Maria Maciejewska, I rok biologia stacjonarna Wyznaczanie stałej dysocjacji kwasu mlekowego metodą potencjometryczną

Wstęp teoretyczny
Według teorii Arheniusa kwaśny smak kwasów spowodowany jest tym, że w roztworze wodnym jest więcej jonów wodorowych niż wodorotlenowych, a więc zgodnie z tą teorią jako kwasy uważano substancje, które w roztworze wodnym odczepiają jony wodorowe, a jako zasady - substancje, które odczepiają jony wodorotlenowe: Kwas: HA → H + + A − Zasada: Me (OH ) → Me + + OH

Neutralizacja: HA + Me (OH ) → Me + A − + H 2 O Teoria Arheniusa okazała się jednak niewystarczająca, aby wytłumaczyć zasadowe właściwości związków, które nie posiadają grupy wodorotlenowej. Dopiero teoria LöwregoBrönsteda wytłumaczyła te właściwości- według niej kwasem można nazwać każdy protonodonor cząsteczkowy, kationowy lub anionowy, zasada jest natomiast protonoakceptorem. Reakcją jonizacji kwasu jest reakcja przeniesienia protonu pomiędzy mocniejszym kwasem i słabszą zasadą z wytworzeniem pary sprzężony „kwas-sprzężona zasada” o mniejszej różnicy mocy.
Kwas 1 + Zasada 2 → Kwas 2 + Zasada 1

Np. NH 3 + HNO3 → NH 4 + NO3

+

Rolę zasady może przejąć rozpuszczalnik S o własnościach protonoakceptorowych zwany protolitycznym. W takim przypadku, przebieg reakcji jonizacji kwasu HA można zapisać:
HA + S ↔ SH + + A −

Trzecią ważną teorią kwasowo-zasadową jest teoria Lewisa, mówiąca o tym, że kwasem nazywamy każdą cząstkę posiadającą lukę elektronową i zdolną do występowania w roli akceptora pary elektronowej w tworzącym się wiązaniu donorowo-akceptorowym. Zasadą zatem nazywamy każdą cząsteczkę posiadającą wolną parę elektronową lub parę π elektronów, która może być donorowana z wytworzeniem wiązania donorowoakceptorowego.
| NH 3 + OBF 3 →3 HN  B 3 F

1

Ja jednak, na potrzeby tego zadania będę posiłkować się teorią Löwrego-Brönsteda. Wróćmy do równania jonizacji kwasu HX- stała równowagi tej reakcji nosi nazwę stałej dysocjacji kwasowej i można wyrazić ją wzorem:
Ka = a SH + + a A− a HA a S

(1) Gdzie ai- aktywność reagenta W roztworach rozcieńczonych możemy przyjąć, ze aktywność rozpuszczalnika jest równa jedności (as=1), niezależnie od stężenia elektrolitu, i wtedy równanie (1) upraszcza się do postaci:
Ka = a SH + + a A− a HA

(2) Analogiczne rozumowanie prowadzi do wniosku, że jonizacja zasady B nastąpić może, gdy rozpuszczalnik jest zdolny do odszczepienia protonów. Proces jonizacji przebiega wówczas zgodnie z równaniem:
B + SH → BH + + S −

A stałą równowagi procesu jonizacji zasady możemy wyrazić w ten sposób:
KB = a BH + + a S − aB

(3) Cząsteczka wody może być zarówno protonodonorem, jak i protonoakceptorem, na co wskazuje jej budowa. Stała równowagi tej reakcji zwanej autojonizacją wody w temperaturze 298 K wynosi Kw = 1 10-14 i nosi nazwę iloczynu jonowego wody:
Kw = a H O + ⋅ aOH −
3

(4) Przechodząc do omawiania przypadku kwasu mlekowego, który jest elektrolitem słabym, możemy stwierdzić, że w roztworze wodnym dysocjuje na jony zgodnie z równaniem: CH3CHOHCOOH + H2O ↔ CH3CHOHCOO- + H3O+ Równanie dysocjacji zasady sprzężonej z tym kwasem można zapisać następująco: CH3CHOHCOO- + H2O ↔ CH3CHOHCOOH + OH-

2

Odpowiednie stałe dysocjacji kwasu mlekowego – kwasową Ka i zasadową Kb wyrażają poniższe wzory: Ka = (5) Kb = (6) Są to termodynamiczne stałe równowagi. Możemy wykazać, ze między stałą dysocjacji kwasu a stałą dysocjacji sprzężonej zasady istnieje ścisła zależność liczbowa. Jest to iloczyn tych stałych i przybiera on wartość iloczynu jonowego wody: K a K b = aH O + aOH − = K w = 1 ⋅10 −14
3

aCH3CHOHCOO- aH3O + a A − a H3 O + = aCH3CHOHCOOH aHA

aCH3CHOHCOOH aOH − a HA aOH − = aCH3CHOHCOO a A−

(7) W postaci logarytmicznej równanie (7) przybiera postać lg K a + lg K b = lg a H O + + lg aOH − = lg K w = 14
3

(8) Można też zapisać je w postaci
pK a + pK b = pK w

(9)
pH + pOH = pK w = 14

(10) Ponieważ w celu uproszczenia eksperymentu ograniczymy się do roztworów rozcieńczonych, pozwoli to nam zastąpić aktywności kwasów i zasad w wyrażeniach na stałe dysocjacji odpowiednimi stężeniami. Otrzymamy wówczas zamiast termodynamicznych stałych dysocjacji mieszane stałe dysocjacji Kb` i Ka`
` Ka =

c A− a H O +
3

c HA

(11)
` Kb =

c HA aOH − c A−

(12)

3

Po zlogarytmowaniu i wprowadzeniu do wzoru (11) wcześniej zmodyfikowanych oznaczeń otrzymujemy równanie Hendersona- Hasselbalcha
pK a = pH + lg c HA c A−

(13) Jak wynika ze wzoru (13), wartość stałej dysocjacji kwasu można wyznaczyć na podstawie pomiaru pH roztworu, gdy znany jest stosunek stężeń kwasu cHA oraz zasady z nim sprzężonej cA. Stosunek ten można oczywiście zmieniać miareczkując słaby kwas mocną zasadą aż do całkowitego zobojętnienia. W czasie miareczkowania zmniejsza się stężenie niezdysocjowanych cząsteczek słabego kwasu cHA a zwiększa stężenie anionów. W momencie zobojętnienia połowy zawartości kwasu w roztworze można przyjąć że cHA ≈cA- i wówczas powyższy wzór (13) można zapisać w sposób skrócony:
` pK a = pH

(14) Na podstawie krzywej miareczkowania słabego kwasu mocną zasadą pH=f(VNaOH) można określić wartość pH roztworu kwasu, gdy został on w połowie zmiareczkowany, a tym samym wyznaczyć pKa`.

Opracowanie wyników
Obliczanie stałej dysocjacji kwasu mlekowego na podstawie krzywej miareczkowania Aby móc obliczyć pK a kwasu mlekowego dla poszczególnych pomiarów wykonanych podczas ćwiczeń, potrzebuję znać wartości CHA oraz CA-. Obliczam je więc najpierw. Obliczam stężenie kwasu mlekowego w roztworze po dodaniu określonej objętości zasady korzystając ze wzoru:
C HA = V HA c HA −V NaOH c NaOH V HA + V NaOH

Gdzie: VNaOH- całkowita objętość dodanej zasady wyrażona w dm3, cNaOH- stężenie zasady użytej do miareczkowania (mol/dm3), VHA- objętość kwasu mlekowego wziętego do miareczkowania, cHA- stężenie kwasu wziętego do miareczkowania.
C HA1 = 0,075 dm 3 ⋅ 0,01mol / dm 3 − 0,0005 dm 3 ⋅ 0,05 mol / dm 3 = 0,0096 mol / dm 3 0,075 dm 3 + 0,0005 dm 3 0,075 dm 3 ⋅ 0,01mol / dm 3 − 0,001 dm 3 ⋅ 0,05 mol / dm 3 = 0,0092 mol / dm 3 0,075 dm 3 + 0,001 dm 3

C HA 2 =

4

Postępuję tak samo dla wszystkich pozostałych pomiarów. Obliczam stężenie zasady cA- w roztworze miareczkowanym wg wzoru:
c A− = V NaOH − c NaOH − V HA + V NaOH −

C A−1 =

0,0005 dm 3 ⋅ 0,05 mol / dm 3 = 0,0003 mol / dm 3 0,075 dm 3 + 0,0005 dm 3

C A− 2 =

0,002 dm 3 ⋅ 0,05 mol / dm 3 = 0,0007 mol / dm 3 0,075 dm 3 + 0,001 dm 3

Postępuję tak samo dla wszystkich pozostałych pomiarów. Obliczam pK`a kwasu mlekowego dla poszczególnych pomiarów korzystając ze wzoru:
c HA c A−

` pK a = pH + lg

` pK a = 3,04 + lg

0,0096 mol / dm 3 = 3,6198 0,0003 mol / dm 3

` pK a = 3,11 + lg

0,0092 mol / dm 3 = 3,7498 00007 mol / dm 3

Postępuje tak samo dla wszystkich pomiarów. Wyznaczam wartość średnią pK `a
pK `a =6,2049

Obliczam średni błąd kwadratowy średniej wartości pK `a ze wzoru:

S pK `a =
106 ,0558 = 0,226351 46 ( 46 −1)

∑v
i =1

n

2 i

n( n − 1)

S pK 'a =

5

Zestawienie wartości stałych kwasowych kwasu mlekowego

(pK`a)graf

pK `a

(pK`a)lit

3,83

6,2049± 0,226351

3,86

Wnioski
Stała dysocjacji pK`a kwasu mlekowego odczytana z wykresu pH=f(VNaOH) równa jest 3,83. Obliczona ze wzoru równa jest 6,2049 ± 0,226351 natomiast wartość literaturowa wynosi 3,86. Różnica ta może wynikać z pewnej niedokładności oka ludzkiego, ewentualnych błędów w dokładnym miareczkowaniu polegających na nieidealnym refleksie wymierzania 0,1 dm3 oraz z możliwych minimalnych różnic w stężeniach używanych odczynników.

6

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful