You are on page 1of 5

M ikayıl Müşfiq

(Baku, 1908-Bakû, 1937)

Mikayıl İsmayılzade 1908 yılında, Bakü'de, pishanesiyle ünlü Bayıl semtinde kurşuna dizilmiş
aydın bir ailenin çocuğu olarak doğdu, Babasının olup mezarı bilinmemektedir.
adı Ebdülqedir'dir. İlk öğrenimini Rus-Tatar mek-
tebinde görmüştür. Azerbaycan'da Sovyet he- Başlıca eserleri:
kimiyeti kurulduktan sonra, Baku Öğretmen oku- Külekler. Bakı, 1930; Günün Sesleri. Bakı,
lunda ve 12 numaralı II dereceli mektepte 1932; Buruqlar arasında. Bakı, 1932; Şe'rler. Bakı,
okumuştur. Azerbaycan Devlet Darülfünun'da, Dil 1934; Seçilmiş Eserleri, (iki ciltte) Bakı, 1960;
ve Edebiyat Fakültesi'ni bitirmiştir (1927-1931). Duygu Yarpaqları. Bakı, 1966; Eserleri, (iki ciltte)
İş hayatına pedagog olarak başlamış, Baku Bakı, 1968, 1973; Yene O Bağ Olaydı. Bakı, 1976;
orta mekteplerinde yedi yıl öğretmenlik yapmıştır. Edebiyyat Neğmesi. Bakı, 1978.
Son çalıştığı iş, 18 Numaralı Baku Seher Orta Mek-
tebi öğretmenliği olmuştur.
Şiir bayatına, 1926 yılında, "Genç İşçi" ga- Kaynakça:
zetesinde yayınlanan "Bir Gün" şiiriyle baş-
1. Azerbaycan Sovet Edebiyyatı Tarixİ. I-Q
lamıştır. Bundan, sonra matbuat aleminde düzenli
ciltler. Bakı, 1966-1967.
olarak eserleri yer almıştır. Azerbaycan'da sağlam
lirizmin ve destan söyleyişin, romantik üslubun te- 2. Azerbaycan Sovet Edebiyyatı. Bakı, 1958.
şekkülü Mikayıl Müşfiq adıyla başlar. Semed Vur- 3. Azerbaycan Sovet Yazıcıları. Bakı, 1958-
gun ve Resul Rıza ile birlikte otuzlu yıllar şiirinin 4. Axundzade D. Müşfİqli Günlerim. Bakı,
temelini atanlardan biridir. Rus şiirinden edebi ter- 1968.
cümeler yapmıştır, 5. Hüseynoğlu G. Müşfiq Hayat ve Yazıcılığı,
Azerbaycan'da, 1939 yılındaki komünist Bakı, 1968.
zulmün ilk kurbanlarındandır. Bakü'nün ha- 6. Xendan C. Müşfiq. Bakı, 1956.
ŞİİRLER

(Mikayiî Müşfûj. Yene o bağ olaydı. Bakı, 1976, s.30-47,80-83.,.)

HEYAT SEVGİSİ ÇAĞLAYAN


Alı, men günden-güne bu gözelleşen Sen uca8 bir dağın göy gözlerinden
İşıqh dünyadan nece1 el çekim? Sevincden tökülen gıır yaşlar kimi -
Bu yerle çarpışan, göyle elleşen Axdıqca, üreyim qopur yerinden,
Dostdan, aşinadan nece el çekim? Uçunu r9 bedenim bir rüzgar kimi.
Dönme bir şebneme yaz seherinde, Ey böyük çağlayan, ey temiz ürek,
Könül, Güneş kimi parla yerinde! Yoxmu aramızda bir könül bağı?
Göylerin laciverd eteklerinde Sesine ses veren bestekar gerek,
Geddi bu qovğadan nece el çekim?
Ey qüvvet qaynağı, işıq cjaynağı!
Baxmız, dan yeri sökülmüş kimi, Sen de şelalesen, te'bimi", yerinde,
Dostlar bir cebheye tökülmüş kimi, Ürekler, beyinler, ruhlar çağıldar
Uzaqdan-uzağa xam gümüş kimi
Ağaran sehradan nece el çekim? Senin de ölmeyen neğmelerinde.
Fikirler torpağı, hissler torpağı
Tebîet varlıdır2, tebiet xesis, Senin seylabınla11 çiçekler açar,
İşlederken onu, sen ey mühendis.
Men de qart daşlara verdiyim bu hiss, Ey heves qaynağı, neğme12 qaynağı!
Bu ince me'nadan nece el çekim?
1937
Bir yanda terlanlar3, dumanlı dağlar,
Bir yanda keklikler, ayna bulaqlar,
Bir yanda bülbüller, çiçekli bağlar
Men bu tamaşadan nece el çekim? YENE O BAG OLAYDI
Heyat dedikleri bu keşmekeşden,
Oelbimle, qanımla yanan aleşden, Yene o bağ olaydı, yene yığışaraq13 siz
Geceden, gündüzden Aydan, Güneşden, O bağa köçeydiniz.
Bu engin fezadan nece el çekim? Bİz de muradımızca felekden kam14 alaydıq,
Qarşımda dalgalı derin bir umman, Size qonşu olaydıq.
Ummanı sarsıdır bir acı tufan, Yene o bağ olaydı, seni tez-tez görevdim,
Beyaz köpükleri bir çiçek yapan Qeleme söz vereydim.
Şeirden, xülyadan nece el çekim? Her gün bir yeni neğme, her gün bir yeni ilham..
Ulduzlar fikrimin çıratıbanıdır4, Yazaydım seher-axşam.
Bvıhıd xeyahmın karıvamdır, Arzuya bax, sevgilim, tellerinden incemi?
Sema ki, hissimin aşiyanıdır, Söyle, üreyincemi?
Böyle bir semadan nece el çekim? Yene o bağ olaydı, yene size geleydik,
Mehriban sevgilim qarşimda durdu, Danışaydıq, güleydik.
Yene şairliyim başıma vurdu. Ürkek baxışlarınla ruhumu dindireydin,
Menden Mecnun könül maraqla sordu: Meni sevindireydin.
Bu sacı layladan5 nece el çekim?
Gizli sohbet açaydıq ruhun ehtiyacından,
Xezan acısına edib tehemmül, Qardaşından, bacından
Gülün kölgesinde ötende bülbül, -
Çekinerek çox zaman sohbeti deyişeydin,
Heyat, Heyat! - deye çırpınır könül,
Könülden, sevdadan nece el çekim? Menimle eyişeydin.
Yene de bir vuraydı qelbimiz gizli-gizli,
Sen aldın aşını yeni hisslerden,
Ey cayan qelemim, düşme beherden6, Sen ey esmer benizli!
A dostlar, söyleyin, men bu hünerden, Bu yaz bir başqa yazdır, bu yaz daha da xoşdıır,
Bu teb'i valadan7 nece el çekim? Vay o cjelbe ki, boşdur!
Her üfüqde bir heves, lıer bucaejda bir unuid,
1935 İnsanlar daha mes'ud,
Duygular daha ince, fikirler daha elerin,
1. nasıl 2. zengindir 3. doğanlar 4. sıralandır, ışıklandırıcıdır 5. siyahtan, kamdan 6. meyveden, mahsul, hayır, semere 7. yek-
sek, uzun,yüce 8. yüce 9. eser, titrer 10. ilhamım 11. selinle, sel suyunla 12. nâme, şarkı 13. toplanarak 14. lezzet, zevk
Ürekler daha serin, Asılaydı sözlerim
İnsanların vüqanı/ telebi daha yüksek. Könlümün qulağından bir qızıl tana13 kimi,
Yolumuzdan daş-kesek2 Güneş doğana kimi.
Temizlenmiş bir az da. Ellerin keyfi sazdır, Bu yaz dostlarım bir az bexteveri14 olacaqlar,
Bu yaz bir başqa yazdır! Can-ciyer olacaqlar.
Yene o bağ olaydı, yene o qumlu sahil, Bir az da uzaqlara açacaqlar yelkeni,
Sular öteydi dil-dil. Ruh yeni, heya t yeni...
Saçın kimi qıvrılan dalgalara dalaydım, Çıxacaqlar göyleri aşaraq döne-döne,
Dalıb ilham alaydım. Buludların fövqüne15.
Endamını hevesle qucaqlarken dalgalar, Uçacaqlar sabaha, uçacaqlar yarına,
Qelbimde qasırğalar, Efirifı boşluqlarına.
Fırtınalar coşaydı, qısqanclıqlar doğaydı, Vaxtile bir gölgetek hür yaşamaq isteyen
Meni hirsim boğaydı; Bu insan oğlu bilsen
Cumub alaydım seni dalgaların elinden, Azadhq ülkesinde daha şad olacaqdır,
Yapışaydım belinden, Dünya dad alacaqdır.
Xeyalımız iizeydi sevda denizlerinde, Yene o bağ olaydı, yene yığışaraq!7 siz
Lepeler3 üzerinde, O bağa köçeydiniz.
İlhamınım yelkeni zerrin4 saçın olaydı, Biz de muradımızca felekden kam alaydıq,
Sular xırçın olaydı. Size qonşu olaydıq,
Bu ne gözel şe'rdir, bu ne gözel menzere, Yene o bağ olaydı, seni tez-tez güreydim,
Gelin, baxın Xezere. Qeleme söz vereydim.
Çıkalım Buzovnad5 kiçik qayalıqlara, Her gün bir yeni neğme, her gün bir yeni ilham.
Seyr edelim bir ara... Yazaydım seher-axşam.
Geceler sayrışarken ulduzlar lale kimi, Arzuya bax, sevgilim, tellerinden incemi?
İşıqlır jale kimi Söylele, üreyincemi?
Çilenib6 dağılarken etrafa damlamamla,
En yaxın bir adamla
Ne gözeldir dinlemek suların neğmesini, TAR
Tebietin sesini!
Ne gizeldir dolaşmaq, isti7 yay8 feslileri9 Oxu tar, oxu, tar!
Bu serin sahilleri! Sesinden en letif şeirler dinleyim.
Ne gözeldir seherler bizim böyük ruhumuz, Oxu, tar, bir qadar18!..
Aşıb-daşan duygumuz Neğmeni su kimi alışan. 19 ruhuma çileyim20.
Şeklindeki sulardan baxaraq lezzet almaq, Oxu, tar!
Bu mavi şe're dalmaq, Seni kimi uııutar?
Dalgalar kimi qalxmaq, dalgalar kimi enmek, Ey geniş kütlenin acısı, şerbeti, -
Be'zen hürküb çekinmek. Alovlu seneti!
Her dalga bir kişneyen beyaz yallı11 at kimi, Gözleri qibleye açılan hasarlı binalar
Bizim bu heyat kimi! Dinlemiş ezelden sesini.
Yene o bağ olaydı, sevdalar ülkesinde, Papaqlı atalar, çadralı21 analar
O söyüd kölgesinde. Ötürmüş22 sayende köksünü,
İnci qumlar üstünde yene verib baş-başa, Düşmüşler gah şirin, gah acı toruna23,
Yayı vuraydıq başa. Sevine-sevine, qoruna-qoruna.
Günlerimiz keçeydi qızğın ferehler12 kimi, Çarparaq Çargahın divardan-divara,
Dolu qedehler kimi; Yolcunu yolundan eylemiş avara.
Yarpaqlar arasından uzadaraq elini, Çalxanmış dereler, tepeler,
Oxşayaraq telini, Ses vermiş sesine lepeler.
Geceler darayaydı saçlarını ay, gözel! Oxu, tar, fikrimde oyansın
Sen gözelsen, ay gözel? Baharın, Seyidin qezeli;
Ellerinde ellerim, gözlerinde gözlerim.. Oxu, tar, ruhlansın

1. ciddiyeti, haysiyeti 2. taş, toprak 3. dalgalar 4. sarı, altın gibi 5. yer adı 6. serpilip, saçılıp 7. sıcak 8. yaz 9. mevsimleri
10. korkup 11. yeleli 12.'sevinçler, neşeler 13. küpe 14. bahtlı, talihli 15. üstüne, yukarısına 16. hava, ısı 17. topraklanarak
18.biraz 19. tutuşan 20. serpeyim,saçayım 21. çarşaflı, örtülü 22. geçirmiş;neşelendirmiş 23. teline; hilene,oyununa
Şirvaran, Gencenin mehriban gözeli! Başladı mescidde mersiye,
Damağdan düşenleri, Sarıqlı çıxmca erseye14
Üreyi şişenler2, Qüssemiz ölmedi,
İlk bahar seyrine çıxmayan, Xalqınuz gülmedi.
Özünü dağların döşüne yıxmayan Ağladıq daima, ağladıq,
Sinesi dağlılar, Ey qedim aşina, ağladıq,
Vefasız bir eşqin dağınıq zülfüne bağlılar Oxu, tar! Deyişdi zamana,
Dexilin olmuşlar^, Bax, indi radio sesini
Qapından teselli bulmuşlar. Dağıdır cahana.
Zilin var, vesatin4, bemin5 var; Ey tarçı, çal, oxu!
Senin de quşların deminden ayrılan Könliimü al, oxıı!
Bir özge*1 demin var. Vur sazı döşüne, ey aşıq!
Seni de avara eylemiş Qalmamış ne aba, ne qaba, ne sarıq.
Dağınıq telli bir "zerefşan", ()xu, tar! Alovlu izlerin
Ommçıuı Segahın danışır8 Eceba, nece15 şux dilberin
Perişan, perişan. Yasemen'6 üzünü pul1? kimi18 qızartmış?
Sesini dinlemiş O sarı simlerin19 lisanı
Şahların, xanların sarayı; Salmazmı hayrete insanı?
Seninle birlikde inlemiş Oxu, tar! Men sende
Esirler alayı. İstenen havam211 çala da bilerem,
Olardın onların sirdaşı, Men senden bu günün zövqünü21
Sen ey tar!.. Alo da bilerem.
Gülleri emekçi barmaqlar qanından Sen bu gün silahsan elimde,
Reng alan xelçelerc-*, Seni men hansı bir hedefe
Xelçeler üstünde uzanmış İstesem, çevire bilerem.
Dodağı qönçeler, Qelblerde gizlenen keçmişi
" - Hey, sacji, meded qıl soğudu serabın, Bir yeni neğmenin elile
İncitme könlünü bu xane-xerabın!" - Devire bilerem!
Söyleyen tox sözlü şairler, Oxu, tar!
Hevesden doymayan ac gözlü şairler: Fabrikde2^, zavodda2*,
Nedimler, Vaqifler, Traktör başında.
Gözellik sirrine vaqifler Bu saat qarşında
Hep seni dinlemiş, Ne qeder adam var!
Oxumuş, inlemiş. Utanma, oxu, tar!
İndi'0 de bizimçüıı oxu, tar! Me'denli Bakimin,
Seni kim unu tar? Pambıqlı Ciencemin,
Sen qulluq etmedin mescide, axunda, İpekli Sekimin
Çalışdm heyatı sevmeyin uğrunda. Acısı, şerbeti,
Çoxlan üzüne'11 durdular, Alovlu seneti.
Könlünü qırdılar. Oxu, tar, oxu tar!
Ne deyim o yekebaşlara12?! Sesinden en letif şe'rler dinleyim.
Çaldılar ruhunu daşlara. Oxıı, tar, bir qadar2^!..
Üstünden bir qara yel kimi esdiler, Neğmeni su kimi alışan26 ruhuma çileyim27,
Sesini kesdiler. Oxu, tar!
Haşlandı çekenler nazını, Seni kim unutar?
Böylece qırdilar aşığın sazını. Ey geniş kütlemin şirini, şerbeti,
Sen xalqa "Gül" dedin, Alovlu seneti!
"Ey qüsse13, öl!" dedin.
1433-1934

1. keyfi, neşesi kaçanlar; neşesi olmayanlar 2. sıkılanlar 3. sığınmışlar; yardım istemişler 4. ortan, orta sesin 5, bamın, bam sesin
6. başka 7, alim telli saz 8. segahını çalar 9. kilimler, halılar 10. şimdi 11. karsına geçtiler, karşı çıktılar 12. kaba adamlara 13.
gam,' keder, gussa H.meydana 15. kaç 16. yasemin 17. para 18.gibi 19. tellerin 20. havayı, şarkıyı 21. zevkini 22. hangi
23. fabrikada 24. fabrikada 25. biraz 26. tutuşan, alevlenen 27. serpeyim, saçayım
TEZE EV

Gene kolxozçu qardaşlarıma İşıq gülsün, oynasın evimde ruhum kimi,


Usta bir ev tikirdi1, gözel işdi gördüyü, Gelecek lale üzlü, nur topu yavrum kimi.
Sanki bir çift qaranquş2 yuvasıydı hördüyü3. Usta bir ev tikirdi, gözel işdi gördüyü,
- Can usta, men bir çelik yay kimi qurulmuşam, Sanki bir çift qaranquş yuvağıydı hördüyü.
Ürekden ahu gözlü bir qıza vurulmuşam. - Can usta, axıy menim böyük bir niyyetim var,
Hem gözel, heyeyin4 tik5 nıhunuın me'vasini, Menim heyat qurmağa qelbim var, qüdretim var.
Elden-ayacjdan düşen qelbimin sevdasını, Can usta, qurtarsana ruhumun me'vasmı,
Qelbimin dünya qeder şirin arzularını, Uyutmaq isteyirem qelbinıin sevdasını.
Güneş fikirlerini, bahar duygularını Heyetimde sefalı bir bağ salaeağam1() men,
Oeşeng6, ağ otağımda uyutmaq isteyirem, Yurdumda bir misilsizn bağban olacağam men.
Hesretimi, şövqümü7 ovutmaq isteyirem. Çiçeklerle, quşlarla dolacaq bağım menim,
Usta bir ev tikirdi, gözel işdi gördüyü, Daşacaqdir heyatla elvan otağım menim.
Sanki bir çift qaranquş yuvasıydı hördüyü. Ömrümüz hemişelik12 bir bahar qucağında,
- Can usta, mahir usta, gerek işin iş olsun, Güneşin tebessümü yarımın dodağında...
Çırağban8 göyler kimi eyvanım geniş olsun, Usta bir ev tikirdi, gözel işdi gördüyü,
Uzaqlaşsın xeyalım qaranlıqdan veremden, Sanki bir çift qaranquş yuvasıydı hördüyü.
Ay batsın penceremde, gün doğsun penceremden,
1937

1. yapıyordu 2. kırlangıç 3. ördüğü 4. hızlı 5, yap, kur, dik 6. güzel 7. şevkimi S. parlak, ışıklı 9. bak, işte, aha
10. bağ kuracağım 11. emsalsiz, eşsiz 12. her zaman, daima