You are on page 1of 6

Yusif Semedoğlu

(Baku, 25 Aralık 1935)

Yusif Semed Vekilov aydın bir ailenin çocuğu baş redaktörü (1976-1987) olarak çalışmıştır. "Azer-
olarak Bakü'de doğmuştur. Babasının adı Vur- baycan" dergisinin baş redektörü (1987'ye kadar),
ğım'dur. Orta öğrenimini Bakü'de tamamladıktan Azerbaycan Yazıcılar Birliği'nin birinci katibi (1992
sonra, Moskova'da SSRİ Yazıcılar İttifakı nez- yılından bu yana) olarak görev yapmıştır. Edebi ça-
dindeki M.Qorqi adına kurulan Edebiyyat Ens- lışmalarına 1953 yılında "Azerbaycan Gençleri" ga-
titüsü'ne kaydolmuştur (1953). Babasının ölümü zetesinde çıkan "Qanlı örek" adlı hikayesi ile baş-
üzerine Enstitü'nün dördüncü sınıfını bitirip, Azer- lamıştır. 19601ı yılların öncelerinden başlayarak
baycan Devlet öneversitesi'nin beşinci sınıfına zamanın basınında hızla yükselir. "Yeddi Oğul İs-
kayıt aldırmıştır (1957-1958). Çalışma hayatına terem" senaryosu film yapılır. Ödülle onur-
Bakü'de çıkarılan "Kommunist" dergisinde çe- landırılmış bu emektar sanat adamı aynı zamanda
virmen-redaktör olarak başlamıştır (1958-1959). millet vekilidir.
Sonra "Azerbaycan" dergisinin redaksiyasında Başlıca eserleri: 220 Nömreli Otağ, B., 1960;
edebi işçi (1959), Nesir şubesinin müdürü (1960- Qalaktika, B., 1973; Qetl Günü, B., 1986,1990...
1965), CCabbarlı adına kurulmuş "Azer-
baycanfilm" stüdyosunda senaryo inceleme ku- Kaynakça: 1. Azerbaycan Sovet Edebİyyatı
rulunun üyesi (1965-1968), baş redaktör (1968- Tarihi, Bakı,
1969), senaryo inceleme kurulunun baş redaktörü 1988.
(1969-1976), "Azerbaycanfilm" stüdyosunun 2. Edebi Proses -1976-1980, Bakı, 1977,1990.
müdür yardımcısı (1969-1976), "Ulduz" dergisinin 3. Meyar şexsiyetdir, Bakı, 1983.

ASTANA
(Yusif Semedoğlu. 220 nömreli otaq. Bakı, 1960, s. 119-125.)

Yeqin 1 ki, bu deqiqeden başlayaraq onu bundan qabaq: dürten gece on ikinin yarısında,
daha heç bir şey teeccüblendirmeyecekdi 2 . indi dayandığı yerden çox-çox aşağıda, ay ışı-
Cemi3 bir saat bundan qabaq4 güneş qübbenin ğında gümüş kemer kimi8 uzanıb Azerbaycanın
kelleçananda3 dayanıb alemi yandırıb-yaxırdı. cenubuna geden şossede taksiden enenden
Bir saatini? İki saatmı?.. Belke6 lap7 on saat sonra, balaca9 el camadanım10 ne üçünse

1. muhakkak, kesin 2. şaşırtmayacak ti 3. hep, bütün 4. önce, evvel 5.tepesinde 6. belki 7. tam 8.gibi 9. küçük, küçücük 10. çantayı
berk-berk1 sinesine sıxıb, geldiyi yolla eks2 teret'e tarır40, eline keçenin çiyinlerine salsın özünü41.
üz3 tutmuş maşının4 arxa işiqlarına baxa-baxa fi- Hünerin var, yatma!.. Gece, taksi fırlanıb gedenden
kirleşmişdi ki, dalla onu bu dünyada heç bir şeyle sonra, camadanı42 açıb elini içeri salmışdı: ordaydı.
teeceüblend irmek mümkün deyil, dünyanın min- İki-üç dene buterbrod43, bir termos adi kran44
bir tilsimi bura cemleşse de, o, bu serin axşanun suyu, bir de o... "TT", sekkiz dene de güllesi. Ay
yapışqan temasından savayı5 heç bir şey hiss et- apardmız45 ha! Biz, qağa, çöreyi qulağımıza ye-
meye qadir olmayacaq. Maşının arxa işıqlan - iki mirik, ağzımıza yeyirik...
dene qırmızı nöqte6 uzaqlaşib-uzaqlaşıb, gecenin İsti46 çekilmişdi. Güneş, baş-başa verib da-
zil7 qaranlığı içerisinde çözelendi, ağır xestenin yanmış iki qayanın arasında, halqavari boşluğda
sonuncu ümid çırağı8 kimi birden yox oldu: o, eynen seherki kimi47 qırmızı-qırmızı yanırdı. In-
qaranlıqda öz9 gözlerinin necei° işardığını hiss diki heraret güneşin deyildi, bütün günü ce-
eledi... Seher ayılanda - iki qayanın baş-başa ver- hennem islisini özüne hopdurmuş4* daşlardan ve
diyi yerde, sal daşın üstde yatmişdı – düz11 göz- torpaqdan qalxan heraret idi: o, bu heraretin, ayaq-
lerine düşen gün İşığı uzununa baxdı: güneş de- ları altından gözegörünmez tüstü kimi nece bu-
nizin arxasından çıkırdı, qıpqırmızı idi, deyirmi rulub güneşe sarı4'-1 yöneldiyini bütün vücudu ile
idi, boz, buludsuz semanın köksünde haralara12 hiss edirdi. Müşahide elediyi bu yanğınlı axın
ise açılan nehengl3 bir deşiye14 benzeyirdi, bu de- onda heç bir teeccüb50 doğurmurdu, ele bil de-
şiye sarili yuların üzerinde qırmızi bir yol gedirdi, felerle, min-milyon defe gördüyü en adi şeylerden
o qırmızi yolda gece onu bura getirmiş taksi da- biri idi: güneş istisini geri alırdı, Allah verdiyi canı
yanıb qabaq işıqlarını yandırmışdı... O, gözlerini geri alan kimi. Daşlardan qeribe sesler çıxırdı, ele
yumdu, sağ elini yana uzadıb camadanın üstüne bil neydise, neşe demek isteyirdi, kimdise, kimise
qoydu ve özü öz teşvişine16 heyret eledi: camadanı çağırırdı. İnsan dilinde bunu izah ede bilecek bir
burda kim apara bilerdi17 ki?.. Ne üçünse uzun söz yoxdu. Hardasa ana balasını emizdirirdi, süd
müddet daha gözlerini açmağa cür'et etmedi, başa körpenin ağzından aşıb-daşırdı... Beyni ağrıdı.
düşdü18 ki, onun indiki halında qaranlıq işıqdan Ağn lap içeride idi, orda çoxdan umıdulmuş xa-
yaxşıdu19, qaranlıqda dünyanı görmürsen ve in- tirelerden başqa bir şey yoxdu: ne ünüd, ne hesrel,
diki20 halında o, dünyanı görmeseydi daha yaxşı ne dilek, heç bir şey. Yalnız ağrı ve yadına gel-
idi. Çünki ne etrafında cemlenmiş21 qayalarm, mediyi xatireler. Göresen ağrıyan ne idi, ay
sal22 daşJarın sert çizgileri, ne de çox-çox aşağıda Allah?.. Bek'51 de ağrı olarmı?.. Mininci defe ca-
ve çox-çox tızaqdakı denizin dümdüz qoynu daha madanı açdı, ya ikinci defe - bilmedi. Bu defe de
onu real aleme qaytara bilmeyecekdi23 geceki qefil elini tapançamn buz kimi soyuq52 desteyinin üs-
telefon zengi24 onu qırx üç il25 ömür sürdüyü real tüne qoydu, bir xeyli çekmedi. QaysaqlanmışE;3,
alemden hemişelik26 ayırmışdı... Gece taksi fırlanıb çatlaq dodaqlan aralandı, amma sesini içeriden
gedenden sonra, şose yolundan bu qayalıqlar yığ- eşitdi: ay apardmız ha! Sonra termosu çıxardı, qa-
nağına qalxa-qalxa, hemin?? bu telefon zengini pağım açıb bir qurtum54 soyuq su içdi: suyun da-
neç28 defe eşitmişdi, Allah bilir. Her defe de cır- dında iti xencer üyesinin sert teması qeder aydın
cıramalarm29 sesi xırp30 kesmişdi, qurd-heşerat da bir qorxu vardı: on metrlik metbexin55 qoxusu, ar-
onu evinden, ailesinden di dergindi salmış bu te- vadının qoxusu, sekkiz yaşlı oğlunun qoxusu.
lefon zenginden qorxmuşdu... Gece taksi fırlamb Gece, bu balaca el camadanını dolabın başından
gedenden sonra, o, qaranlıq içerisinde görmediyi götürende arvadının qorxudan sendirleye-
neçe-neçe darvazalardan32 keçib, görmediyi ke- sendirleye56 dal-dalı57 gedib divara arxalandığını,
şikçilerin xısın33 danışıqlanmn34 müşayieti altında esim-esim esdiyini xahrladı. Heyretden genişlenib
tövşüye-tövşüye35 lap yuxarı qalxmışdı, nehayet, az qala hedeqesinden58 çıxmaq isteyen bir cüt^9
sonuncu darvaza bağlanıb onu qaranlığın ix- gözün derinliyinde ise qorxudan çox quduz itin qe-
tiyarına vermişdi. Gece taksi fırlanıb gedenden zebi vardı. O telefon zenginden sonra üç otağın
sonra, o, gözlerinin işartısmdan36 ayaqları altına üçünde de hava ele bil birden-bire ağırlaşmışdı...
düşen İşığa baxa-baxa üreyinin37 Taksi, gümüş kemere benzer yolda dayanıb onu
38
döyüntüsüne qulaq asmışdı, üreyinin sıxıntısını düşdürenden60 sonra da o, hele61 amiakfâ dadı veren
anlamağa çalışmışdı. Qaranlıq yalnız qaranlıq bu ağır havam tamamile ciyerlerinden çıxara
deyil, derd-ser dolu neheng39 bir daş parçasıdır bilmemişdi... Termosu tezeden63 camadana qoydu,
ki, meqam ax-
1. şiddetli-şiddetli, luzlı-hızlı 2, aksi,ters 3, yüz,çehre 4, arabanın, makinanın 5,do!ayı 6,nokta 7. zifiri 8. ışığı 9,kendi l0.nasıl 11. doğru
12. nerelere 13.büyük, iri 14. kuyuya,çukura 15. sarı doğru 16. huzursuzluğuna, tedirginliğine 17. götürebilirdi, çalabilirdi 18. anladı 19.
iyidir, güzeldir 20. şimdiki 21. toplanmış 22. iri-yassı 23. döndüremeyecekti 24. zili 25. yıl 26. bir anlık, bir an için 27. aynı 28 kaç, nice
29. cırcır böceklerinin 30. baştanbaşa, büsbütün 31, ayrı 32. bahçe kapılarından 33. gizli 34, konuşmalarının, dostlarının 35, nefes nefese
36. ışıltısından, ışımasından 37. yüreğinin 38. dövüntiisüne 39. büyük, iri 40. fırsat kolluyor, imkan gözetiyor 41. kendini 42, çantayı 43,
dürüm 44, kurna,tulumba 45. götürdünüz 46, sıcak 47. gibi 4S, çekmişti, almıştı 49, ...e doğru 50. şaşkınlık 51- böyle 52. soğuk 53.
kabuk bağlamış, kabuklanmış 54. yudum, içim 55. mutfağını 56, sendeleye sendeleye 57. geri-geri 58. yuvasından,yerinden59.çift60.
indirdikten 61. daha, halâ 62. amonyak 63. yeniden
qıflladı, beynindeki ağrıdan birteher1 xilas olmaq2 beyninin, qafasının bayaqki39 yerinde tezelendi40.
üçün yerini deyişdi, baş-başa verib dayanmış qa- Anası dördüncü mertebe ile beşinci mertebe ara-
yaların sağ terefindeki kölgeliye keçdi, oturub kü- sındaki meydançada qaldı. Projektorları sön-
reyini3 qayaya söykedi4, camadanı5 da ayac|ları al- dürdüler.
tına qoydu. Amma ağrı azalmadı. Baş ağrısı Gece müsibetJİ gece idi. Lap uzaqdan denizin
olsaydı bir encamö çekerdi: ya pençeyim çıxarıb ba- narahat sesi gelirdi, bu, dalgaların sesi deyildi, Yer
şına dolardı, ya da gagalılarını? ovuşdurardı - öv- küresinin neheng4l ve derin çökeklerinden birine
keleyib-övkeleyib8 birteher ağrını azaldardı, Bu, milyon illerden beri yığılmış suların çalxantısının
başqa ağrı idi, yeqin9 ki, bele10 ağrılar, bele do- sesi idi. İçerisinden qaixan soyuq onu dilim-dilim
zülınez" işgence veren beyin uğultusu her adamın kesib herden o dereceye getirirdi ki, o, qayaya sı-
ömründe birce12 defe, uzağı iki defe olur: bir ana ğınıb yanağını daşa söykeyirdi, çünki daş nisbeten
betninde13, bir de ölümden qabaq'4... Ve yalnız isti idi ve yeqin ki... daşlarm ona yazığı42 gelirdi. O
indi bütün aydınlığı ile basa düşdü*5 ki, o, bir daha musibetti gecenin qorxusu ise başqa bir şeyden
evine dönmeyecek, bir daha lifle girib beşinci mer- başlamışdı - gözlerinin işirtısından qabağa düşen
tebeye qalxmayacaq, bu güumü, sabahını, on gün işıq dairesinde qayalardan birinde ecaib bir resnı
sonramı - ölecek, amma hardala bilinir, belke'7 de görmüşdü: kimse elinde nize43 neheng bir hey-
ele burda, bu qayalıqların arasında, başı üzerinde vanın qarşısında dayanmışdı. Haradır bura, ay
deste-deste uçuşan çalağanların18 kölgeleri altında. Allah?.. Ele oradır, senin geldiyin yer, sığınacaq
O, bir de evine dönmeyecek. Onu evden çıxarıblar tapdığın44 yer, balaca el camadanında Öz növbesini
- meyiti çıxaran kimi19. Özü20 öz cenazesini çiy- gözlemekden tenge gelmiş tapançamn arzuladığı
nine alıb, gece, gümüş kemere benzer yolda ma- yer - gözden iraq qaranlıq dünya. Ve bir uzun nize
Şindan21 enib ve bura, qayalıqlara getirib. Fatihe! de bu dünyada öz növbesini gözleyirdi. Görek
Allah cemi ehli-qübura22 rehmet elesin!.. Bunu kim Allah kime verecek!.. Taksi fırlanıb gedenden
dedi göresen?.. Kim tek qalır, ele bitir doğrudan sonra neçe-neçe darvazalardan45 keçib bura qal-
tekdir. Amma heç kes-3, heç vaxt tek qalnur. Ağrı, xandan sonra o, ömründe birinci ve sonuncu defe
ele bil ağlına gelen bu fikre bend imiş kimi, birden- uzaqdakı denizin çöke46 yığılmış sularının ağır
bire yox oldu, o, gicgahlarında soyuqluq hiss eledi nefesini eşitmişdi. Anasının pay getirdiyi bir qazan
ve bir de, sebebi özüne heç cür24 aydın olmayan dolmanı metbexde47 qızdırıb onun qabağına48 qoy-
qeribe bir yüngüllük25 duydu: ele bil hündür26 ve muşdular. Bu dolmanın lezzeti dünya üzerinde tek
çetin baryeri keçmiş al idi, indi onu tövleye ra- qalmış sonuncu kişiyle sonuncu qadının yaxınlığı
]tatlanmağa aparacaqdılar27 ... qeder tekrarolunmazdı.
Lift işlemeyende pilllekenleri28 tövşüye- "A bala 49, haram pulun axırı yoxdu, bir az
tövşüye29 qalxıb, her mertebenin meydançasında toxta 50”
nefesini dermek üçün ayaq saxlayib, qırış alnının
puçur terini elinin arxası ile sile-sile, o biri elindeki O telefon zengindendi sonra arvadına birce
bir qazan isti30 yarpaq dolmasını ayaqlan altına bunu deve bilmişdi: bacarsan anamın qırxım ver...
qoyub, pıçıltı31 ile öz-özüyle danışan32 anasının Sal daşın üstünde, böyrü üste uzanıb, dizlerini
büzüşüb qırışnuş süetini xalırladı: heftede bir defe, büküb, bir eli camadanda^5 seksekeli bir yuxu yat-
iki defe öz balaca daxmasında33 ayından-oyundan mışdı. Çünki bu tapançah ve nizeli geceni yu-
bişirib oğluna, nevesine34 pay getirmeyi illerden xtıda53 keçirmeşeydi deli ola bilerdi. Ulduzlu se-
beri özüne adet elemiş qarının batıq sinesinden manın altında irili-xırdalı qara çadırlar kimi ucalan
eşidilen xışıltı da qulaqlarında seslendi: ele bil qayaların ehatesinde, heşeratların sesini dinleye-
ayaq allda payizm35 lap sonuncu xezelleri tap- dinleye berk-berk gözlerini yummuşdu, sal daşm
dalanırdı36. Sonra eynen bu xışıllı kimi batıq ve na- xırdaca çala-çuxurlarından gündüzün istisi54 be-
rahat bir ses - ne deyirdi me'hım deyildi, dua oxu- denine dolurdu, bu heraret, bir nece saatin erzinde
yurdumu, qarğış37 eleyirdimi - heç cür xatırlaya gerginlikden quruyub qaxaca55 dönmüş ezelelerini
bilmedi. Amma hardasa bir ana uşağını38 emiz- yumşaldırdı, bu ezeleleri qarşidakı narahat ve sek-
dirirdi ve süd uşağın ağzından aşıb-daşırdı. Ağrı sekeli yuxuya hazırlayırdı... Göresen burada ge-
yene, tarım çekilib birden qirılan sim titreyişile biristan var? Kaş56 anasını burada basdıraydı.
Allah sene rehmet elesin, ay ana!..

1. bir tür, bir tarz 2. temizlenmek, kurtulmak 3. sırtını, arkasını 4. yasladı, dayadı 5. çantayı 6. tedbir, önlem 7. şakaklarını 8. ovuştum-
ovuştura 0. kesin, şüphesiz, muhakkak 10. böyle 11. dayanılmaz 12. sadece bir, tek bir 13. rahminde 14. ünce, evvel 15. anladı lö.
nerde, nerede 17. belki 18. 10. gibi 20. kendi 21. arabadan 22. kabir eriline, ölmüşlere 23. kimse 24. şekil, tarz 25. hafiflik, hafifleme
26. yüksek, yüce 27. götürerek t iler 28. merdivenleri, basamakları 29. nefes nefese 30. sıcak 31. fısıltı 32. konuşan 33. evinde 34.
torununa 35. sonbaharın 36. çiğneniyordu 37. yalvarma, yakarış 38. çocuğu mı, bebeğini 39. önceki, eskidenki 40. yemlendi, dinçleşti 41.
büyük, iri 42. acıması, merhameti 43. 44. bulduğun 45. (bahçe) kapılardan 4e.. çukura 47. mutfakta 48. Önune49. çocuk, oğul 50.
sabret, dur, dayan 51. zilinden 52. çantada 53. uyku 54. sıcağı 55. kurumuş ete 56. keşke
Elbet, bu deqiqeden başlayaraq onu daha heç lusu nefes aldı. Ne yaxşı19 siqareti buraxib. Burda
bir şey teeccüblendirmeyecekdii. Teeccüb, heyret, siqaretsiz qalmaq heç olmazdı.
qezeb, iztirab - her şey, insanı heyalda insan eden Bir nece20 il21 bundan qabaq emişi oğlunun
ne vardiya, her şey orada qalmışdı - işıqlı dünyada. görüşüne getdiyini xatırladı. Le'net şeytana! Ele22
Anasının diriliyim ve ölülüyünü, arvadınnı son bil bütün neslinin alnına yazılıb ki, gerek ele ha-
defe dodaqlarını berk-berk2 sıxıb, boğazına qalxan mısuun. 23 canı türmede24çıxa!.. Nece25 görüşdüler,
hıçqırığı saxlamaq cehdini, oğlunun heç neden xe- qalın şüşe arxasmdan bir-birile telefonla neden da-
beri olmayan uşaq laqeydliyini, eynen bu el ca- raşcblar26 , - bunları deqiq xatırlaya bilmedi. Emişi
madanı boyda, evde qalmış o biri camadandaki oğlu qara libasda idi, döşündeki ağ dördkünc par-
iyirmibeşlikleri ve ellilikleri, iki ay bundan qabaq, çada adı, familiyası27, bir de reqemler28 yazılmışdı.
o telefon zenginden düz,3 altmış gün qabaq ar- Qara saçları dümağ ağarmışdı. Saçının ağı ele bil
vadının kenddeki4 e'libarlı qohumunun5 evine sif etine keçmişdi, ordan da aşağı axıb bar-
apardıqları üçüncü camadanı ve bir balon qızıl on- maqlarının ucunda dayanmışdı... Unların soh-
luqları, her şeyi orada qoyub gelmişdi. Hemişelik. 6 betine göz qoyan soldatdan29 xahiş30 edib enıisi
Hezreti İsrafil zurnasını çalana qeder... Özüyle oğluna bir qutu yaxşi siqaret vermek istemişdi.
bura ancaq deli bir intizar gelirmişdi. Qayalarda, Emişi oğlu almamışdı: "Siqareti tergizmişem3*,
daş-kesekde, ayaqlan altındaki cadar torpaqda, axmaq şeymiş, sene de meslehet görürem32, daha
qurd-quşun geceki ve gündüzkü sesinde, denizin çekme". Oradan, demir darvazadan33 çixandan
vahimeli henirtisinde de intizar vardı. Burda ne sonra o, üreyine dammiş qefil qorxuya tabe olub,
vardısa, onunla beraber intizar içindeydi, onunla qerara gelmişdi ki, mütleq siqareli tergitmelidir.
beraber son menzilin şeypur? sesini gözleyirdi... Bu dünyanın işlerini bilmek olmaz... Koloniyadan
Amma herden, iynenin ucu boyda imdadlı ümid mehmanxanaya34 piyada qayıda-qayıda35, qahn
qığılcimı gözleri qabağında yanıb-sönürdü - onu paltosunun boyunluğunu qaldırıb, qulaqlı pa-
gümüş kemere benzer yolda düşürden8 taksinin pağının qulaqlarını aşağı salsa da, soyuqdan3& tit-
dönüm siqnalıq kimi. Belke bir mö'cüze baş vere, reye-titreye ve şaxtah36 havada rastlaşdiğı adam-
uzağı, sabah axşarna kimi, onun yerini bilen kiçik ların sifetine ne üçünse diqqetle baxib, onların bele
qardaşı bura gelib, belke bir şad xeber deye: Da- bir havada ölmeyib diri qaldıqlarına teeccüb ede-
nışdım10, qorxma/ qayıt11. öççe söz. Yaradanın ede, sebebi özüne aydın olmayan derin bir teşvişi
mö'cüzesine beraber üç söz. hissile öz gelecek heyaünı düşünmeye başlamışdi.
O, ayaqqabılarına baxdı. Çünki arzuladığı üç Beyninde dolanan fikirler ayaqlan altda ov-
sözün intizarında çox qala bilmezdi - ürek daşdan xalanan39 qar kimi soyuq ve teze40 idi.
deyil, lap ele daşdan olsaydı da, eğer başını aşağı "A bala, haram pulun41 axın yoxdur, bir az
salıb fikrini yayındırmasaydı, o daş ürek de bu qa- toxta42".
yalar kimi partlayıb çat-çat olardı... Ayaqqabılarını Qırmızı güneş bayaqkı yerinde, baş-başa verib
toz basmışdı, dünen gece geyib indiyeceni2 çı- dayanmış iki qayanın arasında sıxılıb durmuş, içi
xarmadığından, ayaq barmaqları sızıldayırdı, bal- qan dolu qızıl leyene benzeyirdi.
dırlarının ezeleleri13 ise bir nece yerde qalın ken- O geceki telefon zenginden sonra nece aşağı
dirin düyüuleri kimi şişmişdi. O, bir az da aşağı enib payi-piyada44 yaşadıqları qesebeden seherin
eyildi, ayaqqabılarının bağını açdı, ayağından çı- merkezine, kiçik qardaşıgile gedib onu yuxudan
xardı, corablarını da soyundu. Dabanlarını növbe*4 elediyini, bir otaqlı rahat menzili birce anın içe-
ile torpağa basdı: ilıq torpaq ayaqlarına serinlik ge- risinde, ağır yük kimi özü ile getirdiyi bed xeberle
lirdi. Sonra yene, deyesen, üçüncü defe ca- doldurmasını da xatırladı. Qardaşı yuxulu45 göz-
madandan termosu götürdü, hele15 de serinliyini lerini ele bil aça bilmirdi, dar dehlizde46 may-
saxlayan sudan boğaz dolusu bir qurtıunı6 içdi, kada47 ve tursikde48, ayaqyalın dayanib kefli kimi
termosun qapağını dodaqlanua yapışdıranda hiss yırğalanırdı49. Güllü-güllü xalata50 bürünüb, bir elile
etdi ki, dodaqları qaysaq17 bağlayıb şişib. Amma xalatm düymesini didişdire-didişdire qardaşı
nıehz18 bu duyum, ele bil, hele de canında qalmış arvadı erinin arxasından ona baxıb sessiz-semirsiz
geceki qorxunun olan-qalanını apardı, o buraya ağlayırdı: yaşla dolub irileşmiş gözlerindeki ya-
geldiyi deqiqeden indiye kimi brinci defe ciyer do- ziqlığın5ı ve müt'iliyin müqabilinde o özünü güçle
1. şaşırtmaya çaktı, şaş kini agtırm.ıy,ıraklı 2. sıkı-sıkı 3. tam 4. köydeki 5. akrabasının 6. bir anlık 7. kendiyle, kendisiyle 8. bir
müzik aleti, saksafon 9. indiren 10. sinyali, kortları 11. kadar 12- konuştum 13. geri dön 14. sıra, nöbet 15. hata 16. için 17. kabuk 18.
sırf 10. güzel 20. nice,kaç 21. yıl 22. öyle 23. lıepisinin, tümünü» 24. 25. nasıl 26. konuştular 27. soyadı 28. rakamlar, sayılar 29.
askerden 30. rica edip 31. terk etmişim, bırakmışım 32. tavsiye ederim 33. bahçe kapısından 34. otele, konukevi ne, misafirhaneye 35.
döno döne 3b. soğuktan 37. dondurucu soğuk, çok soğuk 38. rahatsızlık, tedirginlik 39. ezilen, çiğnenen 40. yeni 41. paranın 42. sabret,
dur, dayan 43. zilinden 44. yaya 45. uykulu 46. koridorda, holde 47. tişörtte, kısa kollu gömlekte 48. bol pantolonla, şalvarla 49. hareket
ediyordu 50. hâlete 51. zavallılığın, acizliğin
saxlamışdı, yumruq boyda hıçqırıq xırdaca1 hül- vadı da onun te'siri altına düşüb, erini daha da qı-
qumuna2 ilişib daha yuxarı qalxmamışdı, eriyib zışdırmışdı.
damla-damla üreyine axmışdı. O, telesik qardaşına Bu sohbet, erle arvadın arasında bu ürek-direk
neşe demişdi, neyise ona başa salmışdı3, sonra sa- verme oyunu seherin alatoranına qeder davam
ğollaşmadan, el tutmadan, öpüşmeden dehlizden elemişdi: gecenin qaranlığına qarışmış pencere
çixmışdı. Qapını arxasınca ehmalca bağlamışdi. İlk şüşeleri28 bozarmağa başlayanda ve seherin bu
defe orada, mertebenin " yarıqaranlıq mey- yerinde, qesebenin qurtaracağında kiminse bal-
dançasında, burun perelerinde4 amiak iyini5 hiss konundamı, ya heyetindemi29 xoruz banı30 eşi-
ede-ede ilk defe bu sözleri orada demişdi: "Ay dilende, stolun31 üstündeki soyumuş çaydan bir-
apardınız ha!" Evde tapançam camadana6 (fo- iki qurtum32 içib yatmağa getmişdiler. Arvadım o
yanda daha arvadı son iki saatin sükutuna davam deqiqe yuxu aparmişdı33 . Q ise bayaqkı34 soh-
ede bilmemişdi, qadının sinesinden inilti qop- betden cuşa gelmiş eseblerini uzun müddet sa-
muşdu. İlk anlar o bu sesin iniltili olduğunu bele kitleşdire bilmemişdi, uzun müddet yerinde üstü
anlamamışdı; ona ele gelmişdi ki, heyetin? ha- açıq uzanıb, konkret35 heç bir şey haqqında fi-
rasındasa8 yazın bu axır günlerinde töreyib artmış kirleşmeden, ne üçünse, üzbeüzündeki pencerenin
küçüklerden biri zingildemişdi. Sonra camadanı tozlu şüşesinde parıldaşan gün İşığına baxa-baxa
bağlayib qeddini9 düzeldenden sonra, arvadına hisslerin, duyumların anlaşılmaz axarına tabe ol-
gözucu nezer salib basa düşmüşdüiû ki, arvadı muşdu. Bedeni - ayaq barmaqlarından tutmuş
onun qerarı ile razıdır, arvadı da onun kimi başqa beyninin en xırda36 hüceyrelerine qeder - bu axarın
heç bir çıxış yolu görmür. Ehsen!.. içerisinde tarıma çekilmişdi. Yalnız hava lap işıq-
Ayaqlarının züggültüsü azalmışdı, ehmalca, laşanda, üzbeüzündeki divarın rengindeki qat-
telesmeden11 termosun qapağını burub camadana maqarışiq bozluq yox olub, yerini aboyun37 sa-
qoydu, camadanı bağladı. Sabah seher qardaşı rımtıl güllerine verende, o, yanyxıxıüu, yarıoyaq38
bura gelib onu tapmasa12 , onda demeli, qonşuları bir veziyy'etde gözlenilmez bir fikrin girdabına
Müğbil kişinin müdrikane kelamı kimiis, "ehvalat düşmüşdü: eger bir şey olarsa, Allah elemesin,
vaqe olub qurtarmalı idi"... Nece 14 ki, indiye eğer onu da başqaları kimi dolaşdırarlarsa, Allah
kimi15 çox-çox adamların bu dünyada ehvalatları elemesin, onda qardaş, meni diri-diri heç kes heç39
vaqe olub qurtarmışdı16 - birininki tez, birininki yana aparıb elemeyecek. Bu yaşımda menim ko-
gec, amma qurtarmışdı. Ele17 telefon zengi18 de adi loniyada can çürütmeye ne meylim var, ne he-
xebcr deyildi, "Kerimovu apardüar"19 kelmesi, vesim. Koloniya nedi, e?.. Ve, o gece mehz40 bu
eslinde, Müğbil kişinin müdrikane kelamının bele bir fikre gelenden sonra, böyrü üste dönüb, se-
şifri^o idi, desteyin menbrasmda2! qefese düşmüş here qeder, sehere qeder deyende ki, gündüzün
quş kimi çırpınan sesde ise adi xeberden çox bed- günorta çağına kimi rahat ve rö'yasız bir yuxu yat-
niyabet bir niyyet vardı. Son iki ayda o, telefon mışdı... Rahat - he, amma rö'yasız – yox41. Bu ana
zenginin yalnız geceler seslenmesine adet etmişdi: kimi, kim ondan hemin o geceki yuxu haresinde
bu eve indi yalnız geceler zeng vururdular ve yal- sortışsaydı, yeqin42 ki, mehz rahat ve rö'yasız yat-
nız pıçıltı22 ile damşırdılar23 . Pıçıltı ile verilen xe- diğını söylerdi. Amma yalnız bu ana kimi. İndi,
berlerde eslinde onun üçün gözlenilmez heç bir qayaya soykenib, yavaş-yavaş düşen axşamın
şuy yoxdu. Bu zenglerin hamisinin me'nasi birdi: qırmızımtıl işıq aleminde, hemin o gece, daha doğ-
hazırlaş, qardaş, hadiselerin gedişi onu gösterir ki, rusu, o gecenin seher çağı, otaq işıqlaşandan sonra
veziyyet yaxşı24 deyil, indiye kimi onun ve Ke- yatan kimi qeribe bir yuxu gördüyünü xatırladı.
rimovun rüşvet verdiyi adamlar daha rüşvet Ağır ve narahat yuxunun quyu derinliyinde ele bil
almaq istemirler, sözü bir yere qoyub deyibler ki, işıq yanmışdı, qırx üç illik ömründe demek olar ki,
gedin başınıza çare qılın, daha bu xna25 oxnadan her gece gordüyü ebleh43 yuxulardan ferqli olaraq,
deyil. İlk defe o, bu xeberi eşidende arvadının ya- o gece işıqh ve helim axara düşüb, son on beş ilde
nında xoruzlamb, elini eline vurub, rüşvet almaq birce kere de yadına salmadığı, haçan öldüyünü
istemeyen hemin26 o adamların qorxaq ve nakişi2? bele unutduğu dayısı Mustafa kişini yımısunda44
olduqlarından bir xeyli ağızdolusu danışmışdı, ar- görmüşdü. Hemiş45 yuxuda eşitdiyi qarmaqarışıq

1 küçükle 2 ümüğüne, gırtlağına 3- anlatmıştı, izah etmişti 4. deliklerinde 5. kokusunu 6. çantaya 7. bahçenin 8. neresindeyse 9. boyunu,
duruşunu 10. anlamıştı 11. acele etmeden 12. bulmasa 13. gibi 14. nasıl 15. kadar 1b. bitmişti, sona ermişti 17. öyle 18. zili 1<>.
götürdüler 20. şifresi 21. telefon kulaklığındaki madeni perdede 22. fısıltı 23. kon uğurdular 24. iyi 25. kına 26. aynı 27. kişiliksiz,
şahsiyetsiz 28. camları 29. bahçesinde mi, avlusunda mı 30. sesi 31 ma.sanın 32. yudum, içim 33, uyku bastırmıştı 34. önceki 35. gerçek,
reel 36. küçük 37. duvar kağıdının 38. yan uyanık 39. kimse 40. ancak 41 değil 42. şüphesi?., muhakkak 43. kötü 44. rüyasında 45- daima,
devamlı
seslerden de ferqli, eziz bir sesin yaxın sedasını bu günlere qeder davam edeydi. Amma ney-
eşitmişdi, yaz yarpızının1 nemişli2 qoxusımu duy- leyesen, deyir, sen çaldığını çal, gör felek ne
muşdu. Dayısının çal3 saqqalındakı çörek qı- çalır. Bunu anası da deyerdi, dayısı da. Atasımn26
rıntılarının sinesine töküldüyünü de görmüşdü. ceb-heden qara kağızı27 gelende anası dehlizde
Mustafa kişi saçaqlı xurcununu4 Bakının o za- ketile çöküb, gözlerinden bir gile yaş axıtmadan28,
manki birmertebe, yaslıdan5 evlerinden birinin birinci defe bu sözleri demişdi. Sonra tel vurub
dar dehlizinde6qoyub, xamrah7 çöreyini, qovutu8 qohum-eqrebadan yegane sağ qalan dayıları
ve xurcunun iki gözü dolu getirdiyi nağilları ayaq- Mustafa kişini çağırmışdılar. O da dehlizde
ları arasında vurnuxan, müharibenin acısını arıq9 ketilin üstünde oturub, eyuen anası kimi ellerini
süetlerinde parıldaşan iri gözlerde gezdiren ba- dizleri üstde yumruqlayıb, bu sözleri demişdi:
laca-balaca uşaqlara10 paylamışdı. Ve indi, bu sen çaldığını çal, gör felek ne çalır. Sonra
rö'yanı yadına salandan sonra, başa düşmüşdü11 qonşular bir-bir gel-mişdiler, onlar da dehlizde
ki, günorta yuxudan durub heç bir şey xatırlaya buna benzer neşe de-mişdiler. Qara gün, Bakının
bilmediyinin sebebi stol12 üstünde, berli-bezekli bir mertebe, yastidam evlerinden birine bu
nimçelerde, gümüş çengel-bıçağın ehatesinde sözlerle gelmişdi - ağlaşmayla, vay-şivenle29
evin yiyesini gözleyen son derece d adlı, nemin13 o yox, feleyin çaldığı havayla. O gece o, qaranlıq
keç-mişin belke14 de bir heftelik yemeyine beraber pencerede İşığa benzer bir şey görmüşdü, sonra
ola bilecek onun adice seher yemeyi idi, Ac qarın qapının astanasında feleyi görmüşdü: felek ağ
ve gece erzinde teze15 çaxır kimi qaynayıb geyib, sazı sinesine basıb ya-nıqlı bir hava
daşmış me'de şiresi beynin sonuncu xatire çalırdı... Bunu da xatırladı, bunu da unutmuşdu.
qapısını da he-mişelik^ kilidlemişdi. Her şeyi unutduğu kimi. Ay Allah, bele de zülm
Eğer indi o vaxtlar olsaydı - öten17 güne olarını?! Yeqin ele bu zulmün çox-luğundandı ki,
gün çatrnazlS, günü güne calasan da - Mustafa güneş indi bele yazıq-yazıq yanırdı, qırmızı
kişinin ayda bir defe, iki defe dağlardan enib İşığında öten günlerin göynek ovqatı vardı.
çiyninde xur-cun, çal saqqalını qaşıya-qaşıya, Qayaların, daşların çalm-çarpaz çatlaqlarında da
"dağlardan ge-lirem, a bala" deye-deye onlara qırmızı işıq görünürdü: alem od 30 tutmuşdu.
sovqat19 getirdiyi vaxllar olsaydı, o vaxtlar20 ki, Hetta, birden ona ele geldi ki, indice, qayaya
geceler havası ağır balaca otaqda, yerden söy-kenib oturduğu yerde vulkan püskürecek,
salınmış yorğan-döşekde bir-birine sığınıb- bütün unudıümuş xatireler torpağm altındadır,
qısüib, teze qovutun dadı do-daqlannda yatışan vulkan püskürtüsü ile üze çıxmalıdır. Çünki heç
bir bacı, iki qardaş dünyanın bütün qorxulu bir vaxt güneş nahaq yere bele qırmızı-qîrmızı
nağıllarım21 dünyanın en şirin şerbeti kimi yanmayıb, her adamın öz güneşi var ve vay o
içirdiler, eğer indi o vaxtlar olsaydı, anasıyla bir günden ki, bele qızanb alemi yandırıb-yaxa.
yerde Allaha, peyğembere yalvanb vaxtı Vay o günden.
dayandırardı, ikice günün seadetini bir insan "Sen saydığını say, gör felek ne sayır".
ömrü qeder uzadardı. Kaş22 heç böyümeyeydi. "Haram pulun axırı yoxdu, bir az toxta"31 ...
Kaş heç o günlerden sağ çıxmayaydı. Kaş ele "Dağlardan gelirem, a bala".
dayısı ile dağlara gedib qarda-çovğunda23 "Kerimovu apardılar32 ".
helak olaydı. Kaş o yetimlik illeri24
qurtarmayaydı25 / uzanıb-uzanıb

1. yarpuzunun 2. nemli, rutubetli 3. çalı, sık 4. kuskununu, kayışını 5. düz tavanlı, beter 6. koridorunda 7. yan pişmiş 8. bir yiyecek türü
9. temiz,pak 10. çocuklara 11. anlamıştı 12. masa 13. aynı 14. belki 15. yeni 16. ebedîyyen, sonsuza dek 17. geçen 18. ulaşmaz 19. hediye,
armağan 20. vakitler, zamanlar 21. masallarını hikayelerini 22. keşke 23. karda-tipide 24. yılları 25. bitmeyeydi, sona ermemeydi 26.
babasının 27. ateş 28. sabret 29. feryat.figanlı 30. ateş 31. sabret 32. götürdüler