Str.

1

POJAM DRŽAVE I PRAVA 1. DRŽAVA U širem zna enju država je posebnim sistemom pravila (pravom) ure ena društvena organizacija sa monopolom fizi ke prinude koja odre eno stanovništvo na odre enom teritoriju drži pod suverenom vlaš u (vlast mo upravljanja, odnos izme u lica gdje postoji nadre enost i podre enost), sa ciljem da u datom društvu održi postoje i na in proizvodnje i politi ke odnosa koji su u interesu vladaju e klase. Elementi države su: - teritorij – država se proteže trodimenzialno (na kopno i na more, 1000 km vazdušno i u dubinu zemlje do efektivne iskoristivosti - stanovništvo – državljani. Državljanstvo je li na veza izme u svakog pojedinca i države. Može se ste i na više na ina (po krvi oca i majke, po krvi ocapo ro enju bez obzira na roditelje. - postojanje suverene vlasti – tj. pravno-neograni ene mogu nosti zapovjedanja na bazi monopola za fizi ku prinudu. U užem smislu pod pojmom države se podrazumjeva državna organizacija ili državni aparat. Državna organizacija je hijerarhijski ustrojen i pravom organizovan sistem organa koji raspolaže monopolom za fizi ku prinudu i mo i stvaranja pravila ponašanja. Država je jedna od drušvenih organizacija, koja ne postoji iznad društva, nego predstavlja njegov sastavni dio. Ona je društvena sila, ali ne sila iznad društva. Državni organ je dio državne organizacije. Pod njim podrazumjevamo jedno fizi ko lice ili skup fizi kih lica koji stoje u posebnoj vezi sa državnim aparatom (državna službena lica) i koji, povjerenimim sredstvima na odre enoj teritoriji vrše odre eni krug poslova. Teritorija i krug poslova nazivaju se stvarnom i mjesnom nadležnoš u. 2. POJAM PRAVA Sociološki posmatrano, pravo predstavlja jedan od sistema pravila ponašanja ljudi u društvu u kome postoji država. Pravila po kojima se ljudi ponašaju u društvu, nazivaju se društvena pravila, a to su moral i obi aji. Izme u prava i drugih sistema društvenih normi ne postoji razlika u strukturi norme. Sve drušvene norme kao osnovne sastojke imaju: - dispociju – koja odre uje na in ponašanja u društvu (primarno pravilo ponašanja) - sankciju – mjera koja se izri e u slu aju kršenja dispozicije (sekundarno pravilo ponašanja) Ono po emu se pravna pravila razlikuju od drugih je zahtjev za izvršenje sankcije od strane državnih organa. Pravne norme stvaraju državni organi (zakonodavni organi - skupštine, organi izvršne vlasti – vlada, inspekcije itd., dok sudksi organi ne donose norme nego ih primjenjuju), i pravne norme donose i nedržavni organi (organizacije, pojedinci npr. kod zaklju ivanja ugovora) Pravo i pravne norme se nemogu poistovjetiti. Pravo ini itav skup pravnih normi koje donose razli iti subjekti. Pravo je sistematizovan skup pravnih normi koje su hijerarsijski ustrojene (niže norme moraju biti usaglašene sa višim, a više norme sadrže Ustav i Zakon). Ovako poimanje prava nazivamo "pravo u objektivnom smislu" ili "objektivno pravo" (sve pravne norme koje je stvorila država ili neki drugi ovlašteni subjekat). Cilj objektivnog prava je usmjeravanje subjekata u željenom pravcu. Pored ovog postoji i "pravo u subjektivnom smislu" ("subjektivno pravo"). To je ovlaštenje koje ima neki subjekat, ali je zasnovano na objektivnom pravu. Nosilac subjektivnog prava (titular) ima pravo od drugog lica tražiti ispunjenje odre enih pravnih normi. Primjer: Kupoprodaja izme u lica A i B (lice A ima ovlaštenje – subjektivno pravo da traži da mu lice B isporu i robu, a lice B da mu lice A plati robu). Iz ovog primjera može se vidjeti da na suprot prava stoji i obaveza. Elementi subjektivnog prava su: - ovlaštenje na vršenje odre enih radnji, - zahtjev za ponašanje odre enog lica u sopstvenom interesu, - intervencija suda, zahtjev ili tužba u materijalnom smislu upu ena državnim organima u slu aju kada ovlaštenja nisu dobrovoljno poštovana, kada pravne obaveze nisu uredno izvršene. Pojam "pravo" ima još jedno zna enje, on obuhvata pravni odnos – vezu izme u subjekata ure ena dispozicijom ili sankcijom. Elementi pravnog odnosa su: subjektivno pravo i obaveza. Ukoliko titular (nosilac) prava ne djeluje u svom interesu nego u tu em interesu, tada se umjesto subjektivnog prava kao elemenat pravnog odnosa pojavljuje nadležnost. Pod obavezom se podrazumjeva dužnost odre enog ponašanja, koja u krajnjoj liniji može biti ostvarena monopolom za fizi ku prinudu ili dužnost nekog ponašanja ije propuštanje za sobom povla i sankcu od strane državnih organa.

S.Keško 2003/2004

Str. 2

injenica da postoji izvjestan broj kršenja pravnih normi, ne uti e na postojanje pravnog poretka sve dok je on u stanju da vrši svoju osnovnu funkciju: o uvanje postoje eg na ina proizvodnje i postoje ih politi kih odnosa. Pravni poredak je šira kategorija od prava i može se definisati kao "postavljanje, stvaranje pravnih normi i njihovo ostvarivanje" (dr. Radomir Luki "Uvod u pravo"). Postoje dva Elementa pravnog poretka me usobno povezana na elom zakonitosti: - normativni (obuhvata stvaranje normi i njihovo objavljivanje) - i fakti ki (stvarna primjena pravnih normi). Kad se ostvaruje i jedan i drugi elemenat možemo re i da postoji pravni poredak, odnosno da postoji vladavina prava. U nekim zemljama (anglosaksonskim) i odre eni obi aji spadaju u pravne norme i to u fakti ku stranu, a ne moraju biti u normativnoj strani. 3. PRAVNA NORMA Pravna norma je pravilo ponašanja svih subjekata koji se na u u odre enoj situaciji sa sankcijom države. Pravna norma se sastoji iz dva elementa: - pravni (iuridi ki), a on ima dispoziciju i sankciju (normativni dio), - fakti ki (materijalni), pretpostavka (hipoteza) dispozicije i pretpostavka sankcije Primjer. Hipoteza dispozicije: Muškarac koji je navršio 18 godina života i zdravstveno sposoban, Dispozicija (dio norme koji sadrži pravilo ponašanja): obavezan je služiti vojni rok Hipoteza sankcije: u protivnom, Sankcija: kazni e se zatvorom do jedne godine. Hipoteza dispozicije i sankcije Iza sankcije stoji država sa monopolom za fizi ku primjenu. Hipoteza dispozicije odre uje fakti ku situaciju koja treba da se desi pa da nastane obaveza da se ponašamo po dispoziciji, odnosno po pravnoj normi. I sankcija ima svoju hipotezu. To je opis radnje (dat je uslov), koja predstavlja prekršaj dispozicije. Prekršaj se može sastojati u injenju ili ne injenju odre ene radnje (u pozitivnoj ili negativnoj radnji). Dispozicija Dispozicija je onaj dio pravne norme u kome je sadržano primarno pravilo ponašanja. To je normativni dio pravne norme kojom se nar euje šta treba initi u datoj situaciji. Sama dispozicija nije pravna norma, nego pstaje tek kad joj se doda sankcija. Dispozicija (željeno pravilo ponašanja) može biti razli ito izraženo: - nare uju a dispozicijia (gra ani su dužni pla ati porez na imovinu), - zabranjuju a dispozicija (zabranjeno je voziti auto bez voza ke dozvole), - ovlaš uju a dispozicija (gra ani mogu slobodno raspolagati svojom imovinom) Neki autori djele dispozicije po kriterijima po kojima se dijele i pravne norme, pa tako dispozicije mogu biti odre ene i relativno neodre ene. Odre enim se opisije kakvo ponašanje treba da bude dok relativno neodre enim ostavlja se manje-više slobode subjektu. Dispozicije se dalje dijele kao i pravne norme na: kogentne, dispozitivne, alternativne, diskrecione i sa upotrebom standarda. Sankcija Sankcija je sekundarno pravilo ponašanja. Ona predstavlja pravilo ponašanja prekršioca pravne norme. Ona je ujedno i pravilo ponašanja za državni organ (što zna i da se ne može izre i neka druga sankcija koja nije propisanu za tu vrstu ponašanja - iz dispozicije). Sankciju izi u odre eni državni organi. Sankcija može biti pozitivna ili negativna, zavisno od toga kako društvo ocjenjuje ponašanje subjekta u odnosu na pravilo ponašanja. Pravilo o sankciji – kazni (misli se na negativnu) uvjek je tako formulisano tako da se u krajnjoj liniji može izvršiti primjenom monopola za upotrebu fizi ke sile tj. putem prinude. Ukoliko sankcija nije ostvarena, pravna norma je neefikasna, a pravni poredak ne vrši svoju funkciju. Da bi se to izbjeglo i protiv državnog organa je predvi ena sankcija ako ne primjeni prvu sankciju. Prilikom izricanja sankcije ostavlja se mogu nost pravnog lijeka. Tako se ide obi no do tre esetepenosti i na takva se na in postiže što pravednija sankcija. Sankcije se dijele na više na ina. - Prema deliktima za koje se primjenjuju

S.Keško 2003/2004

Str. 3

a) krivi no-pravne sankcije (po inilac se kažnjava zatvorom, nov anom kaznom, smr u zabranom obavljanja neke funkcije itd). Krivi nim djelom može se smatrati samo ona ljudska radnja koja je zakonom predvi ena kao krivi no djelo (princip zakonitosti – legaliteta). Ove sankcije poga aju li nost. b) gra ansko-pravne sankcije (imovinske) pojavljuju se u sferi imovinsko-pravnih odnosa i poga aju imovinu subjekta u vidu nadoknade nastale štete. Sankcija se ne izvršava na li nosti nego na njegovoj imovini. c) sankcije administrativne prirode – za radnje manje opasne po interese države. To je administrativna kazna a sastoji se u oduzimanju imovine, slobode ili asti ali u blažem obliku. d) sankcije koje imaju radno-pravni karakter. Sakncije se mogu dijeliti kao i dispozicije na: odre ene i relativno neodre ene. Po tom mjerilu one se dijele na: kogentne, dispozitivne, alternativne, diskrecione i sankcije sa upotrebom pravnih standarda. 4. PODJELA PRAVNIH NORMI a) Podjela pravnih normi prema obimu i predmetu regulisanja Prema tome da li se pravna norma odnosi na neogrni en broj slu ajeva iste vrste ili je njome regulisan konkretan odnos norme se dijele na: - opšte (generalne) i pojedina ne (individualne). Opšta pravna norma odnosi se na neodre en broj slu ajeva i donosi se unaprijed za budu e situacije, dok pojedina ne norme odnose se na jedan odre eni slu aj i za ta no odre eni broj lica, dosnosi se kada se situacija ve desila. Opšte se nalaze u opštim aktima, a pojedina ne u pojedina nim aktima (upravni akt). Primjer: Opšta norma: Lica koja imaju imovinu dužna su pla ati porez Individualna: K.S. dužan je platiti 1.000 KM poreza na ukupan prihod. b) Norme se dijele i prema oblasti društvenog života koji regulišu: - krivi no-pravne - gra ansko-imovinske - administrativne - radno-pravne - me unarodno-pravne norme c) Podjela pravnih normi prema stepenu odre enosti dispozicije - kogentne (prinudne) – sadrži jedno pravilo ponašanja. U dispozicije je odre eno ta no kakvo se ponašanje traži. Pr. Dužnik je dužan vratiti dug. Ove norme spadaju u apsolutno odre ene (kategori ke) norme. - alternativne – sadrže dva ili više pravila ponašanja i ostavlja se subjektu na volju da izabere jedno od tih ponašanja. Primjenjuju se u sferi obligacionih odnosa. Pr. porez se može platiti u novcu ili polaganjem hartija od vrijdnosti - dispozitivna – sadrži pravilo ponašanja s tim što je subjektima dato ovlaštenje da oni sami odrede drugo pravilo ponašanja (ali u okviru pravnog poretka). Ukoliko ono nije odre eno primjenjuje se dispozitivna norma. Zbog toga ove norme se nazivaju i zamjenjljivim normama. Primjenjuje se sferi tržišnih odnosa. Pr. Prodavac je dužan isporu iti robu srednjeg kvaliteta, ako nije druga ije ugovoreno. U pogledu formulacije ove norme naj eš e sadrže re enicu "ako nije druga ije dogovoreno". - Diskreciono-pravne norme – daju slobodu odre enom državnom organu da odredi pravilo ponašanja prema okolnostima koje utvrdi. Ovlaštenja iz diskrecionih normi na osnovu i u okviru propisa. MUP može da tražiocu pasoša ne izda pasoš, ako utvrdi da bi izdavanje takvog pasoša proizvelo štetne posljedice po državu. - Pravne norme sa pravnim standardima – odnose se na one situacije u kojima pravilo ponašanja, zbog obilja razli itih konkretnih okolnosti nije mogu e postaviti kategori ki. Standardno pravilo ponašanja se smatra tipi no ponašanje u toj sredini. Zato se ove norme nazivaju i elasti nim. 5. SISTEM PRAVA Sistem prava je jedinstvena i neprotivrje iva cjelina nastala hijerarhijskim povezivanjem svih važe ih pravnih normi i njihovim udruživanjem u manje ili ve e, niže ili više srodne grupe.

S.Keško 2003/2004

Krivi no pravo – sistem normi kojima se kao delikt definišu najteže povrede društvenih interesa i predvi aju sankcije za njih. složenijih. Upravno pravo – ovom granom se uspostavlja ustrojstvo državnih upravnih organa. Me unarodno poslovno (trgovinsko) pravo – regulišu se odnosi pojedinaca i organizacija koje ne djeluju na bazi državne suverenosti. Pravne oblasti Prema vrsti odnosa koje regulišu . grane prava se mogu svrstati u velike srodne grupe. prvenstveno u oblasti izvora prava postoje i svjetski sitemi se mogu svrstati u tri velike grupe: . 4 Pošto se pravo se sastoji od ogromnog broja pravnih norm.evropsko – kontinentalne .anglo – saksonske . Privredni prestupi su povrede pravila o materijalnom i finansijskom poslovanju privrednih subjekata koje po svom štetnom intezitetu nisu takve da bi bile uvrštene u krivi na djela. kako izme u ustanova tako ni izme u grana prava nije mogu e postaviti vrste i neopozive granice.javno i privatno pravo . Gra ansko i poslovno (trgovinsko) pravo – regulišu imovinske odnose subjekata (one koji nastaju u robno-nov anoj razmjeni ili povodom nje). ustanova koje istim osnovnim metodom regulišu širu oblast srodnih drušvenih odnosa. po metodu kojim to ine i zavisno od domena u kome djeluje.Str. jer su njegovi subjekti lica koja posjeduju monopol za fizi ko nasilje u datom društvu. Pravna ustanova ili institut je zajedni ki naziv za skup pravnih normi koje zajedni kim metodom regulišu razli ite strane istog pravnog odnosa. njena obaveznost ili dispozitivnost.grana prava . Prema primjenjljivoj pravnoj tehnici tj. na inu regulisanja drušvenih odnosa. Za ovo pravo karakteristi an je metod nare ivanja. Najvažnije grane pravu su: Ustavno pravo – osnovna grana svakog pravnog sistema.pravna norma . (ilustraciju za ovu tvrdnju pruža institut ugovora). Iz definicije se vidi da je to elasti na kategorija.pravna ustanova ili institut . bez obzira da li je opšta ili pojedina na. one koji nastaju povodom objekata koji u sebi nose neku ekonomsku vrijednost izrazivu u novcu.materijalno i procesno pravo . Zbog preplitanja društvenih odnosa i miješanja u metodi regulisanja. subordinacije. Njime se postavljaju temelji ekonomskog.sistemi vjerskih i tradicionalnih prava Elementi sistema prava . Delikti krivi nog prava se mogu podijeliti na: krivi na djela i prestupe u širem smislu (prestupi i prekršaji). Za metod krivi nog prava karakteristi no je na elo legaliteta. a u sebi nose elemente inostranosti. Ona to svojstvo ima bez obzira koju vrstu pravnih odnosa reguliše. Krivi na djela su najteži prekršaji normi drugih grana prava.Keško 2003/2004 . Ostala materija reguliše se na elima te razrada i sankcionisanje prepušteni su drugim granama.doma e i me unarodno pravo S. kojom metodom i u kom obimu.pravna oblast (ne mora biti elemenat pravnog sistema što zavisi od konkretnog pravnog poretka) Pravna norma kao elemenat sistema prava Ona je osnovna elija prava. Grana prava je skup viših. Detaljno razra uje samo najvažnija pitanja organizovanja društveno ekonomskog života najviših državnih organa i pravnog poretka. Postoji šest pravnih oblasti i u nauci one se se svrstavaju u tri velike grupe: . odnosi upravnih organa prema tre im licima i propisuju pravila o na inu njihovog postupanja. ne uti e na njeno svojstvo elementa prava. odre uju njihovi me usobni odnosi. da bi se ono što efikasnije i potpunije primjenilo u praksi nužno je izvršiti sre ivanje svih važe ih pravnih normi u jedinstvenu cjelinu (sistem prava). politi kog i socijalnog ure enja jednog društva. Sadržaj pravne norme. koje se nazivaju pravne oblasti.

potrebno je materijalizovati ih. predvi ene u hipotezi dispozicije te norme. sudske odluka sa svojstvom precedenta.materijalizacija akta – tjelesna radnja kojom se akt spolja izražava. a kao dodatni – ako je subjekat donošenja više akata isti – postupak po kome je akt stvoren. krivi ni zakon.one koje sadrže pravnu normu ili njene normativne elemente (u ovu grupu spadaju svi pravni akti kojima je stvorena bilo opšta. iste vrste.one koji ne sadrže pravne norme (kod kojih je odluka volje uperena na ispunjavanje uslova iz hipoteze neke ve postoje e pravne norme) – prijava za upis na fakultet. Ta materijalizacija po odre enom postupku naziva se pravni akt. Prema glavnom elementu sadržini pravni akti se mogu podijeliti na: . S. Izražavanje akta (odluka volje) može biti: usmeno. Nadležnost subjekta za donošenje jednog akta se po pravilu konstatuje u pravnoj normi koja zauzima viši rang u hijerarhiji normativnog poretka. Ako su ta dva elementa precizno odre ena opšti pravni akt je mogu e neposredno primjeniti na konkretan društveni odnos. Prema obliku donošenja pravni akti (i opšti i pojedina ni) se mogu podijeliti u nekoliko grupa. a može se odnositi na: . Za važnije akte predvi ena je složenija procedura. Da bi ovi akti mogli da djeluju na savjest. Osobine i odnosi opštih i pojedina nih pravnih akata Opšti pravni akt unaprijed i na uopšten na in reguliše niz i više ili manje odre enih ponovljenih odnosa istih osobina. tužba sudu.postupak za njegovo donošenje – svrha postupka je precizno odre ivanje sadržaja i njegova pravilna materijalizacija. Donošeenje Ustava ne mora da izvire iz neke prethodne norme. Prema obliku donošenja opšti pravni akti se mogu podijeliti na slijede e podgrupe: ustav. naredbe. Osnovna sadržina svakog pravnog akta je: jedna individualna ili kolektivna odluka volje. ugovori koje sadrže klauzulu o ugovorenoj kazni. zatim iz prethodnog akta iste snage. odluku ovlaštenih društvenih organizacija i pravni posao. Pojedina ni pravni akti prema obliku donošenja se dijele na: odluku kao akt zakonodavnih organa. zakon. kao i materijalno srodstvo pomo u kojeg se obezbje uje eventualno njegovo trajanje. bilo pojedina na pravna norma).Str. Kriteriji podjele pravnih akata U teoriji prava kao kriterij za podjelu pravnih akata se uglavnom uzima sadržina i oblik akta. odluke). . ukaz i rješenje kao akte upravnih organa. Pr. Oblik pravnog akta Oblik pravnog akta predstavlja dijalekti ko jedinstvo procesa stvaranja akta i samog akta kao posebne društvene i pravne tvorevine. podzakonski akti (uredbe. presuda) . nego i od strane fizi kih i pravnih lica (subjekata gra anskog i poslovnog prava). U izuzetnim slu ajevima predvi enim zakonom i šutnji se predaje isto zna enje. nedvosmislenim pokretima ili drugima radnjama i pismeno. Pravni poredak ne reguliše samo postupak donošenja pravnih akata od strane državnih organa .Keško 2003/2004 . Na in primjene opšteg akta zavisi od stepena odre enositi hipoteze dispozicije i dispozicije opšte pravne norme koju sadrži. a kao osnovni kriterij služi nadležnost (subjekat). a ako nisu potrebno je donijeti pojedina ni pravni akt. upravni akt. Pojam pravnog akta složen je iz nekoliko elemenata: . odnosno sankcije) ili na ispunjavanje uslova za primjenu neke druge pravne norme. obi ajno pravo i opšti akti društvenih organizacija. 5 6. me utime postoje i izuzetci od ovog pravila. volju i ponašanje drugih ljudi potrebno je u initi ih saznatljivijim. Npr. . nju može da zamjeni injenica monopola fizi ke prinude u datom društvu. Podjela pravnih akata koji sadrže pravnu normu ili njene normativne elemente Prema glavnom elementu sadržine pravni akti koji sadrže pravnu normu dijele se na: opše ili pojedina ne (zavisno da li sadrže opštu ili pojedina nu pravnu normu).normativnog dijela pravne norme (dispozicije. POJAM I PODJELA PRAVNIH AKATA Sadržina pravnog akta U prvom stadijumu svog postojanja norme i druge pravno relevantne svjesne radnje su individualni unutrašnji i kratkoro ni akt (psihi ki akt). Naj eš i vid trajne materijalizacije akta je pisani dokumenat. sudske odluke (presude i rješenja).postavljanje jedne pravne norme.nadležnost – ovlaštenje za donošenje konkretnog pravnog akta. .

Ona moraju biti ure ena posebnim propisima.vladavina . Nepisani (fakti ki) ustavi su oni u kojima je skup najvažnijih principa i normi organizacije državne vlasti.Obi aj .Akti društvenih organizacija . donosi se unazad i po pravilu je bezuslovan.uspješne revolucije i kontrarevolucije. što zavisi od konkretnih društveno politi kih uslova. Sadržaj ustava Sadržaj svih ustava se ne može odrediti jedinstveno.državna vlast U minimalan sadržaj ustava uvijek moraju da u u: .Keško 2003/2004 .politi ki režim .Postupak donošenja ustava uvjek je specifi an (posebna procedura predlaganja i posebna ve ina izglasavanja) dužinom i ve om složenoš u) .Str. Kodifikovani je onaj u kome su osnovne norme i najvažniji principi obuhva eni jednim jedinstvenim opštim pravnim aktom.odredbe o vladaju em svojinskom odnosu i njegovom pravnom izrazu. U modernim društvima minimalni sadržaj ustava po pravilu obuhvata odredbe o sva etiri oblika države: .Ustav . . To je minimalan sadržaj ustava. . neponovljiv i ve postoje i odnos.Promjena ustava može se izvršiti tako da se: potpuno donese novi tekst. da se stari tekst djelomi no izmjeni i amandmanima. On predstavlja konkretizaciju opšteg akta. Oblik ustava Kao i u pogledu sadržaja tako i u pogledu oblika jedinstveno pravilo ne postoji.Ugovor 7. S. 6 Osobine pojedina nog akta su da se njime reguliše jedan konkretan. * VRSTE OPŠTIH PRAVNIH AKATA . Ako tih dokumenata ima više i izme u njih ne postoji vrsta pravno-tehni ka veza pisani ustav se naziva nekodifikovani.Nadležnost za donošenje ustava pripada najvišim državnim organim (kojem od njih zavisi od društvenih okolnosti u kojima se ustav donosi) . Odredbe tih propisa zajedno sa odredbama ustava sa injavaju ustavno ure enje. Nezakonit .Zakon . USTAV Pod ustavom se podrazumjevaju najvažnije radnje organizovanja državnog aparata vlasti i pravnog poretka. .državno ure enje . Ustav u pravnom smislu (može se posmatrati i u sociološkom) je sistem opštih pravnih akata ili jedan opšti pravni akt koji sadrži politi ke i pravne norme i principe organizovanja monopola fizi ke prinude i pravnog poretka u datom društvu i pravna na ela organizovanja onih oblasti društvenog života na kojem nosioci monopola fizi ke sile posebno insistiraju.odredbe o vlasti i njenom odnosu prema društvu. ovjeku. Akt koji ne sadrži ove odredbe nije ustav.Podzakonski akti . Pisani su oni u kojima su ustavni principi i ustavne norme obuhva eni pisanim dokumentima.Prema na inu materijalizacije ustave možemo podijeliti na nepisane i pisane. donosi se na osnovu opšteg pravnog akta. dok zakonite su bazirane na odredbama ustavnog akta koji se mjenja i ozna avaju evoluciju istog društveno-ekonomskog ure enja.Sudski akt .odredbe o osnovnom društveno-ekonomskom odnosu .Promjena ustava može biti izvršena na zakonit i na nezakonit na in. ali postoje zajedni ki momenti. organizaciji postoje ih institucija i u politi koj praksi. ali svi oni sadrže neke zajedni ke elemente: . Ustav ne može sam da riješi sva pitanja koja su od bitnog interesa za vladaju u klasu i društvo u cjelini.

ali je uglavnom pravilo da se primjenjuje dok ne bude ukinut izri ito ili donošenjem novijeg zakona koji reguliše istu materiju. 7 8. a objavljivanje uredbe u službenom listu je uslov za njihovo važenje. izrada nacrta i prijedloga 3.bez obzira na to ko je njihov donosilac i šta sadrže.Keško 2003/2004 . 3.U užem smislu. “pravno iniciranje” . . AKTI DRUŠTVENIH ORGANIZACIJA Postoje tri na ina na koja država usvaja op e akte društvenih organizacija u pravni poredak: 1. Postoji više vrsta podzakonskih akata: . Ukoliko se podzakonski akt donosi radi regulisanja pitanja koje je prethodno obuhva eno zakonom. Prvi akt u kome se to ini je zakon.koji važe na teritoriji cijele države. Ovaj princip naziva se zakonitoš u podzakonskih akata. “pravno sankcionisanje” . Razlikovanje je mogu e izvršiti samo u širini predmeta regulisanja. Druga podjela obi aja po iva na personalnom kriteriju (personalni partikularizam) .nema bitnije razlike. Zakon se može definisati kao onaj pravni akt koji je donesen od zakonodavnog organa po zakonodavnoj proceduri i koji sadrži pravne norme bilo pojedina ne ili opšte. 11. 2.Uredbe za primjenu zakona su najvažniji akti izvršnih organa. Zato je njihovu konretizaciju.u na elu.U njoj op e obi aje sa injavaju oni koji važe za sve pripadnike jednog društva. .Pored ovih akata organi uprave mogu donijeti i druge.obi aju se dijele na: . . Prvi sistem prihva en je u našem pravu. ZAKON Ustavni principi su tako formulisani da ih je teško primjeniti neposredno. tada norme koje sadrži podzakonski akt moraju da se kre u u granicama zakona. Važenje zakona se vremenski može unaprijed ograni iti.Postupak po svojoj složenosti je odmah iza ustavnog i po pravilu se sastoji iz više faza: 1. . odnosno najvišeg organa uprave – vlade. Objavljivanje u službenom glasilu 9. usvajanje u pravni poredak akata koji prilikom donošenja nisu imali pravni karakter. Najvažniji su instrukcije za rad službenih lica i službi u organima uprave. Obi aj Obi aj je društvena norma koja nastaje tako što se izvjestan na in ponašanja ljudi u jednoj situaciji ponavlja sve dok se kod subjekata ne formira svijest da je takvo ponašanje obavezno i u budu im identi nim situacijama. tj. "pravno iniciranje i pravno sankcioniranje" . odre ivanje unaprijed ustavom ili zakonom da su akti koje donosi društvena organizacija pravni akti.Izme u odluke i uredbe. pretres prijedloga u stru nim tijelima i domovima skupštine uz mogu nost obavljanja i javne rasprave 4.op e. Oblik zakona je odre en donosiocem.a S.Ovi podzakonski akti tako er mogu sadržavati i pojedina ne pravne norme.Odluka . podzakonskim aktima podrazumjevamo jedino opšte akte državnih organa nižih od skupštine. regionalne i lokalne.One su neposredno ispod zakona. tj. postupkom i materijalizacijom. usvajanje prijedloga putem glasanja i eventualno usaglašavanje stavova nadležnih vije a 5. PODZAKONSKI AKT U podzakonske akte u širem smislu mogu se svstati svi pravni akti niži od zakona. 10. Prema teritoriji na kojoj nastaju. Država svojim propisom odre uje da je akt društvene organizacije pravni akt ukoliko ga odre eni državni organ potvrdi.Njihova materijalizacija se uvijek vrši u pisanoj formi.Ovo ja zna ajno jer svijest o obaveznosti ponašanja povla i i mogu nost da se primjeni sankcija protiv onoga ko se na ponaša po obi aju.kombinacija prethodna dva.Str. .Nadležni organt (subjekt) za donošenje zakona je uvijek najviše predstavni ko tijelo. inicijativa za donošenje zakona koja može biti politi ka i pravna 2. proglašavanje zakona od strane poglavara države i 6. razradu i sankcionisanje nužno izvršiti u nižim pravnim aktima.

.pravna.tj.Norma obi ajnog prava je po porijeklu obi ajna. na elima pravnog poretka i moralnim principima datog društva. ili i op e i pojedina ne. mjere prinude) da se za pojedine obi aje primjenjuju te sankcije”. Ugovor (kao opšti pravni akt) Ugovor je rezultat sporazuma dviju ili više strana kojim se zasniva. ono mora ispunjavati dva uslova. nego da predstavljaju gra u za akt ratifikacije kojim se me unarodni ugovor usvaja u doma i pravni poredak. .Drugi na in naziva se sudsko-izvršni put. Da bi država sankcionisala jedno obi ajno pravilo i time ga priznala kao izvor prava.Prvo “doti ni obi aj” ne smije biti suprotan postoje im pravnim propisima.op i . u teoriji se svojstvo izvora prava priznaje i odlukama najvišeg suda u zemlji. Ako budu usvojeni.a po karakteru.me unarodno itd… Pitanje me unarodnih ugovora koji sadrže op e norme je sporno. Smatra se da oni nisu izvor prava neposredno. Bez obzira na to da li pod izvorima prava podrazumijevaju samo op e akte. Tre a podjela obi aja. Presuda uvijek predstavlja izvor prava za stranke u sporu. Da li e njeni elementi op eg normativnog karaktera biti priznati kao izvor prava u drugim istim. 13. obligaciono. U slu aju me usobnog sukoba u hijerahiji obi aja ja i je i pravno primjenjljiv obi a koji poti e sa užeg podru ja. to i njihove odluke moraju imati op i karakter. Prema vrsti pravnih odnosa koje stranke regulišu ugovorom. Ugovor je pravni akt koji se svrstava u pravne poslove. me utim u skladu sa našim stavom i ovaj ugovor se može smtarati izvorom prava 14. Neposredan izvor prava je sam akt o ratifikaciji :zakon ili.Str. Ako ih sadrži.ali su pretvorena u pravne norme naknadnim sistematskim sankcionisanjem od strane državnog organa. rje e. bilo pojedina nu pravnu normu u cjelini.I drugo. danas se svi teoreti ari slažu u tome da su odluke sudova izvor prava. državnim organima stoje na raspolaganju dva na ina za njegovo sankcionisanje. razumljivo je da on može. formira se sudska praksa.stvaraju i ad hoc obi ajno pravo”. Ugovor koji sadrži pojedina ne norme li samo pojedina ne dispozicije u teoriji prava se uglavnom ne smatra izvorom.u oblasti privre ivanja . ugovori mogu imati razli it karakter i spadati u razne grane prava: nasljedno. Pored odluka ustavnog suda. mijenja ili ukida pravni odnos izme u njih. budu i da se smatra da one imaju precedentni karakter. ili sli nim sporovima – to zavisi od stava drugih sudova.Prvi je tzv.ali ne mora da sadrži oba bitna elementa pravne norme: konkretnu dispoziciju i konkretnu sankciju. Sadrži bilo op u.posebni .on mora biti u skladu sa osnovama društveno-politi kog ure enja. 12. 8 . govorimo o S. uredba. Pošto ustavni sudovi odlu uju o saglasnosti nižih op ih pravnih akata sa višim. Sudski akti kao opšti akti Kontinentalna prava bitno se razlikuju od anglo-saksonskih po teorijskom i politi kom shvatanju uloge sudske odluke kao izvora prava. eš e samo dispoziciju pojedina ne pravne norme. “zakonodavni put”. porodi no. . po sankciji. Obi ajno pravo je skup pravila koja su nastala kao obi aj. .da li važe za sve ili . pretvaranje u pravno pravilo.samo za pojedine poslove. On se “sastoji u tome što se jednim državnim pravnim izvorom propiše državnim organima koji primjenjuju sankcije u užem smislu (tj.odnosno grane poslova. POJEDINA NI AKTI Podjela pojedina nih akata Pošto se pojedina ni akt uglavnom predstavlja konkretizaciju op eg pravnog akta (na neki na in oslanja na ve postoje i op i akt ili op u normu).tj. On se sastoji u mogu nosti da “sudovi i drugi izvršni organi i bez dozvole zakonodavca prihvataju obi aje kao normative.posebne obi aje oni koji važe za pojedine uže grupe. ili.Keško 2003/2004 . Pod sudskom praksom podrazumjeva se donošenje istovjetnih odluka od strane raznih sudova u istim ili bitno sli nim sporovima u dužem vremenskom periodu. da je podoban da bude izvor prava i da ima potrebe za njegovim funkcionisanjem u tom svojstvu. Kada se utvrdi da obi aj postoji.

nasljednom i u svim granama imovinskog prava. radi se o nepotpunom pojedina nom pravnom aktu. Tipi an sadržaj pravnog posla je pojedina na dispozicija. Izuzetno. 9 potpunom pojedina nom pravnom aktu. Upravni akt Upravni akt je mogu e razli ito definisati. Gra anskopravni poslovi se mogu podjeliti na gra anskopravne poslove u užem smislu i na poslove poslovnog (trgova kog) prava. osim o predmetu spora”. Prva grupa je regulisana normama gra anskog prava. Sudski akt (kao pojedina ni pravni akt) Najšire govore i. u teoriji se nazivaju jednim figurativnim izrazom “izvori prava”. Ako pravni posao nastaje u oblasti ekonomskih. donijet po posebnom upravnom postupku. pa se tada javlja kao potpun pojedina an pravni akt. Svi izvori prava se mogu podjeliti na materijalne i formalne. izri e ili ne izri e sankcija”.starateljsku i sl. Tada se kaže da privatno lice vrši vlast (o insku. U objektivne materijalne izvore spadaju sve one društvene injenice koje uslovljavaju nastanak. On je. bilo pojedina nu pravnu normu. ali može sadržavati i pojedina nu sankciju. A u subjektivne izvore treba uvrstiti one pojedince. Ako pojedina ni akt sadrži samo dispoziciju ili samo sankciju. Pod nedržavnim subjektima treba podrazumijevati sva ona lica sa pravnom sposobnoš u koja djeluju metodom koordinacije. Naše pravo smatra da su izvori prava u formalnom smislu svi pravni akti koji sadrže bilo opštu. sudski akt se može odrediti kao onaj koji je donesen od specijalizovanih sudskih organa po posebnom sudskom postupku.). Jedinstveno mišljenje prestaje im se pre e na konkretno utvr ivanje oblika u kojima se materijalni izvori iskazuju. najkra e re eno. Oni su relativno rijetka pojava. imovinskih odnosa.Str. Hijerarhija formalnih izvora prava S. Pravni posao Pravni posao je pojedina an pravni akt nedržavnog subjekta koji je on na osnovu ovlaštenja pravnog poretka i u njegovim okvirima dobrovoljno stvorio i koji ga na tim osnovama i obavezuje. Pravni posao se može pojavljivati u raznim granama prava: radnom. porodi nom. shodno tome. imperativan karakter može da se sretne kod jednostranih pravnih poslova.Keško 2003/2004 . druga – normama poslovnog prava. Pravni posao. Mogu se podjeliti na objektivne i subjektivne. Nepotpuni pojedina ni akti se dijele na one koji sadrže dispoziciju: upravne akte i pravne poslove i na one koji sadrže sankciju – sudske odluke. kojim se utvr uje postojanje ili ne postojanje povreda prava u prošlosti i. dakle. Ako se kao kriterij uzme sadržina akta. grupe i itave klase koji aktivno u estvuju u stvaranju i primjeni pravnih normi. obavezuje samo njegove stvaraoce. Formalni izvori prava su. (Obligacioni ugovor sa klauzulom o ugovorenoj kazni) U stvaranju pravnog posla mogu u estvovati dva ili više nedržavnih lica zajedno. javnom. ”neimperativan” pravni akt. što e re i o predmetu spora. Presuda je sudski akt kojim se odlu uje o tužbenom zahtjevu. Materijalne izvore prava možemo definisati kao one društvene injenice i one inioce koji dovode do stvaranja pravnih normi i do njihove primjene. onda je on “pojedina an akt kojim se odre uje dispozicija koja obavezuje subjekta ( ije ponašanje reguliše) i protiv njegove volje”.*) 15. Rješenje je sudski akt kojim sud “rešava o svim pitanjima. Najzna ajnije vrste sudskih akata su: presuda. me utim u praksi je nešto druga ija situacija. Najvažniji i najtipi niji dio te procedure je kod nas regulisan Zakonom o upravnom postupku (ZUP). govori se o gra anskopravnom poslu. izgled i primjenu normativnog dijela konkretnog pravnog poretka. O tome postoji opšta saglasnost teorije. Može se definisati i kao “pravni akt koji donosi sudski organ po posebnom postupku. po pravilu. POJAM I HIJERARHIJA IZVORA PRAVA Pojam materijalnih i formalnih izvora prava Svi društveni inioci koji uti u na stvaranje i primjenu pravnih normi. rješenje i na elan stav. ili organizacije koja vrši javna ovlaštenja. kao i injenice preko kojih se te norme saznaju. a ne metodom nare ivanja zasnovanog na suverenoj vlasti. Pod upravnim aktom u formalnom smislu podrazumjeva se na osnovu javne vlasti obavezuju i akt državnog organa. akti kojima se materijalni izvori prava pravno uobli avaju. i to na osnovu njihovog sopstvenog pristanka.

postiglo da neki pravni odnos nastane ili prestane ili se izmijeni injenice se svjesno predstavljaju neta no. promjenu ili prestanak pravnog odnosa. Osnovu te hijerahije ini ustav. pojedina ni akti nedržavnih subjekata 11. Hijerahija naših izvora prava: 1. To su fakti i okolnosti za koje objektivno pravo veže nastanak. izmenu i prestanak pravnog odnosa. ako i svi individualni akti ne izviru iz zakona i nisu podre eni zakonu. a kojoj pravna norma priznaje to dejstvo. ratifikovani me unarodni ugovori 4. Hijerarhija izvora prava je prema pravnoj snazi odre en skup op ih i onih pojedina nih pravnih akata koji sadrže pravne norme. Nema na ela zakonitosti. Pravna injenica je injenica koja uslovljava nastanak.dispozicije i sankcije Podjela injenica .Keško 2003/2004 . Pobijanje fikcija. O PRETPOSTAVNI ili PREZUMPCIJI se govori kada se uzme kao dokazana neka PRAVNA INJENICA ili neko STANJE . DOGA AJA i LJUDSKIH RADNJI Svi društveni odnosi nisu predmet pravnog regulisanja. izmjenu i prestanak pravnog odnosa. Ljudske radnje mogu biti dozvoljene i nedozvoljene (delikti) Radi postizanja izvjesnih korisnih ciljeva. Oni koji su ure eni pravnom normom nazivaju se pravnim odnosima. opšti akti skupština 8. Svako pozitivno pravo i svaka grana prava u njemu konkretno odre uju kojim e fakti kim injenicama i okolnostima dati svojstvo i dejstvo pravnih injenica. Kod pretpostavke se samo ne zna da li se nešto dogodilo.Str. a može i S. Entiteski i kantonalni ustavi 3. Voljne ljudske radnje su kao pravne injenice daleko zna ajnije. 10 Hijerarhija uop e ozna ava formalno ure en odnos nadre enosti i podre enosti dijelova jednog sistema. PREZUMPCIJA Prezumpirati se može injenica (na primjer. Time se prezumpcija razlikuje od fikcije: FIKCIJA Kod fikcije se svjesno ili namjerno pretpostavlja nešto što se uopšte nije dogodilo. Da bi se. a koji se ogleda u pravnoj institutucionalizaciji vlasti radi spre avanja njene zloupotrebe i radi spre avanja ili sankcionisanja samovolje. Pozitivisti ko-pravno shvatanje ustavnosti odnosi se na specifi nu strukturu pravnog poretka. Pravne injenice se naj eš e odre uju pretpostavkama . FIKTIVNIH INJENICA nije dozvoljeno. One mogu biti pravne injenice ako su upravljene na zasnivanje. LJUDSKE RADNJE Ljudske radnje su izraz ovjekove aktivnosti. a njihovo postojanje ili nepostojanje nije još utvr eno. zakoni 5. pojedina ni akti upravnih i sudskih organa 10. drugi opšti podzakonski akti upravnih organa 7. Ustav BiH 2. opšti akti društvenih organizacija 9. One mogu biti preduzete BEZ VOLJE i VOLJNO.doga aji i ljudske radnje DOGA AJI Doga aji su sve promjene u prirodi i društvu koje nastaju bez u eš a LJUDSKE VOLJE i SVJESTI. Ustavnost postoji kada je pravni poredak zasnovan na hijerahiji opštih pravnih akata i njihovoj me usobnoj uskla enosti. To mogu biti na primjer elementarne nepogode. Oba ova principa imaju svoj politi ki i pozitivno-pravni vid. Na elo zakonitosti u pozitivno-pravnom smislu je sadržinska i formalna uskla enost svih nižih pravnih akata sa zakonima. Ovo je slu aj FIKCIJA u pravu. drugi opšti akti zakonodavnih organa 6. Tehni ka sredstva za uspostavljanje hijerarhije izvora prava jesu na ela ustavnosti i zakonitosti. obi aj POJAM PRAVNIH INJENICA. da je neko živ kad se desila eksplozija). dakle. Pravna snaga pravnog akta jeste njegovo dejstvo na ostale pravne akte i na fakti ka ljudska ponašanja. OBJEKTIVNO PRAVO pretpostavlja da postoje neke injenice koje stvarno ne postoje.

ZAKONODAVAC može zabraniti OBARANJE PRETPOSTAVKE. (Vlasnik neke privatne svojine može da ubire plodove sa te svojine. bez obzira na to da li su postojali prije donošenja norme ili ih je norma stvorila. dobrovoljno izvršavanje obaveza. može da je proda. regulisani pravnom normom. Prekora enje tih granica predstavlja zloupotrebu prava. S. mogu nost da se ona vrše u sopstvenom interesu i zahtjev. kao što mu omogu ava i to da sam odredi na in vršenja svog prava.Str. može da isklju i druga lica iz korištenja te imovine itd. Pravnim odnosima se smatraju samo oni odnosi koji su ure eni. Pravni odnos sastoji se iz ovlaštenja jednog subjekta i dužnosti drugog subjekta koji u estvuju u tom pravnom odnosu. Pošto se zahtjev naj eš e traži od sudskih organa zahtjev se naziva i tužbom u materijalnom smislu. Ovlaštenje je na objektivnom pravu zasnovana mogu nost nosioca subjektivnog prava da se sam ponaša na odre eni na in ili da od drugih lica zahtjeva ponašanje sadržano u ovlaštenju.) Postojanje ovlaštenja u interesu titulara je ono što mu omogu ava da subjektivno pravo ne vrši ili vrši. Mogu nosti sadržane u jednom ovlaštenju nazivaju se “podovlaštenja”. Zahtjev ujedno zna i i obavezu državnog organa da tu zaštitu pruži ako su ispunjeni svi pravom predvi eni uslovi. PRAVNI ODNOS Pojam pravnog odnosa Pravo reguliše društvene odnose me u ljudima i drugim subjektima. dvije su bitne komponente pravnog odnosa: ovlaš enje i dužnost ili obaveza. jedno ovlaštenje može sadržavati više pravno dozvoljenih mogu nosti ponašanja. Tre i elemenat subjektivnog prava je zahtjev ili tužba u materijalnom smislu. Lica koja se nalaze u tom odnosu nazivaju se subjektima pravnog odnosa. ili tužba u materijalnom smislu. Elementi subjektivnog prava su: ovlaštenje na vršenje odre enih radnji. naziva se subjektivnim pravom. Ukoliko interes pravne sigurnosti to zahtjeva. Mogu e su razli ite podjele subjektivnog prava. Subjektivno pravo “Subjektivno pravo” je na objektivnom pravu zasnovano i od države obezbje eno ovlaštenje jednog lica da se u sopstvenom interesu ponaša na na in odre en objektivnim pravom ili da od obaveznih lica traže da se ponašaju na odre eni na in. Zahtjev je objektivnim pravom obezbije ena mogu nost nosioca subjektivnog prava da se u slu aju u kojem ne postoji dobrovoljno poštovanje njegovih ovlaštenja. Interes titulara se kroz ovlaštenje i njegovo vršenje može realizovati u granicama koje su neposredno ili posredno postavljene pozitivnim. - 16. Odnosi ovlaštenja i obaveza koji postoje izme u subjekata moraju se vršiti povodom ne ega na ne emu.To su objekti prava. upu en državnom organu kada pravne obaveze nisu izvršene uredno. Ovlaš enje i dužnost u pravnom odnosu su u korelaciji: svakom ovlaš enju jednog subjekta odgovara dužnost drugog. 11 pravo (pretpostavka prava na zastupanje privrednog subjekta koji postoji u korist upisanog u javni registar) U modernim pravima po pravilu se pretpostavljaju (presumpiraju) one injenice koje naj eš e u praksi postoje i koje odgovaraju redovnom toku stvari. S obzirom na složenost društvenih odnosa. Ovlaštenje je na objektivnom pravu zasnovana mogu nost nosioca subjektivnog prava da se sam ponaša na odre eni na in ili da od drugih lica zahtijeva ponašanje sadržano u ovlaštenju. Nju treba razlikovati od tužbe u formalnom smislu koja predstavlja podnesak kojim se od suda traži pokretanje postupka zaštite subjektivnog prava. Ova vrsta prezumpcije naziva se neoborivim. u na elu to može DOKAZIVATI. obrati nedležnom državnom organu radi obezbje enja i zaštite prinudnim putem. Takve prezumpcije se nazivaju OBORIVIM. i obratno. objektivnim pravom. Ukoliko se to vrši u tu em interesu-ime mu je nadležnost.Keško 2003/2004 . Prema tome. Ako se ovlaš enje vrši u vlastitom interesu. Onaj ko tvrdi da pretpostavljena injenica nije ta na. Ono je regulator ponašanja subjekata jednih prema drugim u me usobnim odnosima kao i u odnosima prema državi.

On se može definisati i kao izvjesna spona. Relativna subjektivna prava su ona ije ovaštenje djeluje samo prema ta no odre enom nosiocu obaveze. Objekti imovinskog prava Karakteristike objekata imovinskog prava 1. 17. ova osobina ozna ava zahtjev da objekat imovinskog prava bude podoban predmet privredne razmjene. ili u tome što su tijesno vezani za prava i interese izrazive u novcu. tj. odre ena u pravnoj normi i obezbije ena mogu noš u neposrednog ostvarenja od strane države ili mogu noš u primjene sankcije za neizvršenje dužnog ponašanja od strane države. 4. ljudskih radnji i intelektualinih produkata). pronalaza ko i autorsko pravo.” Javna” prava – ona koja nastaju naredbom državne vlasti (po pravilu su neprenosiva). Apsolutno subjektivno pravo je ono ije ovlaštenje djeluje prema svim subjektima. stvari odre ene po rodu i individualizirane. (Posebno se ispoljava kod stvari. to su materijalni dijelovi prirode. 5. Prva grupa se naziva pozitivnim. 2. Ekonomski posmatrano. sposobnost objekta da bude u prometu ozna ava njegovu sposobnost da neposredno ili u nov anom izrazu može prelaziti iz jedne imovinske mase u drugu. li na dobra i proizvodi ljudskog duha. Prema kriteriju dejstva subjektivna prava se dijele na apsolutna i relativna. Ljudske radnje Ljudska radnja kao objekat imovinskog prava se može manifestovati kao injenje i davanje ili kao propuštanje i trpljenje onoga što se po objektivnom pravu ne bi moralo propustiti ili trpjeti. moraju se nalaziti u pravnom prometu.stvari. Da bi bile stvari u pravno-tehni kom smislu potrebno je još da ih ovjek može prisvajati. Najvažnija apsolutna prava su ona svojinskog karaktera. Objekti imovinskog prava su podjeljeni u etiri grupe: . On se ogleda u tome što se ovi objekti mogu neposredno izraziti u novcu. 2. Postoji više podjela stvari. a druga negativnim radnjama. sredstvo. a imovinska u prenosiva. Ljudska radnja mora imati sljede e osobine: odre enost. glavna stvar i pripadak.i 6. ljudske radnje. Objekat prava Pod objektom prava podrazumijevamo ono na šta su upereni i na emu se ostvaruju ovlaštenja i obaveze. 12 Na osnovu mogu nosti stavljanja subjektivnih prava u pravni promet. proste i zbirne stvari. robni žig npr. te li na prava. Najzna ajnija grupa relativnih prava su obligaciona. 3. Usljed toga ovi objekti poprimaju imovinski karakter (firma. Obaveza koja odgovara ovome pravu uvijek je negativna. zamjenjive i nezamjenjive stvari. dopuštenost i imovinsku prirodu.Str. S. Obaveza koja odgovara relativnom pravu može biti pozitivna (davanje) ili negativna (propuštanje ili trpljenje onoga što se po objektivnom pravu ne bi moralo tolerisati). da je mogu a. djelimo ih na neprenosiva i prenosiva. U imovinskom pravu one su najvažniji objekat. Pravni ki gledano. pokretne i nepokretne stvari. Druga karakteristika objekata imovinskog prava je njihov imovinski karakter. potrošne i nepotrošne stvari.To su : 1.). Stvari Stvari ima vrlo razli itih i mogu se veoma razli ito tretirati. sastoji se u propuštanju i trpljenju. Obaveza Obaveza se može definisati kao zapovijest u odre enom ponašanju.Keško 2003/2004 . razlog koji povezuje pravne subjekte i pravni odnos. zatim prava industrijske svojine.

Za imovinsko pravo ona predstavljaju objekat i dobijaju gra ansko-pravnu zaštitu samo onda kad ih možemo na neki na in izraziti i nov anim ekvivalentom. kolektivu. Svjesno držanje zna i da držilac misli o sebi da je vlasnik te stvari. 19. Održaj je pribavljanje nekog prava proteka vremena pod odre enim uslovima. postaje njen vlasnik. Za to priznanje je dovoljno da dijete bude živo ro eno i da ima ovje iji oblik. Fizi ko lice smr u prestaje da S. ali nisu ekonomske vrijednosti.Zastarjelost olakšava pravni promet – otklanjaju i mnoge teško e i zloupotrebu naro ito u pogledu dokazivanja nekog prava . Da bi se održajem. Ponekad se nazivaju i “intelektualne tvorevine” (beztjelesne tvorevine).). znanje i sl. Zastarjelost ima veliki zna aj u pravu: . svijest o postojanju i sadržini prava. Kad utvrde da je ovaj rok istekao maroju odbaciti zahtjev. koje nekim propisom odre eno. što zana i da su najvažniji intelektualni produkti kao objekti imovinskog prava autorsko djelo. To je. treba da je državina. dakle. Prava iz imovinskopravnog odnosa koji nastaje povodom materijalnih vrijednosti se nazivaju: autorskim. usljed nevršenja dospjelih ovlaštenja u zakonom predvi enim rokovima. SUBJEKTI PRAVA Pojam subjekta prava Subjekti prava su lica koja koja se nalaze u pravnom odnosu i koji su nosioci ovlaštenja i obaveza iz tog pravnog odnosa. Sud i drugi državni organi po službenoj dužnosti paze na postojanje prekluzije. savjesno. držanje tu e stvari. Pored fizi kih lica i grupi ljudi. 18. Uticaj rokova na pravo manifestuje se pored njihovog vezivanja za po etak i kraj pravnog odnosa i u vidu zastarjelosti. svakom fizi kom licu svojstvo pravnog subjekta.Keško 2003/2004 . Ukoliko lice ispunjava odre ene psihi ke i intelektualne uslove smatra se da je obavezan na saznanje pava i njegovu primjenu. U pravnoj terminologiji vrijeme koje ima uticaja na pravne situacije naziva se rokom. Nepostojanje ovog elementa škodi onome ko ga nije stekao. održaja i prekluzije. kad neko kroz duže vrijeme savjesno drži neku stvar. Uticaj vremena na pravne odnose Protekom vremena može do i do sticanja ili gubljena prava. Poslije isteka ovog roka pravo se gubi u cjelini. pod uslovima koje odre uje pravni poredak. Zastarjelost je pravni institut po kome prestaje mogu nost prinudnog ostvarenja usljed nevršenja tokom zakonom odre enog dužeg vremena. prava na stvarima kao što su svojina i službenost. Subjekti prava treba da imaju pravnu svjest. tehni ka i umjetni ka djela. dobra koja su nejdeljiva od li nosti kao pravnog subjekta (život. Takav subjekat prava se naziva pravnim licem.pravnu sigurnost – da fakti ki odnosi budu legalizovani i da im uvjek ne prijeti opasnost da budu poništeni . Pravna svijest se sastoji od dvije bazi ne komponente: saznanja prava i stava o pravu. Proizvodi ljudskog duha Proizvodi ljudskog duha uglavnom se opredme uju kao nau na.pove ava . Sva prava ne zastarjevaju: samo obligaciona potraživanja. gubljenje tužbe u materijalnom smislu ili zahtjeva. To su najve e vrijednosti u životu. Ta njihova osobina da mogu biti nosioci prava i obaveza naziva se pravnom sposobnoš u. Tvorac intelektualnih tvorevina može sa njima da raspolaže i da iz njih izvla i materijalnu korist. kao elemenata subjektivnog prava. pronalaza kim i pravima industrijske svojine. protekom vremena steklo pravo. budu i da je do stvari došao na dopušten legalan na in. Saznanje prava je jedan od osnovnih uslova za njegovu primjenu. Sudovi i drugi državni organi po službenoj dužnosti ne paze na istek ovih rokova. ast. izum ili pronalazak. dok apsolutna prava (svojina služio se njome ili ne) i porodi na prava ne zastarjevaju. 13 Li na dobra Li na dobra su nematerijalne vrijednosti. ime.stvara pravnu bezbjednost i stabilizuje odnose. Fizi ko lice kao subjekat prava Moderno pravo priznaje svakom ovjeku. tj. može biti priznata posebna i samostalna pravna sposobnost. u kojem treba isskoristiti neko svoje pravo.Str. tehni ko unapre enje i “know – how” (znati kako). Održajem se sti u samo stvarna prava. donosno njihove modifikacije. To zna i. Prekluzivni rok je vrijeme.

Pravni subjekti imaju izvjesne oznake po kojima se razlikuju jedan od drugoga i koji služe za identifikaciju svakog subjekta. Zna i pravno lice se pojavljuje kao subjekt u pravnim odnosima. Poslovna sposobnost je mogu nost ostvarivanja pravne sposobnosti. ciljeve i odluke. Pravno lice kao subjekat prava Pravno lice je konstrukcija prava. da istupa u svoje ime radi vršenja prava i obaveza. ne priznaje pravni subjektivitet organizacijama iji cilj i zadaci nisu u skladu sa njenim interesima. pošto je to ponašanje protivno pravnoj normi. ne odgovarjua preko 7g sa starateljem su odgovorna). (pravno lice ne možete zatvoriti u zatvor). Ona ne mogu vršiti ona prava i obaveze koje su vezane samo za fizi ku li nost. Takav njegov položaj u društvu. odvojenu od egzistencije pojedinaca koji su okupljeni u toj organizaciji. Pod preciznim zakonskim uslovima sud može nestalo fizi ko lice proglasiti umrlim. kolektiv. Pravna. potrebni su sljede i elementi: 1.prebivalište ili sjedište i državljanstvo ili pripadnost. ali ipak predstavlja stvarnost. svojim svjesnim izjavama volje. poslovna i deliktna sposobnost pravnih lica Pravna lica imaju specijalnu pravnu sposobnost. Zastupanje fizi kih i pravnih lica Pojam zastupništva S. Pravna. Zadaci treba da su u skladu sa društvenim interesima. da ima svoju posebnu imovinu. Uslovi i postupak osnivanja i prestanka precizno se ure uju zakonom. onda se pravna sposobnost manifestuje preko imovine. (Djeca do 7g. Fizi ko lice sti e pravnu sposobnost punoljetsvom. ili da ne vrije aju interese društva. Ta sposobnost pravnog subjekta da snosi sankciju za delikt naziva se deliktnom sposobnoš u. maloljetno lice kada se uda ili oženi sti e poslovnu sposobnost. da ta organizacija ima cilj radi kojeg postoji i da ima zadatke koje treba da ostvaruje radi postizanja toga cilja. Pravno lice nastaje osnivanjem.Str. To je društvena tvorevina. 3. Pravna lica su ustanovljena radi postizanja nekog cilja. Odgovornost se danas prošitila i na rad lica zaposlenih u pravnom licu. Kad se radi o gra anskom pravu. da postoji vrsta legalna organizacija i organi te organizacije preko kojih ona formuliše svoje interese. koja ima svoje posebne društveno prihvatljive ciljeve i interese i kojoj stoga pravni poredak priznaje pravni subjektivitet. svojim svjesnim izjavama volje.Keško 2003/2004 . odvojenu od imovine svakog lana tog pravnog lica i da samostalno odgovara. iz delikta. da ima svoju samostalnost i svoju egzistenciju. prebivalište i boravište i državljanstvo. i u initi ga odgovornim za delikte. koja se pravda teorijom rizika po kojoj onaj koji vu e korist od neke djelatnosti treba da snosi i štetu koja bi proistekla iz te djelatnosti. pravna lica mogu imati samo ona prava koja su im potrebna radi postizanja ciljeva radi kojih su osnovani.. Za delikt se odgovara. 4. gra ansko-pravna. mogu nost sticanja prava i obaveza svojim svjesnim radnjama. Ove sposobnosti pravnog lica prestaju brisanjem iz sudskog registra. Pošto organi pravnog lica mogu da u ine i protivpravnu radnju valja pravnom licu priznati i deliktnu sposobnost. tj. Poslovna sposobnost je mogu nost ostvarivanja pravne sposobnosti. realnost. Pravno lice ne može imati svijest pa se pod svjesnim izjavama volje smatraju izjave volje ovlaštenih fizi kih lica (u sastavu ili ga zastupaju) i kad je ta izjava u ime i za ra un pravnog lica.tako i pravno lice mora imati atribute koji odre uju njegov pravni subjektivitet. stupa u odnose sa tre im licima i ostvaruje svoje zadatke. a prestaje brisanjem iz odgovarau eg registra u kojem se vode njegovi statusni podaci.U njih spadaju:ime ili firma. Poslovna sposobnost prestaje smr u (medicinska kategorija prestanak rada mozga i srca) ili oduzimanjem Pravni odnos može nastati i iz skrivljene nedozvoljene radnje. mogu nost sticanja prava i obaveza svojim svjesnim radnjama. mogu nost da bude nosilac prava i obaveza naziva se pravnom sposobnoš u. pa i njihova pravna sposobnost treba da odgovara tom cilju. grupa ljudi. Da bi se jednoj socijalnoj tvorevini priznalo svojstvo pravnog lica. organizacija. a u izuzetnim slu ajevima može i ranije (npr. Kao i fizi ko lice.Te oznake se nazivaju i atributima pravnog subjekta: ime. 14 bide subjekat prava. poslovna i deliktna sposobnost fizi kog lica Svaki je ovjek subjekat prava. a svoju poslovnu sposobnost ostvaruje izjavama volje ovlaštenih fizi kih lica. Država ne dozvoljava osnivanje ni rad. 2. 20. Prema našem pravu.

Obaveza i ovlaštenje su u korelaciji: ono što je za jednog u tom odnosu dužnost. Prema osnovu zastupništvo se može podjeliti na: 1.Keško 2003/2004 . Obligacioni odnosi se zasnivaju povodom prometa roba i usluga. zastupanje po punomo ju. Na drugoj strani je dužnik (pasivna strana obligacije). U savremenom svijetu punomo se daje u pisanoj formi. jednostrana izjava volje. Pojam i karakteristike obligacije Pojam obligacije Obligaciono pravo je skup pravnih normi koje regulišu obligacione odnose. Povjerilac svoje pravo iz obligacije može ostvariti samo prema svom dužniku. ograni eno (limitiran broj bravnih poslova i na koji na in) i neograni eno (bez posebnog naloga i upustva) 3. (za razliku od S. povjerilac može dužnika da prinudi i putem intervencije državne vlasti da u ini ono što mu je dužan u tom odnosu.000KM) i kvalitativna (o vrsti poslova – može sklopiti posao samo o uslugama) Ograni enja se mogu ticati i teritorije i vremena u kome zastupnik nastupa. ovlaštenje. apstraktan i jednostran posao. inidbu). to je pravni odnos izme u ta no odre enih lica. Prema tre im licima. za drugog je pravo. Karakteristike obligacionih odnosa Obligacioni odnos je gra ansko-pravni odnos. Njegovo ovlaštenje da traži nešto od druge strane naziva se “tražbinom”. Ono obuhvata ne samo zastupanje na osnovu statuta nego i na bazi odredbi i drugih samoupravnih op ih akata ili pravila. Pošto je obligacioni odnos pravni odnos. Vrste zastupništva Kriterija za klasifikaciju zastupništva ima više. Povjerilac u obligacionom odnosu svoje pravo na stvar može ostvariti samo preko dužnika. što zna i da ne može sam uzeti kupljenu stvar nego mu je dužnik mora predati. 15 Zastupništvo je pravni odnos u kome jedno lice (zastupnik ili agent) sklapa posao ii obavlja neku pravnu radnju. ”potraživanjem”.nastalo na osnovu zakona (maloljetno dijete zastupa roditelj. zasnovano na aktu nadležnog organa – Naj eš i pojavni vid je sudsko zastupništvo (zastupnik siromašne stranke. daje izjevu volje. povjerilac nema nikakva prava. ili ugovorno zastupništvo – Za lica koja su poslovno sposobna. Obligaciono pravo spada u relativna prava. Ovo zastupništvo odre uje i Zakon o obligacionim odnosima 3. Punomo je samostalan. Prestanak punomo i može nastupiti protekom vremena. kvantitativna (može sklopiti ugovore do 100. upravitelj ste ajne mase i prinudnog poravnanja) 4. i povodom ta no odre ene radnje. OSNOVI OBLIGACIONOG PRAVA OBLIGACIONO – PRAVNI ODNOSI (OBLIGACIJA) Pojam. statutarno .vrste i subjekti obligacionih odnosa 21. 3. 2. zakonsko . povjerilac može da traži intervenciju državnog organa radi izvršenja prinudnim pute. Subjekti u obligacionom odnosu mogu biti fizi ka i pravna lica. odnosno radnje. Na jednoj strani je lice koje se naziva povjerilac ili vjerovnik (aktivna strana obligacije). prelaze na to drugo lice. obaveza. direktor firmu) 2. Obligacioni odnos (obligacija) je takav pravni odnos me u odre enim licima u kome je jedno lice (dužnik) obavezno da drugom licu (povjeriocu) izvrši odre enu radnju (prestaciju. ali ne e ili ne mogu da vrše pravne radnje. a njegove karakteristike su: 1. otkazom agenta.Str.“Statutarno zastupništvo” je pravno-tehni ki termin. ovlaštenje da traži od prvog da mu to u ini. generalno (odre eno na najuopšteniji na in ili po rodu) i posebno (za jedan ili nekoliko konkretnih poslova) 2. a to drugo lice ima pravo. koja nisu u tom obligacionom odnosu. ali tako da sva pravna dejstva iz tog pravnog posla. Pod osnovom podrazumijevamo pravnu injenicu na kojoj odnos zastupanja po iva (na osnovu pravnog nastanka). opozivom vlastodavca. a ukoliko ne u ini. za drugo lice (vlastodavca).s tim da na svakoj strani može biti jedno ili više lica. kojom vlastodavac izjavljuje da e u okviru punomo i smatrati punomo nikove pravne radnje za svoje. pošto je to "pavni odnos". a najvažniji su osnov i obim ovlaštenja. U obligacionom odnosu nalaze se dvije strane. Kod ovog zatupništva obim pravnih radnji koje obavlja zastupnik odre uje se ovlaštenjem zastupljenog. Prema obimu ovlaštenja: 1. koje daje zastupljeni u vidu punomo i.

ako radnju ne može uraditi dužnik. Vrste obligacija Prema vrsti radnje Prema tome da li se obligaciona radnja sastoji u injenju ili davanju ili ne injenju. a naj eš e inidbom. Dužnik može platiti nekom drugom ko tu radnju može izvršiti. Ona se vrši na razne na ine: . odreive radnje (subjeti su odredili samo neke elemente na osnovu kojih se inidba može identifikovati – kad stvar još nije proizvedena) 4. aktivne ili pozitivne 2.Izvršavanje radnje koja je predmet obligacije može se povjeriti nekom drugom licu ukoliko je to prema karakteru radnje mogu e – na trošak dužnika. tj. Obaveza iz obligacije je po pravilu pozitivna (dužnik je dužan da nešto u ini ili da). Sredstva prinude protiv dužnika koji ne e da ispuni tražbinu svoga povjerioca nisu usmjerena na njegovu li nost. jer pravno nedopuštene radnje niko se ne može obavezati. a to zna i da mora biti izraziva u novcu. znacima i pojedinostima zna o kojoj se inidbi radi. 3. u uzdržavanju da se nešto u ini. Ako je predmet obaveze nemogu . što ina e ne bi smio (postavljanje antene na moj balkon). Sama ta radnja je predmet obligacije.Str. kako to da uradi. Sadržina su prava i obaveze subjekata u obligacionom odnosu: ovlaš enje povjerioca da traži od dužnika odre eno ponašanje i dužnost dužnika da udovolji tom zahtjevu povjerioca. Karakteristi na sankcija je popravljanje štete. dopuštanju da da povjerilac nešto ini.nedopušten. (u stvarnom pravu pravo postoji na ta no odre enim stvarim) 5. .odnosno obligacija. u propuštanju da se nešto uradi. na kom mjestu i kada). naziva se obligacionom radnjom.obligacioni odnos je ništav. besmislica bi bila obavezivati se na nešto što je nemogu e u initi. Dispozicijom pravne norme odre eno je ponašanje lica (subjekata) u toj obligaciji. Kao odre ene obligacione radnje smatraju se i tzv. (On je ništavan zbog predmeta obligacije). Radnja treba da je odre ena. prestacijom. Radnja koja je predmet obligacije treba da je dopuštena objektivnim pravom. Ali. ono što treba da rade u tom obligacionom odnosu.sud može procjeniti vrijednost neizvršene radnje i narediti da se ona isplati iz imovine dužnika. pasivne ili negativne Prema tome da li obligacionu radnju treba da izvrši ta no odre eno lice ili neko tre e lice obligacije mogu biti: 1. nadalje mora biti mogu a. Obligaciona radnja se može sastojati u davanju neke stvari.Pored toga. . dok su propuštanje i trpljenje negativne inidbe Karakteristike obligacione radnje:. Obligaciona radnja (prestacija) Obligacioni odnos odre en je pravnom normom. onda takva radnja može biti predmet obligacije (objektivno je mogu a). Obligaciona radnja može biti pozitivna ili aktivna i negativna ili pasivna.na prvom mjestu tužba da se utvrdi da postoji potraživanje. 1. da se po nekim osobinama. (koju stvar treba da preda povjeriocu odnosno šta treba da uradi. Tipi na tužba za zaštitu obligacije je gra ansko-pravna tužba: . Obligaciona radnja mora biti imovinskog karaktera.Keško 2003/2004 . Radnja. Predmet obaveze je nedopušten ako je protivan ustavu. Obaveza dužnika na davanje i injenje je pozitivna inidba. u ne injenju.a potom tužba za ispunjenje obligacije. sud nare uje njegovu prisilnu naplatu putem javne prodaje dužnikove imovine. Ne e li dužnik dobrovoljno da isplati te izdatke. ili samo radnjom. stogo li ne S. radnjom obligacije. prinudnim propisima i moralu društva. u nekom injenju. 16 stvarnog prava gdje nosilac stvarnog prava svoje pravo ostvaruje neposredno i od drugih može tražiti da ga u tome ne ometaju) 4. tako i stvari odre enih samo po rodu. Radnja iz obligacionih odnosa može se ticati kako individualiziranih (specijalno odre enih stvari). 2.neodre en ili neodrediv. Rje e je negativna a sastoji se u ne injenju radnji koje bi se ina e pravovaljano mogle preduzeti. ili može povjeriocu nadoknaditi štetu zbog neizvršenja. ili u trpljenju. a neko drugo bi lice moglo to u initi. trpljenju ili propuštanju obligacije se dijele na: 1. To što dužnik ne može izvrštiti radnju u pitanju je subjektivna nemogu nost. nego na njegovu imovinu. To njihovo ponašanje. mora se ticati neposredno ili posredno imovine lica koja zasnivaju obligacioni odnos. da postupi onako kako je obavezan.

Ukoliko do e do naknadne objektivne nemogu nosti izvršenja radnje koja je predmet obligacije ili krivicom povjerioca. Dužnik je ovlašten da bira kako e ispuniti obligaciju: izvršenjem jedne ili druge radnje. li ne ( eš e su) i uglavnom su pozitivne. ali opet odre ene radnje. glavna – povodom koje radnje je i obligacija nastala 2. Radnja je specijalno odre ena i obligacije se može ispuniti samo izvršenjem te radnje (mora se vratiti ista stvar data u zakup). obligacije mogu biti: 1. Dužnik ako ho e može izvršiti obavezu. Predmet obligacije nije dovoljno odre en. sporednih obligacija – služe dopuni glavne obligacije. a masa sva propadne. nov ane i 2. jedino se osloba a kada je stvar odre ena po rodu koje seimaju uzeti iz odre ene mase. obligacije se dijele na: individualne ili specijalne. Posebna vrsta obligacija su prirodne ili naturalne.Trenutna bi obligacija bila predaja prodate stvari 2.. Ako strane nisu odredile. ili izvršenje traje duže vremena obligacije su: 1. nedjeljive – prirodna nedjeljivost (predaja prodate krave) i pravna nedjeljivost (subjekti obligacionog odnosa su se sporazumjeli da se obligaciona radnja izvrši odjednom u cjelini) Prema tome da li se obaveza iz obligacije može izvršiti jednom radnjom ili je dužnik dužan preduzeti više radnji koje sve zajedno predstavljaju predmet obligacije. instalacija softwera. rod stvari. (instalacija IS – ra unarske mreže u nekoj organizaciji – projektovanje. nenov ane – pošto predmet obligacije mora imati ekonomski karakter i ove obligacije je veoma lako pretvoriti u nov ane (naknada štete kada dužnik ne izvrši obligaciju) Prema na inu odre ivanja obligacione radnje Po kriteriju kako je odre ena obligaciona radnja.alternativne i fakultativne. po vrsti. Specijalna ili individualna obligacija je ona kod koje se zna na koju je inidbu dužnik obavezan. Nastaju uvijek sa glavnom. Koju e od ovih radnji izabrati treba da se opredijeli do po etka izvršenja obligacije. (Predaja kamata uz glavnicu) Prema tome da li je obaveza dužnika da preda stvar ili novac obligacije mogu biti: 1.Str. do otkaza) S obzirom na to da li se radnja može izvršiti u dijelovima (u obrocima) ili se ne može rastavljati – obligacije su: 1. a koja e to stvar. godinu dana…) ili za neodre eno vrijeme (npr. dijele pravnu sudbinu glavne obligacije. jednostavne ili proste (predaja prodate stvari – u ratama ili odmaha "predaja stvari" je uvijek ista) 2. S. 17 2. trajne . Fakultativna obligacija . Odre ena je samo vrsta. trenutne . djeljive – otplata duga u više rata 2. nabavka opreme.Obligacija se ti e jedne radnje. sastavljene ili složene (pojedine radnje složene obligacije mogu.Trajanje obaveze može biti za odre eno vrijeme (6 mjeseci. U pogledu naknadne neomogu nosti ispunjenja obaveze dužnik nastale bez krivice stranaka obaveza se ne gasi nego se ograni ava na preostali predmet. ali ne moraju biti poznate prilikom zasnivanja odnosa). Povjeriocu je svejedno ko e mu dati stvar ili izvršiti radnju Prema tome da li se obligaciona radnja može izvršiti u odre enom. a dužnik je dužan izvršiti samo jednu od njih.predmet obligacije je odre en samo po rodu. Alternativna obligacija . Generi ke obligacije . a naj eš e prestaju kad prestane i glavna. odnosno kratkom vremenu. dužnik se osloba a obaveze. generi ne (odre ene po vrsti). a ako ho e može izvršiti drugu radnju. za strane u obligacionom odnosu je manje važno. odnosno radnja baš biti pri izvršenju obligacije. Isto tako ako bi dužnik izvršio obligaciju u zabludi misle i da je prava obligacija ne može tražiti povra aj.Predmet obligacije mogu biti dvije ili više radnji. pravo izbora pripada po zakonu dužniku. jer bi njegova radnja predstavljala izvršenje obligacije. ali su pravno priznate. Za ovu obligaciju je karakteristi no da se dužnik ne osloba a obaveze ukoliko stvar propadne iz objektivnih uslova. predmet joj je jedna odre ena radnja. ne mogu se ostvarivati putem suda. odnosno dužnik ne odgovara ako se inidba ne može izvršiti usljed naknadne objektivne nemogu nosti. Ako je kriv dužnik on e izvršiti drugu radnju ili nadokanditi štetu. Karakteristika ove obligacije da ukoliko do e do propasti ove stvari iz objektivnih uslova dužnik se osloba a obaveze. ali ga povjerilac ne može natjerati.Keško 2003/2004 . ali dužnik je ovlašten da obligaciju ispuni i izvršenjem druge. testiranje i održavanje) Sastavljene obligacije mogu se sastojati od: 1. nisu samostalne. One nisu pravno zašti ene. ali povjerilac može zahtjevati samo onu koja je predmet obligacije.

Str. 18

24. Subjekti obligacije Obligacija se obrazuje izme u najmanje dva lica koji su subjekti tog odnosa. Jedan subjekt tog odnosa je nosilac prava – povjerilac, a drugi je nosilac obaveze – dužnik. Jedan potražuje, drugi duguje.Ti subjekti mogu biti i fizi ka i pravna lica, i to na svakoj strani i može ih biti više. Obligacioni odnos može biti i takav da svaki subjekt i nešto duguje i istovremeno nešto potražuje, da je svaki od njih istovremeno i nosilac ovlaštenja i nosilac obaveza (ugovorni odnos kupoprodaje – PRODAVAC je obavezan da preda kupcu prodatu stvar, a od kupca potražuje cijenu, KUPAC od prodavca potražuje kupljenu stvar, a duguje mu cijenu). Ove obligacije se nazivaju dvostranim ili dvostrano obaveznim za razliku od jednostranih gdje je samo jedna strana povjerilac, a druga dužnik. Množina subjekata obligacije U obligacionom odnosu može se na i u isto vrijeme više lica na svakoj strani ponaosob tj. više lica kao povjerioca ili više lica kao dužnika. Radnja obligacije može biti djeljiva, pa da više ljudi bude obavezno svi zajedno ili svaki ponaosob. Na osnovu toga razlikujemo: 1. Razdjeljene obligacije 2. Solidarne obligacije Razdijeljena obligacija To je takva obligacija kod koje je radnja djeljiva, a odnos izme u množine subjekata obligacije takav da je svaki povjerilac ovlašten da traži samo svoj dio tražbine, odnosno da svaki dužnik duguje samo svoj dio duga. Pored toga što je radnja djeljiva, da bi obligacija mogla biti razdjeljena potrebno je da bar na jednoj strani bude više lica i da zakonom ili ugovorom nije odre eno da je ta obligacija solidarna. Me usobni odnosi izme u tih lica na jednoj strani mogu biti ure eni sporazumom tako da u obligaciji u estvuju sa jednakim ili nejednakim dijelovima. To je ustvari skup više samostalnih pojedina nih obligacija, koje su samo prividno jedna obligacija. Svaki sapovjerilac ima pravo da traži samo svoj dio duga. Svaki sudužnik je obavezan da ispuni samo svoj dio obaveze i povjerilac njegov dio ne može da traži od drugog sudužnika. Zastarjelost te e ponaosob za svakog sudužnika. Jednom tužbom mogu se tužiti svi sudužnici, a može ponaosob svaki od njih za njihov dio duga. Solidarna obligacija To je takva obligacija kod množine subjekata gdje je njihov me usobni odnos tako ure en da su svi sudužnici obavezni da izvrše cijelu inidbu, i da su svi povjerioci ovlašteni da traže izvršenje cijele inidbe i to bez obzira što je radnja djeljiva. Svi sapoverioci zajedno, a i na ponaosob mogu tražiti izvršenje cijele obligacije od svih sadužnika i od svakog ponaosob, pa i od onih sadužnika koji su ve izvršili dio obaveze, sve dok se obaveza u potpunosti ne izvrši. Odnos solidarnosti može postojati na: - strani povjerioca (aktivna solidarnost) i – jedno potraživanje a više ovlaštenih lica, - na strani dužnika (pasivna solidarnost), - jedno dugovanje a više dužnika - a može istovremeno na obje strane. Me usobni unutrašnji odnosi na jednoj strani mogu biti sporazumom razli ito ure eni (jenaki ili nejednaki dijelovi). Onaj ko ispuni cijelu obligaciju ima pravo da traži od svakog sadužnika da mu nadokande onaj dio koji otpada na tog sadužnika, što zna i da je u solidarnoj obligaciji obaveza svakog sadužnika da izvrši cijelu inidbu, ali ne i da snosi cio teret. Isto tako svaki solidarni povjerilac ima pravo da traži svoj dio tražbine od povjerioca kome je izvršena cijela obligaciona radnja, što zna i da ovlaštenje iz solidarne obligacije da traži izvršenje cijele inidbe pripada svakom solidarnom povjericu, ali mu ne pripada cijela korist. Vanjski ili spoljni odnos je ono što je karakteristi no za solidarne obligacije: Ako se izvrši obligaciona radnja ma kom solidarnom povjeriocu, obligacija prestaje i smatra se da je izvršena svima zajedno i svakom ponaosob. Solidarna obligacija se ne pretpostavlja u gra anskom pravu, ona mora proisticati ili iz volje stranaka (ugovor, testament) ili iz zakona (mjeni ni potpisnici su solidarni dužnici zakonitom imaocu mjenice). CESIJA I INTER CESIJA U pravnom odnosu osim ako se radi o strogo li nom odnosu strane koje u njemu u estvuju mogu se mijenjati. Tako i u obligacionom odnosu samo predmet obligacije ostaje isti.

S.Keško 2003/2004

Str. 19

Cesija je mjenjanje povjerioca u obligacionom odnosu, odnosno ustupanje tražbine, dok je intercesija mjenjanje dužnika odnosno preuzimanje duga. Lica u cesiji su: - cedent – stari povjerilac koji ugovorom svoju tražbinu prenosi na - cesionara – novog povjerioca dok - cesua – dužnik ostaje isti Do cesije može do i - na osnovu pravnog posla (ugovorom) - na osnovu sudske odluke, - a može i na osnovu zakona (što su rje i slu ajevi). Na osnovu pravnog posla 1. može se nekom pokloniti svoje potraživanje 2. može se dug vratiti ustupanjem svog potraživanja 3. može se platiti kupljena stvar cediranjem neke tražbine 4. može se sama tražbina prodati Predmet cesije mogu biti sve tražbine osim: - onih iji je prenos zakonom zabranjen - koje su vezane za li nost povjerioca ija se priroda protivi prenošenju Odgovornost u cesiji: - ako je tražbina ustupljena bez naknade cedent ne odgovara novom povjeriocu za nju - ako je ustupljena uz naknadu cedent odgovara za njenu istinitost (veritet). Za naplativost (bonitet) odgovara samo ako je ugovorm o ustupanju to predvi eno. I tada odgovara samo do visine onoga što je primio od cesionara, zatim za kamate, troškove oko ustupanja i troškove postupka postupka protiv dužnika. Dužnik u cesiji: - za punovažnost cesije ne traži se pristanak dužnika (njemu je svejedno kome duguje) - zakon traži da dužnik bude obavješten o cesiji, ali dotle dok ne bude obavješten i ne sazna na bilo koji na in o promjeni on može cedenta smatrati za povjerioca i njemu izvršiti inidbu. - položaj dužnika u cesiji ne može se pogoršati, on duguje onoliko koliko duguje INTERCESIJA Intercesija je promjena lica na strani dužnika u obligacionom odnosu. Dug iz obligacionog odnosa može se preuzti u potpunosti tako da umjesto starog dožnika do e novi (intercedent), a može i tako da ostane i stari dužnik (kumulativna intercesija). Do intercesije može do i na osnovu: - sporazuma - a može i na osnovu zakona što se rije e dešava Povjerioci u intercesiji: - za intercesiju potreban je pristanak povjerioca jer mu nije svejedno ko mu je dužnik - dug se može preuzeti i na osnovu sporazuma povjerioca i novog dužnika i smatra se da u tom slu aju ne treba tražiti pristanak starog dužnika, jer se ne radi o njegovm pravu nego o njegovom rastere enju. Tada se radi o pristupanju duga. Dugu se može pristupiti novi dužnik a da se obaveza ranijeg dužnika ne ugasi. Na dužni koj strani obligacionog odnosa se tada pojavljuju dva subjekta. Primjer zajedni kog preuzimanja duga je jemstvo. Jemac pristupa obavezi dužnika i pored ranijeg dužnika, koji se u ovom slu aju naziva glavni dužnik. Odgovornost novog dužnika može biti supsidijarna (jemac odgovara tek ako obavezu ne ispuni glavni dužnik) i to je pravilo. Pored ovoga odgovornost može biti i solidarna. 27. IZVORI OBLIGACIJA Izvori obligacija su pravne injenice i stanja na osnovu kojih nastaju obligacije, to su razlozi usljed kojih nastaju obligacije. I zakonici i pravni pisci kao izvor obligacija navode: zakone, ugovore, jednostrane izjave volje i protivpravne štetne radnje (delikte). Neslaganje nastaje u pogledu ostalih izvora kkoje navode kao "razli ite injenice", izvore "sli ne ugovorima i sli ne deliktima kvazi-ugovori i kvazi-delikti", "neopravdano oboga enje", "nezvano vršenje tu ih poslova" itd.. O 1. Pravni poslovi kao izvor obligacija

S.Keško 2003/2004

Str. 20

a) Ugovori - kao pravni poslovi su naj eš i izvor obligacija. Ugovori su izjava volje dvaju ili više lica kojima se ta lica sporazumjevaju upravo zato da me u njima nastane odre eni obligacioni odnos, da jedno drugom izvrši dogovorenu inidbu b) Jednostrani gra ansko-pravni poslovi – obligacija kao dvostrani pravni posao nastaje samo izjavom volje jednog lica (hartije od vrijednosti, mjenica, ek, dionica itd.) 2. Prouzrokovanje štete – gra anski delikt je izvor obligacije u tom smislu što za onoga ko protivpravnom radnjom nanse štetu drugome nastaje obaveza da tu štetu nadoknadi ukoliko ne dokaže da šteta nije nastala njegovom krivicom. Šteta može biti prouzrokovana štetnom radnjom lica sa kojim štetnik nije u pravnom odnosu – gra anskopravna deliktna odgovornost, a može se nanijeti i ugovornom pratneru neizvršenjem ili neurednim izvršenjem ugovorenih obaveza – ugovorna odgovornost. Da bi štetnik ošte enom nadoknadio štetu moraju biti ispunjena dva uslova: a) sistem subjektivne odgovornosti o mora postojati protivpravna radnja o mora da postoji šteta (šteta je umanjenje imovinskog interesa i dijeli se na: prostu – umanjenje postoje e imovine izgubljenu dobit – (onemogu avanje uve anja imovine) o uzro na veza protivpravne radnje i štete – da je baš tom radnjom prouzrokovana šteta o krivica (krivnja) – da li je onaj ko je prouzrokovao štetu bio svjestan i da li je postojala volja b) sistem objektivne odgovornosti – vezan je "opasne djelatnosti", "opasne stvari" – zato pravo polazi od pretpostavke da oni subjekti koji su preduzeli ovakve radnje više su izloženi riziku za prouzrokovanje štete pa se ne utvr uje ko je odgovoran ne traži se krivnja. Na ovakav na in pravni sistem zašti uje nejake da se izlažu troškovima dokazivanja krivnje nego se to pretpostavlja. Štiti ih od opasnih djelatnosti. 3. Neosnovano oboga enje – sticanje bez osnova, neopravdano. Kada neko nešto dobije ili uopšte primi i time pove a svoju imovinu, a nema za to pravnog osnova, kaže se da se neosnovno obogatio. Obligacija se sastoji u tome da je onaj ija se imovina uve ala (oboga eni), dužan vratiti, odnosno nadoknaditi onome ija se imovina umanjila (osiromašenom) ono što je neosnovano prešlo u njegovu imovinu. Ta vrijednost može biti manja ili ve a, ali nikako ve a od one za koliko se oboga eni obogatio. Dakle osnov za ovu obligaciju je "neosnovano oboga enje". Nej eš i slu aj je de neko nepažnjom plati nešto što nije dugovao. (2x pla en ra un) 4. Nezvano vršenje tu ih poslova ili poslovodstvo bez naloga Poslovodstvo bez naloga je kada neko u dobroj namjeri preduzme neku radnju u interesu drugog lica, a bez njegovog ovlaštenja. Još se naziva vršenjem tu ih poslova ili dejstvom bez punomo stva. Ako preduzetu radnju odobri i prihvati to drugo lice nastaje odnos kao kod zastupništva. Ukoliko ne prihvati nastaje ova obligacija sli na kao kada zastupnik prekora i ovlaštenja. 5. Zakon kao izvor obligacije Nekada zakon stvara obligacione odnose kao npr. certifikati. Osnov je u Zakonu o potraživanju gra ana – povjerioci su gra ani FBiH, a dužnik FBiH ili Zakon o restituciji (koji još nije donesen jer bi se stvorila obligacuija – povrat vlasnicima ono što im je oduzeto) 28. Prestanak obligacije Svrha obligacije je da dužnik ispuni radnju i time zadovolji odre eni interes povjerioca. To je najobi niji i najredovniji na in prestanka obligacije. Me utim postoje i razni drugi na ini prestanka obligacije: 1. ispunjenje obligacije 2. nemogu nost ipunjenja 3. prestanak subjekata 4. kompenzacija 5. novacija (prenov) 6. konfuzija 7. oproštaj duga 8. poravnanje 9. zastarjelost 10. zakonom 11. otkaz Ispunjenje obligacije

S.Keško 2003/2004

Povjerilac je dužan primiti primiti ispunjenje i od svakog lica koje ima pravni interes da obaveza bude izvršena. a mijenja se predmet. tj. 3. a saldo e isplatiti ona strana iji dug bude ve i. da su iste. Novacija (prenov) Novacija je pretvaranje jedne obligacije u drugu. a povjerilac prima ispunjenje. uredno.Keško 2003/2004 . 4. Otuda joj i naziv prenov. Obligacija e potpuno prestati ako su dugovi jednaki. sem ako se radi o strogo li noj obavezi. Cilj kompenzacije je smanjenje finanisjskih troškova ispunjenja. istog roda. u asu kad se traži kompenzacija da je došlo vrijeme kada treba obje izvršiti. usljed ega prestaju obje obligacije iji su se dugovi prebili. ta no prema njenom sadržaju. za ugovoreni period taj ra un. Me utim strane u obligacionom odnosu se mogu sporazumjeti i ugovoriti da ostaje dužnikova odgovornost u svakom slu aju. da su stranke htjele (na bazi sporazuma) da umjesto postoje e nastane nova obligacija. tražbine treba da su likvidne. obligacioni odnos se ne gasi nego mjenja predmet. novu. pla anje alimentacije). a umjesto nje nastaje nova. Kontokorent je takav odnos koji se sastoji u tome da stranke ugovore da e svaka od njih me usobna potraživanja unositi u jedan jedinstven ra un (kontokorent – teku i ra un) i da e s vremena na vrijeme. Ukoliko dugovi nisu jednaki manji dug prestaje. da jasno izraze namjeru da prestaje stara obligacija i da istvoremeno umjesto nje nastane nova. stara obligacija je morala biti punovažna. Po pravilu se prebijaju nov ane tražbine. ali se mogu prebijati i tražbine iji su predmet generi ne. svaka svoj zaklju iti i potraživanje prebiti. Za jednostranu kompenzaciju zakon je odredio sljede e uslove: 1. Niti povjerilac može tražiti od dužnika da izvrši nešto drugo. 2. ne može je utužiti itd. Ko ispuni obavezu potpuno ili djelomi no može zahtjevati da mu povjerilac izda potvrdu o tome. jest da je malo teže jer se u obzir uzima i kvalitet). upotrijebiti za kompenzaciju po drugoj obligaciji. Ne može na osnovu jednostrane izjave volje. Nijedna stranka ne može raspolagati sa tražbinom koja je unesena u kontokorent tj. Sprazumom subjekata se gasi postoje a obligacija. Kod objektivnih okolnosti (okolnosti za koje dužnik ne odgovara) treba razlikovati da li je predmet obligacije individualno odre ena stvar ili je odre ena generi no. i obratno. da se u slu aju spora mogu lako i brzo dokazati. Nemogu nost ispunjenja obligacije Do nemogu nosti ispunjenja obligacije može do i zbog subjektivnih i objektivnih okolnosti. osim ako je obaveza ili pravo vezano strogo za li nost subjekta obligacije (izrada slike.da postoje dvije obligacije izme u dva ista lica – svako od tih lica je u jednoj obligaciji povjerilac. obje tražbine treba da su dospjele. zamjenjljive stvari (cigla za ciglu.tražbine obiju obligacija treba da su jednorodne: da stvari koje su premet obligacija budu iste vrste. ak i kad se dužnik protivi ispunjenju. 21 Do ispunjenja dolazi kada dužnik izvršava onu radnju koju je bio obavezan izvšiti. na mjestu i u vremenu koje odgovaraju njenom sadržaju. a povjerilac po drugoj. Može se dogovoriti i da se razlika prenese na novi kontokorent. Do kompenzacije može do i voljom oba subjekta obligacije. jednorodnost . ili pravni osnov. Subjekti ostaju isti. Ako se dva lica nalaze u odnosu tako da je jedno lice dužnik po jednoj obligaciji. Ukoliko je individualno odre ena stvar onda obligacioni odnos prestaje. Pravilo je da obligaciju ispunjavaju subjekti te obligacije: dužnik izvršava inidbu. . odnosno na na in. a u drugoj dužnik 2. Dužnik treba da ispuni obligaciju pravilno. a ve i dug prestaje za onoliko kolika je bila vrijednost manje obaveze. nego prava i obaveze prelaze na nasljednike.Str. Kompenzacija (prebijanje) Kompenzacija je prebijanje duga za dug. ne može se ustupiti drugom. Pretanak subjekta obligacije Smrt subjekta u na elu ne povla i gašenje obligacije. Da bi došlo do prenova obligacije treba da su ispunjenji sljede i uslovi: 1. jer ako nije bila pravnovaljana umjesto nje ne može nastati pravno valjana S. kompenzacijom prestaju obligacije ako su ispunjeni potrebni uslovi. uzajamnost . Dužnik postaje obavezan da povjeriocu nadoknadi štetu. niti dužnik može nametnuti da mu izvrši drugu inidbu. Ukoliko je došlo zbog subjektivnih okolnosti (dužnikova krivica). jednostranim zahtjevom jednog subjekta i zakonski . dok kod generi no odre enih stvari obligacioni odnos ne prestaje.

poverilac može dugovani predmet položiti kod suda. odricanje od prava potraživanja. to je ustvari ugovor izme u subjekata jedne obligacije kojim oni svoja nejsana i osporavana potraživanja i dugovanja iz te obligacije likvidiraju i utvr uju šta ostaje da jedna drugoj izvrši. 5. Ako povjerilac ipak ho e da se odrekne potraživanja. Ostali na ini prestanka obligacija 1. 4. Poravnanje naš zakon smatra ugovornim odnosnom (ZOO). METOD IZU AVANJA POSLOVNOG PRAVA (na in spoznaje posl.pravila konkurentskog djelovanja na tržištu.revolucije …). Pojam poslovnog prava 29. Dužnik ne mora da prihvati poklon. Pojam i predmet poslovnog prava Poslovno pavo predstvalja sinonim za trgova ko ili trgovinsko pravo. itava oblast poslovnog prava za razliku od gra anskog prava odlikuje se: . Ukoliko za ovakve obligacije nije unaprijed ugovoreno vrijeme ono prestaje otkazom. prava) Profesionalno obavljanje djelatnosti radi sticanja dobiti odredilo je osnovne karakteristike predmeta poslovnog prava.Str. Sužavanje predmeta i pojma poslovnog prava izvršeno je najpre zahtjevom da ono obuhvati samo norme u kojima dominira metod koordinaceije. Oprost duga je sli an poklonu pa se na oprost duga i primjenjuju pravila o poklonu.vrijedonosni prapiri .trgova ke ugovore (transakcije izme u subjekata) . opraštanje duga – onaj ko ima ovlaštenja može da ih se i odrekne. Predmet poslovnog prava je dakle složena kategorija.mjeni no i ekovno pravo – posebne transakcije . može biti donesen zakon kojim se poništavaju ili ukidaju neki obligacioni odnosi (politi ke reforme.. Nejasna sadržina poravnanjem postaje jasna. 6.reglementarno pravo . a dužnik ne prihvata oprost. nego sa ciljem trajnog sticanja dobiti. Drugi kriterij je bio da on obuhvati samo one privatno-pravne odnose koji poti u iz dinamike robno-nov anih odnosa. svi oni odnosi koji nastaju u toku privre ivanja ili su sa njim u neposrednoj funkcionalnoj vezi. zastarjelost. Tim deponovanjem kod suda gase se obaveze i potraživanja i obligacija prestaje 2.status poslovnih subjekata.Pošto je to ugovor na poravnanje se odnose svi propisi i pravila koji se odnose na pravne poslove uošte.u predmetu ili pravnom osnovu. Otkaz je izjava volje jedne strane kojom u odre enom asu prestaje obligacioni odnos. pa prema tome ni oprost duga – potreban je pristanak dužnika. .Keško 2003/2004 . Otkaz – neki obligacioni odnosi duže traju. konfuzija je sjedinjavanje i tražbine i duga kod istog lica. . Ukoliko se radi o nagodbi ne mogu se pobijati ugovori. 22 3. Na toj osnovi trgovinsko pravo se može definisati kao “skup propisa koji se ti u trgovine”. On obuhvata: . Obligacija se gasi u tom slu aju jer pravno niko ne može sam sebi dugovati i u obligaciji moraju biti najmanje dvije strane i dva lica 3. 29.dinamizmom – pravni poslovi se zaklju uju u velikom broju slu ajeva i velikom brzinom . dalje društvena svojina na kojoj je privredno pravo izgra ivano više ne postoji. Kao subjekti poslovnog prava pojavljuju se trgova ka društva i obrtnici (imaoci radnje – registrovani) Predmet poslovnog prava u najširem smislu su svi odnosi koji se ti u trgovine u pravnom smislu te rije i. Poslovno pravo prvenstveno reguliše odnose ekonomskog prometa u koje stupaju subjekti ne radi neposrednog zadovoljavanja svojih potreba.privredni poslovi se obavljaju u vidu zanimanja S.pravila koja regulišu odnose privrednog subjekta i države. (kupac i prodavac se pogode da umjesto prodatog stola prodavac za istu cijenu preda ormar). stara i nova obligacija se moraju razlikovati u ne emu bitnom. i obaveza dužnika se sastoji u nizu radnji koji se ponavljaju u jednakim vremenskim razmacima (mjese no pla anje zakupnine). Poravnanje ili nagodba. a poslovno pravo kao skup normi koje ure uju odnose u privrednom poslovanju.1. Stoga se kao nosioci prava i obaveza pojavljuju lica koja u te odnose stupaju stalno i profesionalno. tj. Pojam privrednog prava koji se kod nas najviše koristio napušten je jer on ne odgovara poredcima na kojima je zasnovana tržišna ekonomija.

ugovor o posudbi. 5. . . Ustav BiH – ima samo opšti okvir i ne pojavljuje se kao neposredni izvor prava 2.spoljnotrgovinska politika . S obzirom na polje korisne državne intervencije dispozitivni propisi se zna ajno koriguju sa imperativnim normama. Specifi nosti metoda poslovnog prava proisti u iz dejstva izloženih elemenata (dinamizam. ali se pored ovih pojavljuju i neimovinske sankcije vanugovornog karaktera (usljed formiranja loše poslovne reputacije zabrana u eš a na sajmovima itd. dipozitivnost propisa (normi) – ima oblasti gdje subjekti nisu zainteresovani da ulaze i formiraju društva.. dalje ugovor se smatra zaklju enim naj eš e u pisanom obliku) . Uporedo gdje god je bilo mogu e i svrsishodno izvršeno je ujedna avanje sa me unarodnim sporaazumima. Zakon o carinskoj politici i tarifi S. Obi aji ZAKONI Zakoni su najvažniji izvor poslovnog parva. Autonomija volje – sloboda ugovaranja – slobodan ulazak u transakcije. Ravnopravnost subjekata i jednakost njihovih volja – što pravno zna i da nema nametanje volje jednih prema drugima. tgova kih društava ili preduze a. Metod koji oni primjenjuju je kombinacija prinudnog i dispozitivnog na ina ure ivanja odnosa. Njima se ure uju: .carinska politika. 23 - kredit je bitan elemenat poslovanja (rasprostranjenost prodaje na kredit) svako društvo je zainteresovano za nesmetano odvijanje prometa pa je i državna intervencija mnogo eš a u domenu privrednog nego u oblasti gra anskog prava Ishodišna ta ka metoda poslovnog prava je gra ansko-pravni metod. prometljivost prava i obaveza – subjekti trgovinskog prava po svom položaju mogu trgovati sa svojim pravima i obavezama.izgled zajedni kih osnovnih principa metoda gra anskog i privrednog prava . Zbog toga se formiraju javna preduze a.izvori prava . a u materiji ortakluka na pravna pravila bivšeg Austrijskog gra anskog zakonika (ugovor o ortakliuku. Zakon o stranim direktnim investicijama 2.uspostavljanje i funkcionisanje zajedni kih i me unarodnih komunikacija. MP robu mora prodavati svima po istaknutim cijenama) 3. Zakon o me unarodnim ekonomskim odnosima 3.) 30.postupak za ostvarenje prava. Za naše zakone koji su izvori poslovnog prava karakteristi no je da se oslanjaju na postoje u gra ansko-pravnu regulativu.. dok u ekonomskom smislu jednakosti nema. IZVORI POSLOVNOG PRAVA 1. . 4. Me utim ima slu ajeva gdje je ta autonomija volje ograni ena (željeznice moraju prihvatiti robu na prevoz ukoliko ispunjavaju propisane uslove. Zakoni na novou a) BiH b) FBiH i RS c) Distrihta d) Kantona / Županija 3. imperativan karakter odnosa i sankcije – sankcija imovinske priprode je bitno obilježje privrednog prava.pojedina materijalno-pravna tehni ka rješenja (pojava formuliranih ugovora i opštih uslova poslovanja.Str. Zakoni na nivou BiH 1.monetarna politika . Transformacija osnovnih osobina metoda gra anskog prava (karakteristike metoda poslovnog prava) 1.Keško 2003/2004 . Ja i diktiraju uslove 2.me uentitetski transport Me u najvažnijim zakonima u oblasti prava su oni koji ure uju status subjekta poslovnih odnosa: trgovaca. ugovor o poklonu). Podzakonski akti i Akti samoregulacionih organizacija 4.) i ogledaju se uglavnom na etiri polja: .

Zakon o zaštiti industrijskog vlasništva 6.ure enje obrta individualnog trgovanja . 4. U esnici na tržištu su uglavnom profesionalci. koji razvijaju eti eke norme ponašanja koji nisu regulisani zakonima i to postaje praksa. Zakon o komisiji za vrijedonosne papire 4. Jedna od najvažniji uredbi u ovoj oblasti je Uredba o upisu u sudski registar preduze a i drugih pravnih lica koja obavljaju privrednu djelatnost. Privredne komore dužne su da prate. Od svih podzakonsih akata kao izvora poslovnog prava najvažniji su oni koje donosi vlada.organizacija profesionalnih posrednika One utvr uju pravila i standarde berzanskog poslovanja vrijedonosnim papirima.berze i . kaže "sudionici u obaveznim odnosima dužni su u pravnom prometu postupati u skladu sa dobrim poslovnim obi ajima". PODZAKONSKI AKTI I AKTI SEMOREGULACIONIH ORGANIZACIJA 1. OBI AJI (kao izvori poslovnog prava) Obi aj kao izvor poslovnog prava ima daleko ve u ulogu u poslovnom nego u gra anskom pravu. Zakon o registru vrijedonosnih papira 5. Sa naše zakonodavne prakse možemo razlikovati dvije vrste obi aja: ."Trgovinski obi aj" – komercijalna praksa Dobar poslovni obi aj – Zakon o obligacionim odnosima u lanu 21.oblast koncesija o privrednim dobrima kojima rapspolaže kanton 30. Zakon o sukobu interesa u institucijama u vlasti BiH Federalni zakoni 1.Str. Dobri poslovni obi aji su pravila poslovne etike. Osnov primjene dobrog poslovnog obi aja jesete izri ita naredba zakonodavca ( lan 21. upustva i naredbe. obveznica. 2.Keško 2003/2004 . Donose se na osnovu izri itog zakonskog ovlaštenja ili ovlaštenja sadržanog u uredbi vlade. Zakon o eku 7. U oblasti tržišta kapitala zna ajnu ulogu imaju akti samoregulacionih organizacija: . Od ostalih akata tereba spomenuti one koje donose niži upravni organi (ministarstva). a to su pravilnici. Zakon o vrijedonosnim papirima 3. Dobar dio ovih zakona pre i e na BiH Zakonodavne aktivnosti sa nivoa kantona su: . Zakon o mjenici 6. kao samostalan organ imenovan od Parlamenta FBiH. Da bi u društvenoj praksi stvoreno pravilo moglo da bude izvor prava u oblasti privrede. Zakon o obligacionim odnosima Tendencija zakona u BIH – harmonizacija zakona na nivou FBiH i RS pa ak i distrihta."Dobar poslovni obi aj" – pravila poslovne etike izgra eni od strane poslovnog svijeta .2. 24 4. One izdaju i potvrde o njihovom postojanju. Zakon o privrednim društvima 2. (Kod obi aja nema sankcije oni su prihva eni iz razumnog razloga – zato što je to bolje). Najvažniju ulogu u emisiji i prometu dugoro nih vrijedonosnih papira (dionica. potrebno je da ispuni slijede e uslove: S. Obi aji kao ustaljena praksa pokazala se efikasna i djelotvorna i koje se pridržavaju subjekti. Zakon o autorskim pravima 5. te pravila za lanove organizacije profesionalnih posrednika (brokere i dilere) 30. razvijaju i evidentiraju (?? finansiraju) dobre poslovne obi aje. 3. certifikata) ima Komisija za vrijedonosne papire u FBiH. ZOO) Trgovinski obi aji – su komercijalna praksa.1. koja je u takoj širokoj primjeni da privrednici o ekuju da e ugovorne strane postupati u skladu sa takvom praksom. Ona se pojavljuje kao regulacioni organ. Vlada nije ovlaštena da uredbama stvara potpuno nove dužnosti i ovlaštenja. Ona reguliše uslove i na in izdavanja i prometa vrijedonsnih papira.

u pojedinim djelatnostima) Osnov primjene trgovinskih obi aja su razli iti. obi aj tada dopunjuje zakon i olakšava njegovo tuma enje.svijest o njegovoj cleishodnosti i prihva enosti obi aja . Zavisno od toga koji su obi aji predmet sistematizacije. Kada ne bi htjele koristiti uzanse one bi to izri ito naglasile.Keško 2003/2004 . Državni organi vrše ograni enu kontrolu nad donošenjem uzansi. i posebne – one koje se primjenjuju samo u pojedinim strukama ili odre enim vrstama poslova jedne struke. notorno (o ito) i prihva eno od ve ine privrednika (odre en u pravnotehni kom smislu) . bilo prilikom davanja ovlaštenja bilo prilikom njihovog formulisanja.dobar.Cilj kontrole je zaštita javnog interesa Opšte uzanse . S. Donosilac uzansi su ovlaštene javne ili polujavne organizacije (npr. u grupama u kojima se kre e i u poslovima kojima se bavi Kao izvor poslovnog prava obi aj se može pojaviti u dva svojstva: . 25 da bude razumno. . 30. 31. Osnov i na in primjene obi aja kao izvora prava Teorija navodi dva osnova primjene obi aja kao izvora prava: . prema strukama u kojima važe na – opšte (horizontalne – važe u svim privrednim djelatnostima) i posebne (vertikalne – koje važe samo za pojedine poslove. Uzanse važe samo na osnovu volje stranaka. sistematizovani u zbornika. odnosno u skladu sa pravilima poslovne etike Trgovinski obi aji mogu se podijeliti na: 1.ukoliko propis postoji ili je zastario.može djelovati primarno (samostalno) ako propis ne postoji . berze) i profesionalna udruženja (komore). Stvaranje uzansi teorijski zna i konstatovanje postoje ih obi ajnih normi i njihovo objavljivanje radi lakše primjene. a pristanak na primjenu uzansi može biti na razli it na in: lanstvo u organizaciji koja je stvorila uzanse podrazumjeva i pristanak na primjenu uzansi uvijek kada u me usobne odnose stupaju lanovi organizacije.Str. Uzanse spadaju u autonomno privredno pravo bez obzira ko ih donosi. izvjesno. Ukoliko on sadrži rješenje suprotno dispozitivnoj odredbi ZOO primjenjiva e se samo ukoliko je to izri ito ugovoreno. U praksi to je kreativna selekcija uzansi prema kriterijumu cjelishodnosti.ona lica koja nisu lanovi uzanse obavezuju samo onda kada su pristale izri ito ili na neki drugi na in nedvosmisleno pokazale da pristaju na uzanse (poslovanje u okviru institucije koja je donijela uzanse). ako ako se državni organ pojavi kao redaktor uzansi. Uzanse Uzanse su dobri poslovni obi aji. uzanse se mogu podijeliti na op e – one koje važe za sve poslove u privredi.zakonsko priznanje poslovnog obi aja kao izvora prava. on ima tjesnu vezu sa privrednim životom. ali sudovi i arbitraža uzima u obzir komercijalnu praksu. svako mora da snosni rizik nepoznavanja obi aja na teritoriju kojem živi.3. Zakonodavac ne nalaže primjenu. a stranke u ugovoru nisu ni izri ito ni pre utno isklju ile primjenu obi aja • eventualno nepoznavanje obi aja je pravno irelevantno. uglavnom je to sud. koje je sadržano u materijalno pravnim propisima U pogledu na ina primjene obi aja: • obi aj se primjenjuje i bez obzira na to da li su stranke znale za njega ili ne • kada propis ne postoji ili nije dovoljan. U slu aju me usobnog sukoba. Oni sistematizuju dobre poslovne obi aje iz domena svog djelovanja. Dakle kod lanova šutnja zna i pristanak na uzanse. Donosilac uzansi po pravilu je nedržavni organ. na osnovu teritorijalne obuhva enosti – opšte. što zana i da se ne mogu se primjeniti u onom dijelu koji je imperativno regulisan. regionalne i lokalne 2.se mogu primjeniti na ona pitanja koja su regulisana dispozitivnim pravilom ZOO. ja e su uzanse koje dolaze sa užeg podru ja.

. i da radnja na koju se strane obavezuju spada u registrovanu privrednu djelatnost barem jedne od njih.1963 4.npr. SUBJEKTI POSLOVNOG PRAVA Subjekt prava uopšte je svako lice koje ima sposobnost da bude nosllac prava i obaveza. koriste usluge drugih institucija (stru nih institucija. 26 one e se mo i koristiti samo ako su to stranke izri ito predvidjele ili ugovorile. 6.Ukoliko ugovor sklapaju neprofesionalna lica. ad hok – formiraju se po prijedlogu stranaka. potrebno je da njegove strane djeluju kao preduze a ili individualni trgovci. 1.Trgova ki sudovi vrše i arbitražu.Str. Hijerahija izvora poslovnog prava 1. Odre ivanje subjekata poslovnog prava nije tako jednostavno. U mnogim situacijama pored subjektivne odgovornosti traži se i objektivna odgovornost. nadležnost u sporovima – u zemljama tržišne ekonomije postoje privredni ili trgova ki sudovi koji rješavaju sporeove brzo i na bazi pismenih dokumenata. grah. 10. da ima pravnu sposobnost. 2. 9. 4. Donosi ih nadležna komora ili drugi oblik udruživanja privrednika.mogu se zaklju ivati u razli itim formama:(pismeno ili usmeno) Za njih važi i princip formalizma i kosezualizma ) a) usmeno – ispunjavaju uslov brzine poslovanja. 5. 8. U ugovoru se odre uje nadležnost arbitraže. odgovornost je strožija – pored zakonskih pravila uzimaju se u obzir i pravila branše ili stuke. Za promet odre ene vrste robe (kamen. šablonski ugovori – unaprijed priprmljen i oštaman tekst ili dio teksta. u ugostiteljstvu . 7. a ova to prihvata. dati. Kod nas nema još takvih sudova. Postoje tri osnovna kriterija kojima se odre uju subjekti poslovnog prava: S.opšte uzanse se primjenjuju i anda kada iz okolnosti proizilazi da su nihovu primjenu htjeli Opšte uzanse se odnose prvenstveno na ugovor o prodaji pokretnih stvari u robnom prometu. 3. Ustav me unarodni ugovori zakon drugi obavezni opšti akti zakonodavnih organa podzakonski akti upravnih organa opšti akti privrednih subjekata ugovori obi aji uzanse gra ansko pravo odluke upravnih i sudskih organa 33. 32. dopustiti ili propustiti. Posebne uzanse Važe samo za pojedine struke. Karakteristike ugovora poslovnog prava 1. 2. Da bi obligacioni odnos bio posao poslovnog prava. 33. kontrola kvaliteta) 3. Obligacioni odnos kao izvor poslovnog prava Obligacioni ugovor je dvostrani pravni posao – sporazum dva ili više lica po kome se u smislu njihovih me usobnih saglasnih izjava volja i zakonskih propisa jedna strana obavezuje da e drugoj strani nešto u initi. lakše je dokazati ko je prekršio ugovor. ali su zato sigurniji. Za neke ugovore zakon traži isklju ivo u pismenoj formi. ali ih je u slu aju spora teže dokazati b) pismeno – usporava ekonomski promet. Do donošenja ZOO bilo je usvojeno pravilo da se uzanse primjenjuju ukoliko ih stranke izri ito ne isklju e. 11. zaklju uju se masovno 4. 5. U poslovnom pravu razvijeni su tz.Keško 2003/2004 . Lu ke uzanse (1951) – važe u pomorstvu 2. on spada u gra ansko pravo. tipski. soja) – 1960 i 1967 3. u gra evinarstvu – 1977 za jednu vrstu posla mogu postojati samo jedne posebne uzanse na podru ju itave države. FORMA .

sportskih.javne kompanije – u funkciji zadovoljavanja potreba gra ana i poslovnih subjekata . KRITERIJI ZA ODRE IVANJE SUBJEKATA DOMA EG POSLOVNOG PRAVA Primjenjuje se mješoviti kriterij. prsvjetnih. obavezna registracija kod nadležnog državnog organa (suda ili organa uprave) 3.ameri ko pravo za odre ivanje subjekata poslovnog prava alternativno (jedan od kriterija) uzima slijede kriterije: a) predmet transakcije . profesionalni posrednici). socijalnih.odvijanja odre enih poslovnih funkcija i prometa uopšte (berze.prema tome subjekt poslovnog (trgovinskog) prava je lice koje obavlja ili po prvi put u e u trgova ke poslove koje su objektivno (zakonom) definisani Subjektivni kriterij odre ivanja subjekata poslovnog prava . Ako je posao zaklju en izvan registrovane djelatnosti posao važi.zakonom su izri ito odre eni trgova ki poslovi u koje spadaju: bankarski poslovi. Nasuprot njima pravna lica (neprofitne organizacije) koje za cilj imaju zadovoljenje kulturnih. posrednici) – koji pokazuju da posjeduju znanja i vještine za te poslove 34. obavljanje registrovane djelatnosti u vidu zanimanja 4. . kupovina robe radi preprodaje.za ovaj model vezano francusko pravo .obavlja poslove u vidu svog zanimanja ili b) da su trgovci po formi – da je po na inu postanka i formi trgovac ili c) da su trgovci po upisu i obimu poslovanja – da poslove obavlja na na in ili po obimu koji zahtjevaju njegovo regulisanje kao trgovca .u obzir uzima lica.zadovoljavanje tržišnih i drugih ineteresa osnovnih poslovnih subjekata .Keško 2003/2004 .trgovac je lice koje obavlja trgova ku profesiju. nau nih. a ne prirodu posla .i svi poslovi koje poduzmu trgovci podpadaju pod režim trgova kog prava . . posredni i poslovi idr.Str. humanitarnih. 27 - objektivni subjektivni mješoviti Objektivni kriterij odre ivanja subjekta poslovnog prava . .poslovanje odre enom robom b) odnos prema ukupnoj transakciji . U anglo-saksonskom pravu važilo je pravilo ako je ugovor zaklju en izvan registrovane djelatnosti da je ništavan S. cilj radi koga se osniva i postoji odre eno lice 2. a za to je uslove odredio zakon. Neki se registruju registar društava kao posebna institucija utvr ena zakonom.svojstvo trgovca ima lice koje obavlja ove poslove. broker i dr. Prilkom registracije subjekata vrši se ragistracija i djelatnosti kojom e se baviti. priroda poslova kojima se odre eni subjekt bavi Cilj radi koga se osniva i postoji odre eno lice Ukoliko je cilj stvaranje dobiti (profitne organizacije) onda se radi o subjektu poslovnog prava. ekoloških i drugih potrba nisu subjekti poslovnog prava.uzor je njema ko pravo .zakonodavna praksa pokazala da ovaj kriterij nije primjenjljiv u svom istom obliku Mješoviti kriterij odre ivanja subjekata poslovnog prava . zdravstvenih. U subjekte poslovnog prava spadaju i pravna lica iji cilj nije u postizanje neposredne dobiti nego: .zanimanje lica koja pokazuju znanje ili vještinu svojstvenu djelovanjima ili robama obuhva enim transakcijama c) profesiju ili zaposlenje lica (agent. LIca koja ulaze u krug subjekata poslovnog prava redovno ispunjavaju više kriterija: 1.zadruge – zadovoljavanje interesa odre enog kruga lica Registracija – je obavezna i bez upisa u javni registar ne može se ste i svojstvo subjekta poslovnog prava.tipi an primjer je ameri ko pravo . a) da su trgovci po zanimanju . izdavanje mjenice. a neki kod opštinskog organa (obrtnici) uz odre ene saglasnosti Kantona.

imovinskoj odgovornosti: subjekti koji isklju ivo odgovaraju svojom imovinom i subjekti sa zakonskom ili ugovornom odgovornosti drugih lica 10.itd. . Ostala pravna lica ukoliko zaklju uju ugovore trgova kog prava Dalja sistematizacija subjekata poslovnog prava može se vršiti prema: 1. "trgovac pojedinac". Osim toga priroda posla isklju uje odre ene subjekte poslovnog prava u njihovom vršenju. rudarstva.posredovanja. Trgovinskim uslugama ne mogu se baviti individualni trgovci jer nisu pravna lice. Javna preduze a 7. dok pozitivno pravo koristi termin "samostalni privrednik" bez obzira na njegovu djelatnost. Gmbh • društvo kapitala .o. državni i subjekti u mješovitom vlasništvu 8. Individualni trgovac ne mora imati stru nost. INDIVIDUALNI TRGOVAC (SAMOSTALNI PRIVREDNIK) U literaturi se koriste razli iti termini za individualnog trgovca "inokosni trgovac". participaciji zaposlenih: subjekti sa i bez radni ke participacije 12. državljanstvu i nacionalnoj pripadnosti osniva a (ulaga a): doma i i subjekti stranih ulaganja 5.Keško 2003/2004 .kontrolu kvaliteta i kvantiteta robe . . Individualni trgovac (samostalni privrednik. poduzetnik) 2. usluga itd. 28 Priroda poslova kojima su odre eni subjekt bavi Priroda posla i registracija daju odre enim licima daju status subjekta poslovnog prava (profesionalnim posrednicima). pravnom statusu: pravna lica i individualni trgovac 2. Organizovana i ure ena javna tržišta kapitala (berza.uskladištenja . Samostalni privrednik je fizi ko lice koje: S. trgovine. bez obzira na njihovu registraciju. vrsti djelatnosti: subjekti iz oblasti proizvodnje. 35. udruženja) 8.zastupanja .n.špedicije. odnosno me unarodni 4. Aocijacije privrednih subjekata (komore.DD 3. bitno je da je zaposleno lice koje ispunjava uslove. vlasništvu: privatni. SISTEMATIZACIJA SUBJEKATA POSLOVNOG PRAVA Polaze i od kriterija za odre ivanje subjekata mogu e je izvršiti njihovo razvrstavanje i osnovunu sistematizaciju: 1. "obrtnik".Str. Tako i naše pravo poznaje kategoriju nepotpunog trgovca koji ne može obavljati poslove: . broju zaposlenih 36. kontroli kapitala i upravljanja: kontrolisani i kontrolni (dominantni) 7. 9. zadružni. Kd • društvo lica i kapitala – doo. tržnica) 6. sjedištu: doma i i strani. teritoriju obavljanja poslovne djelatnosti: subjekti doma eg prometa i subjekti spoljnotrgovinskog prometa 6. Statusni oblici povezivanja društva • na bazi u eš a kapitala • na bazi strukovnog povezivanja • na bazi tržišnog povezivanja 4. "zanatlija". Privredna / Trgova ka društva (profitne organizacije) • društvo lica (personalnog tipa) – D. Institucije tržišta kapitala (ugovorni oblici ne na bazi ulaganja kapitala) • banke i druge finansijske organizacije • osiguravaju a i reosiguravaju a društva • društva za upravljanje fondovima • fondovi 5. ekonomskom kriteriju: subjekti malog. unutrašnjoj pravnoj organizaciji: složeni (razvijeni) i unitarni 3. industrije. srednjeg i velikog biznisa 11.

prevoz 4.oni kojima je registrovana djelatnost glavno (osnovno. Opšti materijalni uslovi a) puna poslovna sposobnost b) nepostojanje zabrane za obavljanje te djelatnosti 3.oni kojima je ta registrovana djelatnost dopunsko zanimanje Sa stanovišta poreza individualni trgovci se razvrstavaju prema djelatnosti koju obavljaju : 1. sjedište i djelatnost. vojna obaveza itd. Ako djelatnost obavlja u više mjesta ili za obavljanje djelatnosti nije potreban poslovni prostor tada je sjedište individualnog trgovca njegovo prebivalište. Odobrenje se upisuje u registar koji vodi nadležni organ uprave i u registar se upisuje: ime samostalnog privrednika. me utim za obaveze u prometu samostalni privrednik ne odgovara samo imovinom kojom obavlja djelatnost nego cjelokupnom svojom imovinom. 6. ugostiteljstvo 2. bolest. predmet poslovanja i sjedište.Str. Posjedovanje poslovnog prostora – za pojedine djelatnosti specijalnim zakonima je odre eno posjedovanje poslovnog prostora kao uslov za sticanje statusa samostalnog privrednika (trgovina na malo – prodajni objekat). U firmi se obavezno navodi i ime vlasnika – slasti arna (djelatnost) "AS" (ime ) Hadži i (sjedište) vl. redovno) zanimanje tj profesija . Da bi privremeno obustavio obavljanje djelatnosti samostalni privrednik mora imati oprvdane razloge (sprije enost. 5. Firma sadrži: li no ime individualnog trgovca. Dopunski materijalni uslovi (odre eni posebnim propisima za pojedine djelatnosti) a) posjedovanje poslovnog prostora (vlastitog ili iznajmljenog) i opreme b) stru na sprema i/ili radno iskustvo individualnog trgovca ili lica koje on zaposli c) opšta zdravstvena sposobnost S. firma – individualni trgovac obavlja djelatnost kao svoje redovno ili dopusno zanimanje i posluje pod firmom. firma.koji upravlja poslovima . Obavljanje djelatnosti – specijalni zakoni i njihovi provedbeni akti precizno utvr uju uslove i na in obavljanja djelatnosti. intelektualne usluge 7. Obavljanje djelatnosti samostaln privrednik može privremeno obustaviti što nije slu aj sa trgova kim društvima. Formalni uslovi a) pismeni zahtjev b) dokaz o ispunjenju materijalnih uslova 2.Keško 2003/2004 . proizvodni zanati 5. alat. Obavljanje djelatnosti može otpo eti i poslije sedam dana od ponošenja zahtjeva sa svim potrebnim dokumentima i dokazima (slu aj utanja administracije).1. NN (ime vlasnika) 2. Pravni položaj individualnog trgovca Osnovna pitanju koja determinišu pravni položaj individualnog trgovca su: 1.oprema. USLOVI ZA REGISTRACIJU INDIVIDUALNOG TRGOVCA Odobrenje za obavljanje djelatnosti i sticanje statusa individualnog trgovca mogu e je uz ispunjenje slide ih uslova: 1.za obaveze u prometu odgovara cjelokupnom imovinom Postoje dvije vrste individualnih trgovaca: . 36. odobrenje i registracija – Za obavljanje djelatnosti i sticanje statusa individualnog trgovca lice mora da pribavi odobrenje u vidu rješenja od nadležnog organa opštine gdje želi voditi poslovne aktivnosti. ine imovinu sa kojom samostalni privrednik obavlja djelatnost (registrovanjem ne formira se posebna imovina).). doma a ili ku na radinost i dr. turizam 3. Status samostalnog privrednika lice sti e izdavanjem rješenja. Da bi ti razlozi imali pravni karakter on za to mora pribaviti rješenje opštine koje se dostavlja i poreznoj upravi radi umanjenja poreskih obaveza. umjetni ki zanati 6. dok za neke druge djelatnosti (doma a ili ku na radinost) poslovni prostor nije uslov. 4. sjedište – samostalni privrednik ima poslovno sjedište u kome obavlja registrovanu djelatnost. Imovina i odgovornost . poslovni prostor idr. 3. 29 pod svojim imenom u vidu zanimanja (profesije) obavlja registrovanu poslovnu djelatnost radi ostvarivanja ekonomskih ciljeva .

pravni status: pravo priznaje društvu svojstvo pravnog lica. Društva kapitala (društva kapitalnog tipa) • dioni ko / akcionarsko društvo (dd / ad) U osnovne tipove društava nisu uklju eni holding i koncern jer predstavljaju složene oblike povezivanja osnovnih oblika trgova kih društava.da pod zajedni kim imenom (firmom) obavljaju registrovanu poslovnu aktivnost . sve oblike njihovog statusnog povezivanja. a dobit podijele Elementi opšte definicije trgova kog društva su: 1. koja se dijeli izme u lanova društva 2.u koja oni ulažu kapital i rad . 38. Pod uticajem ranijeg društveno ekonomskog sistema kod nas se i danas koristi izraz preduze e iako ono nije adekvatan izraz za trgova ko društvo. a kod jedno lanih društava odluka 4. fizi ka ili pravna) 5. 30 Utvr ivanje posebnih materijalnih uslova vrši nadležni organ opštine u svakom pojedinom slu aju. Pravna struktura holding društva ili koncerna jeste struktura DD ili DOO. imovinskopravna odgovornost: za svoje obaveze u prometu društvo odgovara cjelokupnom imovinom.Str. a iji su nosioci trgova ka društva. može tužiti i biti tuženo 3. organizovan i finansiran. Generalno privredno (trgova ko) društvo je poslovna organizacija koja predstavlja: . Društva lica (personalnog tipa) • društvo sa neograni enom solidarnom odgovornosti lanova (dno).Keško 2003/2004 . kao pravno lice Tipovi privrednih / trgova kih društava Opšti tipovi privrednih društava su: 1. Teorija ugovora – prema ovoj teoriji TD je: S. POJAM I TIPOVI TRGOVA KOG DRŠTVA U uporednim pravima koriste se razli iti izrazi za trgova ko društvo: "poslovna organizacija". pravni osnov nastajanja: ugovor izme u osniva a.TD (PD) U evropskom pravu postoje tri osnovne teroije po kojima se odre uje pravna priroda TD (PD) a to su: teorija ugovora.društvo jednog lica (djl) (po novom Zakonu o privrednim društvima ne postoji) 3.ili javno društvo.javni ortakluk ili op e partnerstvo • komanditno društvo (kd) ili mješoviti ortakluk ili specijalno (limitirano) partnerstvo 2. profitna organizacija". Klasi ni pojam preduze a ne predstavlja pravno lice nego jedan poslovni poduhvat koji je planiran.i iz nje izvuku zaradu.zajednicu stvorenu ugovorom izme u dva ili više lica. TRGOVA KO DRUŠTVO 37. te subjekte koji imaju ili obavljaju djelatnost javnog karaktera (javna preduze a). firma. Društva lica i kapitala (društva mješovite pravne prirode) • komanditno društvo na dionice / akcije (kdd / kad) • društvo sa ograni enom odgovornosti (doo) . teorija institucije i mješovita teorija.sa statusom pravnog lica . PRAVNA PRIRODA TRGOVA KOG (PRIVREDNOG) DRUŠTVA . cilj privrednog društva:ostvarivanje zarade iz koje formira dobit. osniva i:dva ili više lica (doma a ili strana. registracija: obavezna kod suda (a kod nas registru društava kao posebne institucije formirane od parlamenta FBiH) 6. preduze e itd. . Prema Zakonu o preduze ima pojam preduze a ozna ava sve tipove trgova kih društava. tipa DD i DOO.

sistem koncesije (dozvole) . ??) sve do prada feudalizma.institucija (entitet).) te organizacije iz oblasti vojen industrije. . osiguravaju a društva. Normativni sistem osnivanja TD Ima za osnovu injenicu da daje slobodu u osnivanju TD svim licima ako ispune zakonom unaprijed odre ene uslove za osnivanje TD. ali objektivno pravo (zakon) odre uje svojim normama klju na pravila u pogledu uslova i na ina osnivanja i uslove i na ine poslovanja.ugovor. Ovaj sistem je bio zastupljen ranije (s po etka XIX vj. SISTEMI OSNIVANJA TRGOVA KIH DRUŠTAVA Sistem osnivanja predstavlja skup pravnih pravila koja odre uju na in i uslove osnivanja TD.Str.prema ovoj teoriju TD – .u tim entitetima uporedu koegzistiraju i pravila ugovornog prava i zakosnka pravila. itd. a kod drugih druga pravila.DOO itd. Sistem zakona ili upravnog akta osnivanja TD S.sistem zakona ili upravnog akta Sistem koncesije ili dozvole osnivanja TD Državni organ daje dozvolu ili koncesiju bazi cjelishodnosti za osnivanje trgova kog društva. Pod osnivanjem podrazumjevamo skup pravnih i fakti kih radnji osniva a i državnog organa.) ukoliko se nešto kasnije mjenja mora se mijenjati i ugovor i opet ga svi potpisuju ako odre ena pitanja nisu regilisana ugovorom primjenjuju se opšta pravila obligacionog prava (Zakon o privrednim društvima) dno i kd Teorija institucije – prema ovoj teoriji TD je: .pored kapitala. kao i druge elemente kaoje na e za potrebno.norme zakona koje su esto imperativne imaju dominaciju nad ugovornim pravilima .DD Mješovita teorija . .nisu u potpunosti ni društva-ugovori ni institucije . Pored uslova zakon unaprijed odre uje i proceduru (postupak) osnivanja za svaki vid društva posebno (DD. Funkcija državnog organa je osiguranje primjene zakonskih pravila.DOO i KDD. a kasnije i statut odre uju klju ne odnose.kod jednih tipova društva preovladavaju jedna. Pojam koncesije koji ima drugo zna enje "davanje dozvole (koncesije) za korištenje javnih dobara koja ne mogu biti u prometu odnosno ne mogu se prodati. nego i društva u cjelini . upravljanje. Državni organ cjenio je sve elemente osnivanja trgova kog društva. preduzetih po zakonu predvi enom postupku u cilju dobijanja samostalnog pravnog subjektiviteta od strane pravnog poretka. kao i autonomna pravila izražena u statutima .Zakon. investicone fondove . .Keško 2003/2004 . li na svojstva i li ni položaj lanova društva imaju poseban uticaj .društvo. cjelishodnost. 31 - društvo. osnivanje. odnosno ugovorna tvorevina ugovor je osnov na kome po iva društvo ugovor potpisuju svi osniva i ovim ugovorom odre uju se osnovni elementi društva (naziv. odnosno dibijanja statusa pravnog lica (TD). Ovo je išlo u prilog plemstvu jer su imali kontrolu nad osnivanjem TD. Ti uslovi važe za svakoga. društveno-ekonosmku pravdanost. .Ova teorija naglašava zna aj kapitala .normativni sistem (sistem prijave) . I kod nas je koncesioni sistem prisutan u ograni enom obliku kod osnivanja DD koja predstavljaju institucionalne oblike kapitala (banke. KAD 39.TD nemaju samo cilj zadovoljavnje interesa lanova.).zastupnici ovog shvatanja tvrde da se TD osniva na osnovu ugovora. Postoje tri osnovna sistema po kojima se osniva trgova ko društvo: ..

U ugovor se unose bitni elementi (koje je zakon izri ito odredio) i fakultativni (po volji osniva a).Za obaveze društva prema povjeriocima odgovara društvo cjelokupnom svojom imovinom. investicionih fondova berzi.društvo posluje i vodi se pod personalnom firmom. ortakluk. djelatnost kojom se društvo bavi d. pojedina ne uloge osniva a f. odnosno ne može se trajno prenijeti. Obi no sadrži i skra enicu dno. Me utim ugovorom o osnivanju upravljanje se može povjeriti jednom ili više lanova. 32 Tamo gdje postoji polje korisne državne intervencije i država svojim aktom formira trgova ka društva (javna preduze a). Firma sadrži imena svih lanova ili samo jednog uz naznaku da ih postoji još "i drugovi". 2. partnetske firme (trgova kog ortakluka opšte ili generalno partnerstvo) pogodno za mali biznis (do 10 zaposlenih) gdje postoji veliko povjerenje me u partnerima. ali i svaki njegov lan po zakonu odgovara neograni eno solidarno cjelokupnom svojom imovinom. a udio je skup prava koji pripadaju lanu društva koja mogu biti imovinska (na dobit. (imovinska odgovornost ne može se isklju iti nikakvim ugovorom jer bi protivna zakonu) 3. Upravljanje . prava i obaveze lanova društva (upravljanje. naziv. koju vode i zastupaju svi partneri a za obaveze društva po zakono svaki lan solidarno odgovara neograni eno cjelokupnom svojom imovinom Na DNO se odnose pravila ZOPD + pravna pravila o ortakluku Karakteristike DNO DNO je tipi an predstavnik društva personalnog tipa. dok maksimalan broj nije odre en. Firma . imena i adrese (misli se na fizi ka lica) osniva a c. Osniva i mogu biti pravna lica (drugo društvo. Pravo upravljanja može se prenijeti samo za odrešeni period. vo enje i zastupanje) S.Po zakonu svi lanovi (partneri) ravnopravno upravljaju društvom. 1. 5. 40. "i bra a".Str. odnosno odluka skupštine. udruženje itd) ili fizi ka lica koja imaju poslovnu sposobnost. sjedište i adresa (firme) b. Ovim aktom se utvr uju sva relevantna pitanja vezana za osnivanje i poslovanje subjekta. Osniva ki akt je zakon ili upravni akt vlade. 2. Ulog je trajni doprinos (dobro) koje ulaže lan društva. Akt o osnivanju je Ugovor o osnivanju koji mora biti u pismenoj formi.najmanji broj osniva a su dva lica. Osnivanje javnog trgova kog društva (ili DNO) DNO i KD se ne mogu formirati u oblasti bankarstva. Ova preduze a se formiraju sa stanovišta zadovoljavanja opštih interesa (osnovni cilj nije profit). Ugovorom o osnivanju reguliše se i na in donošenja odluka (jednoglasno ili opšta saglasnost) Ulozi i udjeli lanova društva su jednaki.Keško 2003/2004 . Ovo društvo je personalna firma koja ima status pravnog lica i kojom upravljaju. pravo pre e kupovine itd) i upravlja ka prava Dobit . Društvo sa neograni enom solidarnom dgovornoš u (Javno trgova ko društvo.Svi lanovi društva u estvuju podjednako u podjeli dobiti (ukoliko ugovorom nisu druga ije regulisali) Odgovornost . Osniva i . Bitni elementi su: a. 1. iznos osnovnog kapitala e. 4. POJAM DNO društvo koje formiraju najmanje 2 lica na bazi ugovora da pod zajedni kim imenom obavljaju registrovanu djelatnost sa ciljem ostvarivanja dobiti. opšte pratnerstvo) 40.1. Pravo upravljanja lan društva može prenijeti na tre e lice što se reguliše posebnim ugovorom s tim da na taj ugovor moraju dat saglasnost ostali lanovi. osiguranja.

Ukoliko lan društva ho e da ustupi udio nekom tre em licu koje je izvan društva potrebna mu je saglasnost svih lanova društva. Unošenje ulog nije uslov za osnivanje 40. Ako ostali lanovi društva ne e da prihvate ustupanje udjela.upravlja ka prava (zastupanje. Ukoliko u društvu ostane samo 1 lan društvo mora promjeniti oblik. podignuti avansi. Savjesnost i poštenje partnera DNO U ovim društvima savjesnost i poštenje su jako naglašeni više nego u ostlim društvima. obešte enje. on time direktno optere uje svoju imovinu. ali pod odre enim uslovima. ispla ena dobit.3. Pokrivanje gubitka može se izvršiti na dva na ina: . Unošenjem klauzule da samo neki lanovi snose gubitak (lavovske klauzule) bilo bi ništavno i ona ne bi proizvodila nikakva pravna dejstva. Zakonom nije odre en najmanji osnovni kapital.iz dijela dobiti koji pripada svakom lanu društva . pravo pre e kupovine) . upravljanje. Me utim ugovorom o osnivanju može se i druga ije regulisali. U eš e u snošenju poslovnih rizika i pokrivanju gubitka kod DNO Isto kako svi lanovi društva imaju pravo upravljanja i podjele dobiti. novac i izvršene usluge (po predavanjima profesora). S. Nikakvim ugovorm se to ne može promjeniti. rješavanje sporova 3. 33 g. Udio je skup prava koji pripada lanu društva. Svaki partner može slobodno raspolagati sa svojom dobiti i za to mu nije potrebna saglasnost ostalih lanova (ukoliko ugovorm o osnivanju nije i to regulisano). podjela dobiti h. registracija – lice sti e status pravnog lica upisom u sudski registar 4. Rok za unošenje je ugovorom odre en. Ukoliko se ulažu nekretnine to se upisuje se u gruntvnice (sada je vlasnik društvo). Udio se može i založiti. onaj ko ho e da proda ne može ih natjerati. RASPOLAGANJE UDJELIMA U DNO Ulog je trajni doprinos (dobro) koje unosi lan društva i na osnovu njega formira se udio u društvu. On može koristiti pravo da istupi iz društva (raskine ugovor). u eš e u podmirenju duga. Ustupanjem uloga ustupa se i mjesto u društvu. Zakonom je regulisano da svi lanovi ravnomjerno u estvuju u snošenju gubitka.Keško 2003/2004 .2.umanjenjem uloga svakog lana društva ime dolazi i do smanjenja osnovne glavnice. Ako lan društva za svoj li ni dug zalaže udio koji se nalazi u društvu. tako isto imaju obavezu u snošenju poslovnih rizika i pokrivanju gubitaka. a ukoliko nije odna je to dva mjeseca poslije registracije 5. nego mu se ispla uje nov ana nodoknada. pa pu je zbog toga potrebna saglasnost svih lanova društva Ukoliko se radi o prenosu unutar društva (recimo prodaja ostalim lanovima društva) onda se udio prenosi na jednake dijelove ukoliko ugovorm nije druga ije odre eno. pravne posljedice neuspjelog osnivanja i. u eš e u radu organa. U ovom slu aju dobit se ne e djeliti lanovima društva sve dok se u cjelini ne namiri iznos osnovne glavnice. u eš e u ostatku ste ajne mase. 40. prava. Ulozi se izražavaju u nov anoj vrijednosti.4.imovinska prava (pravo na dobit. U EŠ E U DOBITI I SNOŠENJU POSLOVNIH RIZIKA KOD DNO U eš e u dobiti kod DNO Svi lanovi društva u estvuju podjednako u podjeli dobiti. izbor u organe) lan društva udio u društvu može prenijeti na drugo lice (u cjelini). O tome svi lanovi društva donose odluku. a to su: . ZOP ne dozvoljava uloge u radu i uslugama. ulozi mogu biti stvari. ali ne može povu i svoj udio. 40. uplata odnosno unošenje osniva kog kapitala svakog lana u cjelosti od kojeg se formira osnovni kapital društva. a indirektno i imovinu društva. Svaki lan društva ima svoj li ni ra un ili konto koje se vodi u društvu i na kome se evidentiraju: ulog.Str.

niti u drugom društvu iste djelatnosti obavljati tu funkciju. . zaposlenik u drugom društvu ako je to drugo društvo konkurent ili bi to moglo biti .Jedan ili više lanova (ugovor o osnivanju) – (opšta saglasnost) .5. princip – da li bi u takvoj situaciji lan društva postupao i sa svojom imovinom 2. 40. 3. ali i ne mora. . Mogu a su tri modela upravljanja u dno i to: . tj.ne može biti lan nadzornog i upravnog odbora. 2. vršenje funkcije poslovodstva. svi koji upravljaju 2. i kolegijalni poslovodni organ je onda kada funkciju vo enja društva vrši istovremeno i ravnopravno više lica. Dakle menadžment (vo enje poslova) u dno može biti: 1.Str. Zabrana se može protegnuti do godinu dana prestanka lanstva. lanovi (uži krug ljudi .zastupanje i predstavljanje i .Svi lanovi jednako i ravnopravno – (jednoglasne odluke) – Ukoliko jedan lan ne bi vršio svoju obavezu upravljanja ostali ga mogu natjerati . zato se naziva zatvorena firma).inokosan ako funkciju poslovodstva obavlja samo jedno lice. Za društva personalnog tipa vrijede ovi osnovni principi: 1.uobi ajeno povjerenje koje postoji me u pratnerima.ne može poduzimati poslove u istoj djelatnosti (biti obrtnik ??) Naš zakon (ZOP) ne sadrži konkretno rješenje o zabrani konkurencije postoji samo opšta klauzula koja vrijedi za sve vrste društva: lice koje obavlja poslovodnu funkciju u društvu ne može biti osniva drugog društva koje obavlja istu djelatnost.do 5. da lan društva mora postupati u skladu sa razumnom prosudbom najboljeg interesa društva i lanova društva (objektivni kriterij) 40. trajno ne može prenijeti pravo upravljanja.Jedan ili više lanova + tre e lice Ukoliko se pravo upravljanja prenosi na tre e lice reguliše se posebnim ugovorom na koji daju saglasnost svi lanovi društva. pravno. princip – koji sve više preovladava.organizovanje procesa rada.pravila objektivnog prava . Lice koje prenese pravo upravljanja privremeno se odri e upravljanja. angažovano tre e lice Zastupanje i predstavljanje javnog trgova kog društva S. Poslovodni organ može biti: .6.rukovo enje radom i poslovanjem u društvu. jedan ili više lanova društva 3. funkcija poslovodstva može biti spojena sa vršenjem funkcije upravljanja. lanovi društva + tre e lice 4. vo enje poslova društva. poslovodni organ može initi i lice ili lica koja nisu lanovi društva. Ukoliko u toku glasanja pojavi se i lan i zastupnik i njihova mišljenja se razlikuju uzima se u obzir glas lana jer se smatra da se nije odrekao prava glasa) Vo enje poslova javnog trgova kog društva Vo enje poslova društva obuhvata: . 34 Za ocjenu savjesnosti i poštenja primjenju se: . Savjesno postupanje se odre uje na dva na ina: 1.poslovni obi aji i . Upravljanje javnim trgova kim društvom (DNO) Upravljanje u javnom trgova kom društvu vrše ulaga i.odredbe osniva kog ugovora . tj.Keško 2003/2004 .niti komplemetar u drugom društvu kd . mora biti organizovano jer to zahtijeva sama priroda trgova kog društva kao pravnog lica. Zabrana konkurencije lanovima DNO lan društva dno ne može biti: lan društva u drugom dno .odgovornost za zakonitost rada društva. Prilikom prenosa prava upravljanja na tre e lice Ugovorom o osnivanju reguliše se i na in donošenja odluka (jednoglasno ili opšta saglasnost). (Primjer.

nevoljni – isklju enje iz društva (na in. (ukoliko pitanja za ovaj slu aj nisu regulisana ugovorom primjenju se pravila obligacionog odnosa) – nema povla enja uloga nego samo obešte enje nov ana naknada.Prema ZOP ukoliko postoji profesionalni poslovodni organ lanovi društva su isklju eni iz zastupanja. a nekada na naknadno zaklju enom ugovoru • prenosom udjela na jedno ili više lica.000 KM) 2. . . Imovinska odgovornost za obaveze javnog trgova kog društva (dno) Opšte je pravilo trgova kog prava da za svoje obaveze u prometu pravno lice odgovara svojom imovinom. ali i svaki njegov lan po zakonu odgovara neograni eno solidarno cjelokupnom svojom imovinom. 3. po sili zakona – ako ostane samo 1 lan – može nastaviti kao djl Prestanak društva dno (javnog trgova kog društva) Društvo može prestati na jedan od slijede ih na ina: 1. 2. 40. 35 Zastupanje i predstavljanje obuhvata spoljne aktivnosti u ime i za ra un društva usmjerene prema tre im licima u pravnom prometu.ugovorom o osnivanju mogu se predvidjeti ograni enja zastupanja poslovodnog organa ili javnih drugara.Keško 2003/2004 . a savjesno tre e lice ima pravo na pravi nu naknadu. Za obaveze javnog trgova kog društva (dno) prema povjeriocima odgovara društvo cjelokupnom svojom imovinom.novi lanovi odgovaraju za obaveze nastale poslije njihovog stupanja 40.Str. trajni invaliditet – za fizi ka lica. Osnovne karakteristike odgovornosti lanova (partnera) dno: . Zastupanje društva može biti slijede e: . završetkom poslovnog poduhvata) • sporazumno izme u onoga koji istupa i onih koji ostaju • jednostranim raskidom ugovora – pismenom obavješ u. lan odgovara za obaveze koje su nastale dok je bio lan .ukoliko jedan ili više lanova obavljaju poslovodnu funkciju ugovorm o osnivanju može se predvidjeti davanje saglasnosti bilo svih lanova ili samo onih koji obavljaju poslovnu funkciju. – nema zakonskog minimuma)– 2. mjenja se identitet pravne li nosti. Savki lan može samostalno bez saglasnosti drugih zaklju ivati ugovore i poduzimati druge pravne poslove za ra un i u ime društva. redovna likvidacija ili ste aj S. sta aj ili likvidacija za pravno lice Promjena oblika javnog trgova kog društva (dno) Promjena oblika dno je jedan od na ina prestanka društva.svi lanovi društva bez obzira da li poslovodnu funkciju obavlja jedan ili više lanova ukoliko ugovorom o osnivanju ostali nisu izri ito isklju eni. Prestanak lanstva u javnom trgova kom društvu (dno) Tri su osnovna na ina prestanka lanstva u dno: 1. Ukoliko saglasnost nije data ugovor se smatra da nije ni zaklju en. U slu aju prekora enja granica primjenjuje se pravila obligacionog prava. voljni – zasniva se na odredbama ugovora o osnivanju društva. prirodni – smrt. razlozi i ostala pitanja isklju enja trebala bi se riješiti ugovorom o osnivanju ) . dok imovina i sve poslovne funkcije ostaju. voljom lanova – odluka jednoglasna i moraju se ispuniti zakonski uslovi za taj novi oblik (prvenstveno misli se na zakonski mimimim osnovne glavnice – 50.000 KM doo .000 KM za kd (pogrešno prof. ali ne i imovinom drugih lica sa kojima živi lan odgovara za sve obaveze društva: zakonske.7. Takvi akti pravo obavezuju društvo . ugovorne i vanugovorne . bolest.8. (imovinska odgovornost ne može se isklju iti nikakvim ugovorom jer bi bila protivna zakonu).za DD po novom mislim da je 50.odgovornsot je zakonska i ne može se isklju iti lanovi odgovaraju neograni eno solidarno cjelokupnom svojom imovinom lan odgovara samo svojom li nom imovinom. ali bez njegove likvidacije tj. Do promjene oblika dolazi: 1. postoje ih ili novih • nastankom razloga predvi enog ugovorm o osnivanju (npr.u slu aju prestanka lanstva (istupanje i isklju enje).

udruženje itd) ili fizi ka lica koja imaju poslovnu sposobnost.personalna firma – vodi se i posluje pod imenom (prezimenom) komplementara – ime komanditora ne smije biti u nazivu.000KM što je greška prema predavanjima profesora. solidarno neograni eno cjelokupnom svojom imovinom. iznos osnovnog kapitala e. Osnivanje KD DNO i KD se ne mogu formirati u oblasti bankarstva. podjela dobit h. registracija – lice sti e status pravnog lica upisom u sudski registar 4. vo enje i zastupanje) g. uplata odnosno unošenje osniva kog kapitala svakog lana u cjelosti od kojeg se formira osnovni kapital društva. pravne posljedice neuspjelog osnivanja j.najmanji broj osniva a su dva lica. dok u ulozi komanditora mogu biti samo fizi ka licai 2.komplementari upravljaju.pravno lice . 1. Rok za unošenje je ugovorom odre en.Keško 2003/2004 . Ulozi u KD S. pojedina ne uloge osniva a f. pripajanje.koja obavlja registrovanu djelatnost radi sticanja dobiti . Bitni elementi su: a. dok KOMANDITORI niti upravljaju niti odgovaraju za obaveze društva. sjedište i adresa (firme) b.) 41. djelatnost kojom se društvo bavi d. KOMANDITNO DRIŠTVO Pojam KD Komanditno društvo je pravno lice koje se formira na bazi ugovora dva ili više lica u koje uni ulažu svoje uloge radi obavljanja poslovne aktivnosti i sticanja dobiti.najmanje 2 lana od kojih bar jedan mora biti komplementar (javni drugar. prava. novac i izvršene usluge (po predavanjima profesora) za komplementare dok komaniditori mogu samo ulagati novac (po našem pravu). U ugovor se unose bitni elementi (koje je zakon izri ito odredio) i fakultativni (po volji osniva a).ulozi komanditora moraju biti isklju ivo u novcu. ulozi mogu biti stvari. Karakteristike KD . smrt svih lanova –nesre a itd. javni ortak) i bar jedan komanditor (tajni drugar. Društvo se vodi pod personalnim imenom (firmom)u kojem KOMPLEMENTARI upravljaju i dogovaraju za obaveze društva.koje se osniva na bazi ugovora 2 ili više lica . 41. u drugim slu ajevima (ste aj nad lanom društva. promjena oblika društva 3. dok maksimalan broj nije odre en.komplementari odgovaraju neograbi eno solidarno cjelokupnom svojom imovinom za obaveze društva . naziv. sjedišta osniva a (i komplementara i komanditora) c.1. U knjizi je kao osnovni kapital navedeno 50. a ukoliko nije odna je to dva mjeseca poslije registracije 5. statusnom izmjenom (spajanje. 36 2. osiguranja. snose rizik do iznosa svog uloga . imena i adrese.komplementar i komanditor imaju razli ite statuse .Str. a ako se to u ini odgovara isto kao komplementar . investicionih fondova berzi. cijepanje) ili kad se donse odluka da se "društvo razi e" 4. prava komanditora na obavještavanjei i. tajni partner) . Akt o osnivanju je Ugovor o osnivanju koji mora biti u pismenoj formi (ne mora biti ovjeren). protekom vremena ako je osnovano na odre eno vrijeme 5.komanditori ne upravljaju i ne odgovaraju za obaveze društva. Osniva i . vode i zastupaju društvo . Osniva i mogu biti u ulozi komplementara: pravna lica (drugo društvo. rješavanje sporova 3. prava i obaveze lanova društva (upravljanje.

pokrivanje gubitka. ako ugovorom nije regulisano ne treba mu saglasnost ostalih lanova društva. Komplemenar i komanditor mogu založiti svoj udio. U pogledu na ina. (ulog mogu biti stvari.ne može poduzimati poslove u istoj djelatnosti (biti obrtnik ??) Za komanditore u uporednim pravima postoje razli ita rješenja. da formiraju poseban organ upravljanja . (Kada je gubitak ranije pokriven iz osnovnog kapitala) 41. Postoje razli ita rješenja raspodjele dobiti: 1. pošto se radi samo o imovinskim pravima. Raspolaganje udjelima u KD Udio je skup prava koja pripadaju lanu društva po osnovu uloga. Prilikom prenosa prava upravljanja na tre e lice S. upravljanje. 37 Svaki osniva u svojstvu komplementara ili komanditora unosi neki prinos kao svoj trajni ulog. Komplementar zadržava svoj status. ali se može zaklju iti da u na elu i za ovu kategoriju lanova postoji zabrana i ona se ure uje autonomnim pravilima Upravljanje kd Komplmentari upravljaju kd i rješenja su kao kod dno: 1. Potrebna saglasnost svih komplementara. u eš e u radu organa. zaposlenik u drugom društvu ako je to drugo društvo konkurent ili bi to moglo biti . kombinovano – na osnovu okolnosti – srazmjerno ulozima i doprinosu – tamo gdje su vlasnici ujedno i zaposleni. Komanditor prenosi svoj udio tre e lice.niti komplemetar u drugom kd . Kod komplementara važi isto pravilo kao kod dno. prema glavama – svima jednako 2. U eš e u dobiti KD Obje kategorije lanova društva u estvuju u raspodjeli dobiti (pošto se radi o imovinskom pravu). Komplementari imaju pravo pre e kupovine. Komanditor prenosi svoj udio na komplementara.Jedan ili više lanova + tre e lice Ukoliko se pravo upravljanja prenosi na tre e lice reguliše se posebnim ugovorom na koji daju saglasnost svi lanovi društva. Isto tako.2. pravo pre e kupovine. ispla ena dobit itd. ispla ene akontacije. Komplementari imaju imovinska i upravlja ka. Komplementari i komanditori ne moraju imati prioritetna prava u sticanju udjela. Sticalac postaje komanditor. Isto kao u dno lanovi društva mogu imati svoje personalne ra une gdje se evidentiraju njihovi ulozi. prema kapitalu 3. mada se može ugovorm regulisati. Komanditori po našem pravu mogu ulagati samo novac i ne moraju biti isti djelovi. Imovinska prava su pravo na dobit.Jedan ili više lanova (ugovor o osnivanju) – (opšta saglasnost) . Zabrana konkurencije lanovima kd Za komplementare važi isto pravilo kao za lanove dno što zna i da komplementar kd-a ne može biti: lan društva u drugom dno . izbor u organe. Dobit se ne ispla uje dok se ne namiri iznos osnovne glaavnice. vremena i distribucije dobiti mjeredavan je ugovor o osnivanju društva. Svi lanovi jednako i ravnopravno – (jednoglasne odluke) – Ukoliko jedan lan ne bi vršio svoju obavezu upravljanja ostali ga mogu natjerati 2. dok komanditoru ne treba saglasnost ostalih lanova društva. Lice koje prenese pravo upravljanja privremeno se odri e upravljanja.Keško 2003/2004 . I lanovi KD mogu vršiti transfer svojih udjela na druge lanove unutar društva (interni prenos) i na lica izvan društva (externi prenos) Ukoliko se prenos vrši izme u komplementara vrijedi ugovorna autonomija kao kod DNO. Ukoliko se lanovi ne mogu dogovoriti o raspodjeli dobiti onda sud odre uje podjelu dobiti. prava. u eš e u ostatku ste ajne mase. novac i usluge). Sticalac udjela postaje komplementar. dok komanditori samo imovinska prava.ne može biti lan nadzornog i upravnog odbora.Str. Ukoliko komplementar prenosi udio na lica izvan društva ili komanditore ugovorna sloboda je ograni ena. Kada komplementar zalaže potrebna mu je saglasnost svih komplementara. trajno ne može prenijeti pravo upravljanja. Upravlja ka prava su zastupanje.

komplementari odgovaraju neograbi eno solidarno cjelokupnom svojom imovinom za obaveze društva . voljni – zasniva se na odredbama ugovora o osnivanju društva.Komanditori ne mogu zastupati kd . trajni invaliditet – za fizi ka lica. prirodni – smrt. Zastupanje – jedan ili više komplementara zastupa kd Zastupanje i predstavljanje obuhvata spoljne aktivnosti u ime i za ra un društva usmjerene prema tre im licima u pravnom prometu. mada se ugovorm može i druga ije riješiti.ukoliko jedan ili više komplementara obavljaju poslovodnu funkciju ugovorm o osnivanju može se predvidjeti davanje saglasnosti bilo svih lanova ili samo onih koji obavljaju poslovnu funkciju prilokom zastupanja lana koji nije u poslovodnom organu. nevoljni – isklju enje iz društva (na in. Prestanak lanstva u kd Ista pravila važe i za komplentare i komanditore. Ukoliko u toku glasanja pojavi se i lan i zastupnik i njihova mišljenja se razlikuju uzima se u obzir glas lana jer se smatra da se nije odrekao prava glasa) Komanditori ne mogu upravljati KD. doo ili dd • prestanak lanstva svih komanditora – može nastaviti kao dno ili djl • izdavanjem dionica od strane kd – nastavlja kao kdd (kad) – komanditori postaju dioni ari. (ukoliko pitanja za ovaj slu aj nisu regulisana ugovorom primjenju se pravila obligacionog odnosa) – nema povla enja uloga nego samo obešte enje nov ana naknada. sta aj ili likvidacija za pravno lice samo za komplementara je komanditor ne može biti pravno lice. snose rizik do iznosa svog uloga. 41. (Primjer. a savjesno tre e lice ima pravo na pravi nu naknadu. Savki komplementar može samostalno bez saglasnosti drugih zaklju ivati ugovore i poduzimati druge pravne poslove za ra un i u ime društva.Prema ZOPD ukoliko postoji profesionalni poslovodni organ lanovi društva su isklju eni iz zastupanja. završetkom poslovnog poduhvata) • sporazumno izme u onoga koji istupa i onih koji ostaju • jednostranim raskidom ugovora – pismenom obavješ u.svi komplementari društva bez obzira da li poslovodnu funkciju obavlja jedan ili više komplementara ukoliko ugovorom o osnivanju ostali nisu izri ito isklju eni. 2. . 38 Ugovorom o osnivanju reguliše se i na in donošenja odluka (jednoglasno ili opšta saglasnost). ali u odre enim situacijama (npr. Imovinsko pravna odgovornost u KD .Str. postoje ih ili novih • nastankom razloga predvi enog ugovorm o osnivanju (npr. ako predstavljaju 20% kapitala osnovne glavnice) imaju pravo zahtjevati zazivanje i donošenje odluke organa upravljanja. S. po sili zakona – a to može biti u tri slu aja: • prestanak lanstva svih komlementara – može nastaviti kao djl. Takvi akti pravno obavezuju društvo . Pravni odnosi kd i lanova prema tre im licima u prometu To su zastupanje i imovinsko-pravna odgovornost za obaveze komanditnog društva. Ukoliko saglasnost nije data ugovor se smatra da nije ni zaklju en. 3. U slu aju prekora enja granica primjenjuje se pravila obligacionog prava.4.komanditori ne odgovaraju za obaveze društva. 1.Komplementari su ti koji upravljaju i mogu donijeti odluku o promjeni oblika društva.Keško 2003/2004 . Promjena oblika društva –kd sporazumna . . razlozi i ostala pitanja isklju enja trebala bi se riješiti ugovorom o osnivanju ) . bolest.3. Tri su osnovna na ina prestanka lanstva u dno: 1. .ugovorom o osnivanju mogu se predvidjeti ograni enja zastupanja poslovodnog organa ili javnih drugara. a nekada na naknadno zaklju enom ugovoru • prenosom udjela na jedno ili više lica. Izuzetak je da odgovaraju ukoliko u potpunosti nije uplatio svoj osniva ki ulog. 41.

Ako je izdato više vrsta dionica tada se formiraju skupštine po klasama.ukoliko komanditori-doini ari u estvuju u upravljanju potrebno je njihove odnose riješiti sa komplementarima Osnovni kapital sastoji se iz dva dijela dio komplementara i dio komanditora (akcije). Komanditori na skupštinama odlu uju prema broju dionica. DOO – Društvo sa ograni enomodgovornoš u Pojam doo S. serija. 39 Prestanak društva kd Društvo može prestati na jedan od slijede ih na ina: 1. promjena oblika društva 3. pripajanje. pa bi ovo pitanje trebalo riješiti ugovorom o sonivanju.) Prestanak lanstva svih komanditora ne bi trebalo da uti e na postojanje društva nego samo na promjenu oblika. 43. ali ako se na ovo društvo primjenjuju pravila o prostom kd ono ne može preduzimati externe pravne radnje. protekom vremena ako je osnovano na odre eno vrijeme 5. komplementar odgovara neograni eno solidarno cjelokupnom svojom imovinom komanditor ima isti status kao dioni ar u dioni kom društvu i na njega se primjenju pravila koja važe za dd komanditor osniva ke akcije može uplatiti samo u novcu. a za komadnitore pravila koja važe za dioni are. prava komanditora. samo pravne radnje internog karaktera. . cijepanje) ili kad se donse odluka da se "društvo razi e" 4. Zastupanje KDD-a Komplementari odnosno poslovodni organ zastupa KD. a drugo lice komanditor koji posjeduje dionice. Da bi odluka skuštine bila punovažna potrebna je saglasnost komplementara. Upravljanje KDD (Kad) Komplementari upravljaju društvom. Osnivanje kdd (KAD) 1. Dok kod prava gdje je ovo društvo svrstano u društvo kapitala postoje druga rješenja. statusnom izmjenom (spajanje. Slu aj u našem pravu. ali pošto se obi no radi o velikom broju akcionara – oni osnivaju skupštinu preko koje donose odluke. KOMANDITNO DRUŠTVO NA AKCIJE (kad ili kdd) to je kombinacija komnditnog i dioni kog durštva odnosno društvo lica i kapitala (pravna priroda) koje se osniva na osnovu ugovora izme u dva ili više lice. koji e to odnos biti zakonom nije odre en i ne uti e na pravnu prirodu društva. u drugim slu ajevima (ste aj nad komplementarom društva. raspodjela akcija. promjenom oblika Elementi osnivanja isti kao kod komanditnog društva (obi nog – prostog). smrt svih komplementara – nesre a itd. njihov prenos. Komanditori mogu biti lanovi kolegijalnog poslovodnog organa. 42.Str.odredbe o dionicama – vrsta.Keško 2003/2004 . itd. osnivanjem 2. ali akcije narednih serija može otkupljivati u naturi na komplementare se primjenjuju pravila koja važe za komplementare u kd. redovna likvidacija ili ste aj 2. samo što akt o osnivanju ugovor pored elemenata koje sadrži za kd mora još da sadrži . gdje je bar jedno lice komplementar.

ulaganje osnovne glavnice u iznosu odre enom ugovorom. (Po novom ZPD doo može osnovati i jedno lice) Za osnivanje doo potrebna su dva uslova: . Statut doo Doo mora da ima svoj statut.) . On nije uslov za osnivanje društva. pored ugovora o osnivanju.itd. kao najviši organizaciono-pravni ak. i od tog momenta sti e pravnu i poslovnu sposobnost.g u Njema koj. 5. iznosi pojedina nih uloga osniva a. .1. To je poseban oblik trgova kog društva u koje jedan ili više lica . doo za svoje obaveze odgovara cjelokupnom svojom imovinom. Tu se misli na dobijanje odgovaraju ih dokumenata o ispunjavanju tehni kih. minimalni iznos osnovne glavnice je 2.upravljanje i vo enje . upravni odbor i nadzorni odbor) uspostavljaju se na fakultativnoj osnovi.odredbe o kapitalu (iznos osnovne glavnice.zaklju enje ugovora o osnivanju. 4. postojanje odre enih limitacija u raspolaganju udjelima. 2. što nije slu aj sa društvima personalnog tipat. Prvi put zakonski regulisano 1892.000 KM. Karakteristike doo 1. lanovi društva pravno neodgovaraju Pravni položaj doo Postoje 3 shvatanja o pravnom položaju doo 1.firma i sjedište firme.djelatnost društva. društvo je obavezno imati statut. zdravstvenih. pravna i/ili fizi ka. to je posbena vrsta orta kog društva jer su personalni elementi jako naglašeni kao npr.rješavanje sporova . Obavezni elementi ugovora su: .podjela dobiti. doma a ili strana. Društvo je pravno osnovano kada je upisano u sudski registar. organi upravljanja (skupština. .. Pored registracije (upisa) doo da bi moglo po eti obavljati registrovanu djelatnost potrebno je da ispuni i dodatne uslove. pravna i/ili fizi ka. to je mješavina orta kog i akcionarskog društva 43. 40 Relativno je novijeg datuma. ali se mora deponovati kod registracionog suda u roku od 60 dana nakon upisa društva u registar.Keško 2003/2004 . (Mogu i S. . odnosno osniva ki akt i . 3. Osniva i zaklju uju ugovor o osnivanju u pisanoj formi koji ima karakter privatno-pravnog akta.Str. Osnivanje doo Društvo mogu osnovati jedan ili više lica. • lanovi društva su li no angažovani u društvu • osniva ga manji broj bez javnog poziva na upis uloga • lanovi vode i upravljaju društvom • izvjesna ograni enja u raspolaganju udjelima (bilo da us utvr ena zakonski ili ugovorom) 2.imena osniva a. higijenskih. ekoloških i drugih uslova saglasno propisima za pojedine vrste djelatnosti. to je posbena vrsta akcionarskog društva • osnovna glavnica je djeljiva (sastoji se od više manjih uloga) • ograni en poslovni rizik • zakon odredio minimalan iznos osnovne glavnice • društvo ima statut 3. trajno ulažu svoje uloge konstituišu i ugovorom utvr enu osnovnu glavnicu podijeljenu na udjele i u kome lanovi na odgovaraju za obaveze društva. Statut donose osniva i. Poslovni rizik postoji u slu aju gubitka ili ste aja društva do visine uloga. .

lanovi društva imaju pravo pre e kupovine.zabrana traje za vrijeme dok obavlja poslovodnu funkciju i jednu godinu nakon prestanka obavljanja poslovodne funkcije. .istupanje i isklju enje lana. Udjeli se upisuju u knjigu udjela i izražavaju u procentima. pravima i novcu. lanovi u estvuju u podjeli dobiti srazmjerno visini svog uloga (može i prema okolnostima kad su lanovi društva zaposleniu doo). Pove anje glavnice može biti pove anjem uloga postoje ih lanova ili ulozima od strane novih lanova (investiranjem) Ulog može biti u stvarima. Na udjele ne izdaju se akcije nego odgovaraju e pismene potvrde.naslje ivanje firme… Obavezno postojanje statuta ukazuje na to da se društvo tretira kao društvo-institucija. ograni enja u prenosu i dr. nego u podjeli ostatka ste ajne mase ( iste aktive) nakon podmirenja svih obaveza društva u ste aju. Statut sadrži obavezne i fakultativne elemente. .snošenje rizika i gubitaka. Cijeli iznos osnovne glavnice mora biti upla en do momenta upisa društva u sudski registar što zna i da nema sukcesivnog na ina osnivanja društva. te promjene se upisuju u statut .promjena oblika statusne promjene i prestanak društva.:znak društva. . Najniži iznos osnovne glavnice odre en je zakonom 2.. Raspolaganje udjelima vrši se ustupanjem udjela(cesijom). raspolaganje. . Pošto ga ne potpisuju svi lanovi bilo bi potrebno da se sudu predaju i dokazi da je statut usvojen na na in predvi en društvenim ugovorom.firma. Ugovorom ili statutom može se prošitiri ova klauzula zabrane konkurencije Prestanak lanstva u doo S. ali se ugovorom mogu utvrditi odre ene situacije kada je mogu e povu i udjel zbog interesa društva.Str. . lan društva ne u estvuje u podjeli ste ajne mase. . Udjeli se ne mogu povu i. povla enje. . Kao fakultativni elementi statuta mogu se navesti npr. 41 preko svojih punom nika). Kod externog prenosa na lice izvan društva. Naš zakon ne predvi a ulog u radu. izvršenim uslugama. Udjeli u doo Na osnovu uloga lanovi društva sti u udjele. Imovina i osnovna glavnica doo Osnovna glavnica ili osnovni kapital predstavlja imovinu izraženu u novcu koja je utvr ena ugovorom o osnivanju i statutom formirana iz uloga osniva a i podijeljena na udjele.iznos osnovne glavnice.podjela dobiti. .sjedište i djelatnost društva. dok se fakultativni unose voljom osniva a. potreban je pristanak svih lanovi ili odre ene ve ine lanova. moraju se vršiti odgovaraju e promjene društva.udjeli-vrsta i veli ina.Keško 2003/2004 . Odnosi se samo na lica koja obavljaju poslovodnu funkciju (kolektivnu ili individualnu) i to: . Kada društvo pove ava ili smanjuje osnovnu glavnicu.da ne mogu osnovati drugo društvo ili u drugom društvu obavljati poslovodnu funkciju ako ta društva obavljaju istu djelatnost kao i društvo u kome vrše poslovodnu funkciju. Ukoliko se radi u unutrašnjem prenosu onda je prenos slovodan stim da se mogu postaviti odre ena ograni enja radi spre avanja maojorizacije. .Padne li vrijednost osnovne glavnice ispod zakonskog minimuma.upravljanje i vo enje poslova društva.000 KM. Uslu aju kolizije odredbi statuta sa odredbama ugovora prednost se daje statutu. Obavezni su odre eni zakonom. Zabrana konkurencije u doo Veoma je usko regulisana zakonom.2. 43.3. Podjela dobiti u doo Podjela dobiti je u sferi ugovorne autonomije (društveni ugovor) i autonomne regulative (statut).izmjene i dopune statuta. . U eš e u dobitku društva je imovinsko pravo lana društva. Obavezni sadržaj statuta je ovaj: . 43.

on snosi poslovni rizik do visine uloga. Bitni elementi odluke su: . (mješanjem imovine društva sa svojom imovinom.djelatnost društva . redovna likvidacija ili ste aj 2. Promjena oblika doo Sve što je re eno za kdd važi i za doo. Ukoliko se broj lanova svede na jednog.pravno lice. pripajanje. mijenja oblik u djl (silom zakona mora mijenjati oblik) Prestanak društva doo Društvo može prestati na jedan od slijede ih na ina: 1.firma i sjedište društva . Pored registracije prije po etka obavljanja djelatnosti društvo mora prikupiti odgovaraju e dozvole o zadovoljavanju higijenskih.društvo kapitala . U uporednim pravima postoje i druge mogu nosti. statusnom izmjenom (spajanje.iznos osnovne glavnice . statut nije obavezan 4. doma e ili strano) 2. Kasniji ulozi mogu biti i u naturi. DIONI KO DRUŠTVO/AKCIONARSKO DRUŠTVO Pojam dd To je .voljno . osniva i vlasnik je samo jedno lice (fizi ko ili pravno. . kada glavnica padne ispod zakonskog minimuma a nije namirena niti postoji odluka da e biti namirena u nekom razumnom roku.nevoljno . DJL (Ukinuto novim Zakonom o privrednim društvima ) To je društvo koje je osnovano i u principu vo eno od jednog lica za ije obaveze njegov vlasnik ne odgovara. osniva ki i ujedno organizaciono-pravni akt je odluka o osnivanju 3. 44. a dolukom o osnivanju vo enje poslova može biti povjereno jednom licu ili kolektivnom organu 6. vlasnik ne odgovara. ekoloških i drugih uslova.trajanje i prestanak društva . Vlasnik odgovara samo u slu aju da probije pravni subjektivitet društva i stvori privid pravnog identiteta. Doo naj eš e mijenja oblik u dioni ko društvo. za svoje obaveze društvo odgovara cjelokupnom imovinom. osim u slu aju stvaranja privida pravne li nosti. 42 . društvom upravlja jedan vlasnik. raspolaganje udjelima je slobodno 7. protekom vremena ako je osnovano na odre eno vrijeme 5.ime osniva a .poslovodni organ .Str. 45.na in izmjena i dopuna odluke Prema našem zakonu osniva ki ulog mora biti u novcu i minimalni iznos je 2000 KM. Zakonski minimum osnovne glavnice je 2000 KM 5.prirodno Isklju eni lan ima pravu na naknadu procjenjene tržišne vrijednosti uloga u momentu istupanja.da obavlja registrovanu djelatnost S.skupštine 3. Karakteristike djl 1. cijepanje) ili kad se donese odluka da se "društvo razi e" 4. promjena oblika društva – odlukom lanova . zloupotrijebio imovinu društva radi li ne koristi) Osnivanje djl Osniva ki akt je odluka o osnivanju koja mora da sadrži bitne elemente (koje je zakon propisao) i fakultativne.osnovano osniva kim aktom jednog (onda je odluka) ili više lica (onda je ugovor).Keško 2003/2004 .unutrašnja organizacija . tehni kih.

za svoje obaveze u prometu društvo odgovara cjelokupnom svojom imovinom. 43 - iji je osnovni kapital podjeljen na dionice (akcije – koje ne moraju imati istu nominalnu vrijednost) gdje su zakonom utvr eni organi upravljanja pri emu društvo za svoje obaveze odgovara cjelokupnom imovinom.Str.i po pravilu se vrši na berzama. i drugim organizovanim tržištima kapitala.emisija i prodaja dionica karakteristika je ovog društva (kdd još samo to ima) . Prvi statut novoosnovanog društva donosi skupština dioni ara. Obi no nisu ni zaposleni. ali u manjem obimu to se ipak dešava. Najniža nominalna vrijednost dionice kod nas je 10 KM. • uslove i na in podjele dobiti S. ostala društva ne mogu emitovati dionice mogu ih kupovati. Ovaj tip društva emituje vlastite dionice što jedino još može komoditno društvo na akcije. itd) on je mnogo ve i. • odredbe o osniva koj skupštini. kontrole i poslovodstva. Odlukom o emisiji dionica koju odobrava komisija za dionice mogu se uvesti ograni enja o prenosu dionica. Bitni elementi osniva kog akta su: • imena osniva a • ukupan iznos osnovne glavnice • pove anje i smanjenje osnovne glavnice – upisani kapital • klase dionica.dioni ari nisu ili ne moraju biti vezani za društvo kao kod ostalih tipova . - - 45. što zna i da dioni ari imaju ograni en poslovni rizik – samo ulog. bilo od lanova društva ili na profesionalnoj osnovi. pored osniva kog akta.zakonski minimum osnovnog kapitala je relativno visok . Karakteristike dd broj osniva a – jedan ili više Osnovni kapital zakon odredio najniži u našem pravu 50. prenos akcija je slobodan. akcionarsko društvo obavezno mora imati statut koji se deponuje kod suda i dostavlja Komisiji za vrijedonosne papire. broj dionica i nominalne vrijednosti • mjesto vrijeme i rok upisa i uplate dionica • upute na prava i obaveze dioni ara • procjenjenu vrijednost uloga u stvarima i pravima.društvo je obavezno imati organe upravljanja. zakon izri ito zahtijeva da se u akcionarskom društvu organizuje upravljanje i vo enje poslova. Pravna priroda dd Pravna teorija je jedinstvena u stavu da je DD po svojoj pravnoj prirodi društvo-institucija iz slijede ih razloga: .premjena vlasnika dionice ne uti e na poslovanje društva . Zakon daje i mogu nost nekih organi enja. ulaga i snose ograni en poslovni rizik.Osniva ki akt – odluka ako je jedno lice ili ugovor ako je više lica. do visine svojih uloga.emisija dionica je pod strogom kontrolom nadležnog organa . formiraju organi upravljanja. lica koja kasnije kupe dionice nisu osniva i ve ulaga i.000 KM (?? upla en u novcu). Kapital koji društvo usisava od više stotina ulaga a (kontributora) namjenjen je zavelike poslovne poduhvate – investiranje.2. Najniža nominalna vrijednost dionice kod nas je 10 KM. vo enja i kontrole 45.društvo je obavezno imati statut . Društvo je tako pravno postavljeno da dioni ari operativno ne upravljaju kompanijom – pravno su razdovjeni.1. osnovna glavnica podjeljena na dijelove – dionice. Za finansijske institucije (banke. Osnivanje DD . te neposrednim pogodbama.uslovi i na in pove avanja ili smanjenja kapitala su zakonom regulisani . . Dionice (vrijedonosni papiri) imaju tržišnu vrijednost. doma a ili strana).Osniva i – jedan ili više lica (pravna ili fizi ka.Keško 2003/2004 .

Sve dionice moraju biti upla ene.Po dobijanju rješenja objavljuje se javni poziv za upis i uplatu dionica . Sadrži sve bitne elemente ugovora ijem je zaklju enju namjenjen: S. a drugi dio ostala zainteresovana lica na osnovu javnog poziva (ne može se sve ponuditi publici pri osnivanju. . To je relativno uži krug osniva a (u knjizi do 40 osniva a) . NA INI OSNIVANJA DD .Održava se osniva ka skupština .upu uje se zahtjev Komisiji za vrijedonosne papire. .Str.zatim se obavještava Komisija za vrijedonosne papire o upisu dionica .na osnovu ega Komisija za vrijedonosne papire izdaje rješenje o uspjelom ili neuspjelom osnivanju . Prospekt kod suksecivnog osnivanja dioni kog društva Javni poziv uklju uje prospekt. koji predstavlja opštu.4.Kod ovog osnivanja mora zaklju en ugovor za bankom – depozitorom – kod koje e se vršiti uplate dionica.upravljanje i vo enje društva je u krugu osniva a .momentom potpisivanja odluke ili ugovora smatra se da su osniva i upisali (subskribovali) dionice. jednostavnije i jeftinije .ne podrazumjeva prisustvo javnosti (javnost je pri osnivanju isklju ena) . radi dobijanja odobrenja za objavljivanje izvoda i javnog poziva . generalnu ponudu.banka dostavlja izvještaj Komisiji za vrijedonosne papire da su sve dionice upla ene ili ne .Poslije osniva ke skupštine društvo se upisuje u registar emitenata kod komisije za vrijedonosne papire i u registar društava (kod kantonalnog suda) tek kada se dobije riješenje.Keško 2003/2004 . . a kasnije može) Postupak . .sukcesivno (postupno) 45.Subskripcija akcije vrši se potpisivanjem pisane izjave koja se naziva upisnica.Komisija nakon prijema zahtjeva u roku od 30 dana po prijemu zahtjeva izdaje dozvolu za emisiju dionica ili ako zahtjev ne ispunjava sve zakonom propisane elemente može se odbiti. kao i ulogu finansijskog savjetnika.Poslije uspjelog upisa odnosno rješenja Komisije za vrijedonosne papire o uspjelom spjelom osnivanju .osniva i donose osniva ki akt .Poslije osniva ke skupštine društvo se upisuje u registar emitenata kod komisije za vrijedonosne papire i u registar društava (kod kantonalnog suda) tek kada se dobije riješenje Prednosti simultanog osnivanja dioni kog društva .ovako se formira "zatvorena" kompanija kontrolisana od užeg kruga lica 45. a ostali ulozi u potpunosti uneseni.koristi se pri osnivanju manjih i srednjih firmi .3.Održava se osniva ka skupština . Banke mogu imati i promotivnu ulogu. prijedlog za zaklju enje ugovora. 44 - • rješavanje sporova da bi se osnovalo DD mora postojati odobrenje Komisije za vrijedonosne papire Uplata – unošenje uloga 50. Simultano osnivanje DD . Sukcesivni (postepeni) na in osnivanja društva Podrazumjeva takvo osnivanje društva gdje jedan dionica upisuju osniva i.simultano (istovremeno) .podrazumjeva da samo osniva i upisuju (izvrše supskripciju) i upla uju sve dionice bez upu ivanja javnog poziva.Zaklju uje se ugovor sa registrom za vrijedonosne papire.kada za osnivanje i po etak rada društva nije potreban veliki kapital .to je brže.000 KM Upotrebna dozvola nije uslov za osnivanje nego za po etak obavljanja djelatnosti.istovremeno . .uz zahtjev se dostavlja: • ugovor o osnivanju • nacrt statuta • prijedlog prospekta • i drugi potrebni akti .

7. 3. Generalno je pravilo da se akcije moraju otkupiti u cjelini i od svakog upisnika u roku ili rokovima koji su odre eni osniva kim aktom. Upis se vrši na mjestima i u vrijeme odre eno u javnom pozivu.Keško 2003/2004 . Upisnica kod osnivanja DD Upisnica je izjava o prihvatanju uslova iz opšte ponude. Uplate se vrše kod banke kod koje je i objavljen upis. klasu dionica. 45 Za ta su sa podatke o dionici (broj. a 2 za društvo). Zakon ne dozvoljava upis i uplatu ve eg broja akcija nego što je ponu eno. zaklju en je ugovor o ortakluku izme u osniva a i upisnika dionica.. i dr. a kod javnog upisa prema prospektu i javnom pozivu. Lica koja upisuju dionice ispunjavaju upisnicu u nekoliko primjeraka. 8. li no ili putem zastupnika. a depozitar (banka) kod javne ponude dostavljaju pismeni izvještaj koji sadrži broj upisanih i upla enih dionica Komisiji za vrijedonosne papire. kao zastupniku osniva a. a koji ne smije biti ispod minimalnog iznosa osnovne glavnice (50. Izme u banke i osniva a sklapa se poseban ugovor o aranžmanu. 4. S. Upisane dionice sa uplatama evidentiraju se kod Registra vrijedonosnih papira. Osniva i odgovaraju solidarno neograni eno cjelokupnom svojom imovinom do registracije društva. mjesto i vrijeme upisa. Registracijom društva prestaje ortakluk. Javna ponuda je uspjela ako su: upisane sve ponu ene akcije. Subskripcija dionica To je upis dionica. 2. a kada upisije preostale dionice i posebnu proviziju (garantninu).Str. Kvalifikovano osnivanje postoji onda kada osniva i ugovore da svi ili neki od upisnika. Odgovornost osniva a iz orta kog odnosa prestaje ako osniva ka skuština u cjelosti prihvati izvještaj o osnivanju. Takva javna ponuda je neuspjela. ali sa društvom nije zaklju en ugovor jer društvo još nije upisano u registar. vrstu. 5. prava. Komisija za vrijedonosno papire rješenje dostavlja Registru vrijedonosnih papira FbiH i osniva ima. Vrši se kod banke (depozitara) koju angažuju osniva i. Banka za svoje usluge napla uje proviziju. Predajom potpisane izjave (upisnice) ovlaštenom licu banke.svoje akcije plati ulogom u naturi (unošenjem mašina. kada je postupak prekinut na legalan na in i kada je upisan manji broj akcija. a preuzeta prava i obaveze iz orta kog odnosa prelaze na registrovano društvo. promotivne aktivnosti.postrojenja. Banka može da preuzme: informisanje javnosti. 6.opreme…) najviše do ¾ osnovne glavnice. UPLATA DIONICA Uplatu dionica vrše lica koja su ih i upisala. Upis i uplata mogu biti okon ani prije isteka roka i to u dva slu aja: kada je ukupan broj dionica prije utvr enog roka i drugi slu aj kada osniva donese odluku o prekidu upisa što je unaprijed utvr eno ugovorom o osnivanju. Do održavanja osniva ke skupštine mora biti upla en iznos koji je unaprijed utvr en i objavljen. iznos koji pristaje da plati do momenta registracije društva. Kvalifikovano osnivanje DD Kvalifikovano osnivanje nije poseban na in osnivanja društva jer to može biti i kod simultanog i kod sukcesivnog na ina osnivanja. limitacije u kupovini i prometu itd. U nju upisnik unosi broj. Osniva i kod zatvorenog. 1. Komisija donosi rješenje kojim javnu ponudu proglašava uspjelom ili neuspjelom.000 KM). distribuciju dionica. nominalna vrijednost. a naj eš e u 3 (1 za upisnika. Osniva i su dužni objaviti izvještaj o uspjeloj emisiji (ukupan broj upisanih i upla enih dionica) ili neuspjeloj emisiji (podatke o na inu i roku povrata izvršenih uplata). Ponuda se u cjelosti prihvata ili odbija. obavljanje radnji upisa akcija. a može da preuzme obavezu da upiše preostale akcije koje ne budu upisane ime garantuje osnivanje društva. Upisi se temelje na ovlaštenjima ponudioca (osniva a) koja su sadržana u prospektu-ponudi. odnosno lice odre eno ugovorm kao i lica koja inila prospekt. umjesto novcem.) pravnom statusu i vlasništvu osniva a djelatnosti kojom e se društvo baviti izjavu osniva a nost podataka u prospektu odgovaraju osniva i. što zna i da se mora potvrdno odgovoriti na sve elemente iz ponude. 9.

Kasnije izmjene i dopune statuta se tako e dostavljaju sudu. aggio. Ukoliko ne postoji kvorum pa se skupšina ponovo sazove u roku ve em od 15 a manje od 30 dana i tada je dovoljna zastupljenost od 1/3 ukupnih dionica sa pravom glasa ( l. U slu aju kolizije statuta sa ugovorom o osnivanju prednost se daje statutu. Ulozi u stvarima moraju u cjelosti biti uneseni do registracije društva. odnosno kupljene dionice se mogu prodavati ispod i iznad nominalne vrijednosti. Ako upisnici akcija ne uplate.izvještaja o upisu i uplati dionica .usvaja izvještaj o procjenjenim ulozima u naturi . Iako ga donosi osniva ka skupština on nije uslov za upis društva u sudski registar što nije logi no. Ako zakon i ugovor o osnivanju predvi aju akcionaru se može odgoditi uplata ili unošenje uloga.statuta . 5. Ukoliko se ne sazove smatra se da upis dionica nije uspio ( l. u protivnom ide se na provjeru svih dokumenata.firma. ali se ne može osloboditi te obaveze. OSNIVA KA SKUPŠTINA DD Osniva i su dužni sazvati osniva ku skupštinu u roku od 60 dana od prijema rješenja KVP kojom se utvr uje da je emisija uspjela. Uloge u uslugama naš zakon ne dozvoljava. Isto tako svaka naredna emisija se ne može prodavati ispod nominalne vrijednosti. žig. STATUT DIONI KOG DRUŠTVA Za razliku od društva personalnog tipa DD obavezno ima statut. a poslije registracije ako se uplate vrše u ratama dioni arima se mogu izdati privremene akcije (privremene dionice). dok "druga ruka" i sve naredne. 46 Na izvršene uplate do registracije banka izdaje potvrde. Ukoliko društvo nije osnovano oni odgovarju osniva ima. 6. Vrijednost aggio ne ulazi u osnovnu glavnicu društva. Statut se deponuje kod suda u roku od 15 dana po održavanju skupštine. pla aju prema ugovoru: kamatu. Ulozi u novcu moraju iznositi najmanje 1/4 osnovne glavnice. Ulozi mogu biti i u pravima (pravo na patent. itd. 4. Aktom o osnivanju mogu se predvidjeti dodatne uplate koje ne ulaze u osnovnu glavnicu. Osniva ka skupština može punovažno da radi i donosi odluke ako joj prisustvuje onaj broj upisnika akcija koji reprezentuje najmanje 50% upisane osnovne glavnice. firmu. U postupku osnivanja dioni kog društva dionice se ne mogu prodavati ispod nominalne vrijednosti. a ukoliko je društvo osnovano oni su odgovorni društvu. model.Str. OSTALA PRAVILA O UPLATI (OTKUPU) DIONICA 1. Uplata nov anih uloga vrši se na privremeni ra un za deponovanje uplata jer društvo još nije osnovano. 2. Prema zakonu obavezan sadržaj statuta je: . Nakon upisa kapital se stavlja na vlastiti ra un društva i sa njim mogu raspolagati lica ili lice ovlašteno od osniva ke skupštine. Prvi statut donosi osniva ka skupština.usvaja izvještaj o troškovima osnivanja društva . odgovaraju za prouzrokovanje štete.izvještaja o troškovima osnivanja društva .bira upravni i nadzorni odbor Ako skupština usvoji predložene dokumente tada se mogu preduzeti radnje za upis društva u sudski registar. Dionice se upla uju u ulozima koji mogu biti u novcu.120) Prije održavanja skupštine osniva i su dužni upisnicima omogu iti razgledanje: . lica koja verifikuju mandate prisutnih i zapisni ar. 119).donosi statut iji je nacrt dostavljen Komisiji za vrijedonosne papire .Keško 2003/2004 . odnosno ne unesu svoje uloge ili dio uloga u roku ili zakasne. ugovorenu kaznu. 3. Ako se akcije prodaju iznad nominalne vrijednosti tada upisnik akcija pla a taj iznos. Osniva ka skupština: . Ovim sredstvima do registracije niko ne može raspolagati. sjedište i djelatnost društva S. Uz statut bilo bi potrebno sudu dostaviti i dokaz da je on usvojen na vjerodostojan na in. Ulog u novcu upla uje se u doma em gotovom novcu ili efektivnim sredstvima pla anja ( ek.i ostala dokumenta vezana za osnivanje društva Na skupštini se bira predsjednik.utvršuje da je osnovna glavnica upisana i upla ena u skladu sa ugovorom o osnivanju i prospektom . stvarima i pravima. mjenica).

a drugo imovinska – ovlasti se jedno lice kod naslije a). Akcije iste klase mogu se spajati i djeliti (o emu odluku donosi skupština). obveznicu. 7. Zakon o vrijedonosnim papirima . certifikat (duži od 1 godine).itd Statut obi no sadrži i neke fakultativne elemente: . Zakon dozvoljava mogu nost ograni enja prenosa. te njihova uplata i unošenje . . za razliku od obveznice koja nosi fiksni prihod. klase i serije .Keško 2003/2004 . Dionica je dugoro ni investicioni papir iji je cilj akumulacija kapitala – ne izdaje se na odre eno vrijeme nego sve dok kompanija postoji. Vrijedonosni papir je isprava ili elektronski zapis bez koga se prava iz tog papira ne S. pravo na upravljanje i druga prava suglsana statutu društva.itd. Dionica je vrijedonosni papir koji nosi varijabilni prihod (dividendu.iznos osnovne glavnice..limitaciju u prenosu dionica .pove anje i smanjenje osnovne glavnice . 47 . dok druga i sve ostale ruke imaju tržišnu vrijednost koja se obi no razlikuje od nominalne.koji se odnosi na dionicu.prioritete . .Dionica je vrijedonosni papir i to investicioni. Dionice iz prve ruke se ne mogu prodavati ispod nominalne vrijednosti. 10.poslovna tajna . Prava koja nose dionice su: imovinska prava. što zna i da ima prava i obaveze lana. Lice koje je uplatilo jednu ili više akcija u društvu sa tim dijelom u estvuje u imovinskim interesima društva. Dijeljenje se primjenjuje kad tržišna vrijednost dionice dostigne toliku vrijednost da nije dostupna ve em broju kupaca.dionice – vrste. Dionica je nedjeljiva hartija od vrijednosti (misli se na prava iz dionica na više lica – da jedno vrši upravlja ka.dionica je nedjeljivi dio osnovnog kapitala (jedinica) – nijedan drugi papir to nije. 9. Suprotna radnja je dijeljenje. poklanjati. uloge. AKCIJE (DIONICE) Pojam dionice Akcija ili dionica je hartija od vrijednosti iji izdavalac može da bude DD ili KDD. 6. superdividendu). Dionica je zamjenjljiva hartija od vrijednosti – kupcu dionice je svejedno koju e dionicu dobiti (seriju i kontrolni broj) ako daje ista prava.posljedice zakašnjenja i propuštanja uplate .prava pojedinih kategorija dioni ara .može se vršiti prodaja. zato se za dionicu kaže da je to korporativni papir.podjelu dobiti i dividende . To je prenosiv papir . Prikupljeni kapital treba da se koristi za investicije 3.na in i rokove objavljivanja javnog poziva za upis i uplatu dionica .lojalnodst društvu . U pravnoj literaturi susre emo tri osnovna zna enja pojma akcija a to su: . PRAVNI IZVORI VRIJEDONOSNIH PAPIRA 1. Dionice manje nominalne vrijednosti spajaju se u dionicu ve e nominalne vrijednosti.zabranu konkurencije . zamjena.Str. Za izdavanje dionica potrebna je saglasnost Komisije za vrijedonosne papire 2.Dionica je papir koji daje lanska prava. koji može biti predstavljen pisanom ispravom ili elektronskim zapisom Pravne karakteristike dionica 1. zalagati itd. Izdavalac dionica može biti isklju ivo DD ili KDD kada je upisano u sudski registar. lanska prava daju samo one dionice koje nose pravo glasa (obi ne dionice) – votiraju e. što odobrava Komisija za vrij.upravljanje poslovanjem. to je masovan papir – izdaje se u velik koli inama i serijama 4. Papire 8. to je berzanski papir – što zna i da može imati berzansku kotaciju (dionice odre enih kompanija ukoliko ispunjavaju stroge kriterije berze) 5. .

Standardne obaveze dioni ara su: 1. redni broj emisije. prvenstvo u naplati dividende 2. a kod nas upisom u registru dionica emitenata. Prihvatanje konverzije. 48 mogu ostvariti niti prenositi. sjedište i adresu emitenta .naziv. pravo glasa – po principu 1 dionica 1 glas – dionice iste klase glase na istu nominalnu vrijednost i nose isto glasova 2.standardna prava i obaveze – koje imaju svaki dioni ar bez obzira na vrstu i klasu dionice koje ima ili koju je upisao (redovne dionice) .Str. Firma. pravo na superdividendu (participativne dionice) S. Nominalna vrijednost dionice 5. sticanje certifikata na dionice u vlasništvu koje su evidentirane kod registra vrijedonosnih papira Imovinska prava dioni ara su: .ispod standardnih – dividendne dionice – imaju pravo samo na dividendu. unošenje uloga u cjelosti u stvarima i pravima prije upisa društva u registar 3. uvanje poslovne tajne informicaja koje su ozna ene kao povjerljive Standardna prava dioni ara mogu biti upravlja ka i imovinska. u eš e u radu i odlu ivanju skupštine – li no ili putem punopmo nika 3. denominacije. datum sticanja dionice 7. Zakon o mjenici 3. Certifikat sadrži: . prvenstvo u naplati kumuliranih. firma i sjedište emitenta 4. Postoje razli ite dionice koje nose razli ita prava i obaveze za dioni are odnosno za društvo: .iznad standardnih – povlaštene (prioritetne. prefercijalne) dionice . Zakon o obligacionim odnosima Bitni sastojci dionice Dionice se vode na ra unu vlasnika kod registra koji vlasniku izdaje certifikat.Keško 2003/2004 . oznaka da se radi o dionici 2. a neispla enih dividendi 4. odnosno ime i prebivalište vlasnika dionice 6.pravo pre e kupovine Prioritetna prava dioni ara – imaju dioni ari koji posjeduju povlaštene dionice (kumulativne ili participativne): 1.pravo na dividendu . drugi elementi utvr eni odlukom o emisiji OBAVEZE I PRAVA DIONI ARA Svojstvo akcionara se sti e upisom u knjigu dioni ara. prijava sticanja vlasništva na akcijama registar vrijedonosnih papira 4. broj i nominalnu vrijednost dionica Bitni sastojci dionice su: 1. oznaka klase. Mjesto i datum izdavanja dionice 8.pravo na podjelu ostatka ste ajne i likvidacione mase . O dionicama evidenciju vodi Registar vrijedonosnih papira i samo je njegov izvještaj mjerodavan 2. spajanje ili podjelu dionica 5. uplata cijelog iznosa nominalne vrijednosti akcije na na in kako je utvr eno ugovorom o osnivanju ili odlukom o emisiji dionica 2. prvenstvo u naplati iznosa iz ostatka ste ajne ili likvidacione mase 3. pobijanje odluka skupštine društva 7. uvid u isprave i dokumenta društva o poslovanju 6. serijski broj 3. pravo predlaganja kandidata u upravni i nadzorni odbor i pravo da bude izabran 4.klasu. informisanje o radu i poslovanju društva 5.ime i prezime odnosno naziv vlasnika ra una . Zakon o eku 4. Upravlja ka prava dioni ara su: 1.

promjeni statuta . Mogu odlu ivati samo o nekim pitanjima: . Obi no se prodaju zaposlenim kada kompanija do e u tešku situaciju. donošenje odluke o emisiji – donosi skupština 2.status kupca akcija . objavljivanje rezultata javne ponude 8.javna ponuda – ponuda na osnovu javnog poziva za upis i uplatu akcija upu ena široj anonimnoj publici. 49 5.postojanje ve zasnovanog akcionarskog odnosa izmešu društva i lica . Objavljuje se u Sl. upis dionica u registar emitenata kod Komisije za VP i na ra un kupca kod registra VP Odluka o emisiji dionica – donosi je skupština dioni ara.imaju ista prava kao obi ne. naziv organa koji je odluku donio i datum 3.preferencijalne. a kod zatvorene ponude Komisija se obavještava 3. pravo konverzije obi nih u prioritetne dionice Pravni osnov za sticanje prioritetnih prava može biti: .Keško 2003/2004 . redni broj emisije i ukupan broj emitovanih dionica iste klase 5. sjedište i oznaku emitenta u registru kod Komisije za VP 2.kod promjene oblika društva Dionice za zaposlene . broj i nominalna vrijednost dionica 6. otvaranje privremenog ra una za deponovanje uplata prilikom kupovine dionica 6. Emisija dionica uklju uje 1. Novinama FbiH i u najmanje jednom doma em dnevnom listu. oznaka da se radio o dionicama i klasa dionica 4.zatvorena prodaja – prodaja unaprijed odre enom kupcu ili grupi od najviše 40 ljudi. EMISIJA DIONICA Postoje dvije vrste emisije dionica i to: . Kompanija ima obavezu da otkupi ove dionice kada oni po u u penziju.emisiji dionica nove klase .dividendne ili dionice bez prava glasa (imaju položaj skoro kao štediše – pove an poslovni rizik) . odobrenje Komisije za VP kod javne ponude. a kod osnivanja ugovor o osnivanju ujedno predstavlja i odluku. prava koja sadrži dionica 7. zaklju ivanje ugovora izme u emitenta i registra vrijedonosnih papira 4. Pove avaju motivisanost zaposlenih i služe za rješavanje penzionog plana zaposlenih. objavljivanje prospekta i javnog poziva za upis i uplatu akcija – kod javnog poziva 7. pravo pre e kupovine 6. odnosno prioritetne dionice – limitirana emisija do 1/3 osnovne glavnice • preferencijalne kumulativne i preferencijalne nekumulativne • preferencijalne participativne (ograni ene do 50% osn. vrijeme i mjesto po etka i završetka upisa i uplate dionica KLASE DIONICA .kod smanjenja osnovnog kapitala . na in prodaje 8. . Zakonom su odre eni obavezni elementi odluke: 1. naziv.obi ne ili redovne dionice . glavnice) i preferencijalne neparticipativne . Izbor emisije vrši emitent zavisno od ciljeva koje želi posti i. zaklju ivanje ugovora izme u emitenta i banke (depozitara) 5.Str.dionice za zaposlene ili radni ke dionice VRSTE DIONICA Prema na inu odre ivanja evidentirane vrijednosti dionica postoje S.dd ima za cilj da plasira dionice sa tim pravima odre enoj kategoriji kupaca Prefercionalne dionice preferiraju imovinska prava dok je na skupštini svih dioni ara njihovo pravo ograni eno.

ve i su porezi kod prometa itd. pove anje osnovne glavnice po osnovu odobrenog kapitala je pojednostavljen na in pove anja osnovnog kapitala. Odluci skupštine predhode finansijski izvještaji o poslovanju. 2. emitovanjem novih akcija po osnovu novih uloga.gotovinske – koje se otkupljuju uplaživanjem novca (u doma oj ili stranoj valuti) . koji su naj eš e zakonom odre eni. Dionice ne moraju imati iste nominalne vrijednosti pa ni u okviru iste klase.i 4. te da društvo nije poslovalo sa gubitkom. a neraspore ena dobit. uslovno pove anje osnovne glavnice se obavlja isklju ivo radi zadovoljenja odre enih ciljeva. Odluku o pove anju osnovne glavnice. sam zakon predvi a koji to najmanji iznos rezerve moraju da dostignu (npr.on se ne može smanjiti ispod zakonskog minimuma 50. pove anje treba izvršiti najkasnije u roku od 5 godina od osnivanja društva. pove anje osnovne glavnice iz kapitala društva (kapitalne dobiti. zakonom odre en sadržaj tender ponude. kupovinu. a ove operacije se vrše na trošak emitenta. 3.Taj kapital društva se “prebacuje” u pravni režim osnovne glavnice. Konverzija akcija predstavlja povla enje svih akcija jedne klase i njihovu zamjenu novim akcijama druge klase.Smanjenje osnovne glavnice upisuje se u sudki registar. Komisija utvr uje uslova davanja. Iznos do kojeg se može pove ati osnovna glavnica je unaprijed odre en. i 3.naturalne – sti u se unošenjem uloga u naturi (stvarima ili pravima). iste klase sa ve om nominalnom vrijednoš u. Ti izvori su kapitalna dobit društva. 50 dionice sa nominalnom vrijednoš u – sadrži upisani nov ani iznos na koji glasi ( npr 50 KM. neraspore ene dobiti) je specifi an na in pove anja u pogledu izvora iz kojih se vrši. Kupovina dionica može se vršiti putem tender ponude – dirktne pismene ponude kupca vlasnicima dionica. 100 KM). 2. 2. spajanje i pripajanje se vrši na osnovu odluke emitenta i uz odobrenje Komisije. uz srazmjerno < nominalne vrijednosti. njegove rezerve i zadržana. Konverzija. 3. Propise o tome donosi Komisija. Promet dionica Promet dionica obuhvata: 1. 1/10 ili 1/20 vrijednosti osnovnog kapitala). donosi skupština društva ve inom glasova koja je odre ena zakonom i statutom. Denominacija je povla enje svih dionica jedne nominalne vrijednosti i njihova zamjena jednakim brojem novih dionica iste klase. .objavljivanja i provo enja tender ponude. javno objavljivanje.kvotne dionice – ne sadrže upisanu nominalnu nov anu vrijednost nego upisan iznos u eš a te dionice u osnovnoj glavnici (1/100. Osnovne karakteristike tender ponude su: 1. denominacija. Da bi se pove anje moglo vršiti iz rezervi.000).…Odluku o uslovnom pove anju osnovne glavnice tako e donosi skupština 3/4 predstavnika osnovne glavnice. rezervi. prodaju i davanje u zalog dionica. te ra un dobitka i gubitka.Str. a podjela je suprotna ovome. 4.Keško 2003/2004 . spajanje i podjelu. . pove anje osnovne glavnice novim ulozima je standardni na in pove anja osnovnog kapitala. (dionice od 100KM zamjenjeno sa dionicama od 90KM) Spajanje je zamjena više postoje ih za jednu novu. Odluku donosi nadzorni odbor društva na osnovu ovlaštenja iz statuta ili odluke skupštine. odnosno odluke skupštine. Prema vrsti uloga dionice se dijele: .000KM. S. Kod osnivanja naš zakon ne dozvoljava da ulozi u cjelosti budu u naturi nego najviše 75% od osnovne glavnice. (3 x 50 spojena u 1 od 150 i obratno) Pove anje osnovne glavnice 1. Ti ciljevi mogu biti: ostvarivanje prava imalaca konvertibilnih obveznica. Nisu mnogo raširene jer jedan broj berzi ne dozvoljava zvani nu kotaciju ovih dionica. Obi no se traži da za odluku glasaju oni koji predstavljaju najmanje 3/4 osnovnog kapitala zastupljenog u skupštini. ostvarivanje prioritetnih prava akcionara kod kupovine novih akcija. pove anje može biti najviše do 1/2 iznosa osnovne glavnice koji je postojao u trenutku donošenja statuta. prijavljuju se Komisiji. konverziju . Smanjenje (redukcija) osnovne glavnice Prilikom smanjenja osnovnog kapitala .

2.smanjenje nominalne vrijednosti ili otkupom i povla enjem dionica ( l.volje akcionara . vrši se operacijom povla enja ili denominacije dionica. Društvo javno objavljuje odluku uz poziv povjeriocima da prijave dospjela i nedospjela potraživanja. PROMJENA OBLIKA DIONI KOG DRUŠTVA Do promjene oblika DD može do i usljed: . Uslovi sticanja i raspolaganja njima utvr eni su statutom. STICANJE SOPSTVENIH AKCIJA DD može ste i sopstvene dionice ukupno najviše do 10% osnovne glavnice.društvo ne može biti subskribijent svojih akcija. Društvo mora izvršiti isplatu dopsjelih potraživanja. lanovi društva koji se izjasne protiv promjene oblika dd oni imaju pravo zahtjevati pravi nu naknadu dionica koje su posjedovali.kada se akcije sti u besplatno ili je potraživanje nenaplativo . ako se društvo transformiše u doo – odluka skupštine ne mora biti jednoglasna. Pravila su slijede a: . .iz sopstvenih akcija društvu ne pripadaju ni imovinska ni upravlja ka prava Zakon precizira uslove kada se mogu ste i sopstvene akcije: .kada osnovna glavnica padne ispod zakonskog minimuma a ne postoji odluka da e biti namirena u nekom kra em razumnom roku. . PRESTANAK LANSTVA U DIONI KOM DRUŠTVU Akcije koje su registrovane kod Komisije za vr. Pravila kod promjene oblika dd su slijede a: 1. Odluku o smanjenju donosi skupština ili nadzorni odbor ako ta ovlaštenja ima u statutu. a za nedospjela pružiti odgovaraju e garancije ina e sud ne e dozvoliti upis smanjenja osnovne glavnice.kada se akcije žele ponuditi zaposlenim .usljed ste aja ili likvidacije ako je u pitanju pravno lice Pošto ovo društvo nije personalnog tipa ne primjenjuje se prestanak lanstva isklju enjem iz društva.smr u lana ako je u pitanju fizi ko lice. papire su reprezent lanstva u društvu. 51 .pla anje se vrši iz dobiti ili kapitalom iznad zakonske rezerve . (Prvo se povla e sopstvene akcije). kd ili kdd tada je potrebna saglasnog svakog lana društva koji u novom društvu preuzima poja anu odgovornost (odgovornost cjelokupnom imovinom).radi otklanjanja štete koja neposredno postoji . 3. jer lanovi društva ne preuzimaju ve u li nu odgovornost.kada akcionar pravnim poslom proda ili prenese na drugog subjekta sve akcije koje ima u jednom društvu. ako se društvo transformiše u dno. novi lan postaje nasljednik .Keško 2003/2004 .u slu aju pravnog sljedbeništva .zatim odustajanje od emisije dionica koje nisu u cijelosti upla ene . Sopstvene akcije se mogu ste i direktno ili indirektno preko tre ih lica.Str.akcije se moraju uplatiti u cijelosti . Redovno smanjenje osnovne glavnice – odluku donosi skupština. 2. lanstvo u društvu može prestati u slijede im slu ajevima: .prvo se vrši povla enje vlastitih dionica koje društvo drži . Bez obzira po kom osnovu do e do prestanka lanstva nije potrebna nikakva odluka dioni kog društva. Pojednostavljeno smanjenje osnovne glavnice – vrši se u svrhu pokrivanja gubitka ili prenosa kapitala u rezerve društva. tada je promjena oblika društva obavezna. U nekim pravima lanstvo u društvu se sti e samo posjedovanjem akcija koje daju pravo glasa.društvo mora otu iti sopstvene akcije u odre enim rokovima (od 1 – 3 godine) u protivnom ih mora povu i .itd. I u jednom i u drugom slu aju potrebna je odluka skupštine i to 1. Promet akcija je slobodan. dovoljne su 2/3. ne dolazi do likvidacije imovine ranijeg društva S. 175) Postoji više vrsta smanjenja osnovnog kapitala: 1. Smanjenje osnovne glavnice povla enjem akcija – prinudno smanjenje (samo ako je u statutu takva naredba upisana "prinudno smanjenje").

Str. sud ili likvidacioni upravnik . UPRAVLJANJE DD U svijetu postoje tri tipa upravljanja DD 1.koju mogu sazvati i dioni ari koji imaju 10% dionica u društu. promjena oblika povla i zaklju ivanje novog ugovora. Zakonska nadležnost obuhvata odlu ivanje o slijede im pitanjima: 1. PRESTANAK DD DD može prestati u slijede im slu ajevima: 1. SKUPŠTINA DD . sazivanje 2. Dokaz za u eš e u radu skupštine jeste izvod sa vlastitog ra una dioni ara koji on ima kod registra vrijedonosnih papira. jer one koje nisu objavljene ne mogu biti predmet odlu ivanja. Glasanje u skupštini vrši se putem glasa kih listi a "za" ili "protiv" za svako pitanje. 52 2. fuzija. cijepanje. mjestu i vremenu održavanja 3. Japanski Upravljanje DD vrše ulaga i kapitala.odluke donose dioni ari vlasnici dionica sa pravom glasa . faxom itd. 2. .ona je organ svih dioni ara jer mogu u estovati u njenom radu . mjestu i vremenu održavanja skupštine oglašava se najmanje jedanput u dnevnom listu i to najkasnije 30 dana prije održavanja skupštine.) Obavještenje mora da sadrži sve ta ke dnevnog reda. a za redovnu dovoljno je i više od 30% ( l.generalnu. Dopuna dnevnog reda se moraju pismeno dostaviti najkasnije 8 dana prije održavanja skupštine. a potom neposredno ukoliko nadzorni odbor u roku od 30 dana ne sazove skupštinu ili skupština nije sazvana po proteku 5 mjeseci poslovne godine a koja treba da usvoji finansijski izvještaj ( l.je obavezan organ društva . Za neka pitanja je potrebna 2/3 saglasnost. investitori. Nadležnost skupštine dd se dijeli na: zakonsku i statutarnu.po pravilu nadzorni (upravni) odbor . Osnov lanstva jeste uloženi kapital. anglo-ameri ki 2.redovna koja se saziva najmanje jednom godišnje od strane upravnog/nadzornog odbora .u zakonom predvi enim slu ajevima i organ revizije. ( l.ne dolazi do likvidacije imovine 3. na novi oblik društva prelaze sva dotadašnja prava i obaveze ranijeg dd. statutu i njegovim izmjenama i dopunama S. 245). Vrši se likvidacija imovine suglasno Zakonu o ste aju i likvidaciji. Glasa ki listi i sadrže firmu ili ime akcionara i broj glasova kojima raspolaže. održavaju se sva ste ena prava povjerilaca ranijeg dd 4. odnosno novo društvo postaje njegov pravni sljednik 3. 244) Obavještavanje lanova dd o dnevnom redu. Dioni ari se i na druge na ine mogu obavjestiti (poštom. kvorum rada i odlu ivanja Sazivanje skupštine dd vrši . dobrovoljnom likvidacijom – primjenjuju se pravila o likvidaciji 5. statusnom promjenom – spajanje. a u našem pravu osniva ku – prilikom osnivanja društva . Za rad i odlu ivanje skupštine potrebna je prisutnost akcionara koji predstavljaju više od 50% akcija sa pravom glasa za osniva ku skupštinu. Protekom vremena za koje je osnovano – primjenjuju se pravila o likvidaciji. Poslije ponovnog sazivanja koje se vrši u roku ne manjem od 15 i ne višem od 30 dana za odlu ivanje skuštine dovoljno je više od 30% (osniva ka) odnosno više od 10% zastupljenosti dionica sa pravom glasa.Keško 2003/2004 . promjenu statuta i upis novog društva u sudski registar. 244) Sastav skupštine ine svi dioni ari. ste ajem ili likvidacijom – ako su ispunjeni uslovi.vanrednu . obavještavanje o dnevnom redu. Dioni ar može u radu skupštine u estovati li no ili preko punomo nika. njema ki 3.nadležnost. transformacijom u drugi tip društva – ne dolazi do likvidacije imovine 4. e-mailom. Najviši organ vlasti u DD je skupština. Ukoliko postoji isti broj glasova i za i protiv prednost se daje tamo gdje je predsjedavaju i.akcionari koji predstavljaju najmanje 10% dionica u društvu putem nadzornog odbora. funkcionisanje i dolu ivanje skupštine je u granicama zakona i statuta Skupštine u dioni kom društvu prema na inu sazivanja dijele na: . Za funkcionisanje skupštine relevantna su slijede a pitanja: 1.

a koji upravlja društvom izme u dva zasjedanja skupštine. predlaže raspodjelu i na in upotrebe dobiti i na in pokrivanja društva 7. saziva skupštinu društva S. Poslovi nadzornog odbora su: 1. emisiji dionica 4. a esto i maksimalan broj lanova. a u drugom upravni odbor u kojem postoji i nadzorni odbor. i dr. razrješenjem cijelog nadzornog odbora.Keško 2003/2004 . pokri u gubitka 7. izboru irazrješenju lanova nadzornog odbora 11.direktor društva. iji lanovi moraju imati odgovaraju a stru na i profesionalna znanja i iskustva 3. raspodjeli dobiti 6. a može i u drugim slu ajevima kao što su: ostavkom. . usvaja izveštaj direktora po polugodišnjem i godišnjem obra unu 4. a ona je usvojena on ima pravo u roku od 30 dana od dana održavanja skupštine podnijeti zahtjev da društvo otkupi njegove akcije po prosje noj tržišnojn cijeni koja je bila posljednjeg mjesec.lice starije od 70 godina ( l. podnosi skupštini godišnji izvještaj o poslovanju društva 5. 260) Kandidate za lanove nadzornog odbora može predložiti akcionar ili grupa koja ima najmanje 5% akcija sa pravom glasa. prestanku ili podjeli društva 9.lice osu ivano za krivi na djela protiv imovine ili mu je izre ena mjera zabrane ove dužnosti. Nadzorni odbor donosi odluke natpolovi nom ve inom ukupnog broja lanova uklju uju i i predsjednika. odnosno uprave. U nadzorni odbor može biti izabrano lice iz reda akcionara i lica iz reda stru njaka koji nisu akcionari ukoliko ne postoji konflikt interesa. Statutarna nadležnost odre ena je voljom same skupštine ne diraju i samostalne zakonske nadležnosti drugih organa (nadzornog odbora .Str. a koji kontroliše rad direktora. smr u ili gubitkom poslovne sposobnosti. samostalan i nezavisan organ društva 2. spajanju sa drugim društvima 8. Mandat lana nadzornog odbora prestaje istekom. Nadzorni odbor mora imati najmanje predsjednika i dva lana. lan nadzornog odbora ne može biti: . izboru lica i organa za reviziju 12.lan nekog drugog uticajnog organa.dbostepeni ili dvoslojni model gdje postoje dva odbora (i nadzorni i upravni – karakteristi an za njema ko pravo) U našem pravu uporedo egzistiraju i jedan i drugi. odlukom skupštine. direktora) NADZORNI ODBOR DD U uporednim pravima postoji: . lanovi nadzornog odbora se biraju glasanjem kada svi predloženi kandidati dostave pismene izjave da se prihvataju ove dužnosti. Nadzorni odbor zasjeda najmanje 1 u 3 mjeseca. Mandat nadzornog odbora je razli ito odre en: 1 ili 4 godine ili je to prepušteno statutu. meritorno odlu uje iz domena upravljanja i strategijskog poslovanja 6. pitanja Jedno od najaktuelnijih pitanja u uporednim pravima je zaštita manjine (malih dioni ara). Ako je dioni ar na skupštini glasao protiv odluke. 53 2. nadzire rad direktora 3. . . kojeg bira i razrješava skupština 4. koji je pod kontrolom skupštine 7. pove anju i smanjenju osnovne glavnice 3.direktor drugog društva. U prvom se on naziva nadzorni odbor. Predsjednik i lanovi nadzornog odbora evidentiraju se kod Komisije za vr. godišnjem finansijskom izvještaju 5. . papire. promjeni oblika društva 10. obavezan. Nadzorni odbor je: 1.jednostepeni ili jednoslojni model u kojem skupština bira jedan organ (nadzorni odbor. Zakonom je predvi en minimalan broj lanova. imenuje i razrješava direktora 6. 5. odbor direktora) i . nadzire poslovanje društva 2.

rukovodi poslovanjem.) i privredne prestupe ODBOR ZA REVIZIJU Sa ciljem zaštite interesa akcionara. a može se utvrditi i pojedina na odgovornost. donosi pravna akta koja se odnose na organizovanje rada društva 4. poslovodni organ) me u kojima jedno lice vrši funkciju generalnog direktora. organizuje rad u društvu 2. ulaga a i povjerilaca. Zakonski djelokrug poslova direktora DD je: 1.ostavkom Odgovornosti direktora: . imenuje se na odre eno vrijeme utvr eno zakonom ili statutom (obi no 4g) 5.krivi na dogovornost za krivi na djela (poreska utaja.smr u ili gubitkom poslovne sposobnost . i dr.da nije lan nadzornog odbora .istekom mandata . generalni direktor ili uprava društva jeste: . donosi opšte pravne akte osim statuta i akta direktora 9. lanovi nadzornog odbora solidarno odgovarju za neizvršenje svojih obaveza.odgovara za zakonitost poslovanja društva Pravna obilježja direktora (uprave) dd su: 1. rukovodi poslovanjem društva 3. .Str. Kontrola se može organizovati na dva na ina: . izvršava odluke skupštine i nadzornog odbora 5. zakonska dužnost mu je da organizuje rad. prouzrokovanje ste aja.i dr. doke ve a društva obi no imaju menadžment (kolegij direktora. obavezan je organ na temelju zakona 2.opozivom . zaklju ivanje štetnih ugovora itd. Manja društva mogu imati jedno lice kao direktora društva. a isto tako kontrolu organizuje i država.da to vrši od skupštine posebno izabran organ koji se formira na na in odre en zakonom i statutom ili S. On je obavezan prisustvovati sjednicama nadzornog odbora i davati podatke i informacije koje zatraži nadzorni odbor kao i druga pozvana (ovlaštena) lica. kao i društva u cjelini. rješava pitanja zaposlenih u okviru zakona i statuta 7. zastupa i predstavlja društvo 6.koji organizuje rad. odgovara za zakonitost rada društva i preduzima mjere radi zaštite zakonitosti 8.Keško 2003/2004 . Zato se kontrola organizuje u samom društvu. Direktor.obavezan. rukovodi poslovanjem. samostalan i nezavisan organ . 54 8.zastupa i predstavlja društvo i . . odlu uje o svim pitanjima koja nisu u nadležnosti skupštine i nadzornog odbora.imovinska . pod kontrolom je nadzornog odbora 6.imenovan na odre eno vrijeme od organa upravljanja . organizuje se vršenje kontrole u društvima i nad društvima.prouzrokovanjem štete . uslovi koji se mogu proširiti statutom Prestanak mandata direktora može biti u slijede im situacijama: .da nije osu ivan za odre ena krivi na dijela .da nije lice kod kojeg postoji konflikt interesa . DIREKTOR (UPRAVA) DD Opšte je pravilo da u DD pored skupštine i nadzornog odbora postoji lice ili lica koja vrše funkciju operativnog vo enja društva – organ upravljanja.da mu nije izre ene mjera zabrane vršenja ove funkcije . imenuje ga nadzorni odbor 4. Direktor može biti lice koje ispunjava slijede e uslove: . formira se na individualnoj ili kolektivnoj osnovi (ako je kolektivan najmanje 3 lana) 3. zastupa i predstavlja društvo i da odgovara za zakonitost rada društva.

POSLOVNO UDRUŽENJE S.poseban. Prema našem pravu Odbor za reviziju može se definisati kao: .ostvarivanje tržišnih i drugih interesa (pul) HOLDING Predstavlja oblik statusnog povezivanja više samostalnih trgova kih društava na bazi u eš a u kapitalu i/ili upravljanju.Keško 2003/2004 .sistem sticanja ve inskog u eš a u kapitalu i upravljanju preuzimanjem postoje ih ili formiranjem novih društava. lica koja imaju status zaposlenih.ostvarivanje strukovnih interesa (poslovno udruženje) . samostalan i nezavisan organ . ulaganjem u postoje a društva i po tom osnovu sticanje ve inskog u eš a u osnovnom kapitalu.Str. podfilijale (kontrolisane od filijala. odnosno odnosi izme u povezanih trgova kih društva. investiranjem ."mješovita" – uklju uje obavljanje i drugih djelatnosti kao što su trgovina na veliko. pripajanja) . filijale (subsidijarna društva. odnosno kategorije trgova kih društava u holdingu mogu biti slijede i: 1. Djelatnost holding društva sa stanovišta društva majke može biti: . STATUSNI OBLICI POVEZIVANJA DRUŠTVA Cilj: koncentracija kapitala više trgova kih društava uz centralizaciju upravljanja pod jedinstvenom ekonomskom upravom. koja mogu biti samo fizi ka lica. To je takav pravni odnos u kome jedno društvo (društvo holding) ima ve insko u eš e (preko 50%) u emitovanom nominalnom kapitalu drugih društava. obavezan.vršenje kontrole može se povjeriti stru noj. Mišljenje svakog lana odbora ukoliko se ne slaže sa odlukom izdvaja se u pismenoj formi sa obrazloženjem i zajedno sa izvještajem dostavlja se skupštini. stalan i kolektivan organ društva . bez obzira koliko lan odbora ima dionica. Holding veze. turizam itd. Ne mogu biti lanovi nadzornog odbora.to je kolektivan organ (najmanje 3 lana) Odbor za reviziju mora imati najmanje 3 lana.vrši finansijsku kontrolu poslovanja društva.koji vrši finansijsku kontrolu poslovanja društva . Odluke donose ve inom glasova po principu 1 lan 1 glas. jedno društvo koje se naziva holdingom (kontrolnim ili društvo majka) 2. subsidijarnih društava) Formiranje holdinga – do formiranja može do i razli itim pravnim tehnikama 1.osnivanjem novih društava u kojima se sti e ve insko u eš e u osnovnom kapitalu 2.u eš e u kapitalu (holding) .obavezan. finasiranje cjelokupne djelatnosti grupacije i upravljanje ." ista" holding djelatnost – osnivanje novih društava. kontrolisana ili društva k eri) 3. direktor ili lanovi uprave. Najvažniji statusni oblici privrednih koncentracija su: . 4. zaklju ivanjem ugovora o upravljanju 5. kupovinom udjela ili akcija – sticanjem ve inskog u eš a u osnovnom kapitalu postoje ih društava 3.fuzije (spajanje. Lica koja su lanovi organa drugih društava mogu biti lanovi odbora za reviziju pod uslovom da ne postoji konflikt interesa. te zakonitost i urednost vo enja poslovnih knjiga . 55 . stru njaci iz pojedinih oblasti finansija.a bira ga skupština Pravne karakteristike odbora za reviziju: . profesionalnoj organizaciji (vanjskim licima) Dakle kontrola može biti stalna funkcija ili povremena funkcija od slu aja do slu aja. ili ima ve insko u eš e u njihovim organima upravljanja (direktna kontrola) ili sve to ostvaruje preko prvog društva koje direktno kontroliše (indirektna kontrola). Osnov povezivanj tgova kih društava je: .horizontalne i vertikalne integracije . povezivanjem više postoje ih društava.

ako istupa na bazi zastupni kog ovlaštenja za njegove obeveze odgovaraju lanice . PUL je pravno lice. Zakon dozvoljava i istupanje u svoje ime i za svoj ra un u okviru poslova koje obavlja. Zakonski minimum. Uplata kapitala se vrši isklju ivo u novcu.Društvo za uzajamno osiguranje Za osnivanje i jednog i drugog društva potrebna je dozvola Ureda za nadzor.000. Zakonski minimum osnovnog kapitala je: . Ono ima zastupni ka ovlaštenja. koje se osniva radi me usobnog informisanja o proizvodnji.DD za osiguranje i/ili reosiguranje . Za osnivanje banke.pravni oblici društva za osiguranje su: .upravni odbor – neparan broj lanova od 5-11.1. 56 To je statusno-pravni oblik koji formiraju trgova ka društva radi unapre ivanja i uskla ivanja privrednih djelatnosti. bira se na 4 god. bira se na 4 god. prvenstveno depozitnog i kreditnog karaktera. koje se osnivaju i posluju kao dioni ka društva. a i njenih filijala potrebna je prethodna dozvola od Agencije za bankarstvo.Investicioni fondovi BANKE Banke su finansijske institucije. ako se bavi poslovima reosiguranja Društvo za uzajamno osiguranje – je pravno lice u kojem lanovi društva uplatom uloga me usobno jam e da e se na na elima uzajamnosti i solidarnosti pokriti štete nastale ostvarenjem ugovornih rizika. DD za osiguranje i/ili reosiguranje – osniva i mogu biti pravna i fizi ka lica. istupa u ime i za ra un lanova. Ako ulog stranog ulaga a prelazi 50% osnovnog kapitala potrebna je saglasnost Ministarstva finansija FbiH. kao i zastupanje strukovnih interesa. Osniva se ugovorm trgova kih društava koja obezbje uju uslove i kapital za obavljanje poslova udruženja.000 KM.Keško 2003/2004 . a ne djelatnost. Da bi se osnovalo ovo društvo potrebno je da ugovor o uzajamnom osiguranju od istih rizika S. potreban broj likvidnih sredstava (sposobnost pla anja i kreditnu sposobnost) i pod strogom su kontrolom Agencije za bankarstvo kojoj redovno dostavljaju finansijski izvještaj. razmjeni patenata i iskustava.000. . sa mogu noš u reizbora. doma a ili strana.nadzorni odbor – ima najmanje 5 lanova. . sa mogu noš u reizbora . Bez odobrenja Agencije ni jedno fizi ko. statusni oblik povezivanja trgova kih društava.Društva za upravljanje fondovima . Organi su: .ako istupa na bazi komisionih ovlaštenja odgovornost se utvr uje ugovorm izme u udruženja i lanica.generalni direktor Banke su dužne neprekidno održavati svoju solventnost. Odgovornost poslovnog udruženja . Statusno.Str. Udruženje obavlja poslove.skupština. 33% ili 50%) Upravlja ka struktura je dvoslojna.Banke . DRUŠTVA ZA OSIGURANJE I REOSIGURANJE Društva za osiguranje su pravna lica koja se bave poslovima osiguranja lica i imovine i poslovima reosiguranja. odnosno najmanji iznos kapitala za osnivanje i koji banka mora održavati je 5.000.Društva za osiguranje i reosiguranje .000 KM – ako se osniva za obavljanje više vrsta osiguranja. subjekt sudske registracije.2. a ni pravno lice ne može zna ajnije pove ati svoje pravo glasa u eš em u kapitalu banke (preko 20%. Dozvola je jedan od uslova za upis u sudski registar.000 KM – ako se društvo bavi poslovima osiguranja života . uvo enja novih proizvoda i organizovanja zajedni ke prodaje koje ima vlastitu odgovornost INSTITUCIONALIZOVANI OBLICI FINANSIJSKOG KAPITALA .

nov ane 3. Ovo društvo može imati ograni enu ulogu (onda je potrebno 30% kapitala koji se traži za osnivanje DD) i neograni enu ulogu (50% kapitala) DRUŠTVA ZA UPRAVLJANJE INVESTICIONIM FONDOVIMA Društva za upravljanje fondovima su specijalizovani subjekti koji se osnivaju radi prikupljanja finansijskih sredstava. tražnji i tržišnoj vrijednosti 3. transformisati u investicione fondove. privremenog karaktera.000. zajedni kog višepartnerskog investiranja na osnovama minimiziranja i disperzije rizika te upravljanja fondovima. 57 zaklju i najmanje 250 lica (pravnih i/ili fizi kih). privatizacioni investicioni fond – (pif) – je fond zatvorenog tipa. berze mješovitog karaktera Berza obavlja slijede e poslove: 1.000 KM. sirovine i usluge.000KM. Zakonski minimum osnovnog kapitala je 200.000.000 KM ako upravlja jednim fondom. Mogu imati oblik DD i DOO. Berze 2. Ovi fondovi su se trebali do 30. papire. INVESTICIONI FONDOVI 1. JAVNA TRŽIŠTA ROBA S. osigurava informacije o ponudi. Dozvolu za osnivanje izdaje Komisija za vr.Str.000. Odobrenje za osnivanje daje Komisija za vrijedonosne papire. Ovaj fond je otvorenog tipa 3.2003. hartije od vrijednosti. Cilj fonda je omogu avanje lakšeg provo enja procesa privatizacije uz raspršavanje (disperziju) rizika.privatizaciona društva za upravljanje privatizacionim investicionim fondovima Društvo za upravljanje uzajamnim i/ili investicionim fondovima – se bave isklju ivo upravljanjem fondovima bilo uzajamnim i/ili investicionim.društvo za upravljanje uzajamnim i/ili investicionim fondovima .000 KM. papire. berze usluga i 5. organizuje povezivanje ponude i tražnje hartija od vrijednosti 2. berze efekata 2. papire.g. a za svaki slijede i fond potrebno je pove ati kapital za 250. Dozvolu za osnivanje i emisiju kupona daje Komisija za vr.Keško 2003/2004 . berze javnopravnog karaktera – osnovane aktom države 3. Berzu može osnovati najmanje 5 lica sa statusom profesionalnih posrednika (brokera) sa jednakim brojem akcija koje se ne mogu prenositi dok traje lanstvo. papire. Druga ure ena tržišta hartija od vrijednosti 3.10. gotovi proizvodi. ORGANIZOVANA I URE ENA JAVANA TRŽIŠTA 1. mješovite Prema pravnoj strukturi i odnosu države imamo: 1. uzajamni fond – nema status pravnog lica nego predstavlja jednu namjensku imovinu koju ine prenosivi vrijedonosni papiri. Zakonski minimum osnovnog kapitala 4. robne 4. Mogu biti osnovana kao DD ili DOO. Pod robom se podrazumjeva: novac.000. a fond emituje investicione kupone (najmanje u vrijednosti od 1. Privatizaciona društva za upravljanje privatizacionim investicionim fondovima – su u funkciji vlasni kog prestruktuiranja trgova kih društava. investicioni fond je pravno lice ija je jedina djelatnost prikupljanje finansijskog kapitala i investiranje u prenosive vijedonosne papire. tipizirane ili standardizovane robe i upravlja poslovnim transakcijama. može da obavlja i druge poslove po ovlaštenju Komisije za vr. Imovina je podjeljena na jednake dijelove.000 KM. Osnovni kapital ovog fonda nije mogao biti manji od 200. Javna tržišta roba BERZA Berza je organizovano i regulisano stalno mjesto (prostor) na kome se u odre eno vrijeme i na utvr en na in obavlja kupovina i prodaja zamjenjljive.000 KM). Dozvolu za osnivanje daje Komisija za vr. U odnosu na predmet trgovanja berze se dijele na: 1. berze organizovane kao privatnopravni subjekti u formi DD 2. Osnovni kapital za osnivanje iznosi 1. 2. Postoje dvije vrste društva: . Predstavlja klasi an oblik DD koje kapital prikuplja putem javne ponude.

asocijacije privrednih subjekata i drugih lica koja obavljaju privredne djelatnosti. kao i u oblastima privredne infrastrukture. koja je nadležna za rješavanje sporova koji su ugovorom ili drugim aktom lanova stavljeni u nadležnost arbitraže (arbitražna klauzula). obrazuje se stalni izabrani sud – arbitraža. Osniva i javnog preduze a pojavljuju se oblici državne organizacije (opština. ali ne i u radu. U okviru komora djeluju sudovi asti. nemaju status pravnog lica (ne mogu tužiti niti biti tuženi) 2. subjekt upisa u sudski registar su samo oni djelovi koji imaju ovlaštenja za istupanja 6. ste aja niti likvidacije. 58 1. . kanton). Tržnice na veliko i tržnice na malo – pijace – gdje se po pravilu prodaju poljoprivrednoprehrambeni proizvodi 4. donosi posebne uzanse i ušestvuje u izgradnji normativa i standarda u odre enim oblastima privrednog života. a stambene 30) . sporove izme u dijelova društva rješava nadzorni odbor STATUSNE PROMJENE S. dio društva upisan u sudski registar istupa pod firmom društva 7. ZADRUGA . Robne berze 2. odlu ivanja ili davanja saglasnosti. U Privrednoj komori FBiH. Unutrašnja struktura društva jeste skup organizacionih dijelova. To su sva ona preduze a koja se baziraju na "sticanju svojine iz tz. Za obaveze u prometu javno preduze e odgovara svojom imovinom. Njime upravljaju osniva i srazmjerno kapitalu. Zakonski minimum osnovnog kapitala država nije odredila.u kojoj svaki lan u estvuje neposredno i ravnopravno .Str.sa ciljem da na principu uzajamne pomo i unapre uje i zaštiti svoj ekonomski interes i sti e dobit. poslovnih jedinica u kojima se obavlja jedna ili više vrsta poslova iz okvira registrovane djelatnosti društva. obavljaju jednu ili više poslova iz domena registrovane djelatnosti društva 4. Sajmovi – povremeno organizovana tržišta na kojima se vrši prezentacija robe po sistemu uzorka i vrši zaklju ivanje poslova. UNUTRAŠNJA ORGANIZACIJA DRUŠTVA (DIJELOVI DRUŠTVA) Pojam dijelova društva Na in obavljanja registrovane djelatnosti zahtjeva organizovanje užih poslovnih jedinica (dijelova društva) u kojima se obavlja odre ena vrsta ili vrste poslova. sredstva sa kojima se obavljaju poslovi u dijelovima društva objekti imovine društva pa ne mogu biti subjekti prinudnog poravnanja. nemaju vlastite organe upravljanja. Osniva i mogu biti i privatna i pravna lica (doma a ili strana) na bazi privatnog kapitala.Ugovorom o osnivanju odre uje se minimalan kapital PRIVREDNE KOMORE Privredne komore su pravna lica neprofitnog karaktera. . stvarima i pravima. javne ruke i koja na osnovu finansijskog u eš a.formirana ugovorom FIZI KIH LICA (najmanje 3. 3. osim rukovodnog osoblja 8. JAVNO PREDUZE E Javna preduze a su preduze a koja se formiraju u komunalnim oblastima. Aukcije – na njima se javno i organizovano vrši prodaja robe na aukcijskim mjestima putem nadmetanja 3. Zakonsko ovlaštenje države postoji u pogledu kontrole ispunjenja javnog cilja. Tržni centri – organizovana tržišta za prodaju robe na malo 5. Pravni status dijelova društva 1. odnosno tamo gdje je javni cilj svrha obavljanja djelatnosti. Privredne komore u estvuju u promociji privrednih subjekata i privrede u cjelini.Keško 2003/2004 .je organizacija sa statusom pravnog lica . me utim ako ono ime neki od oblika trgova kog društva tada vrijede ista pravila kao za TD.Ulozi mogu biti u novcu. Unutrašnja struktura se odre uje statutom. neposredno ili posredno sprovode vladaju u politiku. u pravnom prometu mogu imati odre ena ovlaštenja za istupanje predvi ena statutom 5.

Obavezni organi ste ajnog postupka su: . Ste ajni postupak se provodi nad dužnikom u dva slu aja: .Str. statusni oblici povezivanja privrednih društava i druga pravna lica koja obavljaju privrednu djelatnost i imaju sjedište na podru ju FbiH. provo enjem statusnih promjena ne dolazi do likvidacije imovine 6. Podjela ili cijepanje – je takva statusna promjena gdje podjelom jednog društva nastaje više manjih društava.ekonomskom smislu – subjekat prestaje obavljati poslovnu djelatnost . 59 Statusne promjene predstavljaju niz pravnih i fakti kih radnji preduzetih na zakonom propisan na in koje dovode do univerzalne sukcesije imovine i izmjene pravnog statusa društva ili društava obuhva enih tim promjenama. lan koji je glasao protiv spajanja ima pravo tražiti da društvo otkupi njegov udio po tržišnoj vrijednosti. pripajanje. statusna promjena kod koje dolazi do prestanka dva ili više društava od kojih nastaje jedno novo društvo. Spajanje – je oblik fuzije. nemogu nost provo enja procesa privatizacije na zakonom utvr en na in. spajanje ili pripajanje razli itih tipova društva (DD i DOO ili DOO i KD) uvijek povla i dvije složene opracije: transformaciju tj. privremeni odbor povjerilaca.Keško 2003/2004 . odluku o statusnim promjenama donose ulaga i ili skupština 2.) 3. provo enjem statusnih promjena dolazi do univerzalne sukcesije društva (preuzimanje svih prava i obaveza) i pravnog sljedovanja. vje e povjerilaca.ste ajni sud. prava i obaveze spojenih društava prelazi na novo društvo. a fakultativni organ može biti odbor povjerilaca.ako je trajnije nesposoban za pla anje (u periodu od 30 dana neprekidno ne izmiruje sve svoje dospjele nov ane obaveze) . izvještaj revizora itd. statusne promjene zahtjevaju osiguranje i zaštitu dioni ara i povjerilaca Vrste statusnih promjena 1. donošenju odluke predhode obimne pripremne radnje (plan reorganizacije.kada je prezadužen uklju uju i i druge slu ajeve odre ene zakonom Ste ajni postupak vodi kantonalni sud na ijem podru ju je sjedište dužnika. pri emu pripojena društva prestaju postojati kao samostalni pravni i poslovni subjekti. Kada se pripajaju društva razli itog tipa prethodno je potrebno izvršiti transformaciju organizacionog oblika. PRESTANAK POSLOVNIH SUBJEKATA Prestanak subjekata poslovnog prava može se posmatrati u . One dovode do izmjena u ekonomskom i pravnom identitetu subjekta. promjenu oblika društva i statusnu promjenu 4. Društvo koje je apsorbovalo druga pripojena društva zadržava svoj pravni status. Kada je poslovni subjekat trajnije nesposoban da izmiruje svoje nov ane obaveze (u na elu u periodu od 30 dana neprekidno) – insolventan 2. Društvo koje se dijeli prestaje postojati jer njegova imovina prelazi na novonastala preduze a. podjele) Zajedni ke pravne karakteristike statusnih promjena 1. sudskom presudom utvr ena ništavnost upisa u sudski registar 3. pravni – statusne promjene. finansijske i poslovne prirode zbog kojih je dalji opstanak poslovnog subjekta neodrživ.pravnom smislu – brisanje iz sudskog registra i gubitak pravnog subjektiviteta Razlozi prestanka poslovnog subjekta mogu biti: 1. Subjekti ste ajnog postupka su privredna društva. Pripajanje – je oblik fuzije. Pripajanje se može izvršiti izme u društava istog i razli itog tipa. Imovina. 2. tehni ki – svode se na nepostojanje ili na prestanak postojanja posebnih uslova za poslovanje subjekta. Spojiti se mogu društva istog ili razli itih tipova. 5. ste ajni sudija. ekonomski • objektivna nemogu nost obavljanja djelatnosti (eksploatacija nafte) • uzroci tržišne. 3. ste ajni upravnik. gdje dolazi do toga da jedno ili više društava pripajaju se nekom novom društvu. Društva koja su nastala odgovaraju solidarno i neograni eno za ranije obaveze društva koje je prestalo postojati. S. Statusne promjene (spajanje. STE AJ Ste aj predstavlja zakonom utvr en postupak po kome se imovina prezaduženog poslovnog subjekta (ste ajnog dužnika) povjerava posebnim od suda imenovanim organima koji unov avaju imovinu (ste ajna masa) radi skupnog namirenja njegovih povjerilaca podjelom prikupljenih sredstava.

ali su se našala u njegovoj imovinskoj masi (davalac lizinga.rokovi su kratki (na žalbu 8 dana. privremeni ste ajnu upravnik i ste ajni dužnik. povremena davanja. glasniku kantona. prethodni postupak 2. Razlu no pravo je pravo povjerioca ije je potraživanje obezbje eno najkasnije 60 dana prije otvaranja ste ajnog postupka. Za banke samo Agencija za bankarstvo. Njegova dužnost je da: . prestaju te i kamate na potraživanje 8. gase se ra uni dužnika i sa njima prava lica za raspolaganje imovine i otvara novi ra un na koji se prenose sva sredstva 5. zaklju ivanje ste ajnog postupka Prethodni postupak otvaranja ste aja Sprovodi ga privremeni ste ajni upravnik imenovan od strane ste ajnog sudije. Izlu na prava jesu prava tre ih lica na osnovu kojih ona mogu tražiti da se odre ene stvari (ne prava i novac) izlu e ili izuzmu iz ste ajne mase.podnese izvještaj ste ajnom sudiji u roku od 30 dana od imenovanja. Ona daju mogu nost odvojenog namirenja iz imovine ste ajnog dužnika. ste ajnom dužniku. 60 Za pokretanje ste ajnog postupka prijedlog mogu dati: povjerioci. (Prouzrokovanje ste aja je krivi no djelo). injenica da je ste aj otvoren upisuje se u sudski registar. u firmu dužnika dodaje se oznaka "u ste aju" 6.ne može se podnositi prijedlog za ponavljanje postupka . reorganizacija ili prodaja ste ajnog dužnika 5. novinama FbiH i Sl. sem onih koje ste ajni upravnik zadrži 3. nov ana i nenov ana. likvidacioni upravnik ako se u postupku likvidacije utvrdi da postoje uslovi za pokretanje ste aja.ispita da li e imovina ste ajnog dužnika pokriti troškove ste aja. unov avanje imovine 6. Te funkcije prelaze na ste ajnog upravnika. Otvaranje ste ajnog postupka Ste ajni sudija zakazuje ro ište na koje se poziva predlaga . 2. Radi se o stvarima koja ne pripadaju ste ajnom dužniku. a na zaklju ak 3) .žalba i prigovor ne odga aju izvršenje Faze ste ajnog postupka su: 1. Specifi nosti ste ajnog postupka su: . .osigura imovinu ste ajnog dužnika . odnosno da li postoje uslovi za pokretanje ste aja. Ovaj postupak se završava donošenjem rješenja o otvaranju ste aja ili o obustavi postupka.ispitati da li postoje razlozi za pokretanje ste ajnog postupka . Obezbje enje se sastoji u hipoteci. instituciji koja vodi poslove platnog prometa i javnom tužilaštvu. zemljišne knjige i registar prava industrijske svojine. namirenje povjerilaca podjelom diobne mase 7.Str. Povjerioci su dužni u roku od 30 dana od dana objavljivanja oglasa o poretanju ste aja prijaviti potraživanja. zalozi na pokretnim stvarima. pretvaraju se u jednokratna nov ana davanja 10. vrši se prinudna kompenzacija dužnikovih potraživanja sa potraživanjima povjerilaca 9. prestaju radni odnosi zaposlenih radnika. Rješenje se dostavlja predlagatelju. Posljedice otvaranja ste aja – Danom otvaranja ste aja: 1. potraživanja povjerilaca koja nisu dospjela smatraju se dospjelim 7. potraživanjima ili pravu prvenstva naplate (komisionar). stvar uzeta u zakup) S. sam poslovni subjekt (dužnik).Keško 2003/2004 . prestaju prava poslovodnog organa i organa upravljanja. Cilj je utvr ivanje ekonomsko-finansijskog stanja dužnika.ne može se tražiti vra anje u pre ašnje stanje . prijavljivanje i ispitivanje potraživanja 4. formira se ste ajna masa od imovine ste ajnog dužnika 4. Ste ajni sudija imenuje ste ajnog upravnika i donosi odluku o otvaranju ste aja u formi rješenja koje se objavljuje u Sl. danom prijavljivanja potraživanja prekida se zastarjelost Razlu na i izlu na prava U ste aju se pojavljuju kategorije razlu nih i izlu nih prava. otvaranje ste ajnog postupka 3.

i drugim slu ajevima utvr enim zakonom Za otvaranje i provo enje postupka likvidacije nadležan je kantonalni sud. a ne ospori ni jedan povjerilac. Prodaju se dijelovi imovine. Zaklju ivanje ste ajnog postupka Poslije glavne diobe ste ajni upravnik podnosi izvještaj ste ajnom vije u.reorganizaciji ili . ako su prestali postojati prirodni uslovi za vršenje poslovne djelatnosti (eksploatacija nafte) 3.ako je pla anje potraživanja u punom iznosu rok ne može biti duži od 3 godine O predloženom poravnanju odlu uju povjerioci koji su prijavili potraživanja i ukoliko se pozitivno izjasne povjerioci ija potraživanja prelaze 50% ukupnih potraživanja prijedlog je prihva en. LIKVIDACIJA Likvidacija je na in prestanka solventnog poslovnog subjekta po zakonom utvr enom postupku usljed postojanja zakonom utvr enih razloga. Kod likvidacije je obavezno imovina ve a od obaveza pa ne dolazi u pitanje namirenje povjerilaca. Na kraju se ona može prodati neposredno povjeriocima. Zahtjev za stavljanje rješenja van snage može uputiti svaki povjerilac koji je u estovao u prinudnom poravnanju ako je dužnik u mogu nosti da izmiri potraživanje u ve em iznosu od onoga utvr enim rješenjem. Namirenje povjerilaca u ste aju podjelom diobne mase. Danom upisa pravosnažnog rješenja u sudski S. I povjerioci mogu osporiti neko potraživanje. solidarnim dužnicima itd. Utvr eno je samo ono potraživanje koje prizna ste ajni upravnik. Ste ajni sudija donosi riješenje o zaklju ivanju ste ajnog postupka koje se objavljuje u Sl.Str. Prijedlog se može staviti u periodu od dana otvaranja ste ajnog postupka pa do ro išta za raspravu po nacrtu za glavnu diobu. glasniku i upisuje se u sudski registar. povjerilaca i drugih lica koja mogu pružiti relevantne podatke. ste ajno vije e odre uje novu cijenu. a cilj je obustava ste ajnog postupka s tim da se povjerioci namire u odre enom iznosu i ste ajni dužnik sa uva od propadanja.Keško 2003/2004 . Po etna cijena ne može biti ispod 1/2 procijenjene vrijednosti. Me utim ako se u toku postupka utvrdi da to nije slu aj likvidacioni upravnik je dužan podnijeti prijedlog kantonalnom sudu za pokretanje ste ajnog postupka. ako su prestali postojati ekonomski uslovi za rad 4. glasniku kantona i upisuje se u sudski registar.da se dužnik kao pravno lice proda Unov avanje imovine u ste aju vrši se prodajom imovine javnim nadmetanjem ili neposrednom pogodbom. Ste ajni upravnik se o svakom potraživanju precizno izjašnjava da li ga priznaje ili osporava. Osporeno potraživanje se može dokazivati u posebnom sudskom postupku. ako je odlukom suda utvr ena ništavnost upisa u sudski registar 5. Prije izlaganja javnoj prodaji procjenu vrši vještak. novinama FbiH. novinama FbiH.najmanje 50% potraživanja ako je pla anje u roku od 2 godine . PRINUDNO PORAVNANJE U STE AJNOM POSTUPKU Prinudno poravnanje je zakonom utvr en postupak koji provodi Ste ajni sudija na prijedlog povjerilaca ili dužnika. Reorganizacija ili prodaja ste ajnog dužnika Uz prethodno pribavljenu saglasnost i mišljenja povjerilaca ste ajni upravnik e odlu iti o . sl.najmanje 35% iznosa potraživanja ako je pla anje u roku od jedne godine . uz u eš e ste ajnog upravnika. Ste ajna masa iz koje su izdovjeni troškovi ste aja i koja se dijeli povjeriocima naziva se diobna masa. Rješenje o prinudnom poravnanju objavljuje se u Sl. Postupak likvidacije se provodi u slijede im slu ajevima: 1. Danom upisa rješenja ste ajni dužnik se briše iz registra i prestaje postojati. 61 Prijavljivanje i ispitivanje potraživanja (3 faza ste aja) Povjerioci u roku od 30 dana od objavljivanja pokretanja ste aja u pismenoj formi prijavljuju potraživanja navode i visinu potraživanja i pravni osnov. kantonalnom sl. Ono ima pravno dejstvo prema svim povjeriocima sem izlu nim i razlu nim povjeriocima. ako je prema poslovnom subjektu izre ena trajna mjera zabrane rada ili obavljanja djelatnosti 2. a organi likvidacionog postupka su likvidaciono vije e i likvidacioni upravnik. Zakonska pravila prijedloga za prinudno poravnanje sadrže procenat koji se povjeriocima nudi i rokove: . Ako se ne može prodati po toj cjeni. Potrživanja ispituje Ste ajni sudija. Isplata se vrši po redosljedu prioriteta.

Zastupnik je ujedno i predstavnik. statusni oblici povezivanja privrednih društava (holding. pvenstveno stvarnih. umjesto njih to ine odre ena lica koja nazivamo zastupnici. Zastupanje je pravni odnos (pravna institucija) na osnovu kojeg fizi ko lice (zastupnik). poduzetnik ili samostalni privrednik 2. privredno društvo) gdje pravna dejstva iz takvog odnosa prelaze na zastupanog. U pravnom smislu to je transfer subjektivnih prava.obligaciona prava . U ekonomskom to je prenos stvari koje imaju ekonomsku (nov anu) vrijednost sa jednog na drugi subjekat. koje donosi likvidaciono vije e po zaklju ivanju likvidacionog postupka briše se društvo i ono prestaje postojati. daje izjavu volje za drugo lice zastupljenog (u ovom slu aju za pravno lice.stvarna prava . ugovor o zastupanju (punomo stvo) Predstavljanje je istupanje u ime poslovnog subjekta bez stvaranja imovinskopravnih obaveze. odnosno pravni osnov zastupanja su: 1. PRAVI PROMET Pojam prometa može se posmatrati u ekonomskom i pravnom smislu. statut društva ili ugovor o osnivanju 3. tj. Zastupnik djeluje u tu e ime i za tu i ra un. društvena preduze a – dok se ne preobraze u neki od tipova privrednog društva 5. To je ukupnost imovinskih prava koja pripadaju subjektu izraziva u novcu. sklapa posao ili obavlja neku drugu pravnu radnju. zakon 2. udruženja.Str. zadruge.. Za obaveze u prometu društvo odgovara svojom imovinom. Zastupanje ima ekonomski efekat pozitivni ili negativni koji se ti e imovine zastupanog sve dok zastupnik radi u granicama ovlaštenja. javna preduze a (kompanije) 4.imovinski dio autorskih prava . privredna/trgova ka društva svih tipova 3.) Pravni instrumenti prometa su pravna sredstva koja subjekti poslovnog prava koriste u pravnom prometu.udjeli u drugim poslovnim subjektima Opšte je pravilo poslovnog prava da je imovina poslovnog subjekta odvojena od imovine njegovih ulaga a. Imovina društva Imovina je klju na kategorija za odvijanje pravnog prometa. dok kod društava personalnog tipa taj princip nije dosljedno proveden. inv..prava industrijske svojine . ostali oblici pravnih lica (fondacije. koncern. odnosno davanje izjava volje koje ne proizvode imovinskopravne u inke za društvo. Imovinu društva ine: . Imovina se konstituiše osnivanjem.a uve ava poslovanjem. da su registrovani subjekti iji je cilj ekonomske prirode. Najve i zna aj imaju ugovori.Keško 2003/2004 . dok predstavnik ne može preduzimati akte zastupanja ako za to nema izri ito ovlaštenje. Subjekti poslovnopravnog prometa Subjekti poslovnopravnog prometa su sva fizi ka i pravna lica kojima pravni poredak (objektivno pravo) priznaje status subjekta poslovnog prava tj. vrijedonosni papiri. fond) 6. ZASTUPANJE I PREDSTAVLJANJE DRUŠTVA Pravna lica ne mogu davati izjavu volje kao što to ine fizi ka lica. Ovlaštenja za zastupanje proisti u. Nazivaju se još instrumenti poslovnih transakcija. sa nosioca (titulara) na drugi subjekt. Kao subjekti poslovnog prava nosioci prometa su: 1. akt suda (rješenje za ste ajnog ili likvidacionog upravnika) 4. idnividualni trgovac. Na osnovu njih poslovni subjekti sti u imovinu i vrše promet imovinskih dobara. legitimacioni papiri i druge pisane isprave i dokumenta kojima se dokazuje nastanak i sadržaj poslovne transakcije. SLOBODNO I VEZANO OSOBLJE S. 62 registar.

Granice punomo i zakon je ve odredio. Zakonski i statutarni zastupnici Zakonski zastupnici su lica ija ovlaštenja na zastupanje izviru iz samog zakona. akceptiranja. Slobodno osoblje ine fizi ka lica koja na osnovu zakona ili iz prirode društva ili akta suda imaju ovlaštenje za zastupanje poslovnog društva. punomo trgovinskog putnika 4. poslovna punomo 2.punomo nik može biti pravno ili fizi ko lice .) Nije potreban poseban ugovor o punomo stvu PROKURA Prokura je najšire trgova ko punomo je iji je sadržaj i obim usmjeren na sveukupno poslovanje gospodara. društvima za upravljanje fondovima. Punomo preofesionalnim posrednicima na tržištu kapitala – daje se licima koja se profesionalno i u vidu registrovane djelatnosti bave specijalnim poslovima na tržištu kapitala. . Zakonski zastupnici su direktor (generalni) ili predsjednik uprave društva. Daje se brokerima.punomo se daje u pisanoj formi. komplementari. a ne iz zakona ili statuta. Zakonsko zastupanje ulazi u domen vo enja društva. Punomo trgovinskog putnika – Trgovinski putnik je ovlašten preduzimati samo one poslove koji se odnose na prodaju robe navedene u punomo i. S. šalterski radnik u pošti itd. niti da proda robu na kredit. Punomo je ovlaštenje za zastupanje koje vlastodavac pravnim poslom daje svom punomo niku. To su: direktor (generalni). Pravila koja vrijede za punomo su: . punomo je ili opunomo je. Ne upisuje se u sudski registar. Sadržaj ovlaštenja i ograni enja prokure isklju ivo odre uje zakon i statutom ili ugovorom o osnivanju ona se ne može ograni initi. punomo nici. To su: izvršni direktori. U našem pravu se prokura definiše kao pismena punomo upisana u sudski registar koja. indosiranja. 63 Kod poslovnih subjekata zastupnici se dijele na slobodno i vezano osoblje. rukovodno osoblje svih rangova itd.) Tipovi punomo i 1. Statutarni zastupnici je pravno-tehni ki izraz za sva lica koja su na osnovu statuta ili ugovora o osnivanju ovlaštena za zastupanje društva. granica ovlaštenja i dužnosti zastupnika. a ako nije smatra se da može samo prikupljati ponude i porudžbe. ste ajni i likvidacioni upravnik.ako dobije opšte (generalno) punomo je može preduzimati samo poslove koje odlaze na redovno poslovanje . PUNOMO NICI Zakonski i statutarni zastupnici društva mogu u okviru svojih ovlaštenja prenijeti na drugo lice dio svojih ovlaštenja za zastupanje društva tj. za to mora imati specijalnu punomo .punomo nik može preduzimati samo radnje u okviru ovlaštenja .zakon je predvidio i neke slu ajeve za koje treba specijalna punomo (izdavanja. investicionim savjetnicima itd. Ovlaštenje na zaklju ivanje ugovora mora biti navedeno u punomo i. Vezano osoblje su lica koje imenuje i razrješava direktor (generalni) ili predsjednik uprave ovlašten na preduzimanje izvršnih i administrativnih radnji u okviru dobijenih ovlaštenja. punomo profesionalnim posrednicima na tržištu kapitala 3. Ograni enja zakonskog i statutarnog zastupnika se regulišu statutom.Keško 2003/2004 . Iako je ovlašten da proda robu trgova ki putnik nije ovlašten da naplati cijenu.Str. a cilj te podjele je bolje razumjevanje osnova nastanka zastupni kog odnosa. predsjednik uprave društva. punomo po zaposlenju Poslovna punomo je ovlaštenje poslovnog subjekta ili individualnog trgovca dato drugom fizi kom licu da sklapa ugovore i obavlja ostale poslove koji se uobi ajno vrše u okviru registrovane djelatnosti. sadrži ovlaštenja prokuriste (prokuratora) za zaklju ivanje i obavljanje pravnih poslova i radnji u vezi sa poslovanjem trgova kog društva i statusnog oblika povezivanja osim zaklju ivanje ugovora koja se odnose na osnovna sredstava. lanovi dno (javni drugari). Ako bi ipak oni sadržavali neku klauzulu takva klauzula ne bi mogla proizvoditi pravno dejstvo prema tre im licima. opunomo iti drugo lice. odnosno poslovnog subjekta. Ovlaštenja punom nika dakle izviru iz pravnog odnosa. Sam taj pravni odnos kao i formalni akt naziva se punomo . avaliranja mjenice itd. na osnovu zakona. pomo nisi direktora. Punomo po zaposlenju – je pravno-tehni ki termin za punomo lica koja u društvima rade na takvim poslovima ije je obavljanje vezano za zaklju ivanje i izvršenje odre enih ugovora (prodavac u prodavnici.

zakona – zakonska odgovornost 2.lice iz reda slobodnog ili vezanog osoblja .) Vrste odgovornosti prema subjektu kome odgovara društvo – Društvo može odgovarati: 1. Zajedni ka prokura je takva prokura koja se daje najmanje dvjema osobama i to zajedno. prema vrsti sankcija koje se mogu izre i 5. prema pravnom osnovu nastanka odgovornosti 2.stru no lice koj poznaje tržište Postoje dvije vrste prokure: 1. isporu ena roba sa greškom itd. Radnje su punovažne kada postoji saglasna izjava volje svih prokurista (zajedni ka volja prokurista). me usobno se ne isklju uju i svaki prokurista djeluje samostalno i ima ovlaštenja koja po zakonu sadrži prokura.lice kod kojeg ne postoji konflik interesa . krivi nopravna sankcija – u vidu nov ane kazne 3. zajedni ka (skupna ili kolektivna) Pojedina na prokura postoji kada je data jednom ili više lica. odnosno uprava društva . lanovima društva 2. Ovlaštenja svakog prokuriste (ako je prokura data ve em broju lica) su nezavisna. nepozvano vršenje tu ih poslova itd. prema vrsti obligacije koja nastaje iz konkretnog pravnog odnosa (u prvom redu misli se na solidarnu odgovornost) Vrste odgovornosti prema pravnom osnovu nastanka odgovornosti mogu se podijeliti na one koje nastaju iz: 1. ugovora o osnivanju – volje osniva a 3. Osnov odgovornosti poslovnog subjekta nalazi se u radnjama fizi kih lica koja obavljaju odre ene djelatnosti u ime i za ra un poslovnog subjekta (npr.prokura se upisuje u sudski registar . prema subjektu kome odgovara društvo 3. ODGOVORNOST POSLOVNIH SUBJEKATA Odgovornost imovinskog prava jeste obligacioni odnos izme u lica koje ima subjektivno imovinsko pravo da zahtjeva popravljanje štete i lica koje je dužno da tu štetu popravi.) Odgovornost poslovnog subjekta se može razli ito klasificirati: 1. pojedina na (individualna ili samostalna) 2. društvenoj zajednici (državi ili u esnicima u pravnom prometu) Vrste odgovornosti prema subjektu za ije se radnje odgovara: 1. ugovoru ili odluci . sankcija u vidu zaštitne mjere – oduzimanje imovinske koristi Odgovornost prema društvenoj zajednici S.fizi ko lice.daje se u pisanoj formi .prokura je neprenosiva . imovinska sankcija – popravljanje štete 2. ne i pravno . prouzrokovanje štete.ne može sadržavati nikakva ograni enja zasnovana na statutu. nije napravljen obra un. statuta – odluke organa upravljanja 4. jednostrana izjava volje. prema subjektu za ije se radnje odgovara 4. jednog od izvora nastanka obligacije (ugovor. 64 Za davanje prokure vrijede ova zakonska pravila: . odgovornost za sopstvene radnje i obaveze 2.lice koje je punoljetno i ima punu poslovnu sposobnost . neosnovano boga enje.Str.Keško 2003/2004 . uzajamna odgovornost – odgovornost za druge subjekte Vrste odgovornosti prema vrsti sankcije koja se može izre i: 1. s tim da svaki od njih djeluje samostalno.prokuru daje direktor (generalni).javno se objavljuje u službenom glasilu Prokurista može biti: .

oduzimanju robe Prestup je društveno opasno. 65 Svaki subjekt poslovnog prava odgovoran je prema društvenoj zajednici (državi). zatvorom itd. zabrana obavljanja dužnosti. odgovornost društva i individualnog trgovca za štetu koju prouzrokuje zaposleno osoblje Odgovornost kod statusnih promjena (spajanje. Zakonska odgovornost obuhvata svu imovinu poslovnog subjekta. odgovornost društva za štetu koju prouzrokuje njegov organ 5. odgovornost nastaje po osnovu pravnog sljedništva 2. Parvni osnov odgovornosti nalazi se u povredi vršenja registrovane djelatnosti. Odgovornost društva i individualnog trgovca za štetu koju prouzrokuje zaposleno osblje – Ako zaposleno osblje u vezi sa radom prouzrokuje štetu tre em licu. protivpravno i zakonom utvr eno djelo poslovnog subjekta i/ili odgovornog lica koje se sastoji u povredi pravila privrednog sistema zemlje ili finansijskog poslovanja i prouzrokovalo je ili je moglo prouzrokovati teže posljedice. taksi i drugih javnih davanja). Njegova sankcija može biti u pla anju nov ane kazne. odgovornost je potpuna i neograni ena (kod podjele i solidarna) i ne može se ograni iti niti isklju iti Odgovornost kod promjene organizacionog oblika – Novo društvo koje je nastalo transformacijom starog društva odgovara za obaveze starog društva Odgovornost kontrolnog za supsidijarno društvo – kontrolno društvo odgovara za obaveze u prometu supsidijarnog društva (pot injenog) i to samo za one koje su nastale po osnovu izvršenja instrukcija kontrolnog društva. podjela) 2. odgovornost kod promjene organizacionog oblika (tipa društva) 3. Odgovornost nastaje momentom nastanka obaveze i traje do njenog ispunjenja.zabrana obavljanja djelatnosti odre eno vrijeme . Sankcija se ogleda u pla anju nov ane kazne i izricanja zaštitne mjere : . Obaveze prema društvenoj zajednici obi no imaju fiskalni karakter: pla anje poreza. nema deliktnu sposobnost. Odgovornost društva za štetu koju prouzrokuje njegov organ – pošto organ društva nije pravni subjekt. ali manje društveno opasne. Za odr eni prestup ili prekršaj pored poslovnog subjekta redovno. nema vlastitu imovinu. Ošte eni ima pravo zahtjevati naknadu štete neposredno od zaposlenog ako je djelovao namjerno. Neizvršenje obaveza ili neuredno izvršenje izaziva intervenciju državnog organa pri emu dolazi do prinudne naplate obaveze a potom sankcije prema poslovnom subjektu. Zakonska odgovornost za druge subjekte (lica) Opšte je pravilo u poslovnom pravu da poslovni subjekt pored odgovornosti za sopstvene obaveze u odre enim slu ajevima na osnovu zakona odgovara za radnje i obaveze drugih lica Ti slu ajevi su slijede i: 1. Ogovornost je zakonska i nijedan subjekt svojim aktom je ne može isklju iti niti ograni iti. društvo ili individualni trgovac je obavezan nadoknaditi štetu tre em licu. odgovornost kod statusnih promjena (spajanje. ZAKONSKA ODGOVORNOST DRUGIH LICA ZA DRUŠTVO S. carina. društvo je obavezno nadoknaditi štetu tre em licu koju prouzrokuje njegov organ. odgovornoš u su obuhva ene samo promjene nastale do momenta statusne promjene 3. Poslovni subjekt odgovara za zakonske ugovorne. vanugovorne i obaveze nastale na osnovu jednostrane izjave volje. pripajanje. ZAKONSKA ODGOVORNOST ZA SOPSTVENE OBAVEZE Opšte pravilo u poslovnom pravu jeste da svaki oblik poslovnog subjekta za svoje obaveze u prometu odgovara svojom imovinom. pripajanje i podjela) 1.Str. Odgovornost poslovnog subjekta prema državi u sebi sadrži krivi nopravnu sankciju ako je takva radnja zakonom predvi ena kao naro ita vrsta delikta – privredni prestup ili privredni prekršaj (nazivaju se još i carinskim ili poreskim prestupima i prekršajima). odgovornost kontrolnog za supsidijarno društvoa 4.zabrana uvoza ili izvoza . istovremeno odgovara i fizi ko lice. Privredni prekršaji su istovrsni delikti.oduzimanje imovinske koristi . U širem smislu osnov odgovornosti može se nalaziti u zaštiti osnovnih društvenih vrijednosti (zaštiti zdravlja ljudi i zaštiti okoline).Keško 2003/2004 .

državljanstvo (nacionalna pripadnost) Faklutativni atributi mogu biti služe da se privredni subjekt ili njegov proizvod bolje razlikuju od drugih. Postoje dva slu aja ovakve odgovornosti: 1. ATRIBUTI POSLOVNI SUBJEKATA Atributi poslovnih subjekata su obilježja koja služe njihovoj individualizaciji s ciljem što sigurnijeg odvijanja prometa. Oni odgovaraju neograni eno. koje ulaze po sili zakona i fakultativne. oznaka kojom se precizno odre uje identifikacija poslovnog subjekta (Unis. odgovornost lanova društva personalnog tipa – javni drugari i komplementari kod dno. oni nastupaju pod firmom društva. FIRMA Firma predstavlja individualnu obaveznu odluku pod kojom jedan poslovni subjekt. te kako su upisani u sudski registar. Na ela firme – su principi koji moraju biti poštovani prilikom odre ivanja i upotrebe firme. po zakonu. a to su: marka proizvoda. kd i kdd imaju zakonsku. nedopuštene Dopušteni elementi firme se dijele na obavezne. novinama FbiH.Str. potpuno. korištena u poslovnoj korespodenciji. oznaka koja upu uje na djelatnost kojom se poslovni subjekt bavi (frizerski salon) 2. upisana u registar suda 4. 5. dopuštene 2. Sud na tu injenicu gleda po službenoj dužnosti. neograni eno u slu aju kada kod tre ih lica stvara "privid privrednog identiteta sa društvom". a koja obavljaju istu ili sli nu djelatnost. uslovno dopuštene i 3. Obavezni elementi su: 1. statutu. na elo istinitosti – svi elementi firme treba da odgovarju stvarnom stanju. postoje slu ajevi kada za obaveze društva na osnovu zakona odgovaraju i druga lica. solidarno cjelokupnom svojom imovinom 2. na elo obaveznosti – a) svako društvo mora imati firmu . upisana u sudski registar i istaknuta na poslovnim prostorijama – c) u svom poslovanju poslovni subjekt je mora koristiti 3. na elo javnosti – sve vrijeme poslovanja mora biti izložena javnosti: istaknuta na prostorijama objavljena u službenom glasilu. odgovornost jedinog vlasnika društva (djl) – Vlasnik društva odgovara povjeriocima zajedno sa društvom. uklju uju i i samostalnog privrednika imaju pravo i obavezu da posluju i da se u svom poslovanju tako potpisuju. unosi u statu i upisuje u sudski registar. Firma se odre uje aktom o osnivanju. tj ako vlasnik društva svojim radnjama ili mješanjem svoje imovine sa imovinom društva stvara prividno jedinstvo. a to su: 1. Dijelovi privrednih društava ne mogu imati posebnu firmu. na elo posebnosti – u registar istog suda ne mogu biti upisana dva subjekta sa istim ili sli nim imanom. 2.djelatnost (predmet poslovanja) . na elo stvarnosti – firma i njeni elementi moraju biti i materijalno ta ni (ne može na primjer u firmi da stoji da se društvo bavi gra evinarstvom.b) firma mora biti ozna ena u aktu o osnivanju. Krivaja) kod društva kapitala. a kod društava personalnog tipa ime jednog ili više drugara uz osznaku "i ostali" ako svi nisu navedeni S.sjedište . potpunu.firma (ime) . da bi se izgradio poslovni imidž. uzorci. 66 Iako je opšte pravilo poslovnog prava da za svoje obaveze u pravnom prometu društvo odgovara svojom imovinom. neograni enu solidarnu odgovornost za obaveze društva iji su lanovi.a ono stvarno vrši transportne usluge) ELEMENTI FIRME Prema odnosu sa javnim interesom elementi firme mogu biti razvrstani na: 1. Promjene elemenata firme upisuje se u sudski registar i javno objavljuju u Sl. modeli itd. Svaki poslovni subjekt po zakonu mora imati atribute koji su dovoljni da omogu e njegovo razlikovanje od drugih u esnika u prometu. Ako ne koristi firmu na na in kako je upisana tada ini prekršaj. njegove zaštite i zaštite tre ih lica.Keško 2003/2004 . Obavezni atributi su: . Firma pod kojom posluje individualni trgovac utvr uje se rješenjem o osnivanju.

Pravna zaštitu vrši sam registracioni sud po službenoj dužnosti prilikom same registracije društva: . Tužba se može podnijeti sudu gjde je sjedište tužitelja ili sudu gdje je sjedište tuženog. boja. unosi u statut društva i upisuje u sudski registar. odnosno aktom o osnivanju. a to su: . mjesto i sud registracije. doo.Keško 2003/2004 . Aktom o osnivanju odre uje se sjedište. Pravna zaštita postoji i poslije registracije. Ona se provodi isklju ivo po zahtjevu (tužbi) poslovnog subjekta koji smatra da je njegova firma ošte ena. mjesto poslovnog subjekta jeste mjesto u kom se obavlja djelatnost tog subjekta (mjesto eksploatacije) 2. a ne po službenoj dužnosti. oznaku oblika organizovanja – može biti i u vidu skra enice koju je zakon odredio (dno. a pasivnu tuženi. SJEDIŠTE FIRME Generalno sjedište ozna ava neko geografsko mjesto.u registar istog suda ne mogu biti upisana dva subjekta sa istim ili sli nim imanom.kao ni znakovi ni rije i koji bi kod tre ih lica stvorili zabunu u prometu. carinskih i drugih obaveza javnog karaktera . a koja obavljaju istu ili sli nu djelatnost .) Prema našem pravu važe dva pravila: 1. znamenitih) – odobrenje daju same li nosti ako su žive ili njihovi zakonski nasljednici. odnosno registar samostalnih privrednika opštine. a to su: BiH. Isto tako na njihov zahtjev sud e izbrisati ove elemente iz firme. kdd itd. izgled slova itd. Mogu nost zamjene i zabune mora biti konkretna i realna. da li postoje uslovno dopušteni i za njih odobrenja. Kod samostalnog privrednika koji obavlja djelatnost u više mjesta ili za obavljanje djelatnosti nije mu potreban poslovni prostor.ako su dva subjekta podnijela prijavu prioritet se daju subjektu koje je prije podnijelo prijavu .mjesto zaklju enja i izvršenja ugovora (ako ugovorm nisu odre eni) . te zaštite interesa savjesnih tre ih lica. oznaku sjedišta uklju uju i i adresu 4.službeni simboli ili znakovi . da je stvorena ili da se može stvoriti zabuna zbog istovjetnosti ili sli nosti firmi.uslužni i robni znakovi drugih privrednih subjekata .oznake ili rije i protivne zakonu . PRAVNA ZAŠTITA FIRME Poslovni subjekt ima pravo na zaštitu svoje firme (imena) zbog nesmetanog i sigurnog obavljanja pravnog prometa. FBiH. kd.Str. Sjedište ima višestruki pravni zna aj: .nadležnost upravnih organa. organa kontrole . U uporednim pravima postoje razni kriteriji za odre ivanje sjedišta (mjesto generalne direkcije. sjedištem se smatra mjesto prebivališta. Pravna zaštita firme poslije registracije provodi se na cijelom podru ju FBiH. dd.itd. Rok za podnošenje tužbe je 3 godine od dana upisa firme protiv koje se traži zaštita. mjesto obavljanja djelatnosti i td.u postupku ispitivanja prijave kod svakog konkretnog slu aja se ispituje da li postoje nedopušteni elementi. slika.nazivi i simboli stranih država ili me unarodnih organizacija . grada. DJELATNOST S. ako se djelatnost obavlja u više mjesta sjedištem se smatra ono mjesto koje je utvr eno statutomm. Razlog za zaštitu firme dovoljno je da je u prometu došlo do zamjene ili da postoji mogu nost zamjene firmi. danom otvarnja ste aja ili likvidacije dodaje se još "u ste aju" ili "u likvidaciji" Fakultativni elementi mogu biti: crtež.) 5. Aktivnu legitimaciju ima lice koje je podnijelo tužbu.prema sjedištu se odre uje mjesna nadležnost suda . Nedopušteni elementi firme su svi oni elementi koji se na osnovu zakonske zabrane ni pod kojim uslovima ne mogu unijeti u firmu. djl. (odobrenje daje ministarstvo pravosu a) ili imena odre enih li nosti (istorijskih.nadležnost u izmirenju poreskih. naziv kantona. Uslovno dopušteni elementi su ono za koje se moraju dobiti posebna ovlaštenja da bi se unijeli u firmu. 67 3.

institucije tržišta kapitala (berze. Poslovni subjekt može obavljati djelatnost u domoa em i spoljnotrgovinskom. zadruge i zadružne organizacije U registar se upisuju i dijelovi društva. pripajanje. organizacije. povezivanju ili preorganizovanju 8. dok nadležna ministarstva (federalna i kantonalna) vode registre u koje se upisuju udruženja gra ana. pul. Individualni trgovac se upisuje u registar samostalnih privrednika u opštini. imena lica ovlaštenih za zastupanje i granice njihovih ovlaštenja 7. otvaranje ste ajnog ili likvidacionog postupka i prestanak (birsanje) poslovnog subjekta U sudski registar upisuju se podaci uklju uju i i njihove izmjene: 1. firma i sjedište subjekta 2. ukoliko imaju odre ena ovlaštenja za istupanje u javnom prometu. promjena statusnog oblika (trasformacija). Sudski registar je javna knjiga.Keško 2003/2004 . poreskih. Kona ni upis – u registar se unose injenice koje su bezuslovne i kona ne. razra ene podzakonskim aktima i klasificirane u: podru ja. i dr. djl. fin. institucionalizovani oblici kapitala (banke i dr. osig. statusnog povezivanja . javna preduze a (kompanije) 3. ukupan iznos osnovne glavnice i pojedina ni ulozi 5. podpodru ja. iako nisu pravna lica. svi oblici statusnog povezivanja (holding. Osniva i su slobodni u izboru djelatnosti s tim što moraju ispuniti odre ene uslove za obavljanje te djelatnosti i što postoje neka pravna ograni enja (oblast nauružanja i vojne opreme). razrede i podrazrede. poslovi spoljnotrgovinskog prometa 6. itd) 5. Ako se ugovor zaklju i izvan djelatnosti neka prava smatraju ništavnim. neprofitne organizacije. odjeljke. kd. kdd) 2. PREDMET I POSTUPAK UPISA U SUDSKI REGISTAR U registar suda upisuju se pravna stanja statusno-pravnog karaktera i to: osnivanje. podaci su javni i svako ih može razgledavati. Subjekti upisa u sudski registar su: 1. dok naše pravo pravno valjanim pod uslovom da je druga strana bila savjesna. statusne promjene (spajanje. sužavanjem djelatnosti ili zamjenom djelatnosti. od dana upisa. upis statusnih promjena. pu) 4. Uslovni (privremeni) upis – je uslovljen i privremen i za cilj ima obezbje enje uslova za kona an upis S. bez vremenskog ograni enja (upis osnivanja. cijepanje). U doma em prometu su utvr ene zakonom. zadužbine i fondacije. REGISTRACIJA POSLOVNOG SUBJEKTA Registracija je po propisanoj proceduri dokumentovan upis zakonom odre enih injenica i pravnih stanja poslovnog subjekta u sudski ili drugi registar. finansijskih. broj i datum akta o osnivanju. spoljnotrgovinski promet (izvoz i uvoz roba i usluga. 68 Djelatnost ili predmet poslovanja poslovnog subjekta su zakonom utvr ene poslovne aktivnosti kojima se on bavi radi ostvarivanja svojih ciljeva i koje su upisane u sudski registar. društva. planiranja i istraživanja. dno. U oblast spoljnotrgovinskog poslovanja spada: 1. nije znala ili nije morala znati da je ugovor zaklju en izvan registrovane djelatnosti. obavljanje djelatnosti u inostranstvu Djelatnost se odre euje aktom o osnivanje. doo. Klasifikacija služi za potrebe statistike. transformacije. svi tipovi privrednih društava (dd. te prestanak poslovnog subjekta. naziv i sjedište osniva a 3.) 2. humanitarne i druge organizacije. djelatnost 4. Kona ni upis može se brisati samo na osnovu opravdanog zahtjeva ili tužbe koja se podnese u roku od 60 dana odnosno 3 god. Djelatnost se u toku postojanja subjekta može mijenjati i to proširivanjem djelatnosti. prepisivati i zahtjevati da mu se izda ovjeren izvod.Str. unosi u statut i upisuje u sudski registar. carinskih i drugih evidencija. i reosig. 2. druge injenice odre ene specijalnim propisima VRSTE UPISA U SUDSKI REGISTAR Upisi u sudski registar se mogu razvrstati prema pravnim dejstvima upisa na: 1. registar vrijedonosnih papira) 6. Društvo može registrovati i obavljati jednu ili više djelatnosti.

Ovaj ugovor je sastavljen u 6 (ili 3) primjerka . 3. legaliteta (zakonitosti) – postupak i akti su utvr eni zakonom. tako da cedent __________ prenosi svoja potraživanja od cesusa __________.Keško 2003/2004 . a u slu aju spora nadležan je ________sud po mjestu sjedišta lan 5. od kojih svakom potpisniku pripadaju po dva primjerka. 4.prvenstvo upisa ima onaj koji je prije zatražio upis 7. 2. Iznos iz lana 1. Cesionar _____________ je saglasan da svoje dospjelo potraživanje od cedenta preuzme od cesusa ___________ lan 3. ustupa cesionaru _____________ po osnovu trgovinskog ugovora ________u iznosu od _________ (rije ima). cedent cesus cesionar lan 1. 5. obaveznosti (obligatornosti) – po zakonu svi poslovni subjekti se obavezno upisuju u sudski registar ime se obezbje uje ve i stepen pravne sigurnosti prometa i u esnika. 3. Obavještavaju i upis – ima za cilj obavještavanje drugih lica o relevantnim injenicama vezanih za poslovni subjekt. lan 2. CEDENT ________ CESUS __________ CESIONAR _____________ S. Primjeri Cesije i intercesije UGOVOR O CESIJI 1. upis privremenih mjera zaštite. Ovim ugovorom regulišu se me usobne obaveze. javnosti (publiciteta) – sudski registar je javna knjiga i podaci upisani u registar objavljuju se u Sl. ovog ugovora ceses e uplatiti u korist __________ ra una cesionara. 9. Ovo na elo djeluje prema subjektima upisa i istovremeno prema sudu. Adnotacija ima deklarativni karakter a obuhvata upise vezane za: zabranu obavljanja odre ene djelatnosti. dokumentovanosti – sve injenice relevantne za upis moraju biti dokumentovane 6. novina FBiH. Ovdje postoji i princip dvostepenosti. što zna i mogu nost ulaganja pravnih lijekova (žalbe) – zahtjev za zaštitu zakonitosti. Ovim ugovorom stranke se neopozivo obavezuju. prioriteta (prvenstva) . NA ELA UPISA U SUDSKI REGISTAR 1. da se traži poništenje upisa itd. psimenosti (formalizma) – prijavi i svi dokazi moraju biti u pismenoj formi. Poslovni subjekt pravnu i poslovnu sposobnost sti e momentom upisa. odnosno potraživanja izme u cedenta i cesionara. konstutivnosti – fakti ke injenice momentom upisa postaju pravne. istinitosti – podrazumjeva da su podaci uneseni u sudski registar ta ni i istiniti u formalnom i materijalnom smislu. Kad istekne vrijeme za koje je upisana adnotacija sud istu briše po službenoj dužnosti. službenosti (oficijalnosti) – sud ne može odbiti upis ako je on uredno zatražen i ako su ispunjeni zakonski uslovi. 2. a gubi momentom brisanja iz registra 8.Str. 69 3. lan 4. upis ograni enja u prometu itd.

POVJERILAC ________ INTERCEDENT _____________ S. a u slu aju spora nadležan je ________sud po mjestu sjedišta lan 5. Intercedent e svoju obavezu prema povjeriocu izvršiti do _________ u cijelosti sa pripadaju om kamatom. lan 4. 70 UGOVOR O PREUZIMANJU DUGA 1. od kojih svakom potpisniku pripadaju po dva primjerka. Povjerilac i intercedent su saglasni da intercedent _____________ preuzme dug dužnika ______________ u visini ______ (rije ima).Str. Ovaj ugovor je sastavljen u 6 (ili 3) primjerka . POVJERILAC 2.Keško 2003/2004 . lan 2. INTERCEDENT lan 1. Ovim ugovorom stranke se neopozivo obavezuju. Ugovorne strane su saglasne da izvrše notifikaciju dužnika ______________ u vezi zaklju ivanja ovog ugovora. lan 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful