You are on page 1of 3

Bayram Bayramov

(Ağdam, II Aralık 1918-)

Salman oğlu Bayram Bayramov 11 Aralık lır. "Şeref Nişanı" ödülü (1968), "Halklar Dost-
1918'de Ağdam bölgesinin Şixavend köyünde zi~ luğu" ödülü (1978), "Büyük Vatan Muharebesi"
raalçilikle meşgul bir ailenin çocuğu olarak dün- ödülü (1985), Azerbaycan Ali Soveti Reyaset
yaya gelmiştir. Yedi yıllık köy okulunu bitirdikten Heyetinin fahri fermanı (1967) ve madalyalarla
sonra Ağdam Pedagoji Enstitüsü'nde tahsiline de- onurlandırılmıştır. Eserleri SSRİ'de aynı zamanda
vametmişlir (1934-1938). Terler bölgesindeki Qu- dış ülkelerde tercüme edilerek yayınlanmıştır.
sanlı, Muselmanlar, Xoruzlu köy okullarında öğ-
retmenlik yapmıştır (1942). Terhis edildikten sonra Başlıca eserleri: Tek Adam, B., 1956; Yar-
doğduğu köyde öğrenim faaliyetlerini devam et- paqlar (roman), B., 1961; Sensiz. B., 1963 Onun
tirmiştir (1945-1950) Azerbaycan Devlet Üni- Gözleri (roman), B., 1964; Üç Gün, Üç Gece
versitesi'nin Filoloji Fakültesi'ni bitirmiştir. Ki- (destanlar), B., 1967; Seçilmiş Eserleri (iki ciltlik),
tapxanacilıq Texnikun\unda öğretmen (1948-1955), 1. cilt. B., 1968; Seçilmiş Eserleri (İki ciltlik), II.
Radyo Verilişleri İdaresinde mesul redaktör (1956- cilt, B., 1968; Qaşsız Üzük (destanlar), Bv 1977;
1958), "Azerbaycan" gazetesi redaktörü (1958- Cıdır Düzü, B., 1979; Seçilmiş Eserleri (iki
196U), Azerbaycan Yazıcılar İttifaqı'nda nesir üze- ciltlik) B., 1984; Seherden Gelen Qız, B., 1984;
rine maslahatçı (1960-1963), Devletneşrkom'd.ı Karvan Yolu (roman), B., 1989.
müdür muavini (1966-1971), görevlerinde bu-
lunmuştur. Bedii yaradıcılığa 1950'li yıllarda Kaynaqça:
"Azerbaycan Gençleri" gazetesinde çıkan "Kördü" 1. Azerbaycan Sovet Edebiyyatı Tarihi.
adlı ilk hikayesiyle başlamıştır. Yakın yıllarda dev- Bakı,1988.
rin basınında düzenli olarak çıkış yapmış ve ki- 2. Azerbaycan Sovet Edebiyyatı Tarihi, 2
taplar yayınlamıştır. Faal bir toplumcudur. Nesir ciltte, cilt 2. Bakı, 1967.
yazarlarının üçüncü kuşağım temsil eden realist hi- 3. Memmedov E. Heyat nefesli nesr.
kaye, destan ve roman ustasıdır. Büyük nesir bi- Bakı,1988.
çimleri 1970-1980'li yıllarda en çok onun adıyla anı-
QOCA NER
(Bayram Bayramov. Povestler ve hekayeler. Bakı, 1969, s. 192-196)

Dağın sinesile ele bil nehenc1 bir gürze2 sü- yayan karvan başçısı, Qara Nerin sağından-solundan
rünürdü. Bu, yol idi. Menzil çetin, yoxuşlar-enişler ötür, onun çınqilların üstünden ehtiyatla adlayan yasü-
nefes qaraldan, addım yerleri sürüşken, ülgüce yapalaq ayaqlanna baxa-baxa lıirslenirdi:
dönmüş çınqıllar, üst terefleri irmaqlı, sıldırımlı3, - Derisinden qeyri bir deyeri yoxdur, çer dey-
alt terefleri uçurum... Yoxuş nebayetsiz, yük ağır. mişin23!
Karvan bahar sellerinin efi ilana dönderdiyi Telesen24, öten-geden karvan Qara Nerin ey-
ağzı köpüklü, sarı gözlü çaydan keçmeli, dağdan nine deyildi. Göy guruldayıb dağın sinesinde çax-
enib başını çaya sallayan "gürze"nin qanlı-qadalı4 naşanda25, karvan başçısı Qara Nerin ovsarını2fı çe-
beli ile yol almalıdır. Dolaylarla gedib çayın söy- kene emr eledi:
kenecey indeki yaşıl yoncadan yeyib tapqırınır5 ber- - Harda27 büdrese2^, derisini alarsan!
kiden ürgeler11 kişneşir, cavaıı develer, ağca ma- Oğlan Qara Nere baxdı, karvan başçısının oy-
yalar teze qanqalın havası ile fısıldaşırdı. nayan ürgesine baxdı:
Yaşı ötmüş, kirpikleri de ağarmış, Qara Ner, - Siz yolunuzdan qalmaynı, - dedi. - Biz bir-
dişleri korşalmış7 ağzına bir cenge8 yonca ahb ba- teher2C| yoxuşu başa vurarıq30...
şını qaldmr/ boynu kimi eyri, eniş-yoxuş yola Oynağan ürge gözlerini berelde-berelde31
ayaqdan-başa baxa-baxa kövşeyir, batmış gözleri cilov32 gemirse de, karvan başçısı onun cilovunu
çuxurunda dikelirdi. Naili ürgeler onun etrafında birteher yığışdırıb hökm verdi:
kişneşir, oynaşdıc|ca ayaqları çınqıllıqda çaxmaq - Yükü haracan dartsa qenimetdi, harda dizi
çalırdı. Qara Nerin yükü ağır, ayaqları yasü- qatlansa, ayağı çapılsa, yükünü alarsan, qaya di
yumşaq, sellerin-suların yuduğu "gürze" yol çın- bine yığarsan! Gönünü unutma! Eti neye yarayar?
qillı... Qara Ner eyilib yumşaq ayağına yazıq- Oğlan Qara Nere baxdı, karvan başçısının oy-
yazıqCı baxırdı. Qara Ner ömrü boyu sehralardan, nayan ürgesine, xidmetine heç vaxt haram qat-
düzenliklerden10, dağlardan-daşlardan addamışdı, mayan Qara Nerin yaşarmış gözlerine, titreyen
nece min kilomelr yol keçmişdi, nece mili ton yük dizlerine baxdı. Asta-asta yol eledi.
daşımışdı... İndi çoxunun ona yazığı gelirdi, ço- Hamı33 bir-bir, iki-bir gelib keçirdi. Yıxılan,
xusu onun yükünü yüngülleşdirmek11 isteyirdi.., qalxan, ayağı-dizi çapılan34 da sür'etden qalmır,
Lakin oynaşan-kişneşen dayçalar12, cavan kö- yağış töküb sel-seli qovana qeder yoxuşu başa vur-
şekler13, mayalar Qoca Nere rişxend14 edirdiler. Ele mağa cehd edirdi. Göyün qezebi yer üzüne yağı
bil deyirdiler ki, ne senin gücün, ne de senin ayak- kimi yeriyirdi... Qara Ner, qoca ner enli ayaqlarını
ların bu yola-yoxuşa dözmez, ay qoca! iyne üstünden keçirirmiş kimi terpenir, lengerini35
Qara Ner, yene de yumşaq ayağının yanından, pozmıırdu. Gelen geldi, öten ötdü, Qara Ner ha-
yumşaq yoncadan qırpım-qırpım derir, yoxuşun mıdan36 arxada qaldı. O, başım dikeldib, do-
başına baxa-baxa sağa-sola kövşek15 çalırdı. lamalarla dartınan37, yıxıla-dura telesen38 bütün
Yüklenhayüklen başlandı. Qara Neri xı- karvanı gördü,..
xırtdılar16 EIebü son nefesini kesmek üçün yükünü Daşlar-çuupllar onsuz da keren-keren3" sür-
ikiqat artırdılar. Arpadan, tumardan17 rüku mex- tülüb-yuyulub cilalanmışdı. Ele bil ki, yol çi-
mer^ çalan harın ürgeni ıg yedekleyib yolun liklenmiş şüşe ile örtülmüşdü. Yol yarıya yetmiş
hamar20 yerine çeken karvan başçısı Qara Nerin olsa da, Qoca Nerin tecrübeli ayaqları hele qa-
sağrısına bir tepik ilişdirdi. namamışdı... Gurultu-nerilti yaman geldi. Qaranlıq
- Qalx, ölü ha deyilsen! da amansız axın kimi yeriyirdi. Oğlan, heç olmasa
Qara Neri ikiqat artmış yük yox, tepik ağrıtdı O inil- Qara Nerin ovsarını40 buraxar, onun taleyini zul-
dedi, sonra nerildedi, berkiyib daşa dönmüş dizini yere metin ümidine qoyar, kese çığırlarla41 dırmaşıb
verib lengerle21 qalxdı. Boynunun evlisini xeyli düzeldib özünü uzaqlaşanlara çatdira bilerdi. O, tebden-
yoxuşun başına baxa-baxa asta-asta, aram-aram ayaq tebe42, düşünceden-düşünceye keçe-keçe gedirdi.
aldı... Lakin Qara Ner küsmüşdü, ağrımışdı. Sağrısına Oğlan, Nerin keçdiyi min-min menzil yolları xe-
deyen tepik onu kövreltmişdi. Gözünden yaş evezine^ yalında bir-birine calayırdı43, onun çekdiyi ağır-
keder-qem axırdı. ağır yükleri, xeyalında bir-birinin üstüne yığırdı.
Oynağan sarı ürgenin üstünde şahane eyleşib, Yollar erzi dolanırdı, yükler en uca dağdan nün-
çekmelerinin döşünü gümüşü üzengiye berk da- dür44 olurdu.
1. çok büyük 2. yılan 3. dik, yalçın 4. kanlı belalı 5. kayışını 6. taylar 7. körelmiş 8. avuç i. aciz aciz 10. düzlüklerden 11. hafifletmek 12.
taylar 13, deve yavruları 14. alay 15. geviş getiriyordu 16. ıhtırdılar, çöktürdüler 17. tımardan 18. ıpeksi 19. tayı 20. düz 21. vakarla
22. yerine 23. tüyü bozuğun 24. alelacele, aceleyle 25. hava bozunca 26. yularını 27. nerede 28. yıkılırsa 28. 9şevkle 30. bitiririz, çıkarız
31. ağartarak 32. yular 33. hepsi 34. burkulan 35. desteğini 36. hepsinden 37. uzaklaşan 38. aceleyle 3 . sürekli 40, yularını 41.
patikalardan 42. halden hale 43. bağlıyordu 44. yüce
Ildırım göyü şırım-şırım doğrayırdı. Buludlar Oğlan onun boynuna sarılmışdi... Qara Ner birden
peren-peren düşende1, güneşin son parıltıları Qara başını qaldırdı. Elleri boynunda çarpazlaşmış oğ-
Merin nemli gözlerinde fecr şö'lesi yandırırdı. lanın ayaqlarını yerden üzdü, deyesen, yükünün
Karvanın sesi-ünü de uzaqlaşmışdı. Oğlan üstüne atmaq isledi, oğlan yola atdandı, ovsarı
artıq darıxirdı2. Xeyalet onu daşdan-daşa atadı. tutdu.
Birden ayaq saxladı, qayıtdı3, Nerin yon şualardan, İndi oğlan ona çetinlikle çata bilirdi. Yağış, sel-
çaxan şimşekden işıq alıb, yanan gözlerine baxdı. su qoca Nerin gözüne bir giîe13 de görünmürdü.
Qara Ner seslendi, ağız açdı, dil çıxartdı. "Da- Digin birini qalxdı, dolaylandı, ikinci diki14 dır-
yanmaq olmaz!" işaresi verdi. Yoxuşun çekilmez, maşdı, dolaylandı... Karvanın qarma-qarışıq ses-
yolun lap4 sert yeri idi. Ovsar oğlanın elinden bu- küyü eşidilmeye başlayanda oğlan, qoca Nerin ov-
raxıldı. Qara Ner, qoca ner boynunu düzeldene sarından daha inamla yapışdı...
qeder başını dikeltdi, ovsarın ucunu yerden üzdü. Karvan axırıncı, lap15 nefes qaraldan yoxuşun
Elbette, dizleri daha çox titreyirdi. Qarşıdakı yoxuş ayağında burum-burum olmuşdu. Yıxılan, yükünü
divar dikliyinde, qaya sertliyinde idi... Hele yolun aşıran, üzünü aşağılara çeviren az deyildi. Dolu ile
yarısı, hele yolun qorxulusu, Qara Nerin lap güc- gelen gurşadlt5 yalnız ölüm-dehşet havası çalırdı.
den düşmek qorxusu qarşıda idi. Şimşek-şimşeyin üstüne şığıyırdi17. Qoca Ner qa-
Yük altında dayanmaq Qara Nerin kirdarını5 rışıqlığın arasından yol arayıb qabağa18 dar-
kesirdi. Oğlan qetö eleye bilmirdi. O, birden ter- tınanda19 oğlan ona mane olmadı. Qara Ner ağır
pendi, nece addım qaçdı, Qara Ner seslene-seslene yükünü, dar yolda dolaşib qalan, çaxnaşan kar-
onun arxasınca, yene de telesmeden7 dırmaşırdı... vanın ara-beresinden asta-asta, usta-usta keçire-
Deve başını ne qeder uca tutsa da, ovsarın ucu aya- keçire lap qabağa öldü20. Oğlan xeber tutdu ki, san
ğına dolaşır, mane olurdu. Oğlan ayaq saxladı. Va- ürke bir qamçıya dözmeyib, atılıb karvan başçısını
hime ile Nerin qarşısına qayıtdı. Xencer qınından yola çırpıb... Şimşek bir de çaxanda başçının ba-
şimşek kimi sıyrıldı. Oğlan Qara Nerin ov- şından qaynayan, yağışın yuya-yuya pallarına21
sarından8 yapişıb onu yarğanın9 basma çekdi. Xeıı- hopdurduğu22, qanı göründü. Oğlan Qoca Neri ey-
çeri qol tuğuna dayayanda Qara Nerin alovlanan ledi. Karıxıb dolaşmış adamları sesledi. Kömek23
gözlerini şimşek ona yeniden gösterdi. Ner ah geldi. Başçının başını köynekle sandılar, o da qoca
çekib inildedi, sonra dereler dolusu nerildedi10. Nere elave yük oldu...
Göyün dağ terpeden gurultusu da onun sesini ba- Qara Ner karvanın qabağına düşdü.
tıra bilmedi. Qara Nerin ayaqları, dizleri berkidi, Gurşad işini görüb öten kimi ayın üzü gö-
gözleri alovlandı, lakin o başını oğlanın qarşısında ründü, yerin üzü güldü... Qara Ner karvanın önün-
evdi... Qara Ner yükü ile birlikdc oğlana dağ de axırıncı dolamanı başa vurdu, Tentene ile ses-
boyda göründü. Xencer daşlarm üstünde cin- lendi. Dağ başında, gümüş çemende qaya ezemeti
gildedi. Karvandan, köçden eli üzülüb yoxuşun ya- ile dayandı. Ay onun heykel kölgesini qarşıdakı
rısında qalan oğlan Nere yaxmlaşdı. Enmiş boy- dağın başına apardı24...
nunu qııcaqladı, kederle, inamla döyünen üreyinin Karvan düze yeridi, yükler aşınldı, nefesler
sesini eşitdi. Qara Nerin ölümüne fitva veren kar- genişlendi. Ocaqlar çatıldı, başçının basma sarınan
van başçısının xeyaneti oğlanı kövreltdi11, göy- qanlı köyneyi açıb odladılar25, yağlıqara qayırıb26
netdi12, ağlaldı. Oğlan doyunca ağladı. Qara Ner çapığına27 basdılar. Hamı28 yemekde-içmekde idi.
onu hiss edirdi, başını qaldırmadı. Lakin nigaran Qoca Ner yene de yoncadan bir qırpım alır, başını
idi, çmqıllı yoxuşda, uçurumun qaşında yollara çox hündür2Q qaldırır, sabah qalxacaqları o biri,
baxa-baxa ayac|larmı aramla qaldırıb-qoyurdu. dalı uca dağın zirvesine baxa-baxa kövşek çalırdı30.

1. ayrı ayrı 2. sıkılıyordu 3. dündü 4. tam 5. hareketini, gücünü 6. kesme 7. yavaş yavag 8. yularından 9. su yarığının 10. bağırdı
11. müteessir etti 12. incitti 13. nebze 14. tepenin 15. iyice 16. sağnak 17. çakıyordu 18. önel'!, meyledince 20. geçti 21. giyeceğine 22.
emdirdiği 23. yardım 24. götürdü 25. yaktılar 2b. döııderip 27. yasa yerine 28. yukarı 29. hepsi 30.gevij getiriyordu