροφορεί ο Θουκυδίδης. καθώς και οι αλλαγές στις μεθόδους πολιορκίας . ανυψώθηκε το Κιμώνειο τείχος.αρχιτεκτονικά μέλη από το θριγκό «του αρχαίου νεώ». αλλά ουσιαστηκά εξαφανίστηκε όταν οι Ενετοί το ενσωμάτωσαν στο αμυντικό τείχος που έκτισαν. 50 .Χ. πιθνότατα ύστερα από τη μεγάλη νίκη του στον Ευρυμέδοντα ποταμό της Μ. οχυρώνοντας όμως ολόκληρη την Πειραική χερσόνησο αυτή τη φορά. εναντίον των Περσών.Χ. Όταν στα χρόνια του Περικλή. Το νότιο τείχος ονομάστηκε Κιμώνειο.Χ. οι συνθήκες ήταν ιδεώδεις για την ανέγερση νέου. Το βόρειο τείχος ονομάστηκε Θεμιστόκλειο. ο Κόνων ξαναχτίζει τα τείχη της Αθήνας και του Πειραιά .Ασίας το έτος 467π.) συμπληρώθηκαν οι οχυρώσεις με την οικοδόμηση των 2 Μακρών Τειχών.

ο Σύλλας καταστρέφει το τείχος.Χ. ύστερα από την καταστροφή της επιδρομής των Ερούλων (267μ.) η Δυτική πλευρά της Ακρόπολης δέχτηκε μια ξεχωριστή οχύρωση. Μέχρι τα μέσα του 3ου αι.) • Τα κύρια στοιχεία της οχύρωσης. στην 1η φάση ακολουθούσε το «έμπλεκτο» σύστημα τοιχοδομίας (κατά τον Βιτρούβιο). γύρω στο 250π. Η κατασκευή του. • Το σύστημα αυτό της προστασίας της Δυτικής πλευράς της Ακρόπολης. Χωροθετήθηκε στις κορυφογραμμές των Λόφων (Μουσών. Το «Διατείχισμα» κατασκευάστηκε με σκοπό τον επερχόμενο Μακεδονικό κίνδυνο. αρχίζουν οι επιδρομές των Γότθων και των Ερούλων και ο αυτοκράτορας Βαλέριος διατάζει την οχύρωση όλων των πόλεων της αυτοκρατορίας. Κατά την Ύστερορωμαική περίοδο (3ος αι.μ. Στα φυσικά περάσματα ανάμεσα στους λόφους. και Ν. όμως οι ερευνητές πιστεύουν πως η οχύρωση είναι λίγα χρόνια νεώτερη της επιδρομής των Ερούλων και ονομάζεται απλά «Υστερορωμαικό» τείχος. ήταν η πύλη Beule και οι πύργοι που την πλαισιώνουν καθώς και μια ακόμα πύλη κάτω από τον πύργο της Νίκης που διατηρήθηκε σε όλο το Μεσαίωνα και διήρκησε ως τα τέλη του 19ου αι.  Βαλεριάνεια: το 86π. Σ’αυτή δινόταν άλλοτε και το όνομα «Βαλεριάνειο» τείχος από το όνομα του ρωμαίου αυτοκράτορα Βαλεριανού που νόμιζαν ότι συνδεόταν με την κατασκευή της οχύρωσης. Πνύκας και Νυμφών) και συνδέθηκε στα Β. που λειτουργούσαν και ως οδικές αρτηρίες. η οποία μετέτρεψε την Ακρόπολη και πάλι σε οχυρό. ανήκε σε μια οχύρωση της πόλης που περιελάμβανε μόνο μια μικρή περιοχή στα Βόρεια της Ακρόπολης κ της οποίας οχύρωσης σώζονται πολλά τμήματα.Χ. με το Θεμιστόκλειο περίβολο. Όμως.Χ.η Pax Romana κάνει περιττή την οχύρωση της πόλης. με την τοποθέτηση εναλλάξ 2 λιθοπλίνθων κατά μήκος και ενός κατά πλάτος. τοποθετήθηκαν οι 2 πύλες του: το Δίπυλο υπέρ των Πυλών ανάμεσα στο Λόφο των Μουσών και την Πνύκα και οι Μελιτίδες Πύλες στον αυχένα της Πνύκας και των Νυμφών(Αστεροσκοπείο). 51 . μειώνοντας έτσι την περίμετρό του στα Δ.Χ. Σήμερα.Τώρα χτίζεται το « Διατείχισμα» και ανοίγεται η τάφρος μπροστά από το κομμάτι του τείχους που επεκτείνεται από τον λόφο των Νυμφών μέχρι τον λόφο του Μουσείου.Χ.μ.

πολύ μικρότερο τείχος με τα ερείπια της κατεστραμμένης Αθήνας. Υστερορωμαική: ( μέσα 3ου αι) Πύλη Beule μπροστά από τα Προπύλαια με οικοδομικό υλικό από το χορηγικό μνημείο του Νικία στη Νότια Κλιτύ. το Πάνθεον. παράλληλα με πλείστα σημαντικότατα έργα κοινής ωφέλειας. 52 . από τον Αδριανό του 2μ. καθώς και ολόκληρη η αδριάνεια πόλη κοντά στον Ιλισό.Χ. όμως ο ναός χτίστηκε 7 αιώνες αργότερα.Χ. υπόνομοι.μ. Περιλαμβάνει την Ακρόπολη και την περιοχή Β. η πύλη Beule περιβλήθηκε με ισχυρό προτείχισμα και η είσοδος γινόταν πλέον μόνο από τη Νότια πύλη.Χ. αιώνα. όπως υδραγωγεία. Επί Αντιγόνου Δ’ του Επιφανούς(175π.Χ. από αυτή.  Ιουστινιάνεια: γύρω στο 550π. επισκευάζεται εκ’ολοκλήρου το εκτεταμένο αρχαίο τείχος λόγω των σλαβικών επιδρομών. γέφυρες.Χ. την Ρωμαική Αγορά και τη Βιβλιοθήκη του Αδριανού. Ο Σύλλας πήρε μερικούς από τους κίονές του στην Ρώμη..Χ. Η κατασκευή του σταματάει για 3 αιώνες. Τα θεμέλια έβαλε ο Πεισίστρατος τον 6ο αιώνα π. όταν ο βοεβόδας Χατζή Αλή Χασέκης περιέβαλε ολόκληρη την πόλη με τείχος.Χ. αλλά είναι σίγουρο ότι υπήρχε στα μέσα του 18ου αι.) δημιουργείται μαρμάρινος κορινθιακός ναός. πλευρά του Ιερού Βράχου).πλευρά Ακρόπολης) κ περιέκλειε ένα τμήμα της βόρειας πλαγιάς μέχρι το σπήλαιο με τη Μυκηναική Κρήνη. Ο Τραυλός θεωρεί ότι το τείχος αυτό οχύρωνε την πόλη ήδη κατά τον 5ο αι. Μετά την καταστροφή των Ερούλων το 267μ. το Αδριάνειο Γυμνάσιο και η Βιβλιοθήκη.μ. το παλιό τείχος εγκαταλείπεται και κατά το τελευταίο τέταρτο του 3ου αι.Χ. το οποίο όμως δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.  1686 (παραμονές επίθεσης Μοροζίνι): Οι Τούρκοι κατασκευάζουν το «Τείχος της Υπαπαντής» για να εξασφαλιστεί η καλύτερη άμυνα (στη Β. δρόμοι. 13ο) ΤΑ ΑΔΡΙΑΝΕΙΑ ΜΝΗΜΕΙΑ Τότε οικοδομήθηκε ο ναός του Ολυμπίου Διός. Δεν είναι ακριβώς γνωστή η ημερομηνία κατασκευής του. Άρχιζε από το τείχος του Σερπεντζέ (Δ. γιατί ο οικισμός είχε πια επεκταθεί πολύ. Το Ολυμπιείο : Νοτιοανατολικά και λίγα μέτρα πιο πέρα από την πύλη του Αδριανού υπάρχει αυτός ο μεγαλόπρεπος κορινθιακού ρυθμού ναός του οποίου λίγα ερείπια σώζονται σήμερα. Επί Αυγούστου συντάσσεται σχέδιο ανοικοδόμησής του. Η οχύρωση της Αθήνας αυτή την εποχή αποτέλεσε κύριο μέλημα των Τούρκων κ ολοκληρώθηκε το 1778. όταν πεθαίνει ο Αντίγονος.  Φραγκοκρατία: κτίστηκε το Ριζόκαστρο. χτίζεται ένα νέο.μ.

και αποτελούσε έτσι ένα χώρο γαλήνης και πνευματικής αυτοσυγκέντρωσης μέσα στην πολύβουη Αγορά. Πρόκειται για έναν πώρινο. ο ένας έπεσε από θύελλα το 1852.25μ.Ο Αδριανός το 124/125μ. Στα άλλα δωμάτια θα πρέπει να υπήρχαν Αναγνωστήρια. ανδριάντες. Στην αυλή υπήρχε κήπος με συντριβάνι ή μικρή τεχνητή λίμνη. εκτός από τον δυτικό. είχε 2 σειρές από 20 κίονες στις μικρές πλευρές και 3 σειρές από 8 κίονες στις 2 προσόψεις. το 267μ. σύνολο 128 κίονες. ύψους 6. Ο Τίτος Λίβιος είπε ότι ήταν ο μόνος που εξέφραζε το μεγαλείο του Θεού. Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού υπηρέτησε τις πνευματικές ανάγκες των αρχαίων Αθηνών για 130 ή 140 χρόνια μέχρι τη μεγάλη καταστροφή της από τους Ερούλους. αγάλματα των αποίκων της πόλης και περίβολος.Χ.50μ. πλευρά του κτηρίου υπάρχει μια σειρά δωματίων. Υπήρχε πλακόστρωτη αυλή.Χ. Ο ναός ήταν δίπτερος . δωρικό.10μ. και πλάτος 19μ.με μεγάλη εσωτερική αυλή. από τους οποίους σώζονται 16. 53 . διαστάσεων 58 χ 13μ. που στέγαζαν Στοά βάθους 7.Χ. όπου βρισκόταν και η είσοδος που ήταν ολόκληρη από μάρμαρο.. Πίσω από το Μοναστηράκι υπάρχει μεγάλος αρχαιολογικός που ονομάζεται Bιβλιοθήκη του Αδριανού. από τα οποία το πιο σημαντικό ήταν η μεσαία ευρύχωρη αίθουσα που είχε εσωτερική κιονοστοιχία και στέγαζε τη βιβλιοθήκη. Οι κίονες του πρόπυλου βάσταζαν θριγκό και αέτωμα. Στην Α. Το 131/132μ. ενώ στα πλάγια της εισόδου υπήρχαν ανά 7 αράβδωτοι κορινθιακοί κίονες που κοσμούσαν την πρόσοψη του οικοδομήματος. αμφιπρόστυλο ναό.  Ο Παυσανίας που είδε την βιβλιοθήκη μετά την αποπεράτωση της περιγράφει ότι στα δωμάτια της υπήρχε φανταχτερός διάκοσμος από ζωγραφικές παραστάσεις. Γύρω στην αυλή υπήρχε περιστύλιο από 100 περίπου κίονες. επισχρυσώσεις και κόγχες στους τοίχους για αγάλματα. δίπτερο. ο ίδιος το εγκαινιάζει και αφιερώνει το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Ολυμπίου Διός.δηλ. διαστάσεων 122 χ 82μ. και μήκους 6μ. διατάσσει την ολοκλήρωσή του.  Αποτελείται από ένα μεγάλο ορθογώνιο. Η βιβλιοθήκη του Αδριανού: Χρονολογείται το 132μ. Το πρόπυλο της εισόδου έχει 4 κορινθιακούς κίονες με ραβδώσεις και μια απλή είσοδο στον τοίχο..Χ. Μέσα βρισκόταν χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία και δίπλα τού αυτοκράτορα. Ο σηκός του ναού είχε μήκος 75μ. Έχει τις ίδιες διαστάσεις και το ίδιο σχέδιο με το μεταγενέστερο ελληνιστικό-ρωμαικό οικοδόμημα. Πάνω στις κολώνες στηρίζεται τριμερές επιστήλιο ύψους 2. Οι τοίχοι των Στοών ήταν από πωρόλιθο.

και 2 κιονοστοιχίες κατά μήκος του σηκού). είναι ένα Κλεισθένιο έργο όταν μπόρεσε να οργανωθεί η Βουλή των 500 και να εδραιωθεί η Αθηναική δημοκρατία. 14ο) XΩΡΟΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΤΟ ΠΑΛΑΙΟ ΒΟΥΛΕΥΤΗΡΙΟ  Σε επιγραφές συναντάμε την φράση « εν τω Μητρώω» από τον 4ο αι. διαπιστώθηκε ότι κάτω από το ελληνιστικό Μητρώο υπάρχουν τα θεμέλια ενός ευρύχωρου τετράγωνου κτίσματος. 54 .. που είχαν γίνει με τη χορηγία του Αδριανού (Παυσανίας). πρόστυλο στα Α.  Το Πάνθεον: Βρίσκεται στα Α.Χ. επομένως θα έστεκε σε μεγάλο ύψος. Ο βόρειος τοίχος του πρέπει να ενσωματώθηκε στο Υστερορωμαικό τείχος. που τον 11ο αι. της Βιβλιοθήκης του Αδριανού. Μεταρρυθμίσεις Κλεισθένη: 508/507 π. χτίστηκε στην αυλή ένα τετράκογχο υστερορρωμαικό οικοδόμημα που καταστράφηκε στις αρχές του 6ου αι. δηλ. γύρω στο 400μ.Δεν καταστράφηκε από τους Ερούλους. Έτσι. το Στάδιο έγινε μαρμάρινο.Αργότερα. ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ: Χρονολογείται γύρω στο 500π. αν και τότε δεν υπήρχε ακόμα το ελληνιστικό Μητρώο. της πρώτης μετά την έξωση των τυράννων από την Αθηναική δημοκρατία. Βόρεια του κτιρίου F και πάνω σχεδόν από το κτίριο D χτίστηκε ένα μεγάλο οικοδόμημα στη δυτική πλευρά της πλατείας.  Το Υδραγωγείο του Αδριανού:  Επί Αδριανού.π. διαδέχθηκε μια μικρή βυζαντινή εκκλησία.Χ. Ήταν στα Νότια ενός πολύ αρχαίου δρόμου. Πρόκειται για έναν ναό με διαστάσεις μεγαλύτερες από αυτές του Παρθενώνα (με μεγάλο σηκό. Περιείχε τα αρχεία των κτηρίων κ των δημοσίων έργων. Δεν σώζονται πολλά από την ανωδομή. έχουμε ασβεστολιθικά θεμέλια κατά το πολυγωνικό σύστημα με πολύ υλικό σε δεύτερη χρήση. Πάνω στα ερείπια του χτίστηκε 3κλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική.Χ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Βασίζεται σε ίχνη κάτω από το νότιο τμήμα του κατόπιν Μητρώου. Οι διαστάσεις του και ότι εκεί δίπλα χτίστηκε το νέο. επιτρέπουν την εικασία πως αποτέλεσε το πρώτο χτιστό και στεγασμένο Βουλευτήριο για την συνεδρίαση της Βουλής των 500. Ως προς το υλικό. Χρονολογείται στα τελευταία χρόνια του Αδριανού από την μέθοδο κατασκευής του..  Το γυμνάσιο του Αδριανού: Χτίστηκε ίσως στις Κυνοσάργες ή πίσω από την στοά του Αττάλου.Χ.

του παλαιού.Χ. με εισόδους στα πλάγια και πιθανώς και στην μέση. Δεν είναι σαφές ποια ανάγκη οδήγησε στην οικοδόμηση του νέου κτηρίου και τα λιγοστά λείψανα του δεν μας επιτρέπουν να προσδιορίσουμε τα πλεονεκτήματα που προσέφερε σε σχέση με το παλαιό. αλλά ίχνη εσωτερικής διαίρεσης του χώρου δεν έχουν βρεθεί.. Η κύρια αίθουσα διέθετε 5 κίονες για τη στήριξη της οροφής. το οποίο για ένα διάστημα λειτουργούσε παράλληλα με το Παλαιό Βουλευτήριο.  Η Βουλή απαρτίζετο από 500 ετησίως κληρωτούς πολίτες. κατά κανόνα όταν η Βουλή συγκαλείτο ως ποινικό δικαστήριο. χαμηλά κιγκλιδώματα που άφηναν στη μέση θύρα προς την αίθουσα. εκτός εορτών στο Βουλευτήριο. το οποίο παρέμενε ακόμα στη θέση του. αν και πρόσφατα προτάθηκε πρωιμότερη χρονολόγηση. • Κύρια αρμοδιότητα των βουλετών ήταν η επεξεργασία νομοθετικών κειμένων. προετοιμάζοντας τα νομοσχέδια που στη συνέχεια υποβάλλονταν προς ψήφιση στην Εκκλησία του Δήμου. ένα παλαιότερο Μητρώο. αλλά και σε άλλες περιπτώσεις. ακριβώς στα Δ. Οι περισσότεροι ερευνητές τοποθετούν την οικοδόμησή του γύρω στο 500π. Το ίδιο χώρισμα με δρυφάκτους υπήρχε και στο μεταγενέστερο Νέο Βουλευτήριο. τα οποία στη συνέχεια παρουσίαζαν στην Εκκλησία του Δήμου για επικύρωση. ΤΟ ΝΕΟ ΒΟΥΛΕΥΤΗΡΙΟ 415-406π.  Σε απόσταση 6m περίπου από το νότιο τοίχο. Στον προθάλαμο παρακολουθούσαν τις συνεδριάσεις οι πολίτες που δεν ήταν βουλευτές. στις οποίες ο Κλεισθένης κατένειμε τους Αθηναίους. ερευνητή.: χτίστηκε ένα Νέο Βουλευτήριο. 55 .Χ. υπάρχει θεμελίωση από τοίχο παράλληλο προς αυτόν που δημιουργούσε έναν επιμήκη προθάλαμο. κατά τη διάρκεια του οποίου συνεδρίαζαν κάθε μέρα. Στα έδρανα του Νέου Βουλευτηρίου συνεδρίαζαν οι βουλευτές. [ Οι αρμοδιότητές της ήταν κυρίως νομοπαρασκευαστικές]. Τα μέλη της νέας Βουλής εκλέγονταν με κλήρο & υπηρετούσαν για 1 έτος. • Η χρονολόγηση του κτιρίου είναι δύσκολη. αμφισβητείται η ύπαρξη του Παλαιού Βουλευτηρίου. Σ’αυτόν τον τοίχο στηρίζονταν « οι δρύφακτοι» .Χ. το 508π. όταν αυτό (ελλείψη διαθεσίμων χώρων) φαίνεται ότι χρησιμοποιόταν μόνο για την φύλαξη των κρατικών αρχείων. με πρόσοψη στην Αγορά. Βλέπει σ’αυτό ένα τριμερές οικοδόμημα. 50 από καθεμιά από τις 10φυλές.  Από τον Μiller.Είχε τετράγωνη κάτοψη και η προσοψή του έβλεπε στον Νότο.

Η διαμόρφωση αυτή χρονολογείται στα τέλη του 6ου αι. Πιθανότερο είναι οι βουλευτές να κάθονταν σε απλούς ξύλινους πάγκους. το βραχώδες αλλά ομαλό πρανές διαμορφώθηκε με εκτατεμένες λαξεύσεις. Η Βουλή συνεδρίαζε κάθε μέρα . ο χώρος ονομαζόταν «Πνύκα» γιατί βρέθηκε μαρμάρινος όρος με την επιγραφή «hορος Πνυκός».. ώστε οι εκκλησιάζοντες να βλέπουν προς την Αγορά. Η ΠΝΥΚΑ Ένας «όρος» του 5ου αι.π.Χ. αναλημματικούς τοίχους κ επιχωματώσεις. για να επικυρώσει τα ψηφίσματα που εισηγούνταν η Βουλή. και αποδίδεται στον Κλεισθένη. Από τα μέσα του 5ου αι. και ΒΑ. 1) Τη Βουλή των 500. οι συνεδριάσεις του αθηναικού δήμου έγιναν τακτικές.π. αποτελούνταν από το σύνολο των πολιτών και συνεδρίαζε κάθε 10 μέρες περίπου. εκτός εορτών και ήταν ένα από τα 2 νομοθετικά σώματα που συγκαλούνταν σε τακτά χρονικά διαστήματα. από Α⇒Δ και 22μ.τη συγκροτούσαν 50 βουλευτές(από καθεμιά από τις 10 Φυλές). προέκυψε για πρώτη φορά η ανάγκη τακτικών συνεδριάσεων του αθηναικού δήμου. από Β⇒Ν). 56 . 2) Το άλλο. μέτρα ΝΔ της Αγοράς.Χ. δηλ. Το φυσικό πρανές διαμορφώθηκε σε κοίλο και το Βήμα τοποθετήθηκε στα Β.Το καινούριο κτήριο είχε: ορθογώνια κάτοψη ( διαστάσεις 16μ. Σήμερα σώζονται μερικές μόνο λιθόπλινθοι από τις κατώτατες σειρές της θεμελίωσης.Χ.π. Mετά την κατάλυση της τυραννίας των Πεισιστρατιδών. Σημείο συνάντησης των πολιτών ήταν η Πνύκα.Χ (πολιτικές αλλαγές Κλεισθένη): Στα πρώτα χρόνια μετά την κατάλυση της τυραννίδας των Πεισιστρατιδών. Τα διάφορα λείψανα που υπάρχουν σήμερα πάνω στο λόφο και οι ανασκαφές που έγιναν το 1910 και το 1930-1931 μας επιτρέπουν να υποθέσουμε 3 βασικές οικοδομικές φάσεις: Ι) 504π. τον Άρειο Πάγο κ τα Προπύλαια. στις πλαγιές του λόφου που βρίσκεται 400 περ. η Εκκλησία του Δήμου. βλέποντας προς τον Νότο. γιατί το βήμα του ομιλητή έγινε στο χαμηλότερο σημείο της επιχωμάτωσης (όπως αργότερα οι σκηνές των θεάτρων). γράφει τις λέξεις «όρος Πυκνός». που χρονολογείται τότε. μια μικρή κολώνα που χρησίμευε ως ορόσημο του χώρου και βρέθηκε στη θέση αυτή.

χωρητικότητας 6. Ο ημικυκλικός χώρος για τους ακροατές με διάμετρο περ. μετά τα κλασικά χρόνια. έβλεπαν προς τη θάλασσα και έτσι δεν αποσπώνταν από την εικόνα και της Αγοράς και των σπιτιών τους (Αριστοφάνης). όπως φαίνεται δεν υπήρχαν και οι πολίτες δεν μπορούσαν να συνεδριάζουν με άνεση. όπου διακρίνονται οι διαμορφώσεις για την κατασκευή 2 Στοών (Δυτικής κ Ανατολικής) στη νότια πλευρά του λόφου.Δ. η χωρητικότητα αυξήθηκε στα 13. Οι θεατές τώρα κοίταζαν προς Νότο με στραμμένα τα νώτα τους στον Άρειο Πάγο και την Αγορά.120μ. Διατηρήθηκε η ίδια διάταξη. Επάνω στην ταράτσα και στην απέναντι πλευρά από τη σκάλα. αλλά ο χώρος διευρύνθηκε προς όλες τις πλευρές. Καθίσματα όμως. Στη τρίτη και τελευταία περίοδο της ιστορίας της η Πνύκα πήρε τη μορφή που έχει και σήμερα. με ορθογώνιους ογκόλιθους που λαξεύτηκαν από τον ίδιο τον βράχο της Πνύκας. με αποτέλεσμα σιγά-σιγά η Πνύκα.Χ. κατά το γ’τέταρτο του 4ου αι. και ΒΑ χτίζεται νέος ημικυκλικός αναλημματικός τοίχος. (330-326π. Για το λόγο αυτό. που συγκρατούσε τις μεγάλες επιχώσεις του κοίλου.000 ατόμων που ήταν προσιτός από 2 χτιστές σκάλες.Χ. • • • • Με την κατασκευή ενός μνημειώδους αναλημματικού τοίχου βορειότερα των προηγουμένων.:με την κατάλυση της τυραννίας των Τριάκοντα (Πλούταρχος) η διάταξη του χώρου πήρε πολύ διαφορετική μορφή: στα Β.000 άτομα. θεωρείται επαρκής για τα μέλη της Εκκλησίας του Δήμου.500 άτομα!! Για την άνοδο στον ισοπεδωμένο χώρο κατασκευάστηκε μια μεγάλη σκάλα πλάτους 12μέτρων στη μέση του αναλημματικού αυτού τοίχου. ανήκει στην φάση ΙΙΙ. Οι Στοές αυτές φαίνεται ότι σχεδιάστηκαν για να καταφεύγουν εκεί όσοι 57 . όλοι προτιμούσαν να συνεδριάζουν στο θέατρο του Διονύσου. Το Βήμα άλλαξε προσανατολισμό προς τα Ν.). που χρονολογικά εντάσσεται στο φιλόδοξο οικοδομικό πρόγραμμα του Λυκούργου. ώστε να δημιουργηθεί ένα είδος θεατρικού κοίλου. που σήμερα εντυπωσιάζει τον επισκέπτη. ίσως και για 10. μια προεξοχή του βράχου διαμορφώθηκε με επιμελημένη λάξευση σε βήμα. ως τόπος συνεδριάσεως του δήμου των Αθηναίων να εγκαταλειφθεί εντελώς. • Στο ίδιο οικοδομικό πρόγραμμα πρέπει να ανήκει η δημιουργία ενός δεύτερου ανδήρου. ΙΙΙ) Η μορφή του μνημείου.ΙΙ) 404-403π.

θεωρείται ως θέση όπου είχε τοποθετήσει το ηλιακό του ρολόι ο περίφημος αστρονόμος Μέτων τη χρονιά 433-432π. την εποχή του Αυγούστου. Ρωμαικά χρόνια: η Εκκλησία του Δήμου συνεδρίαζε στο Θέατρο του Διονύσου. • Στη βραχώδη επιφάνεια ακριβώς πάνω στον άξονα του βήματος. που επισκευάστηκε ή ανοικοδομήθηκε πολλές 58 . μπροστά στο Μητρώο. • Αυτές οι Στοές δεν αναφέρονται στις πηγές και ούτε έχουν βρεθεί αρχιτεκτονικά λείψανα.Χ. Είναι μακρόβιο οικοδόμημα. • Επάνω ακριβώς από το Βήμα σώζεται η θεμελίωση μιας κατασκευής πάνω στον βράχο που αποδίδεται στο μνημειακό βωμό του Αγοραίου Διός (προστάτη των ρητόρων). 1ος αι. λόγω του κυκλικού του σχήματος.) : το χαρακτηριστικότερο. πλευρά της Πνύκας) . είναι πολύ λιτό.π.Χ: φαίνεται πως εγκαταλείφθηκε και στην Πνύκα αναπτύχθηκε λατρεία του «Υψίστου Διός» ως θεραπευτή θεού. διοικητικό κτήριο της «Δυτικής Οδού». ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:  Αν και είναι το σημαντικότερο οικοδόμημα της Αθηναικής δημοκρατίας.Χ.Χ. σ’έναν χώρο όπου πιθανότατα προυπήρχε ιερό του θεού ήδη από την 2η περίοδο. Ο βωμός που χρονολογείται στον όψιμο 4ο αι. 15ο) XΩΡΟΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΘΟΛΟΣ Θόλος ή Σκιάς ( 470-465π. το «Διατείχισμα» που συνέδεσε τις κορυφές των λόφων του Μουσείου και των Νυμφών και θεμέλια του μπορεί κανείς σήμερα να δεί πίσω από τα λαξεύματα για τις Στοές.π. μεταφέρθηκε στην Αγορά. (στη ΝΔ.συγκεντρώνονταν στην Πνύκα σε περιόδους κακών καιρικών συνθηκών. παράλληλο με την πορεία της Αθηναικής δημοκρατίας. είναι σχεδόν βέβαιο πως οι Στοές αυτές ουδέποτε κατασκευάστηκαν!! Στην θέση των Στοών έχτισαν νέο οχυρωματικό τείχος. παρά μόνο οι λαξεύσεις του βράχου. όπως γινόταν στα αρχαία θέατρα.

Χ. Αυτό βρισκόταν στην Αγορά του Θησέα κ ήταν η έδρα του Άρχοντα. που ίσως ήταν στρογγυλός πάνω σε τετράγωνη βάση. μετά την πάροδο του οποίου αντικαθίσταντο από ισάριθμους πρυτάνεις άλλης φυλής.. του δημοσίου θησαυρού και τη σφραγίδα του κράτους. Πρόκειται για αναστήλωση στο επίπεδο του δαπέδου της Θόλου στον 2ο αι. Οι πρυτάνεις εσιτίζοντο με κρατικά έξοδα. ώστε μέχρι το τέλος του έτους εναλλάσονταν στη διοίκηση βουλευτές και των 10-Φυλών!! Η φυλή που διοικούσε ονομαζόταν και πρυτανεύουσα κ ο κληρωτός πρόεδρος «Επιστάτης των Πρυτάνεων». καθώς και την θέση του κοντά στο Βουλευτήριο. [Ξαναχτίστηκε εκ θεμελίων τον 4ο αι. πιθανόν ως αποτέλεσμα της γενικευμένης καταστροφής αυτής της εποχής. με μορφή ανθεμίου. στη Θόλο. Τότε.Χ. Σήμερα. (εποχή Αντωνίνων). οι πρυτάνεις κάθε μέρα. Η πλήρης αποκατάστασή της είναι προβληματική. Διατηρούνται ίχνη στο δυτικό μισό του κτήριου. της ανώτατης εκτελεστικής εξουσίας της αρχαίας Αθήνας. Παράλληλα. Στη μέση του δαπέδου της Θόλου σώζονται ίχνη βωμού. διατήρησε όμως την αρχική του μορφή. κοιμούνταν 17 πρυτάνεις που διενυκτέρευαν στο κτήριο για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών. όμως αμφισβητεί τη ύπαρξη του οπαίου και τοποθετεί στο κέντρο της πλήρους στέγασης κορυφαίο μνημειακό ακρωτήριο. μαζί με τον επιστάτη. επιχρισμένο με πηλό. Σ’αυτόν «θυσίαζαν». Ίσως να είχε οπαίο στο κέντρο. για να φεύγει ο καπνός από τις θυσίες. είναι όρατος ένας λίθινος τοιχοβάτης.] Η Θόλος.  Η Θόλος ήταν η έδρα των Πρυτάνεων.  Η Θόλος ήταν «παράρτημα» του Πρυτανείου. Πρέπει να προσέξουμε ότι δεν πρόκειται για το κεντρικό Πρυτανείο. όπως λέει ο Παυσανίας.μ.μ. αλλά πρέπει να υπήρχε κάτι αντίστοιχο και παλαιότερα. Το δάπεδο ήταν από πατημένο χώμα. Η σύγχρονη έρευνα. ο επιστάτης των πρυτάνεων κρατούσε τα κλειδιά των ναών.φορές. στη Θόλο . η στέγη στηριζόταν σε 6 πώρινους αράβδωτους ιωνικούς κίονες. τελικά εγκαταλείφθηκε γύρω στα 400μ. Ο τρόπος τοποθέτησης των κιόνων είναι μοναδικός. 59 . Οι πρυτάνεις ασκούσαν διοίκηση για ένα διάστημα 35 ή 36 ημερών. Τη νύχτα. Καταστράφηκε από τους Ερούλους το 267μ.Χ. Εσωτερικά.Χ. κωνική με κεράμωση από ρομβοειδείς κεράμους. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ:  Η στέγη είναι ιδιότυπη. όπου ήταν κατατεθειμένα τα δημόσια χρήματα και έγγραφα.  Ήταν έδρα του σώματος των 50-πρυτάνεων. Ο Βαλαβάνης θεωρεί ότι πρόκειται για βωμό των Ρωμαικών χρόνων. πάχους 70cm. ο τοίχος ενισχύθηκε από ένα εξωτερικό στρώμα ασβεστοκονιάματος.

γνωστότερο ως Πύργος των Ανέμων ή Αέρηδες. για την λατρευτική λειτουργία της Θόλου είναι και τα ασημένια αγάλματα. Το Αδριάνειο υδραγωγείο. όταν ο δράστης ήταν άγνωστος ή όταν τον θάνατο είχε προκαλέσει άψυχο αντικείμενο (ξύλο. Στο Πρυτανείο δικάζονταν και υποθέσεις φόνου. Στη ΒΑ και ΒΔ πλευρά υπήρχαν 2 πυλώνες με 2 κορινθιακούς κίονες και στη νότια. πέτρα. 16ο) ΕΡΓΑ ΡΩΜΑΙΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ ΕΡΓΑ ΡΩΜΑΙΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ Οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες ευνόησαν όχι μόνο το Ελευσίνιο ιερό. Υπήρχαν επίσης αγάλματα της Ειρήνης κ της Εστίας. Το Πρυτανείο ήταν η έδρα του Επώνυμου Άρχοντα. ημικυκλική δεξαμενή. στην 60 . καθώς και η διαμόρφωση πλακόστρωτης πλατείας οφείλονται στον αυτοκράτορα Μάρκο Αυρήλιο (121-180 της)· 1) Ωρολόγιο Ανδρόνικου Κυρρήστου: β’ τέταρτο 1ου αι. είναι έργα του αυτοκράτορα Αδριανού. Ήταν σημαντικό δημόσιο οικοδόμημα κ πρέπει να είχε ανοικοδομηθεί κατά τα χρόνια της αυτονομίας (υποθέτουν τον καιρό του Δημήτριου Φαληρέα). ή σιδερένιο όργανο) χωρίς να είναι γνωστό το πρόσωπο που το χρησιμοποίησε. ως συμβολική τελετουργική πράξη. που ξεκινούσε από της πηγές της Φυλής και κατέληγε στο ιερό. που μυήθηκε στα Μυστήρια το 125 . που ο Παυσανίας αναφέρει ότι υπήρχαν εκεί (Τραυλός). Σε αυτό φυλασσόταν η άσβεστη φωτιά της «κοινής εστίας». μπορούσε να είναι κάψιμο λίγου λιβανωτού. Η στέγη του πύργου ήταν μαρμάρινη πυραμιδοειδής. από την οποία έπαιρναν φωτιά οι άποικοι της αυγής των ιστορικών χρόνων κ άναβαν την φωτιά στα δικά τους Πρυτανεία των αποικιών. Απόδειξη. Το οικοδόμημα είναι μικρό οχτάγωνο με κάθε πλευρά μήκους 3. Πρόκειται για το καλύτερο διατηρημένο αρχαίο οικοδόμημα της Αθήνας. καθώς και ανδριάντες μεταξύ των οποίων του Αυτόλυκου του Παγκρατιαστή. Οι νόμοι του Σόλωνα τον 5ο αι. καθώς και η γέφυρα στη διασταύρωση της Ιεράς Οδού με την Εθνική Οδό.π.Και από το Πρυτανείο στη Βασίλειο Στοά όπως αναφέρει και ο Αριστοτέλης. ΠΡΥΤΑΝΕΙΟ Ο Παυσανίας αναφέρει πως ήταν κοντά στο Αγλαύρειο κ πως μέσα σε αυτό βρίσκονταν γραμμένοι οι νόμοι του Σόλωνα.Η θυσία. Το αντικείμενο θεωρείτο μολυσμένο και έπρεπε να πεταχτεί έξω από τα σύνορα της χώρας. Η θέση του παλαιού Πρυτανείου δεν είναι γνωστή. Τα Μεγάλα Προπύλαια.20μ. αλλά και την πόλη. ή συνηθέστερα μικρού μέρους από τα σφάγια που επρόκειτο να σερβιριστούν στην συνέστιαση. και έχει χτιστεί από μάρμαρο.Χ. μεταφέρθηκαν στο Πρυτανείο από την Ακρόπολη.

της Βιβλιοθήκης του Αδριανού. Λίψ. Σκίρων. Νότος. Χτίζεται από τον γαμπρό του Αυγούστου (Αγρίππα) στο κέντρο της πλατείας της Αγοράς και αποκτά ένα μνημειακό χαρακτήρα. κατά μήκος του δρόμου που συνδέει την Ρωμαική κ την Ελληνική Αγορά. βάσει επιγραφής αφιερωμένης στον Αύγουστο και στην Αθηνά Αρχηγέτιδα. στα Α. συστηματοποίησε το υδραγωγείο (λείψανα του οποίου σώζονται στην περιοχή του Λυκαβηττού). με ιδιαίτερο σύμβολο ο καθένας και τα ονοματά τους είναι χαραγμένα κάτω από το γείσο: Βορέας. Η περιοχή της παλαιάς αγοράς (εφόσον απελευθερώθηκε από τις εμπορικές δραστηριότητες) αφιερώθηκε στη λατρεία των Ρωμαίων αυτοκρατόρων. Η ταύτιση δεν είναι σίγουρη. Ζέφυρος. ολοκληρώνεται ο ναός του Ολυμπίου Διός.(140-145). Μάλλον βρισκόταν μπροστά από την πύλη της Αθηνάς Αρχηγέτιδας.Χ): μια σημαντική αλλαγή ήταν η μεταφορά της Ρωμαικής Αγοράς. 61 . Κάτω από τις μορφές υπάρχουν χαράγματα στο ηλιακό ρολόι. 2) Αγορανομίον: στα μέσα του 1ου αι. Επιπρόσθετα. αλλά είναι βέβαιο πως μέσα στο μνημείο υπήρχε και υδραυλικό ρολόι.μ. Δημιουργήθηκαν πολλά λουτρά.κορυφή της δε υπήρχε χάλκινος ανεμοδείκτης με μορφή Τρίτωνα που περιστρεφόταν ανάλογα με τον αέρα και έδειχνε με το ραβδί του έναν από τους οχτώ ανέμους. Εύρος. 7) Βιβλιοθήκη του Αδριανού: χρονολογείται στα 132μ. Οι άνεμοι είναι ανάγλυφοι φτερωτοί άνθρωποι. 3) Βεσπασιανές 4) Διογένειο Γυμνάσιο 5) Στοά του Ρωμαίου 6) Πάνθεο: τοποθετείται στα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Αδριανού. 17ο) ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΠΟΛΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΑΠΟ ΕΧΘΡΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ + ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙΣΗΜΑΙΝΟΝΤΑΙ 1)Καταστροφή της πόλης από τον Σύλλα (86π. Καικίας. 2)Επόμενος σταθμός= χρόνια αυτοκράτορα Αδριανού (σημαντικό οικοδομικό πρόγραμμα)!! Επί Αδριανού. Απηλιώτης.Χ.Χ.

Χ.). που ήταν ύπαρχος του Ιλλυρικού (402-410μ.Χ): σ’αυτό η πύλη Beule κ η διάνοιξη της Νότιας Πύλης. Το διοικητικό κέντρο μεταφέρεται στην Ρωμαική Αγορά κ στην Βιβλιοθήκη του Αδριανού. 4)Καταστροφή των Ερούλων (267μ.Χ. του Ηρωδείου γύρω στο 400μ. Δημιουργούνται Εκπαιδευτήρια.Χ. 62 .Χ. στον τύπο των εκπαιδευτηρίων.3)Χρόνια αυτοκράτορα Βαλεριανού= επόμενο τείχος. Δημιουργείται το Υστερορωμαικό τείχος (276-282μ. Το Βαλεριάνειο τείχος ακολούθησε την πορεία του Θεμιστόκλειου τείχους. στο κέντρο της Αγοράς. κάτω από τον πύργο της Νίκης.Χ: επισκευάζεται το Βήμα του Διονυσιακού Θεάτρου από τον Φαίδρο. Το Γυμνάσιο των Τριτώνων κ των Γιγάντων χτίζεται γύρω στα 400μ. Χτίζονται νέα Βαλανεία Επισκευάζεται η Αδριάνεια Βιβλιοθήκη από τον Ερκούλιο. • • • • • • • • • • • Η Θόλος επισκευάζεται Το Μητρώο μετατρέπεται σε 3-κλιτη βασιλική.Χ. Αρχές 5ου αι. στα Ν.μ. Γίνονται επισκευές στο Ασκληπίειο Χτίζεται Γυμνάσιο.): μετά τους Ερούλους χτίζονται οικίες εκτός του ΥΡ τείχους.μ. κάτω από τον Άρειο Πάγο. Το Γυμνάσιο της Ακαδημίας ανοικοδομείται εκ βάθρων στις αρχές του 5ου αι. νέα οικοδομήματα και επισκευάζονται τα παλαιά.

Το τείχος αυτό είχε την είσοδο του στη Δ. όπου βρίσκονταν οι κατοικίες του βασιλιά και των ευγενών.πλευράς. του οποίου η πορεία είναι σίγουρη μόνο στη ΒΔ πλευρά όπου βρέθηκαν τα ίχνη του. Φαίνεται λοιπόν ότι τειχίζεται μόνο η Ακρόπολη.ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Η πρώτη βέβαιη οχύρωση που αποκτά η Αθήνα είναι το τείχος της Ακρόπολης που χτίζεται κατά τη μυκηναική περίοδο. Ήταν αρκετά μεγάλο και δεν περιελάμβανε μόνο το κατοικημένο τμήμα της πόλης.πλευρά κοντά στα σημερινά Προπύλαια και. καταστράφηκαν από τον Λύσανδρο μετά την ήττα των Αθηναίων στον Πελοποννησιακό πόλεμο (404π.πλευρά των Προπυλαίων. γύρω στα 1240-1220π. Είναι το λεγόμενο «Κυκλώπειο τείχος» που ακολουθεί γενικά το φρύδι του βράχου και είναι πολύ ωραία και ισχυρή κατασκευή. αλλά άφηνε και πολλούς ελεύθερους χώρους. Από ένα χωρίο όμως του Θουκυδίδη μαθαίνουμε ότι το Θεμιστόκλειο τείχος χτίστηκε πάρα πολύ βιαστικά και κάτω από την πίεση των περιστάσεων. • Εκτός από το τείχος αυτό. Κατά την υπομυκηναική ή τη γεωμετρική περίοδο και με σκοπό την ενίσχυση της άμυνας στην είσοδο. • Η κάτω πόλη δεν φαίνεται να είχε αποκτήσει οχυρωματικό τείχος πριν από την οχύρωση του Θεμιστοκλή. Ανάμεσα στα αναλήμματα αυτά είναι πιθανό να υπήρχαν πύλες που έκλειναν σε περίπτωση κινδύνου και οι πολλές αυτές πύλες ίσως να συνέτέλεσαν στον χαρακτηρισμό του Πελαργικού ως « Εννεάπυλον» ήδη από τα αρχαικά χρόνια. που σε ορισμένα σημεία φτάνει σε πάχος τα 5-6 μέτρα. χτίζονται στη δυτική πλαγιά συνεχή αναλήμματα που είχαν διπλό προορισμό: από τη μια να στηρίζουν το κατάστρωμα του ελικοειδούς ανηφορικού δρόμου. που ήταν πολύ ευπρόσβλητη. ενώ οι κάτοικοι της κάτω πόλης θα μπορούσαν να καταφύγουν μέσα στα οχυρά σε περίπτωση κινδύνου.Χ. από τα τμήματά του που σώθηκαν το σημαντικότερο εφάπτεται στη Ν. και από την άλλη να δίνουν στους υπερασπιστές τη δυνατότητα άμυνας της Δ. το 479-478π.Χ. και πιο συγκεκριμένα. Τα τείχη αυτά. την ίδια εποχή ή λίγο αργότερα χτίστηκε στους πρόποδες του λόφου το λεγόμενο Πελασγικό ή Πελαργικό τείχος.) 63 .Χ. αφού προστάτεψαν την Αθήνα για 75 χρόνια.

από όπου το τείχος προχωρούσε στα Πετράλωνα και ανέβαινε τη λοφοσειρά των Νυμφών. 1 ) Η σπουδαιότερη ήταν το Δίπυλο. 3 ) Στη διασταύρωση Ερυσίχθονος και Ηρακλειδών .Σε λίγο καιρό όμως. πλευρά του Θεμιστόκλειου υπήρχαν 2 πύλες που οδηγούσαν στο Φαλήρο. ο Κόνων χτίζει νέα τείχη. 4 ) Στους δυτικούς πρόποδες του λόφου των Νυμφών και με βάση αυλακώσεις από τροχούς αμαξιών που βρέθηκαν στον βράχο. προς Ν. Μετά περνώντας κάτω από το σημερινό Υπουργείο Πολιτισμού. όπου στρίβοντας στα Δυτικά έφθανε στην πλατεία Κουμουνδούρου και κατέληγε πάλι στο Δίπυλο. 5 ) Στη Ν. ταυτίστηκαν οι αναφερόμενες από τον Ησύχιο «Δήμιαι πύλαι». Έπειτα στρεφόταν προς τη λεωφόρο Συγγρού και έφθανε στο Ολυμπίειο. Τα τείχη αυτά είχαν συνήθως λίθινα θεμέλια και κρηπίδα. τα οποία ακολούθησαν ακριβώς τη γραμμή του προηγούμενου τείχους του Θεμιστοκλή. εντοπίστηκαν οι «Πειραικαί πύλαι» που οδηγούσαν προς τη θάλασσα. Το τείχος διακοπτόταν κατά διαστήματα από πύλες και πυλίδες. 6 ) Στα ΝΑ της πόλης προς το Κυνόσαργες. 2 ) Σε απόσταση 60μ. Οι πύλες που μέχρι σήμερα έχουν επισημανθεί και ταυτιστεί με κάποια βεβαιότητα είναι 13. 8 ) Κοντά στον βόρειο περίβολο του Ολυμπιείου ήταν οι «Ιππάδες πύλαι» και 64 . βρισκόταν η «Ιερά Πύλη» από όπου περνούσε η πομπή των Ελευσινίων την μέρα της γιορτής. μια γνωστή ως « Άλλαδε πύλαι» και άλλη μία που έχει βρεθεί στη σημερινή οδό Ερεχθείου.  Η επισημότερη από αυτές ήταν το Δίπυλο κοντά στον Κεραμεικό. που διευκόλυναν την επικοινωνία της πόλης με τον έξω κόσμο. ερχόταν στην πλατεία Δημαρχείου. το οποίο και περιέκλειε. το 394π. που ονομαζόταν και «Θριάσιαι Πύλαι». Από εκεί κατευθυνόταν προς τις οδούς Ερμού και Καραγιώργη Σερβίας και έφθανε στην πλατεία Κλαυθμώνος. της Πνύκας και των Μουσών (Φιλοπάππου).Χ. οδηγούσαν οι «Ιτώνιαι πύλαι» που βρέθηκαν κοντά στου Μακρυγιάννη και 7 ) οι « Διόμειαι πύλαι». του Ολυμπείου. και ανωδομή από ωμές πλίνθους. οι οποίες χαλούσαν εύκολα και γι’αυτό ανανεώνονταν συχνά με επισκευές. στα Ν.

στα 3 μέτρα και προοριζόταν για έσχατη άμυνα. Μετά την φυγη των Ερούλων. στη σημερινή οδό Λεωκορίου.Χ. Την ίδια εποχή χτίστηκε και το «Διατείχισμα» στο οποίο ανοίχθηκαν 2 πύλες για την επικοινωνία με τον Πειραιά δια μέσου των μακρών τειχών. βρέθηκε άλλη μια πύλη. οπότε κατέλαβε την Αθήνα μετά από φοβερή πολιορκία ο Ρωμαίος στρατηγός Σύλλας και γκρέμισε τα τείχη της. 65 . Το Βαλεριάνειο τείχος φαίνεται ότι ακολούθησε τη διαδρομή των κλασικών τειχών της Αθήνας αλλά επεκτάθηκε προς τα Α. μετά στρεφόταν προς τα Α. Φαίνεται ότι η ονομασία της πύλης.) τα τείχη είχαν αχρηστευθεί και φαίνεται πως από όλες τις πύλες μόνο το Δίπυλο εξακολουθούσε να βρίσκεται σε λειτουργία.Χ. μέσα 3ου αι.Οι 2 αυτές πύλες εξυπηρετούσαν τη Βόρεια Αττική!! 1 1 ) Τέλος. Το τείχος αυτό αν και ισχυρό δεν κατόρθωσε να σταματήσει την ορμή των Ερούλων που κατέλαβαν την πόλη και την κατέστρεψαν ολοσχερώς. 1) Δίπυλο και 2) « Μελίτιδες πύλες» (Δ.μ. για να συμπεριλάβει και τη νέα πόλη του Αδριανού. οι Αθηναίοι με δική τους πρωτοβουλία έχτισαν ένα μικρό τείχος που κατέβαινε από τη ΒΔ γωνία της Ακρόπολης ως τη Στοά του Αττάλου. Εκτός από επισκευές και συμπληρώσεις. που σώθηκε σε αρκετά καλή κατάσταση. Το πάχος του ΥΡ τείχους ήταν περ. μετά την άλωση του Βαλεριάνειου τείχους.9 ) κοντά στη πλατεία Συντάγματος οι «Διοχάρους πύλαι» που οδηγούσαν στο ανατολικό τμήμα της Αττικής. 1 2 ) Η πύλη αυτή εξυπηρετούσε το ΒΔ τμήμα του λεκανοπεδίου και οδηγούσε στον Ίππιο Κολωνό. για να ταπεινώσει τους Αθηναίους. ένα 2ο τείχος (προτείχισμα) και μπροστά του ανοίχτηκε μια τάφρος πλάτους 11 και βάθους 4 μέτρων.Χ: για να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος των Γότθων και των Ερούλων αναγκάστηκε ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Βαλεριανός να οχυρώσει την Αθήνα. στα Μεσόγεια και στον Μαραθώνα. Μπορεί κανείς να δεί τη νέα αυτή διαμόρφωση των τειχών στο τμήμα κοντά στο Δίπυλο. δημιουργήθηκε έξω από τα ευπρόσβλητα τμήματα του περιβόλου και σε απόσταση 9-10 μέτρων από αυτόν. 1 0 ) Στη Β. ως τη βιβλιοθήκη του Αδριανού και από εκεί κατευθυνόταν ως τη ΒΑ γωνία της Ακρόπολης. που σημαίνει «πύλες των τάφων» προήλθε επειδή από εκεί έβγαζαν συνήθως τους νεκρούς για να τους θάψουν στα νεκροταφεία έξω από το τείχος της πόλης. στο ΒΔ τμήμα του τείχους και σε μικρή απόσταση από το Δίπυλο. της Πνύκας) Τα τείχη αυτά διατηρήθηκαν ως το 86π. Η πόλη έμεινε ατείχιστη για 300 περίπου χρόνια και όταν ο Παυσανίας επισκέφθηκε την Αθήνα (μέσα 2ου αι. που ταυτίζεται με τις «Ηρίες πύλες». πλευρά του τείχους ανήκαν οι «Αχαρνικαί πύλαι» που βρέθηκαν στη γωνία των οδών Σοφοκλέους και Αιόλου και άλλη μια που βρέθηκε σε οικόπεδο της οδού Δραγατσανίου.μ.

66 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful