You are on page 1of 4

Namıq Abdullayev

(Siyezen, 1928)

Namiq Abdullayev, Siyezen kasabasına bağlı Namiq Abdullayev'in sanatında, İimm ve tek-
Derezarat köyünde doğdu. Aydın bir ailesi vardı. niğin son başarılan hakkında geniş bilgiler yer al-
Babası Abdulla, Azerbaycan'ın ilk inkılapçılar ku- maktadır. O, bu bilgi ve malumatları, kendi ha-
şağına mensuptu. Uzun yıllar hem kendi köyünde, yalgücü ve fantastik yaklaşımıyla birleştirmek
hem de civar şehirlerde ileri görüşlü bir aydın ola- suretiyle güzel hikayeler yazmıştır. Ancak onun
rak tanınmış, resmî görevlerde bulunmuştu. Babası asıl amacı ne ilmî-teknikî malumatlar vermek, ne
Elekber, U. Dünya Savaşı'na katılmış ve geri dön- de fantastik bir dünya kurmaktır. Yazar bu un-
memiştir. Savaştan sonra aile Bakü'ye göçmüş, surları; bir takım sosyal ve ahlâki problemleri çö-
Namiq, "Harici Diller İnstitutu"nun İngilizce bö- zümlemede, insanın iç dünyasını aydınlatmada,
lümüne kaydolmuştur. Enstitüyü bitiren yazar, insan-cemiyet, insan-dünya ilişkilerini irdelemekte
Siyezen ortaokuluna tayin edilir ve bir süre burada yardımcı bir eleman olarak kullanmıştır,
öğretmenlik yapar. Bakü'ye döndükten sonra, önce
"Uşaqgençneşr" yayınlarında redaktör ve baş- Başlıca eserleri:
redaktör görevleri yapar. "Evrika" adlı ilmî bir Şehirli oğlan, Bakı, 1960; İtirilmiş dünya,
televizyon pragramının müellifi olan yazar, 1952 Bakı, 1962; Balaca Kiberİn maceraları, Bakı,
yılından itibaren fantastik konularda yazılar ya- 1966; Geceler uzansaydı, Bakı, 1979; Piyada
yınlamaya başlar. vezire çevrilir, Bakı, 1987.
TENHALIQ

Veqa gemide heç kime rast gelmedi. Halbuki Qız ucadan qışqırdı:
elektron kataloqun verdiyi me'lumata göre gemide - Men qorxmuram, qorxmuram!
beş nefer kosmonavt olmalı idi. Qız her yeri gezdi. Sonra o, evvelki kayu ta girend e gözlerine
Tekçe maşının idareelme merkezine daxil ola bil- inanmadı. Divardan bir stol açılmışdı. Onun üze-
medi. Qapı möhkem bağlanmışdı. Veqanın geldiyi rinde zerif, iri çiçek vardı. Veqa yerde bele çiçeye
kiçik raket gemi ile yanaşı uçurdu. Qiz raketi radio rast gelmemişdİ. O, laleye oxşayırdı. Qız çiçeyi gö-
cihaz vasitesile buradan da idare ede bilerdi. Kim- türdü. Veqa ne qeder fikirleşdise de, çiçeyin ren-
sesiz gemi onun qelbini sıxdı. Göresen onların ba- gini nıüeyyen ede bilmedi. O, gah qirnuzıya, gah
şına ne gelib. Belke de idareetme merkezinde yaşıla, gah da maviye, xülase, işıq spektrinin bütün
adam var? Bes o, niye gizlenib? Qız bir nece saat renglerine çalırdı. Qız onu qoxuladı. Çiçek onun
nemin gemide uçduqdan sonra öz raketine keçmek duymadığı etre malik idi. Onun üreyini xoş bir
isleyende gözel bir ses eşitdi. hiss bürüdü, bayaqkı qorxu da yox oldu. Ancaq ele
- Gelmeyin, xalıiş edirem!1 bu zaman yene de qulağına hemin ses geldi:
Veqa diksindi2, etrafa baxdı, ancaq heç kimi - Men seni sevirem.
görmedi. Bes bu ses haradan gelir? Qız donub qal- Qız yene etrafa boylandı. Ona ele geldi ki, bu
mışdı, heç ne başa düşe bilmirdi. Hemin ses yene ses her terefden eşidildi. Ancaq bu defe o, qorx-
tekrar oldu: madı. Belke de bu çiçek sirli bir qüvveye malikdir,
- Gelmeyin, men sizi sevirem. adamdaki qorxu hissini yox edir, onu
Bu dörd kelmeden ibaret olan cümlenin son cür'etlendirir. Qız gülümsedi. Belke de kiminse de-
sözü geminin demir divarlarına deyib, eks-sedaya diyi bu söz onun xoşuna gelmişdi. Axı. Hansı qızın
çevrildi. Qiza ele geldi ki, çox böyük ehtirasla de- sevilmekden xoşu gelmir? Bir de indiyedek heç
yilmiş bu söz çilik-çilik3 oldu. kim Veqaya bele söz dememişdi. Düzdür. O, nece
Veqa qaranlıq dehlize çixdı, Ancaq birden ge- iller bundan qabaq bir gende görüşmüşdü. Ancaq
minin içerisi işıqlandı. Bu işıq her yerden - ta- romantika ile dolu olan hemin günlerin ömrü qısa
vandan, divarlardan süzülürdü. O, bir-bir kiçik ka- oldu. Oğlan tezlikle uzaq bir kosmik sefere çıxdı.
vutlara4 baxdı. Eslinde bunların çoxu kavut yox, Onlar ayrıldılar. İndi hemin günlerden nece iller
bölmeler idi. Bölmelerde müxtelif cihazlar, mü- keçirdi...
herrikler5 ve ehtiyat hisseleri6 var idi. Her yerde - Axı, sen kimsen?
cansına sükut hökm sürürdü. Geminin mü- Cavab evezinde balaca kayutu appasionatanın
herrikleri de işlemirdi. O, etaletle yoluna davam ezemetli akkordları doldurdu.
edirdi. Veqa bir müddet bu sakitliye qulaq asdı, Veqaya ele geldi ki, bu kiçik kavut musiqiye
Qız bu sakitliyin nehengliyini7 ve onun dehşetini darhq edir. O, qapını açdı, raketin her yerinden
duydu, üreyi titredi. "Belke meni qara basır. Axı musiqi sesi gelirdi. Qız başını bir qeder arxaya eyib
be'zi alimler devirdiler ki, kosmosda tenhalıq za- musiqiye qulaq asırdı. Qelbincle dolaşıq hissler
manı insanda ruhi sarsıntı emele gele biler, eşitme emele gelirdi. O, dinleyir, düşünür ve başı gi-
ve görme qarabasmaları baş vere biler". cellenirdi10. Veqa üzü üste yumşaq çarpayıya11
O, etrafa göz gezdirdi.Dehlizin pardaqlanmış8 düşdü.
metal divannda öz eksini gördü. Yaxınlaşıb diq- - Axı, sen kimsen?
qetle baxdi. Bu qara parlaq divardan ona bir cüt te- Bir azdan musiqi susdu. Ancaq qapıdan içeri
eccüblenmiş9 göz baxırdı. Bu, onun öz gözleri idi. bir robot girdi. Veqa teessüfle gülümsedi.
"Doğrudanmı, men qorxuram? Axı, menim ağlım
- Meni seven sensenmiş?
özümdedir. Bilirem ki, burada heç kim yoxdur".

1. rica ederim 2. ürktü 3. parça parça 4. kamara, gemi kamarası 5. hareket ettiriciler, yönlendiriciler 6. yedek parçaları 7. ürkütücü,
dehşetli S. cilalanmış, parlatılmış 9. hayrete düşmüş, şaşırmış 10. başı dönmek 11. yatağa
Robot içerisinde qidalı maye olan şüşe qabı Heç bilmirem ki, sen kimsen, ya neşen, belke de
stolıuı üstüne qoydıı. maşısan?
- Sene yemek getirmişem. - Yox, yox. Maşın deyilem.
Qız suali tekrar etdi. Veqaya ele geldi ki, o, bu sualdan qorxdu ve
- Meni seven sensen? çox telesik2 cavab verdi:
- Sevmek psixoloji ve fizioloji prosesdir. Men - Bes neşen?
robotam. Mende bele prosesler yoxdur. Men seve - Men maşın deyilem, men seni sevirem, başa
bilmirem. Menim proqramım insana xidmet et- düşürsenmi, seni sevirem! Maşın seve bilmez.
mekden ibaretdir. Gemide birce insan var. O da Veqa hiss etdi ki, o esebileşib. Qız bundan is-
sensen. Demeli men yalnız sene xidmet etmeliyem, tifade edib heqiqetî bilmeyi qerara aldı:
- Bes senin proqramını kim terlib edir? - Onda ne üçün üzünü gizledirsen?
- Bu emrler geminin idareetme merkezinden - Sene düzünü desem, qorxuram ki, mene ya
gelir. Bir az bundan evvel merkezden mene Sizin zığın gelsin3.
üçün çiçek ve yemek getirmek emri vermişler. - Niye? Sene qibte etmek olar. Bele uzaq se-
Qiz daha robota fikir vermedi, yerinden qalxıb yahelden salamat4 qayıtmaq hamıya qismet olmur.
dehliz boyu qaçdı. Onun ayaq sesleri divarlarda Sanki bütün gemi derinden ah çekdi.
eks edirdi. Qız yene de qapını açmağa cehd etdi. - Bu mene de qismet olmayıb.
Qapımn üstünde qırmizı işiq yaıub-sönmeye baş-
-Başa düşmürem,
ladı. Veqa bunun ne olduğunu yaxşı bilirdi. De-
meli, "içeri girmek olmaz". "Belke burada doğ- Beş nefer idik. Seyahetimizi başa vurub geri
rudan da kimse var? Bes o kimden gizlenir? Belke qayıdarken gemide mikroalem pozuldu. Ne qeder
o, kosmik uçuş zamanı yaralanıb, qezaya düşüb. çalışdıqsa, onun qarşısını ala bilmedik. Bizi deh-
İndi çox eybecerdir1, özünü göstermeye qorxur". şetli aclıq ve susuzluq gözleyirdi. Belke de mik-
roalemin pozulmasının sebebi kosmik şualar idi.
Qi2 qapının des Leyinden ikielli yapışıb sil-
Hesablayib gördük ki, qida ehtiyatı birce nefere, o
keledi:
da yolun yarısına kimi çatar. Bes ne etmeli? Axı, bu
- Ey, orada kim var, sen ne üçün gizlenmisen, seyahet zamanı toplanmış külli miqdarda
qapını aç! me'lumah yere çatdırmaq lazım idi. Biz bunu müt-
Yene de sakitlik, Veqanın qorxduğu sakitlik! leq yerine yetirmeli idik. Hamımız mehv olsaydıq
Qiz bu cehdinin me'nasız olduğunu başa bunun kime xeyri vardı? Bir neferimiz yaşayardı.
düşdü, Geri qayıtdı. Robotun getirdiyi sireni içdi. Ancaq onu da yolun yarısında ölüm gözleyirdi. Bu
Onun yuxusu geldi. Çarpayıya uzanıb yatdi. zaman hekimimiz bele bir teklif etdi:
Bir gün de keçdi. Veqa yatağından qalxanda - Dedi ki, gemideki erzaq bir insana ax*ra kimi
stolun üzerinde qeribe, parlaq bir daş gördü. Ya- bes etmese de, birce beyin üçün kifayetdir. Hekim
xınlaşıb eline götürdü, diqqetle baxdı. Bu, almaz 5 neferden birinin beynini saxlamağı teklif edirdi.
idi. Veqa başını qaldırmadan soruşdu: Xeyli götür-qoydan5 sonra onunla razılaşdıq.
- Bunu mene sen bağışlamısan? Hekim bir-bir hamını yöxladi. Me'lum oldu ki, özü
Qiz bilirdi ki, onu hemişe görür ve eşidirler. ile menden başqa qalan üç nefer güçlü şüalanmaya
- Xoşuna gelirmi? İstesen sene ondan da me'ruz qalıb. Elbette, bu meqsed üçün onların heç
böyük almaz bağışlaram. biri yaramazdı. Demeli ya hekimin, ya da menim
beynim gemini yere çatdirmah idi. Operasiyanı
Qız güldü;
yalnız hekim ede bilerdi.
- Neyime lazımdır? Buna göre de bu mes'ul iş menim beynimin
- Bilmirem, senin xoşuna gelmek istedim. Ona öhdesine düşürdü. Evvelce razı olmaq istemedim.
göre de... Axı yoldaşlarımın hamisi ölmeli idi. Men ise beyin
- Axı, sen menim nece xoşuma gele bilersen? kimi de olsa yaşayacaqdım. Onlar meni başa sal-

l.biçimsiz 2. acele 3. acıyasın 4. sağ salim 5. tartışmadan


dılar ki, bunu heç de menim xatirime etmirler. - Sen meni hemişe görürsenmi?
Xülase, bu mürekkeb operasiya qurtardi, - Beli, hetta senin ııdduğun havanın terkibini
hekim ve kosmonavt dostlarım demek olar ki, de bilirem. Başa düşürseıımi, indi men idareetme
bütün gemini menim beynimle birleşdirdiler. Bey- merkezinde beyin yox, bütünlükle bedeni xa-
nin qidaanması, hava ile te'nün olunması üçün qe- tırladan gemiyem. "Men" - deyende bütöv gemini
ribe avtornat cihazlar düzeltdiler. İxtiyarıma bir düşünürem.
robot da verdiler. O, gemide lazım olan te'mir iş- Qız susurdu:
lerini aparmalı idi. İndi men gemiye yamanca alış- - Senin indi mene yazığın gelir, elemi?
mışam, sanki o menim bedenimdir. Onun her kiçik
-Bilmirem.
hissesinden me'lumat ala bilirem. Hetta ona kiçik
meteor deyende meni incidir. Belelikle, ııeçe ildir - Ele buna göre de kim olduğumu senden giz-
ki, bu dehşetli sonsuzluqda tenha yol gelirem. Bir ledirdim. - Veqa arxası üste çarpayıya uzandı. El
nece ilden sonra hiss etdim ki, men xarab ohıram. lerini başının altında çarpazlayıb fikre geldi.
Başa düşdüm ki, yere çatana kimi yasaya bil- - Sen istediyin qeder beyninin suretini çıxara
meyeceyem. Bundan sonra elektron hesablayıa bilersen?
maşının ve robotun kömeyi ile yeni bir sintez ma- - Bilerem.
şım düzeltdim. O, beynimin suretini yintez etdi. Qmn bedeninden bir titreyiş keçdi. Qalxıb çar-
Menim bütün bildiyimi, yaddaşımı1, xülase şex- payının kenarında oturdu.
siyyetimi oraya köçürtdü2. Sonra onu yoxladı. Sin- - Sen meni seve bilmezsen.
tez olunmuş beyin çox ela işleyirdi. - Niye?
- Bes köhne beynin qüsurları yeni beyinde yox - Üzün deyirsen ki, istediyin qeder beyninin
İdi? Axı, bu beyin evvelkinin sintetik suretidir. suretim çıxara bilersen. Demeli, sen, iki, üç, beş, on
- Hemin qüsurları hesablamalarla aradan qal- ve daha çox ola bilersen. Elinde şexsiyyetin iki
dıra bilmişdim, perfokartlarda deyişiklik et- leşmesi normal hal deyil. Sen bir şexsiyyet kimi
mişdim. Yeri gelmişken deyim ki, beynin struktur yoxsan,
quruluşu yazılmış perfokartlar elektron hesablayıcı - Axı men varlığımı hiss edirem.
maşındadır. Eğer men sıradan çıxsam, maşın o saat
- Senin bütün suretlerin de varlıqlarını hiss
işe düşecek ve yeni beyin sintez edilecek.
edecek. Özü de eynile senin kimi.
- O da sen olacaqsan?
-Veqa...
- Elbette, axı, hemin perfokartlarda menim
Qız geminin iniltisini hiss etdi.
yaddaşım, xasiyyetim ve biliyim yazılıb.
Yene de appasionata seslendi. İndi ele bil o,
Veqanın üreyi sıxıldı, kederlendi.
qezeble gurlayırdı.
- Sene ne oldu? "O menim adımı haradan bilir?" - deve Veqa
Veqa başını qaldırıb soruşdu: fikirleşdi.

1. hafızamı 2. kaydetti