You are on page 1of 38

Ρέµατα και υδρογραφικά

δίκτυα

Αλέξανδρος Χατζηπέτρος
users.auth.gr/ac

Εισαγωγή: ρέµατα
 Ένα ρέµα (υδρόρεµα, ποταµός) είναι ένα υδάτινο σώµα
το οποίο:
 Ρέει προς τα κατάντη κατά µήκος ενός φυσικού αγωγού.
 Μεταφέρει κλαστικά τεµάχη και διαλυµένες ουσίες.
 Ο φυσικός αγωγός ονοµάζεται κοίτη.
 Το φορτίο είναι το ίζηµα και οι διαλυµένες ουσίες που
µεταφέρονται από το ρέµα.
 Η ποσότητα του νερού που περνά από µία
συγκεκριµένη διατοµή του ρέµατος στη µονάδα του
χρόνου ονοµάζεται παροχή.
 Στα παρακάτω, η λέξη ρέµα θα χρησιµοποιείται για
οποιαδήποτε µορφή ρέοντος νερού (ρυάκι, χείµαρρος,
ποταµός, κλπ).
geophy.weebly.com 2

1
geophy.weebly.com 3

Τα ρέµατα ως γεωλογικοί
παράγοντες
 Τα ρέµατα είναι σηµαντικοί γεωλογικοί
παράγοντες.
 Τα ρέµατα µεταφέρουν την πλειοψηφία του νερού
που µεταφέρεται από τη στεριά στη θάλασσα
(σηµαντικό µέρος του υδρολογικού κύκλου).
 Τα ρέµατα µεταφέρουν δισεκατοµµύρια τόνους
ιζηµάτων στη θάλασσα κάθε χρόνο.
 Η λεκάνη που αποστραγγίζεται από ένα
συγκεκριµένο ρέµα ονοµάζεται λεκάνη
απορροής.
geophy.weebly.com 4

2
Κοίτες ρεµάτων
 Η παροχή των ρεµάτων µπορεί να µεταβληθεί
λόγω αλλαγών στον υετό ή στην παροχή νερού
από το λιώσιµο των χιονιών.
 Λόγω της µεταβαλλόµενης παροχής και φορτίου,
η κοίτη συνεχώς προσαρµόζει το σχήµα και τον
προσανατολισµό της.
 Υπάρχουν δύο τρόποι για τον χαρακτηρισµό µίας
κοίτης:
 Μετρώντας το εγκάρσιο σχήµα της.
 Μετρώντας το προφίλ της κατά µήκος της ροής.
geophy.weebly.com 5

Εγκάρσιο σχήµα (τοµή)


Επιφάνεια
λεκάνης
απορροής
Αυξανόµενη
παροχή
Βάθος

Πλάτος

 Λόγω του ότι ο όγκος του νερού που κινείται σε µία κοίτη
γενικά αυξάνεται προς τα κατάντη, η αναλογία πλάτους -
βάθους σε µία κοίτη είναιgeophy.weebly.com
πολύ πιθανό να αλλάζει. 6

3
Προφίλ ρέµατος (1)
 Η κλίση ενός ρέµατος είναι ο λόγος της
κατακόρυφης προς την οριζόντια απόσταση δύο
σηµείων επάνω σε αυτό.
 Η κλίση των ρεµάτων µειώνεται προς τα
κατάντη.
 Το προφίλ του ρέµατος είναι η γραµµή που
ακολουθεί την επιφάνειά του από τις πηγές έως
τις εκβολές.
 Είναι µία καµπύλη της οποίας η κλίση µειώνεται προς
τα κατάντη.
geophy.weebly.com 7

Προφίλ ρέµατος (2)

 Ένα προφίλ ρέµατος δεν είναι µία απόλυτα


οµαλή καµπύλη, λόγω των ανωµαλιών που
µπορεί να προέρχονται από:
 Ενστρώσεις ανθεκτικών πετρωµάτων.
 Κατολισθήσεις.
 Ρήγµατα.
 Τεχνικά έργα (π.χ. υδροηλεκτρικά
εργοστάσια).

geophy.weebly.com 8

4
geophy.weebly.com 9

∆υναµική ανάλυση της ροής (1)


 Έστω ότι τα κατακρηµνίσµατα σε µία
περιοχή είναι 100 cm (ένα στρώµα νερού
πάχους 1 m). Σε κλιµατικές συνθήκες
παρόµοιες µε αυτές που επικρατούν στην
Ελλάδα θα συµβούν τα παρακάτω:
 59 cm θα επιστρέψουν στην ατµόσφαιρα
λόγω εξάτµισης και διαπνοής.
 1,5 cm θα κατεισδύσει στο έδαφος (διήθηση).
 Τα υπόλοιπα 39,5 cm θα αποµακρυνθούν µε
επιφανειακή απορροή.
geophy.weebly.com 10

5
∆υναµική ανάλυση της ροής (2)

 Αρχικά, το νερό ρέει στα πρανή µε τη


µορφή πλατιών και λεπτών υµένων
(υδροστρωµατοροή).
 Μετά από σύντοµη διαδροµή, η παραπάνω
υδροστρωµατοροή αρχίζει να
συγκεντρώνεται σε τοπογραφικά χαµηλά
και να σχηµατίζει τα ρέµατα.
 Επιφανειακή απορροή.
geophy.weebly.com 11

Παράγοντες που επηρεάζουν την


απορροή
 Πολλοί βασικοί παράγοντες καθορίζουν τον
τρόπο συµπεριφοράς ενός ρέµατος:
 Η κλίση (συνήθως εκφράζεται σε m/km).
 Η εγκάρσια επιφάνεια απορροής του ρέµατος
(πλάτος x µέσο βάθος, εκφράζεται σε m2 [A]).
 Η µέση ταχύτητα ροής (εκφράζεται σε m/sec [V]).
 Η παροχή (εκφράζεται σε m3/sec [Q]).
 Το φορτίο (εκφράζεται σε m3/sec).
 Το διαλυµένο υλικό γενικά δεν επηρεάζει τη συµπεριφορά
του ρέµατος.

geophy.weebly.com 12

6
Παροχή, ταχύτητα και σχήµα
της κοίτης
 Η σχέση που συνδέει την παροχή, την ταχύτητα
και το σχήµα της κοίτης του ρέµατος εκφράζεται
από την εξίσωση:
Q=AxV
 Q: Παροχή.
 Α: Εγκάρσια επιφάνεια απορροής (σχήµα κοίτης).
 V: Ταχύτητα ροής.

geophy.weebly.com 13

Αλλαγές προς τα κατάντη (1)

 Καθώς η ροή προχωρά από τις πηγές ενός


ρέµατος προς τις εκβολές (προς τα
κατάντη), παρατηρούνται τα παρακάτω:
 Η παροχή αυξάνει.
 Η εγκάρσια διατοµή ανεβαίνει.
 Η ταχύτητα αυξάνει ελαφρά.
 Η κλίση µειώνεται.

geophy.weebly.com 14

7
geophy.weebly.com 15

Αλλαγές προς τα κατάντη (2)


 Σε απότοµα πρανή η παροχή είναι χαµηλή, έτσι
το ρέον νερό είναι ρηχό.
 Η κοίτη του ρέµατος ασκεί πολύ µεγαλύτερη
αντίσταση στη ροή ρηχού νερού.
 Η παροχή αυξάνει προς τα κατάντη καθώς κάθε
παραπόταµος (ένα ρέµα που ενώνεται µε ένα
µεγαλύτερο ρέµα) και η εκφόρτιση υπόγειων
υδροφορέων προσθέτουν περισσότερο νερό.
 Για να ικανοποηθεί η ανάγκη για µεγαλύτερη
µεταφορική ικανότητα του νερού, αυξάνεται η
ταχύτητα όπως και η εγκάρσια διατοµή του
ρέµατος.
geophy.weebly.com 16

8
Πληµµύρες (1)
 Μία πληµµύρα συµβαίνει όταν η παροχή ενός
ρέµατος υπερβεί τη δυνατότητα της κοίτης του,
προκαλώντας έτσι την υπερπήδηση των οχθών.
 Οι πληµµύρες θεωρούνται φυσικά και
αναµενόµενα γεγονότα.
 Καθώς αυξάνεται η παροχή, η στάθµη του νερού
στην κοίτη ανεβαίνει, µε αποτέλεσµα την
αυξηµένη διάβρωση της κοίτης.

geophy.weebly.com 17

∆ιαδοχικές τοµές που δείχνουν την αλλαγή της στάθµης του νερού και της
µορφολογίας της κοίτης του ποταµού Colorado κατά τη διάρκεια των
πληµµυρών του 1956.

geophy.weebly.com 18

9
Πληµµύρες (2)
 Με την αύξηση της ταχύτητας, η διευρυµένη
κοίτη είναι ικανή να υποστηρίξει µεγαλύτερη
παροχή και να µεταφέρει µεγαλύτερο φορτίο.
 Καθώς η παροχή πέφτει, το ρέµα δεν είναι πλέον
ικανό να µεταφέρει τόσο πολύ ίζηµα, οπότε
παρατηρείται απόθεση των ιζηµάτων.
 Στο τέλος της πληµµύρας το ρέµα επιστρέφει
στις προπληµµυρικές του διαστάσεις.

geophy.weebly.com 19

Πληµµύρες (3)
 Οι υψηλές παροχές που συνδέονται µε πληµµύρες
εµφανίζονται ως κορυφές σε ένα υδρογράφηµα.
 Το υδρογράφηµα είναι το γράφηµα της παροχής σε
συνάρτηση µε το χρόνο.
 Ανεξάρτητα µε το µέγεθος της κοιλάδας του
ρέµατος, όσο αυξάνει η παροχή κατά τη διάρκεια
µίας πληµµύρας, τόσο αυξάνει και η ταχύτητα.
 Η αύξηση της ταχύτητας έχει ως αποτέλεσµα το
ρέµα να µπορεί να µεταφέρει:
 Μεγαλύτερο φορτίο.
 Μεγαλύτερα τεµάχη ιζήµατος.
geophy.weebly.com 20

10
geophy.weebly.com 21

Πρόγνωση πληµµυρών
 Μία καµπύλη συχνότητας πληµµυρών δείχνει τις
προηγούµενες πληµµύρες διαφόρων µεγεθών σε
ένα γράφηµα πιθανοτήτων.
 Περίοδος επανάληψης ονοµάζεται το µέσο
χρονικό διάστηµα επανάληψης πληµµυρών ενός
δεδοµένου µεγέθους.
 Μία πληµµύρα µε περίοδο επανάληψης 10 ετών
ονοµάζεται «πληµµύρα 10ετίας».
 Εάν παρατηρηθεί αλλαγή κλίµατος, οι καµπύλες
συχνότητας δεν µπορούν να χρησιµοποιηθούν
για πρόγνωση. geophy.weebly.com 22

11
geophy.weebly.com 23

Βασικό επίπεδο (1)

 Καθώς ένα ρέµα ρέει προς τα κατάντη, η


κινηµατική του ενέργεια µειώνεται και
φτάνει το 0 στο επίπεδο της θάλασσας.
 Το επίπεδο κάτω από το οποίο το ρέµα
δεν µπορεί να διαβρώσει την κοίτη του,
ονοµάζεται βασικό επίπεδο.
 Το βασικό επίπεδο για τα περισσότερα
ρέµατα είναι το επίπεδο της θάλασσας.
geophy.weebly.com 24

12
Βασικό επίπεδο (2)
 Εξαίρεση αποτελούν τα ρέµατα που εκβάλλουν
σε κλειστές εσωτερικές λεκάνες που δεν έχουν
έξοδο προς τη θάλασσα.
 Όταν ο πυθµένας µίας λεκάνης βρίσκεται κάτω
από το επίπεδο της θάλασσας (π.χ. Νεκρά
Θάλασσα), το βασικό επίπεδο συµπίπτει µε τον
πυθµένα της λεκάνης.
 Όταν ένα ρέµα εκβάλλει σε µία λίµνη, η
επιφάνεια της λίµνης δρα ως ένα τοπικό βασικό
επίπεδο.
geophy.weebly.com 25

geophy.weebly.com 26

13
Φυσικά και τεχνητά φράγµατα (1)

 Οι ροές πολλών ρεµάτων διακόπτονται


από λίµνες που µπορεί να σχηµατίζονται
από φυσικά φράγµατα, όπως:
 Κατολισθήσεις.
 Παγετώδεις αποθέσεις.
 Πάγο.
 Ροές λάβας.
 Αυτά τα φράγµατα δρουν ως τοπικά
βασικά επίπεδα και δηµιουργούν
ανωµαλίες στο επίµηκες προφίλ του
ρέµατος. geophy.weebly.com 27

Φυσικά και τεχνητά φράγµατα (2)


 Μεγάλα τεχνητά φράγµατα µπορούν
επίσης να διακόψουν την οµαλή ροή του
νερού σε ένα ρέµα, πολύ συχνά
δηµιουργώντας µεγάλες ανωµαλίες.
 Τα τεχνητά φράγµατα κατασκευάζονται
για διάφορους σκοπούς, όπως:
 Ύδρευση.
 Άρδευση.
 Αντιπληµµυρικό έλεγχο.
 Υδροηλεκτρική ενέργεια.
geophy.weebly.com 28

14
Φυσικά και τεχνητά φράγµατα (3)

 Η υδροηλεκτρική ενέργεια λαµβάνεται από τη


µετατροπή της κινητικής ενέργειας του νερού
στα ρέµατα καθώς αυτά ρέουν προς τα κατάντη.
 Η υδροηλεκτρική ενέργεια ανήκει στις ανανεώσιµες
πηγές ενέργειας.
 Ένα τεχνητό φράγµα δηµιουργεί µία
υδατοδεξαµενή (τεχνητή λίµνη) που παγιδεύει
σχεδόν όλα τα ιζήµατα που µεταφέρει το ρέµα.
 Η ιζηµατογένεση µειώνει τον αναµενόµενο χρόνο
ζωής ενός υδροηλεκτρικού φράγµατος.
geophy.weebly.com 29

Σχήµατα ρεµάτων
 Τα ευθύγραµµα ρέµατα είναι σπάνια.
 Η υψηλότερη ταχύτητα σε ένα ευθύγραµµο ρέµα ή
σε ένα ευθύγραµµο τµήµα ρέµατος συνήθως
απαντάται κοντά στην επιφάνεια του νερού στη
µέση του ρέµατος.
 Αν ένα ρέµα έχει πολλές καµπύλες ονοµάζεται
µαιανδρικό (µικρής ή µεγάλης καµπυλότητας).
 Αποθέσεις υλικών τείνουν να συγκεντρώνονται
στα σηµεία όπου η ταχύτητα είναι µικρότερη
και σχηµατίζουν φραγµούς.
geophy.weebly.com 30

15
Ευθύγραµµο ρέµα

geophy.weebly.com 31

Μαιανδρικό ρέµα

geophy.weebly.com 32

16
∆ικτυωτό ρέµα

geophy.weebly.com 33

geophy.weebly.com 34

17
Μαίανδροι (1)

 Οι µαίανδροι συνήθως σχηµατίζονται σε


ρέµατα που βρίσκονται σε λεπτόκοκκα
ιζήµατα και έχουν µικρές κλίσεις.
 Η ταχύτητα είναι µικρότερη κοντά στην
κοίτη και στις όχθες όπου παρατηρείται και
η µέγιστη αντίσταση στη ροή.

geophy.weebly.com 35

geophy.weebly.com 36

18
Μαίανδροι (2)
 Με την πάροδο του χρόνου, οι µαίανδροι
µεταναστεύουν προς τα κατάντη.
 Στην εσωτερική πλευρά κάθε µαιάνδρου, το
νερό είναι πιο ρηχό και η ταχύτητα µικρή, οπότε
αποτίθενται αδρόκοκκα ιζήµατα και σχηµατίζουν
φραγµούς (µηνοειδή φράγµατα).
 Όταν το τµήµα του µαιάνδρου που βρίσκεται
προς τα κατάντη συναντήσει λιγότερο
διαβρώσιµα ιζήµατα, όπως π.χ. άργιλο, η
µετανάστευσή του καθυστερεί.
geophy.weebly.com 37

Μαίανδροι (3)

 Ο επόµενος µαίανδρος προς τα ανάντη,


λόγω του ότι µεταναστεύει πιο γρήγορα,
µπορεί να προλάβει τον πιο αργό
µαίανδρο.
 Οι µαίανδροι αποκόπτονται.
 Ο αποκοµµένος µαίανδρος σχηµατίζει µία
µηνοειδή λίµνη (παλιοµάνα).

geophy.weebly.com 38

19
geophy.weebly.com 39

∆ικτυωτά ρέµατα (1)


 Η γεωµετρία ενός δικτυωτού ρέµατος
δηµιουργείται από τη ροή του νερού σε κοίτες
που διαχωρίζονται από φραγµούς ή νησιά.
 Αν ένα ρέµα δεν έχει την ικανότητα να
µετακινήσει όλο το διαθέσιµο φορτίο, αποθέτει
τα πιο αδρόκοκκα υλικά µε τη µορφή ενός
φραγµού που διαιρεί τη ροή τοπικά.
 Η δικτυωτή µορφή δηµιουργείται συνήθως σε
ρέµατα µε πολύ µεταβλητή παροχή και
ευδιάβρωτες όχθες.
geophy.weebly.com 40

20
∆ικτυωτά ρέµατα (2)

 Τα ρέµατα νερού που προέρχονται από το


λιώσιµο των πάγων ή των χιονιών έχουν
γενικά δικτυωτή µορφή επειδή:
 Η παροχή αλλάζει σε εποχική ή ακόµα και σε
ηµερήσια βάση.
 Ο παγετώνας τροφοδοτεί το ρέµα µε µεγάλες
ποσότητες ιζηµάτων.

geophy.weebly.com 41

geophy.weebly.com 42

21
∆ιάβρωση από ρέον νερό (1)
 Η διάβρωση από το νερό ξεκινά πριν
δηµιουργηθεί ένα ρέµα. Συµβαίνει µε δύο
τρόπους:
 Λόγω πρόσκρουσης των σταγόνων της
βροχής στο έδαφος.
 Λόγω της επιφανειακής ροής κατά τη διάρκεια
σηµαντικών βροχών.
 Η διάβρωση λόγω των σταγόνων και της
επιφανειακής ροής εµποδίζεται από τη
βλάστηση.
geophy.weebly.com 43

∆ιάβρωση από ρέον νερό (2)


 Η διαβρωτική ικανότητα των ρεµάτων εξαρτάται από τον
τρόπο κίνησης του νερού στην κοίτη του ρέµατος.
 Αν η ταχύτητα είναι πολύ αργή, το νερό ταξιδεύει σε
παράλληλα στρώµατα, οπότε παρατηρείται στρωτή ροή.
 Με την αύξηση της ταχύτητας, η κίνηση µεταβαίνει σε
τυρβώδη (στροβιλώδη) ροή, η οποία είναι η πιο
συνηθισµένη.
 Η δυνατότητα ενός ρέµατος για την αποµάκρυνση υλικού
από την κοίτη του και τη µετακίνησή του κατά µήκος της
εξαρτάται από:
 Τη στροβιλότητα.
 Την ταχύτητα.
geophy.weebly.com 44

22
∆ιάβρωση
Ταχύτητα (cm/sec)

Μεταφορά

Απόθεση

∆ιάµετρος κόκκων (mm)


geophy.weebly.com 45

Φορτίο ρεµάτων
 Η στερεή φάση του φορτίου ενός ρέµατος
αποτελείται από δύο µέρη:
 Το φορτίο της κοίτης: τα αδρόκοκκα υλικά που
µετακινούνται κατά µήκος του πυθµένα.
 Το αιωρούµενο φορτίο: λεπτόκοκκα υλικά που
αιωρούνται στο νερό.
 Στα σηµεία στα οποία αποτίθενται, αυτά τα
στερεά σχηµατίζουν το αλλούβιο.
 Τα ρέµατα µεταφέρουν επίσης και διαλυµένα
υλικά που ονοµάζονται διαλυµένο φορτίο.
 Είναι κυρίως προϊόντα χηµικής διάβρωσης.
geophy.weebly.com 46

23
Φορτίο κοίτης
 Το φορτίο της κοίτης γενικά αποτελεί το 5 έως
50 % του συνολικού φορτίου ενός ρέµατος.
 Τα σωµατίδια κινούνται ασυνεχώς µε κύλιση ή
ολίσθηση µε µικρότερη ταχύτητα από ότι το
νερό του ρέµατος.
 Το φορτίο της κοίτης µπορεί να διανύσει µικρές
αποστάσεις µε µικρά ασυνεχή άλµατα.
 Τα αδρόκοκκα ιζήµατα συγκεντρώνονται στα
σηµεία όπου η ταχύτητα είναι µεγάλη.
 Τα πιο λεπτόκοκκα ιζήµατα αποτίθενται σε
ζώνες προοδευτικά χαµηλότερης ταχύτητας.
geophy.weebly.com 47

geophy.weebly.com 48

24
geophy.weebly.com 49

Προσχωµατικά κοιτάσµατα (1)


 Πολλά από τα αποθέµατα χρυσού και άλλων
βαρέων µετάλλων παγκόσµια, προέρχονται από
προσχωµατικά κοιτάσµατα (π.χ. Γαλλικός
ποταµός).
 Ένα προσχωµατικό κοίτασµα είναι ένα κοίτασµα
βαρέων ορυκτών που συγκεντρώνονται
µηχανικά:
 Πίσω από φραγµούς.
 Σε τρύπες του υποβάθρου.
 Κάτω από καταρράκτες.
 Στην κοίτη ενός µαιάνδρου.
geophy.weebly.com 50

25
Προσχωµατικά κοιτάσµατα (2)
 Ο περισσότερος προσχωµατικός χρυσός έχει
κόκκους στο µέγεθος της ιλύος, σχηµατίζοντας
τη σκόνη χρυσού.
 Μερικές φορές ο προσχωµατικός χρυσός
σχηµατίζει µεγαλύτερα σώµατα, τα οποία
ονοµάζονται βώλοι χρυσού.
 Πολλά άλλα βαριά και ανθεκτικά ορυκτά
σχηµατίζουν επίσης προσχωµατικά κοιτάσµατα
(λευκόχρυσος, χαλκός, διαµάντια, ρουµπίνια,
ζαφείρια, κ.ά.).
geophy.weebly.com 51

geophy.weebly.com 52

26
geophy.weebly.com 53

geophy.weebly.com 54

27
Αιωρούµενο φορτίο
 Η ιλυώδης εµφάνιση πολλών ρεµάτων οφείλεται
στην παρουσία λεπτόκοκκων σωµατιδίων ιλύος και
αργίλου που µετακινούνται σε αιώρηση.
 Λόγω του ότι σε ένα τυρβώδες ρέµα τα ρεύµατα
που κινούνται προς την επιφάνεια υπερβαίνουν την
ταχύτητα κατακάθισης των σωµατιδίων ιλύος και
αργίλου, αυτά τα σωµατίδια παραµένουν σε
αιώρηση περισσότερο χρόνο από ότι σε στρωτή
ροή.
 Κατακάθονται και αποτίθενται σε θέσεις όπου η
ταχύτητα µειώνεται και η στροβιλότητα
µηδενίζεται, όπως π.χ. σε µία λίµνη ή στη
θάλασσα.
geophy.weebly.com 55

∆ιαλυµένο φορτίο
 Σε όλα τα ρέµατα, το νερό περιέχει διαλυµένες χηµικές
ουσίες που αποτελούν µέρος του συνολικού του
φορτίου.
 Η πλειοψηφία του διαλυµένου υλικού στα περισσότερα
ρέµατα αποτελείται από επτά ιοντικές κατηγορίες:
 Ανθρακικά (HCO31-).
 Ασβεστιτικά (Ca2+).
 Θειικά (SO42-).
 Χλωριούχα (CI1-).
 Νατριούχα (Na1+).
 Μαγνησιούχα (Mg2+).
 Καλιούχα (K1+).
 ∆ιαλυµένο πυρίτιο µε τη µορφή Si(OH)4.
geophy.weebly.com 56

28
Αλλαγή του µεγέθους των
σωµατιδίων προς τα κατάντη
 Το ίζηµα σε κανονικές συνθήκες µειώνεται
σε µέγεθος προς τα κατάντη.
 Σε ορεινές περιοχές, τα ρέµατα µπορούν να
µεταφέρουν µεγάλους ογκόλιθους.
 Όταν το ρέµα φτάσει στη θάλασσα, το
φορτίο της κοίτης του αποτελείται κυρίως
από ίζηµα όχι µεγαλύτερο από άµµο.

geophy.weebly.com 57

geophy.weebly.com 58

29
Παροχή ιζήµατος (1)
 Η παροχή ιζήµατος εξαρτάται από:
 Τον τύπο και τη δοµή του πετρώµατος.
 Το τοπικό κλίµα.
 Το ανάγλυφο και την κλίση του αναγλύφου.
 Όσο µεγαλύτερος είναι ο υετός, τόσο
µεγαλύτερη είναι η διάβρωση.
 Σε υγρές περιοχές (π.χ. δυτική Ευρώπη)
οι ρίζες των φυτών συγκρατούν τα
εδάφη, εµποδίζοντας έτσι τη διάβρωση.
geophy.weebly.com 59

geophy.weebly.com 60

30
Παροχή ιζήµατος (2)
 Σε πιο ξηρές περιοχές, ο µικρός υετός περιορίζει τη
βλάστηση, αυξάνοντας έτσι την τρωτότητα στη
διάβρωση,
 Περιοχές µε αυξηµένο υετό, µπορούν να παρουσιάζουν
µικρότερη διάβρωση από µερικές σχετικά ξηρές περιοχές.
 Έχει δειχθεί από έρευνες ότι µερικές από τις µεγαλύτερες
τοπικές παροχές ιζηµάτων προέρχονται από ερηµικά
περιβάλλοντα.
 Μερικές από τις µεγαλύτερες παροχές ιζηµάτων
παγκοσµίως προέρχονται από λεκάνες που
αποστραγγίζουν απότοµες οροσειρές στα όρια των
λιθοσφαιρικών πλακών.
 Οι περιοχές των µουσώνων στη ΝΑ Ασία δέχονται
υπερβολικό υετό που προκαλεί µεγάλη απορροή.
geophy.weebly.com 61

Παροχή ιζήµατος (3)


 Στη νότια Αλάσκα και τις νότιες Άνδεις µεγάλοι
ενεργοί παγετώνες προκαλούν µεγάλες
παροχές ιζηµάτων.
 Τα πετρώµατα µε µεγαλύτερο βαθµό
διάρρηξης είναι πιο δεκτικά σε διάβρωση από
ότι τα µαζώδη.
 Η αποψίλωση των δασών, οι καλλιέργειες, η
κατασκευή φραγµάτων, η επέκταση των
πόλεων και άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες
επηρεάζουν επίσης το ρυθµό διάβρωσης και
την αντίστοιχη παροχή ιζήµατος.
geophy.weebly.com 62

31
Αποθέσεις ρεµάτων
 Όταν η στροβιλότητα ενός ρέµατος µειώνεται, η
µεταφορική του ικανότητα µειώνεται και αποθέτει µέρος
του φορτίου του.
 Όταν η στάθµη ενός ρέµατος ανέβει κατά τη διάρκεια
µίας πληµµύρας, το νερό υπερχειλίζει τις όχθες και ρέει
στο παρακείµενο πληµµυρικό πεδίο (ή λεκάνη
κατάκλισης).
 Στο πληµµυρικό πεδίο η ταχύτητα ροής µειώνεται, οπότε
αποτίθεται µέρος του φορτίου.
 Πολλές κοιλάδες ρεµάτων περιέχουν µία ή περισσότερες
σχετικά επίπεδες αναβαθµίδες που βρίσκονται επάνω από
ένα πληµµυρικό πεδίο.
 Μία αναβαθµίδα είναι ένα υπόλειµµα ενός εγκαταλελειµµένου
πληµµυρικού πεδίου.
geophy.weebly.com 63

Αναβαθµίδα (εγκαταλελειµµένο
πληµµυρικό πεδίο)

Φυσικά αναχώµατα
Πληµµυρικό πεδίο

Αναβαθµίδα

geophy.weebly.com 64

32
Αλλουβιακά ριπίδια
 Όταν ένα ρέµα που ρέει σε µία απότοµη
κοιλάδα βγει απότοµα σε µία επίπεδη
κοιλάδα ή σε ένα πληµµυρικό πεδίο,
υφίσταται αλλαγή στην κλίση, µείωση
στην ταχύτητά του και εποµένως µείωση
της µεταφορικής του ικανότητας.
 Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα την απόθεση
του φορτίου του ρέµατος σε ένα
ριπιδοειδές σχήµα που ονοµάζεται
αλλουβιακό ριπίδιο.
geophy.weebly.com 65

∆έλτα (1)
 Όταν ένα ρέµα εισέρχεται στο νερό της
θάλασσας ή µίας λίµνης, η ταχύτητά το
µειώνεται απότοµα, η µεταφορική του
ικανότητα µηδενίζεται και αποθέτει το
στερεό του φορτίο.
 Ένα ριπιδοειδές δέλτα συνήθως
απαντάται στη γειτονία βουνών.
 Ένα δικτυωτό δέλτα είναι ένα αδροµερές
δέλτα που σχηµατίζεται από ένα δικτυωτό
ρέµα που αποθέτει το φορτίο του σε ένα
σώµα νερού.
geophy.weebly.com 66

33
∆έλτα (2)
 Το αδρόκοκκο, παχύ και απότοµο µέρος των
αποθέσεων σε ένα δέλτα ονοµάζεται
προελαύνουσα σειρά στρωµάτων.
 Καθώς οι αποθέσεις γίνονται γρήγορα
λεπτότερες και πιο λεπτόκοκκες, καλύπτουν τον
πυθµένα σε µία µεγάλη περιοχή και ονοµάζονται
σειρά πυθµένα.
 Τα κανάλια διανοµής είναι µακριά κανάλια που
διακλαδίζονται από το κύριο κανάλι σε ένα
δέλτα.
geophy.weebly.com 67

Ριπιδοειδές δέλτα

Κανάλια διανοµής
∆ικτυωτό
δέλτα

Σειρά κορυφής

Σειρά πυθµένα Προελαύνουσα


σειρά

geophy.weebly.com 68

34
∆έλτα (3)

 Πολλοί από τους µεγαλύτερους ποταµούς


του κόσµου έχουν τεράστια δέλτα στις
εκβολές τους:
 Γάγγης – Βραχµαπούτρα.
 Κίτρινος ποταµός.
 Αµαζόνιος.
 Μισισιπής.
 Νείλος.
geophy.weebly.com 69

Συστήµατα απορροής (1)


 Κάθε ρέµα περιβάλλεται από τη λεκάνη
απορροής του, που είναι η συνολική επιφάνεια
που αποστραγγίζεται από το συγκεκριµένο ρέµα.
 Η γραµµή που διαχωρίζει γειτονικές λεκάνες
απορροής ονοµάζεται υδροκρίτης.
 Η διάταξη και οι διαστάσεις των ρεµάτων σε µία
λεκάνη απορροής ακολουθούν µία σειρά.
 Τα µικρότερα ρέµατα δεν έχουν παραποτάµους
και ταξινοµούνται ως ρέµατα πρώτης τάξης.
 Όταν δύο ρέµατα πρώτης τάξης συναντώνται,
σχηµατίζουν ένα ρέµα δεύτερης τάξης, κ.ο.κ.
geophy.weebly.com 70

35
geophy.weebly.com 71

Λεκάνη
1ης τάξης Τάξη Αριθµός
ρέµατος ρεµάτων

Περίµετρος λεκάνης
4ης τάξης

Λεκάνη
2ης τάξης

Ρέµα
υψηλότερης
τάξης

Λεκάνη
3ης τάξης

geophy.weebly.com 72

36
geophy.weebly.com 73

Υδρογραφικά δίκτυα (1)


 Στη φύση παρατηρούνται πολλοί τύποι
υδρογραφικών δικτύων:
 ∆ενδριτικά: διακλάδωση των ρεµάτων σε µορφή
δέντρου.
 Οι διαφορές στην αντίσταση των πετρωµάτων είναι τόσο
µικρές, που θεωρούνται αµελητέες.
 Παράλληλα: παράλληλα ή υποπαράλληλα ρέµατα
που δηµιουργήθηκαν σε επικλινείς επιφάνειες
οµογενών πετρωµάτων,
 Ακτινωτά: τα ρέµατα αποκλίνουν όπως οι ακτίνες
ενός τροχού από µία τοπογραφικά υψηλή περιοχή,
όπως ένας δόµος ή ένας ηφαιστειακός κώνος.

geophy.weebly.com 74

37
Υδρογραφικά δίκτυα (2)
 Ορθογώνια: το υδρογραφικό δίκτυο ορίζεται από
κάθετες κάµψεις των ρεµάτων που προκαλούνται
από την παρουσία διακλάσεων και ρηγµάτων
κάθετων µεταξύ τους.
 Κλιµακωτά: ορθογώνια διάταξη ρεµάτων, στην
οποία οι κύριοι παραπόταµοι είναι παράλληλοι και
πολύ µακριοί.
 Συνήθως παρατηρούνται στις πτέρυγες πτυχωµένων
εναλλαγών ασθενών και ανθεκτικών πετρωµάτων.
 Κυκλικά: τα ρέµατα ακολουθούν διαδροµές που
είναι τµήµατα κύκλων που περιβάλλουν π.χ. ένα
διαβρωµένο δόµο.
 Συγκεντρικά: Τα ρέµατα συγκλίνουν προς µία
κεντρική καταβύθιση, όπως π.χ. ένας κρατήρας ή
µία καλδέρα. geophy.weebly.com 75

∆ενδριτικό

Ορθογώνιο Κυκλικό

Παράλληλο

Κλιµακωτό Συγκεντρικό

Ακτινωτό

geophy.weebly.com 76

38