You are on page 1of 4

Süleyman Rüstem

(Baku, 1906 - Baku, 1987)

Süleyman Rüstemzade (Süleyman Rüstem) "Gençlik", "Bir Az Da Özümden", "Gence", "Şef-


1906 yılında Bakü'de, bir demirci ailesinin çocuğu qet Bacısı" gibi şiirler, Süleyman Rüstem şiirinin
olarak doğdu. Babasının adı Eliabbas'dir. konu çerçevesini çok iyi belirlemektedir.
İlk öğrenimini Rus-Azerbaycan mektebinde 1940 yılında "Azerbaycan Dram Teatrı" sah-
almış, 1927 yılında Azerbaycan Devlet Uni- nesinde "Qaçaq Nebi" adlı manzum piyesi oy-
versitesi'nin Şark bölümüne girmiş, iki yıl orada nanır. İkinci Dünya Savaşı yıllarında "Ana ve Poç-
okuduktan sonra, Moskova Devlet Universitesi'nin talyon", "Qehremanın Vesiyyeti", "Ana Üreyi",
Filoloji Fakültesinde tehsilini devam ettirmiştir. "Qocanm Dedikleri", "Gün O Gün Olsun Ki",
1923 yılından itibaren "Kommünist", "Genç "Qafqaz Ordusu", "Koroğlu", "And" gibi eserleri
İşçi", "Maarif ve Medeniyyet", "Yeni Yol" gibi yayınlanmıştır.
yayın organlarında şiirieri neşredilmiştir. Süleyman Rüstem sanatında "Güney" konusu
1925 yılından itibaren "Genş İşçi" gazetesinin ayrıca önemli yer tutar. "Tebriz Şe'rleri" sil-
edebiyat şubesinin müdürü olarak çalışmış, 1926- silesinden şiirler, Süleyman Rüstem'in sanat mi-
28 yıllarında "Genç Qızıl Qalemler İttifağı"na baş- rasının en kıymetli bölümünü oluşturur.
kanlık yapmıştır. 1950 nci yıllarda "Qafurun Qelbi", "Biz Ko-
1927 yılında şairin, "Elemden Neş'eye" kitabı münistlerik", "Xezer Sahilinde", "Gezinti", "Min-
yayınlanır. Bu kitap sadece Süleyman Rüstem'in geçevirde", "İki Sahil", "Me'marın Faciesi" gibi
sanatkarlığını değil, genellikle, Azerbaycan Sovet eserleri çıkar. "İki Sahil" (1954), "Sosialist Re-
edebiyatının geçtiği yolu göstermek bakımından alizmi" şiiri, particilik ve smıfçılık denilen, di-
son derece karakteristik ve tarihi-estetik bir belge daktik, amiyane tavrı yansıtması bakımından çok
mahiyetindedir. > özel bir örnektir.
Otuzuncu yıllardan itibaren, birbiri ardınca Süleyman Rüstem, sonraki yıllarda da "kom-
"Elemden Neş'eye" (1927), "Addımlar" (1930), somol" mevzusuna, Komünist partisinin pro-
"Ataş" (1932), "Ses" (1932), "Ulduzlar" (1934), "Ça- pagandasına, Rus halkına pek çok eserini tahsis et-
payev" (1936), "Gecenin Romantikası" (1938) adlı miştir. ("Demir Addımlar", "Rus Qardaşıma",
kitapları yayınlanmıştır. Süleyman Rüstem, daha "Bahar Düşünceleri", "Güneşli Sahillerde" ve s.)
ilk eserlerinden itibaren kendini "Sosialist realisti", Süleyman Rüstem tercüme işiyle de meşgul
asıl, tebii "proletar şairi" olarak tanıtmış, son şi- olmuş, bilhassa 1937 yılında, S. Vurgun ve
irine, son satırına kadar bu yoldan dönmemiştir. M.Rahim'le birlikte, Ş.Rustaveli'nin "Kaplan Derisi
"Komsomol", "Üsyan Yarat", "Oktyabr Neğmesi", Giymiş Pehlivan" eserini, Nizami'nin "Sirler Ha-
zinesı” şiirini, M.Y.Lermontov'un, A.S.Puşkin'in, Başlıca eserleri: Seçilmiş Eserleri. 4 ciltte.
T.Şevçenko'nun Nazım Hikmet'in, N.A. Nek- Bakı, 1969-1972; Bir Az Da Mehebbetten. Bakı,
rasov'un eserlerini Azerbaycan Türkçesine tercüme 1966; Veten Teraneleri. Bakı, 1980; İki Sahil. Bakı,
etmiştir. 1950; Güneşli Sahillerde. Bakı, 1963; Könül. Bakı,
Şair, sosyal faaliyetlerle de aralıksız meşgul 1970; Menim Güneşim. Bakı, 1980.
olmuş, çeşitli yıllarda "Azerbaycan Proletar Ya- Kaynakça:
zıcıları Cemıyyeti"nin katipliğinde, "İnqilab ve 1. Azerbaycan Sovet Edebiyatı Tarixi. Bakı.
Medeniyyet" dergisinde, Azerbaycan Devlet Ti- 1988.
yatrosunda, "Edebiyyat ve İncesenet" gazetesinde 2. Azerbaycan Sovet Edebiyatı Tarixi. I-II cilt
çalışmıştır. Defalarla Azerbaycan parlamentosuna ler. Bakı, 1966-68.
milletvekili seçilmiş, Sovyet edebiyatının qe- 3. Azerbaycan Sovet Yazıcıları. Bakı, 1958.
lişmesindeki hizmetlerinden dolayı "Sosialist 4. Zeynalov A. Keçilmemiş Yollarla. Bakı,
Emeği Qehremanı" adıyla taltif edilmiştir (1976). 1970.
1950 yılında "İki Sahil" kitabıyla Sovyetler Bir- 5. Mübariz Şair. Bakı. 1956.
liği Devlet Mükafatına, 1970 yılındaysa "Raykom 6. Süleyman Rüstem (Anadan Olmasının 80
Katibi" şiiri ve "Edebiyyat Ve İncesenet" ga- illiyi münasibetile) Mecmuesi. Bakı, 1987.
zetesinde yayınlattığı şiirleri dolayısıyla Azer- ŞE'’RLER
baycan SSR devlet mükafatına layık görülmüştür. (Süleyman Rüstem. Eserleri. 6 cildde, c.l, Bakı,
1983, s.33-35,110-116,158-165...)

ŞİİRLERİ

YADIMA DÜŞDÜ XATİRE

Xatirat defterim durur qarşımda, Zefer dolu kitabında Vetenin


Dolaşır bir ölmez sevda başımda. Her igidin şöhreti var, adı var.
Gözel Qarabağ'da cavan1 yaşımda Dastanlarda bu gün bele kişneyen,
Bir gözel seçdiyim yadıma düşdü. Bozat kimi, Qırat kimi atı var.
Gezdik Qarabağ'ı qolum qolunda,
Qan qardaşım, yadmdamı o iller,
Varımı, yoxumu görürdüm onda.
Bu şair qelbimle onun yolunda Bir-birine neler dedi könüller?!
Min derde düşdüyüm yadıma düşdü. Ömrümüze yazdıq teze fesiller,
Könlümün arzusu, dileyiydi o, Ağızlarda o günlerin dadı var.
Nazlı meleklerin meleyiydi o, Gece-gündüz qelem düşmür elimden,
Gözümde göy çekler2 köyçeyiydi o. Nigaranam o taydakı11 elimden.
Buna and içdiyim yadıma düşdü. Süleymanam, od tökülür dilimden,
O menden xebersiz köçdü yaylağa3, Üreyimde ayrılığın odu var.
Bextimden nigaran4, soraq-sorağa5.
Çjelbimde ilk yara, yar köçen dağa
Yığışıb6 köçdüyüm yadıma düşdü.
Uçdu bir sona tek? eşqin gölünden, Dekabri2,1964
Adı bu aşiqin düşmez dilinden İsa
bulağında^ onun elinden
Su alıb içdiyim yadıma düşdü.
Menden uzaq gezdi nedense aman,
Ayrılıq ölümden yamanmış, yaman.
Her gün evlerinin Iap8 qabağmdanl0
Titreyib keçdiyim yadıma düşdü.

1. genç, delikanlı 2. güzeller, şirinler 3. yaylaya 4. endişeli, rahatsız 5. sorgu suale 6. toplanıp, hazırlanıp 7. ördek gibi
8. pınarında, kaynağında 9. tam 10. önünden 11. taraftaki 12. Aralık ayı
VETEN YANDI İşığam qaranlıqda, deyilem bir qaraltı.
Bu ulduzlu, bu aylı, bu ilhamlı gecede
O qedri1 nale etdim2 ki, qızardı Ialetek3 bağrım, Yeriyirem, menimle yeriyir bu gece de...
Baxıb öz dövreme^ gördüm qerenfil, yasemen
yandı. Yurdumun addımından geri qalmır addımım,
Ürekde min yaram vardır, yazıq5 millet, yazıq Ulduzlar reqs edirler dövresinde adımın.
millet, Gece soruşur1^. parol17? Cavab verirem - Lenin!
Sene her lehzede öz canını qurban eden yandı. Bu parol tekis menim yox, bütün elindir, elin.
Qonub damlarda asude^ ötür heybetle bayquşlar, Yeriyirem, emelim elimde fanar kimi,
Elinde haqqı bayraq eyleyen, düz yol geden yandı. Baxışımla semanı19 kesirem bir nar kimi.
Dolubdur nemli zindanlar, yanır odlarda azadlıq, Çjelbim od alsın deye, uduram ulduzları,
Necin dinmirsen?, ey qardaş, soruşS bir gör neden Gah axan, gah yerinde düz duran ulduzları.
yandı! Menem addımlayaraq sürüyen öz kölgemi,
Durubdur başım üstünde, elinde xenceri cellad, Menem gene üreyimde daşıyan, gene ölkemi.
Ne gül qaldı, ne bülbül qaldı, bağ yandı, çemen Bu ulduzlu, bu aylı, bu ilhamlı gecede
yandı. Yeriyirem, menimle yeriyir bu gece de...
Yadımdan çıxdı bülbültek9 qefesde güllerin rengi, Evlerin qapısında göz qırpa-qırpa yanan
Qemin, derdin elinden od tutub axır beden yandı. Elektrik lampası deyil, misralarımdır.
Süleyman, qafil olma, yaxşı bax etrafa, şairsen, Ta uzaq pencereden qılınc kimi uzanan
Cinayet aşdı heddinden, haray sal kil0: Veten İşığın pervanesi menim öz dildarımdır20!
yandı! Bilirem ki, sevgilim bu saat çarpayıda21
Tebriz, 1941 Nigaran22 gözlerile her an gözleyir23 meni.
SÜLEYMAN KİMİYEM11 O bu saat görmeyir ulduzu da, ayı da,
Bir xeyal aleminde daim izleyir meni.
Kim deyir men bu veten mülküne mehman^ Başqa bir pencerede menim şair yoldaşım,
kimiyem? Bir baxınız, dayamış başını masasına.
Yox, bahar ömrümüzün can evine can kimiyem. Deyir ki, söz tap24, başım; deyir ki, söz ver başım,
Toqquşur göyde buludlarla şe'r dalgalarım, Ölmez sözler gerekdir ölmezler dünyasına!
Şairem, sanki bu qelbimle bir umman kimiyem. Başqa bir pencerede vereqleyir25 Marks'ı
Birdir her yerde mene hem aşağı, hem yuxarı, Yurdumun qara qaşlı, qara gözlü bir qızı.
Yox tekebbürle13 işim, sade bir insan kimiyem. Başqa bir pencerede fikre dalmış mühendis,
Gezirem elde qelem şe'rimizin bağlarını, Gelecek buruqlarm26 neqş edir çizgisini.
Qoymaram bassın alaq bağları, bağban kimiyem. Bir daha güldürmekçin bu yurdun güzgüsünü27
Keçmedim köhneliyi^n baş qapısmdan içeri, Yerlerin alt qatmda arayır qızıl deniz.
Yeni şe'rin, yeni taxtmda Süleyman kimiyem!
Bu ulduzlu, bu aylı, bu ilhamlı gecede,
Yeriyirem, menimle yeriyir bu gece de...
GECENİN ROMANTİKASI
Artıq men sahildeyem... Bu sahil mene tanış,
Bu yatmış küçelerdelS bu gece menem ayıq, Bu sahil mene yaxın, bu deyil bir aldanış...
Menem addımlarımla bir sükuta yaraşıq. Men de ilk gencliyimde ilk bahar semasını
Deyil yalnız bu gece, bir çox geceler bele Öz sevgilimle birge28 seyr etmişem bu suda.
Çıxaraq küçelere gezirem güle-güle. Udaraq sabam-sabam denizin havasını,
Yeriyirem, xeyalım, üreyim, beynim ateş, - Durmuşam sevgilimçin bu sahilde pusquda29.
Sonsuz neş'e duyuram bu sonsuz gezhagezden
Ayaqlar silmesinler deye, qurudur güneş Besdir30 bu qeder gezdim, dedim öz-özüme,
Küçelere yazdığım şe'rimi seher tezden. Göresen, gece qulaq asacaq mı sözüme?
Bu gece tekbaşıma gezirem küçeleri; Gecenin qulağma: "Gündüz gelir, qaç!" - dedim.
Baxıram birleşmeden gözlerimin çeperi. Sevgilim, güneş doğur, pencereni aç! - dedim.
Yeriyirem, şe'rimi öterek dodaqaltı, May, 1934
1. kadar 2. ağlayıp inledim ki 3. lâle gibi 4. çevreme, etrafıma 5. zavallı, çaresiz 6. rahat, gailesiz, dinç 7. konuşmuyorsun 8.
sor, sual et 9. bülbül gibi 10. feryar et ki 11. gibiyim 12. misafir, konuk 13. kibirle, büyüklük gösterek 14. eskiliğin
15.köşelerde, sokaklarda 16. sorar, sual eder 17. parola 18. gibi 19. semayı, gökyüzünü 20. sevgilimdir, gönlümü alandır 21.
yatakta, karyolada 22. endişeli, telaşlı 23. bekliyor 24. bul 25. okuyor 26. büklümlerin, kıvrımların 27. aynasını 28. birlikte,
beraber 29. pusuda 30. yeter
ANA ÇÖREYİİ Görürem kündelerin bolluğunu,
Gey qalın elceyinilö, qolluğunul7.
Bu bağın başqa gözellikleri var, Qoyma od qarsalasıni8 ellerini,
Boylanıb ince çiçekler, otlar Bağla yaylıqla19 dümağ20 tellerini.
Oxşayır bir daha şair gözümü, Qoy bizim hesretimiz tez bitsin,
Burda serbest sanıram men özümü. Ne olar, bir neçesi küt getsin21.
Güneşimden yeni qüwet alıram, Yene canlansın uşaqhq çağımız,
Ne verirse bu tebiet, alıram. Gezsin ellerde qızıl qazmağımız22.
Nece aydır ki, seherden uzağam, Ele bil körpe uşaqdır oğlun,
Su, hava, meyve cehetdense toxam. Ferehinden uçacaqdır oğlun!
Deyirem mahnı2 yaşıl meynelere3, Anacan! Kibriti çek, ümsunaram23,
Üzümü belke bu yay4 bollu vere! Tendirin yanmasa bil, men yanaram.
Yaşamaz, olmasa insanda inam5, Çare tap24 beslediyim arzulara,
Hele sağdır qoca, ağbirçek6 anam. Çöreyin yaxşı bişenden sonra
Elleşir eşq ile metbexde7 yene... Bürüyüb esgiye bir şor25 balığı
Qocalar gelmeseler bağ yerine Onu basdır küle tendire bişir.
Bir çox işlerde biz aciz qalarıq, Oğlunun xalqa eyandır qıhğı,
Ne deyim, dadlı yemeksiz qalarıq. Salaram yoxsa uşaqlartek26 heşir27.
Ana! Her yerde yetirsen kömeye^, Yeyerik şor balıq üstünden üzüm,
Aşiqem sen bişiren her xöreye9. Sene qurban olum ancaq men özüm.
Yene düşmüş başıma istiio çörek, Sene zehmetse de tez kündeni28 al,
Sözümü sen yere gel salma görek. Yay, naxış vur anacan, tendire sal.
Anacan! Tendire doldur odunu, Gelir ondan ana torpaq etri29,
Seyr edek tendirinin gur odunu. İnce güller bitiren bağ etri.
Çek, tez ol kibriti yansın tendir, Etri geldikçe bizim burnumuza
Bir qızıl renge boyansm tendir, Daha çox bağlanırıq yurdumuza.
Göye qalxsın bacamızdan tüstü, Onu öpdükce gözüm, hem dodağım
Yığılaq dövrene axşam üstü. Berk30 durur, yerden üzülmür3! ayağım.
Qulaq as gör senin ilkin ne deyir. Sen keçerken, ana, tendir başına,
Sen mehebbetle yoğurduqca xemir Baxıram qartek32 ağarmış saçma,
Bu işinden, ana, lezzet alırıq, Anıram qemli keçen gencliyini,
O arıqll ellere heyran qalırıq! Görmedik onda senin dincliyini33.
Kes, totuq!2 kündelerU3, düz tabağa, İndi sen barlı34 ağacsan, başı dik,
Canımız qoy sene olsun sadağa. İftixar et, anacan, biz seninik!
Sene zehmetse de tez kündeni al, Sen çetinliklere^ göstermedin üz,
Yay, naxış vur anacan, tendire sal. Anasız olmasın heç bir günümüz.
Yox, yanıldım, mene bir an qulaq as14 Ana! Süfren36 tek açıqdır üreyin,
Beze ancaq onu xaşxaşla bir az, Her zaman bolluca olsun çöreyin!
Benzesin bir qeder ulduzlu göye. Anacan! Tendire doldur odunu,
Her gören söylesin: enseni çöreye! Seyr edek tendirinin gur odunu!

1958

1. ekmeği 2. türkü, şarkı 3. bağ kütüklerine, bağ çubuklarına 4. yaz 5. inanç 6. ak perçemli, beyaz saçlı 7. mutfakta 8. yar-
dıma 9. yemeğe 10. sıcak 11. cılız, sıska, zayıf 12. tombulca, şişman 13.hamur merdaneleri, oklavaları 14. dinle 15. aferin,
bravo 16. eldivenini 17. kolluğunu 18. ateş yaksın 19. mendille 20. apak, bembeyaz 21. tandırın duvarından ateşin veya
külün üstüne düşsün 22. tencere dibinde yapışıp kalan kısmı 23. hayal kırıklığına uğrarım 24. çare bul 25. tuzlu 26. çocuklar
gibi 27. kıyamet koparırım, bağırır çağırırım 28. merdaneni, oklavam 29. kokusu 30. sağlam 31. kesilmiyor, ayrılmıyor 32.
kar gibi 33. huzurunu, rahatını 34. meyveli 35. zorluklara, güçlüklere 36. safran