Demografija *Demografija kako nauka Demografija je nauka o stanovnistvu ili nauka koja proucava stanovnistvo.

nastala od grckih rijeci demos sto znaci narod i graphein sto znaci opisivati.Predmet demografskih izucavanja obuhvata, prirodno (smrtnost, ra anje i fertilitet stanovnistva) i mehanicko (migracije) kretanje stanovnistva, kao i opisivanje nekih osnovnih stanja stanovnistva (polni i starosni sustav, struktura po bracnom stanju).Pod demografijom najopcenitije podrazumjevamo drustvenu znanost koj proucava a stanovnistvo, njegovu velicinu, sastav, razvoj i opca obiljezja posmatrana prije svega sa kvantitativnog aspekta, a tome treba dodati da ona tako er proucava i kvalitativnu stranu demografskih pojava , istrazuje sadrzaj demografskih procesa i njihovukauzalnu vezu sa ekonomskim, socijalnim, bioloskim i drugim faktorima.Demografija kao nauka tjesnije je povezana sa ostalim drustvenim naukama koje se bave problematikom covjeka i stanovnistva svih obiljezja koja su vezana za covjeka.Tu spadaju: Ekologija, Geografija stanovnistva, Bioloske nauke, Sociologija, Ekonomija, Psihologija. *Pojam stanovnistva Predmet demografije u najsirem smislu je ukupno stanovnistvo tj.Svi ljudi koji naseljavaju zemaljsku kuglu.Ipak je svako pojedino istrazivanje obicno ograniceno odre enom teritorijom.Njegovim objektom su ljudi koji naseljavaju pojedinu zemlju ili njen dio, pojedino naseljeno mjesto ili dapace njegov dio.Ljudi se sele iz mjesta u mjesto.Prisutno stanovnistvo sacinjavaju ljudi, koji se stvarno nalaze na odre enoj teritoriji.Stalno stanovnistvo svakog mjesta sastoji se od ljudi, koji imaju stalno mjesto boravka.Oni od njih koji u dati moment ne ulaze u prisutno stanovnistvo istoga mjesta nazivaju se privremeno odsutnim. *Teorija demografske tranzicije Jedna od dominirajucih savremenih teorija koja razvitak stanovnistva prikazuje kao proces etapnog razvoja koji je uvjetovan i koji se odvija u uskoj povezanosti uz etape drustveno-ekonomskog razvitka, jeste teorija demografske tranzicije.Teorija demografske tranzicije je izvedena na osnovu historijskog iskustva.Radi se o tome da kad proucavamo razvoj stanovnistva zemalja koje danas imaju vrlo niske stope nataliteta, mozemo zakljuciti da je to stanovnistvo proslo razlicite faze ili etape svog razvoja.Teorija demografske tranzicije se zasniva ne samo na objasnjavanju kretanja i razvoja stanovnistva, vec obuhvata i fertilitet i mortalitet, obje komponente prirdnog kretanja stanovnistva. *Karakteristike etape demografske tranzicije Etapa demografske tranzicije il druga historijska etapa razvitka stanovnistva situirana izme u predtranzicione i postranzicione etape, predstavljala je najznacajniji stadij u prilago avanju demografskog razvitka procesa industrijalizacije i urbanizacije u danasnjim visokorazvijenim zemljama, u oba prelaza feudalizma u kapitalizam.Etapa demografske tranzicije se cesto u literaturi naziva etapa demografskog preobrazaja, demografskog preokreta, demografsko prelazno razdoblje, etapa demografske revolucije.T a etapa predstavlja razdoblje u kojem je pod uticajem snaznog ekonomskog i kulturnog procesa poremecena ravnoteza izme u visokog nataliteta i mortaliteta iz predtranzicione etape, da bi se nakon relativno dugog procesa preobrazaja u sferi obje komponente prirasta ta ravnoteza ponovo uspostavila.

Za sumarne popise se kaze da su to popisi gde je tadasnja vlada zelejela da do e do podataka za uvo enje poreza.6st/km2.Popis iz 1921. *Mehanicko kretanje stanovnistva Mehanicko kretanje stanovnistva je kretanje koje je vezano za covjeka. zavisno da li je u pitanju pozitivan ili negativan saldo.Ako je saldo pozitivan to znaci da se vise stanovnistva doselilo nego je se iselilo pa je i porast stanovnistva vice. *Kretanje stanovnistva u BIH Ako se posmatraju podaci koji se odnose na kretanje stanovnistva u vrijeme Turske vladavine moze se zakljuciti da je BIH imala porast stanovnistva i da je se kretalo od milion do milion i 150hiljada stanovnika s tim da je ono bilo prostorno razlicito locirano. socijalnim.000 stanovnika a gustina naseljenosti je bila 45st/km2. mjere koje olaksavaju funkciju materinstva.*Populaciona politika Populaciona politika predstavlja niz sistematskih zakonskih mjera i akcija drzave u usmjeravanje razvoja vlastitog stanovnistva.Postoje unutrasnje i vanjske migracije. pitanje sluzenja vojske.I jedni i drugi popisi su ra eni u onim slucajevima kada je tadasnja vlast zeljela uvesti novi porez ili kada se spremala u nove ratne pohode ili kada je dolazilo do smjene ne samo sultana nego i drugih visokih sluzbenika u Turskoj.Tako ono pozitivno djeluje na ukupno stanovnistvo.Prema nekim autorima migracije su prostorna pokretljivost stanovnistva sa jednog podrucija na drugo.850.Kretanje stanovnistva u BIH iz vremena Kraljevine Jugoslavije su izvrsena dva popisa. mjere fiskalne politike.Prvi popisi su ra eni u vrijeme vladavine Turaka gde je bilo 4popisa. politickim i drugim ciljevima. na vjeroispovijest.Popis iz 1931. . polozaj pojedinih clanova u porodici.Popisi koji su ra eni u vrijeme Turske vladavine mogu se svrstati u 2grupe: sumarni i opisni popisi.Ova pokretljivost je veoma znacajna jer se pokazalo da je veliki broj stanovnistva u pokretu i da ono ima velik uticaj na ukupan broj stanovnistva.Na ukupno kretan je stanovnistva moze djelovati pozitivno i negativno.000 stanovnika gustina naseljenosti je bila 37.godine je obavljen prema teritorijalnoj podjeli Austrougarske vladavine kad je BIH bila podjeljena u 6okruga u Bosni je zivjelo 1.Na brojcani rast i srtukturu stanovnistva neke zemlje uticu autonomni ali i neautonomni faktori. *Karakteristike popisa stanovnistva u BIH Do sada u BIH obavljeno je 17popisa. uskla enog sa postojecim ekonomskim.Sto se tice opisnih popisa za njih se moze reci da su obuhvatali podatke iste kao sumarni popisi ali i podatke koji su se . posebno na prirodno i mehanicko kretanje stanovnistva. primjenjivanje sredstava kontracepcije i zakonsko regulisanje abortusa.Pod populacionom politikom iili politikom stanovnistva podrazumjevamo sistem mjera i akcija pomocu kojih se djeluje na demografske procese.Pod mehanickim kretanjem stnovnistva se podrazumevaju migraciona kretanja.323. radi postizanja odre enog.Cilj kvalitativne populacione politike je usmjeravanje kvaliteta vlastitog stanovnistav i ona iskljucije rasnu ili nacionalnu politiku.Mjere kojima se provodi populaciona politika mogu biti: mjere socijalne politike. regrutovanje vojnika i o prirodnim bogatstvima BIH.Savremena demografija razlikuje kvalitativne i kvantitativne tipove populacionih politika.godine je ra en prema drugoj teritorijalnoj podjeli BIH prema banovinama u Bosni je zivjelo u to vrijeme 2. vlasnistvo na zemlju. po smjeru i intezitetu i strukturi specificnog kretanja stanovnistva. kao i na prirodno kretanje stanovnistva.

. mjesto zivljenja. jer kod zatvorenog tipa stanovnistva ona je direktno uvjetovana prirodnim kretanjem stanovnistva.*Struktura stanovnista Struktura stanovnistva prema spolu starosti je u biti biolosko struktura.Ona je u osnovi bioloska struktura.Na osnovu analiza doslo se do zakljucka da je natalite i mortalitet veci u seoskim podrucijimau odnosu na gradsko podrucije i da na ove djelove prirodnog kretanja stanovnistva utice starosna i polna struktura stanovnistva. fertilitet i mortalitet.Kod otvorenog tipa stanovnistva ona se formira upravo izme u ukupnog kretanja stanovnistva i promjena u njegovoj starosnoj. odnosno putem tablica fertiliteta.Starosna struktura stanovnistva pok azuje broj stanovnika u pojedinim starosnim grupama. ekonomsko-socijalni faktori. spolnoj strukturi. emigracije (iseljavanje).stopa prirodnog prirastaja. fertilitet (plodnost). sto ne znaci da se nalazi izvan utjecaja drustveno-ekonomskih cinilaca i promjena.Faktori koji uticu na natalitet: bioloski. ostali faktori.Razlikom izme u broja zivoro enih i broja umrlih dolazi se do tzv. ostali sociopsiholoski faktori. mortalitet kao fenomen vrlo rano poceo se proucavati i prva istrazivanja koja su bila vezana za kretanje stanovnistva jeste pracenje mortaliteta.Mortalitet se moze izraziti i u apsolutnim i u relativnim velicinama.Faktori koji uticu na mortalitet: nacin zivljenja. psiholoski faktori.Na prirodni prirastaj jedne zemlje djeluje 5komponenti: natalitet (ra anje). Potrebe u broju predskolskih ustanova. *Mortalitet Mortalitet je prirodni element koji djeluje negativno na kretanje stanovnista. soci-ekonomski.Polna struktura stanovnistva pokazuje kvantitativan odnos zenskog i muskog stanovnistva u ukupnom stanovnistvu. a samim tim indicira i raznovrsne potrebe kao npr.Da bi se doslo do jasne slike o prirodnom prirastaju koristi se tzv.Faktori koji uticu na fertilitet: bioloski faktori. kulturno-psiholoski. Apsolutnog prirodnog prirastaja. vrsta djelatnosti. imigracije (useljavanje).Ona se izracunava na osnovu prosecnog broja stanovnistva. mortalitet (umiranje). *Natalitet Natalitet je prirodno kretanje stanovnistva koje pozitivno utice na ukupno stanovnistvo. *Prirodno kretanje stanovnistva Pod prirodnim kretanjem stanovnista podrazumjevamo natalitet. *Fertilitet Fertilitet kao prirodna komponenta kretanja je vazan element i mnoge zemlje kretanje stopa fertiliteta kao i apsolutnih vrednosti ma neki nacin predstavljaju putem odre enih dijagrama. osnovnih skola te skola drugog i treceg stupnja.Tablice fertiliteta su tablice koje su nastale ukrstavanjem odre enih podataka i one kao takve omogucavaju da jedna drzava u svakom momentu moze da utvr i stopu d fertiliteta i da na osnovu nje moze da projektuje buduca kretanja fertiliteta.

no podaci popisa potrebni su za rasu ivanje o kretanju stanovnistva. *Registri stanovnistva Registr stanovnistva je ustvari imenik stanovnika odre enog podrucja odnosno mjesta. sastavu.Registar se vodi samo za stalno stanovnistvo.Tekuci registri stanovnistva sluze kao izvor podataka o broju. prirodnom i mehanickom kretanju stanovnika.Takav registar dozvoljava da se iz njega moze u svako doba ustanoviti stanje stanovnistva odre enog mjesta.Uspore ivanje rezultata dvaju popisa daje mogucnost analize o promjeni stanovnistva.*Karakteristicne osobine popisa stanovnistva Popisi stanovnistav su specijalno organizirane statisticke operacije.Neposredni cilj popisa jeste da se do e do podataka o broju i sastavu stanovnistva. u koji se upisuju osnovna obeljezja svakog stanovnika.Oni su potrebni za izracunjavanje svih pokazatelja u kojima kao nazivnik sluzi broj stanovnika. . ciji je cilj prikupljanje podataka o broju i sastavu stanovnistva.Popisi u osnovi sluze kao osnovni izvori podataka.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful