You are on page 1of 5

Memmed İsmayıl

(Tovuz, 1939)

Memmed İsmayıl, Tavuz kasabasının Es- Başlıca eserleri:


rikcırdaxan köyünde doğdu. Babası ikinci dünya
Ana elleri. Bakı, 1966; Dünyaya baxıram. Bakı
harbinde cephede öldü. Memmed 1958'de or-
1969; Axşamlar, seherler. Bakı, 1972; Söz vaxtına
taöğrenimini, 1964'de Baku Devlet Üniversitesini,
çeker. Bakı, 1976; Zerno speloqo qranata. Moskva,
1975'de Moskova iki yıllık yüksek edebiyat kur-
1977; Paşnya nad morem. Moskva, 1978; Qoy-
sunu bilirdi. mayın dünyanı adileşmeye. Bakı, 1973; Bextime
Erken yaşlarda edebiyat ilgisi başladı. İlk ki- düşen gün. Bakı, 1980; Hele yaşamağa deyer. Bakı,
tabı 'Ana Elleri' 1966'da yayımladı. 1969'da Qızıl 1981; Slovo skazannoe v srok. Moskva, 1982;
tjelem ödülü aldı. 1990'da Konya'da düzenlenen Dünya bizim evimizdir. Bakı, 1984; Döyüş, qe-
Âşıklar Şöleninde Atatürk ödülü aldı. lebe. Bakı, 1983; Ocaq İşığı (qazax dilinde) Alma-
ata, 1988; Aman teklik elinden. Bakı, 1989; Mej
Çeşitli işlerde ve basın hayatında çalışmış, re-
nebom i zemley. Moskva, 1988. Svyatıni moi. (se-
daktörlük, yayın müdürlüğü 'Işıq' neşriyatın di-
çilmiş eserleri) Moskva, 1989; Ümidden asılan qı-
rektörlüğünü ve gazetecilik yapmıştır.
hnclar. Bakı, 1990; Lirika. Bakı, 1991; Belıy,
Çeşitli ülkelerdeki festivallerde Azerbcaycan'ı karnen, çornıy karnen. Moskva, 1992; Seçilmiş
temsil etmiştir. Bazı senaryoları filme alınmış, ma- şe'rler (türk dilinde). Ankara, 1993; Seçilmiş
nileri bestelenmiştir. şe'rler (macar dilinde). Budapeşt, 1993
ŞİİRLER

(Çeşitli kaynaklardan seçmeler)

BU QAN YERDE QALAN DE YİL Bu ne ceza, bu ne günah,


Unutdunmu, Allah, Allah!?
Sovet imperiya1 qoşıınlarının2 Bakıda tö- Göye bülend olan bu ah,
retdikleri3 qanlı qırğınla4 bağlı söylenilen ağı5; Aman, yerde qalan deyil,
Bu qan yerde qalan deyil.
Azadlıq umurdun, bu sen, bu meydan, Bir Ay adı, bir Gün adı,
İlahî dilinde înleyir keman, Tapındığım görkün11 adı.
Ne deyir qollan bağlanan imkan, - Yerde qalmaz yurdun adı,
qan, qan, qan. Yerde qalmaz qurdun adı,
Yerde qalmaz türkün adı, -
Ne evez edecek0 ölen keşleri7, Bu qan yerde qalan deyil.
Deymemiş biçdiler ter8 hevesleri,
Layla evezimi gülle sesleri? EBEDİYYET YOLCUSU
Ne deyir daş elin yazdığı ferman,
Bu qebristan yolu sensiz inan ki,
Torpağa gömülen nece qehreman, Qemli duygularla doludur, ana.
Ölüm seherine o sökülen dan, - Bu adi yol deyil, ölümün sanki,
qan,qan, qan. Heya ta uzanan qoludur, ana.
Sebebi ne oldu tökülen qanın, Sensiz tebiet de susub ele bil,
Niye yurdun adı Qarabağ oldu?! Donub qalmişammı men öz yerimde?!
Qarabağ... Qarabağ... Azerbaycanın Ana, ağır olan cenazen deyil,
Yaralı köksünde qara bağ oldu. Analıq haqqındır çiyinlerimde12.

Deme varlığını illet eyibdir, Ne deyim heyatın qanunlarına,


Derdle öce düşüb, millet eyibdi. Gör niye feryadlar qoparmıram men.
Sen meni dünyaya getirdin, ana,
Xalqınun köksüne gülle deyibdi, - Senise dünyadan apanram13 men.
Qan axır şe'rimin misralarından -
qan, qan, qan. 1961
Dayanma, ne dayansa da, YETİM BİR HARAY VAR GEZER DÜNYANI
Gelen vaxt-ve'de yansa da.
Zülüm erse dayansa da, Gözler de göl kimi yağışla dolmuş,
Bu qan yerde qalan deyil. Bu nece ömürmüş, bu nece yolmuş?
Qızlıq yanaqları saralmış, solmuş,
Yoxsa bu sönen od-ocaq, Gelin ellerinin henası14 ölmüş.
Kim söndürüb, unudacaq?
Ömrün qürubuna endi gözleri,
Hele çoxunu tutacaq/ _ Söndü arzulan, söndü gözleri,
Bu qan yerde qalan deyil. Bir cüt15 göl yerine döndü gözleri, -
Suları soğulmuş, sonası ölmüş.
Bu ne görüm'", ne görecek,
He yaxam kenara çek. Vaxtsız arzularım boyatdır, boyat
Toxıım kimi göyerecek10, - Vermez evezini ne qohum10, ne yad.
Bu qan yerde qalan deyil. Onsuz bir qepiye deymez ki, heyat.
Mende yaşasa da, me'nası ölmüş.
Uca zirve sende qalmaz,
Derd, derdi çekende qalmaz. Hanı axtardığım o hesret, hanı?
Nahaq qan dökende qalmaz, - Deme andırarmış17 ömür-gün anı.
Yetim bir haray var, gezer dünyam: -
Bu qan yerde qalan deyil. Gören harda qaldı anası ölmüş.
1. imparatorluk 2. ordularının 3. meydana geürdikleri 4. katliamla 5. ağıt 6. yerini tutacak 7. kimseleri 8. genç 9. görünüş 10. yeşerecek
11.güzelliğin 12. onuızlarımda 13. götürürüm 14. kınası 15. çift 16. arkadaş 17. hatırlatırmış 18. imdat
SEN KİMİ SEÇİRSEN Bu tale tesbehi - ceviz falıdır
Cüt gelse isteyim çin14 olmalıdır
Ne oldu: yaxşını pisden seçmedin?! Tek gelse, tek gelse...
Ne oldu: eyrini düzden seçmedin?! ağ daş, qara daş
Ne oldu: qızılı misden1 seçmedin?! Saydım düz gelmedi geleydi ey kaş...
Sen kimi seçirsen, sen kimi, xalqım?!
Xezeller ağırın qızıl başmağı15,
Var olan varımı, yoxurnu seçer?! Köhne şalvarınım balaqlanlb yaş...
Kor2 olan azımı, çoxumu seçer?! Ümid közererdi17 sinemde tek-tek,
Ekinci damazlıq3 toxumu seçer, - Ağ daş, qara daş: -
Sen kimi seçirsen sen kimi, xalqım?! Tapsam dövüşlerden atam dönecek,
Tapmasam, tapmasam, tapaydım ey kaş..
Eken ekincidir, biçen Allandı Yarpaqlar payızm hesret elleri,
Dar günde qelbinden keçen Allandı. Yarpaqlar - göylerin yere minneti.
Seçilen bendedi, seçen Allahdı, - Belece çevirib mis xezelleri
Sen kimi seçirsen, sen kimi, xalqım?! Belece gezerdim o ilk qismeti,
Belece qardaş! -
Tale qismetimiz beledi4 yoxsa?! Tapmadım, tapmadım, tapaydım ey kaş!
Eslimiz, kökümüz köledi yoxsa?!
Bu da bir növbeti teledi yoxsa, __ HELE YAŞAMAĞA DEYER BİR AZ DA
Sen kimi seçirsen, sen kimi, xalqım?!
Meşe1fi çığırları dönüb bir çaya,
Bu nece dumandı, göz gözü seçmir?! Torpaq yağışlardan behrelenibdi1Q.
Bu nece zamandı, düz sözü keçmir. Nece gözel olub tebiet, Allah -
Olma, seçdiyini xalq özü seçmir?! Quru kötükler de pöhrelenibdi20!
Sen kimi seçirsen, sen kimi, xalqım?! Gezmek isteyirem dünyam yazda -
Hardasa, hardasa meni duyan var,
Her elde eylenmez dövlet, var bele Hele yaşamağa deyer bir az da.
Uca zirve seçer yağan qar bele.
Nedir, ne xeberdir tezbazar5 bele Tekliyi21 keçmişe ötürmeliydim22.
Sen kimi seçirsen, sen kimi, xalqım?! Ömrüme bir yoldaş götürmeliydim, -
Anam arzudaydı,
Bu men!.. Men her şeyi atıb gederem, bacım murazda.
Uduzub gederem, udub gederem. Hardasa, hardasa meni seven var,
Elimi üzüme tutub gederem, - Hele yaşamağa deyer bir az da.
Sen kimi seçirsen, sen kimi, xalqım. Yollar enşi-yoxuş23, belen-belendi24,
Yollar nün ildir ki, gedib-gelendi,
CEVİZ AXTARARDIQ PAYIZ GELENDE Tezeydi, köhneydi, neydi, bilmedim,
Talada ağırlar qafiyelendi...
Ceviz axtarardıq6 payız7 gelende Dünen Bethoveni çaldılar sazda
Xezeles dönerdi gün yavaş-yavaş. Hardasa25, hardasa bizi duyan var,
Bir hesret neğmesi enerdi kende: - Hele yaşamağa deyer bir az da.
"Ağ daş, qara daş, mene bir yoldaş".
Menim bir gecikmiş mehebbetim var,
Tapmadım9, tapmadım, tapaydım ey kaş... Dönüb nağıllaşan heqiqetim var,
Seni sesleyirem, ay ev yiyesi,
Bes niye ruhumda qem dolaşırdı Sesime ses versin o tayda2tı kim var,
Ne idi könlümde gülüb-ağlayan?! Dodaqlarda donan bir buse kimi
Dilim topuq çalıb10, fikrim çaşırdı11 Harda görünüb ki, sene arzular?
Qıvrıla-qıvrıla bir gürze kimi
Elimi-qolumu neydi bağlayan? Esrin ovsununa27 yatib Araz da.
Qorxuram bextimi qozda12 sinayam13 Dünyanın işini ne bilmek olar,
Vurub çürük çıxa o ümidi, Allah. Hele yaşamağa deyer bir az da,
Ayağım altında qem xezelleri Hele yaşamağa deyer bir az da!
Başımın üstünde tereddüd-Allah.

1. bakırdan 2. kör 3. damızlık 4. yol göstereni 5. alelacele 6. arardık 7, sonbahar 8. sararmış yapraklara 9. bulamadım 10. konuşurken şaşırıp
11. yanılırdı 12, cevizde 13. deneyeyim 14. doğru 15. ayakkabısı 16. parçaları 17. panldardı 18. orman 19. faydalanmıştı 20. filizlenmişti 21.
yalnızlığı 22. götürmeliydim 23. inişli-çıkıslı 24. yamaç-yamaçdı 25, her neredeyse 26. denklikte 27. sihrine
GÜNAH AĞLAR

Şeytan emeli var sende, ya mende Geldi ağlamalı günü dünyanın,


Qedim sahibiyik hansı1 günahın. Qaldi yaşanası zamanı ağlar.
Bize yurd verende, yuva seçende Qaldı buxarlanan o göz yaşları,
Qalıb arxasınca gözü allahın. O bulud, bizden çox semanı ağlar.

İnamı atüstü2, ümidi kövrek3, Yaşamaq lezzeti getdi ölkenin.


Ne verib, bir azca yarımçıq verib. Dilimde qaban16 bitdi belkenin37.
Keçelin4 saçıtek sevinci seyrek, Zaman denizinde ümid yelkenin,
Tepelin5 qaşıtek qemi6 sıx? verib, Geriye qayıtmaq gümam ağlar.

Dünyaya geleli cpvğalı baş da, İlahi, ne güne qalıbdı gör hıın18?
Başının altına bahş8 da verib. Yalan ayaq açıb yerise19, qorxun.
Bir köynekq aralı ögey qardaş da, Mavi göz yaşıda derede Orhun,
Oardaşm eline qilınc da verib. Tepede Tanrının dumanı ağlar.

Verib yer üzüne xeste gelmeyi, Batıdan doğuya varıb geden iz,
Bir az astaqedemlû, bir az utancaq. Hansı esirlere yetdi ve'deniz?
Haçandı11 unudub üstegelmeyi, Ve deniz, içimde iten beş deniz, -
Bölmeyi, çıxmağı bacarır ancaq, Gemisi kem olub, limanı ağlar,..

Min ildi açılmır eynimiz neden, Hele yozmadığım20 bir yııxu qalır...
Daha bölünmekden gelmişik cana. Gözümde bir monqol qıpığı21 qalır.
Ters kimi adın da bölünür, Veten, Alnımda bir türkmen çapiğı22 qalır,
Bölünür Azere, bir de Baycana. İçimde bir Altay Şamanı ağlar...

Çoxu yükçekene oxşadib12 sem


Şimaldan cenuba çoxu tapdadi13. TÜRKÜN SEVGİSİ
Ayınb Tebrizi, bölüb Göyçeni,
İndi de Qarabağ haqq-hesabdadir. Dünyaya igidlik doğan anadı,
Yolu gündoğandan günbatanadı
Başını aldadıb eli-obanın, Unvanı Yer adlı bir Vatanadı, -
Qedim kederine üz çekirik14 biz. Bir Ay sevgisidir, bir gün sevgisi,
Uzaq sahillerden hansı babanın Türkün sevgisi!
Qalan cezasıdır, biz çekirik, biz.
Tanrı dağlarından enib gelibdi,
Bir günah işledib her gelen nadan, Bozqurda
El-oba boğulur içinde yasm. Bozqurda dönüb gelibdi,
Allah da boylanıb baxır ucadan, O yurddan bu yurda dönüb gelibdi, -
Baxır, bağışlasın, bağışlamasın. Hicran sevgisidir, sürgün sevgisi,
Türkün sevgisi!
Amma bağişlamır suçu heç kime,
Aradan ne qeder fasile keçir. Göyden geldiyinden göylere zamin23,
Günah yuyulmursa15 yaşayır deme, Könlünde tanrı var, dilinde amin.
Yaşayıb nesilden nesile keçir. Dünyaya birinci gelen adamın
İlkin sevgisidir - türkün sevgisi!
Ne edek, bir elin günahı varsa,
Ya bizi yox ele, ya bize gün ver. Ademle Hevvanın gördüyü yaşda,
Allah, o günahı qurban yuyarsa, Başında derd de var, derdnen savaş da.
qurbanın men olum, mene ölüm ver. Namusu nefsinden yuxarı başda,
Börkün24 sevgisidir - türkün sevgisi!

1. herbir 2. bir anlık 3. zayıf 4. kelin 5. alnında beyaz lekeli olan hayvanın 6. sıkıntsı 7. gür. 8. yastık 9. gömlek 10. yavaş adim 11. ne
zamandı 12. benzetip 13. çiğnedi 14. yüz çeviririz 15. temizlenmiyorsa 16. nasırı 17. belkinin İS. kan 19. yürüse 20. yarmadığım 21. yan
kapalı yüzü 22. yara izi 23. kefil 24. kalpağın
2.

Tarixe sepilen izi böyükdü, Orhun sularına qarışıb axan.


Orda da, burda da türk oğlu lürkdü. Elini gözünün üstüne qoyub,
Ele türklüyü de dünyaya görkdü, - Tanrı dağlarından tarixe baxan.
Görkün sevgisidir - türkün sevgisi! Qarabağ, Naxçıvan, Kerkük deyilsen.
Sen türk deyilsen?
Yaxşı bax, bu qala türk qalasıdır. GUR5 sular qumsalda itib batarmı.
Bütün qalaların ilk qalasıdır Monqol sellerinden ne deyir Mete?
Yenilmez, basılmaz Erk qalasıdır, - Varisi olmağa gücün çatarmı6
Erkin sevgisidir, türkün sevgisi! Derisi soyulan7 bir heqiqete?
Hele sünnü daşın, şie daşın var,
Ademle Hevvanın gördüyü yaşda Hele bir üreyin, iki başın var.
Başında derd de var, derdnen savaş da. Hele aşağılar yuxarı baxır,
Namusu nefsinden yuxarı başda, Hele yuxandan Göy Tanrı baxır.
Bir yurd sevgiyidir, türkün sevgisi Düşmüsen tarixe eteyinde daş.
Bozqurd sevgisidir, türkün sevgisi, Bir gün, a qardaş.
Qorqud sevgisidir, türkün sevgisi! İnam eteyinden o daşı tösken
İnan eteyinden o daşı töksen
sen türksen, türksen.
SEN TÜRK DEYİLSEN?
Harda8 Göyçe göller, Bey göller harda?
Çağırdım, özüne xoş gelmir adın, Gözleri yol çeken Göy göller harda?
Çağırdım, geriye dönüb baxmadın. Hanı Amu derya, Sır derya hanı,
Sibir sularından içib gelmişem, Batan Aral kimi bir derya hanı?
Araz körpüsünden keçib gelmişem - Cinden Bursayacan Arazlar, Kürler,
Yuxuda verilen bir buta üçün. Arxancag göz dikib qan yaş tökürler.
Haqdan gönderilen bir seda üçün. Şahidem, Xezerin sulan qalxır10,
Gelmişem, adını soruşam senin,
Uzaq soyadını soruşam senin.
O qazax dediyim, qırğız dediyim,
O Özbek dediyim, oğuz dediyim, Yuxudan türklüyün baharı qalxır.
O Teymur dediyim, Yavuz dediyim. Barmağım elimde yumruğa dönür.
O Qorqud dediyim, boz qurd dediyim... Qelbim başım üste göy tuğa dönür.
De görüm1, de görüm, sen türk deyilsen? Al tay dağlarında qurdu ulaşan,
Gördüyü yuxunun dalınca11 qoşan.
Millet verişinden2, boyundan belli. Batı yollarında atı dolaşan,
Pınar axışından, suyundan belli. Aldana aldana aldanış olan,
Min ildi Baburun atı yoldadı, Gel tanış olaq,
Çingizxan, Teymurleng, Batı yoldadı. Gel, gel, gel de görüm, sen türk deyilsen?
Uzunu tutmusan Batıya doğru,
Kendire, örkene3, çatıya4 doğru. Dünyanın bir özge qesdi yoxdusa,
Keçdiyin yollan ne tez unutdun? Türkün türkden qeyri dostu yoxdusa.
Açılan qolları ne tez unutdun? Derdine dönmese Qarabağ derdi.
Bax, qoyub geldiyin o dünen menem. Başım aldatsa yaşamaq derdi.
Başına göylerden od enen menem Torpağın hesreti bir gün derdise.
Zamanda-zamana min iller boyu Bütün derdlerimiz türkün derdise,
Başdımı, daşdımı börkün içinde?
Şeytan dolaşdımı irqin12 içinde?
Biri sen, yaxanı qırağa çekme13.
Bu qeder, bu qeder türkün içinde
De görek sen türksen, sen türk deyilsen?.

1. gösterişli 2. yürüyüşünden 3. at üzerindeki çulu bağlamak için kullanılan ipe 4. keçi kılından örülen kaim ipe 5. kabarık 6. yeter mi
7. insafsız 8. nerede 9. ardınca 10. kabarır 11, ardınca 12. ırkının 13. sorumluluktan kaçma