You are on page 1of 4

Memmed Rahim

(Baku, 1907-Baku, 1977)

Memmed Rahim Hüseynov 1907 yılında Göylerinde" eserleri, aynı haleti ruhiyyenin Bakü’desujeli-epik
doğdu
Bakü'de doğdu. Babasının adı Abbas'dır. Burada orta şiirsel ifadesidir.
tahsilini orta tahsilini ve Devlet Pedagoji Enstitüsü'nü İkinci Dünya Savaşı yıllarında M.Rahim, "Ure-
bitirdikden sonra, bir kaç yıl Baku okullarında yimi Meş'el Kimi Qaldıraram Göylere", "Mü-
öğretmenlik yapmıştır. Uzun yıllar Yazarlar Birliği şqeddes
iir bölümünün
Keder",başkanlığını
"Onu DanlikQucaqladı",
yapmıştır. Uzun
"Vuryıllar
ÖlenYazarlar
Birliği şiir bölümünün başaşkanlığını yürütmüştür. Faşisttir", "Tek Mezar", "Aslanım Partizandır", "O
Edebiyat hayatına otuzuncu yılların or- Yene Seyr Edecek" vs eserlerinde, sovyet savaşçısı
talarında başlar. "Gördüm" adlı ilk şiiri 1926 yı- imajını yaratmaya çalışır ve bu imajı arka cepheyle
lında, "Genç İşçi" gazetesinde yayınlanır. Sonraları birleştirerek, bir bütünlük içinde işler.
artık muntazam şekilde "Kommünist", "Hücum", "Leninqrad Göylirinde" (1948) şiirinde, 17 yara
"İnqilab ve Medeniyyet" gibi yayın organlarında almış, Bakü'lü Hüseynbala Eliyev'in savaş
boy gösterir. kahramanlıkları dile getirilir.
1930 yılında, ilk toplu şiirleri olan "Arzular" Dünya halklarının hürriyet hareketlerinden levhalar,
neşredilir. Daha sonra şairin "İkinci Kitab" (1933), "Pol Robsona Mektub", "Yeddi Zenci",
"Partizanın Tüfengi" (1937), "Nübar" (1939), "Hindli Qardaşıma", "Süngünle Yaz Dastanını" gibi
"Arzu" (1940), "Veten Sevgisi" (1942), "Seher Neğ- eserlerde asıl konuyu teşkil eder.
mesi" (1943), "Ölmez Qehreman" (1946), "Xezer "Sayat Nova" (1956), "Natevan" şiiri, "Xa-qani"
Sularında" (1948), "Leninqrad Göylerinde" (1949), (1955) piyesi, M.Rahim'in artık tarihi konuları işleyen,
"Sevgi" (1954), "Arzular Gül Açanda"(1956) gibi epik sujeli, büyük hacimli eserleridir. Bakü'de ve
kitapları yayınlanır. Moskova'da "Mehebbet Dastanı", "Narahat Külek",
1935-1941 yıllarında yazdığı "Xoşbextlik Neğ- "Azerbaycan Sim-foniyası", "Şe'r ve Poemalar" kitapları
mesi", "Dövranım Gözel", "Bahar Neğmesi", "İsa üç ciltlik "Seçilmiş Eserleri"nde toplanmıştır.
Bulağı", "Puşkin", "Sabire" ve başka eserlerinde, M.Rahim, Şiiler, Petöfi, A.S.Puşkin, M.Y. Ler-montov,
geleneksel lirik ruh hali, sevgi ve tabiat figürleri ve Nizami, Ş.Rustaveli, Nevai, O.Tumanyan, A.İsahakyan
bunların yanında mutlaka, ideolojik yasaklar ve ve başka yazarların eserlerini Azerbaycan türkçesine
toptancı bakış tarzı hakim olduğu devirlerin moda tercüme etmiştir.
mevzuu ve motifleri yüceltilir. Azerbaycan Sovyet "Leninqrad Göylerinde" şiirinden dolayı, 1949
şiirinin "klasik Devri"ni temsil eden şairlerden ol- yılında, Devlet Mükafatına layik görülmüştür.
muştur. Memmed Rahim'in sanatında optimik sos- 1977 yılında Bakü'de vefat etmiştir.
yal lirizm esaslı bir yer tutar. O'nun şiir ve man- Başlıca eserleri:
zumelerindeki insan ve hadise tasvirlerinde: Seçilmiş Eserleri, (3 ciltte). Bakı, 1967; Arzular
ayakları havada bir romantizm, lirik his ve he- Gül Olanda, Bakı, 1965; Dayağım. Bakı, 1971; Le-
yecanlar, estetik, canlı popülizm hakim tavırlardır. ninqrad Göylerinde. Bakı, 1975; Mehebbet Dastanı.
Şairin "Qırx Qız", "Arzu Qız", "Ölmez Qeh- Bakı, 1974.
reman", "Sayat Hova", "Natevan", "Leninqrad
Kaynakça: Arif Memmed, "Rahim Memmed", Bakı, 1957.
Azerbaycan Sovet Edebiyatı Tarixi. Bakı, 1988. Quliyev A. Rzaquliyev N. M.Rahim. Bakı,
Azerbaycan Sovet Yazıcıları. Bakı, 1958. 1958.
Azerbaycan Sovet Edebiyati Tarixi. I-II. ciltler. Zeynalh A. Salmanov Ş. Xalq Şairi Memmed
Bakı, 1966-1967. Rahim. Bakı, 1984.

ŞİİRLER
(Memmed Rahim. Mehebbetin bahan. Bakı, 1957,8.17-19,34-36,183-185...)

BAYATILARl
Seven bilir xal2 nedir Var ol veten torpağı,
Hicr3 ne, vüsal4 nedir. Seadetin qaynağı.
Men ulduza uçuram, Üzerinde yellenir17
Bere5 nedir, sal6 nedir. Qardaşlığın bayrağı.
* ** * **
Deyirler bağ yaxşıdır Dostun sedaqet olsun
Vüqarlı7 dağ yaxşıdır. Hüner, reşadetiö olsun.
Etrinde8 beçe9 baldan Dünyaya bezek1? veren
Zerif dodaq yaxşıdır. Haqq ve edalet olsun.
* ** * **
Meqsede çatmaqı0 üçün Yaxın qoyma quban20,
Asuden yatmaqüçün, Tükenmez könül varı.
İnsan gelir dünyaya Çox şeyi itirersen,
Qurub yaratmaq üçün. İtirsen e'tibarı.
* ** * **
Etirli gül bağdadır Qara qaşm qelemi,
Yar gelib otaqdadır. Oda yaxır alemi.
Sevdalı günlerimiz Yar yarile, söyle gel
Hele çox qabaqdadır12. Reftar eler21 belemi?
* ** * **
Şövqün seherle olsun, Sevdiyin yer çemenmi?
Quş balü-perle13 olsun. Qoynun ağ yasemenmi?
Sefalı, şen günlerin Yoxsa deyirsen batım.
Bir şux dilberle olsun. Ebedi yasa menmi?
* ** * **
Ömür dadlı, bal kimi, Yene geldi budu22 yar,
Uçuram qartal kimi, Xor baxam budu yar.
Seadet deryasında Canımdan çox ezizdir
Üzmekdeyem sal kimi. Bu memleket, bu diyar.
*** * **
Hemdemiml4 gelecekdir, Elimde sazdı menim,
Yurdum çiçek-çiçekdir. Heyatım yazdı menim.
Günlerim bir-birinden Sevincimin timsah
Daha xoş keçecekdir. Kürle, Arazdı menim.
* ** * **
Petek balkı olarsa, Düşmana göz dağıyam,
Sine xallıı5 olarsa, Çoxdan ona yağıyam.
Dünyalara deyişme Ulduzlarm sabahki
Yar kamallı16 olarsa. Birinci qonağıyam23.

I. maniler 2. ben 3. ayrılık 4. kavuşma 5. köprü 6. geçit, sal 7. yüce, vakarlı 8. kokunda 9. bal ansı 10. amaca ulaşmak
II. rahat, gailesiz 12. öncedir, evveldedir 13. tüy ve kanatla 14. dostum, arkadaşım 15. benli 16. akıllı, ağırbaşlı 17. dalgalanır
18. doğru yoldan gitme, hak yolu bulma 19. süs' 20. derdi, üzüntüyü 21. yürür, gezer 22. işte 22. misafiriyim, konuğuyu
24.hür, bağımsız
Yurdsuz insan yetimdir. QOŞMA
Veten şan-şöhretimdir.
Menim mekkem, kerbelam Gözelim, başına dönür felekler,
Azad24 memleketimdir. Sevgi dünyasında sultansan, neşen?
* **
Etrinl5 mest eleyir aşiqlerini,
"Can"a cavab "can" olar, Yoxsa qızıl gülsen, reyhansan, neşen?
Merde qismet şan olar.
Nedir bu gözellik, nedir bu camal?
Bu gün yerdir gezdiyim,
Sabah kehkeşanl olar. Üzünü görende utanır hilal.
* ** Sen bu letafetle, a derya kamal,
Elvan geyin, sevgilim, Sirler xezinesi ümmansan, neşen?
Müjdeler verir dilim. Sakiti6 sular kimi be'zen axırsan,
Möhnet, keder dünyadan Canlar yandırırsan, canlar yaxırsan,
İtecek ilim-ilim. Be'zen tavuz kimi süzüb baxırsan
* ** Yoxsa öz-özüne heyransan, neşen?
Sür'et iti2 çaydadır, Mecnunun Leylası neyler yanında?
Gül iylemek qaydadır3. Başqa letafet var şirin canında.
Telesirem4 sefere, Eşqin bu varılmaz asimanmda
Çünki yarım aydadır.
Bele ki, süzürsen terlansanl7, neşen?
* **
Sensen gözellerin başının tacı!
Dostun olsun reşadet5, Aşiqler hüsnünün olmuş möhtacı,
Merhibanlıq7, edalet,
Ömrün ziynetidir, bil Rahimin derdinin sensen elacı,
Merdanelik?, deyanet8. Özüm de bilmirem Loğmansan, neşen?
* **
Yaşasın qehremanlıq,
Yere girsin yamanlıq.
Dünyada sulh var olsun,
Bir de emin-amanlıq...

QOŞMA DEDİM - DEDİ

Bizim yerde bu adetdir ezelden, Dedim: "Ne var lale bele yanırsan?"
Hörmet olar senetkara, sevgilim.
Dedi: "Al qırmızı alma yanaqdır".
Men dönmerem senin kimi gözelden,
Qaşlar qara, gözler qara, sevgilim. Dedim:"Ne şirinsen bexteverî8 şeker".
Siyah teller gerdeninde görünür, Dedi: "Menden şirin dildir, dodaqdır".
Könlüm kimi hesretinle sürünür.
Dedim yara: "Sanma qemden bezerem".
Can sarayı neş'elere bürünür,
Sen çıxanda çemenzara, sevgilim. Dedi: "Ehli-halam, yaxşı sezerem".
Şimşad9 baxar hesret çeker eline, Dedim: "Her zulmüne özüm dözerem.19'
EttarlO aşiq mixeyinell, hilinel2,
Dedi: "Ne sözüm var, bu da sınaqdır20".
Qendi3 heyrandir şirin, şeker diline,
Dağ çekirsen dağda qara, sevgilim. Dedim: "Çoxdan könül sorağındadır21".
Qulac-qulac hörüklerilfn ilandır. Dedi: "Pervane şam22 ferağındadır".
İncimerem, sal boynuma dolandır,
Dedim: "Ne var, Rahim otağındadır?"
Biz gederik, qoca dünya qalandır,
Rahim qurban nazlı yara sevgilim. Dedi: "Ne işin var, eziz qonaqdır23".

1. Samanyolu 2. keskin, sivri, çabuk 3. kaidedir, kuraldır 4. acele ederim 5. doğru ve hak yolu bulma 6. sevgi, insancıllık 7. yiğitlik, kahramanlık
8. din duygusu 9. şimşir ağacı 10. koku yapıp satan, kokucu 11. kuru karanfiline 12. baharatına 13. şeker kamışı 14. örgülürin, saçlarının
örgüleri 15. güzel koku 16. sakin, durgun 16. doğan mısın 18. bahtlı, talihli 19. dayanırım, tahammül ederim 20. imtihandır, sınavdır 21.
sormaktadır, haber sormaktadır 22. mum 23. misafirdir, konuktur
MARAL VE QURBAĞA

(Xalq efsanesi)

Bir defe ovçu durdu


Meharetle berede*,
Tuşlayıb2 atdı, vurdu
Sinesinden derede
Bir zavallı maralı.
Maral köksü yaralı,
Üreyi yana-yana
Qaçdı o yan-bu yana.
Göz gezdirdi su üçün tez ölüm ayağında.
Gelib durdu nehayet zümrüd göl qırağında3.
Bir qurbağa çıxardı sudan bu dem başını,
Soruşdu4: "Kim axıtdı, ay maral, göz yaşını?"
Maral dedi: "Bir zalim ovçu tökdü qanımı,
Buraxmadı yaşayım öz şirin dövranımı".
Qurbağa bir az daha boylanıb sakit5 sudan
Dedi: "Zalim ovçular sen ahu, men ahudan
Ne isteyir, a qardaş?!"
Maral gözlerinde yaş
Bir ah çekdi derinden.
"Ovçunun güllesinden - söyledi - ölmedim men,
Sen ki, maral deyirsen özüne, ay qurbağa,
Bu derd yeqin öldürer, serer meni torpağa..."
Gözellikden bixeber
Lovğa-lovğa her seher
Özünü maral sayan
Qurbağalardan hezer.

1953

1. önünde 2. nişan alıp 3. önünde 4. sordu, sual etti 5. durgun, sakin 6. kesin olarak, muhakkak