Μπάμπης Στεργίου – Χρήστος Νάκης

Επανάληψη στην
Γ΄Λυκείου

*** Το βιβλίο αυτό δεν έχει εκδοθεί. Μέχρι να γίνει
αυτό δίνουμε στους συναδέλφους την αρχική του
μορφή για την οργάνωση των επαναληπτικών τους
μαθημάτων.

Αφιερώνεται σε όλους εσάς που στηρίζετε το
έργο μας      

1.1 Ερωτήσειςµεσύντοµηαπάντηση
α)Ανα,β,γ,δ∈R,πότεείναια+βi=γ+δiκαιπότεα+βi=0;
β) Πώςυπολογίζουµετηνδύναµηiνκαιµετιισούταιοi2003;
γ) Τιονοµάζουµεσυζυγήτουµιγαδικούαριθµούz=α+βi;Ναγράψετετιςιδιό- 

τητεςτουσυζυγούς.

δ) Τιισχύειγιατιςεικόνεςδύοσυζυγώνµιγαδικώναριθµών;
ε) ΠώςλύνουµεστοC τηνεξίσωσηαz2+βz+γ=0; 

Ποιεςείναιοιλύσειςτηςεξίσωσηςz2+2z+2=0;

στ)Τιλέµεµέτροενόςµιγαδικούαριθµού  z=α+βi καιµετιισούται;Ποιοείναι 

τοµέτροτουµιγαδικούz=6–8i;

ζ) Ποιασχέσησυνδέειταµέτρατωνµιγαδικών z, − z, z, − z καιτισυµπεραίνετεγια 

τιςεικόνεςτωναριθµώναυτών;

η) Ναγράψετετιςιδιότητεςτουµέτρου.
θ) Αν z = α, ποιοςείναιο z ;
ι) Τιισχύειγιατοµέτροτουαθροίσµατοςήτηςδιαφοράςδύοµιγαδικώνzκαιw;
ια)Τιπαριστάνουνοιεξισώσεις z − z 0 = ρ και z − z1 = z − z 2 , όπου  ρ>0 και 

z1≠z2;

ιβ)Τιπαριστάνειγεωµετρικάτοµέτρο z1 − z 2 τηςδιαφοράςδύοµιγαδικών;
ιγ)Τιπαριστάνειηεξίσωση z − z1 + z − z 2 = 2α, όπουα>0και 0 < z1 − z2 < α ;

1.2 Ερωτήσειςσυµπλήρωσηςκενού
α)Ανα,β,γ,δ∈R,τότε:      

♦ α+βi=γ+δi⇔………………………      

♦ α+βi=0⇔………………………

9

β) Ανz=α+βiµεα,β∈R, τότε:     

♦ i2=……καιi4λ+υ=……,µευ=0,1,2,3     

♦ z = ………… και z = …………

γ) Έστωz,w∈C.Τότε:  

z
♦ z ± w = ………, zw = ………,   = ……… και ( z ν ) = ……… 
w  

♦ zw = ……,  

♦ z = …… 

z
= ……, z ν = ……, z = …… και −z = …… 
w

2

δ) Αν z = α, τότε z = …… 
ε) Ηεξίσωση z − z 0 = α, µεα>0,παριστάνει……………µεκέντροτην……… 

………Μτουz0καιακτίναR=…

στ)Ηεξίσωση z − z1 = z − z 2 , µεz1≠z2,παριστάνειτη…………………………  

……τουευθύγραµµουτµήµατοςΜ1Μ2,όπουΜ1καιΜ2είναιοι……………
……τωνz1καιz2.

ζ) Ηεξίσωση z + 2 − 5i = 3 παριστάνει……………µεκέντρο………………,ακτί- 

ναR=…καιεξίσωση…………………………………

η) Ηεξίσωση z + 2 − i = z − 6 + 3i παριστάνει………………µεεξίσωση:
……………………
θ) Οιλύσειςτηςεξίσωσηςz2–4z+8=0είναιοι:
z1=…………καιz2=…………
ι) Γιατυχαίουςµιγαδικούςαριθµούςzκαιwισχύειηανισότητα:
……………………………………………………………

1.3 Ερωτήσειςπολλαπλήςεπιλογής
α)Αν z =

5 + 10i
, τότε:
2+i

10 ΜΙΓΑ∆ΙΚΟΙ 

Α.z=9–7i     

Β. z=4+3i 

∆.z=7–6i     

Ε. z=3–5i     

Γ. z=6+8i

∆.2   

Ε. 0

β) ΟαριθµόςΑ=i1821+i2003είναιίσοςµε: 

Α.i   

Β. 2i   

Γ. -1  

γ) ΗτιµήτηςπαράστασηςΑ=(1+i)2004–(1–i)2004είναιίσηµε: 

Α.1   

Β. i   

Γ. 0 

δ) Αν z = 3, τότεο z ισούταιµε:
3
2
1 
Α.    Β.    Γ. 
z
z
z  

∆.-i   

Ε. -1  

∆.

9 

z  

Ε.    

Γ. z = z 2    

Γ. έλλειψη

9 

z

ε) Απότιςπαρακάτωσχέσειςλανθασµένηείναιη:
2 

Α. z = zz  

∆. z = 2 ⇔ z =     

Β. z = − z  

4 

z  

Ε. z − w ≤ z + w 

2

στ)Ηεξίσωση z + 2 + 5i = 7 παριστάνει: 

Α.ευθεία      

Β. κύκλο  

∆.παραβολή     

Ε. υπερβολή  

ζ) Απότουςµιγαδικούςαριθµούςz,γιατουςοποίουςισχύειότι z − 5i = 2 τοµέ- 

γιστοµέτροέχειο: 

Α.z=7i 

Β. z=3i 

Γ. z=5+2i

∆.z=2–5i 

Γ. z=-1

∆.z=i

Ε. z=2i

η) Αν 2z − 1 = z − 2 , τότε: 

Α. z = 4   

Ε. Ηεικόνατουzκινείταιστονµοναδιαίοκύκλο.

Β. z=1  

θ) Ηεξίσωση z − 1 − i = z + 3 − 5i παριστάνειτηνευθείαµεεξίσωση: 

Α.x+y+2=0    

Β. 2x–y+3=0  

∆.2x+y–4=0    

Ε. x–y+4=0   

Γ. x–y+3=0

11

ι) Ηεξίσωση z + 3 − 7i = 5 παριστάνειγραµµήµεεξίσωση: 

Α.(x–3)2+(y+7)2=25  

∆.

x2 y2

= 1 
7
3    

Β. 3x–7y–5=0    

Γ.

x2 y2
+
= 1
3
7

Ε. (x+3)2+(y–7)2=25

1.4 Ερωτήσειςτουτύπου“ΣωστόήΛάθος”
α)Ανα,β∈Cκαια2+β2=0,τότεα=β=0.      

Σ Λ

β) Αν α,β ∈ C και α+βi=0, τότε α=0 και β=0.      

Σ Λ     

Σ Λ  

γ) Αν w =        

z 2 − 2iz + 1 
z 2 + 2iz + 1
=
,
w
.  
τότε
z2 + 3
z2 + 3  

δ) Αν z = z, τότε  z  ∈  R,  ενώαν z = − z, τότεοzείναιφαντα- 
στικός.            
ε) Ηεξίσωσηz2+9=0είναιαδύνατηστοC.            

Σ Λ 
Σ Λ

στ)Οαριθµός zz είναιπραγµατικόςγιακάθεz∈C.      

Σ Λ

ζ) Ανz=α+βi,µεα,β∈C, τότε z = α 2 + β2 .      

Σ Λ

η) Ισχύειότι z = z = − z = − z γιακάθεz∈C.       

Σ Λ

α2
. 
z      

Σ Λ

ι) Ισχύειότι z ν = z και i ν z = z γιακάθεν∈N*.      

Σ Λ

θ) Αν z = α, τότε z =         

ν

2

2

ια)Αν z = − z 2 , τότεο–zείναιφανταστικός,ενώαν z = z 2 , τό- 

τεοzείναιπραγµατικός.              

Σ Λ

ιβ)Ισχύειότι z + w = z + w .              

Σ Λ

ιγ)Ηεξίσωση z + z0 = α, (α>0)παριστάνεικύκλοκαιηεξίσωση 

z − z1 = z − z2 , (z1≠z2)παριστάνειευθεία. 

12 ΜΙΓΑ∆ΙΚΟΙ       

Σ Λ      

ΜΕΘΟ∆ΟΙ-ΣΧΟΛΙΑ
Α. α) Ανz=α+βi∈C,µεα,β∈R,τότε: 

♦ z = α − βi  

♦ z + z = 2α = 2Re(z) και z − z = 2βi = 2Im(z)i  

ν
♦ ( z ν ) = ( z )  

♦ z ∈ » ⇔ z = z  

♦ οzείναιφανταστικός,ανκαιµόνοαν z = − z 

Οιτελευταίεςδύοσχέσειςκαλόείναινααποδειχθούνπρινχρησιµοποιηθούν.
β) Γιατονµιγαδικόαριθµόz=α+βi,µεα,β∈R,ισχύειότι:
2 

♦ z = α 2 + β2 και z = zz  

♦ z ⋅ w = z ⋅ w και 

♦ z ν = z , ν∈Z*(z≠0)

z
z
=
, w≠0
w
w

ν

γ) Μιαπολύχρήσιµηιδιότηταγιατηλύσηασκήσεωνείναιηεξής:
αν z = α µεα>0,τότε z =

α2 

z

Πραγµατικά:
2

z = α ⇔ z = α2 ⇔ z z = α2 ⇔ z =

α2 

z

13

Β. α) Οαριθµός z − w εκφράζειγεωµετρι-
κάτηναπόστασητωνεικόνωντωνzκαιw.
Είναιδηλαδή:

z − w = d ( A(z), B(w) ) = AB 
β) Ανα>0,τότεηεξίσωση z − z 0 = α παριστάνεικύκλοµεκέντροτηνεικόνα
Μ0τουz0καιακτίναα.
Έτσι,ανz0=x0+y0i,τότεηεξίσωσητουκύκλουσεκαρτεσιανέςσυντεταγµένες
είναι:
(C):(x–x0)2+(y–y0)2=α2
γ) Ηεξίσωση z − z1 = z − z 2 , µεz1≠z2,παριστάνειτηµεσοκάθετοτουτµήµατοςΑ1Α2,όπουΑ1καιΑ2είναιοιεικόνεςτωνz1καιz2αντίστοιχα.
δ) Ηεξίσωση z − z1 + z − z 2 = α, µεα>0και z1 − z 2 < α, παριστάνειέλλειψη
µεεστίεςτιςεικόνεςΕ1καιΕ2τωνz1καιz2. 

2.1 ∆ίνεταιοµιγαδικόςz,τουοποίουηεικόναΜκινείταιστονκύκλο:
C:x2+y2=4

Νααποδειχθείότι:
4
α) z = , 
z

β) ηεικόναΝτουµιγαδικούαριθµού w = z +

4i 
κινείταιστονκύκλο:
z

C1:x2+y2=8 

ΛΥΣΗ
α)ΣτοµιγαδικόεπίπεδοοκύκλοςC:x2+y2=4,έχειεξίσωση z = 2, διότιέχει
κέντροΚ(0,0)καιακτίναρ=2.Εποµένως:
2

z = 2 ⇔ z = 4 ⇔ zz = 4 ⇔ z =

14 ΜΙΓΑ∆ΙΚΟΙ

4
z

(1) 

β) Έστωw=x+yiκαιz=α+βi.Τότεθαισχύει:
(1)

♦ z ==

4
1 z
⇔ =
z
z 4

♦ w = z +

(2) 

4i
z
 1  (2)
= z + 4i   == z + 4i ⋅ = z + iz = α + βi + i(α + βi) = α − β + (α + β)i 
z
4
z

Έχουµελοιπόν:
w=α–β+(α+β)i⇔x+yi=α–β+(α+β)i⇔
x+y

α = 2
α − β = x 
⇔ 
 ⇔ 
α + β = y 
β = y − x

2

(3) 

Επειδήηεικόνατουz=α+βiκινείταιστονκύκλοC:x2+y2=4,θαισχύει:
2

2

(3)
x+y y−x
α 2 + β2 = 4 ⇐⇒ 
 +
 =4 ⇔
 2   2 

⇔(x2+y2+2xy)+(y2+x2–2xy)=16⇔
⇔2(x2+y2)=16⇔x2+y2=8
Άλλοςτρόπος
Μεw=x+yiκαιz=α+βiείναι:
w=z+

4i
 1  (2)
= z + 4i   == z + iz = (1 + i)z 
z
z

Εποµένως:

w 

1+ i  

♦ z =  

♦ z = 2 ⇔

w
w
=2 ⇔
= 2 ⇔ w = 2 1+1 ⇔ w = 2 2 
1+ i
1+ i

Άρα,ηεικόναΝτουwκινείταιστονκύκλοµεκέντροτηναρχήτωναξόνωνκαιακτίνα

R = 2 2, δηλαδήστονκύκλο:
C1:x2+y2=8

15

Άλλοςτρόπος
Θαδούµεµιααπόδειξηχωρίςτηβοήθειατουερωτήµατος(α).
Έστωz=α+βiκαιw=x+yi.Τότε:
2  

♦ z = 2 ⇔ z = 4   

♦ w = z + 

 
Άρα: 

4i
4iz
4iz
4i(α + βi)
=z+
= z + 2 = (α + βi) +
=
z
zz
4
z

=(α+βi)+i(α+βi)=(α–β)+(α+β)i

x+y

α=

x
=
α

β



2
(Σ) 

 ⇔ 
y

x
y = α + β
β =

2 
2
2  

Όµως α +β =4, διότιηεικόνατου z=α+βi κινείταιστονκύκλο  x2+y2=4.

Έτσι,οισχέσεις(Σ)δίνουν:
2

2

x+y y−x
2
2
2
2
 2  +  2  = 4 ⇔ x + 2xy + y + y − 2yx + x = 16 ⇔ 

 

⇔x2+y2=8

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
∆ίνονταιδύοµιγαδικοίzκαιwπουσυνδέονταιµετησχέσηw=f(z).ΈστωΜ
ηεικόνατουzκαιΝηεικόνατουw.
Α. ΑνµαςζητείταιογεωµετρικόςτόποςτηςεικόναςΜτουz,ώστεοwναείναι
αντίστοιχαπραγµατικόςήφανταστικός,τότε:
♦ Θεωρούµεz=x+yiκαιθέτουµετουςαπαραίτητουςπεριορισµούς.
♦ Γράφουµετηνw=f(z)σεµορφήα+βi,δηλαδήw=α+βiµεα,β∈R.
♦ Απαιτούµε  β=0, ανθέλουµεοwναείναιπραγµατικόςκαι α=0,ανθέ

λουµεοwναείναιφανταστικός.

♦ Οισχέσειςβ=0καια=0µαςοδηγούνστιςεπιθυµητέςεξισώσεις.Ανυπάρ

χουνπεριορισµοίγιατονz,τότεπρέπειναεξετάσουµεµήπωςαπότιςγραµ- 

µέςπουβρήκαµεεξαιρούνταικάποιασηµεία.

16 ΜΙΓΑ∆ΙΚΟΙ

Β. ΑνµαςδίνεταιότιηεικόναΜτουzκινείταιστηγραµµήC1καιµαςζητείταιη
γραµµήC2,στηνοποίακινείταιηεικόναΝτουw,τότε:
♦ Θέτουµεz=α+βiκαιw=x+yi.
♦ Εκτελούµετιςπράξειςκαιβρίσκουµε:
 x = A(α, β)
x + yi = A(α, β) + B(α, β)i ⇔ 
 y = B(α, β)

(Σ) 

ΜετηβοήθειατηςγραµµήςC1απαλείφουµεαπότιςεξισώσεις(Σ)ταα,βκαι
βρίσκουµεµιαεξίσωσηµεµεταβλητέςxκαιy.ΑυτήείναιηεξίσωσητηςζητούµενηςγραµµήςC2.
Άλλοςτρόπος
Ανείναιδυνατόν,λύνουµετηνεξίσωση  w=f (z) ωςπροςz,οπότε  z=f-1(w).
Έτσι:
z=f–1(w)⇔α+βi=Α(x,y)+B(x,y)i⇔
α = A(x, y)
⇔ 
β = B(x, y)

(1) 

ΌµωςταακαιβεπαληθεύουντηνεξίσωσηC1,οπότεαµέσωςµεαντικατάσταση
τωνσχέσεων(1)καιτηνεκτέλεσητωνπράξεωνοδηγούµαστεστηνεξίσωσητης
γραµµήςC2.
ΕντελώςανάλογαεργαζόµαστεανµαςδίνουντηγραµµήC2τηςεικόναςΝτου
wκαιµαςζητούντηνεξίσωσητηςγραµµήςC1στηνοποίακινείταιηεικόναΜ
τουz.Εδώφυσικάθέτουµεw=α+βiκαιz=x+yi,ώστεηγραµµήC1που
θαπροκύψειναέχειµεταβλητέςxκαιy. 

2.2 Έναςµιγαδικόςzικανοποιείτησχέση z = ( z )
4

2

.

α) Νααποδειχθείότι z = 0 Þ z = 1. 
β) Ανz≠0,νααποδειχθείότι z =

1
.
z

γ) Ανz≠0,νααποδειχθείότιz6=1.

17

δ) Ναβρεθούνόλοιοιµιγαδικοίzµε z 4 = z 2 . 
ε) Σεποιαγραµµήβρίσκονταιοιεικόνεςτωνπαραπάνωµιγαδικώνz,ανz≠0; 

ΛΥΣΗ
α)Σύµφωναµετηνυπόθεσηέχουµε z 4 = z 2. Επειδή z = z , ητελευταίασχέση
δίνει:

(

)

z4 = z 2 ⇔ z 4 = z 2 ⇔ z 2 z 2 − 1 = 0 ⇔ 

(z =0

)

Þ z 2= 1 ⇔

(z =0

Þ z = 1) 

β) Μεz≠0είναι z ≠ 0, οπότε z = 1. Εποµένως:

z 2 = 1 ⇔ zz = 1 ⇔ z =
γ) Επειδή z =

1 

z

1
παίρνουµε:
z
z4 = z 2 ⇔ z4 =

1
⇔ z6 = 1 
2
z

δ) Έχουµεβρειότι z = 0 Þ z = 1. Έτσι:
♦ αν z = 0 ⇔ z = 0, 
♦ αν z = 1, τότεηεξίσωσηγίνεται:
z6=1⇔(z3)2–1=0⇔(z3–1)(z3+1)=0⇔
⇔(z–1)(z2+z+1)(z+1)(z2–z+1)=0⇔
⇔(z=1ήz=-1ήz2+z+1=0ήz2–z+1=0)
Ηδιακρίνουσατωνδύοτελευταίωνεξισώσεωνείναι∆=1–4=-3<0,οπότεπαίρ-
νουµε:
♦ z 2 + z + 1 = 0 ⇔ z =

−1 ± i 3 

2

♦ z 2 − z + 1 = 0 ⇔ z =

1± i 3 

2

18 ΜΙΓΑ∆ΙΚΟΙ

Εποµένως,οιµιγαδικοίz,µε z 4 = z 2 είναιοι:

0, −1, 1,

−1 − i 3 −1 + i 3 1 + i 3
1− i 3
,
,
και 

2
2
2
2

ε) Επειδήµεz≠0είναι z = 1, συµπεραίνουµεότιοιεικόνεςτωνπαραπάνωµιγα-
δικώνβρίσκονταιστονµοναδιαίοκύκλο,δηλαδήστονκύκλοµεεξίσωση:
x2+y2=1 

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
ΤΟΜΕΓΙΣΤΟΉΤΟΕΛΑΧΙΣΤΟΜΕΤΡΟ
ΈστωότιοµιγαδικόςzέχειεικόναΜκαιτοΜκινείταισεµιαγραµµήC.
Α. ΑνηCείναικύκλοςµεκέντροΚκαιθέ-
λουµετοελάχιστοήτοµέγιστοµέτροτουz,
τότεφέρνουµετηνευθείαΟΚπουτέµνειτον
κύκλοστασηµείαΑκαιΒ.
ΟιµιγαδικοίzAκαιzΒπουαντιστοιχούντότε
στασηµείαΑκαιΒείναιοιζητούµενοι.
Β. ΑνηγραµµήCείναιευθείακαιθέλουµε
τονµιγαδικόzµετοελάχιστοµέτρο,τότεφέρ-
νουµετηνευθεία  ΟΑ⊥(C) καιαπότιςεξι-
σώσειςτων(C)και(ΟΑ)βρίσκουµετονµιγα-
δικόzAµεεικόνατοΑ.ΟzAέχειτότετοελά-
χιστοµέτρο.Ανζητείταιαπλάτοελάχιστοµέ-
τρο(όχικαιοµιγαδικός),τότετοελάχιστοαυτό
µέτροείναιοαριθµόςd=d(O,C)πουβρίσκεταιαπότοντύπο:
d=

όπουC:Ax+By+Γ=0.

Γ
A 2 + B2 

19

Γ. Ανοιεικόνεςδύοµιγαδικώνzκαιwδια-
γράφουναντίστοιχατουςκύκλους(Κ,R)και
(Λ,ρ), τότεγιατηνεύρεσητηςµέγιστηςκαι
τηςελάχιστηςτιµήςτου z − w εργαζόµαστε
ωςεξής:
♦ ΒρίσκουµετηνεξίσωσητηςευθείαςΚΛ.
♦ ΒρίσκουµετακοινάσηµείαΑ,Β,Γκαι∆τηςΚΛµετουςδύοκύκλους.
Τότε:
♦ ΟιµιγαδικοίzBκαιzΓπουαντιστοιχούνσταΒκαιΓδίνουντηνελάχιστητιµή 

του z − w . 

♦ ΟιµιγαδικοίzAκαιz∆πουαντιστοιχούνσταΑκαι∆δίνουντηµέγιστητιµή 

του z − w . 

∆. ΑνοΜ(z)γράφειτονκύκλοCκαιοΜ(w)
γράφειτηνευθεία(ε),τότεηελάχιστητιµήτου

z − w βρίσκεταιανβρούµετηναπόστασητων
ευθειών(ζ)και(ε),όπουζείναιηεφαπτοµένη
του C που είναι παράλληλη προς την (ε) και
βρίσκεταιπλησιέστεραστην(ε).
ΑνάλογασυµπεράσµαταισχύουνκαιγιατιςπεριπτώσειςπουηγραµµήCείναι
έλλειψη,παραβολήήυπερβολή. 

2.3 ∆ίνεταιοµιγαδικόςαριθµός w = z + 2i , µεz=x+yiκαιx,y∈R .
z +2  

α) Ναγραφείοwστηµορφή α+βi, όπουα,β∈R .
β) ΝαβρεθείογεωµετρικόςτόποςτηςεικόναςΜτουz,ότανw∈R .
γ) ΝαβρεθείογεωµετρικόςτόποςτηςεικόναςΝτουz,ότανοwείναιφαντα-
στικός.
δ) ΝαβρεθείογεωµετρικόςτόποςτηςεικόναςΜτουz,ώστεRe(w)=Im(w).

20 ΜΙΓΑ∆ΙΚΟΙ

ε) ΑνηεικόναΜτουzκινείταιστονκύκλοx2+y2=4,νααποδειχθείότιηεικόνα
Ντουwκινείταιστηνευθείαy=x. 

ΛΥΣΗ
α)Πρόκειταιγιατοπιοκλασσικόθέµαστουςµιγαδικούς.Γιαναορίζεταιοw,
πρέπει:
z + 2 ≠ 0 ⇔ x − yi + 2 ≠ 0 ⇔ (x ≠ −2 και y ≠ 0) 

Πρέπειδηλαδή(x,y)≠(-2,0).
Είναι:
w=

z + 2i x − yi + 2i x − (y − 2)i [x − (y − 2)i][(x + 2) + yi]
=
=
=
=
z + 2 x − yi + 2 (x + 2) − yi
(x + 2)2 + y 2
=

x(x + 2) + y(y − 2) xy − (x + 2)(y − 2)
+
i =
(x + 2)2 + y 2
(x + 2)2 + y 2

=

x 2 + y 2 + 2x − 2y 2x − 2y + 4
+ 

(x + 2)2 + y 2
(x + 2)2 + y 2

Εποµένωςw=α+βi,όπου:
α=

x 2 + y 2 + 2x − 2y
2x − 2y + 4
και β = 

2
2
(x + 2) + y
(x + 2)2 + y 2

β) Γιαναείναιοwπραγµατικός,πρέπεικαιαρκείIm(w)=0.
Εποµένως:
w∈» ⇔

2x − 2y + 4
=0 ⇔ x−y+2=0
(x + 2)2 + y 2

(1) 

ΈχειόµωςεξαιρεθείτοσηµείοΑ(-2,0).ΠαρατηρούµεότιτοΑεπαληθεύειτηνεξίσω-
ση(1).Έτσι,ογεωµετρικόςτόποςτουΜείναιηευθεία  ε:x-y+2=0, απότην
οποίαέχειεξαιρεθείτοσηµείοΑ(-2,0).
γ) Γιαναείναιοwφανταστικός,πρέπεικαιαρκεί:
Re(w) = 0 ⇔

x 2 + y 2 + 2x − 2y
= 0 ⇔ x 2 + y 2 + 2x − 2y = 0
(x + 2)2 + y 2

(2) 

21

Ησχέση(2)επαληθεύεταιαπότιςσυντεταγµένεςτουσηµείουΑ(-2,0),οπότεεξαι-
ρείται.Έτσι,ογεωµετρικόςτόποςτουΝείναιοκύκλοςC:x2+y2+2x–2y=0,δη-
λαδήοκύκλος(x+1)2+(y–1)2=2,απότονοποίοέχειεξαιρεθείτοσηµείοΑ(-2,0).
ΟκύκλοςCέχειπροφανώςκέντροΚ(-1,1)καιακτίνα ρ = 2. 
δ) ΓιαναείναιRe(w)=Im(w)πρέπεικαιαρκεία=β.
Όµως:
α=β⇔x2+y2+2x–2y=2x–2y+4⇔x2+y2=4
ΆραοζητούµενοςγεωµετρικόςτόποςείναιτασηµείατουκύκλουC:x2+y2=4.
ε) ΕπειδήηεικόναΜτουzκινείταιστονκύκλο  x2+y2=4, θαισχύει z = 2. 
Εποµένως:

w=

z + 2i
⇔ wz + 2w = z + 2i ⇔ (w − 1)z = 2i − 2w
z +2

(3) 

Ανw=1,τότε z + 2i = z + 2 ⇔ 2i = 2, άτοπο.
Είναιλοιπόνw≠1,οπότεησχέση(3)γίνεται:

z=

2i − 2w
w −1

(4) 

Έχουµεόµως:
(4)

z = 2 ⇔ z = 2 ⇐⇒

2i − 2w
2
2
= 2 ⇔ w − i = w −1 ⇔ w − i = w −1 ⇔ 
w −1

⇔ (w − i)(w + i) = (w − 1)(w − 1) ⇔ 
⇔ ww + wi − wi + 1 = ww − w − w + 1 ⇔ 
⇔ (w − w)i = −(w + w)

(5) 

Θέτουµεw=x+yi,οπότε:
w − w = 2yi και w + w = 2x 

Έτσι,η(5)γίνεταιισοδύναµηµετησχέση:
2yi2=-2x⇔y=x
Εποµένως,ηεικόναΝτουwκινείταιστηνευθείαy=x.

22 ΜΙΓΑ∆ΙΚΟΙ      

Α. α) Πώςυπολογίζουµετηδύναµηiν,όπουν∈N*;
β) Ναγράψετετοντύποπουδίνειτιςλύσειςτηςεξίσωσης:
αz2+βz+γ=0,µεα≠0
γ) Τιλέµεµέτροτουµιγαδικούαριθµούz=α+βi,µεα,β∈R,καιµετιισούται;
[Μονάδες 3]
Β. α) Τιεκφράζειγεωµετρικάοαριθµός z1 − z 2 , όπουz1,z2∈C;
β) Ναγράψετετιςιδιότητεςτουµέτρουµιγαδικώναριθµών.
γ) Τιπαριστάνουνοιεξισώσεις z − z 0 = ρ και z − z1 = z − z 2 , όπου  ρ>0 και 

z0,z1,z2∈C, µεz1≠z2;
[Μονάδες 4]

Γ. Νααποδείξετεότι z1z 2 = z1 ⋅ z 2 γιακάθεz1,z2∈C.
[Μονάδες 8]
∆. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
α)Ανα,β∈Cκαια2+β2=0,τότεα=β=0.       

Σ Λ       

Σ Λ

γ) Ανz=α+βi,µεα,β∈C,τότε z = α 2 + β2 .       

Σ Λ

δ) Αν z = 1, τότεz=1ήz=-1.           

Σ Λ

ε) Αν z = α, όπουα>0,τότε z =

α2
. 
z         

Σ Λ

2

β) Ισχύειότι z = z 2 γιακάθεz∈C.   

23

( )

ν

στ)Ισχύειότι z ν = z ν και z ν = z .            

Σ Λ

ζ) Ανν=4κ+υµεν,κ,υ∈N*,τότεiν=iυ.        

Σ Λ

η) Αν z = − z 2 τότεοzείναιφανταστικόςκαιαντίστροφος.   

Σ Λ

2

θ) Ισχύειότι: 

i) αν z = z, τότεοzείναιπραγµατικός,         

Σ Λ 

ii) αν z = − z, τότεοzείναιφανταστικός.        

Σ Λ

ι) Ηεξίσωση z − α = z − β , µεα≠β,παριστάνειευθεία,ενώη 

εξίσωση z − z1 = R, µεR>0παριστάνεικύκλο.      

Σ Λ
[Μονάδες 10] 

∆ίνονταιοιπραγµατικοίαριθµοίακαιβκαιοιµιγαδικοίαριθµοίzκαιwµε:
w=
α)Νααποδείξετεότι w =

αz 2004 + β(z)2004 + 2002 

βz 2004 + α(z)2004 + 2002

1
.
w
[Μονάδες 13]

β) Ναβρείτετηγραµµή,στηνοποίακινείταιηεικόναΜτουw,ότανοzµεταβάλλε-
ταιστοC.
[Μονάδες 12] 

∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοία,βκαιγµε:
α=συνx+iηµx,β=συνy+iηµy,γ=συνω+iηµω
και
ηµx+ηµy+ηµω=συνx+συνy+συνω=0
Νααποδείξετεότι:
1
1
1
α) α = , β = , γ = 
α
β
γ
[Μονάδες 8]

24 ΜΙΓΑ∆ΙΚΟΙ

β) αβ+βγ+γα=0
[Μονάδες 9]
2

2

2

γ) α +β +γ =0
[Μονάδες 8] 

∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοίzκαιwµε:

z, w ≠ 0, w 2 = z και z 2 = − w 
Α.Νααποδείξετεότι:
α) z = w = 1 
[Μονάδες 5]
β) z =

1
1
και w = 
z
w
[Μονάδες 4] 

γ) w=- z
[Μονάδες 4]
3

3

δ) w =-1καιz =1
[Μονάδες 4]
Β. α) Ναβρείτετουςµιγαδικούςzκαιw.
[Μονάδες 4]
β) Νααποδείξετεότιγιατουςπαραπάνωµιγαδικούςαριθµούςzισχύειότι:
z2004=1
[Μονάδες 4] 

25      

3.1 Ερωτήσειςµεσύντοµηαπάντηση
α)Πότεδύοσυναρτήσειςfκαιgλέγονταιίσες;
f
β) Ποιοείναιτοπεδίοορισµούτηςσυνάρτησης ; 
g
γ) ΠότεορίζεταιησύνθεσηgÎfτωνσυναρτήσεωνfκαιg;Ποιοείναιτοπεδίο 

ορισµούκαιποιοςείναιοτύποςτης;

δ) Πότεµιασυνάρτηση  f:A→R λέγεταιγνησίωςαύξουσα,γνησίωςφθίνουσα, 

αύξουσαήφθίνουσα;

ε) Πότελέµεότιµιασυνάρτησηf:A→Rπαρουσιάζειστοx0µέγιστοήελάχιστο;
στ)Πότεµιασυνάρτησηf:A→Rλέγεται“1–1”;
ζ) Πότεορίζεταιηαντίστροφησυνάρτησηf-1µιαςσυνάρτησης  f:A→R; Ποιο 

είναιτοπεδίοορισµούτηςf-1;Απόποιασχέσηορίζεταιηf-1;

η) Τιισχύειγιατιςγραφικέςπαραστάσειςδύοαντίστροφωνσυναρτήσεων;

3.2 Ερωτήσειςσυµπλήρωσηςκενού
α)ΤοσηµείοΑ(α,β)ανήκειστηγραφικήπαράστασηCfτηςσυνάρτησηςf,ανκαι 

µόνοανισχύειότι………………

β) ∆ύοσυναρτήσειςfκαιgλέγονταιίσες,ανέχουντοίδιο……………………… 

………Ακαιγιακάθεx∈Αισχύειότι………………………

γ) Έστωµιασυνάρτησηf:A→R.Τοσύνολοτιµώντηςfείναιτοσύνολο:
f(A)=…………………………………………………

26 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

δ) Τοπεδίοορισµούτηςσύνθεσης  g Î f είναιτο  Α=…………………………… 

ΗgÎfορίζεταιόταν………

ε) Ανησυνάρτησηf:A→Rείναιγνησίωςφθίνουσα,τότεισχύειηισοδυναµία:
x1<x2⇔……………………………
στ)Ανγιατησυνάρτησηf:A→Rισχύειότιf(x)≥f(x0)γιακάποιοx0∈Α,τότε  

τοf(x0)λέγεται…………………τηςf.Τοελάχιστοκαιτοµέγιστοµιαςσυνάρ-
τησης-ανυπάρχουν–λέγονταικαι……………………

ζ) Ανγιατησυνάρτηση  f:A→R ισχύειότι  f (x1)=f (x2)⇔x1=x2 , τότεηf 

είναι………

η) Ησυνάρτησηf-1ορίζεταιµόνοανησυνάρτησηfείναι……….Τοπεδίοορισµού 

τηςf-1είναιτο……………………………τηςf.Ισχύειότι:
f(x)=y⇔x=……………

θ) Οιγραφικέςπαραστάσειςδύοαντίστροφωνσυναρτήσεωνείναι………………… 

…………ωςπροςτηνευθεία………

3.3 Ερωτήσειςπολλαπλήςεπιλογής
α)Ανf:A→Rείναισυνάρτηση,τότετοσύνολοτιµώνf(A)είναιτοσύνολο: 

Α.{x∈A/y=f(x)} 

Β. {x∈R/f(x)=y) Γ. {y∈R/y=f(x),µεx∈Α} 

∆.{y∈R/f(y)≠0} 

Ε. {x∈R/f(x)>0}

β) Ηγραφικήπαράστασητουδιπλανούσχήµα- 

τοςταιριάζειστησυνάρτηση: 

Α. f(x)=x3  

Β. f(x)=ex 

Γ. f(x)=εφx  

∆.f(x)=lnx 

Ε. f (x) = ln x 

γ) Έστωx,y>0και0<α≠1.Απότιςπαρακάτωπροτάσειςλανθασµένηείναιη:
x 
Α. log = logx − logy   Β. logxν=νlogx   Γ. αx=exlnα
y 
∆.log1=ln1=0καιlog10=lne=1     Ε. logx⋅logy=logxy

27

δ) ΗσυνάρτησηfÎgέχειπεδίοορισµούτοσύνολο: 

Α.{x∈Df/f(x)∈Dg} 

Β. {x∈Dg/g(x)∈Df}  

∆.{x∈Dg/f(x)≠g(x)}

Ε. {x∈Dg/g(x)<f(x)}

Γ. {x∈Df/f(x)∉Dg}

ε) Έστωµιασυνάρτησηf:A→R.Απότιςπαρακάτωπροτάσειςλανθασµένηείναιη: 

Α.Ανx1≠x2⇔f(x1)≠f(x2)γιακάθεx1,x2∈Α,τότεηfείναι“1–1”. 

Β. Ανf(x)≤f(x0)γιακάθεx∈Α,τότεηfέχειολικόµέγιστο. 

Γ. Ανηεξίσωσηy=f(x)έχειτοπολύµίαλύση,τότεηfείναι“1–1”. 

∆.Ισχύειότι(fÎf-1)(x)=xγιακάθεx∈Α,αρκείηfναείναι“1–1”. 

Ε. Ανηfείναι“1–1”,τότεορίζεταιηf-1:f(A)→Rκαιισχύειότι:
f(x)=y⇔x=f-1(y)

3.4 Ερωτήσειςτουτύπου“ΣωστόήΛάθος”
α)Ανηf:A→Rείναισυνάρτηση,τότευπάρχειευθείατηςµορ-  

φήςx=απουτέµνειτηγραφικήπαράστασηCfτηςf(x)σεδύο
τουλάχιστονσηµεία.               

Σ Λ

β) Ανησυνάρτησηf:A→Rείναι“1–1”,τότεηεξίσωσηf(x)=0 

έχειτοπολύµίαρίζα.Τοίδιοσυµβαίνεικαιγιακάθεεξίσωση 

τηςµορφήςf(x)=κ,κ∈R.            

Σ Λ

γ) Ανµιασυνάρτησηείναι  “1–1”, τότεείναικαιγνησίωςµονό- 

τονη.Τοαντίστροφοδενισχύει.           

Σ Λ

δ) Ανµιασυνάρτησηfείναιάρτια,τότεδενµπορείναείναιαντι- 

στρέψιµη.                  

Σ Λ

ε) Ανησυνάρτησηf:A→Rείναιαντιστρέψιµη,τότε(fÎf-1)(x)=x 

γιακάθεx∈f(A)και(f-1Îf)(x)=xγιακάθεx∈Α.     

Σ Λ

στ)Οιεξισώσεις  f -1(x)=x και  f (x)=x είναιισοδύναµες,όπου 

f:A→Rείναι“1-1”συνάρτηση.          

Σ Λ

ζ) Ανµιασυνάρτησηf:A→Rείναι“1–1”,τότευπάρχειευθεία 

ε//x´x,ηοποίατέµνειτηCfσεδύοτουλάχιστονσηµεία.

η) Ανf,g:R→R,τότεfÎg=gÎf. 

28 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ          

Σ Λ   

Σ Λ      

ΜΕΘΟ∆ΟΙ-ΣΧΟΛΙΑ
Α. α) Γιανααποδείξουµεότιδενυπάρχεισυνάρτησηf:A→R µεκάποιαιδιότηταΙ,εργαζόµαστεµετηµέθοδοτηςαπαγωγήςσεάτοπο.Υποθέτουµεότιυπάρχειτέτοιασυνάρτησηκαιµεκατάλληλεςτιµέςτουxπροσπαθούµενακαταλήξουµεσεάτοπο.
β) Γιαναανήκειένασηµείο  Μ(α,β) στηγραφικήπαράστασηCfµιαςσυνάρτησηςf,πρέπεικαιαρκείf(α)=β.Ισχύειδηλαδήότι:
Μ(α,β)∈Cf⇔f(α)=β
Β. Έστωµιασυνάρτησηf:A→R.
α)Οιρίζεςτηςεξίσωσηςf(x)=0είναιοιτετµηµένεςτωνσηµείωνσταοποίαη
Cfτέµνειτονάξοναx´xκαιαντίστροφα.
β) Ηfείναι“1–1”,όταν:
♦ γιακάθεx1,x2∈Αµεx1≠x2είναιf(x1)≠f(x2),
♦ γιακάθεx1,x2∈Αµεf(x1)=f(x2)είναιx1=x2,
♦ ηεξίσωσηf(x)=yέχειτοπολύµιαρίζα.
γ) Γιανααποδείξουµεότιησυνάρτησηfδενείναι“1–1”αρκείναβρούµεα,β∈Α
µεα≠βτέτοια,ώστε:
f(α)=f(β)
δ) Ανησυνάρτησηfείναι“1–1”,τότεηεξίσωσηf(x)=λέχειτοπολύµίαρίζα.
Ανλ∈f(Α),δηλαδήτολανήκειστοσύνολοτιµώντηςf,τότεηεξίσωσηf(x)=λ
έχειµοναδική(ακριβώςµία)ρίζαστοΑ.

29

ε) Ανησυνάρτησηfείναι“1–1”,τότεηCfκαιηευθείαε:y=λέχουντοπολύένακοινόσηµείογιακάθε λ∈R.Ανλ∈f(Α),τότεηCfκαιηευθείαε
έχουνέναµόνοκοινόσηµείο.
Γ. Έστωµιασυνάρτησηf:A→R.
α)Ησυνάρτησηfαντιστρέφεται,µόνοανηfείναι“1–1”.Ισχύειτότεότι:
f(x)=y⇔x=f-1(y)
β) Ανησυνάρτησηfείναιαντιστρέψιµη“1–1”,τότε:
♦ (fÎf-1)(x)=xγιακάθεx∈f(Α)
♦ (f-1Îf)(x)=xγιακάθεx∈Α
Τονίζουµεότιηf-1έχειπεδίοορισµούτοσύνολοτιµώντηςfκαιείναικαι
αυτή“1–1”.
γ) Ανηfείναι“1–1”,τότε:
♦ οιCfκαι Cf −1 είναισυµµετρικέςωςπροςτηνευθείαy=x,
♦ οιεξισώσειςf-1(x)=xκαιf(x)=xείναιισοδύναµες. 

4.1 Έστωf:R→Rµιαµησταθερήσυνάρτησηµετιςιδιότητες:
f(xy)=f(x)f(y)καιf(x+y)=f(x)+f(y)+2xy
γιακάθεx,y∈R
Νααποδειχθείότι:
α) f(0)=0,f(1)=1καιf(-1)=1,
β) ησυνάρτησηfείναιάρτια,
γ) οτύποςτηςσυνάρτησηςfείναιf(x)=x2γιακάθεx∈R. 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f(xy)=f(x)f(y)(1)
και 

f (x+y)=f (x)+f(y)+2xy(2)

30 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 

Η(2)γιαy=0δίνει:
f(x)=f(x)+f(0)⇔f(0)=0
Γιαx=y=1,η(1)δίνει:
f(1)=f(1)f(1)⇔f(1)=0ήf(1)=1
Ανf(1)=0,τότεη(1)γιαy=1δίνει:
f(x)=f(x)f(1)=0
γιακάθεx∈R,άτοπο,διότιηfδενείναισταθερή.Εποµένωςf(1)=1.
Απότησχέση(2)γιαx=1καιy=-1παίρνουµε:
f(0)=f(1)+f(-1)–2⇔0=1+f(-1)–2⇔f(-1)=1
β) Είναι:
(1)

f (− x) = f ( x(−1) ) == f (x)f (−1) = f (x) ⋅ 1 = f (x) 
γιακάθεx∈R.Εποµένωςηfείναιάρτια.
γ) Γιαy=-x,η(2)δίνει:
(α)

f (0) = f (x) + f (− x) − 2x 2 ⇐⇒ 0 = f (x) + f (x) − 2x 2 ⇔ 

⇔2f(x)=2x2⇔f(x)=x2,x∈R
Ησυνάρτησηf(x)=x2επαληθεύειτιςδοσµένεςσχέσειςκαιεποµένωςηαπόδειξη
ολοκληρώθηκε. 

ΣΠΟΥ∆ΑΙΑΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣΤΗΝΕΥΡΕΣΗΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ
Σεορισµέναθέµαταπροσδιορισµούτουτύπουµιαςσυνάρτησηςκαταλήγουµεσε
µιασχέσητηςµορφής:
f(x)g(x)=0,x∈Α(1)
Εδώπρέπειναεπισηµάνουµεµειδιαίτερηέµφασηότιαπότησχέση(1)δενµπορούµενασυµπεράνουµεότιf(x)=0γιακάθεx∈Αήg(x)=0γιακάθεx∈Α.
Υπάρχειδηλαδήηδυνατότητακαµίααπότιςfκαιgναµηνείναιηµηδενικήσυνάρτησηκαιόµωςναισχύειότιf(x)g(x)=0γιακάθεx∈Α.

31

Γιαπαράδειγµα,αν:

x 2 , αν x < 1
 0, αν x < 1 

f (x) = 
και g(x) =  3
x , αν x ≥ 1
 0, αν x ≥ 1
τότεf(x)g(x)=0γιακάθεx∈R,χωρίςόµωςναείναιµίατουλάχιστοναπότιςf
καιgηµηδενικήσυνάρτηση.Στιςπεριπτώσειςλοιπόνπουοδηγούµαστεσεσχέσεις
όπωςη(1),τότεαπαιτείταιιδιαίτερηπροσοχήδιότιηεύρεσητηςζητούµενηςσυνάρτησηςθαγίνειµεάλλοτρόποπουεξαρτάταιαπότηφύσητωνδεδοµένωντης
συγκεκριµένηςάσκησης.
Παρατηρήσεις
♦ Ησχέση(1)οδηγείσεαδιέξοδοακόµηκαιανοιfκαιgείναισυνεχείςήκαιπα

ραγωγίσιµεςσυναρτήσεις.

♦ Ησχέση(1)δίνει(f(x)=0,x∈R)ή(g(x)=0,x∈R)στηνπερίπτωσηπουοι 

fκαιgείναιπολυωνυµικέςσυναρτήσειςκαιΑ=R. 

4.2 Μιασυνάρτησηf:R→R έχειτηνιδιότητα:
f2(x)f(1–x)=2x–2γιακάθεx∈R
Νααποδειχθείότι:
1
α) f(1 - x) f(x) = γιακάθεx∈R,
2
β) οτύποςτηςσυνάρτησηςείναιf(x)=2x–1,x∈R. 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f2(x)f(1–x)=2x-2(1)
Στην(1)θέτουµεόπουxτο1–xκαιπαίρνουµε:
f2(1–x)f(x)=2-x-1(2)
Οισχέσεις(1)και(2)µεπολλαπλασιασµόδίνουν:

f 3 (x) f 3 (1 − x) = 2 x − 2 ⋅ 2 − x −1 ⇔ [ f (x)f (1 − x)] = 2 −3 ⇔ f (x)f (1 − x) =
3

32 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

1 

2

διότι:
3

2 −3 = 3 (2 −1 )3 = 2 −1 =

1 

2

Άρα:

f (x)f (1 − x) =

1
2

(3) 

β) Μεβάσητοπρώτοερώτηµαπαίρνουµε:
(3)

f 2 (x)f (1 − x) = 2 x − 2 ⇔ f (x) [ f (x)f (1 − x) ] = 2 x − 2 ⇐⇒ 

⇔ f (x) ⋅

1
= 2 x − 2 ⇔ f (x) = 2 x −1 
2

Ησυνάρτησηf(x)=2x-1επαληθεύειτηδοσµένησχέσηκαιεποµένωςείναιδεκτή.

4.3 Μιασυνάρτησηf:R→R έχειτηνιδιότητα:
(fÎf)(x)=2-xγιακάθεx∈R
Νααποδειχθείότι:
α) f(1)=1,
β) ηfαντιστρέφεται,
γ) ηfέχεισύνολοτιµώντοR,
δ) f-1(x)=2–f(x),x∈R. 

ΛΥΣΗ
Πρόκειται για χρήσιµο θέµα.
α)Έχουµε:
f(f(x))=2–xγιακάθεx∈R(1)
Η(1)γιαx=1δίνει:
f(f(1))=1(2)
Ανστην(1)θέσουµεόπουxτοf(1),παίρνουµε:
(2)

f  f ( f (1) )  = 2 − f (1) ⇐⇒ f (1) = 2 − f (1) ⇔ 2f (1) = 2 ⇔ f (1) = 1 
  
 =1 

33

β) Αρκείηfναείναι“1–1”.Έστωx1,x2∈Rµεf(x1)=f(x2).Τότε:
f(f(x1))=f(f(x2))⇔2–x1=2–x2⇔x1=x2
Ηfείναιεποµένως“1–1”,οπότεορίζεταιηf-1.
Παρατήρηση
Ηεύρεσητουαγίνεταιωςεξής:
f : “1−1”

f (α) = β ⇐⇒ f ( f (α) ) = f (β) ⇔ 2 − α = f (β) ⇔ α = 2 − f (β) ⇔ α = f (2 − β) 
αφούησχέση(1)θέτονταςόπουxτοf(x)δίνει:
(1)

f ( f (f (x)) ) = 2 − f (x) ⇐⇒ f (2 − x) = 2 − f (x) 
ηοποίαγιαx=βδίνειf(2–β)=2–f(β).
γ) ΓιανααποδείξουµεότιηfέχεισύνολοτιµώντοR,αρκείνααποδείξουµεότιγια
κάθεβ∈Rυπάρχεια∈Df=R,ώστεf(α)=β.
Επειδήf(f(β))=2–βκαιεµείςθέλουµεναισχύειf(α)=β,επιλέγουµε:
α=f(2–β)
Γιατηντιµήαυτήτουαείναι:
(1)

f (α) = f ( f (2 − β) ) == 2 − (2 − β) = β 
Άραηfέχεισύνολοτιµώντοf(R)=R.
δ) Στησχέση(fÎf)(x)=2–xθέτουµεόπουxτοf-1(x)καιπαίρνουµε:
f(f(f-1(x)))=2–f-1(x)⇔f(x)=2–f-1(x)⇔
⇔f-1(x)=2–f(x)(3)
Επειδήηf(x)έχεισύνολοτιµώντοR,η(3)ισχύειγιακάθεx∈R.  

34 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ      

Α. α) Έστωµιασυνάρτησηf:A→R.Τιονοµάζουµεσύνολοτιµώνκαιτιγραφι-
κήπαράστασητηςf;
β) Πότεδύοσυναρτήσειςfκαιgλέγονταιίσες;
γ) ΑνfκαιgείναιδύοσυναρτήσειςµεπεδίαορισµούDfκαιDgαντίστοιχακαιορί-
ζεταιησύνθεσηfÎg,ποιοείναιτοπεδίοορισµούτηςfÎg;
[Μονάδες 7]
Β. ∆ίνεταιµιασυνάρτησηf:A→R.
α)ΠότεηfλέγεταιγνησίωςαύξουσακαιπότεγνησίωςφθίνουσαστοΑ;
β) Πότελέµεότιηfέχειµέγιστοκαιπότεελάχιστο;
γ) Πότεηfλέγεται“1–1”;
δ) Πότεηfέχειαντίστροφηκαιποιοείναιτοπεδίοορισµούτηςf-1;
[Μονάδες 8]
Γ. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλανθα-
σµένη(Λ).
α)ΑντοσηµείοΜ(α,β)ανήκειστηγραφικήπαράστασηµιαςσυ- 
νάρτησηςf,τότεf(α)=βκαιαντίστροφα.        
 

β) Υπάρχεισυνάρτησηπουγιακάποιο α ∈ R ηγραφικήτηςπα- 
ράστασητέµνειτηνευθείαx=ατουλάχιστονδύοφορές.     

Σ Λ  

Σ Λ 



γ) Αν f:A→R, τότετοσύνολοτιµώντης f είναιτοσύνολο:
{y∈R/y=f(x)γιακάποιοx∈Α} 
                    
δ) ΗσυνάρτησηgÎf,ανορίζεται,έχειπεδίοορισµούτοσύνολο 

{x∈Df/f(x)∈Dg}.               

Σ Λ 
Σ Λ

35

ε) ΙσχύειότιgÎf=fÎg.     

Σ Λ

στ)Ανµιασυνάρτηση f:A→R είναιγνησίωςµονότονη,τότεη 
εξίσωσηf(x)=0έχειτουλάχιστονµίαρίζαστοΑ.     

Σ Λ              

ζ) Ανγιαµιασυνάρτηση f:A→R ισχύειησχέση:
f(α)=f(β)⇔α=β 

γιακάθεα,β∈Α,τότεηfείναι“1–1”.        

Σ Λ

η) Γιαναορίζεταιηαντίστροφητηςσυνάρτησης  f:A→Α πρέ- 
πειηfναείναι“1–1”.Τοπεδίοορισµούτηςf-1είναιτότετο 
f(Α)καιισχύουνοισχέσεις:   

♦ y=f(x)⇔x=f-1(y)γιακάθεx∈Α  
 -1  

 

 

-1    

 

♦ (f Î f )(x)=x γιακάθε x ∈ f (Α) 
♦ (f Î f )(x)=x γιακάθε x ∈ Α         

Σ Λ         

Σ Λ         

Σ Λ

θ) Ανησυνάρτησηfείναιγνησίωςαύξουσασταδιαστήµατα∆1και
∆2,τότεείναιγνησίωςαύξουσαστο∆1∪∆2.  

Σ Λ

ι) Ανησυνάρτηση f:A→R είναι “1–1”, τότεοιεξισώσεις f (x)=x 
καιf-1(x)=xείναιισοδύναµες.          
ια)Ανµιασυνάρτησηfείναι“1–1”,τότεείναιγνησίωςµονότονη. 

Σ Λ 
Σ Λ           



ιβ)Ανησυνάρτησηf:A→Rείναι“1–1”,τότεηεξίσωσηy=f(x) 
έχειµίαακριβώςρίζαγιακάθεy∈f(Α).         

Σ Λ
[Μονάδες 10]  

Μιασυνάρτηση f:R→Rέχειτηνιδιότητα:
f(x)f(y)+1=f(x)+f(y)+xyγιακάθεx,y∈R
α)Ναβρείτετιςδυνατέςτιµέςτουf(1).
[Μονάδες 8] 
 

β) Ναβρείτεόλεςτιςσυναρτήσεις f (x) µετηνπαραπάνωιδιότητα.
[Μονάδες 17] 

∆ίνεταιµιαγνησίωςµονότονησυνάρτησηf:R→RµεσύνολοτιµώντοRκαιτης
οποίαςηγραφικήπαράστασηδιέρχεταιαπότασηµείαΑ(1,5)καιΒ(3,2).

36 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

α)Ναβρείτετοείδοςτηςµονοτονίαςτηςf(x).
[Μονάδες 5] 
-1

β) Νααποδείξετεότιορίζεταιη f καιότιείναιγνησίωςφθίνουσα.
[Μονάδες 10]
γ) Ναλύσετετηνανίσωση:
f-1(3+f(x2+x–3))<1
[Μονάδες 10] 

Μιασυνάρτηση f:R→Rέχειτηνιδιότητα: 

f ( x + f (x + y) ) = f (2x) + y για κάθε x, y ∈ » 
α)Νααποδείξετεότιf(0)=0.
[Μονάδες 6] 


β) Νααποδείξετεότιη f είναιαντιστρέψιµη.
[Μονάδες 6]
γ) ΝααποδείξετεότιηfέχεισύνολοτιµώντοR.
[Μονάδες 7] 

δ) Ναβρείτετοντύποτηςσυνάρτησηςf (x).
[Μονάδες 6] 

37      

5.1 Ερωτήσειςµεσύντοµηαπάντηση
α)Ποιαπρότασησυνδέειτο lim f (x) µετα lim− f (x) και lim+ f (x) ; 
x → x0

x → x0

x → x0

β) Τισυµπεραίνετεαν lim f (x) > 0 καιτιαν lim f (x) < 0 ; 
x → x0

x → x0

γ) Ποιαπροϋπόθεσηεξασφαλίζειτηνιδιότητα:
lim [f (x) + g(x)] = lim f (x) + lim g(x) 

x → x0

x → x0

x → x0

δ) Ναδιατυπώσετετοκριτήριοπαρεµβολήςγιατηνεύρεσητου lim f (x). 
x → x0

ε) Νασυγκρίνετετουςαριθµούς ηµx και x . Πότεισχύειηισότητα;

ηµx
συνx − 1
και lim
;
x

−∞
x
x
ζ) Πότεµιασυνάρτησηfλέγεταισυνεχήςστοx0καιπότεσυνεχής;

στ)Ποιαείναιητιµήτωνορίων lim
x→ 0

η) ΝαδιατυπώσετετοθεώρηµαBolzanoκαιτοθεώρηµαενδιάµεσωντιµών.
θ) Ναδιατυπώσετετοθεώρηµαµέγιστηςκαιελάχιστηςτιµής.
ι) Τιισχύειγιαµιασυνεχήσυνάρτησηfσεέναδιάστηµα∆,ανf(x)≠0γιακάθε 

x∈∆;

ια)Πώςβρίσκουµετοf(∆),όπουfείναισυνάρτησηορισµένηστοδιάστηµα∆=(α,β); 

Ναγράψετεµεσαφήνειαόλεςτιςαπαραίτητεςπροϋποθέσεις.

5.2 Ερωτήσειςσυµπλήρωσηςκενού
α)Έστωσυνάρτησηfορισµένηστοσύνολο(α,x0)∪(x0,β).Το lim f(x) υπάρχει,
x→x0 

ανκαιµόνοανυπάρχουντα …………………όριατηςfστοx0καιείναι………,

38 ΟΡΙΟ-ΣΥΝΕΧΕΙΑ  

δηλαδή lim f (x) =  ⇔ …………… = …………… = … 
x → x0

β) Αν lim f (x) > 0, τότε………………γιαx……………στοx0.
x → x0

γ) Ανοισυναρτήσειςfκαιgέχουνόριοστοx0καιf(x)<g(x)κοντάστοx0,τότε 

………………………………

δ) Ανh(x)≤f(x)≤g(x)κοντάστοx0,τότεγιαναυπάρχειτο lim f (x) καιναεί-
x → x0 

ναιίσοµεαρκείναισχύειότι……………………………………

ε) Γιακάθεx∈Rισχύει ηµx ………… Ηισότηταισχύειµόνογια………
στ)Αν lim f (x) = 0 καιf(x)>0κοντάστοx0,τότε lim
x → x0

x → x0

1
= …… 
f (x)

ζ) Αν  f (x)=ανxν+αν-1xν-1+…+α1x+α0 , τότε lim f (x) = …………………… 
x →+∞ 

και lim f (x) = ………………… 
x → −∞

η) Ισχύειότι lim e x = ……, lim e x = …, lim lnx = …… και lim lnx = …… 
x → +∞

x → −∞

x→ 0

x → +∞

θ) Ησυνάρτησηfλέγεταισυνεχήςστοx0,αν…………………………ήµεάλλον 

τρόπο,αν……………………………………………

ι) ΣύµφωναµετοθεώρηµατουBolzano,ανηfείναι………………στο………… 

και………………………,τότε…………………ένατουλάχιστονx0∈………  

τέτοιο,ώστε…………………,δηλαδήηεξίσωση………………έχειµίατουλά-
χιστον…………στο……………

ια)Ανηfείναι……………………στοδιάστηµα………………καιηείναιαριθµός 

ανάµεσασταf(α)καιf(β),τότευπάρχειx0∈…………τέτοιο,ώστε…………

ιβ)Ηεικόναf(∆)ενόςδιαστήµατος∆µέσωµιαςσυνεχούςκαιµησταθερήςσυ- 

νάρτησηςfείναι……………………

ιγ)Κάθεσυνεχήςσυνάρτησηfστο[α,β]έχει…………………και……………… 

τιµήΜκαιmαντίστοιχα.Τοσύνολοτιµώντηςfστο[α,β]είναιτότετο………

ιδ)Ανηfείναι………………………στοδιάστηµα ∆=(α,β), lim+ f (x) = A και
x→ α  

lim f (x) = Β καιηfείναι……………………………………στο∆,τότετοf(∆)

x → β-

είναιίσοµε:

39 

♦ ……………,ανηfείναιγνησίως………………… 

♦ ……………,ανηfείναιγνησίως……………………

5.3 Ερωτήσειςπολλαπλήςεπιλογής
α)Έστω lim f (x) = . Απότιςπαρακάτωπροτάσειςδενισχύειη:
x → x0 

Α. lim f (x 0 + h) =    

Γ. f(x)<0κοντάστοx0,αν<0 

Ε. αν=0,τότε lim 

h→ 0   

Β. f(x)>0κοντάστοx0,αν>0
∆. lim f (x) =  
x → x0

1
= +∞ Þ − ∞ 
x → x 0 f (x)

β) Απότιςπαρακάτωπροτάσειςδενισχύειη:

ηµx
= 1
x 

Α. lim 

Β. lim [f (x) + g(x)] = lim f (x) + lim g(x) 

x→ 0

x → x0

x → x0

x → x0  

Γ. ηµx ≤ x γιακάθε x∈R 

∆. lim f ( g(x) ) = lim f (u), όπου u 0 = lim g(x) καιg(x)≠u0κοντάστοx0 

Ε. ηfείναισυνεχήςστοx0,ανκαιµόνοαν lim f (x 0 + λh) = f (x 0 ), µελ≠0

x → x0

x → x0

u → u0

h→ 0

γ) Αν lim α x = 0 τότε:
x → +∞ 

Α.α>0  

Β. α>1  

Γ. 0<α<1 

∆.α=e  

Ε. α≠1

δ) Έστωfσυνάρτησηορισµένηστο  [α,β]. Τιςπροϋποθέσειςτουθεωρήµατος 

Bolzanoαποτελούνοιπροτάσεις: 

Α.fσυνεχήςστο(α,β)καιf(α)f(β)>0 

Β. fσυνεχήςστο[α,β]καιυπάρχειx0∈(α,β)µεf(x0)=0 

Γ. f(α)f(β)<0καιfσυνεχήςστο[α,β] 

∆.fσυνεχήςστο[α,β]καιf(α)=f(β) 

Ε. καµίααπότιςπαραπάνω

40 ΟΡΙΟ-ΣΥΝΕΧΕΙΑ

ε) Έστωσυνάρτησηfσυνεχήςστοδιάστηµα∆.Απότιςπαρακάτωπροτάσειςλάν- 

θασµένηείναιη: 

Α.Ηfδιατηρείπρόσηµοστο∆,αρκείf(x)≠0γιακάθεx∈∆. 

Β. Ανηfπαίρνεικαιετερόσηµεςτιµές,τότεηεξίσωσηf(x)=0έχειρίζαστο∆.  

Γ. Ανηfείναιγνησίωςφθίνουσαστοδιάστηµα∆=(α,β),τότεf(∆)=(Β,Α),
όπου A = lim+ f(x) και B = lim- f (x).  

∆.Ηfπαίρνειµέγιστηκαιελάχιστητιµήστο∆,αρκείτο∆ναείναικλειστό. 

Ε. Ηεικόναf(∆)του∆είναιπάνταδιάστηµα.

x→α

x→β

5.4 Ερωτήσειςτουτύπου“ΣωστόήΛάθος”
α)Ισχύειότι lim f (x) =  ⇔ lim f (x) =  .        

Σ Λ

β) Ισχύειότι lim [f (x)g(x)] = lim f (x) ⋅ lim g(x).        

Σ Λ

x → x0

x → x0

x → x0

x → x0 

x → x0

γ) ΑνυπάρχουνστοRτα lim f (x) και lim [f (x) + g(x)], τότευπάρ-
x → x0    

Σ Λ

δ) Αν lim g(x) = u 0 και lim f (u) = 1, τότε lim f ( g(x) ) = 1.    

Σ Λ 

χεικαιτο lim g(x).  
x → x0

x → x0 

x → x0    

u → u0     

x → x0

ηµx
= 1 και lim e x = −∞.  
x → −∞
x
1
στ)Αν lim f (x) = 0, τότε lim
= +∞ Þ − ∞. 
x → x0
x → x 0 f (x)
ε) Ισχύειότι lim

x → +∞       

Σ Λ       

Σ Λ

ζ) Αν lim f (x) = +∞ Þ − ∞, τότε lim

ηµx
= 0. 
f (x)       

Σ Λ

η) Αν lim α x = +∞, τότεα>1.         

Σ Λ

θ) Αν lim f (x 0 + h) = f (x 0 ), τότεηfείναισυνεχήςστοx0.    

Σ Λ

x → x0

x → x0

x → +∞   

h→ 0

ι) Ανηfείναισυνεχήςστο[α,β]καιηf(x0)=0γιακάποιοx0∈(α,β), 

τότεf(α)f(β)<0.                

Σ Λ

ια)Ανηfείναισυνεχήςστοδιάστηµα∆καιδεµηδενίζεταιστο∆, 

τότεηfδιατηρείπρόσηµοστο∆.           

Σ Λ

41

ιβ)Ανµιασυνάρτησηf:A→RέχειµέγιστητιµήΜκαιελάχιστη 

τιµήm,τότετοσύνολοτιµώντηςείναιτοf(Α)=[m,Μ].   

Σ Λ

ιγ)Ανηfείναιγνησίωςαύξουσαστο∆=[α,β], lim+ f (x) = A και
x→ α  



lim f (x) = B, τότε f (∆)=[Α,Β]. 

x → β-          

Σ Λ

ιδ)∆ενυπάρχειµησταθερήσυνάρτηση  f:R→Q, όπουQείναι 

τοσύνολοτωνρητώναριθµών. 

42 ΟΡΙΟ-ΣΥΝΕΧΕΙΑ           

Σ Λ      

ΜΕΘΟ∆ΟΙ-ΣΧΟΛΙΑ
Α. Έστωµιασυνάρτησηf:A→Rκαιx0∈A.
α)Ηfείναισυνεχήςστοx0,αν lim f (x) = f (x 0 ). 
x → x0

β) Ανοτύποςτηςfαλλάζειστοx0,τότεγιαναείναισυνεχήςστοx0,πρέπει:

lim f (x) = lim+ f (x) = f (x 0 ) 

x → x 0−

x → x0

γ) Σεθεωρητικάκυρίωςθέµατα,γιατησυνέχειατηςfστοx0,χρησιµοποιούµε
τουςτύπους:
♦ lim f (x 0 + h) = f (x 0 ) Þ lim f (x 0 + λh) = f (x 0 ), λ ≠ 0 
h→ 0

h→ 0

♦ lim f (x 0 h) = f (x 0 ), αν x 0 ≠ 0 
h →1

Β. Έστωµιασυνάρτησηf:A→Rσυνεχήςστοx0.Ανµαςδίνεταιγιατηνfµια
ιδιότητακαιµαςζητείταιτοf(x0),τότε:
♦ βρίσκουµεµεκάποιοτρόποτο lim f (x) και
x → x0

♦ είναιτότε f (x 0 ) = lim f (x). 
x → x0 

6.1 Μιασυνάρτησηf:R→Rείναισυνεχήςκαιισχύει:
x2f(x)=1–συν4xγιακάθεx∈R

1 - συν4x
.
x→0
x2

α) Ναβρεθείτο A = lim

β) Ναβρεθείοτύποςτηςf(x).

43 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:
2

1 − συν4x
2ηµ 2 2x
 ηµ2x 
=
lim
= 2 lim 
 =
2
2
x→ 0
x
0
x
0


x
x
 x 

A = lim

2

2

 ηµ2x 
 ηµ2x 
= 2 lim  2 ⋅
= 8lim 

 =8

x→ 0
x
0
2x 

 2x 

ΤοόριοµπορείφυσικάναβρεθείκαιµετονκανόναDeL’Hospital:
0
0

0

4ηµ4x
ηµ4x 0
= 2 lim
== 2 lim(4συν4x) = 8 
A == lim
x→ 0
x→0
x→ 0
2x
x

β) Γιαx≠0είναι f (x) =

(α)
1 − συν4x
. Γιαx=0είναι f (0) = lim f (x) == 8. Άρα:
2
x
0

x

1 − συν4x
, x≠0

f (x) =  

x2

8,
x=0

6.2 Έστωµιασυνάρτησηf:R→Rµετηνιδιότητα:
f(x)f(y)=2f(x+y)γιακάθεx,y∈R
α) Ανf(0)=0,νααποδειχθείότιηfείναισταθερή.
β) Ανηfδενείναισταθερή,ναβρεθείτοf(0).
γ) Ανυπάρχεια∈R,ώστεf(α)=0,νααποδειχθείότιf(x)=0γιακάθεx∈R.
δ) Ανf(0)=2,νααποδειχθείότιf(x)>0γιακάθεx∈R.
ε) Έστωότιηfείναισυνεχήςστοx=βµεf(β)≠0.Νααποδειχθείότι: 

i) ησυνάρτησηfείναισυνεχήςστοx0=0, 

ii) ησυνάρτησηfείναισυνεχήςστοR. 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f(x)f(y)=2f(x+y)(1)
γιακάθεx,y∈R.

44 ΟΡΙΟ-ΣΥΝΕΧΕΙΑ

Ανf(0)=0,τότεησχέση(1)µεy=0δίνει:
f(x)f(0)=2f(x+0)⇔2f(x)=0⇔f(x)=0
γιακάθεx∈R.Άραηfείναισταθερή.
β) Η(1)γιαx=y=0δίνει:
f2(0)=2f(0)⇔f(0)[f(0)–2]=0⇔f(0)=0ήf(0)=2
Όµως,αν  f (0)=0, τότεσύµφωναµετοερώτηµα(α)ηfείναισταθερή,άτοπο.
Άραf(0)=2.
γ) Είναιf(α)=0.Έστωτυχαίοx∈R.Τότε:
(1)

2f (x) = 2f[(x − α) + α] == f (x − α)f (α) = 0 

Εποµένως2f(x)=0⇔f(x)=0γιακάθεx∈R.
δ) Στησχέση(1)θέτουµεόπουxκαιyτο

x 
καιπαίρνουµε:
2

x x
x x
x
f   f   = 2f  +  ⇔ 2f (x) = f 2   ≥ 0 
2 2
2 2
2

Άρα:
f(x)≥0(2)
Σύµφωναµετοερώτηµα(γ),ανυπάρχεια,ώστε  f (α)=0, τότεf (x)=0 γιακάθε
x∈R,άτοπο,αφούf(0)=2.Είναιλοιπόνf(x)≠0γιακάθεx∈R,οπότεησχέση(2)
δίνειότι:
f(x)>0γιακάθεx∈R
ε) i) Επειδήηfείναισυνεχήςστοx=β,θαισχύει:
(1)

lim f (β + h) = f (β) ⇐⇒
h→ 0

1
lim [ f (β)f (h)] = f (β) ⇔ 
2 h→ 0
f (β) ≠ 0

⇔ f (β) lim f (h) = 2f (β) ⇐⇒ lim f (h) = 2 ⇔ 
h→ 0

h→ 0

⇔ lim f (h) = f (0)
h→ 0

(3) 

πουσηµαίνειότιηfείναισυνεχήςστο0. Υπενθυµίζουµεότιαν  f (0)=0, τότε
f(x)=0γιακάθεx∈R.Όµωςf(β)≠0,οπότεf(0)=2.

45

ii) Έστωτώρατυχαίογ∈R.Γιαναείναιηfσυνεχήςστοx=γ,αρκείνααποδεί-
ξουµεότι:

lim f (γ + h) = f (γ)
h→ 0

(4) 

Είναιόµως:
(1)
(3)
1
 1
lim f (γ + h) == lim  f (γ)f (h)  = f (γ) lim f (h) == 
h→ 0
h→0 2
h→ 0

 2

1
1
f (γ)f (0) = f (γ) ⋅ 2 = f (γ) 
2
2

=

Εποµένως,ηfείναισυνεχήςσεολόκληροτοR.

ΕΝΑΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΘΕΜΑ

6.3 Ανγιατησυνάρτησηf:R→Rισχύειότι:
f2(x)+2f(x)+συν2x≤0γιακάθεx∈R
νααποδειχθείότιηfείναισυνεχήςστοx0=0. 

ΛΥΣΗ
Έχουµε:
f2(x)+2f(x)+συν2x≤0⇔
⇔f2(x)+2f(x)+1≤1–συν2x⇔[f(x)+1]2≤ηµ2x⇔

⇔ 0 ≤ [ f (x) + 1] ≤ ηµ 2 x ⇔ 0 ≤ f (x) + 1 ≤ ηµx ⇔ 
2

⇔ − ηµx ≤ f (x) + 1 ≤ ηµx ⇔ − 1 − ηµx ≤ f (x) ≤ −1 + ηµx 
Είναιόµως:
lim ( −1 − ηµx ) = −1 και lim ( −1 + ηµx ) = −1 
x→ 0

x→ 0

Έτσιτοκριτήριοτηςπαρεµβολήςδίνειότι lim f (x) = −1. 
x→ 0  

Ηδοσµένησχέσηγια x=0 δίνει:
f2(0)+2f(0)+1≤0⇔[f(0)+1]2≤0⇔f(0)=-1
αφού[f(0)+1]2≥0.

46 ΟΡΙΟ-ΣΥΝΕΧΕΙΑ

Είναιλοιπόν:

lim f (x) = −1 = f (0) 
x→ 0 

οπότεηfείναισυνεχήςστο x0=0.

6.4 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα:
f3(x)+3f2(x)f(-x)=-2x3γιακάθεx∈R
Α.Νααποδειχθείότι: 

α) ηfείναιπεριττή,  

Β. α) Ναβρεθείτο A = lim
x→1    

x-2

( f(x) - 1 )

2 

β) f(x)=x.

.

συν2x
.
x → + ∞ f 2 (x)

β) Ναβρεθείτο B = lim 

ΛΥΣΗ
Α.α)Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f3(x)+3f2(x)f(-x)=-2x3(1)
Στησχέση(1)βάζουµεόπουxτο–xκαιπαίρνουµε:
f3(-x)+3f2(-x)f(x)=2x3(2)
Προσθέτουµετιςσχέσεις(1)και(2):
f3(x)+3f2(x)f(-x)+f3(-x)+3f2(-x)f(x)=0⇔[f(x)+f(-x)]3=0⇔
⇔f(x)+f(-x)=0⇔f(-x)=-f(x)
γιακάθεx∈R.Εποµένωςηfείναιπεριττή.
β) Επειδήf(-x)=-f(x),η(1)γίνεται:
f3(x)+3f2(x)(-f(x))=-2x3⇔-2f3(x)=-2x3⇔f3(x)=x3⇔f(x)=x
γιακάθεx∈R.
B. α)Είναι:

A = lim
x →1

x−2

( f (x) − 1)

2

= lim
x →1

x−2
 1

= lim 
⋅ (x − 2)  = − ∞ 
2
2
x
1

(x − 1)
 (x − 1)

47

διότι:
lim
x →1

1
= + ∞ και lim(x − 2) = −1 < 0 
x →1
(x − 1)2

β) Είναιf(x)=x,οπότε:

B = lim

x → +∞

συν2x 

x2

Όµως συν2x ≤ 1, οπότε:

συν2x
1
1 συν2x 1
≤ 2 ⇔ − 2 ≤
≤ 2 
2
x
x
x
x2
x
Επειδή:

lim

x → +∞

1
 1 
= 0 = lim  − 2  
2
x

+∞
x
 x 

απότοκριτήριοπαρεµβολήςσυµπεραίνουµεότι:

συν2x
=0 ⇔ B=0
x → +∞
x2
lim 

ΘΕΜΑΤΑΥΠΑΡΞΗΣΚΑΙΣΥΝΕΧΕΙΑ
Α. Ανζητείται  x0 ∈ (α,β) γιατοοποίοµιασυνάρτησηfέχειµιαδοσµένηιδιότητα,τότεθεωρούµεκατάλληλησυνάρτησηg(x),x∈[α,β],καιεφαρµόζουµετο
θεώρηµαBolzano.Τηβοηθητικήσυνάρτησηgτηνβρίσκουµεσυνήθωςανστην
ιδιότηταπουέχειτοx0:
♦ φέρουµεόλουςτουςόρουςστοπρώτοµέλος,
♦ θέσουµεxστηθέσητουx0,
♦ θεωρήσουµεg(x)τησυνάρτησητουπρώτουµέλους.
Τονίζουµεότιανηgδενορίζεταισεκάποιοαπόταάκραα,β,τότεπρέπειπρώτανααπαλείψουµετουςανεπιθύµητουςπαρονοµαστές.
Β. Ανζητείταιx0∈[α,β],τοοποίοναικανοποιείµιαδοσµένηιδιότητα,τότε:
♦ εντοπίζουµε,όπωςπριν,τηβοηθητικήσυνάρτησηg,
♦ εξασφαλίζουµεότιg(α)g(β)≤0,

48 ΟΡΙΟ-ΣΥΝΕΧΕΙΑ

♦ διακρίνουµετιςπεριπτώσεις: 

i) ανg(α)g(β)=0,τότεθεωρούµε(επιλέγουµεως)x0=αήx0=β, 

ii) ανg(α)g(β)<0,τότεεφαρµόζουµετοθεώρηµαBolzano.

Γ. Σπανιότερα,σεθέµαταύπαρξηςµεσυνεχείςσυναρτήσεις,εργαζόµαστεµε
άτοποαπαγωγήκαιχρησιµοποιούµετηνεξήςιδιότητα:
“Κάθεσυνεχήςσυνάρτησησ’έναδιάστηµα∆,ηοποίαδενµηδενίζεταισεκανένασηµείοxτου∆,διατηρείσταθερόπρόσηµοστο∆.”
∆. Σεορισµένεςπεριπτώσειςηύπαρξηµπορείναεξασφαλιστείαπότοθεώρηµαενδιάµεσωντιµών(γιαπαράδειγµαηύπαρξηρίζας)ήακόµηκαιαπότοθεώρηµα
µέγιστηςκαιελάχιστηςτιµής.ΑνγιαπαράδειγµαmκαιΜείναιηελάχιστηκαιη
µέγιστητιµήτηςfσ’έναδιάστηµα∆και  η ∈ [m,M], τότευπάρχει  x0 ∈ ∆τέτοιο,ώστεf(x0)=η.Τονίζουµεότιαντο∆είναικλειστόδιάστηµα[α,β],τότε
καιx0∈[α,β].
Παρατηρήσεις
Ανηfείναισυνεχήςστο∆και  [f (x)–κ][f (x)–λ]=0 γιακάθε  x ∈ ∆, τότεο
τύποςτηςf(x)είναιf(x)=κήf(x)=λ,δηλαδήηfείναισταθερή,διότι:
♦ γιακάθεx∈∆είναιf(x)=κήf(x)=λ,
♦ ανυπάρχουνα,β∈∆µεf(α)=κκαιf(β)=λ,τότεηfωςσυνεχήςπαίρνει 

καιόλεςτιςενδιάµεσεςτιµές,άτοπο! 

6.5 Έστω f: R → (-∞, 1) και g: R → (1, +∞) συνεχείς συναρτήσεις µε f(α) = α
και g(β) = β, όπου α, β > 0.
Να αποδειχθεί ότι υπάρχει γ∈(α, β) τέτοιο, ώστε f(γ)g(γ) = γ. 

ΛΥΣΗ 
  

Ησχέση f (γ)g(γ)=γ (θέτοντας γ=x),µαςοδηγείστηβοηθητικήσυνάρτηση:
h(x)=f(x)g(x)–x,x∈[α,β]
Τονίζουµεότια=f(α)<1,διότιf(x)∈(-∞,1),ενώβ=g(β)>1,διότιg(x)∈(1,+∞)
γιακάθεx∈R.Εποµένωςα<β.

49

Ησυνάρτησηh(x)=f(x)g(x)-xείναισυνεχήςστο[α,β].
(Τογινόµενοf(x)g(x)είναισυνεχήςσυνάρτησηκαιηf(x)g(x)–xείναισυνεχής,
ωςδιαφοράσυνεχώνσυναρτήσεων.)
Επίσης:
♦ h(α)=f(α)g(α)–α=αg(α)–α=α[g(α)–1]>0 

αφούα>0καιg(α)>1.

♦ h(β)=f(β)g(β)–β=f(β)β–β=β[f(β)–1]<0 

διότιβ>0καιf(β)<1.

Εποµένωςείναιh(α)h(β)<0.ΣύµφωναµετοθεώρηµαBolzano,υπάρχειγ∈(α,β)
τέτοιο,ώστε:
h(γ)=0⇔f(γ)g(γ)–γ=0⇔f(γ)g(γ)=γ

6.6 Έστω f: [0, 1] → R συνεχής συνάρτηση µε f(0) = f(1). Θεωρούµε τη συ-
νάρτηση:
1

g(x) = f(x) - f  x + 
3

α) Να βρεθεί το πεδίο ορισµού της g(x).
β) Να αποδειχθεί ότι η εξίσωση g(x) = 0 έχει µία τουλάχιστον ρίζα στο [0, 1). 

ΛΥΣΗ
α)Πρέπει:
 x ∈ [0,1] 
 0 ≤ x ≤1 
 0 ≤ x ≤1 






 2

 ⇔ 
1
1  ⇔  1
2  ⇔ x ∈ 0,  
 3
x + 3 ∈ [0,1]
0 ≤ x + 3 ≤ 1
− 3 ≤ x ≤ 3 
 2
Άρατοπεδίοορισµούτηςg(x)είναιτο A = 0,  . 
 3

β) Έστωότιηεξίσωσηg(x)=0είναιαδύνατηστο[0,1).Τότεg(x)≠0γιακάθε
x∈Α.Επειδήηgείναισυνεχήςκαιδενέχειρίζες,θαδιατηρείπρόσηµοστοΑ.
Όµως:
1
g(0) = f (0) − f   ,
 3

50 ΟΡΙΟ-ΣΥΝΕΧΕΙΑ

1
1 2
g  = f   − f   
3
3  3

2
2
και g   = f   − f (1) 
3
3

Μεπρόσθεσηκατάµέλητωνπροηγούµενωνσχέσεωνπαίρνουµε:
1
2
g(0) + g   + g   = f (0) − f (1) = 0 
3
 
3
1
2
Αυτόόµωςείναιάτοπο,διότιοιαριθµοί g(0), g   και g   είναιοµόσηµοι.
 3
3

Άρα,ηεξίσωσηg(x)=0έχειµιατουλάχιστονρίζαστο[0,1). 

ΜΕΘΟ∆ΟΙ–ΣΧΟΛΙΑ
Α. Ανζητάµετοντύποµιαςσυνεχούςσυνάρτησηςf:A→R,όπουΑείναιδιάστηµα,γιατηνοποίαγνωρίζουµεµιαιδιότηταΙ,προσπαθούµεσυνήθωςµεµετασχηµατισµότηςσχέσηςΙνακαταλήξουµεσεµιασχέσητηςµορφής:
g2(x)=h(x)
όπουg(x)είναικατάλληλησυνεχήςσυνάρτηση,πουπεριέχειστουςόρουςτηςτην
f(x),καιh(x)συνάρτησηπουδενµηδενίζεταιστοδιάστηµαΑ.Ηg,ωςσυνεχής
καιχωρίςρίζεςστοΑ,θαδιατηρείπρόσηµοστοΑ.Εποµένωςησχέσηg2(x)=h(x)
δίνει:
g(x) = h(x), x ∈ A Þ g(x) = − h(x), x ∈ A 

Ανωστόσοηh(x)µηδενίζεταιµόνοστο  x=α, τότεοιζητούµενεςσυναρτήσεις
θαείναιοι:
♦ g(x) = h(x), x ∈ A Þ g(x) = − h(x), x ∈ A 
 h(x) , x < α
 − h(x) , x < α
♦ g(x) = 
, x ∈ A Þ g(x) = 
, x∈A 
 h(x) , x ≥ α
 − h(x) , x ≥ α

Β. Ανµαςζητηθείσεκάποιοθέµαηεύρεσητουπροσήµουµιαςσυνάρτησης,τότεακολουθούµεταεξήςβήµατα:
♦ Βρίσκουµεδιαστήµατατουπεδίουορισµούτηςf.
♦ Λύνουµετηνεξίσωσηf(x)=0,οπότεοιρίζες(ανυπάρχουν)χωρίζουντοDf 

σενέαδιαστήµατα.

51

♦ Επιλέγουµεσεκάθεδιάστηµαένασηµείοx0καιβρίσκουµετηντιµήf(x0).
♦ Τοπρόσηµοτηςf (x)σεκαθένααπόταπαραπάνωδιαστήµαταείναιτοπρό

σηµοτουαντίστοιχουf(x0). 

6.7 Ναβρεθούνοισυνεχείςσυναρτήσειςf:R→Rµετηνιδιότητα:
[f(x)–ηµx][f(x)+ηµx]=2f(x)συνx
γιακάθεx∈R . 

ΛΥΣΗ
Πρόκειταιγιαβασικόθέµαστιςσυνεχείςσυναρτήσειςκαιαντιµετωπίζεταιωςεξής:
Ηδοσµένησχέση[f(x)–ηµx][f(x)+ηµx]=2f(x)συνxγράφεται:
f2(x)–ηµ2x=2f(x)συνx⇔f2(x)–2f(x)συνx=ηµ2x⇔
⇔f2(x)–2f(x)συνx+συν2x=ηµ2x+συν2x⇔
⇔[f(x)–συνx]2=1
Θέτουµεg(x)=f(x)–συνxκαιπαίρνουµε:
g2(x)=1(1)
Ησχέση(1)δηλώνειότιg(x)≠0καιεπειδήηgείναισυνεχής(ωςδιαφοράσυνε-
χώνσυναρτήσεων),θαδιατηρεί(σταθερό)πρόσηµοστοR.
Θαείναιλοιπόν:

g 2 (x) = 1 ⇔ ( g(x) = 1 για κάθε x ∈ » Þ g(x) = −1 για κάθε x ∈ » ) ⇔ 
⇔(f(x)–συνx=1ήf(x)–συνx=-1)⇔
⇔(f(x)=συνx+1ήf(x)=συνx–1)
Έτσι,οιζητούµενεςσυναρτήσειςείναιοι:
f(x)=συνx+1καιf(x)=συνx–1
ΣΧΟΛΙΟ
Ησυνέχειατηςgείναιαπαραίτητη,διότιµιασυνάρτηση,όχισυνεχής,µεg2(x)=1
θαµπορούσεναείναικαιη:
 1, αν x < 0 

g(x) = 
−1, αν x ≥ 0

52 ΟΡΙΟ-ΣΥΝΕΧΕΙΑ

ΜΕΘΟ∆ΟΙ-ΣΧΟΛΙΑ
Έστωµιασυνάρτησηf,γιατηνοποίαζητάµετοσύνολοτιµώνσεκάποιοδιά-
στηµα∆=(α,β).Γιατηνεύρεσητουf(∆)ακολουθούµεταεξήςβήµατα:
♦ ∆ιαπιστώνουµετησυνέχειατηςfστοδιάστηµα∆.
♦ Αποδεικνύουµεότιηfείναιγνησίωςµονότονηστο∆.
♦ Βρίσκουµετα A = lim+ f (x) και B = lim- f (x). Θαείναιτότε:
x→ α

x→β

(A, B), αν η f είναι γνησίως αύξουσα στο ∆ 

f (∆) = 
(Β, Α), αν η f είναι γνησίως φθίνουσα στο ∆

Παρατηρήσεις
α)Ανκάποιοαπόταάκρααήβείναικλειστό,τότετοαντίστοιχοάκροΑήΒ
τουf(∆)είναιεπίσηςκλειστό.
β) Αν  Α=+∞ και  Β=-∞ ήαντίστροφα,τότε  f (∆)=R, χωρίςναείναιαπα-
ραίτητοηfναείναιγνησίωςµονότονηστο∆.Αρκείµόνοησυνέχειατηςfστο∆.
γ) Ανf:A→RκαιΑ=∆1∪∆2∪…∪∆κ,τότετοσύνολοτιµώντηςfείναιτο:
f(Α)=f(∆1)∪f(∆2)∪…∪f(∆κ)
Είναιφανερόότιτα  ∆1 ,∆2 ,…,∆κ προτιµάµεναείναιταδιαστήµαταµονοτο-
νίαςτηςf. 

ΧΡΗΣΙΜΗΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

6.8 Αν lim f
x→α

ν

(x) = 0, νααποδειχθείότι lim f(x) = 0, όπουν∈N*.
x→α 

ΛΥΣΗ
Έχουµε lim f ν (x) = 0, οπότε:
x→ α

ν

lim f ν (x) = 0 ⇔ lim f (x) = 0 ⇔ 
x→ α

x→ α

ν

⇔ lim ν f (x) = 0 ⇔ lim f (x) = 0
x→ α

x→ α

(1) 

53

Όµως:

− f (x) ≤ f (x) ≤ f (x)

(2) 

Ησχέση(2)λόγωτης(1),καισύµφωναµετοκριτήριοπαρεµβολής,δίνειότι:

lim f (x) = 0 
x→ α

6.9 Έστωf:R→R συνεχήςσυνάρτησηµε:
f(2)+f(5)<7<f(3)+f(4)
Νααποδειχθείότιυπάρχουν α,β ∈ R µε α+β=7 και f(α)+f(β)=7. 

ΛΥΣΗ
Επειδή:
β=7–ακαιf (α)+f (β)=7⇔f (α)+f (7–α)–7=0
θεωρούµετησυνάρτηση:
g(x)=f (x)+f (7–x)–7,x ∈ R
ΗgείναισυνεχήςστοR,άρακαιστο [2,3].
Είναι:
♦ g(2)=f (2)+f (5)–7<0, διότι:
f (2)+f (5)<7
♦ g(3)=f (3)+f (4)–7>0, διότι:
f (3)+f (4)>7
Εποµένως g(2)g(3)<0. ΣύµφωναµετοθεώρηµαBolzano,υπάρχει α ∈ (2,3)τέτοιο,
ώστε:
g(α)=0⇔f (α)+f (7–α)–7=0⇔f (α)+f (7–α)=7
Ανθέσουµε 7–α=β, τότε:
♦ α+β=7
♦ f (α)+f (β)=7
Έτσιηαπόδειξηέχειολοκληρωθεί. 

54 ΟΡΙΟ-ΣΥΝΕΧΕΙΑ      

Α. α) Πότεµιασυνάρτηση  f:A→R λέγεταισυνεχήςστο  x0 ∈ Ακαιπότεσυ-
νεχής;
[Μονάδες 2]
β) ΝαδιατυπώσετετοθεώρηµαBolzano.
[Μονάδες 2]
γ) Ναδιατυπώσετετοκριτήριοπαρεµβολής.
[Μονάδες 2]
Β. ∆ίνονταιοιπροτάσεις:
i) Ηfείναισυνεχήςστοδιάστηµα∆=(α,β).
ii) lim+ f (x) = A και lim- f (x) = B. 
x→ α

x→β

iii)Ηfέχεισύνολοτιµώνστοδιάστηµα∆το(Α,Β).
iv)Ηfείναιγνησίωςαύξουσαστο∆.
α) Ναδιατάξετετιςπαραπάνωπροτάσειςµετέτοιοτρόπο,ώστεητελευταίανα
προκύπτειαπότιςυπόλοιπεςτρεις.
[Μονάδες 2]
β) Ποιαπρότασηθααλλάξετεακόµαστηδιάταξητουερωτήµατος(α),ανηπρότα-
ση(iv)γίνει:“Ηfείναιγνησίωςφθίνουσα”;
[Μονάδες 2]
Γ. Έστωµιασυνεχήςσυνάρτησηf,ηοποίαείναισυνεχήςστο [α,β], µεf(α)≠f(β)
καιηέναςαριθµόςµεταξύτωνf(α)καιf(β).Νααποδείξετεότιυπάρχειέναςτου-
λάχιστονx0∈(α,β)τέτοιος,ώστεf(x0)=η.
[Μονάδες 9]

55

∆.Ναχαρακτηρίσετετιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστές(Σ)ήλανθασµένες(Λ).
α)Αν lim f (x) = , τότε lim f (x 0 + h) =  καιαντίστροφα.   

Σ Λ

β) Ανηfείναισυνεχήςστοσηµείοx0≠0,τότε lim f (x 0 h) = f (x 0 ).  

Σ Λ

x → x0

h→ 0 

h →1

γ) Αν lim f (x) > 0, τότε  f (x)>0 γιακάθεσηµείοxτουπεδίου
x → x0 

ορισµούτης.                        

Σ Λ 

δ) Αν f:A→R και (α,x0) ∪ (x0,β) ⊆ Α, τότεγιαναυπάρχειτο  

lim f (x) πρέπεικαιαρκείναυπάρχουντα lim− f(x) και lim+ f(x) 

x → x0

x→x0

καιναείναιίσα.   

Σ Λ

ε) Αν f (x)≤g(x) γιακάθεxκοντάστοx0,τότε lim f (x) ≤ lim g(x).  

Σ Λ

στ)Ισχύειότι lim [f (x) + g(x)] = lim f (x) + lim g(x).   

        

x→x0      

x → x0

x → x0

x → x0

x → x0

1
= +∞ Þ − ∞. 
x → x 0 f (x)

ζ) Αν lim f (x) = 0, τότε lim
x → x0

x → x0       

Σ Λ     

Σ Λ

ηµx
συνx − 1
= 1 και lim
= 0.        
x→ 0 x
x→ 0
x
θ) Ανµιασυνάρτησηfείναισυνεχήςσεκλειστόδιάστηµα,τότεηf
η) Ισχύειότι lim 

παίρνειελάχιστηκαιµέγιστητιµή.          

Σ Λ 

Σ Λ

ι) Ανµιασυνάρτησηδενµηδενίζεταισεκανένασηµείοxενόςδια- 

στήµατος∆,τότεησυνάρτησηαυτήδιατηρείσταθερόπρόσηµο 

στο∆.                    

Σ Λ 

ια)Ανηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο ∆=(α,β),  lim+ f (x) = A και
x→ α  



lim f (x) = B, τότε f (∆)=(Β,Α).     

Σ Λ

ιβ)Αν lim f (x 0 + h) = f (x 0 ), τότεηfείναισυνεχήςστοx0.    

Σ Λ

x → β-

h→ 0      

[Μονάδες 6] 

∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=λx4–(3λ–4)x3+3(λ–3)x2–3(λ–2)x+2λ-3,όπου
λ∈R.Νααποδείξετεότι:

56 ΟΡΙΟ-ΣΥΝΕΧΕΙΑ

α)ΗγραφικήπαράστασηCfδιέρχεταιαπόδύοσταθεράσηµείαγιακάθετιµήτου
λ∈R.
[Μονάδες 12]
β) Ηεξίσωση(3λ–4)x3–3(λ–3)x2+3(λ–2)x=λx4–2λ+3έχειµίατουλάχι-
στονρίζαστο(1,2).
[Μονάδες 13]  

Μιασυνάρτηση f:R→Rέχειτηνιδιότητα:
f2(x)+2xηµx≤2xf(x)+ηµ2xγιακάθεx∈R
α)Ναβρείτε:
i) τοf(0)       

ii) το lim f (x) 

[Μονάδες 6]

  

x→ 0

[Μονάδες 13]

β) Ναεξετάσετεανηfείναισυνεχήςστοx0=0.
[Μονάδες 6]  

Μιασυνάρτηση f:R→Rέχειτηνιδιότητα(fÎf)(x)=2–xγιακάθεx∈R.
α)Νααποδείξετεότιη f είναι“1–1”.
[Μονάδες 4] 


β) Νααποδείξετεότι f (1)=1.
[Μονάδες 4] 


2 

γ) Ναλύσετετηνεξίσωση f (x –x)=f (x+3).
[Μονάδες 4] 
-1

δ) Νααποδείξετεότιορίζεταιη f καιότιέχειπεδίοορισµούτοR.
[Μονάδες 5]
ε) Ανηfείναισυνεχής,νααποδείξετεότικαιηf είναισυνεχήςκαιναβρείτε 
-1

το lim f −1 (x). 
x →1

[Μονάδες 5]
στ)Νααποδείξετεότιη f δενείναιγνησίωςαύξουσα.
[Μονάδες 3]

57      

7.1 Ερωτήσειςµεσύντοµηαπάντηση
α)Πότεµιασυνάρτησηfλέγεταιπαραγωγίσιµηστοx0;Τιλέµεπαράγωγοτηςfστο 
x0καιπώςσυµβολίζεται;
β) Ναγράψετετρειςτύπουςπουδίνουντοναριθµόf´(x0).
γ) Ανηfπαραγωγίζεταιστοx0,ποιαείναιηεξίσωσητηςεφαπτοµένηςτηςCfστο 
σηµείοτηςΑ(x0,f(x0));
δ) Ποιαπρότασηαφοράστηνπαράγωγοκαιτησυνέχειαµιαςσυνάρτησηςστοx0;
ε) Ναγράψετετουςτύπουςγιατηνπαράγωγοτωνf(x)g(x)και

f (x)
.
g(x)

στ)Ανy=f(x),τιονοµάζουµερυθµόµεταβολήςτουyωςπροςτοxστοσηµείοx0; 
Ναθεωρηθείότιηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0.

7.2 Ερωτήσειςσυµπλήρωσηςκενού
α)Ανηfπαραγωγίζεταιστοx0,τότεf´(x0)=……………………………………ή 
f´(x0)=…………………………ήακόµαf´(x0)=………………………,όταν 
x0≠0.
β) Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0,τότεκλίσητηςfστοx0λέµετοναριθµό……  

………Ηεξίσωσητηςεφαπτοµένηςτης  Cf στοσηµείο  Α(x0 ,f (x0)) δίνεται
απότησχέση…………………………………………………

γ) Ανµιασυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0,τότεείναικαι………………… 
στοσηµείοαυτό.Τοαντίστροφο………………………
δ) Ισχύειότι:  

(c)´=…, 

(x)´=…,     

58 ΚΑΝΟΝΕΣΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗΣ

(xν)΄=…………,
γιαν∈N–{0,1}

( 

x )´= ………,  

(ηµx)΄=…………, 

(συνx)΄=…………,  

(εφx)´=…………, 

(σφx)΄=……………,   

( ln x )´ = …

( log x )´ = ………… 

(ex)´=……,

(αx)΄=……………,

και 

α

ε) Ισχύειότι:   

[f(x)+g(x)]´=……………………,      

[λf(x)]´=……………(λ∈R),

[f(x)g(x)]´=……………………………………………και

 f (x) ´

 = ………………………… 
 g(x) 

στ)Ισχύειότι:   

[f(g(x))]´=…………………………,   

[fν(x)]´=……………………

(ef(x))´=………………………   και (ηµf(x))´=………………………

7.3 Ερωτήσειςπολλαπλήςεπιλογής
α)Απότιςπαρακάτωπροτάσειςλανθασµένηείναιη:

f (x 0 + h) − f (x 0 ) 

h 

Α. f ´(x 0 ) = lim 

Β. f ´(x 0 ) = 

g(x)
g(x)
Γ. [ f (x) ]  ´ = [ f (x) ] [ g(x)lnf (x) ]´, f (x) > 0 

 

 1 ´
f ´(x)
, f (x) ≠ 0 
∆. 
 =− 2
f
(x)
f (x)

 

Ε. ( ln f (x) )´ =

h→ 0

f (x 0 h) − f (x 0 )
1
⋅ lim
, x0 ≠ 0 

h
1
x0
h −1

1
⋅ f ´(x), f (x) ≠ 0 
f (x)

β) ΟιγραφικέςπαραστάσειςCfκαιCgτωνπαραγωγίσιµωνσυναρτήσεωνέχουνστο 
κοινότουςσηµείοΑ(α,β)κοινήεφαπτοµένη,αν: 

Α.f(α)=g(α)   

Β. f(β)=g(β)  

∆.f´(β)=g´(β)  

Ε. f´(α)=g´(β)   

Γ. f´(α)=g´(α)

59

γ) Απότιςπαρακάτωπροτάσειςλανθασµένηείναιη: 

Α.Ανηfπαραγωγίζεταιστοx0,τότεείναικαισυνεχήςστοx0. 

Β. Ανf(-x)=g(x),τότεf´(-x)=-g´(x). 

Γ. Είναι(xα)΄=αxα-1,µεα∈Rκαιx∈(0,+∞). 

∆.Ισχύειότι 

Ε. Ισχύειότι[fν(g(x))]´=νfν-1(g(x))g´(x).

dz dz dy dx
=
⋅ ⋅ .
dt dy dx dt

δ) Ηπαράγωγοςτηςσυνάρτησηςf(x)=xxισούταιµε: 

Α.xxx-1     

Β. xx  

∆.xxlnx     

Ε. τίποτααπόταπαραπάνω     

Γ. xx(1+lnx)

7.4 Ερωτήσειςαντιστοίχισης
α)ΝααντιστοιχίσετεκαθεµίασυνάρτησηστηστήληΑµετηνπαράγωγότηςστη 
στήληΒ.
ΣτήληΑ
(Συνάρτηση)

ΣτήληΒ
(Παράγωγος)

1. ef(x) 

2. συνf (x)
3. g(f(x))
4. ηµf(x)   

α. ef(x) 

β. -ηµf(x) 

γ. g´(f(x)) 

δ. -ηµf(x)⋅f´(x) 

ε. g´( f (x) ) f ´(x)  

στ. ef(x)f´(x) 

ζ. συνf(x)f´(x)

Πίνακαςαπαντήσεων:
ΣτήληΑ

1

2

3

4

ΣτήληΒ    

60 ΚΑΝΟΝΕΣΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗΣ

β) ΝααντιστοιχίσετεκαθεµίαπαράγωγοστηστήληΑµετοανάπτυγµάτηςστη 
στήληΒ.
ΣτήληΑ

ΣτήληΒ
α. f´(x)g´(x)

 f (x) ´
1. 
 
 g(x) 

2. (f(x)g(x))´

3. ln f (x) 

β.

f ´(x) 

f (x)

γ. f´(x)g(x)–f(x)g´(x)
δ.

f ´(x)g(x) − f (x)g´(x) 

g 2 (x)

ε.

1 

f (x)

στ.g´(x)f(x)+f´(x)g(x)  

Πίνακαςαπαντήσεων:
ΣτήληΑ

1

2

3

ΣτήληΒ     

61      

8.1 ∆ίνεταιησυνάρτησηf:R→Rµε xf(x) - ηµ

2

3x ≤ x 4 γιακάθεx∈R .

Ανηfείναισυνεχής,νααποδειχθείότι:
α) f(0)=0,
β) ηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0=0µεf´(0)=9. 

ΛΥΣΗ
α)Επειδήηυπόθεσηείναιανισότητα,θαπροσπαθήσουµεναεφαρµόσουµετοκριτή-
ριοπαρεµβολής.Έχουµε:

xf (x) − ηµ 2 3x ≤ x 4 ⇔ − x 4 ≤ xf (x) − ηµ 2 3x ≤ x 4 ⇔ 
⇔ηµ23x–x4≤xf(x)≤ηµ23x+x4(1)
Μεx>0η(1)δίνει:
ηµ 2 3x
ηµ 2 3x
− x 3 ≤ f (x) ≤
+ x3
x
x

(2) 

Όµως:
ηµ 2 3x
ηµ3x
= lim+
⋅ ηµ3x = 3 ⋅ 0 = 0 

x→ 0
x
0
x
x
(ΤοόριοαυτόυπολογίζεταιπιοαπλάκαιµετονκανόνατουDeL’Hospital.)
lim+

Είναιακόµα:

 ηµ 2 3x

 ηµ 2 3x

lim+ 
− x 3  = 0 = lim+ 
+ x3  
x→ 0
x→ 0
 x

 x

Απότοκριτήριοπαρεµβολήςκαιτησχέση(2)συµπεραίνουµεότι lim+ f ( x ) = 0 . 
x→ 0

Όµωςηfείναισυνεχήςστο0,οπότε lim f (x) = f (0). Άρακαι lim+ f (x) = f (0), οπότε
x→ 0 

f (0)=0.
β) Είναι:

f (x) − f (0)
f (x) 

= lim
x→ 0
x→ 0 x
x−0

f ´(0) = lim

62 ΚΑΝΟΝΕΣΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗΣ

x→ 0

καιέτσιηεύρεσητουf´(0)ανάγεταιστηνεύρεσητου lim
x→ 0

∆ιαιρούµετην(1)µεx2καιπαίρνουµε:
ηµ 2 3x
f (x) ηµ 2 3x
2

x


+ x2
x
x2
x2

f (x)
. Μεx≠0είναιx2>0.
x
(3) 

Όµως:
2

ηµ 2 3x
 ηµ3x 
2
= lim 
 =3 = 9
x→ 0
x→ 0
x
x2

lim

f (x)
= 9. 
x→ 0 x

Απότοκριτήριοπαρεµβολήςκαιτησχέση(3)συµπεραίνουµεότι lim
Εποµένωςf´(0)=9. 

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
ΤΟΠΡΟΒΛΗΜΑΤΗΣΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗΣ
Α.Έστωfπαραγωγίσιµησυνάρτησηστοx0.
Τότε,ηεφαπτοµένη(ε)τηςC f στοσηµείο

A ( x 0 , f (x 0 ) ) έχει:

♦ συντελεστήδιεύθυνσηςλ=f´(x0)
♦ εξίσωση(ε):y–f(x0)=f´(x0)(x–x0)
Τονίζουµεότιανη(ε)σχηµατίζειγωνίαωµε
τονάξοναx´x,τότεισχύειηβασικήσχέση:
λ=εφω=f´(x0)
Β. ∆ύοσυναρτήσειςfκαιgπαραγωγίσιµες
στοx0έχουνστοκοινότουςσηµείοΑ(x0,y0)
κοινήεφαπτοµένη(ε)ανκαιµόνοανισχύουν
ταυτόχροναοισχέσεις:
♦ f(x0)=g(x0)(1)
♦ f´(x0)=g´(x0)(2)
Ησχέση(1)εξασφαλίζειότιτοΑ(x0,y0)είναικοινόσηµείοτωνCfκαιCg.
Ησχέση(2)εξασφαλίζειότιοιεφαπτοµένεςτωνCfκαιCgστασηµείατουςµε
τετµηµένηx0είναιπαράλληλες.

63

Γ. ΟιCfκαιCgέχουνκοινήεφαπτοµένη,όχι
υποχρεωτικάσεκοινότουςσηµείο,µόνοαν
υπάρχουνx1καιx2τέτοια,ώστεοιεξισώσεις:
y–f(x1)=f´(x1)(x–x1)
και
y–g(x2)=g´(x2)(x–x2)
ναπαριστάνουντηνίδιαευθεία,δηλαδήνα
ισχύουνσυγχρόνωςοισχέσεις:
f´(x1)=g´(x2)καιf(x1)–x1f´(x1)=g(x2)–x2g´(x2)
Επισηµαίνουµεότιοικοινέςεφαπτοµένες,σεδιαφορετικάόµωςσηµείατωνCfκαι
Cgµπορούνναβρεθούνκαιαπότοσύστηµα:
f ´(x1 ) = g´(x 2 ) =

g(x 2 ) − f (x1 ) 

x 2 − x1

∆.ΓιατηνεύρεσητωνεφαπτοµένωντηςCfοιοποίεςδιέρχονταιαπότοσηµείο
Α(α,β)εργαζόµαστεωςεξής:
♦ ΈστωΜ(x0,y0)τοσηµείοεπαφής.
♦ Ηεφαπτοµένη(ε)τηςCfστοΜέχειεξίσωση:
(ε):y–f(x0)=f´(x0)(x–x0)
♦ Η(ε)διέρχεταιαπότοΑ(α,β)ανκαιµόνοανβ–f(x0)=f´(x0)(α-x0). 

Ηεξίσωσηαυτήδίνειτοx0,άρατελικάκαιτιςζητούµενεςεφαπτοµένες. 

8.2 ΟιγραφικέςπαραστάσειςCfκαιCgτωνσυναρτήσεωνf(x)=lnx+x+2και
g(x)=x3–x+3έχουνκοινήεφαπτοµένησεκάποιοκοινότουςσηµείο.
α) Ναβρεθείτοκοινόαυτόσηµείο.
β) ΝαγραφείηεξίσωσητηςεφαπτοµένηςτωνCfκαιCgστοκοινότουςσηµείο. 

ΛΥΣΗ  

α)Έστω Α(α,β) ένακοινόσηµείοτωνCfκαιCg.Προφανώςβ=f(α)καιβ=g(α),
οπότε:
f(α)=g(α)(1)µεα>0
ΕπειδήοιCfκαιCgέχουνκοινήεφαπτοµένηστοΑ,θαισχύειότι:
f´(α)=g´(α)(2)

64 ΚΑΝΟΝΕΣΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗΣ

Ησχέση(1)γίνεται:
lnα+α+2=α3–α+3(3)
Όµως:
♦ f ´(x) = (lnx + x + 2)´=

1
+1
x

♦ g´(x)=(x3–x+3)´=3x2-1
Έστιησχέση(2)γίνεται:

1
+ 1 = 3α 2 − 1 ⇔ 3α 3 − 2α − 1 = 0 ⇔ (α − 1)(3α 2 + 3α + 1) = 0 ⇔ α = 1 
α
διότι3α2+3α+1≠0γιακάθεα∈R(∆<0).
Ητιµήα=1ικανοποιείκαιτησχέση(3),οπότετοκοινόσηµείοείναιΑ(1,3).
β) ΗεξίσωσητηςCfστοΑ(1,3)είναι:
y–f(1)=f´(1)(x–1)⇔y–3=2(x–1)⇔y=2x+1
διότιf(1)=3καιf´(1)=2.

8.3 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα:
f(x)≤x2+x≤f(x–1)+2xγιακάθεx∈R
α) Ναβρεθείοτύποςτηςf.
β) ΝαβρεθούνοιεξισώσειςτωνεφαπτοµένωντηςCf,οιοποίεςδιέρχονταιαπότο
σηµείοΜ(2,5). 

ΛΥΣΗ
α)Θαεκµεταλλευτούµεκατάλληλατηνανισοτικήσχέσητηςυπόθεσης.Έχουµε
λοιπόν:
f(x)≤x2+x≤f(x–1)+2x(1)
Η(1)δίνειότι:
f(x)≤x2+x(2)
Απότησχέσηx2+x≤f(x–1)+2x,δηλαδήf(x–1)≥x2–x,θέτονταςόπουxτο
x+1παίρνουµε:
f(x)≥(x+1)2–(x+1)⇔f(x)≥x2+2x+1–x–1⇔
⇔f(x)≥x2+x(3)

65

Οισχέσεις(2)και(3)δίνουνf(x)=x2+x.Ησυνάρτησηαυτήικανοποιείτησχέ-
ση(1)καιγι’αυτόείναιδεκτή.
β) ΈστωεµιαεφαπτοµένητηςCfστοσηµείοΑ(α,f(α)),ηοποίαδιέρχεταιαπότο
σηµείοΜ(2,5).
Είναιτότε:
ε:y–f(α)=f´(α)(x–α)⇔y–(α2+α)=(2α+1)(x–α)(4)
διότι:
f´(x)=(x2+x)´=2x+1,f´(α)=2α+1καιf(α)=α2+α
Ηεξίσωσητηςευθείαςπουεκφράζειησχέση(4)διέρχεταιαπότοσηµείοΜ(2,5),
ανκαιµόνοαν:
5–(α2+α)=(2α+1)(2–α)⇔5–α2–α=4α–2α2+2–α⇔
⇔α2–4α+3=0⇔(α=1ήα=3)
Γιαα=1είναιΑ(1,2),οπότεηεφαπτόµενηέχειεξίσωση:
ε1:y–2=3(x–1)⇔y=3x-1   

Για α=3 είναι Α(3,12),οπότεηεφαπτόµενηείναι:
ε2:y–12=7(x–3)⇔y=7x–9 

66 ΚΑΝΟΝΕΣΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗΣ      

Α. α) Πότεµιασυνάρτησηfλέγεταιπαραγωγίσιµησεένασηµείοx0τουπεδίου
ορισµούτης;
β) Ανησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0,τιλέµεκλίσητηςfστοx0;Τιεξί-
σωσηέχειηεφαπτοµένητηςCfστοσηµείο A ( x 0 , f (x 0 ) ) ;
γ) Ανησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0καιησυνάρτησηgείναιπαραγωγί-
σιµηστοf(x0),ποιαείναιηπαράγωγοςτηςgÎfστοx0;
[Μονάδες 6]
Β. α) Ανµιασυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0,νααποδείξετεότιηfείναι
καισυνεχήςστοx0.Ισχύειτοαντίστροφο;
β) Νααποδείξετεότι(συνx)´=-ηµxγιακάθεx∈R.
[Μονάδες 14]
Γ. Νασυµπληρώσετετιςπροτάσεις:
α) c´=…,     

x´=…    

και

(

x )´ = …… 

β) (ηµx)΄=…………, (εφx)΄=…………… και (σφx)΄=……………
γ) (αx)΄=……………, ( ln x )´ = …   

και (ex)´=……

δ) [f(x)g(x)]´=…………………………………………………και 

 f (x) ´

 = …………………………………… 
 g(x) 

ε) (xα)΄=……………και[fν(x)]´=……………………………
[Μονάδες 5]

67 

∆ίνεταιησυνάρτηση:

 x 2 + αx − 2,
αν x < 1
f (x) =  3 

βx + (α − 1)x − 1, αν x ≥ 1
ηοποίαείναιπαραγωγίσιµηστοπεδίοορισµούτηςκαιηγραφικήτηςπαράσταση
διέρχεταιαπότοσηµείοΜ(-1,-3).
α)ΝαβρείτετοπεδίοορισµούΑτηςf.
[Μονάδες 3]
β) Ναβρείτετιςτιµέςτωνακαιβ.
[Μονάδες 10]
γ) Ναβρείτετηνεξίσωσητηςεφαπτοµένηςστοσηµείο A (1, f (1) ) . 
[Μονάδες 5]
δ) ΝαβρείτεόλεςτιςεφαπτοµένεςτηςCfπουείναιπαράλληλεςστηνευθεία:
(η):y=4x-3
[Μονάδες 7] 

Μιασυνάρτησηf:R→Rείναισυνεχήςστοx0=2και:

lim
h→0

f (2 + h) + ηµ3h − 1
= 7
h

α)Ναβρείτετηντιµήf(2).
[Μονάδες 9]
β) Νααποδείξετεότιηfπαραγωγίζεταιστοx0=2.
[Μονάδες 10]
γ) ΝαβρείτετηνεξίσωσητηςεφαπτοµένηςτηςCfστοσηµείο A ( 2, f (2) ) . 
[Μονάδες 6]

68 ΚΑΝΟΝΕΣΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗΣ 

1 2
x καιτοσηµείοΜ(λ,-2).ΑπότοΜφέρνουµετις
8
εφαπτοµένεςΜΑκαιΜΒπροςτηγραφικήπαράστασηCfτηςf.Έστω A ( α, f (α) ) . 

∆ίνεταιησυνάρτηση f (x) =

Νααποδείξετεότι:
α)Τοαείναιρίζατηςεξίσωσης:
x2–2λx–16=0
[Μονάδες 13]
β) ΟιευθείεςΜΑκαιΜΒείναικάθετεςµεταξύτους.
[Μονάδες 12]  

69      

9.1 Ερωτήσειςµεσύντοµηαπάντηση
α)ΝαδιατυπώσετετοθεώρηµαRolleκαιναδώσετετηγεωµετρικήτουερµηνεία.
β) Ναδιατυπώσετετοθεώρηµαµέσηςτιµήςκαιναδώσετετηγεωµετρικήτου 
ερµηνεία.
γ) Ναδιατυπώσετεθεώρηµατοοποίοσυνδέειτησταθερήσυνάρτησηµετηνπα- 
ράγωγότης.
δ) Ναδιατυπώσετεθεώρηµαπουαφοράσυναρτήσειςµείσεςπαραγώγους.
ε) Ποιαµορφήέχειµιασυνάρτησηηοποίασ’έναδιάστηµαέχειπαράγωγοίσηµε 
τονεαυτότης;

9.2 Ερωτήσειςσυµπλήρωσηςκενού
α)ΣύµφωναµετοθεώρηµατουRolle,ανµιασυνάρτησηfείναι………………… 

στοδιάστηµα……………,………………………………στοδιάστηµα………… 

και………………………,τότε…………………ένατουλάχιστον………………… 

τέτοιο,ώστε…………………

β) ΣύµφωναµετοΘ.Μ.Τ.ανµιασυνάρτησηfείναι…………………στοδιάστη-     

µα ……………… και ……………………… στο διάστηµα ……………, τότε
υπάρχειένατουλάχιστον…………………………τέτοιο,ώστε………………
Αυτόσηµαίνειγεωµετρικάότιυπάρχειτουλάχιστονµια…………………………
τηςCfπουείναι…………………………µετηνευθείαπουορίζουντασηµεία
…………………………και………………

γ) Γιαναείναιµιασυνάρτησηfσταθερήσ’ένα……………………∆,αρκείηf 

ναείναι…………………στο∆και…………………γιακάθε………………  

σηµείοxτου∆.Ηπρότασηαυτήδενισχύειαντο∆δενείναι……………………
αλλάείναιτυχαίο………………

70 ΘΕΩΡΗΜΑROLLE–Θ.Μ.Τ.-ΣΥΝΕΠΕΙΕΣΘ.Μ.Τ.

δ) Ανοισυναρτήσειςfκαιgείναι……………………………στοδιάστηµα∆και 
f ´(x)=g´(x) γιακάθε……………………σηµείοxτου∆,τότευπάρχειστα- 
θεράcτέτοια,ώστε……………………………
ε) Ανσ’έναδιάστηµα∆είναιf´(x)=f(x)γιακάθεεσωτερικόσηµείοxτου∆και 

ηfείναισυνεχήςστο∆,τότεηfέχειτηµορφήf(x)=………

9.3 Ερωτήσειςπολλαπλήςεπιλογής
α)Ανησυνάρτησηfείναισυνεχήςστο  [α,β] καιπαραγωγίσιµηστο  (α,β), τότε 

γιαναυπάρχειοριζόντιαεφαπτοµένητηςCfσεσηµείοτηςµετετµηµένηξ∈(α,β) 

αρκείακόµαναισχύειµιααπότιςσχέσεις: 

Α.f(α)f(β)<0  

Β. f(α)≠f(β)  

∆.f(α)=f(β)   

Ε. τίποτααπόταπαραπάνω  

Γ. f ´(ξ) =

f (β) − f (α) 

β−α

β) ∆ίνονταιοιπροτάσεις: 

Κ.ηfείναισυνεχήςστο[α,β] 

Λ. ηfείναιπαραγωγίσιµηστο(α,β) 

Μ.ηfέχειµέγιστοκαιελάχιστοστο[α,β] 

Ν. f(α)=f(β) 

Σ. f(α)f(β)<0 

Τ. f ´(ξ) = 

ΤοΘ.Μ.Τ.αποτελούνοιπροτάσεις: 

Α.Κ,Λ,Μ 

f (α) − f (β) 

α−β

Β. Λ,Μ,Ν  

Γ. Κ,Σ,Τ 

∆.Κ,Ν,Τ 

Ε. Κ,Λ,Τ

γ) Ανγιατησυνάρτησηf:R→Rισχύειότιf´(x)=0γιακάθεx∈R–{α},τότε: 

Α.ηfείναισταθερή    

Γ. ηfείναιγνησίωςµονότονηστα(-∞,α)και(α,+∞) 

 c1 , αν x < α

∆. f (x) =  β, αν x = α  
c , αν x > α
 2     

Β. ηfείναιγνησίωςαύξουσα   

Ε. f(x)=c,γιαx≠α

71

δ) Ανηκλίσητηςπαραγωγίσιµηςσυνάρτησηςf:R→Rσεκάθεσηµείοxισούται 
µετηντιµήτηςστοx,τότε: 

Α.f(x)=0    

Β. f(x)=c  

∆.f(x)=cex   

Ε. f(x)=x  

Γ. f(x)=clnx

9.4 Ερωτήσειςτουτύπου“ΣωστόήΛάθος”
α)Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστο  [α,β] και  f (α)f (β)=0, τότε 

υπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστεf´(ξ)=0.        

Σ Λ

f (x + h) − f (x)
∈ » για
h→ 0
h
κάθεx∈(α,β),τότευπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστε:

β) Ανηfείναισυνεχήςστο[α,β]και lim      

Σ Λ

γ) Αν f:A→R και f ´ (x)=0 γιακάθε x ∈ Α, τότε f (x)=c στοΑ. 
                     

Σ Λ  

  

f(β)–f(α)=f΄(ξ)(β–α) 
           

    

       

    

δ) Αν f ´(x)=lnx γιακάθε x≠0, τότε f (x) = ln x + c.      

Σ Λ

ε) Ηέκφρασηότιµιαεξίσωσηέχειτουλάχιστονδύορίζεςσ’έναδιά- 

στηµασηµαίνειότιδενµπορείναέχειτρειςήπερισσότερεςρί- 

ζεςστοδιάστηµααυτό.              

Σ Λ

στ)ΑνησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοRκαιηCfτέµνειτον 

x´xσετρίασηµεία,τότεηεξίσωση  f ´(x)=0 έχειδύοτουλά- 

χιστονλύσεις.                 

Σ Λ

ζ) Ανf´´(x)≠0γιακάθεx∈R,τότεηεξίσωσηf(x)=0έχειτο 

πολύδύορίζες.         

72 ΘΕΩΡΗΜΑROLLE–Θ.Μ.Τ.-ΣΥΝΕΠΕΙΕΣΘ.Μ.Τ.      

Σ Λ      

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
Α.ΓιαναεφαρµόζεταιτοθεώρηµαRolleγιατησυνάρτησηfστο  [α,β], πρέπει
ναπληρούνταιοιπαρακάτωτρειςπροϋποθέσεις:
♦ Ηfναείναισυνεχήςστο[α,β].
♦ Ηfναείναιπαραγωγίσιµηστο(α,β).
♦ Είναιf(α)=f(β).
Συµπέρασµα
Υπάρχειτότεξ∈(α,β)τέτοιο,ώστεf΄(ξ)=0.
Τονίζουµεεδώότι:
i) ΤοθεώρηµαRolleεξασφαλίζειµίατουλάχιστονρίζαγιατηνπαράγωγοf ΄
µιαςσυνάρτησηςfσεανοικτόδιάστηµα.
ii) Γιαναεξασφαλίσουµερίζατηςεξίσωσηςf(x)=0στο(α,β)αρκείναεφαρµόσουµετοθεώρηµαRolleσεµιααρχικήσυνάρτησηFτηςfστο[α,β](ναισχύει
δηλαδήF´(x)=f(x)).
Β. Γιαναεφαρµόζεταιτοθεώρηµατηςµέσηςτιµής(Θ.Μ.Τ.)γιατησυνάρτησηf
στο[α,β],πρέπει:
♦ Ηfναείναισυνεχήςστο[α,β].
♦ Ηfναείναιπαραγωγίσιµηστο(α,β).
Συµπέρασµα
Υπάρχειτότεξ∈(α,β)τέτοιο,ώστε:
f (β) − f (α) 

β−α
πουσηµαίνειότιηεφαπτοµένητης Cfστοσηµείο M ( x 0 , f (x 0 ) ) είναιπαράλf ´(ξ) =

ληληµετηνευθείαΑΒ,όπου A ( α, f (α) ) και B ( β, f (β) ) . 

73

Γ. Τοθεώρηµαµέσηςτιµήςείναιτοκαταλληλότεροεργαλείοσεθέµαταύπαρξης.
Σεπιοσύνθεταθέµατακαικυρίωςγιατηνύπαρξηδύοήτριώναριθµώνµεκάποια
ιδιότητα,προβαίνουµεκαιστιςεξήςενέργειες:
♦ ΕφαρµόζουµετοΘ.Μ.Τ.γιατηνfσεπερισσότερατουενόςδιαστήµατακαι 

πιθανόντοΘ.Μ.Τ.γιατιςf´καιf΄΄.

♦ ∆ιαιρούµετο  [α,β] σεδύοδιαστήµατα 

[α,γ]και[γ,β]θεωρώνταςτοµέσο: 

α+β 

2
τουδιαστήµατος[α,β].
γ=

♦ ∆ιαιρούµετο[α,β]σετρίαισοµήκηδια- 

στήµατα[α,γ],[γ,δ]και[δ,β],όπου:

γ=α+

β−α
β−α 

και δ = α + 2 ⋅
3
3

♦ ∆ιαιρούµετο[α,β]σεδιαστήµαταανάλογαµετουςαριθµούςκ,λκαιµκ.λπ. 

οιοποίοιπροσδιορίζονταιαπότηµορφήτηςάσκησης.

♦ ∆ιαιρούµετοσύνολοτιµών f ([α, β]) τηςfστο[α,β]σεδύοήπερισσότερα  

κατάλληλαυποδιαστήµατακαιεφαρµόζουµετοθεώρηµαενδιάµεσωντιµών.
Έτσι,το[α,β]χωρίζεταιεπίσηςσευποδιαστήµαταοπότεσεαυτάεφαρµόζε- 

ταιτοΘ.Μ.Τ.

Οτρόποςεφαρµογήςτωνπαραπάνωπαρατηρήσεωνγίνεταικαλύτερααντιληπτός
στααντίστοιχαθέµατα. 

10.1 Έστωf:[α,β]→Rσυνάρτησηπουείναισυνεχήςστο[α,β]καιπαρα-
γωγίσιµηστο(α,β),µεf(α)=2βκαιf(β)=2α.Νααποδειχθείότι:
α) ηεξίσωσηf(x)=2xέχειµίατουλάχιστονρίζαστο(α,β),
β) υπάρχουνξ1,ξ2∈(α,β)τέτοια,ώστε:
f´(ξ1)f´(ξ2)=4

74 ΘΕΩΡΗΜΑROLLE–Θ.Μ.Τ.–ΣΥΝΕΠΕΙΕΣΘ.Μ.Τ. 

ΛΥΣΗ
α)Θεωρούµετησυνάρτηση:
g(x)=f(x)–2x,x∈[α,β]
Ηgείναισυνεχήςστο[α,β]µε:
g(α)g(β)=[f(α)–2α][f(β)–2β]=(2β–2α)(2α–2β)=-4(α–β)2<0
ΣύµφωναµετοθεώρηµαBolzanoηεξίσωσηg(x)=0έχειµίατουλάχιστονρίζα
γ∈(α,β).∆ηλαδή:
g(γ)=0⇔f(γ)–2γ=0⇔f(γ)=2γ(1)
Άρατογείναιρίζατηςεξίσωσηςf(x)=2x.
β) Σταδιαστήµατα[α,γ]και[γ,β]εφαρµό-
ζουµετοΘ.Μ.Τ.Άρα:
♦ υπάρχειξ1∈(α,γ)τέτοιο,ώστε:
f ´(ξ1 ) =

f (γ) − f (α) (1) 2γ − 2β 

==
γ−α
γ−α

♦ υπάρχειξ2∈(γ,β)τέτοιο,ώστε:
f ´(ξ 2 ) =

f (β) − f (γ) (1) 2α − 2γ 

==
β−γ
β−γ

Εποµένως:
f ´(ξ1 )f ´(ξ 2 ) =

2(γ − β) 2(α − γ)

=4
γ−α
β−γ 

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
ΠώςβρίσκουµετηβοηθητικήσυνάρτησησεασκήσειςµετοθεώρηµαRolle;
Απάντηση
Έστωότιγιατησυνάρτησηfζητείταιηύπαρξηενόςαριθµούγ∈(α,β)πουνα
ικανοποιείµιαιδιότηταΙ,στηνοποίαεµφανίζεταιοαριθµός  f ΄(γ). Γιατηνεύρεση(πιθανής)βοηθητικήςσυνάρτησηςακολουθούµεταεξήςβήµατα:
1οβήµα
ΘέτουµεστηνισότηταΙόπουγτοx.

75

2οβήµα
ΦέρουµεόλουςτουςόρουςτηςΙστοπρώτοµέλοςκαιεκτελούµεπιθανόντιςπράξεις.
3οβήµα
Προσπαθούµεναγράψουµετοπρώτοµέλοςστηµορφήh´(x)=0,όπουh(x)µια
συνάρτησηπουπεριέχεικαιτηνf(x)στουςόρουςτης.
Γιαπαράδειγµαh(x)=f(x)(α2-x2), h(x) =

f (x) 
,  h(x)=f(x)eλx,κ.λπ.
2
x +1

4οβήµα
Εφαρµόζουµεγιατησυνάρτησηh(x)τοθεώρηµαRolleστο[α,β],οπότευπάρχειγ∈(α,β)τέτοιο,ώστεh´(γ)=0.Ησχέσηh´(γ)=0µαςοδηγείστηζητούµενηιδιότητα(ισότητα)Ι. 

10.2 Έστωf:R →Rπαραγωγίσιµησυνάρτησηµετηνιδιότητα:
f(x+y)+f(x+2y)=2f(x)+3y
γιακάθεx,y∈R.ΑνηCfεφάπτεταιµετηCg,όπου g(x) = 5 -

1
, στοσηµείο
x

Α(1,γ),τότε:
α) νααποδειχθείότιf´(x)=1γιακάθεx∈R,
β) ναβρεθείοτύποςτηςf. 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηέχουµεότι:
f(x+y)+f(x+2y)=2f(x)+3y(1)
Θεωρούµεωςµεταβλητήτοy,οπότετοxείναισταθεράκαιπαραγωγίζουµε:
f´(x+y)(x+y)´+f´(x+2y)(x+2y)´=3⇔
⇔f´(x+y)+2f´(x+2y)=3,x,y∈R
Ηπαραπάνωσχέσηγιαy=0δίνει:
f´(x)+2f´(x)=3⇔f´(x)=1

76 ΘΕΩΡΗΜΑROLLE–Θ.Μ.Τ.–ΣΥΝΕΠΕΙΕΣΘ.Μ.Τ.

β) Είναιf´(x)=1⇔f(x)=x+c.ΕπειδήηCfεφάπτεταιµετηCgστοΑ(1,γ),θα
είναιf(1)=g(1)=4.Άρα:
f(1)=4⇔1+c=4⇔c=3
Εποµένωςf(x)=x+3,x∈R.Ησυνάρτησηαυτήείναιδεκτή,διότιεπαληθεύειτη
σχέση(1). 

ΣΠΟΥ∆ΑΙΕΣ
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Α.Ηαπόδειξηύπαρξηςκτουλάχιστονριζώνµιαςεξίσωσηςf(x)=0γίνεται:
♦ ΜεεφαρµογήτουθεωρήµατοςBolzano(κφορές)σεκδιαφορετικάµεταξύ  

τουςδιαστήµατα,δηλαδήσεδιαστήµαταπουδενέχουνκοινάεσωτερικάσηµεία.

♦ ΜεεφαρµογήτουθεωρήµατοςRolleσεκδιαστήµατα(χωρίςκοινάεσωτερικά   

σηµεία)γιαµίααρχική(παράγουσα)Fτηςf(δηλαδήγιαµιασυνάρτησηF,µε
F´(x)=f(x)).ΠιθανόνηύπαρξηκάποιωνριζώνναγίνειµετοθεώρηµαBolzano
καικάποιων(τωνυπόλοιπων)µετοθεώρηµαRolle.

Β. Γιανααποδείξουµεότιµιαεξίσωσηf(x)=0έχειτοπολύκρίζες,υποθέτουµε
ότιέχεικ+1καικαταλήγουµεσεάτοπο.Έτσι,ανρ1<ρ2<…<ρκ<ρκ+1είναι
οιρίζεςαυτές,τότευπάρχουνξ1∈(ρ1,ρ2),ξ2∈(ρ2,ρ3),…,ξκ∈(ρκ,ρκ+1)τέτοια,
ώστε:
f´(ξ1)=f´(ξ2)=…=f´(ξκ)=0
Βρίσκουµετηνf ´,λύνουµετηνεξίσωση  f ´(x)=0 καιπροσπαθούµενακαταλήξουµεσεάτοπο(ανγιαπαράδειγµαηεξίσωσηf´(x)=0είναιαδύνατηήδεν
έχεικτουλάχιστονρίζεςήοιρίζεςαυτέςδενανήκουνστααναµενόµεναδιαστήµατα,τότεέχουµεκαταλήξεισεάτοπο).Αναυτόδενείναιδυνατό,τότεεφαρµόζουµε το θεώρηµα Rolle για την f ´ στα  [ξ1 , ξ2],  [ξ2 , ξ3], …, [ξκ-1 , ξκ]  και
προσπαθούµενακαταλήξουµεσεάτοπο.Πιθανόνναχρειαστείναπροχωρήσουµε
τηνπαραπάνωδιαδικασίαµέχριτηνεφαρµογήτουθεωρήµατοςRolleγιατηνf(κ-1)(x),
οπότεθαυπάρχειξτέτοιο,ώστεf(κ)(ξ)=0.
Γ. Γιανααποδείξουµεότιµιαεξίσωσηέχεικακριβώςρίζες,αποδεικνύουµεπρώτατηνύπαρξηκτουλάχιστονριζώνόπωςστοΑκαιστησυνέχειααποδεικνύουµε,όπωςστοΒ,ότιδενµπορείναέχεικ+1ρίζες.

77

10.3 Έστωf:R →Rδύοφορέςπαραγωγίσιµησυνάρτησηµεf(0)=2f´(0)=1
καιf´´(x)f(x)+[f´(x)]2=f(x)f´(x),x∈R.Νααποδειχθείότι:
α) f(x)f ´(x) =

1 x
e γιακάθεx∈R
2

β) f2(x)=ex,x∈R
x

γ) f(x) = e 2 , x∈R 

ΛΥΣΗ
α)Τοκλειδίγιατηλύσητουερωτήµατοςαυτούείναιναπαρατηρήσουµεότιτο
πρώτοµέλοςείναιηπαράγωγοςτουf´(x)f(x).
Εποµένως:
f´´(x)f(x)+[f´(x)]2=f(x)f´(x)⇔[f(x)f´(x)]´=f(x)f´(x)(1)
Ανh(x)=f(x)f´(x),x∈R,τότεησχέση(1)γράφεταιh´(x)=h(x).Άρα:
h(x)=cex⇔f(x)f´(x)=cex(2)
Γιαx=0παίρνουµε:

f (0)f ´(0) = c ⇔ 1 ⋅

1
1
=c ⇔ c= 
2
2

1
Άρα f (x)f ´(x) = e x . 
2
β) Έχουµε:

1
f (x)f ´(x) = e x ⇔ 2f (x)f ´(x) = ex ⇔ 
2
2
⇔ f (x)  ´= ( e x )´ ⇔ f 2 (x) = e x + c 

Γιαx=0ηπροηγούµενησχέσηδίνει:

f2(0)=1+c⇔1=1+c⇔c=0
Άραf2(x)=ex,x∈R.
γ) Απότηντελευταίασχέσησυµπεραίνουµεότιf(x)≠0γιακάθεx∈R.Επειδή
ηfείναισυνεχής(ωςπαραγωγίσιµη)καιδενµηδενίζεταιστοπεδίοορισµούτης(που
-προσοχή!–είναιδιάστηµα),θαδιατηρείσταθερόπρόσηµο.Είναιόµωςf(0)=1>0,
οπότεθαείναιf(x)>0γιακάθεx∈R.

78 ΘΕΩΡΗΜΑROLLE–Θ.Μ.Τ.–ΣΥΝΕΠΕΙΕΣΘ.Μ.Τ.

Άρα:
x

f 2 (x) = e x ⇔ f (x) = e x ⇔ f (x) = e 2 , x ∈ » 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
α) Τοθέµααντιµετωπίζεταικαιµεολοκλήρωσηκατάπαράγοντες.
β) Πιθανόνκάποιοινααναρωτηθούν:Μπορείναπέσειτέτοιοθέµαστιςεξετάσεις;
Κιόµωςηάσκησηαυτήείναιµέρος(!)τουτέταρτουθέµατοςστιςεπαναληπτικέςεξε-
τάσειςτουΙουλίου2002.

10.4 Μιασυνάρτησηf:R →Rέχειτηνιδιότηταf´´(x)=f(x)γιακάθεx∈R
καιf´(0)=f´´(0)=1.
α) Νααποδειχθείότιησυνάρτηση g(x) =

f ´(x) + f(x)  
είναισταθερήστοR.
ex

β) Νααποδειχθείότιf´(x)+f(x)=2ex,x∈R.
γ) Ναβρεθείοτύποςτηςσυνάρτησηςf. 

ΛΥΣΗ  

α)Αρκείναείναι g´(x)=0 γιακάθεx∈R.Όµως:
 f ´(x) + f (x)  ´ [ f ´´(x) + f ´(x) ] e − [ f ´(x) + f (x) ] e
g´(x) = 
=
=
ex
e2x


x

x

f ´´(x) + f ´(x) − f ´(x) − f (x) f ´´(x) − f (x)
=
=0
ex
ex
διότιf´´(x)=f(x).Άραηg(x)είναισταθερήστοR.
=

β) Είναι:

g(x) = c ⇔

f ´(x) + f (x)
= c ⇔ f ´(x) + f (x) = ce x
ex

(1) 

Γιαx=0απότησχέση(1)παίρνουµε:
f´(0)+f(0)=c⇔1+1=c⇔c=2
αφούγιαx=0ηδοσµένησχέσηf´´(x)=f(x)δίνειf(0)=f´´(0)=1.Εποµένως:
f´(x)+f(x)=2ex(2)

79

γ) Στοερώτηµααυτόπαρουσιάζουµεέναπολύχρήσιµοτέχνασµα.Πολλαπλασιά-
ζουµεκαιταδύοµέλητηςσχέσης(2)µεexκαιπαίρνουµε:
f´(x)ex+f(x)ex=2e2x⇔[f(x)ex]´=(e2x)´⇔
⇔f(x)ex=e2x+c⇔f(x)=ex+ce-x(3)
Ησχέση(3)γιαx=0δίνει:
f(0)=1+c⇔1=1+c⇔c=0
Άραf(x)=ex,x∈R. 

ΤΟΘ.Μ.Τ.ΚΑΙΟΙΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ
ΤοΘ.Μ.Τ.αποτελείέναισχυρόεργαλείογιατηναπόδειξηανισοτήτων.Αυτό
γίνεταιωςεξής:
♦ Θεωρούµεκατάλληλησυνάρτησηfσεκατάλληλοδιάστηµα[α,β].(Το[α,β] 
µπορείναείναιγιαπαράδειγµατο[0,x],[x,x+1]και[x,1]κ.λπ.)Ηfπρέ πειναείναισυνεχήςστο[α,β]καιπαραγωγίσιµηστο(α,β).
♦ ΑπότοΘ.Μ.Τ.υπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστε:
f ´(ξ) =

f (β) − f (α)
β−α

(1) 

♦ Απότησχέσηα<ξ<βπροσπαθούµεµεαπλήεφαρµογήτωνιδιοτήτωντων 
ανισοτήτωνναδηµιουργήσουµεµιασχέσητηςµορφής:
Α(α,β)≤f΄(ξ)≤Β(α,β)(2)  

όπουΑ(α,β)καιΒ(α,β)είναιπαραστάσειςπουπεριέχουνταακαιβ,όχιόµως
καιτοξ.

♦ Στησχέση(2)αντικαθιστούµετοf΄(ξ)µετοίσοτουαπότησχέση(1)και 
έτσιπαίρνουµετηνανισότητα:
A(α, β) ≤

f (β) − f (α)
≤ B(α, β) 
β−α 

Ησχέσηαυτήµετάτιςπιθανέςαπλοποιήσειςµαςοδηγείστηνεπιθυµητήανι σότητα.
Παρατηρήσεις
α)Είναιπάνταχρήσιµοναβρίσκουµετηνf´´καιναεξετάζουµεµήπωςηf´είναιγνησίωςµονότονη.Σεκαταφατικήπερίπτωσηπροκύπτειότι:

80 ΘΕΩΡΗΜΑROLLE–Θ.Μ.Τ.–ΣΥΝΕΠΕΙΕΣΘ.Μ.Τ.

♦ f ´(α) < f ´(ξ) < f ´(β) ⇔ f ´(α) <  

f (β) − f (α)
< f ´(β), ανηf΄είναιγνησίωςαύβ−α

ξουσα(δηλαδήηfείναικυρτή).

♦ f ´(α) > f ´(ξ) > f ´(β) ⇔ f ´(α) >

f (β) − f (α)
> f ´(β), ανηf´είναιγνησίωςφθίβ−α 

νουσα(δηλαδήηfείναικοίλη).
β) Ανηζητούµενηανισότηταπεριέχειx,τότεένατουλάχιστοναπόταάκρατου
[α,β]περιέχειτοx.Έτσιτο[α,β]µπορείναείναιτηςµορφής[1,x],[0,x],
[x–1,x]κ.λπ.

10.5 Έστωµιασυνάρτησηf:R →Rµεf´´(x)≠0γιακάθεx∈R.
α) Νααποδειχθείότιηεξίσωσηf(x)=0έχειτοπολύδύορίζεςστοR.
β) Ναλυθείηεξίσωση2xln2=ln4+2lnx. 

ΛΥΣΗ 
 

α)Έστωότιηεξίσωση f (x)=0 έχειτρειςτουλάχιστονρίζεςτιςα,βκαιγµε
α<β<γ.Σταδιαστήµατα[α,β]και[β,γ]ηfείναισυνεχήςκαιπροφανώςπαρα-
γωγίσιµηστα(α,β)και(β,γ).Είναιακόµηf(α)=f(β)=f(γ)=0.Σύµφωναµε
τοθεώρηµατουRolleυπάρχουνκ∈(α,β)καιλ∈(β,γ),ώστε:
f´(κ)=0καιf΄(λ)=0
Στο[κ,λ] εφαρµόζεταιόµωςξανάγιατηνf ´τοθεώρηµατουRolle,οπότευπάρχει
ξ∈(κ,λ),ώστε  f´´(ξ)=0.Αυτόείναιάτοπο,γιατί f´´(x)≠0γιακάθε x ∈R.
Άρα,ηεξίσωσηf(x)=0έχειτοπολύδύορίζεςστοR.
β) Παρατηρούµεότιοιτιµέςx=1καιx=2είναιρίζεςτηςεξίσωσης:
2xln2=ln4+2lnx(1)
Θεωρούµετησυνάρτησηf(x)=2xln2–ln4–2lnx,x>0.Είναιτότε:
♦ f(1)=0καιf(2)=0 
♦ f ´´(x) = 2 x ln 3 2 +    

♦ f ´(x) = 2 x ln 2 2 −

2 

x

2 

x2

81

Προφανώς  f ´´(x)>0, δηλαδή  f ´´(x)≠0 γιακάθε  x>0. Σύµφωναµετοπρώτο
ερώτηµαηεξίσωση  f (x)=0 έχειτοπολύδύορίζες.Άρα,οιµοναδικέςρίζεςτης
εξίσωσης(1)είναιοιx=1καιx=2. 

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
ΕΥΡΕΣΗΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ
Α. Ανζητάµετοντύποµιαςπαραγωγίσιµηςσυνάρτησης f:∆→R,όπου∆είναιδιάστηµα,τότεγιακάποιακατάλληλησυνάρτησηh(x),ηοποίαστουςόρουςτης
περιέχεικαιτηνf(ήτηνf ´κ.λπ.),προσπαθούµενααποδείξουµεένααπόταπαρακάτω:
♦ h´(x)=0,οπότεh(x)=c,x∈∆
♦ h´(x)=g(x),οπότεh(x)=G(x)+cόπουG´(x)=g(x)(δηλαδήησυνάρτη

σηGείναιπαράγουσατηςg)

♦ h´(x)=h(x),οπότε:
h(x)=cex,x∈∆
♦ h´(x)=λh(x),οπότε:
h´(x) − λh(x) = 0 ⇔ h´(x)e − λx − λh(x)e − λx = 0 ⇔ ( h(x)e − λx )´= 0 ⇔ 

⇔h(x)e-λx=c⇔h(x)=ceλx,x∈∆
Β. Ηβοηθητικήσυνάρτησηh(x)πουψάχνουµεµπορείναέχειτηµορφή:
h(x)=fν(x)ήh(x)=f(x)g(x)ή h(x) =

f (x) 
ήh(x)=eλxf(x)
g(x)

καισπανιότεραh(x)=[f(x)–φ(x)]2+[f´(x)–φ΄(x)]2κ.λπ.
Γ. Ορισµένεςφορές,πρινβρούµετηνf,είναιαπαραίτητοµετηχρήσητωνπροηγούµενωντεχνικώνναβρούµεπρώτατηνf´ήµιασχέσηπουπεριέχειτηνf´καινα
συνεχίσουµεανάλογα.
∆. Σεσχέσειςόπουεµφανίζονταιοιόροιf´(x)f(x)ήxf´(x)κ.λπ.δενπρέπεινα
ξεχνάµεότιείναικατάλληληκαιηολοκλήρωσηκατάπαράγοντες.

82 ΘΕΩΡΗΜΑROLLE–Θ.Μ.Τ.–ΣΥΝΕΠΕΙΕΣΘ.Μ.Τ.

Ε. Τονίζουµεότι:
 f (x) ´   

♦ xf ´(x) − f (x) = x 2 
 καιxf ´(x)+f (x)=[xf (x)]´
x

♦ (ν+1)fν(x)f´(x)=[fν+1(x)]´,ν≠-1 
♦

f ´(x)
= ( ln f (x) )´ 
f (x)      

♦ ef (x) f ´(x) = ( ef (x) )´ 
♦

f ´(x)  f − ν +1 (x) ´
=
 , ν ≠1
f ν (x)  − ν + 1 

Οιάλλεςπεριπτώσειςεύρεσηςσυνάρτησηςσχολιάζονταιστιςαντίστοιχεςενότητες. 

10.6 Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:(0,+∞)→Rέχειτηνιδιότητα:
x
f(xy) + f   = 2f(x) 
 y
γιακάθεx,y>0.Ανf(1)=0καιf´(1)=1,νααποδειχθείότι:
1
α) f(x) + f   = 0 γιακάθεx>0,
x
1
1 2
β) f ´(x) + 2 f ´   = γιακάθεx>0,
x
x x

γ) f(x)=lnx,x>0. 

ΛΥΣΗ
α)Έχουµε:
x
f (xy) + f   = 2f (x)
y    

Ησχέση(1)για x=1 και y=x δίνει:

(1) 

1
1
f (x) + f   = 2f (1) ⇔ f (x) + f   = 0
x
x

(2) 

β) Παραγωγίζουµετην(1)ωςπροςx(τοyείναιεποµένωςσταθερό)καιπαίρνουµε:
x 1
f ´(xy) ⋅ y + f ´  ⋅ = 2f ´(x) 
y y    

Αυτήγια x=1 και y=x δίνει:
1 1 2
1 1
f ´(x) ⋅ x + f ´  ⋅ = 2f ´(1) ⇔ f ´(x) + 2 f ´  =
x x x
x x

(3) 

διότιf´(1)=1καιx≠0(αφούx>0).

83

γ) Ησχέση(2)δίνει:
1 1
 1  1 ´
f ´(x) + f ´   = 0 ⇔ f ´(x) − 2 f ´  = 0
x x
 x  x 

(4) 

Οι(3)και(4)µεπρόσθεσηδίνουν:

2f ´(x) =

2
1
⇔ f ´(x) = ⇔ f (x) = lnx + c, x > 0 
x
x

Όµωςf(1)=0,οπότεαπότηντελευταίασχέσηέχουµε0+c=0⇔c=0.Άρα:
f(x)=lnxγιακάθεx>0 

ΜΙΑΙ∆ΙΑΖΟΥΣΑΠΕΡΙΠΤΩΣΗ
Ανf´(x)=0γιακάθεx∈(α,β)καιηfείναισυνεχήςστο∆=[α,β],τότεηfείναισταθερή.Το∆πρέπειναείναιυποχρεωτικάδιάστηµα.Τιγίνεταιόµωςαντο
∆δενείναιδιάστηµα;Έστωλοιπόνότιf´(x)=0µεx∈(α,γ)∪(γ,β).Τότεγράφουµε:
 c , αν x ∈ (α, γ) 

f (x) =  1
c2 , αν x ∈ (γ, β)

Στηνπερίπτωσηπουηfορίζεταιστογ,γράφουµε:

 c1 , αν x ∈ (α, γ)

f (x) =  c, αν x = γ 
c , αν x ∈ (γ, β)
 2
Ανεπιπλέονηfείναισυνεχήςστογ,τότε:

lim f (x) = lim+ f (x) = f (γ) ⇔ c1 = c2 = c 

x → γ- 



x→ γ 

Προκύπτειέτσιότι f (x)=c, x∈(α,β),δηλαδήηfείναισταθερήστοδιάστηµα
(α,β). 

84 ΘΕΩΡΗΜΑROLLE–Θ.Μ.Τ.–ΣΥΝΕΠΕΙΕΣΘ.Μ.Τ.      

Α. α) ΝαδιατυπώσετεταθεωρήµαταRolleκαιµέσηςτιµήςκαιναδώσετετηγεω-
µετρικήτουςερµηνεία.
[Μονάδες 3]
β) Γιαµιασυνάρτησηfισχύειότιf ´(x)=f (x)γιακάθε x∈R.Ποιαµορφήέχειο
τύποςτηςf;
[Μονάδες 3]
Β. α) Έστωµιασυνάρτησηfορισµένησ’έναδιάστηµα∆.Ανηfείναισυνεχήςστο
∆καιf´(x)=0,γιακάθεεσωτερικόσηµείοxτου∆,νααποδείξετεότιηfείναιστα-
θερήσεόλοτοδιάστηµα∆.
β) Ανοισυναρτήσειςfκαιgείναισυνεχείςστοδιάστηµα∆καιf´(x)=g´(x)σεκά-
θεεσωτερικόσηµείοxτου∆,νααποδείξετεότιυπάρχεισταθεράc,ώστεναισχύει
f(x)=g(x)+cγιακάθεx∈∆.
[Μονάδες 14]
Γ. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
α)Ανγιαµιασυνάρτησηfπουείναιπαραγωγίσιµηστοδιάστηµα  

[α,β]ισχύειότιf(α)=f(β),τότεγιατηνfεφαρµόζεταιτοθεώ-
ρηµαRolle.                  

β) Ανησυνάρτησηfείναισυνεχήςστο [α,β] καιπαραγωγίσιµη 
στο  (α, β),  τότε υπάρχει εφαπτοµένη της Cf παράλληλη στην 
ευθείαπουορίζουντασηµείαΑ(α,f(α))καιΒ(β,f(β)).     

Σ Λ  

  

Σ Λ 

      

Σ Λ

δ) Αν f ´(x)=g´(x) γιακάθε x ∈ Α, τότε f (x)=g(x)+c.    

Σ Λ

ε) Ανf´(x)=f(x)γιακάθεx∈R,τότεf(x)=cex.     

Σ Λ

γ) Ανγιαµιασυνάρτηση f:Α→R είναι f ´(x)=0 γιακάθε x ∈ A, 

τότεηfείναισταθερή.  
   

          

 

[Μονάδες 5]

85 

Μιασυνάρτηση f:R→Rέχειτηνιδιότητα: 

f(x+y)=f(x)+f(y)+3xy(x+y)
γιακάθεx,y∈R
Α. α) Ανηfείναισυνεχήςστοx0=0,νααποδείξετεότιηfείναισυνεχήςστοR.
[Μονάδες 6]
β) Ανηfείναισυνεχήςστο x=α, νααποδείξετεότιείναιπαντούσυνεχής.  

[Μονάδες 7]
Β. Έστωότιηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0=0µεf´(0)=0.
α)ΝααποδείξετεότιηfείναιπαραγωγίσιµηστοRκαιναβρείτετοντύποτης.
β) ΝααποδείξετεότιηεφαπτοµένητηςCfστοτυχαίοσηµείοτηςΑτέµνειτηCfσε
έναακόµασηµείοΒ,στοοποίοηκλίσηείναιτετραπλάσιααπότηνκλίσηστοΑ.
[Μονάδες 12] 

Έστωσυνάρτησηf:(0,+∞)→Rµε:
f(1)=0,f´(1)=-1
και 

2f(x)

f ´´(x)=e 

γιακάθεx>0

Νααποδείξετεότι:
α)ηfπαραγωγίζεταικαιτρίτηφορά,
[Μονάδες 5]  

2

β) f ´´(x)=[f ´(x)] ,
[Μονάδες 5]
γ) ησυνάρτηση:
g(x)=-f´(x)e-f(x),x>0
είναισταθερή,
[Μονάδες 5]

86 ΘΕΩΡΗΜΑROLLE–Θ.Μ.Τ.–ΣΥΝΕΠΕΙΕΣΘ.Μ.Τ.

δ) f´(x)=-ef(x)γιακάθεx>0,
[Μονάδες 5]   

ε) f (x)=- lnx, x>0.
[Μονάδες 5] 

Έστωσυνάρτησηfσυνεχήςστο[α,β]καιδύοφορέςπαραγωγίσιµηστο(α,β)µε
f(α)=f(β)=0.Ανυπάρχειγ∈(α,β)µεf(γ)>0,νααποδείξετεότιυπάρχειξ∈(α,β)
τέτοιο,ώστεf΄΄(ξ)<0.
[Μονάδες 25] 

87      

11.1 Ερωτήσειςµεσύντοµηαπάντηση
α)Ναδιατυπώσετεθεώρηµαπουσυνδέειτηµονοτονίαµιαςσυνάρτησηςµετην 
παράγωγότης.
β) Τιονοµάζουµετοπικόελάχιστοκαιτιτοπικόµέγιστοµιαςσυνάρτησης:
f:A→R
γ) ΝαδιατυπώσετετοθεώρηµατουFermatκαιναεξετάσετεανισχύειτοαντί- 
στροφοτουθεωρήµατος.
δ) Τιονοµάζουµεκρίσιµασηµείαµιαςσυνάρτησηςf;
ε) Ποιεςείναιοιπιθανέςθέσειςτωντοπικώνακροτάτωνµιαςσυνάρτησηςf;

11.2 Ερωτήσειςσυµπλήρωσηςκενού
α)Ανµιασυνάρτησηfείναι…………………σεέναδιάστηµα∆και…………… 

γιακάθε………………………σηµείοxτου∆,τότεηfείναιγνησίωςαύξουσα 

σεόλοτο∆.Ανf´(x)<0στοεσωτερικότου∆,τότεηfείναιγνησίως……… 

………………στο∆.

β) Ησυνάρτησηf(x)=αx–x,µε0<α<1,είναιγνησίως…………………,διότι 

……………………γιακάθεx∈R.

γ) Αν  f:A→R, τότεηfπαρουσιάζειτοπικόελάχιστοστοx0 ,ανυπάρχει  δ>0 

τέτοιο,ώστε…………………………γιακάθε  x ∈ …………………………… 

Το……………λέγεται……………………………………τηςf.

δ) ΣύµφωναµετοθεώρηµαFermat,ανµιασυνάρτησηfπαρουσιάζειστο……… 

………………σηµείοx0τουδιαστήµατος∆τοπικό……………………καιεί-

88 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ  

ναι……………………………στοσηµείοαυτό,τότε………………………Το
αντίστροφοτουθεωρήµατος………………………

ε) Οιπιθανέςθέσειςτωντοπικώνακροτάτωνµιαςσυνάρτησηςfείναι: 

♦ Τα………………………σηµείατωνδιαστηµάτωντουπεδίουορισµούστα   

♦ ΤαεσωτερικάσηµείατουDfσταοποίαηf……………………………… 

♦ Τα…………………άκρατωνδιαστηµάτωντουπεδίουορισµούτηςf.

οποίαη………………………τηςfείναιίσηµε…

στ)Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστο(α,x0)∪(x0,β),συνεχήςστοx0καιηf΄διατη- 

ρείπρόσηµοστο  (α,x0) ∪ (x0 ,β), τότετοf (x0)……………………………    

……ακρότατοκαιηfείναιγνησίως……………………στο(α,β).Ανηf´έχει
όµωςδιαφορετικόπρόσηµοστα(α,x0),(x0,β),τότετοf(x0)είναιτοπικό……
…………τηςf (x)στο  (α,β) καιµάλιστατοf (x0)είναι……………ακρότατο
τηςfστο(α,β).

11.3 Ερωτήσειςπολλαπλήςεπιλογής
α)Έστωσυνάρτησηfσυνεχήςσεέναδιάστηµα∆.Απότιςεπόµενεςπροτάσεις 

λανθασµένηείναιη: 

Α.Αν η f είναι γνησίως αύξουσα στο ∆, τότε  f ´(x) > 0  για κάθε εσωτερικό 

σηµείοxτου∆. 

Β. Γιαναείναιηfγνησίωςφθίνουσαστο∆,αρκείf´(x)<0γιακάθεεσωτερι- 

κόσηµείοxτου∆. 

Γ. Ανηfδενµηδενίζεταιπουθενάστο∆,τότεηfδιατηρείσταθερόπρόσηµο 

στο∆. 

∆.Αν  f ´(x0)=0 σεκάποιοεσωτερικόσηµείοx0του∆,τότεηfέχειένατου- 

λάχιστονκρίσιµοσηµείοστο∆. 

Ε. Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστοεσωτερικότου∆,τότεστοτυχαίοδιάστηµα 

[α,β]µεα,β∈∆εφαρµόζεταιτοθεώρηµαµέσηςτιµής.

β) Ανησυνάρτησηfείναισυνεχήςστο[α,β]καιf(α)=f(β),τότε: 

Α.υπάρχειx0∈(α,β)τέτοιο,ώστεf(x0)=0 

Β. υπάρχειx0∈(α,β)τέτοιο,ώστεf΄(x0)=0

89

f (β) − f (α) 

β−α 

Γ. υπάρχειx0∈(α,β)τέτοιο,ώστε f ´(x 0 ) = 

∆.ηfέχειένατουλάχιστονκρίσιµοσηµείοστο(α,β) 

Ε. τίποτααπόταπαραπάνω

γ) Ησυνάρτησηfέχειένατουλάχιστοντοπικόακρότατοστο(α,β),αν: 

Α.είναισυνεχήςστο[α,β]καιf(α)f(β)=0 

Β. είναιπαραγωγίσιµηστο(α,β)καιf(α)=f(β) 

Γ. υπάρχειx0∈(α,β)µεf΄(x0)=0καιηf´αλλάζειπρόσηµοστοx0 

∆.ηfείναισυνεχήςστο[α,β]καιf´(x)>0γιακάθεx∈(α,β) 

Ε. f´(x0)=0γιακάποιοx0∈(α,β)

δ) Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:(0,+∞)→Rέχειιδιότηταef(x)+f(x)=x+lnx 

γιακάθεx>0.Τότε: 

Α.ηfείναιγνησίωςαύξουσαστο(0,+∞) 

Β. ηfέχειτοπικάακρότατα 

Γ. ηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο(0,+∞) 

∆.ηfέχεικρίσιµασηµεία 

Ε. τίποτααπόταπαραπάνω

11.4 Ερωτήσειςτουτύπου“ΣωστόήΛάθος”
α)Ανηfείναιγνησίωςαύξουσαστο[α,β]καιπαραγωγίσιµηστο 

(α,β),τότεf´(x)>0.       

             

Σ Λ 

β) Αν x0 ∈ (α,β) και f ´(x0)=0, τότετοf (x0)έχειτοπικόακρό- 

τατοστοx0.                     

Σ Λ 

γ) Ανηfείναισυνεχήςστο x0 ∈ (α,β) καιηf ΄αλλάζειπρόσηµο 

στοx0,τότετοf(x0)είναιτοπικόακρότατο. 
   

         

Σ Λ 

δ) Αν f ´(x)<0 στο (α,β), f ´(x)>0 στο (β,γ) καιηfείναισυ- 

νεχήςστοβ,τότετοf(β)είναιολικόελάχιστοτηςfστο(α,γ).  

Σ Λ

ε) Ανησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοδιάστηµα ∆=(α,β)  

καιδεναντιστρέφεταιστοδιάστηµααυτό,τότεηfέχεικρίσιµο
σηµείοστο∆.                

90 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ 

Σ Λ

στ)Ανηfπαρουσιάζειστο  x0 ∈ [α,β] τοπικόακρότατοκαιείναι 

παραγωγίσιµηστοx0,τότεf´(x0)=0.          

Σ Λ 

ζ) Ανηfείναισυνεχήςστο ∆=[α,β], τότεσταάκρατου∆ηf 

παρουσιάζειτοπικάακρότατα.            

Σ Λ 

η) Ανηfείναισυνεχήςστο [α,β], τότετοµεγαλύτεροτοπικόµέ-  

γιστοτηςfστο [α,β] είναικαιτοολικόµέγιστοτηςfστοδιά-
στηµααυτό.                 

Σ Λ 

91      

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ
Α. Σεπολλάθέµατατηςανάλυσηςµαςζητείται,ανάµεσαίσωςκαισεάλλαερωτήµατα,ηαπόδειξηµαςανισότητας.Ηανισότητααυτήµπορείναέχειτηµορφή:
Α(x)≤B(x)ήA(x)≤B(x)≤Γ(x) 
  

γιακάθε x ∈ ∆, όπου∆είναιέναδοσµένοδιάστηµα.
α) ΗπρώτηανισότηταΑ(x)≤B(x)µπορείνααντιµετωπιστείωςεξής:
1ος τρόπος (Μέθοδος της διαφοράς)
♦ Θεωρούµετησυνάρτηση:
f(x)=A(x)–B(x),x∈∆
♦ Μελετάµετηνfωςπροςτηµονοτονίαστο∆.
♦ Αποδεικνύουµεότιηf(x)έχειµέγιστοτοf(x0)=0γιακάποιοx0∈∆.
Τότεησχέση:
f(x)≤f(x0)
µαςοδηγείστηζητούµενηανισότητα.
2ος τρόπος (Μέθοδος του Θ.Μ.Τ.)
Χρησιµοποιούµετοθεώρηµαµέσηςτιµής(Θ.Μ.Τ.).Γιατοσκοπόαυτόθεωρούµεκατάλληλησυνάρτησησεκάποιοδιάστηµατηςµορφής[α,x]ή[x,α]κ.λπ.µε
α,x ∈ ∆. Οαναλυτικόςτρόποςεφαρµογήςτηςµεθόδουαυτήςπεριγράφεταισε
αντίστοιχολυµένοθέµα.
β) ΗανισότηταA(x)≤B(x)≤Γ(x)αντιµετωπίζεται,όπωςκαιστοερώτηµα(α).
1ος τρόπος
ΜετοΘ.Μ.Τ.γιακάποιακατάλληλησυνάρτησησεκατάλληλοδιάστηµα.

92 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ

2ος τρόπος
Είναι:

 A(x) ≤ B(x)

A(x) ≤ B(x) ≤ Γ(x) ⇔ 
και 

 B(x) ≤ Γ(x)

Αποδεικνύουµελοιπόντιςδύοαυτέςανισότητεςµετηµέθοδοτηςδιαφοράς.
Β. Ανηανισότητααφοράµιασχέσηανάµεσασεδύοσυγκεκριµένουςαριθµούς,
γιαπαράδειγµαeπ≥πe,τότεεργαζόµαστεήµεΘ.Μ.Τ.ήµετηµελέτηκατάλληληςσυνάρτησηςωςπροςτηµονοτονία(γιαπαράδειγµα  f (x)=xlnx καιτονορισµότηςµονοτονίας,αφούπ>e).
Γ. Ανηανισότηταέχειδύοµεταβλητές,γιαπαράδειγµατιςακαιβµεα<β,τότε
θέτουµεβ=xκαιεργαζόµαστεµετηµέθοδοτηςδιαφοράςήµετοΘ.Μ.Τ.(στο
διάστηµα[α,x]). 

12.1 ∆ίνονται οι συναρτήσεις:
1

f(x) = (e x + 1) x , x > 0 και g(x) = xe x - (1 + e x )ln(1 + e x )

Να αποδειχθεί ότι:
α) η g είναι γνησίως φθίνουσα,
β) g(x) < 0 για κάθε x > 0,
γ) η f είναι γνησίως φθίνουσα στο (0, +∞). 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:

g´(x) = [xe x − (1 + e x )ln(1 + e x )]´ = (ex + xex ) − ex ln(1 + e x ) − (1 + ex )

1
⋅ ex = 
1 + ex

= e x + xe x − e x ln(1 + e x ) − ex = xe x − e x ln(1 + ex ) = 
= e x [x − ln(1 + e x )] = e x [lne x − ln(1 + e x )] = e x ⋅ ln

γιακάθεx∈R,διότι 0 <
φθίνουσα.

ex
<0
1 + ex

ex
ex
<
1,
ln
< 0. Άραηgείναιγνησίως 
οπότε
1 + ex
1 + ex

93

β) Μεx>0λόγωτηςµονοτονίαςτηςgπαίρνουµε:
g(x)<g(0)⇔g(x)<-2ln2<0
Άραg(x)<0γιακάθεx>0.
γ) Είναι:
1

1

♦ f (x) = (e x + 1) x = e x

(

1

♦ f ´(x) = e x 

= f (x) ⋅

ln(ex +1)

ln(ex +1) 

)´= f (x)  − 1  ln(e
2

 x 

x

+ 1) +


1
1
⋅ x
⋅ ex  = 
x e +1 

xe x − (e x + 1)ln(e x + 1)
g(x)
= f (x) ⋅ 2 x
< 0 γιακάθεx>0(λόγωτου(β))
2
x
x (e + 1)
x (e + 1)

Άραηfείναιγνησίωςφθίνουσαστοδιάστηµα(0,+∞).

12.2 Μιασυνάρτησηfέχειτηνιδιότηταf´´(x)=2f(x)f´(x)γιακάθεx∈R .
Ανf´(0)=2καιf(0)=1,τότε:
α) νααποδειχθείότιf´(x)=f2(x)+1γιακάθεx∈R ,
β) νααποδειχθείότιηfείναιγνησίωςµονότονη,
γ) ναλυθείηεξίσωσηf(x)=1. 

ΛΥΣΗ
α)Έχουµε:
f´´(x)=2f(x)f´(x)⇔(f´(x))´=(f2(x))´⇔f´(x)=f2(x)+c(1)
Ησχέση(1)γιαx=0δίνει:
f´(0)=f2(0)+c⇔2=1+c⇔c=1
Άραf´(x)=f2(x)+1γιακάθεx∈R.
β) Επειδήf´(x)=f2(x)+1>0γιακάθεx∈R,ηfείναιγνησίωςαύξουσα.
γ) Είναιf(0)=1,οπότετοx=0είναιρίζατηςεξίσωσηςf(x)=1.Επειδήηfεί-
ναιγνησίωςαύξουσα,ηfπαίρνειτηντιµή1ακριβώςµίαφορά(αφούκάθεγνησίως
µονότονησυνάρτησηείναικαι“1–1”).Άρατοx=1είναιηµοναδικήρίζατης
εξίσωσης.

94 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ

Άλλοςτρόπος
Ανg(x)=f(x)–1,τότε:
♦ g(0)=f(0)–1=0     

♦ g´(x)=f´(x)>0

Άραηgείναιγνησίωςαύξουσακαιέτσιτοx=1είναιηµοναδικήρίζατηςεξίσω-
σηςg(x)=0.

12.3 ∆ίνεταιηπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:R→Rγιατηνοποίαισχύειότι:
f3(x)+αf2(x)+βf(x)=x5+5x3–20x+4
γιακάθεx∈R ,όπουα,β∈Rκαια2<3β.
α) Ναβρεθούντακρίσιµασηµείατηςf.
β) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονίακαιναβρεθούνοιθέσειςτωντοπικών
ακροτάτων.
γ) Νααποδειχθείότιηεξίσωσηf(x)=0έχειµοναδικήρίζαστοδιάστηµα(0,1). 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f 3 (x)+αf2 (x)+βf (x)=x5 +5x 3 –20x+4(1)
Γιαναείναιτοx=ακρίσιµοσηµείοτηςfαρκείf´(α)=0,γιατίηfείναιπαραγω-
γίσιµηστοR.Ησχέση(1)δίνει:
3f2(x)f´(x)+2αf(x)f´(x)+βf´(x)=5x4+15x2–20⇔
⇔f´(x)[3f2(x)+2αf(x)+β]=5(x4+3x2–4)(2)
Όµως∆=4α2–12β=4(α2–3β)<0,οπότε3f2(x)+2αf(x)+β>0γιακάθεx∈R.
Θέτουµεστησχέση(2)όπουxτοακαιέχουµε:
f´(α)[3f2(α)+2αf(α)+β]=5(α4+3α2–4)⇔
⇔0=5(α4+3α2–4)=0⇔α4+3α2–4=0⇔
⇔(α2=1ήα2=-4)⇔α=±1
Άρατακρίσιµασηµείατηςfείναιταx=1καιx=-1.
β) Επειδή3f2(x)+2αf(x)+β>0γιακάθεx∈R,απότη(2)συµπεραίνουµεότι
τοπρόσηµοτηςf´συµπίπτειµετοπρόσηµοτηςσυνάρτησης:
h(x)=5(x4+3x2–4)=5(x2–1)(x2+4)

95

Απότονδιπλανόπίνακαπροκύπτειότιησυνάρ-
τησηfείναι:
♦ γνησίωςαύξουσασταδιαστήµατα  (-∞,-1] 

και[1,+∞),

♦ γνησίωςφθίνουσαστο[-1,1].
Προφανώςτοx=-1είναιθέσητοπικούµεγίστουκαιτο1θέσητοπικούελαχίστου.
γ) ΘαχρησιµοποιήσουµετοθεώρηµαBolzano.Ηfείναιπροφανώςσυνεχήςστο
[0,1].Ησχέση(1)γίνεται:
f(x)[f2(x)+αf(x)+β]=x5+5x3–20x+4(3)
α2
≥ 0, δηλαδή
3
β>0.Εποµένωςf2(x)+αf(x)+β>0γιακάθεx∈R.Έτσιησχέση(3)δίνει:

Είναιόµως∆1=α2–4β=(α2–3β)–β<0,διότια2<3βκαι β >

♦ f(0)[f2(0)+αf(0)+β]=4,οπότεf(0)>0.
♦ f(1)[f2(1)+αf(1)+β]=-10,οπότεf(1)<0.
Είναιf(0)f(1)<0,οπότεηεξίσωσηf(x)=0έχειµίατουλάχιστονρίζαστο(0,1).
Ηρίζααυτήείναιµοναδική,γιατίηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο[-1,1],άρακαι
στο(0,1).

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣΜΕ∆ΥΟΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
Έστωότιµαςδίνεταιµιαανισότηταµεδύοµεταβλητές,γιαπαράδειγµαακαιβ
µε α<β.Γιατηναντιµετώπισητέτοιωνθεµάτωνεργαζόµαστεσυνήθωςµεµία
απότιςεξήςµεθόδους:
Α. Θεωρούµεκατάλληλησυνάρτησηστοδιάστηµα [α,β]καιεφαρµόζουµετο
Θ.Μ.Τ.Τηνβοηθητικήσυνάρτησητηνανακαλύπτουµεαπότηµορφήτηςδοσµένηςανισότητας.
Β. Φέρνουµεόλουςτουςόρουςτηςανισότηταςστοα΄µέλος,θέτουµετηµίαµεταβλητή,γιαπαράδειγµαβ=xκαιµελετάµετησυνάρτησηπουπροκύπτειστοα΄
µέλοςωςπροςτηµονοτονίαστοδιάστηµα[α,+∞).Ησχέσηβ>ακαιηµορφή
τηςµονοτονίαςπρέπειναµαςδώσουντηζητούµενηανισότητα.

96 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ

12.4 Νααποδειχθείότιγιακάθεακαιβ,µεα>β>0,ισχύειότι:
2αβ ln

α
< α2 - β 2 
β 

ΛΥΣΗ
Ηανισότηταέχειδύοµεταβλητέςτιςακαιβµεα,β>0καια>β.Θέτουµετηµια
µεταβλητήx,γιαπαράδειγµαα=xκαιηανισότηταγίνεται:
2βx ln

x
x
< x 2 − β2 ⇔ 2βx ln − x 2 + β2 < 0
β
β

(1) 

x
Στοπρώτοµέλοςεµφανίζεταιοόρος 2βx ln , οοποίοςµεπαραγώγισηθαδιατη-
β
x
ρήσειτονλογάριθµο.Σκεφτόµαστεµήπωςείναικαλύτερανααφήσουµετον ln 
β
χωρίςτονπαράγονταx.Γιατολόγοαυτόδιαιρούµεµεxκαιησχέση(1)γράφεται:
2β ln

x
β2
−x+
< 0
β
x

Θεωρούµετησυνάρτηση:
f (x) = 2β ln

x
β2
−x+ , x≥β
β
x

Είναι:
β 1
β2 2β
β2
x 2 + β2 − 2βx
(x − β)2
f ´(x) = 2β ⋅ ⋅ − 1 − 2 =
−1− 2 = −
=
− 

x β
x
x
x
x2
x2
Ηfείναισυνεχήςστο[β,+∞)καιf´(x)<0για
κάθεx∈(β,+∞).Άραηfείναιγνησίωςφθί-
νουσαστο[β,+∞).Άραµεα>βπαίρνουµε:
f(α)<f(β)⇔
⇔ 2β ln

α
β2
β
β2
− α + < 2β ln − β +
⇔
β
α
β
β

⇔ 2β ln

α>0
α
β2
α
β2
α
− α + < 0 ⇔ 2β ln < α −
⇐⇒ 2αβ ln < α 2 − β2 
β
α
β
α
β

Έτσιηαπόδειξηολοκληρώθηκε.

97

ΣΧΟΛΙΟ
Ανθεωρήσουµε g(x) = 2βx ln

x
− x 2 + β2 , µεx≥β(απότησχέση(1)),τότε:
β

♦ g(β)=0
♦ g´(x) = 2βln

x
β 1
x
+ 2βx ⋅ − 2x = 2β ln + 2β − 2x καιg´(β)=0
β
x β
β

β 1
2(β − x)
♦ g´´(x) = 2β ⋅ ⋅ − 2 = 

x β
x

Είναιg´´(x)<0γιακάθεx>β,οπότεηg´είναι
γνησίωςφθίνουσαστο[β,+∞).΄Ετσι:
x>β⇔g´(x)<g´(β)⇔g´(x)<0
Έτσιηgείναιγνησίωςφθίνουσαστο[β,+∞).
Άρα:
α>β⇔g(α)<g(β)⇔g(α)<0⇔
α
α
⇔ 2αβ ln − α 2 + β2 < 0 ⇔ 2αβ ln < α 2 − β2 
β
β
∆ιαπιστώνουµεότικαιχωρίςτοτέχνασµα(ναδιαιρέσουµεµεx)ηλύσηείναιεφι-
κτή,αλλάκάπωςπιοσύνθετη. 

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
ΕΥΡΕΣΗΣΥΝΟΛΟΥΤΙΜΩΝ–ΠΛΗΘΟΥΣΡΙΖΩΝ
ΈστωfσυνεχήςσυνάρτησηστοΑ.Γιατηνεύρεσητουσυνόλουτιµώνf(A)καθώς
καιτουπλήθουςτων(πραγµατικών)ριζώντηςεξίσωσηςf(x)=0ακολουθούµετα
εξήςβήµατα:
♦ Βρίσκουµεταδιαστήµαταµονοτονίας∆1,∆2και∆3κ.λπ.τηςf,οπότε:
Α=∆1∪∆2∪∆3κ.λπ.
♦ Βρίσκουµεχωριστάταf(∆1),f(∆2)καιf(∆3)κ.λπ.στηριζόµενοιστησυνέχεια  

καιτηµονοτονίατηςfστα∆1,∆2και∆3.Αυτόεπιτυγχάνεταισχετικάεύκολα,βρίσκονταςταόριατηςfστααντίστοιχαάκρατων∆1,∆2και∆3κ.λπ.

98 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ 

Έτσι,ανγιαπαράδειγµα∆=(α,β]και lim+ f (x) = A, lim- f (x) = B, τότε:
x→ α

x→β

(A, B], αν η f είναι γνησίως αύξουσα στο ∆ 

f (∆) = 
[Β, Α), αν η f είναι γνησίως φθίνουσα στο ∆   

Τηδιαδικασίααυτήεφαρµόζουµεσεόλαταδιαστήµατα∆1 ,∆2και∆3κ.λπ.
τηςf.
Έτσι:

♦ Τοσύνολοτιµώνf(Α)τηςfείναιτοf(Α)=f(∆1)∪f(∆2)∪f(∆3)κ.λπ.
♦ Τοπλήθοςτωνριζώντηςεξίσωσηςf(x)=0ισούταιµετοπλήθοςτωνδιαστη µάτων∆1και∆2κ.λπ.τωνοποίωντοαντίστοιχοσύνολοτιµώνf(∆1)καιf(∆2) 
κ.λπ.περιέχειτοµηδέν. 
Έτσι,ανγιαπαράδειγµαf(∆)=(Α,Β),όπου∆είναικάποιοαπότα∆1και∆2 
κ.λπ.και0∈f(∆),τότεηεξίσωσηέχειτουλάχιστονµίαρίζαστο∆,ηοποία 
όµωςείναικαιηµοναδική,αφούηfείναιγνησίωςµονότονηστο∆. 

Αν0∉(Α,Β),τότεηfδενέχειρίζαστο∆.  

ΈτσιτοπλήθοςτωνδιαστηµάτωντουΑµετηνιδιότητατουδιαστήµατος∆
δίνεικαιτοπλήθοςτωνριζώντηςεξίσωσης.

Παρατήρηση
♦ Ανκάποιοαπότακλειστάάκρατουf(∆)είναι0,τότετοαντίστοιχοκλειστό 
άκροτου∆είναιρίζατηςf.Τηρίζααυτήπροσέχουµεναµηντηµετρήσουµε 
δύοφορές(!)γιαδύοσυνεχόµεναδιαστήµατα.
♦ Αντακλειστάάκρατουf(∆)είναιµηµηδενικάκαι0∈f(∆),τότεηfέχειµία 
ακριβώςρίζα,ηοποίαβρίσκεταιστοεσωτερικότου∆.

12.5 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=x3+x+1.
α) Νααποδειχθείότιηfείναιγνησίωςµονότονη.
β) Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf.
γ) Νααποδειχθείότιηfαντιστρέφεται.
δ) Ναλυθείηεξίσωσηf-1(x)=f(x). 

ΛΥΣΗ
α)Επειδήηfείναιπολυωνυµική,τοπεδίοορισµούείναιτοΑ=R.Γιακάθεx∈R
είναιf´(x)=(x3+x+1)´=3x2+1>0.Άραηfείναιγνησίωςαύξουσα.

99

β) ΗfείναισυνεχήςστοΑ=R.Επιπλέον:
♦ lim f (x) = lim (x 3 + x + 1) = +∞ 
x → +∞

x → +∞

♦ lim f (x) = lim (x 3 + x + 1) = −∞ 
x → −∞

x → −∞

Άρατοσύνολοτιµώντηςfείναιτοf(Α)=(-∞,+∞)=R.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ηµονοτονίατηςfδενέπαιξεστηνπροκειµένηπερίπτωσηκανέναρόλο,γιατί:

lim f(x) = + ∞ και lim f(x) = - ∞ 

x → +∞

x → -∞

γ) Επειδήηfείναιγνησίωςµονότονη,είναικαι“1–1”.Άραορίζεταιηf-1:f(Α)→Α,
δηλαδήf-1:R→R.
δ) Έστωx=αµιαρίζατηςεξίσωσηςf-1(x)=f(x).Τότεf-1(α)=f(α).Θέτουµε
f-1(α)=β.Θαισχύειότι:
♦ f-1(α)=β⇔α=f(β)     

♦ f(α)=f-1(α)=β,δηλαδήf(α)=β

Οδηγούµαστεέτσιστοσύστηµα:
α3 + α + 1 = β
f (α) = β  




 3
 β + β + 1 = α
 f (β) = α 

Μεαφαίρεσηκατάµέληκαιπαραγοντοποίησηπαίρνουµε:
(α–β)(α2+αβ+β2+2)=0(1)
∆ενµπορείόµωςα2+βα+(β2+2)=0,γιατί∆=β2–4(β2+2)=-3β2–8<0.
Άραησχέση(1)δίνεια=β.Μεα=βπροκύπτειτότεότι:
α3+α+1=α⇔α3=-1⇔α=-1
Άρα(α,β)=(-1,-1),δηλαδήηµοναδικήρίζατηςεξίσωσηςf-1(x)=f(x)είναιη
x=-1.
ΣΧΟΛΙΟ
Αποδεικνύεταιότιανηfείναιγνησίωςαύξουσα,τότεηεξίσωση  f-1(x)=f (x)εί-
ναιισοδύναµηµετηνεξίσωσηf(x)=x(ήτηνεξίσωσηf -1(x)=x).Έτσι:
f-1(x)=f(x)⇔f(x)=x⇔x3+x+1=x⇔x=-1

100 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ

12.6 ΜιαβιοµηχανίαπουλάσεέναµήνααεκατοντάδεςτεµάχιαενόςπροϊόντοςΑ,

έχειαπότηνπώλησηαυτώνέσοδα  α3+5α εκατοντάδεςχιλιάδεςευρώ,κόστος
παραγωγής3α2εκατοντάδεςχιλιάδεςευρώκαικέρδη100000ευρώ.

ΗίδιαεταιρείαπουλάειβεκατοντάδεςτεµάχιααπότοπροϊόνΒ,έχειαπότηνπώ-
λησηέσοδαβ3+5βεκατοντάδεςχιλιάδεςευρώ,κόστοςπαραγωγήςγιατοπροϊόν
αυτό3β2εκατοντάδεςχιλιάδεςευρώκαικέρδος500000ευρώ.
Α.Ναθεωρηθείησυνάρτησηf(x)=x3+2xκαινααποδειχθείότι:
α) ηfείναιπεριττή,
β) ηfείναιγνησίωςαύξουσα,
γ) ηfείναι“1–1”,
δ) f(α–1)+f(β–1)=0.
Β. ΝαβρεθείπόσατεµάχιασυνολικάαπόταπροϊόνταΑκαιΒπουλάηεταιρεία
καιπόσαείναιτασυνολικάκέρδη.  

ΛΥΣΗ 

Α.α)Είναι Df=R και:
f(-x)=(-x)3+2(-x)=-x3–2x=-(x3+2x)=-f(x)γιακάθεx∈R
Άραηfείναιπεριττή.
β) Είναι:
f´(x)=3x2+2>0γιακάθεx∈R
Άραηfείναιγνησίωςαύξουσα.
γ) Επειδήηfείναιγνησίωςαύξουσα,θαείναικαι“1–1”.
δ) Επειδήτοκέρδοςπροκύπτειαναπόταέσοδααφαιρέσουµετοκόστος,σύµφω-
ναµετηνυπόθεσηθαείναι:
♦ α3+5α–3α2=1(1)
♦ β3+5β–3β2=5(2)
Άρα:

f(α–1)+f(β–1)=(α–1)3+2(α–1)+(β–1)3+2(β–1)=
=(α3–3α2+3α–1+2α–2)+(β3–3β2+3β–1+2β–2)=
(1), (2)

= (α 3 − 3α 2 + 5α − 3) + (β3 − 3β2 + 5β − 3) ==== (1 − 3) + (5 − 3) = 0 

101

Β. Θαυπολογίσουµετοναριθµόα+β.
Είναι:
f(α–1)+f(β–1)=0⇔f(α–1)=-f(β–1)⇔
(α)

(γ)

⇔ f (α − 1) == f (1 − β) ⇐⇒ α − 1 = 1 − β ⇔ α + β = 2 

Άραηεταιρείαπούλησε2εκατοντάδεςτεµάχια,δηλαδήσυνολικά200τεµάχια. 

ΣΥΝΟΛΟΤΙΜΩΝ–ΠΛΗΘΟΣΡΙΖΩΝ
Α.Έστωf:A→Rσυνεχήςσυνάρτηση.Γιαναβρούµετοσύνολοτιµώντηςfεργαζόµαστεωςεξής:
♦ Βρίσκουµεµετηβοήθειατηςπαραγώγουταδιαστήµαταµονοτονίαςτηςfκαι 

γράφουµε  Α=∆1 ∪ ∆2 ∪ ∆3 κ.λπ.όπου∆1 ,∆2και∆3είναιακριβώςταδια- 

στήµαταµονοτονίας.

♦ Έστω∆=(α,β)ένατυχαίοσηµείοαπόταδιαστήµαταµονοτονίαςτηςf.Βρί

σκουµετα:

lim f (x) = A και lim- f (x) = B 

x → α+

x→β 

οπότε:   

(A, B), αν η f είναι γνησίως αύξουσα στο ∆ 

f (∆) = 
 (Β, Α), αν η f είναι γνησίως φθίνουσα στο ∆
διότιηfείναισυνεχήςκαιγνησίωςµονότονηστο∆.Ανφυσικάκάποιοαπό
ταάκραακαιβτου∆είναικλειστό,τότετοαντίστοιχοάκροτουf (∆)είναι
επίσηςκλειστό.

♦ Βρίσκουµεµετονπαραπάνωτρόποταf (∆1),f (∆2)κ.λπ.καιέτσιτοσύνολο 

τιµώνf(Α)τηςfείναιτοf(Α)=f(∆1)∪f(∆2)∪f(∆3).

Παρατήρηση
Ανηfδενείναισυνεχής,τότετα∆1,∆2και∆3κ.λπ.είναιταδιαστήµαταµονοτονίαςτηςf,σταοποίαόµωςηfναείναιεπιπλέονκαισυνεχής.Εποµένωςτα
άκρατων∆1 ,∆2και∆3κ.λπ.είναιταανοικτάάκρατουπεδίουορισµούΑ,τα
σηµείαασυνέχειαςτηςfκαιοιθέσειςόπουηfαλλάζειµονοτονία(καιβρίσκονται
απότονπίνακαπροσήµουτηςf´).

102 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ

Β. Τοπλήθοςτωνριζώντηςεξίσωσηςβρίσκεταιακολουθώνταςταεξήςβήµατα:
♦ Βρίσκουµεταf(∆1),f(∆2)καιf(∆3)κ.λπ.όπωςστηνπερίπτωσηεύρεσηςτου 

συνόλουτιµών.

♦ Βασιζόµαστεστηνεξήςπαρατήρηση: 

Ανο  0 ∈ f (∆), γιατοτυχαίο∆απότα∆1 ,∆2και∆3κ.λπ.,τότεηfέχειµία 

ακριβώςρίζαστο∆,διότιείναισυνεχήςκαιγνησίωςµονότονηστο∆.Ανόµως 

ο0∉f(∆),τότεηfδενέχειρίζαστο∆.

♦ Τοπλήθοςτωνδιαστηµάτωναπόταf(∆1),f(∆2)καιf(∆3)κ.λπ.πουπεριέχει 

τοµηδένισούταιµετοπλήθοςτωνριζώντηςεξίσωσηςf(x)=0.

Καιµιαλεπτήπαρατήρηση
Αντο0είναιάκρογιαπαράδειγµατουf(∆),τότετοαντίστοιχοάκροτου∆είναι
(συγκεκριµένη)ρίζατηςf.Σεπερίπτωσηπουηρίζααυτήείναικοινόάκροδύο
συνεχόµενωνδιαστηµάτωνµονοτονίαςτηςfπροσέχουµεναµηντηνµετρήσουµεδύοφορές. 

103      

Α. α) Πότεµιασυνάρτησηf:A→Rλέγεταιγνησίωςαύξουσακαιπότεγνησίως
φθίνουσα;
β) Πότεένασηµείοx0∈Αλέγεταιθέσητοπικούµεγίστουκαιπότεθέσητοπικού
ελαχίστουµιαςσυνάρτησηςf:A→R;
γ) Ποιαλέγονταικρίσιµασηµείαµιαςσυνάρτησηςσεέναδιάστηµα∆;
δ) ΝαδιατυπώσετετοθεώρηµαFermat.
[Μονάδες 4]
Β. α) Έστωµιασυνάρτησηfηοποίαείναισυνεχήςσεέναδιάστηµα∆καιf´(x)>0
γιακάθεεσωτερικόσηµείοxτου∆.Νααποδείξετεότιηfείναιγνησίωςαύξουσα
στο∆.
[Μονάδες 10]
β) Νααποδείξετεότι(xν)΄=νxν-1γιακάθεx∈R,όπουν∈N–{0,1}.
[Μονάδες 6]
Γ. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
α)Ανγιατησυνάρτηση  f:A→R ισχύειότι  f ´(x)<0 γιακάθε 

x∈Α,τότεηfείναιγνησίωςφθίνουσαστοΑ.       

Σ Λ

β) Ανγιακάποιοεσωτερικόσηµείοx0ενόςδιαστήµατος∆είναι 

f´(x0)=0,τότετοx0είναιθέσητοπικούακροτάτου.     

Σ Λ

γ) Ανησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµησταδιαστήµατα(α,x0), 

(x0 ,β), είναισυνεχήςστοx0καιηf ´διατηρείπρόσηµοστο 

(α,x0)∪(x0,β),τότεηfείναιγνησίωςµονότονηστο(α,β).

104 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ  

Σ Λ

δ) Αν  f  ´(x)>0  γιακάθε  x  ∈  (α,x 0 )  και  f  ´(x)<0  γιακάθε 
x ∈ (x0 ,β) καιηfορίζεταιστοx0 ,τότετοf (x0)είναιµέγιστο 
τηςfστο(α,β).               
ε) Τατοπικάακρόταταµιαςσυνάρτησηςτααναζητάµεστακρίσι-  

µασηµείακαιστακλειστάάκρατωνδιαστηµάτωντουπεδίου
ορισµούτης.                 

Σ Λ 

Σ Λ
[Μονάδες 5] 

∆ίνεταιησυνάρτηση f (x) =

x2
(2lnx − 1) − 2x(lnx − 1). 
4

α)Ναβρείτετηνf´(x).
[Μονάδες 7]
β) Ναβρείτετακρίσιµασηµείατηςf.
[Μονάδες 6]
γ) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτονία.
[Μονάδες 6]  

δ) Ναβρείτετοείδοςτουτοπικούακροτάτουγια x=1, καθώςκαιτηντιµήτου.
[Μονάδες 6] 

∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=x3–x2–lnx,x>0.
α)Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτονία.
[Μονάδες 9]
β) Νααποδείξετεότιx3≥x2+lnxγιακάθεx>0.
[Μονάδες 7]
γ) Ανισχύει:
x3≥x2+αlnxγιακάθεx>0
νααποδείξετεότια=1.
[Μονάδες 9]

105 

∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=2x3–3x2–12x+8
α)Ναβρείτεταδιαστήµαταµονοτονίαςτηςf.
[Μονάδες 4]
β) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.
[Μονάδες 4]
γ) Ναεξετάσετεανηfέχειολικάακρότατα.
[Μονάδες 5]
δ) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.
[Μονάδες 5]
ε) Ναβρείτετοπλήθοςτωνπραγµατικώνριζώντηςεξίσωσης:
2x3+8=3x(x+4)
[Μονάδες 7] 

106 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ      

13.1 Ερωτήσειςµεσύντοµηαπάντηση
A.α)Πότεµιασυνάρτησηfλέγεταικυρτήήκοίλησεέναδιάστηµα∆;
β) Πώςβρίσκουµετακοίλαµιαςσυνάρτησηςfµετηβοήθειατουπροσήµουτης 

δεύτερηςπαραγώγου;

γ) ΠότετοΑ(x0,f(x0))λέγεταισηµείοκαµπήςτηςCf;
δ) Ανηfείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµηστο∆καιτο(x0,f(x0))είναισηµείοκα- 

µπήςτηςCfµεx0∈∆,τιγνωρίζετεγιατοναριθµόf´´(x0);

ε) Πουαναζητάµετιςθέσειςτωνσηµείωνκαµπήςµιαςσυνάρτησης;
στ)Ανηfαλλάζεικοίλαστοx0καιf´´(x0)=0,είναιτοσηµείοΑ(x0,f(x0))ση- 

µείοκαµπήςτηςCfκαιγιατί;

ζ) Ναβρείτετακοίλακαιτασηµείακαµπήςτηςf(x)=x4–6x2+3.

0
Β. α)ΝαδιατυπώσετετονκανόνατουDeL’Hospitalγιαόριατηςµορφής   . 
0
x
e −1
;
β) Μετιισούταιτο lim
x→ 0
x
∞
γ) ΝαδιατυπώσετετονκανόνατουDeL’Hospitalγιαόριατηςµορφής   . 
∞
2x 2 + lnx + 1
.
δ) Ναβρείτετο lim 2
x → +∞ x + lnx + 2
ε) Πότεηευθείαx=x0λέγεταικατακόρυφηασύµπτωτητηςCf;
στ)Ποιεςείναιοικατακόρυφεςασύµπτωτεςτηςσυνάρτησης f (x) =

x
;
x −1
2

107

ζ) Πότεηευθείαy=λέγεταιοριζόντιαασύµπτωτητηςCfστο+∞ήστο-∞;
η) Ναβρείτετιςοριζόντιεςασύµπτωτεςτηςσυνάρτησης f (x) =

x2 + x + 2
.
x2 − x + 3

θ) Πότεηευθεία y=λx+β λέγεταιασύµπτωτητηςCf;Πότεηευθείαλέγεται 

πλάγιαασύµπτωτη;

x 
έχειµόνοµίαπλάγιαασύµπτωτη.Νατη
x +1
βρείτεµόνοµεµίαπαρατήρησηκαιναδικαιολογήσετετηναπάντησήσας.

ι) Ησυνάρτηση f (x) = 3x − 5 + 

2

ια)Ανηευθείαy=λx+βείναιασύµπτωτητηςCf,πώςβρίσκονταιταλκαιβ;
ιβ)ΝαβρείτετηνπλάγιαασύµπτωτητηςCf,όπου f (x) =

x 2 + 3x + 3
.
x +1

13.2 Ερωτήσειςσυµπλήρωσηςκενού
α)Ηευθεία…=x0 λέγεταικατακόρυφηασύµπτωτητηςCf ,ανένααπόταόρια 

…………………,…………………είναι……ή……

β) Τιςκατακόρυφεςασύµπτωτεςτιςαναζητάµεστα……………………………των 

διαστηµάτωντουπεδίουορισµούκαιστασηµείαπουηfδενείναι…………… 

……

γ) Ηευθεία…=βλέγεταιοριζόντιαασύµπτωτητηςCfστο+∞(αντίστοιχα-∞),αν 

………………………(αντίστοιχα………………………).

2x2 + 1 
έχεικατακόρυφηασύµπτωτητηνευθεία…………
x2 − 2x + 1
καιοριζόντιατηνευθεία………

δ) Ησυνάρτηση f(x) = 

ε) Ηευθεία………………λέγεταιπλάγιαασύµπτωτητηςCfστο+∞,αν……… 

………καιλ≠0.Οιαριθµοίλκαιβδίνονταιαπότουςτύπους:
λ=………………καιβ=…………………………………

στ)Ηπλάγιαασύµπτωτητηςσυνάρτησης f (x) = 2x + 1 + 

……

x+2 
είναιη…………
x2 + 3

108 ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΑΣΥΜΠΤΩΤΕΣ–ΚΑΝΟΝΑΣDEL’HOSPITAL

ζ) ΜετονκανόνατουDe’LHospitalβρίσκουµεότι:
e x −1 − x
=… 
x →1 x − 1    

ii)

lnx
= … 
x    

iv) lim 

i) lim 

iii) lim

x → +∞ 

x2
=…
x → +∞ e x
lim

x→ 0

ηµx
=…
ln(x + 1)

13.3 Ερωτήσειςτουτύπου“ΣωστόήΛάθος”
α)Ανηfείναιγνησίωςαύξουσαστοεσωτερικότουδιαστήµατος 

∆καισυνεχήςστο∆,τότεηfλέγεταικυρτή.       

Σ Λ

1 
είναικυρτήσταδιαστήµατα(-∞,0)και
x 
              

Σ Λ

β) Ησυνάρτηση f (x) = 

(0,+∞).    

γ) Ανηfείναισυνεχήςστο∆καιηf ´είναιγνησίωςφθίνουσαστο 

εσωτερικότου∆,τότεηfστρέφειτακοίλαπροςτακάτω.  
  

Σ Λ 

δ) Αν f ´´(x)>0 σεκάθεεσωτερικόσηµείοxτουδιαστήµατος∆, 

τότεηfείναικυρτή.        

        

Σ Λ 

ε) Ανηfείναικοίληστο∆,τότε f ´´(x)<0 σεκάθεεσωτερικό 

σηµείοxτου∆.                

Σ Λ

στ)Ανηfαλλάζεικοίλαεκατέρωθεντουx0 ,τότετο  Α(x0 ,f (x0)) 

είναισηµείοκαµπήςτηςCf.            

Σ Λ

ζ) Ανf´´(x0)=0καιf´´(x)<0γιακάθεx∈(α,x0)καιf´´(x)>0 

γιακάθεx∈(x0,β),τότεηfείναικοίληστο(α,x0],κυρτήστο 

[x0,β)καιτοΑ(x0,f(x0))είναισηµείοκαµπήςτηςCf.    

Σ Λ

η) Ανηfείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµη,έχεισυνεχήδεύτερηπα- 

ράγωγοστοδιάστηµα∆=(α,β)καιεπιπλέονυπάρχουνγ,δ∈∆ 

µε  f ´´(γ)f ´´(δ)<0, τότεηCfέχειένατουλάχιστονσηµείοκα-  

µπήςστο(α,β).                

Σ Λ

109

13.4 Ερωτήσειςαντιστοίχισης
α)ΝααντιστοιχίσετετιςπροτάσειςτωνστηλώνΑκαιΒ.

1. lim
x→ 0

2.
3.
4.
5. 

ΣτήληΑ
(Όριο)

ΣτήληΒ
(Τιµή)

ηµx 

ln(1 + x)

α. 0
β. 10

1 − συνx 2
lim 

x→ 0
x4
x4
lim 2 

x → 0 x + 2συνx − 2
x − ηµx 

lim
x → 0 x − συνx
 συν 2 x e x 
lim 


x→ 0
ηµx 
 x

γ. 12
δ. 1
ε. -8
στ.

1 

2

ζ. -1

Πίνακαςαπαντήσεων:
ΣτήληΑ

1

2

3

4

5

ΣτήληΒ     

β) ΝααντιστοιχίσετετιςπροτάσειςτωνστηλώνΑκαιΒ.
ΣτήληΑ
(Συνάρτηση)

ΣτήληΒ
(Ασύµπτωτη)

2x 2 

x2 − 1
3x 2 + 2x + 1
2. f (x) = 

x2 + 7
5x 2 + 6x + 7
3. f (x) = 

x −1

α. y=1,y=-1,x=2

1. f (x) = 

β. y=5x+11,x=1
γ. ∆ενέχει
δ. x=1,x=-1,y=2
ε. y=3

Πίνακαςαπαντήσεων:
ΣτήληΑ

1

2

3

ΣτήληΒ    

110 ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΑΣΥΜΠΤΩΤΕΣ–ΚΑΝΟΝΑΣDEL’HOSPITAL      

ΣΧΟΛΙΑ
ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΣΗΜΕΙΑΚΑΜΠΗΣ 


Α. α) Ησυνάρτηση f είναικυρτή(κοίλη)στοδιάστηµα∆,αν:
♦ ηfείναισυνεχήςστο∆,
♦ ηf´είναιγνησίωςαύξουσα(γνησίωςφθίνουσα)στοεσωτερικότου∆.
β) Ανηfείναισυνεχήςστο∆καιf´´(x)>0(f´´(x)<0)στοεσωτερικότου∆,
τότεηfείναικυρτή(αντίστοιχακοίλη)σεολόκληροτο∆.
γ) Ηεύρεσητωνκοίλωντηςσυνάρτησηςfσεέναδιάστηµα∆βρίσκεται:
♦ απότηµονοτονίατηςf´στοεσωτερικότου∆ή
♦ απότοπρόσηµοτηςf´´στοεσωτερικότου∆.
Απαραίτητηπροϋπόθεσηείναιησυνέχειατηςfστοδιάστηµα∆.
Β. Ανµιασυνάρτησηfείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµηστοεσωτερικότουδιαστήµατος∆,τότε:
♦ f´´(x)≥0,ανηfείναικυρτή,
♦ f´´(x)≤0,ανηfείναικοίλη.
Γ. α) Ησυνάρτησηfπαρουσιάζειστοεσωτερικόσηµείοx0ενόςδιαστήµατος∆
σηµείοκαµπής,αν:
♦ στοΑ(x0,f(x0))ορίζεταιεφαπτοµένη,
♦ δεξιάκαιαριστεράτουx0ηfαλλάζεικοίλα.
β) Ανηfπαραγωγίζεταιστοx0καιαλλάζεικοίλαδεξιάκαιαριστεράτουx0 ,
τότεστοΑ(x0,f(x0))ορίζεταιεφαπτοµένη.
γ) Ανηfπαρουσιάζειστοx0σηµείοκαµπής,τότεf´´(x0)=0ήδενυπάρχειηδεύτερηπαράγωγοςτηςfστοx0.

111

∆. Ανθέλουµενααποδείξουµεότιµιασυνάρτησηfπουείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµηδενέχεισηµείακαµπής,τότεεργαζόµαστεωςεξής:
♦ Υποθέτουµεότιτο  x=α είναιθέσησηµείουκαµπής.Θαείναιτότε  f ´΄(α)=0 

καιµετηνυπόθεσηαυτήπροσπαθούµενακαταλήξουµεσεάτοπο.

♦ Προσπαθούµενααποδείξουµεότιηfείναικυρτήήκοίλη. 

14.1 ∆ίνεταιησυνάρτηση f(x) =

4x
.
(x - 1) 2

α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονίακαιτατοπικάακρότατα.
β) Ναµελετηθείηfωςπροςτακοίλακαιτασηµείακαµπής.
γ) Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf.
δ) ΝαβρεθούνοιασύµπτωτεςτηςCf. 

ΛΥΣΗ 

α)Ηfέχειπεδίοορισµούτο Df=R–{1}.Είναι:
 4x ´
(x − 1)2 − 2x(x − 1)
x − 1 − 2x − 4(x + 1)
♦ f ´(x) =  

4
=

= 4⋅
=

2
4
(x − 1)
(x − 1)3
(x − 1)3
 (x − 1) 

♦ f ´(x) = 0 ⇔

− 4(x + 1)
= 0 ⇔ x + 1 = 0 ⇔ x = −1 
(x − 1)3

Σύµφωναµετονδιπλανόπίνακαηfείναιγνη-
σίωςφθίνουσασταδιαστήµατα(-∞,-1]και
(1,+∞) καιγνησίωςαύξουσαστο  [-1,1). Το
−4
f (−1) =
= −1 είναιτοπικόελάχιστο.
(−2)2
β) Είναι:

x + 1 ´
(x − 1)3 − (x + 1) ⋅ 3(x − 1)2
♦ f ´´(x) =  − 4 ⋅
=

4

=

(x − 1)3 
(x − 1)6
 

= −4⋅

x − 1 − 3x − 3 8(x + 2) 

=
(x − 1) 4
(x − 1) 4

♦ f´´(x)=0⇔8(x+2)=0⇔x=-2

112 ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΑΣΥΜΠΤΩΤΕΣ–ΚΑΝΟΝΕΣDEL’HOSPITAL

Όπωςφαίνεταιαπότονδιπλανόπίνακαπροσή-
µουτηςf  ΄΄(x),ηfείναικοίληστοδιάστηµα
(-∞,-2]καικυρτήσταδιαστήµατα[-2,1)και
(1,+∞).ΤοΑ(-2,f(-2)),δηλαδήτο:
8

A  −2, −  
9

είναισηµείοκαµπήςτηςCf.
γ) Έστω:
∆1=(-∞,-1],∆2=[-1,1)και∆3=(1,+∞)
Ηfείναισυνεχήςκαιγνησίωςµονότονησταδιαστήµατααυτά.
Επειδή:
lim f (x) = 0, lim− f (x) = lim+ f (x) = f (−1) = −1 

x → −∞

x → −1

x → −1

lim f (x) = lim+ f (x) = +∞ και lim f (x) = 0 

x → 1−

x→ +∞

x→1

θαείναι:
f(∆1)=[-1,0),f(∆2)=[-1,+∞)
και
f(∆3)=(0,+∞)
Εποµένως,τοσύνολοτιµώντηςfείναιτο:
f(Df)=f(∆1)∪f(∆2)∪f(∆3)=[-1,+∞)
δ) Είναι:
♦ lim f (x) = lim
x →1  

x →1

4x
= +∞, 
(x − 1)2

οπότεηευθείαx=1είναικατακόρυφηασύµπτωτητηςCf.
4x
= 0, 
x →+∞ (x − 1)2

♦ lim f (x) = lim
x →+∞  

οπότεηy=0είναιοριζόντιαασύµπτωτηστο(+∞).

♦ lim f (x) = 0, 
x → −∞  

οπότεηευθείαy=0είναιοριζόντιαασύµπτωτηκαιστο(-∞).

113

ΣΥΓΚΡΙΣΗ∆ΥΟΘΕΩΡΗΜΑΤΩΝ
Τοπικάακρότατα
(Fermat)

Σηµείακαµπής
Αν:

Αν:

♦ τοx0είναιεσωτερικόσηµείο
♦ τοx0είναιεσωτερικόσηµείο 
ενόςδιαστήµατος∆, 
ενόςδιαστήµατος∆,
♦ τοx0είναιθέσησηµείουκα♦ τοx0είναιθέσητοπικούακρό- 
µπήςτηςCf, 
τατουτηςf,
♦ ηfείναιδύοφορέςπαραγω♦ ηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0, 
γίσιµηστοx0, 
τότεf´(x0)=0. 
τότεf´´(x0)=0. 

ΣΧΟΛΙΑ
♦ Τααντίστροφακαιτωνδύοθεωρηµάτωνδενισχύουν.
♦ Αντοf(x0)είναιτοπικόακρότατοτηςfκαιτοx0είναιεσωτερικόσηµείο,τό τεf´(x0)=0ήδενορίζεταιηf´στοx0.
♦ Αντο(x0,f(x0))είναισηµείοκαµπήςτηςCf,τότεf´´(x0)=0ήδενορίζεται 
ηf´´στοx0. 

14.2 Αντο A  2 , 5  είναισηµείοκαµπήςτηςγραφικήςπαράστασηςτηςσυ-
νάρτησης:

4

f(x) =

τότε:
α) ναβρεθούνταακαιβ,

αx 2 + β 

x3

β) ναµελετηθείηfωςπροςτακοίλα,
γ) ναβρεθούνόλατασηµείακαµπήςτηςCf,
δ) ναβρεθούνοιασύµπτωτεςτηςCf. 

ΛΥΣΗ
α)ΤοπεδίοορισµούτηςfείναιτοDf=R*.Επειδήηfείναιδύοφορέςπαραγωγί-
σιµηκαιτοx0=2είναιθέσησηµείουκαµπήςτηςCf,θαισχύειf´´(2)=0.

114 ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΑΣΥΜΠΤΩΤΕΣ–ΚΑΝΟΝΕΣDEL’HOSPITAL

Όµως:

 αx 2 + β ´ 2αxx 3 − 3x 2 (αx 2 + β) 2αx 4 − 3αx 4 − 3βx 2
αx 2 + 3β 

♦ f ´(x) = 
=
=
=


3
x6
x6
x4
 x

♦ f ´´(x) = − 

=

2αxx 4 − 4x 3 (αx 2 + 3β)
2αx 5 − 4αx 5 − 12βx 3
=

=
x8
x8

2αx 2 + 12β 2(αx 2 + 6β)
= 

x5
x5

Άρα:
f´´(2)=0⇔2(4α+6β)=0⇔2α+3β=0(1)
Όµως:
5
4α + β 5
 5
A  2,  ∈ Cf ⇔ f (2) = ⇔
= ⇔ 4α + β = 10
4
8
4
 4

(2) 

Οισχέσεις(1)και(2)δίνουνα=3καιβ=-2.Γιαναείναιοιτιµέςαυτέςδεκτές,
πρέπειναγίνειεπαλήθευση.Αλλάαυτόθαγίνεισταεπόµεναερωτήµατα.
β) Γιαα=3καιβ=-2παίρνουµε:
♦ f (x) =

3x 2 − 2 

x3

♦ f ´´(x) =

2(3x 2 − 12) 

x5

Έτσι:
f´´(x)=0⇔x2=4⇔x=±2
Απότονπαραπάνωπίνακαέχουµεότιηfείναι:
♦ κοίλησταδιαστήµατα(-∞,-2]και(0,2],
♦ κυρτήσταδιαστήµατα[-2,0)και[2,+∞).
γ) ΤασηµείακαµπήςτηςCfείναιταΒ(-2,f(-2))καιΑ(2,f(2)),δηλαδήτα:

5

 5
B  −2, −  και A  2,  
4

 4
δ) ΗµόνηπιθανήκατακόρυφηασύµπτωτητηςCfείναιηx=0.Είναι:
 1

♦ lim− f (x) = lim−  3 (3x 2 − 2)  = (−∞)(−2) = +∞ 
x→ 0
x→ 0  x

115

 1

♦ lim+ f (x) = lim+  3 (3x 2 − 2)  = −∞ 
x→ 0
x→ 0  x

Άρα,ηx=0είναικατακόρυφηασύµπτωτητηςCf.Ηfείναιρητήσυνάρτησηκαιο
βαθµόςτουπαρονοµαστήείναιµεγαλύτεροςαπότοβαθµότουαριθµητή.Έτσι:
3x 2
=0
x → ±∞ x 3

lim f (x) = lim

x → ±∞

Άρα,ηευθείαy=0είναιοριζόντιαασύµπτωτητηςCfκαιστο-∞καιστο+∞.
Προφανώςπλάγιαασύµπτωτηδενυπάρχει.

14.3 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=ex+e-x–x2–2.Νααποδειχθείότι:
Α.α) ηfέχειελάχιστοτοµηδέν,
β) ηfείναικυρτή,
γ) ηf΄είναικοίληστο(-∞,0]καικυρτήστο[0,+∞).
Β. α) Ναλυθείηεξίσωσηf(x)=0.
β) Νααποδειχθείότιex+e-x≥x2+2γιακάθεx∈R . 

ΛΥΣΗ
Α.α)ΗfέχειπεδίοορισµούτοΑ=R.Είναι:
♦ f´(x)=(ex+e-x–x2–2)´=ex–e-x–2x
♦ f´´(x)=(ex–e-x–2x)´=ex+e-x-2
♦ f´´´(x)=(ex+e-x–2)´=ex–e-xγιακάθεx∈R
♦ f´´´(x)=0⇔ex–e-x=0⇔ex=e-x⇔x=-x⇔x=0
Εύκολαδιαπιστώνουµεακόµαότι:
f´´(0)=0,f´(0)=0καιf(0)=0
Απότοπρόσηµοτηςf ´´´(x)συµπεραίνουµεότι
ηf´´είναιγνησίωςφθίνουσαστο(-∞,0]και
γνησίωςαύξουσαστο[0,-∞).
Έτσι:
♦ x<0⇔f´´(x)>f´´(0)⇔f´´(x)>0
♦ x>0⇔f´´(x)>f´´(0)⇔f´´(x)>0

116 ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΑΣΥΜΠΤΩΤΕΣ–ΚΑΝΟΝΕΣDEL’HOSPITAL

Ηf ´είναιγνησίωςαύξουσαστα  (-∞,0] και  [0,+∞) καιεποµένωςγνησίωςαύ-
ξουσαστοR.Απότηµονοτονίατηςf´προκύπτειότι:
♦ x<0⇔f´(x)<f´(0)⇔f´(x)<0
♦ x>0⇔f´(x)>f´(0)⇔f´(x)>0
Άρα,ηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο  (-∞,0] καιγνησίωςαύξουσαστο[0,+∞),
ωςσυνεχήςστοR.Τογεγονόςαυτόαποδεικνύειότιηfέχειελάχιστοτοf(0)=0.
β) Επειδήηf´είναιγνησίωςαύξουσασυµπεραίνουµεότιηfείναικυρτήστοR.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Τοπρόσηµοτηςf´´(x)δεµαςβοηθάειναεξάγουµεότιηfείναικυρτή,διότι:
f´´(0)=0
Σίγουραόµωςµαςεπιτρέπεινασυµπεράνουµεότιηfείναικυρτήστα(-∞,0]και
[0,+∞).Αλλάγιατίηfναείναικυρτήκαιστο(-∞,0]∪[0,+∞);Ταθεωρήµαταδενµας
επιτρέπουνναπροβούµεσεµιατέτοιαδιαπίστωση.Ηγνώσηλοιπόντηςµονοτονίαςτης
f´είναιστηνπερίπτωσήµαςαναγκαία.
γ) Επειδήf´´´(x)<0γιακάθεx<0καιηf´είναισυνεχήςστο0,ηf´είναικοί-
ληστο(-∞,0].Επειδήf´´´(x)>0γιακάθεx>0,ηf΄είναικυρτήστο[0,+∞),
ωςσυνεχήςκαιστοx0=0.
Β. α)Απότηµονοτονίατηςfπροκύπτειότι:
♦ x<0⇔f(x)>f(0)⇔f(x)>0
♦ x>0⇔f(x)>f(0)⇔f(x)>0
Είναι  f (x)>0 γιακάθε  x≠0, οπότεκαι  f (x)≠0 για  x≠0. Όµως  f (0)=0,
οπότεηµοναδικήρίζατηςεξίσωσηςf(x)=0είναιηx=0.
β) Είναι:
ex+e-x≥x2+2⇔ex+e-x–x2–2≥0⇔f(x)≥0
Όµωςηfέχειελάχιστοτο0,οπότεθαισχύειότι:
f(x)≥0γιακάθεx∈R
Άραηζητούµενηανισότηταισχύει.

117

Ασύµπτωτες

Κατακόρυφες

Οριζόντιες

Πλάγιες

Γενική
εξίσωση

x=x0

y=y0

y=λx+µ,λ≠0

lim f (x) = ±∞ 

lim f (x) = y 0

x → x 0−

x → +∞

ή

Ορισµός

ή

lim f (x) = ±∞ 

lim f (x) = y 0 

x → x +0

Πιθανές
θέσεις

Τρόπος
εύρεσης

lim [ f (x) − (λx + µ) ] = 0 

x → +∞

x → −∞

Τοx0είναιανοι-
κτόάκροτουDf
ήσηµείοασυνέ-
χειας.

Βρίσκουµετα:

♦ lim− f (x) 

♦ lim f (x) 

♦ lim+ f (x) 

♦ lim f (x) 

x → +∞

x→ x 0

lim [ f (x) − (λx + µ) ] = 0 

x → −∞

το+∞
ή
το-∞

Βρίσκουµετα:
x→ x 0

ή

x → −∞

το+∞
ή
το-∞
Βρίσκουµετα:
f (x)
♦ λ = lim 

x → ±∞ x

♦ µ = lim [ f (x) − λx ] 
x → ±∞ 

14.4 ΜιασυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοRµε:
f(0)=f´(0)=0καιf´´(0)=2
α) Ναβρεθείτοόριο A = lim

f ´(x)
.
x

β) Ναβρεθείτοόριο B = lim

f(x)
.
x2

x→0

x→0

γ) Ναυπολογιστείτοόριο Γ = lim
x→0

ηµ 2 x + f(x)
.
f ´(x)ln(x + 1) 

ΛΥΣΗ
α)Σύµφωναµετονορισµότηςδεύτερηςπαραγώγουείναι:

f ´(x) − f (0)
f ´(x)
= 2 ⇔ lim
=2
x→ 0
x→ 0
x−0
x

f ´´(0) = 2 ⇔ lim
ΆραΑ=2.

118 ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΑΣΥΜΠΤΩΤΕΣ–ΚΑΝΟΝΕΣDEL’HOSPITAL

(1) 

β) Επειδήηfείναισυνεχήςστοx0=0,ωςπαραγωγίσιµη,θαείναι:

lim f (x) = f (0) = 0 
x→ 0

Οδηγούµαστεέτσιστηναπροσδιόριστηµορφή
δίνει:

0 
καιοκανόναςDeL’Hospital
0

f (x)
f ´(x) 1
f ´(x) 1
= lim
= lim
= ⋅ 2 = 1
2
x→ 0 x
x → 0 2x
2 x→ 0 x
2

B = lim
ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Τονίζουµε ότι δεν µπορούµε να γράψουµε:
0

1
f ´(x) 0 1
f ´´(x) 1
1
B = lim
== lim
= ⋅ f ´´(0) = ⋅ 2 = 1
2 x →0 x
2 x →0 1
2
2

διότι δεν γνωρίζουµε αν η f είναι δύο φορές παραγωγίσιµη γειτονικά του  x0 = 0, ούτε
όµως και τη συνέχεια της f´´(x) στο x0 = 0 για να πούµε ότι lim f ´´(x) = f ´´(0) = 2.
x →0

γ) Γιαναεµφανίσουµετο lim

x→ 0

Έτσι:

f (x )
, διαιρούµετουςόρουςτουκλάσµατοςµεx2.
x2

( )

2

f (x)
ηµx
+ 2
ηµ x + f (x)
x
x
= lim
Γ = lim 

x → 0 f ´(x)ln(x + 1)
x → 0 f ´(x) ln(x +1)

x
x
2

Όµως:
1

0

ln(x + 1) 0
1
x +1
lim
== lim
= lim
= 1


x→ 0
x
0
x
0
x
1
x +1
Άρα:

Γ=

1+1
= 1
2 ⋅1

14.5 Ανησυνάρτησηfπαραγωγίζεταιστοx0=0,µεf´(0)=1καιf(0)=0,
τότε:
ηµx - xe x
,
x→0
x2

α) ναβρεθείτοόριο A = lim

119

β) ναβρεθείτοόριο B = lim
x→0

γ) νααποδειχθείότι lim
x→0

f(x)
,
x

xf(x)
= -1. 
ηµx - xe x 

ΛΥΣΗ
α)ΕφαρµόζουµετονκανόναDeL’Hospital:
0

0

ηµx − xe x 0
συνx − e x − xe x 0
−ηµx − e x − e x − xe x
A = lim
==
lim
==
lim
= −1 
x→ 0
x→ 0
x→ 0
2x
2
x2

β) Επειδήf´(0)=1καιf(0)=0,παίρνουµε:

f ´(0) = 1 ⇔ lim
x→ 0

f (x) − f (0)
f (x)
= 1 ⇔ lim
= 1
x

0
x−0
x

Σηµειώνουµεότιδενµπορούµεναγράψουµε:
0

0
f (x)
f ´(x)
= 1 == lim
= lim f ´(x) = f ´(0) = 1 
B = lim
x→ 0 x
x → 0 (x)´
x→ 0

διότιδενγνωρίζουµεανηf´είναισυνεχής,οπότεδενισχύειαναγκαστικάότι:

lim f ´(x) = f ´(0) 
x→ 0

γ) Είναι:
xf (x)

f (x)

xf (x)
x2
x
lim
= lim
= lim
=
x → 0 ηµx − xe x
x → 0 ηµx − xe x
x → 0 ηµx − xe x
x2

14.6 ∆ίνεταιησυνάρτηση f(x) = x

x2

f (x)
B 1
x
= =
= −1 
x
ηµx − xe
A −1
lim
x→ 0
x2

lim
x→ 0

3

-4
.
x2

α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονίακαιτατοπικάακρότατα.
β) Ναµελετηθείηfωςπροςτακοίλακαιτασηµείακαµπής.
γ) Ναγραφείοπίνακαςµεταβολώντηςf.
δ) ΝαβρεθούνοιασύµπτωτεςτηςCf.
ε) ΝαχαραχθείηγραφικήπαράστασηCfτηςf.

120 ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΑΣΥΜΠΤΩΤΕΣ–ΚΑΝΟΝΕΣDEL’HOSPITAL

στ)Ναβρεθείγιατιςδιάφορεςτιµέςτου  λ ∈ R τοπλήθοςτωνπραγµατικώνρι-
ζώντηςεξίσωσηςx3–λx2–4=0.
ζ) Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf. 

ΛΥΣΗ
α)ΗfέχειπεδίοορισµούτοΑ=R*.Είναι:

 x 3 − 4 ´ 3x 4 − 2x(x 3 − 4) 3x 3 − 2x 3 + 8 x 3 + 8
♦ f ´(x) =  2  = 

=
=
x4
x3
x3
 x 
♦ f´(x)=0⇔x3+8=0⇔x3=-8⇔x=-2
Έτσι,ηfείναιγνησίωςαύξουσαστα(-∞,-2]
και(0,+∞)καιγνησίωςφθίνουσαστο[-2,0).
−8 − 4
= −3 είναιτοπικόµέγιστοτηςf.
Το f(−2) =
4

β) Είναι:

 x 3 + 8 ´ 3x 5 − (x 3 + 8) ⋅ 3x 2 3x 3 − 3x 3 − 24 −24
f ´´(x) =  3  =
=
= 4 
x6
x4
x
 x 
γιακάθεx≠0.Άρα,ηfείναικοίληστα(-∞,0)και(0,+∞).ΗCfδενέχειση-
µείακαµπής.
γ) Οπίνακαςµεταβολώνπροκύπτειµεβάσητα
στοιχείατωνερωτηµάτων(α)και(β)καιείναι
οδιπλανός.
δ) Είναι:

x3 − 4
1

= lim  2 (x 3 − 4)  = −∞ 
2

x→ 0
x
0
x
x

lim f (x) = lim
x→ 0

γιατί:

lim(x 3 − 4) = − 4 < 0 και lim
x→ 0

x→ 0

1
= +∞ 
x2

Άρα,ηευθείαx=0είναικατακόρυφηασύµπτωτητηςCf.

121

Είναιακόµα:
f (x)
x3 − 4
= lim
= 1
x → ±∞ x
x → ±∞
x3
 x3 − 4

−4
♦ lim [ f (x) − x ] = lim  2 − x  = lim 2 = 0 
x → ±∞
x → ±∞
 x
 x → ±∞ x

♦ lim

Εποµένως,ηευθείαy=xείναιπλάγιαασύµπτωτητηςCfστο+∞καιστο-∞.
ε) Μετηβοήθειατωνασύµπτωτωνκαιτουπί-
νακαµεταβολώντηςfπροκύπτειηγραφικήπα-
ράσταση,ηοποίαφαίνεταιστοδιπλανόσχήµα.
στ)Αξίζειναπροσεχθείοτρόποςδιερεύνησηςτου
πλήθουςτωνριζώντηςεξίσωσηςx3–λx2–4=0
µετηβοήθειατηςCf .Παίρνουµεότιγια  x=0
ηεξίσωσηδενεπαληθεύεται.Μεx≠0είναι:
x3 − 4
= λ ⇔ f (x) = λ 
x2
Τοπλήθοςτωνριζώντηςδοσµένηςεξίσωσηςείναιίσοµετοπλήθοςτωνκοινών
x 3 − 4 = λx 2 ⇔

σηµείωντηςCfµετηνευθείαy=λ,όπουλ∈R.Έτσι,παρατηρώνταςτονάξονα
y´yπροκύπτουνταεξής:
♦ Γιαλ<-3ηεξίσωσηέχειτρειςρίζεςρ1<-2,ρ2∈(-2,0)καιρ3>0.
♦ Γιαλ=-3ηεξίσωσηέχειδύορίζεςτηρ1=-2καιτηρ2>0.
♦ Γιαλ>-3ηεξίσωσηέχειµόνοµιαρίζαρ,µερ>0,αφούηy=λτέµνειµόνο 

µιαφοράτηCf.

ζ) ΤοσύνολοτιµώνπροκύπτειαπότηνπροβολήτηςCfπάνωστονάξοναy΄y.
Άρα f ( » * ) = ». 
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Τογεγονόςότι lim+ f(x) = - ∞ , lim f(x) = + ∞ καιηfείναισυνεχήςστο∆=(0,+∞),
x → +∞

x →0 

εξασφαλίζειαπόµόνοτουότι f(∆)=(-∞,+∞).Άρα,καιτοσύνολοτιµώντηςf,που
περιέχειτοf(∆),είναιτοR.

122 ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΑΣΥΜΠΤΩΤΕΣ–ΚΑΝΟΝΕΣDEL’HOSPITAL

14.7 Στοδιπλανόσχήµαφαίνεταιηγρα-
φικήπαράστασηµιαςπαραγωγίσιµηςσυ-
νάρτησηςf:R→R.Έστω:
g(x) =

1 

f(x)

α) ΝαβρεθείτοπεδίοορισµούΑτηςg.
β) Ναβρεθούντα:

lim g(x) και lim g(x) 

x → −∞

x → +∞

γ) ΝαβρεθούνοιασύµπτωτεςτηςCg.
δ) Ναβρεθείηµονοτονίατηςg.
ε) Ναβρεθούντατοπικάακρότατατηςg.
στ)Νακατασκευαστείοπίνακαςµεταβολώντηςg.
ζ) Ναχαραχθείηγραφικήπαράστασητηςg. 

ΛΥΣΗ
α)Επειδή:
f(x)=0⇔(x=-2ήx=0ήx=2)
τοπεδίοορισµούτηςgείναιτο:
Α=R–{-2,0,2}
β) Επειδή lim f (x) = −∞ και lim f (x) = +∞ θαείναι:
x → −∞

x → +∞

lim g(x) = 0 και lim g(x) = 0 

x → −∞

x → +∞

γ) Είναι lim f (x) = 0, lim f (x) = 0 και lim f (x) = 0. Απότοπρόσηµοτηςfαριστε-
x→ −2

x→ 0 

  

x→ 2 



ράκαιδεξιάτων – 2, 0 και 2 παίρνουµεότι:                     

lim g(x) = −∞ και lim+ g(x) = +∞ 

x → − 2−

x → −2

lim g(x) = +∞ και lim+ g(x) = −∞ 

x → 0−

x→ 0

lim g(x) = −∞ και lim+ g(x) = +∞ 

x → 2−

x→ 2

123

Εποµένως,οιευθείεςx=-2,x=0καιx=2είναικατακόρυφεςασύµπτωτεςτης
Cg.Επειδήακόµα lim g(x) = 0 = lim g(x) ηευθείαy=0είναιοριζόντιαασύµπτω-
x → −∞

x → +∞

τητηςCgκαιστο(-∞)καιστο(+∞).
δ) Ηfείναιγνησίωςαύξουσακαιαρνητικήστο(-∞,-2],οπότεστοδιάστηµα(-∞,-2)η
1 
είναιγνησίωςφθίνουσα.Πραγµατικά:
g(x) =
f (x)
Έστωα<β<-2(<0).Τότε:
f(α)<f(β)<0⇔-f(α)>-f(β)>0
Εποµένως:

1
1
1
1
<−

>
⇔ g(α) > g(β) 
f (α)
f (β)
f (α) f (β)

Όµοιαβρίσκουµεότιηgείναιγνησίωςφθίνουσαστο(-2,-1],γνησίωςαύξουσαστο
[-1,0), γνησίωςαύξουσαστο  (0,1], γνησίωςφθίνουσαστο  [1,2) καιγνησίως
φθίνουσαστο(2,+∞).
ε) Απότηµονοτονίατηςgπροκύπτειότι g(−1) =
τηςg,τοg(1)=-1είναιτοπικόµέγιστοτηςg.

1
= 1 είναιτοπικόελάχιστο
f (−1)

στ)Απότηµονοτονίακαιτηνπαραγωγι-
σιµότητατηςfπροκύπτειτελικάοδιπλα-
νόςπίνακαςµεταβολώντηςg.  

ζ) Μετηβοήθειατωνασύµπτωτωντης
Cgκαιτουπίνακαµεταβολώντηςπροκύ-
πτειγιατηνgηγραφικήπαράστασητου
διπλανούσχήµατος.  

124 ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΑΣΥΜΠΤΩΤΕΣ–ΚΑΝΟΝΕΣDEL’HOSPITAL      

Α. α) Πότεµιασυνάρτησηfλέγεταικυρτήκαιπότεκοίλησεέναδιάστηµα∆;
β) ΠότελέµεότιτοσηµείοΑ(x0,f(x0))είναισηµείοκαµπήςτηςγραφικήςπαρά-
στασηςCfµιαςσυνάρτησηςf;
γ) Ποιεςείναιοιπιθανέςθέσειςτωνσηµείωνκαµπήςµιαςσυνάρτησηςfσεένα
διάστηµα∆;
[Μονάδες 6]
Β. α) Πότεηευθείαx=x0λέγεταικατακόρυφηασύµπτωτητηςγραφικήςπαρά-
στασηςµιαςσυνάρτησηςf;
β) Πότεηευθεία  y= λέγεταιοριζόντιαασύµπτωτητηςγραφικήςπαράστασηςCf
µιαςσυνάρτησηςfστο+∞ήστο-∞;
γ) Πότεηευθεία  y=λx+β λέγεταιασύµπτωτητηςγραφικήςπαράστασηςCfτης
συνάρτησηςfστο+∞ήστο-∞;
δ) Ανηευθείαy=λx+βείναιασύµπτωτητηςCfστο+∞ήστο-∞,ποιεςσχέσεις
δίνουντουςαριθµούςλκαιβ;
[Μονάδες 4]
Γ. Ανµιασυνάρτησηfπαρουσιάζειτοπικόακρότατοστοεσωτερικόσηµείοx0ενός
διαστήµατος∆καιείναιπαραγωγίσιµηστοσηµείοαυτό,νααποδείξετεότι:
f´(x0)=0

[Μονάδες 10]

∆.Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
α)Αν lim+ f (x) = +∞, τότεηευθείαx=x0είναικατακόρυφηασύ-
x → x0 

µπτωτητηςCf.                

Σ Λ

125

β) Ανf´´(x0)=0,τότετοΑ(x0,f(x0))είναισηµείοκαµπήςτηςCf. 

Σ Λ

γ) Ανf´´(x)<0γιακάθεεσωτερικόσηµείοxενόςδιαστήµατος∆ 

καιηfείναισυνεχήςστο∆,τότεηfείναικοίληστο∆.    

Σ Λ

δ) Ανησυνάρτησηfστρέφειτακοίλαπροςταπάνωστοδιάστη- 

µα∆,τότεf´´(x)>0γιακάθεεσωτερικόσηµείοxτου∆.   

Σ Λ

0 ∞
f (x) 
έχειτηναπροσδιόριστηµορφή Þ , τότε:
x → x 0 g(x)
0 ∞

ε) Αντο lim 

f (x)
f ´(x) 

= lim
x → x 0 g(x)
x → x 0 g´(x)       

Σ Λ

f (x)
f ´(x)
= A, τότεείναικαι lim
= A. 
x

α
g(x)
g´(x)      

Σ Λ  

Σ Λ

η) Μιασυνάρτησηέχειτοπολύδύοοριζόντιεςήπλάγιεςασύµπτω- 
τες,µπορείόµωςναέχειάπειρεςκατακόρυφεςασύµπτωτες.   

Σ Λ

lim

στ)Αν lim
x→ α       

ζ) Ανηευθείαy=λx+βείναιασύµπτωτητηςCfστο+∞,τότε: 

f (x)
και β = lim [ f (x) − λx ]  
x → +∞ x
x → +∞

λ = lim      

θ) ΤιςκατακόρυφεςασύµπτωτεςτηςCfτιςαναζητάµεστασηµεία 

ασυνέχειαςτηςσυνάρτησηςf,καθώςκαισταανοικτάάκρατου 

πεδίουορισµούτηςf.              

ι) Μιαγνησίωςµονότονησυνάρτησηδενµπορείναέχεισηµεία 
καµπής.                   

Σ Λ 
Σ Λ
[Μονάδες 5] 

∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=x3–3x2συν2α+2xσυν22α+ηµ22α,α∈R
Νααποδείξετεότι:
α)ηγραφικήπαράστασητηςfέχειέναµόνοσηµείοκαµπήςΜγιακάθεα∈R,
[Μονάδες 12]

126 ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ–ΑΣΥΜΠΤΩΤΕΣ–ΚΑΝΟΝΕΣDEL’HOSPITAL

β) τοσηµείοΜ,γιατιςδιάφορεςτιµέςτουα,ανήκεισεµιαπαραβολή.
[Μονάδες 13] 

Γιαµιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:R→Rισχύειότι:
f3(x)+f(x)=x–ηµxγιακάθεx∈R
α)Ναβρείτετοf(0).
[Μονάδες 5] 

β) Ναυπολογίσετετο lim f (x). 
x→ 0

[Μονάδες 7]
γ) Νααποδείξετεότι lim
x→ 0

f (x) 1
= .
6
x3
[Μονάδες 13] 

∆ίνεταιησυνάρτηση f (x) =

(x − 1)3
.
(x + 1)2

α)Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτονίακαιτατοπικάακρότατα.
[Μονάδες 6]
β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα.
[Μονάδες 6] 

γ) Ναβρείτετασηµείακαµπήςτης Cf.
[Μονάδες 5]
δ) ΝαβρείτετιςασύµπτωτεςτηςCf.
[Μονάδες 8] 

127      

15.1 Ερωτήσειςµεσύντοµηαπάντηση
Α. α) Τιλέµεαρχικήήπαράγουσαµιαςσυνάρτησηςfσεέναδιάστηµα∆;
β) Ποιοθεώρηµαισχύειγιατιςαρχικέςµιαςσυνάρτησηςfσεέναδιάστηµα∆;
γ) Ναβρείτετηναρχικήτωνσυναρτήσεων: 

♦ f(x)=4x3+2x+1     

♦ g(x)=2συνx–3ηµx

δ) Τιλέµεαόριστοολοκλήρωµατηςf;
ε) Ναγράψετετιςιδιότητεςτουαόριστουολοκληρώµατος.
στ)Ναβρείτεταολοκληρώµατα: 

3 1
♦ A = ∫  − 2
x x


 dx, x > 0 
 

 1
1 
 π
♦ Γ = ∫ 
+ 2  dx, x ∈  0,  
2
 2
 συν x ηµ x    

1 

♦ B = ∫  e x −
dx, x > −1 
x + 1 

B.
α)Ναγράψετετοντύποτηςπαραγοντικήςολοκλήρωσης.
β) Μετιισούταιτοολοκλήρωµα I = ∫ xσυνx dx; 
γ) Ναβρείτετοολοκλήρωµα A = ∫ xηµ2x dx. 
δ) Πώςεφαρµόζουµετηµέθοδοτηςαντικατάστασηςστηνολοκλήρωση;

lnx
dx και B = ∫ σφx dx, x∈(0,π).
x
2x + 1
στ)Ναβρείτετοολοκλήρωµα A = ∫ 2
dx, x > 3. 
x − 5x + 6
ε) Ναβρείτεταολοκληρώµατα A = ∫

128 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ

15.2 Ερωτήσειςσυµπλήρωσηςκενού
Α.
α)Είναι ∫ f ´(x)g(x) dx = ……………………………………………………… .
β) Αν I = ∫ lnx dx, τότεΙ=…………………….
γ) Αν A = ∫ f ( g(x) ) g´(x)dx, τότεµετηµέθοδοτηςαντικατάστασηςτοΑπαίρνει 

τηµορφήΑ=…………………,όπουu=…………καιdu=……………….
3

δ) Αν I = 3∫ x 2 e x −1dx, τότεΙ=……………….
ε) Αν A = ∫ x(x 2 − 4)99 dx, τότεΑ=……………………+c.
στ)Έστω A = ∫

2x + 3
dx. Είναιτότε:
x + 3x + 2
2

2x + 3
= ……… + ……… και A = …………………………………………+ c 
x + 3x + 2
2

B.
α)Ισχύειότι: 

♦

β
α

f (x) dx = −…………………   

♦

α
α

f (x) dx = … 

β

β) Ανf(x)≥0γιακάθεx∈[α,β],τότε ∫ f (x) dx…… 
α

β

γ) Είναι ∫ c dx = ……………… 
α

δ) Ισχύειότι:
β 

♦

∫ 

♦  


∫ [ λf (x) + µg(x)] dx = ………………………, όπου λ,µ ∈ R.

α

λf (x) dx = ……………………, λ∈R

β

α

ε) Ανηfείναισυνεχήςστο[α,β],f(x)≥0στο[α,β]καιηfδενείναιπαντού 

β

µηδένστο[α,β],τότε ∫ f (x) dx…… 
α

στ)Έστωfσυνεχήςστοδιάστηµα∆καια,β,γ∈∆.Τότεισχύειότι: 

β
α

f (x) dx = ……………………+ …………………… 

129

Γ.
α)Ανηfείναισυνεχήςστο[α,β]τότε: 

( ∫ f (t)dt ) = ………… 
d
iii) ( ∫ f (y)dy ) = … 
dx

i)

d
dx

x  

β) Ανηgείναιπαραγωγίσιµη,τότε

(∫ 

α 

ii)

d
dt

( ∫ f (x)dx ) = …………… 
β

t

β

α

γ) Αν f (x) = ∫

ηµx
x2

g(x)
α

)

´
f (t)dt = ……………………………… 

3

e t +1dt, τότεf´(x)=……………………………………………

δ) ΑνGείναιαρχικήτηςfστοδιάστηµα[α,β],τότε:

∫ 

β
α

f (x)dx = ……………………… 

Ηδιαφορά………………………συµβολίζεταικαιµε…………………

ε) Είναι:

π

1

(3x 2 − 2x + 1) dx = …  

i)     

ii) 

iii) ∫ 2xe x dx = ………      

iv) ∫ lnx dx = … 

0

συνx dx = … 

1 

2

0

0
e

1

15.3 Ερωτήσειςπολλαπλήςεπιλογής
Α.
α)Απότιςπαρακάτωπροτάσειςλάθοςείναι: 

Α. ∫ f ´(x) dx = f (x) + c    

Β. F´(x)=f(x),όπουFείναιαρχικήτηςf 

Γ. ∫ ef (x) f ´(x) dx = ef (x) + c   

∆. ∫ 

Ε. το ∫ f (x) dx είναιµιασυνάρτησηµεπαράγωγοτηνf(x)

φ´(x)
dx = ln φ(x) + c 
φ(x)

x +1
, µεx>0,τότε:
2
x
1 1
1
Α. ∫ f (x) dx = + 2 + c    Β. ∫ f (x) dx = lnx − + c 
x x
x

β) Αν f (x) = 

1
+c
x 

Γ. ∫ f (x) dx = ln(− x) + 

Ε. τίποτααπόταπαραπάνω

130 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ 

∆. ∫ f (x) dx = −

1
2
− 3
2
x
x

γ) Αν f (x) =

2 
,  x>-1,τότετο ∫ f (x) dx είναιίσοµε:
x +1 

Α.2(x+1)+c     

Β. 2ln(x+1)  

∆.2ln(x+1)+c    

Ε. 2 x + 1 + c    

Γ. 2ln(-1–x)+c

δ) Ανf´´(x)=συνx–ηµx,µεf(0)=f´(0)=1,τότε: 

Α.f(x)=ηµx+συνx+1 

Β. f(x)=συνx–ηµx+2 

Γ. f(x)=2ηµx–3συνx+1 

∆.f(x)=ηµx–συνx+2 

Ε. f(x)=-ηµx–συνx+2
1

ε) Ανηαρχικήτης f (x) = x 3 έχειγραφικήπαράστασηπουδιέρχεταιαπότοσηµείο 

Α(1,2),τότε: 

Α. F(x) = 

∆. F(x) = x x + 1 

3 3
5
x x + 
4
4   

Β. F(x) = x + 1    

Ε. F(x) = x + x   

Γ. F(x)=x2+1 

Ε. 6

2

Β.
α)Αν A = ∫ (3x 2 − 2x + 1) dx, τότετοΑείναιίσοµε:
0 

Α.3  

β) Αν λ = ∫ 

Α. λ =

2
1 

Β. 5   

Γ. -7  

∆.-4 

∆.λ=5 

1
x 3 + 7x
x
dx + 2 ∫ 2
dx, τότε:
2
2
x +5
x +5

1 

2 

Β. λ=3  

Γ. λ =

3 

2

Ε. λ=2

β

γ) Ητιµήτουολοκληρώµατος I = 2 ∫ f (x)f ´(x) dx είναι:
α 

Α.f(β)–f(α)     

Β. f(β)+f(α)  

∆.f2(β)–f2(α)    

Ε. f(α)f(β)–f´(α)f´(β)   

Γ. f2(α)+f2(β)

δ) ΑνηCfδιέρχεταιαπότασηµείαΑ(0,0)καιΒ(1,1),τότεητιµήτουολοκληρώ-
1 

µατος I = ∫ f ´(x) dx είναιίσηµε: 

Α.2 

0  

Β. 1   

Γ. 3   

∆.5  

Ε. 0

131

ε) Αν f (x) = ∫

συνx

1 − t 2 dt, τότε:

1 

Α. f ´(x) = − ηµx ⋅ ηµx   

Β. f´(x)=ηµ2x 

∆. f ´(x) = − ηµx   

Ε. f´(x)=συν2x    

Γ. f´(x)=-ηµ2x

t

στ)ΑνηfείναισυνεχήςστοRκαι ∫ xf (x) dx = t 6 + t 4 , τότε:
0 

Α.f(1)=7 

Β. f(1)=5 

Γ. f(1)=3 

∆.f(1)=8 

Ε. f(1)=10

∆.7 

5

ζ) Αν I = ∫ x − 2 dx, τότεητιµήτουΙείναι:
−1 

Α.5   

Β. -3

η) Ησυνάρτηση g(x) = ∫

x +1
x  

Γ. 9     

Ε. 10  

Γ. εκθετική

∆.1  

Ε. 7

eσυν2πt dt είναι: 

Α.σταθερή      

Β. τριγωνοµετρική 

∆.ρητή      

Ε. άρρητη 

θ) Ητιµήτουορίου L = lim

1 2+ h
5 + t 2 dt είναι:

2
h  

h→ 0

Α.2   

Β. 3  

Γ. 5     

π

ι) Αν ∫ [ f (x) + f ´´(x)] ηµx dx = 2 καιf(π)=1,τότετοf(0)είναιίσοµε:
0 

Α.1   

Β. 2   

Γ. 3   

Γ.
α)Τοεµβαδόντουχωρίουτουδιπλανούσχή- 

µατοςείναιίσοµε: 

Α. ∫ f (x) dx  

Β.

−2 

Γ.

−2 

∆. ∫ f (x) dx + ∫ f (x) dx  

Ε. τίποτααπόταπαραπάνω

3

−2
1

1

3

f (x) dx + ∫ f (x) dx 
1

3

f (x) dx − ∫ f (x) dx 
1

0

3

−2

0

132 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ 

∆.5  

Ε. 4

β) Τοεµβαδόντουχωρίουπουορίζεταιαπότις 

C f καιC g καιτιςευθείες  x=α  και  x=β 

τουδιπλανούσχήµατοςείναι: 

Α. ∫ [ f (x) − g(x)] dx  

Β. 

Γ. − ∫ [ f (x) − g(x)] dx + ∫ [ f (x) − g(x)] dx  

∆. ∫ g(x)dx + ∫ f (x)dx  

Ε. − ∫ [ f (x) − g(x)] dx − ∫ [ f (x) − g(x)] dx 

β

α

γ

β

α

γ

∫ [f (x) − g(x)] dx − ∫ [f (x) − g(x)] dx 
γ

β

α

γ

γ

β

α

γ

γ

β

α

γ

γ) Τοεµβαδόντουχωρίουµεταξύτηςγραφικήςπαράστασηςτηςσυνάρτησηςf(x)=x2 

καιτηςευθείαςy=-x+2είναιίσοµε: 

Α.3   

Β. 5   

Γ. 7    

∆.

9 

2  

Ε. 6

δ) Τοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότιςγραφικέςπαραστάσειςτων 

συναρτήσεωνf(x)=x3καιg(x)=xκαιτιςευθείεςx=-2καιx=1είναιίσοµε: 

Α.

11 

4  

Β.

7 

3  

Γ.

8 

5   

∆.

13 

7 

Ε.

11 

2

ε) Τοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότιςγραφικέςπαραστάσειςτων 

συναρτήσεωνf(x)=ηµxκαιg(x)=συνxκαιτιςευθείεςx=0καιx=2π 

είναιίσοµε: 

Α. 3   

Β. 5   

Γ. 2 2    

∆. 3 5   

Ε. 4 2 

στ)Τοεµβαδόντουγραµµοσκιασµένουχωρίου 

τουδιπλανούσχήµατοςείναιίσοµε: 

1
Α.  
3 

∆.  

3 5
+ 
ln2 3

Β.

5 

7  

Γ.

2 3
+ 
ln3 2

Ε. 3ln2–2ln3

133

15.4 Ερωτήσειςτουτύπου“ΣωστόήΛάθος”
Α.
α)Ανη Fείναιαρχικήτης f,τότεκάθεαρχική Gτης fείναι
τηςµορφήςF+c,c∈R.      

Σ Λ

β) ΑνF´(x)=f(x),x∈∆,τότε ∫ f (x) dx = F(x) + c.       

Σ Λ

γ) Ισχύειότι ∫ f ´(x) dx = f (x).   

δ) Ισχύειότι ∫                   

Σ Λ

1
dx = ln(x + 2) + c, (x>0). 
x+2       

Σ Λ

ε) Ισχύειότι ∫ ηµx dx = συνx + c.             

Σ Λ

στ)Ισχύειότι ∫ α x dx = α x + c.              

Σ Λ

dx = 2 x + c.            

Σ Λ

( ∫ f (t)dt )´= f (x), όπουfείναισυνεχήςστοR.  

Σ Λ

1

ζ) Ισχύειότι ∫

x

Β.
α)Ισχύειότι
β) Αν f (x) = ∫

x2
0

α

x

1 + t 4 dt, τότε f ´(x) = 2x 1 + x8 . 

1

γ) Είναι ∫ (5x 4 + 4x 3 + 3x 2 + 2x + 1) dx = 5.       

Σ Λ        

Σ Λ         

Σ Λ

ε)
Ισχύειότι ∫ 2 f (ηµx) dx = ∫ 2 f (συνx) dx.          

Σ Λ

0

π

δ) Ισχύειότι ∫ ηµx dx = 0.  

0

π

0  

134 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ

π

0         

ΣΧΟΛΙΑΣΤΟΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ
Α.Μερικάολοκληρώµαταέχουνιδιαίτερησηµασίακαιπρέπειναγίνονταιαµέσως
αντιληπτά.Αυτάείναιταεπόµενα:

1 ν +1
f (x) + c, ν ≠ −1 
ν +1

♦

∫f

♦

∫ f (x)f ´(x)dx = 2 f

♦

∫ f (x) dx = ln f (x) + c 

♦

∫f

♦

∫e

♦

ν

(x)f ´(x)dx =

1

2

(x) + c 

f ´(x)

f ´(x)
1
dx =
f − ν +1 (x) + c, ν ≠ 1 
ν
−ν + 1
(x)
f (x)

f ´(x)dx = ef (x) + c 

f ´(x)
f (x)

dx = 2 f (x) + c 

Β. Ανστοολοκλήρωµα I = ∫ A(x)dx ησυνάρτησηΑ(x)περιέχειπαράγοντατης

µορφήςf´(x),τότεαυτόαποτελείσαφήένδειξηγιαολοκλήρωσηκατάπαράγοντες.
Γ. Γιατονυπολογισµότουολοκληρώµατος I =

β
α

f − 1 (x )dx θέτουµεx=f(y),

οπότεdx=f´(y)dy.Βρίσκουµετανέαάκραγκαιδαπότιςσχέσειςf(γ)=ακαι
f(δ)=β,οπότε:
δ

δ

γ

γ

δ

I = ∫ f −1 ( f (y) ) f ´(y)dy = ∫ yf ´(y)dy = [ yf (y) ] γ − ∫ f (y)dy 
δ

γ

ΤοολοκλήρωµαΙυπολογίζεταιόµωςκαιγραφικά,βασιζόµενοιστησυµµετρίατων
Cfκαι Cf −1 ωςπροςτηνευθείαy=x,αρκείναγνωρίζουµετηCf. 

135

16.1 Μιασυνάρτησηf:R→R*έχειτηνιδιότητα:
1
1
2
+
= x γιακάθεx∈R
f(x) f ´(x) e

Ανf(0)=1,τότε:
α) ναβρεθείτοολοκλήρωµα:

I = ∫ ( f(x) + f ´(x) ) e x dx 
β) νααποδειχθείότιf(x)=ex,x∈R. 

ΛΥΣΗ
α)Χρησιµοποιούµετηνπαραγοντικήολοκλήρωση.Είναι:

I = ∫ ( f (x) + f ´(x) ) ex dx = ∫ f (x)ex dx + ∫ f ´(x)ex dx = 
= ∫ f (x)e x dx + f (x)e x − ∫ f (x)e x dx  = f (x)ex + c 

β) Έχουµε:
1
1
2
f (x) + f ´(x) 2
+
= x ⇔
= x ⇔
f (x) f ´(x) e
f (x)f ´(x)
e
(α)

⇔ ( f (x) + f ´(x) ) ex = 2f (x)f ´(x) ⇐⇒ 
⇔ ( f (x)e x )´= f 2 (x)  ´ ⇔ f (x)ex = f 2 (x) + c

(1) 

Ησχέση(1)γιαx=0δίνει:
Άρα:

f(0)=f2(0)+c⇔c=0
f (x) ≠ 0

f (x)e x = f 2 (x) ⇐⇒ f (x) = e x , x ∈ » 

16.2 Έστωfκαιgσυνεχείςσυναρτήσειςστο[α,β],FµιααρχικήτηςfκαιGµια
αρχικήτηςgστο[α,β].Αν ∫ f(x) dx = ∫ g(x) dx , νααποδειχθείότι:
β

β

α

α

α) F(β)–G(β)=F(α)–G(α),
β) υπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστεf(ξ)=g(ξ).

136 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ 

ΛΥΣΗ
α)ΕπειδήοιFκαιGείναιαρχικέςτωνfκαιgστο[α,β],θαισχύει:
β

♦

α

♦

α

β

f (x) dx = F(β) − F(α) 
g(x) dx = G(β) − G(α) 

Όµως:

β
α

β

f (x) dx = ∫ g(x) dx ⇔ F(β) − F(α) = G(β) − G(α) ⇔ 
α

⇔F(β)–G(β)=F(α)–G(α)
β) Ηζητούµενησχέσηf(ξ)=g(ξ)µαςοδηγείστησυνάρτησηh(x)=f(x)–g(x).
ΜιααρχικήτηςhείναιH=F–G,διότι:

H´(x) = ( F(x) − G(x) )´= f (x) − g(x) γιακάθεx∈[α,β]
♦ ΗHείναισυνεχήςστο[α,β]ωςπαραγωγίσιµηστο[α,β].
♦ ΗHείναιπαραγωγίσιµηστο[α,β],άρακαιστο(α,β).
Είναι:
H(β)=F(β)–G(β)καιH(α)=F(α)–G(α) 

οπότε H(β)=H(α),λόγωτουπρώτουερωτήµατος.Σύµφωναλοιπόνµετοθεώρη-
µαRolleυπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστεH΄(ξ)=0.Άρα:
H΄(ξ)=0⇔f(ξ)–g(ξ)=0⇔f(ξ)=g(ξ)

16.3 ∆ίνεταιησυνάρτηση f(x) = ∫

x2

4

e t t dt , x∈R.

α) Ναβρεθείηf´(x).

β) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.
2

γ) Ναυπολογιστείτοολοκλήρωµα I = ∫ 3f(x) dx. 
0 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:

f ´(x) = e x

2

x2

( x 2 )´ = 2xex x , x ∈ » 
2

137

β) Είναι:
f´(x)=0⇔x=0
Ηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο(-∞,0]καιγνη-
σίωςαύξουσαστο[0,+∞).
γ) Έχουµε:
2

2

0

0

(α)

2

I = ∫ 3f (x) dx = 3∫ (x)´f (x) dx = 3[ xf (x)] 0 − 3∫ xf ´(x)dx == 
2

0

2

= 6f (2) − 0 − 3∫ 2x 2 e

x2 x

0

2

dx = 0 − 2 ∫ 3x 2 e

x2 x

0

dx 

Όµωςx∈[0,2],οπότε x = x. Έτσι:
2

2

3

3

I = −2 ∫ 3x 2 e x dx = −2 ∫ e x (x 3 )´dx = −2 ∫
0

0

= −2 [ e x

3

2
0

( e )´dx = 
x3

] 0 = −2(e8 − 1) = 2(1 − e8 ) 
2

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Το A = ∫ x 2 e x dx υπολογίζεταικαιµεαντικατάσταση ( x 3 = y ) . 
2

3

0 

ΣΧΟΛΙΑ–ΜΕΘΟ∆ΟΙ
β

Ανγιατονυπολογισµότουολοκληρώµατος I = ∫ f (x)dx δεναποδώσουνοισυα

νήθειςενέργειες,τότεπροβαίνουµεστηναντικατάσταση:      

♦ x=α+β-y      

♦ dx=-dy

Μετηναντικατάστασηαυτήπαίρνουµεότι:
α

β

β

α

I = − ∫ f (α + β − y)( −dy) = ∫ f (α + β − x)dx = J 

1
Υπολογίζουµεστησυνέχειατο2Ι=Ι+J,οπότε I = (I + J). Ηµέθοδοςαυτήαπο2
δίδειόταντοΙ+Jµπορείναυπολογιστεί.

138 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ

Σύµφωναµεταπαραπάνωγιατονυπολογισµόολοκληρωµάτωντηςµορφής:
α

I = ∫ f (x)dx 

θέτουµεx=-y. 

16.4 ∆ίνεταιτοολοκλήρωµα I = ∫
α) I = ∫

xe x ηµx
dx 
-π e x + 1
π    

π

xηµx
dx. Νααποδειχθείότι:
ex + 1  

β) Ι=π 

ΛΥΣΗ     

α)Θέτουµε x=- y, οπότε dx=- dy.
Έτσι:

I=∫
=∫

π

− π ( − y)ηµ( − y)
xηµx
dx = ∫
(−dy) = 
x
π
e +1
e− y + 1

x
π xηµx
π xe ηµx
yηµy
dy
dx
=
=
∫ -π e− x + 1 ∫ -π 1 + ex dx 
-π e − y + 1
π

β) Παρατηρούµεότιταολοκληρώµατα:
I=∫

x
π xe ηµx
xηµx
dx
και
I
=
∫ − π ex + 1 dx 
-π e x + 1
π

έχουντονίδιοπαρονοµαστή.Ταπροσθέτουµεκαιπαίρνουµε:
x
π  xηµx
π xηµx + xe ηµx
xe x ηµx 
2I = ∫  x
dx
+ x
=

∫ -π ex + 1 dx = 
-π e + 1
e +1 

=∫
π

π
xηµx(1 + e x )
dx = ∫ xηµx dx = 
x


e +1
π

π

= ∫ x( − συνx)´dx = [ − xσυνx ] -π + ∫ συνx dx = 
π

= (− πσυνπ) − (πσυνπ) + [ ηµx ] -π = 2π 
π

Άρα2Ι=2π⇔Ι=π.

139

ΕΥΡΕΣΗΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ–ΜΕΘΟ∆ΟΣ
Απόταπιοενδιαφέρονταθέµαταστοολοκλήρωµα(αλλάκαιστηνανάλυση)είναι
αυτάπουζητείταιηεύρεσητουτύπουµιαςσυνάρτησης.
Α.Ανηζητούµενησυνάρτησηfβρίσκεταισεόροτηςµορφής I = ∫

h(x)
α

g(t)f (t)dt,

όπουg(t)γνωστήσυνάρτηση,τότεσυνηθίζουµεµίααπότιςεξήςενέργειες:
♦ Παραγωγίζουµεµίαήκαιπερισσότερεςίσωςφορέςκαιταδύοµέλητηςδο

σµένηςσχέσης,οπότε:

I´= g ( h(x) ) f ( h(x) ) ⋅ f ´(x) 
♦ Εφαρµόζουµε,ανείναιδυνατόν,κάποιααπότιςµεθόδουςολοκλήρωσηςέτσι, 

ώστεοόροςΙνααπλουστευθεί.

Β. Ανηδοσµένησχέσηπεριέχειόροτηςµορφής:
β

β

I = ∫ f (x ± t)dt Þ I = ∫ f (xt)dt κ.λπ. 
α   

α 

τότεθέτουµε x±t=u ή xt=u, βρίσκουµετανέαάκρακαιοόροςΙαλλάζειµορφή.
ΕφαρµόζουµεστησυνέχειααυτάπουπεριγράψαµεστηνπερίπτωσηΑ.
x

Γ. Ορισµένεςφορέςπαρουσιάζεταιόροςτηςµορφής I = ∫ e x − t f (t)dt. Στηνπερία

πτωσηαυτή:
x

♦ Γράφουµε I = e x ∫ e − t f (t)dt, διότιοπαράγονταςexείναισταθερός(αφούτο
α 

ολοκλήρωµαείναιωςπροςt).

♦ Πολλαπλασιάζουµεόλουςτουςόρουςµετοe-x,ώστεµεπαραγώγισηοόρος 

e-xIνααπαλλαχθείαπότοολοκλήρωµα.

∆.Γιατηνεύρεσητηςτιµήςf(γ)τηςζητούµενηςσυνάρτησηςσεκάποιαθέσηγ,
δίνουµεστοxµιατιµήπουνακαθιστάταάκραολοκλήρωσηςίσαµεταξύτους.
Έτσιτοολοκλήρωµααυτόείναιίσοµεµηδέν.Ηεύρεσητουf(γ)γιαένατουλάχιστονγείναισυχνάαπαραίτητηγιατονπροσδιορισµόκάποιωνσταθερώνπουπιθανόνθαπροκύψουνστηνπορείαεύρεσηςτηςσυνάρτησηςf.

140 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ

16.5 Μιασυνεχήςσυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα:

y
x

f(t)dt = e y (y - 1) - e x (x - 1) για κάθε x, y ∈ » 

α) Νααποδειχθείότιf(x)=xex.
β) ΝαυπολογιστείτοεµβαδόντουχωρίουµεταξύτηςCf,τουάξοναx´xκαιτης
ευθείαςx=1. 

ΛΥΣΗ
α)Ηδοσµένησχέσηγράφεται:
x

− ∫ f (t) dt = e y (y − 1) − e x (x − 1) ⇔
y

x
y

f (t) dt = e x (x − 1) − e y (y − 1)

(1) 

x

Επειδήηfείναισυνεχής,ησυνάρτηση ∫ f ( t) dt είναιπαραγωγίσιµηωςπροςx.
y

Θεωρούµετοyσταθερόκαιπαραγωγίζουµετησχέση(1)ωςπροςx.
Έτσιπαίρνουµε:

( ∫ f (t) dt )´ = e (x − 1) − e (y − 1)´ ⇔ 
x

x

y

y

⇔f(x)=ex(x–1)+ex⇔f(x)=xex–ex+ex⇔f(x)=xex
Ησυνάρτησηf(x)=xexεπαληθεύειτησχέση(1).
β) Επειδήδίνεταιµόνοηµίακατακόρυφη,ηx=1,ηάλληείναιηρίζατηςεξίσω-
σηςf(x)=0,δηλαδήηx=0.
Έτσιέχουµεf(x)≥0γιακάθεx∈[0,1]και
E=

1
0

f (x) dx =

1
0

xe x dx =

1

1

1

0

0

0

1
0

x(e x )´dx = 

=  xe x  − ∫ e x dx = e − e x  = e − e + 1 = 1 

Άρατοζητούµενοεµβαδόνείναιίσοµε1τ.µ.(τετραγωνικήµονάδα).  

141      

Α. α) Τιονοµάζουµεαρχικήήπαράγουσαµιαςσυνάρτησηςfσεέναδιάστηµα∆;
β) Τιονοµάζουµεαόριστοολοκλήρωµατηςσυνάρτησηςfσεέναδιάστηµα∆;
[Μονάδες 4]
Β. Νασυµπληρώσετετιςπροτάσεις:
α) ∫ 0dx = … και
β)

∫ α dx = ………… 

1

∫ x dx = …………………

και

γ) ∫ ηµx dx = ……………… και
1

δ)

∫ ηµ x dx = ……………

ε)

∫ α dx = ……………

2

x

α

∫ συνx dx = …………… 
1

∫ συν x dx = …………… 

και

και

∫ x dx = ……………, α ≠ −1 

2

∫ e dx = ………… 
x

[Μονάδες 5]
Γ. Ανµιασυνάρτησηfείναιορισµένησεέναδιάστηµα∆καιFείναιµιαπαράγουσα
τηςfστο∆,νααποδείξετεότι:
α)όλεςοισυναρτήσειςτηςµορφήςG(x)=F(x)+c,c∈R,είναιπαράγουσεςτηςf,
[Μονάδες 3]
β) κάθεάλληπαράγουσαGτηςfστο∆παίρνειτηµορφήG(x)=F(x)+c,c∈R.
[Μονάδες 6]
∆.Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
α)Κάθεσυνάρτησηfέχειαρχική.

142 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ           

Σ Λ

β) ΗπαράγουσαFκάθεσυνάρτησηςfσεέναδιάστηµα∆είναιπα- 

ραγωγίσιµησυνάρτηση.  
              

Σ Λ 

γ) Ανοισυναρτήσεις F και G είναιαρχικέςτηςσυνάρτησης: 

f:A→R,τότεG(x)=F(x)+c.           

Σ Λ          

Σ Λ

ε) ΑνηFείναιαρχικήτηςf,τότε ∫ F(x)dx = f (x) + c.      

Σ Λ

στ)Ισχύειοτύπος ∫ f (x)g´(x)dx = f (x)g(x) − ∫ f ´(x)g(x)dx.     

Σ Λ   

Σ Λ
[Μονάδες 7]

δ) Ισχύειότι ∫ f ´(x)dx = f (x) + c.   

ζ) Ισχύειότι ∫ f ( g(x) ) g´(x)dx = ∫ f (u)du, όπου:      

u=g(x)καιdu=g´(x)dx 
             

∆ίνονταιοισυναρτήσεις  f,g:R→R µε  f (0)=1 και  g(0)=1. Ηfείναιαρχική
τηςgκαιηgείναιαρχικήτηςf.Αν  h(x)=f (x)+g(x) και  φ(x)=f (x)–g(x), να
αποδείξετεότι:
α)h´(x)=h(x)καιφ΄(x)=-φ(x),
[Μονάδες 8]
β) οισυναρτήσειςH(x)=e-xh(x)καιΦ(x)=exφ(x)είναισταθερές,
[Μονάδες 8]
γ) f(x)=exκαιg(x)=ex,x∈R.
[Μονάδες 9] 

Μιαπεριττήσυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα:
(x2+1)f(x)≤2xγιακάθεx∈R
α)Ναβρείτετοf(0).
[Μονάδες 5]

143

β) Νααποδείξετεότι f (x) =

2x
.
x +1
2

[Μονάδες 5]
γ) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.
[Μονάδες 9]
δ) ΝαβρείτετοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότηCf,τονάξοναx´xκαι
τηνευθείαx=1.
[Μονάδες 6] 

∆ίνονταιοισυναρτήσεις:

f (x) =

1

1 − x2
(1 + x 2 ) 1 + x 4

και g(x) = ∫ x f (t)dt µε x ≠ 0 
x

α)Νααποδείξετεότιg´(x)=0γιακάθεx∈R*.
[Μονάδες 13]
1

β) Ναβρείτετοολοκλήρωµα I = ∫ α f (x)dx, όπουα∈R*.
α

[Μονάδες 12] 

144 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ      

Α.Νασυµπληρώσετετιςπροτάσεις:
α

α) ∫ f (x) dx = … και
α

β
α

α

f (x) dx = … ∫ f (x) dx. 
β

β

β) Ανf(x)≥0γιακάθεx∈[α,β],τότε ∫ f (x) dx…… 
α

β

γ)

∫ 

∫ [f (x) + g(x)] dx = ……………………………………………… 

α

λf (x) dx = ……………………… και

β

α

δ) Ανηfείναισυνεχήςστο∆καια,β,γ∈∆,τότε:

β
α

f (x) dx = ……………………+ …………………… 

ε) Ανηfείναισυνεχήςστο  [α,β], f (x)≥0 γιακάθε  x ∈ [α,β] καιηfδενείναι 

σταθερή,τότε…………………………

στ)Ανηfείναισυνεχήςσυνάρτησηστοδιάστηµα∆,α∈∆και F (x ) = 

τότε: 

♦ F´(x)=………γιακάθεx∈∆, 

♦  

(∫

g(x)
α

x
α

f ( t)dt ,

)

´
f (t)dt = ………………………………, όπουgείναιπαραγωγίσιµησυ-

νάρτησηκαιορίζεταιηfÎg.

ζ) Ισχύειότι:
β

♦

♦

∫ f ( g(x) ) g´(x)dx = ………………………, όπουfκαιg´είναισυνεχείςσυναρ- 

α

f (x)g´(x) dx = …………………………………………………………… 

β

α 

τήσεις,u=g(x),du=…………………καιu1=g(α)καιu2=g(β).

145

η) ΤοεµβαδόνΕτουχωρίουΩπουπερικλείεταιαπότιςγραφικέςπαραστάσεις 

τωνσυναρτήσεωνfκαιgκαιτιςευθείεςx=ακαιx=β(µεα<β)δίνεται 

απότοντύποΕ=………………………………………
[Μονάδες 8]

Β. Έστωσυνάρτησηfσυνεχήςσεέναδιάστηµα[α,β].ΑνGείναιµιαπαράγου-
β

σατηςfστο[α,β],νααποδείξετεότι ∫ f (x)dx = G(β) − G(α). 
α

[Μονάδες 12]
Γ. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
β

α)Ανf(x)≥0,τότε ∫ f (x)dx ≥ 0.  
α          

Σ Λ

β) ΤοεµβαδόνΕτουχωρίουµεταξύτουάξοναx´x,τηςCfκαιτων 

β

ευθειώνx=ακαιx=βδίνεταιαπότησχέση E = ∫ f (x)dx.  
α

d
dx 


γ) Ανηfείναισυνεχήςστο  [α,β], τότε  

 

κάθε x ∈ [α,β].    

α

d α
f (t)dt = f ( g(x) ) g´(x), όπουgείναιπαραγω-
dx ∫ g(x)
γίσιµησυνάρτησηκαιταχρησιµοποιούµενασύµβολαέχουννόηµα. 

Σ Λ

) 

x 

Σ Λ

( 

( ∫ f (t)dt ) = f (x) για 

δ) Ισχύειότι  

Σ Λ

β     

β

ε) Ισχύειότι ∫ f ´(x)g(x)dx = [ f (x)g(x)] α − ∫ f (x)g´(x)dx. 
β

α

α    

Σ Λ  

Σ Λ

στ)ΑνFείναιαρχικήτηςσυνάρτησηςfστοδιάστηµα[α,β],τότε: 

β
α

f (x)dx = F(α) − F(β)             

[Μονάδες 6] 

Έστωfσυνεχήςσυνάρτησηστο[α,β]καιFµιααρχικήτηςfστο[α,β].
β

α)Αν ∫ f (x)dx = 4 καιF(β)=10,ναβρείτετηντιµήF(α).
α

[Μονάδες 11]

146 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ

β

β) Αν ∫ f (x)dx = 0, νααποδείξετεότιυπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστεf(ξ)=0.
α

[Μονάδες 14] 

Έστωf:R→Rπαραγωγίσιµησυνάρτησηµετηνιδιότητα:

x
1

f (t)dt ≥ (x − 1)e1− x γιακάθεx∈R

α)Ναβρείτετοf(1).
[Μονάδες 10]
β) Ανf´(1)=2,ναβρείτετηνεξίσωσητηςεφαπτόµενηςτηςCfστοσηµείο A (1, f (1) ) .
[Μονάδες 8]
f (x) − x 3
.
x →1
x −1

γ) Ναβρείτετοόριο A = lim

[Μονάδες 7] 

Έστωf:R→Rσυνεχήςσυνάρτησηµετηνιδιότητα:
1

f (x) = x ∫ f (xt)dt + e x για κάθε x ∈ » 
0

Νααποδείξετεότι:
α)ηfείναιπαραγωγίσιµη,
[Μονάδες 8]
β) ησυνάρτησηg(x)=e-xf(x)–x–1είναισταθερήστοR,
[Μονάδες 8]
γ) f(x)=(x+1)exγιακάθεx∈R.
[Μονάδες 9]  

147      

Οιασκήσειςπουακολουθούνείναιχαρακτηριστικάθέµαταµέσηςδυσκολίαςκαιέχουνως
σκοπόναεξοικειώσουντοµαθητήµετιςσηµαντικότερεςέννοιες,ταθεωρήµατακαιτις
βασικέςτεχνικέςεπίλυσηςασκήσεων.Σεπερίπτωσηδυσκολίας,συµβουλευτείτετιςυπο-
δείξεις.Ανωστόσοηπρώτηεπανάληψηέχειήδηολοκληρωθεί,µπορείτεναεπεξεργαστείτε
ταγενικάθέµατακαιτακριτήριααξιολόγησηςπουακολουθούν.

17.1 ∆ίνεταιοµιγαδικόςαριθµός:
2

2

z=(α –2β+1)+(β –2α+1)i   

α) οwείναιπραγµατικός, 

β) οwείναιφανταστικός. 

µε α,β ∈ R. Ναβρείτετιςτιµέςτωνακαι

4 − 3i
z καιΜ
5
καιΝοιεικόνεςτουςαντίστοιχαστοµιγα-

17.4 Έστωz,w∈Cµε w =

β,ώστε z = 0. 

17.2 ∆ίνονταιοιίσοιµιγαδικοίαριθµοί:
z = x3 + y3 + ( x2 + y2 ) i 

και
w=2+(1+xy)i

δικόεπίπεδο.Νααποδείξετεότι:
α) ταΜκαιΝισαπέχουναπότηναρχήΟ
τωναξόνων,

α) Ναβρείτετιςτιµέςτωνxκαιy.

β) ανηεικόναΜτουzκινείταισεκύκλο
(Κ,ρ),τότεκαιηεικόναΝτουwκινείταισε
κύκλοµετηνίδιαακτίνα.

β) Ναβρείτετοναριθµόz2004.

17.5 ∆ίνεταιοµιγαδικόςαριθµός:   

όπου x,y ∈ R.

17.3 ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοίzκαιw
µε:

z=(x2+y2–2x+2y–7)+(x2–y2–1)i
µεx,y∈R.Ναβρείτετονγεωµετρικότό-

z + 4i 

z−2
ΝαβρείτετονγεωµετρικότόποτωνεικόνωνΜ

ποτωνσηµείωνΜπουείναιεικόνεςτουµι-
γαδικούαριθµούz,αν:

τωνµιγαδικώναριθµώνzγιατουςοποίους:

β) οzείναιφανταστικός.

w=

148 ΒΑΣΙΚΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

α) οzείναιπραγµατικός,

17.6 ∆ίνεταιηεξίσωση z 2 − 2z + 1 = 0. 

αρχήΟτωναξόνωνκαιακτίνα4,νααποδεί-

α) ΝατηλύσετεστοσύνολοCτωνµιγα-

ξετεότιηεικόναΝτουµιγαδικούαριθµού
8
w = z + κινείταισεµιαέλλειψη.
z

δικώναριθµών.
β) Ναβρείτετοείδοςτουτριγώνουπουέχει
κορυφέςτιςεικόνεςτωνριζώντηςεξίσωσης

17.11 Ναλύσετετιςεξισώσεις:

αυτής.

α) z 4 − z = 0  

17.7 ∆ίνεταιοµιγαδικόςαριθµόςzµε:

17.12 ΣτιςκορυφέςενόςτριγώνουΑΒΓαντι-

z + 16 = 4 z + 1  

β) z 5 = z 

στοιχούνοιµιγαδικοίαριθµοία,βκαιγ.Αν

α) Νααποδείξετεότι z = 4. 

α2+β2+γ2=αβ+βγ+γα, νααποδείξετε

β) Ναβρείτετονγεωµετρικότόποτηςει-
κόναςτουz,όταν:

ότι:

z
+ 4 = z +1 
4

17.8 Αν z = 2, νααποδείξετεότιηεικόνα
Μτουµιγαδικούαριθµού  w=2z+1 κι-
νείταισεκύκλο,τονοποίοκαιναπροσδιο-
ρίσετε.

17.9 Ανηεικόνατουµιγαδικούzκινείται
στονµοναδιαίοκύκλο,νααποδείξετεότικαι
ηεικόνατουµιγαδικούαριθµού:
3z − i 

w=
iz + 3
κινείταιστονίδιοκύκλο.

17.10 ΑνηεικόναΜτουµιγαδικούαριθ-
µούzκινείταιστονκύκλοCµεκέντροτην

α) α − β =

3

α−β ⋅ β−γ ⋅ γ−α ,

β) τοτρίγωνοΑΒΓείναιισόπλευρο.

17.13 Απόόλουςτουςµιγαδικούςαριθµούς
zγιατουςοποίουςισχύειότι:

z − 1 − 3i = 2 10 
ναβρείτεεκείνουςγιατουςοποίους:
α) το z είναιελάχιστο,
β) το z είναιµέγιστο.

17.14 ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοίzκαιw
µε z − w = z + w καιz,w≠0.Νααποδεί-
ξετεότι:
α) zw + wz = 0, 
β) ο u =

z 
είναιφανταστικός.
w    

149

17.15 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις:
f(x)=x2–3x+2
και
g(x) =

3

x − 7x + 6 

x

α) Ναβρείτεταπεδίαορισµούτωνfκαιg. 


17.18 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=ln(x–1)–ln(3–x)+x
α) Ναβρείτετοπεδίοορισµούτηςf.

β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.
γ) Ναλύσετετηνεξίσωση:

β) Ναλύσετετηνεξίσωση f (x)=g(x).
γ) ΝαβρείτετακοινάσηµείατωνCfκαιCg.
Πουβρίσκονταιτασηµείααυτά;

ln(x–1)–ln(3–x)+x=2

17.19 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) = 2 2 − x − x + 7 − x 

δ) Ναβρείτετοπρόσηµοτηςδιαφοράς:
δ(x)=f(x)–g(x)
ε) ΝαβρείτεταδιαστήµατασταοποίαηCf

α) Ναβρείτετοπεδίοορισµούτηςf.
β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-

είναιπάνωαπότονάξοναx´x.

τονία.

στ) Ναβρείτεταδιαστήµατασταοποίαη

γ) Ναεξετάσετεανηfείναι“1–1”.

CfείναικάτωαπότηCg.

δ) Ναβρείτεταολικάακρότατατηςf.

17.16 Ναβρείτεόλεςτιςσυναρτήσεις:
f:R→R
µετηνιδιότητα:   

f (xy)+f (x)+f (y)=xy+x+y   

γιακάθε x,y ∈ R. 

ε) Ναλύσετετηνεξίσωση:

2 2−x − x+7 −x+5=0

17.20 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=ex+3–1.
α) Ναεξετάσετεανηfείναι“1–1”.
β) Ναεξετάσετεανορίζεταιηf-1. 

-1
17.17 Μιασυνάρτηση  f:R→R έχειτις γ) Ναορίσετετην f ,εφόσοναυτήορίζεται.

ιδιότητες:
(fÎf)(x)=xκαιf(x)+f(y)≤x+y
γιακάθεx,y∈R.
α) Νααποδείξετεότι  f (x)+f (y)=x+y

17.21 Μιασυνάρτηση  f:R→R έχειτην
ιδιότητα:
(fÎfÎf)(x)-(fÎf)(x)=x
γιακάθεx∈R.

γιακάθεx,y∈R.

α) Νααποδείξετεότιηfαντιστρέφεται.

β) Ναβρείτετοντύποτηςf(x).

β) Ναβρείτετοf(0).

150 ΒΑΣΙΚΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

17.22 ∆ίνεταιέναςκύκλος(Ο,R)καιµια 17.25 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
µεταβλητήχορδήΑΒ,τηςοποίαςτοάκρο
Αείναισταθερό.

f (x) = x 2 − 4x + 5 + αx + β 
α) Ναβρείτετηντιµήτουα,ώστε:

lim f (x) ∈ » 

x → +∞

β) Ναβρείτετιςτιµέςτωνακαιβ,ώστε:

lim f (x) = 10 

x → +∞

17.26 Νααποδείξετεότιοισυναρτήσεις: 

α) ΝαεκφράσετετοµήκοςτουτόξουΑΒ 
όπου
ωςσυνάρτησητηςγωνίας θ = ΑΟΒ,
τοθµετρείταισεrad.
β) Νααποδείξετεότιτοµήκοςτηςχορδής
ΑΒδίνεταιαπότησχέση:

x 2 ηµ 1 , αν x < 0
x
α) f (x) =  
και
 ηµ2x, αν x ≥ 0
 1x
β) g(x) = xe + 1, αν x < 0 
 συν2x, αν x ≥ 0

είναισυνεχείς.

θ
AB = 2Rηµ 
2

17.27 Ανησυνάρτησηf:R→Rείναισυ- 


όπου θ = ΑΟΒ.

νεχήςκαιxf(x)≤ηµ5xγιακάθεx∈R,να

AB
, όταν
γ) Ναβρείτετοόριοτουλόγου 

AB

βρείτετοf(0).

τοΒτείνειστοΑ.

Νααποδείξετεότιυπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,

17.23 Ναβρείτεταόρια:
α) A = lim xηµ
x → +∞

1 

x

β) B = lim x 3 ηµ
x → −∞

17.24 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

17.28 Έστωfσυνεχήςσυνάρτησηστο[α,β].

x2 + 1 

x4 + x2 + 3

2 

x

ώστε:
f (ξ) =

1
1 

+
α−ξ β−ξ

17.29 Ανησυνάρτησηfείναισυνεχήςστο
[α,β] µε  αβ>0 καιοιτιµέςτηςβρίσκο-

Ναβρείτε:

νταιστοδιάστηµα[α,β],νααποδείξετεότι

α) το A = lim f (x), 

υπάρχειξ∈[α,β]τέτοιο,ώστε:

x → +∞

β) το B = lim [ f (x)ηµx ]. 
x → +∞

f (ξ) β
= 
α
ξ

151

17.30 ∆ίνονταιοισυνεχείςσυναρτήσειςfκαι Νααποδείξετεότι:
gστο[0,1]µε:
f(0)=g(1),f(1)=g(0) 

α) υπάρχειξ∈(1,2)τέτοιο,ώστε:

f (ξ) = 

καιf (0)≠f (1)
α) Νααποδείξετεότιυπάρχειξ∈(0,1)τέ-
τοιο,ώστεf(ξ)=g(ξ).
β) Ποιαείναιηγεωµετρικήερµηνείατου
παραπάνωσυµπεράσµατος;

νεχήςκαιxf(x)≤2x2+ηµxγιακάθεx∈R,
ναβρείτετοf(0).

4 − x2 

α) ΝαβρείτετοπεδίοορισµούΑτηςf.
β) Ναβρείτεταόρια:

M = lim f (x) και N = lim f (x) 
x→ 2

17.35 Έστω  f:R→R συνεχήςσυνάρτη-
σηµε  [f (x)–x2][f (x)+x2]=2x2+1 για
α) Νααποδείξετεότιηεξίσωση f(x)=0
είναιαδύνατη.
β) Ναβρείτετοντύποτηςf,αν:
f(2000)=4⋅106+1

17.32 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
x

β) ησυνάρτησηfδεναντιστρέφεται.

κάθεx∈R.

17.31 Ανησυνάρτησηf:R→R είναισυ-

f (x) =

f (1) + f (2) 

2

x → −2

γ) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.

17.33 Μιασυνάρτησηfέχειτηνιδιότητα:
lim f (x + h) = f (x) 
h→ 0

και

( f (x) − x 2 )( f (x) + x2 ) = 0 

17.36 Μιασυνάρτηση  f:R→R έχειτην
ιδιότηταf(xy)+f(x)+f(y)+3=x+y+xy
γιακάθεx,y∈R.
α) Νααποδείξετεότιf(1)=0.
β) Ναβρείτετοντύποτηςf.
γ) Ναβρείτετο:
lim

x → +∞

xσυν2x 

f 2 (x) + 1

17.37 Μιασυνεχήςσυνάρτηση  f:R→R
έχειτηνιδιότητα  f2(x)=1+2ex[1–f (x)]
γιακάθεx∈R.Ανf(2004)<0,ναβρεί-

γιακάθεx∈R.Ναβρείτετοντύποτηςf.

τετοντύποτηςf(x).

17.34 Έστωfσυνεχήςστο[1,4]µε:

17.38 Έστωfσυνεχήςσυνάρτησηορισµένη

f(1)+f(2)=f(3)+f(4),f(1)≠f(2)
και
f(3)≠f(4)

152 ΒΑΣΙΚΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

στο[α,β]καικ,λ,µ∈[α,β].Νααποδεί-
ξετεότιυπάρχειξ∈[α,β]τέτοιο,ώστε:
3f(κ)+5f(λ)+7f(µ)=15f(ξ)

17.39 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
 x 2 + 2x + β, αν x ≤ 1
f (x) =  2 

αx − βx + 4, αν x > 1
α) Ανηfείναισυνεχής,νααποδείξετεότι: 

17.43 Ανησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσι-

µηστοx0=0καιf΄(0)=1,ναβρείτετο
όριο:

A = lim
x→ 0

α–2β=-1
β) Ναβρείτεταακαιβ,ώστεηfναπαρα- 

γωγίζεταιστο x0=1.

2
 2
x συν , αν x ≠ 0 

f (x) = 
x
 0,
αν x = 0

όρια:
α 2 f (x) − x 2 f (α) 

x→ α
x−α

α) A = lim
β) B = lim
x→ α

Νααποδείξετεότι:
α) ηfπαραγωγίζεταιστοx0=0,
β) ηCfεφάπτεταιµετονάξοναx´xστην
αρχήτωναξόνων.

17.41 Γιαµιασυνάρτησηfείναι:
x+2≤f(x)≤x2+x+2
γιακάθεx∈R.Νααποδείξετεότι:
α) ηfείναισυνεχήςστοx0=0,
β) ηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0=0.

17.42 Μιασυνάρτησηfείναισυνεχήςστο
x0=2και:
h→ 0

17.44 Ανοισυναρτήσεις  f,g:R→R εί-
ναιπαραγωγίσιµεςστοx0=α,ναβρείτετα

17.40 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

lim

f (3x) + f (2x) + f (x) − 3f (0) 

x

f (2 + h) − 3
=5
h

g(α)f (x) − g(x)f (α) 

x−α

17.45 Ανησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσι-
µηστοακαιf(α)≠0,νααποδείξετεότικαι
η f είναιπαραγωγίσιµηστοα.

17.46 ∆ίνεταιη παραβολή  y=f  (x)  µε
x∈[κ,λ].Ανγ∈(κ,λ)καιηεφαπτοµένη
τηςCfστοσηµείο  Γ(γ,f (γ)) είναιπαράλ-
ληληστηνευθείαΑΒ,µε  Α(κ,f (κ)) και
Β(λ,f(λ)),νααποδείξετεότι:

γ=

κ+λ 

2

17.47 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=x2+x+2

Ναβρείτε:
α) τοf(2),

α) ΝαβρείτετιςεφαπτοµένεςτηςCfπου 

β) τηνπαράγωγοτηςfστο x0=2.

είναιπαράλληλεςστηνευθείαη:y=3x+5.

153

β) ΝαβρείτετιςεφαπτοµένεςτηςCfπου
διέρχονταιαπότοσηµείοΣ(2,7).

17.48 ∆ίνεταιησυνάρτηση  f (x)=x3. Να
βρείτετιςεφαπτόµενεςτηςCf,οιοποίες:
α) είναιπαράλληλεςµετηνευθεία:

καιCgναέχουνκοινόσηµείοπάνωστην
ευθεία  ε:x=1, καθώςκαικοινήεφαπτο-
µένηστοσηµείοαυτό.

17.52 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

ε:y=3x+5
β) διέρχονταιαπότοσηµείο:

x2 + 1 

ex

α) Ναβρείτετηνf´(x)καιτηνf´´(x).

7 
Σ , 9 
3 

β) Ναπροσδιορίσετετοπρόσηµοτηςf´και
τηςf´´.

17.49 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=lnxκαι
τασηµείαΑ(-1,-2)καιΒ(2,1).

γ) Ναβρείτετασηµείατης Cf ´ σταοποίαη
εφαπτοµένηείναιπαράλληληστονάξοναx´x.

α) ΝαβρείτετηνεξίσωσητηςΑΒ.
β) ΝααποδείξετεότιηευθείαΑΒεφάπτε-

17.53 Μιασυνάρτησηf:R→Rείναιδύο

ταιτηςCf.

φορέςπαραγωγίσιµηκαιπεριττή.Νααποδεί-

17.50 ∆ίνονταιοιπαραγωγίσιµεςσυναρτή-    

σεις f,g:R→R µε g(x)g´(x)≠0 γιακά-
θεx∈R.Θεωρούµετησυνάρτηση:
h(x) =

f (x)   
,  x ∈ R
g(x)  

ντιαεφαπτοµένη,νααποδείξετεότι:
f ´(α) 

h(α) =
g´(α)

17.51 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις:
f(x)=αx2+βx+2
και

1 

x

Ναβρείτετιςτιµέςτωνακαιβ,ώστεοιCf

154 ΒΑΣΙΚΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

α) ηf´είναιάρτια,
β) ηf´´είναιπεριττήκαιf´´(0)=0.

17.54 ∆ίνονταιοισυναρτήσειςf,g:R→R

ΑνηChέχειστοσηµείο Α(α,h(α)) οριζό-

g(x) = 1 −

ξετεότι:

µε  g(x)=f  (x 2 –x+2)  γιακάθε  x  ∈  R,
απότιςοποίεςηfείναιπαραγωγίσιµηστοR.
ΑνηεφαπτοµένητηςCfστοσηµείοτηςΑ(2,3)
είναιπαράλληληστηνευθεία:
y=4x+6
ναβρείτετηνεξίσωσητηςεφαπτοµένηςτης
CgστοσηµείοΒ(1,g(1)).

17.55 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
αx 2 + βx − 1, αν x < 1
f (x) =  

αν x ≥ 1
 x + γ,

Ναβρείτετιςτιµέςτωνα,βκαιγ,ώστεγια

µένηστο(1,3), στοοποίοηεφαπτοµένη

τηνfναεφαρµόζεταιτοθεώρηµαRolleστο

είναιπαράλληληστηνευθεία: 

διάστηµα [0,2].

η:3x+y–5=0

17.56 ∆ίνεταιησυνάρτησηf,ηοποίαείναι 17.62 Νααποδείξετεότι:
συνεχήςστο  [0,2] καιπαραγωγίσιµηστο  

  



συν 

(0,2) µε f (0)=1 και f (2)=5. Νααπο-
δείξετεότιυπάρχειξ∈(0,2)τέτοιο,ώστε
f´(ξ)=2ξ.

x ∈ (-2,2). Αν  f (-2)=-2 και  f (2)=2,

3

x
5
− x 2 + 4x + µ = 0 
3 2 

17.63 Έστωµιασυνάρτησηfπουείναισυ-
νεχήςστο  [-2,2] και  f ´(x)≤1 γιακάθε

17.57 Νααποδείξετεότιηεξίσωση: 



νααποδείξετεότι: 

α) υπάρχουνξ1∈(-2,0)καιξ2∈(0,2)τέ-

έχειγιακάθε µ ∈ R τοπολύµίαρίζαστο
διάστηµα(2,3).

τοια,ώστε:

17.58 Νααποδείξετεότιηεξίσωση:

β) f(0)=0.

3

2

4λx +6x –4(λ+1)x+λ=0
όπουλ≠0έχειµίατουλάχιστονρίζαστο(0,1).

17.64 ∆ίνεταιησυνάρτηση  f:[α,β]→R,
γωγίσιµηστο(α,β).Νααποδείξετεότιυπάρ-

2

x +x +3x+α=0 


2+f(0)=2f´(ξ1)και2–f(0)=2f´(ξ2)

ηοποίαείναισυνεχήςστο[α,β]καιπαρα-

17.59 Νααποδείξετεότιηεξίσωση:
3

5π 1 π 3
< + 

18 2 36 

έχειακριβώςµίαρίζαστοRγιακάθε α ∈ R.

χειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστε:
f ´(ξ) =

17.60 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις:
f(x)=3xκαιg(x)=-x2+3x+1
α) ΝααποδείξετεότιοιCfκαιCgδιέρχονται
απότασηµείαΑ(0,1)καιΒ(1,3).
β) ΟιCfκαιCgδενέχουνάλλακοινάση-

1
1 

+
α−ξ β−ξ

17.65 Γιαµιασυνάρτησηf:R→Rισχύει
ότι:

f (x) − f (y) ≤ (x − y)4 

µείαεκτόςαπόταΑκαιΒ.

γιακάθεx,y∈R.

17.61 Έστω  f:R→R παραγωγίσιµησυ-

x∈R.

νάρτησηµεf(1)=13καιf(3)=7.Νααπο-

β) Ναβρείτετοντύποτηςf,αν:

δείξετεότιυπάρχεισηµείοτηςCfµετετµη-

α) Να αποδείξετε ότι  f ´(x) = 0  για κάθε

f(2003)=2004

155

17.66 Μιασυνάρτηση  f:R→R έχειτην α) Ναβρείτετηνπαράγωγοτηςf.
ιδιότητα:

β) Ναβρείτεταδιαστήµαταµονοτονίαςτηςf.

f(y)–(x–y)2≤f(x)≤f(y)+(x–y)2
γιακάθεx,y∈R.
α) Νααποδείξετεότιηfείναιπαραγωγί-
σιµη.
β) Ανf(2003)=2004,ναβρείτετοντύπο
τηςf(x).

γ) Αν∆=(1,+∞),ναβρείτετοf(∆).

17.70 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=2x3+αx2+6x+5,α∈R
Ναβρείτετιςτιµέςτουαγιατιςοποίεςηf
είναιγνησίωςµονότονη.  

17.67 ∆ίνονταιοισυναρτήσειςf,g:R→R 17.71 Έστω f,g:R→R παραγωγίσιµες

µεf(0)=0,f´(0)=1καιf´´(x)+f(x)=0
γιακάθεx∈R,καθώςκαι:
g(0)=1,g´(0)=0
καιg´´(x)+g(x)=0
γιακάθεx∈R.Νααποδείξετεότι:
α) οισυναρτήσεις:
h(x)=(f´(x)–συνx)2+(f(x)–ηµx)2
και
φ(x)=(g´(x)+ηµx)2+(g(x)–συνx)2
είναισταθερές,  

συναρτήσειςµεf(1)=g(1)καιf´(x)<g´(x)

γιακάθεx∈R.Νααποδείξετεότι:
α) f(x)>g(x)γιακάθεx∈(-∞,1),
β) f(x)<g(x)γιακάθεx∈(1,+∞).

17.72 Ναλύσετετιςεξισώσεις:
α) x2+x+lnx=2
β) ex+e2x=2

17.73 Ναβρείτετακοινάσηµείατωνγρα-
φικώνπαραστάσεωντωνσυναρτήσεων: 

β) f (x)=ηµx και g(x)=συνx.

17.68 Ναβρείτετηνπαραγωγίσιµησυνάρτη-
σηf:R→R,x∈R,µε:
f(0)=1
και
f(x)[f(x)–2f´(x)]=0
γιακάθεx∈R.

και
g(x)=e-x–x3+3

17.74 α) Ναλύσετετηνεξίσωση:
ex =

x2
+ x +1 
2

β) Νααποδείξετεότι:

17.69 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

f(x)=ex+2x+3

4x + 5 

x2 − 1

156 ΒΑΣΙΚΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

ex >

γιακάθεx>0.

x2
+ x +1 
2

17.75 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

17.79 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=αx+(α–1)x–2α+1

x 

2
x −1

α) Νααποδείξετεότιηfείναιγνησίωςµο-

Ναβρείτε:

νότονη.

α) τηµονοτονίατηςf,

β) Ναλύσετετηνεξίσωσηf(x)=0.

β) τοσύνολοτιµώντηςf.

γ) Ναλύσετετηνανίσωσηf(x)≤0.  

17.76 Έστωησυνάρτησηf:R→Rτρεις δ) Αν 0<α<1, ναβρείτετα:

φορέςπαραγωγίσιµη,µε:

A = lim f (x) και B = lim f (x) 

2f(x)=[1+f´(x)]xγιακάθεx∈R
Ανf(0)=f´(0)=1καιf(1)=3:
α) νααποδείξετεότιηf´´είναισταθερή,

x → +∞

ε) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf(x).

17.80 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

β) ναβρείτετοντύποτηςf.

17.77 Γιαδύοσυναρτήσειςf,g:R→Rι-
σχύειότι  [f (x)–g(x)][f ´(x)–g´(x)]=0, 
   

 

γιακάθε x ∈ R. Ανείναι f (0)=1 και 

g(0)=0, νααποδείξετεότι: 

α) [f (x)–g(x)] =1,  

  

β) f (x)=g(x)+1 γιακάθε x ∈ R ή 

f(x)=g(x)–1γιακάθεx∈R.

17.78 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

1
2(x − 35)2 + 750  
x

α) Νααποδείξετεότι:

f ´(x) = 2 −

lnx
,x>0
x

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονίακαιτατοπικάακρότατα.Έχειµέγιστο
ηf;
β) Νααποδείξετεότιeπ>πe.
γ) Νααποδείξετεότιex≥xeγιακάθεx>0.

2 

x → −∞

3200
,x≠0
x2

β) Ναεξετάσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.
γ) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.

δ) Να αποδείξετε ότι  αα+1 > (α + 1)α  για
κάθεα≥e.
ε) Αν  αx≥xα γιακάθε  x>0, νααποδεί-
ξετεότια=e.

17.81 Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτηση:
f:R→R
µεf´(x)>0έχειτηνιδιότητα:
(f(x)–ex+1)(f(x)+ex–1)=0
γιακάθεx∈R.Ναβρείτετοντύποτηςf(x).

17.82 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=(2x2–8x)lnx–x2+8x+2

157

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-

Νααποδείξετεότι:

τονία.

α) ησυνάρτηση:

β) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.

17.83 Μιασυνάρτηση  f:R→R έχειτην
ιδιότητα:
2f3(x)+3f2(x)+6f(x)=

g(x)=f(1+x)–f(1–x)–2ηµx
έχειµέγιστο,
β) f´(1)=1.

17.88 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

=2x3+3x2+6x+5
γιακάθε  x ∈ R. Ανηfείναιπαραγωγίσι-
µηστοR,νααποδείξετεότιηfδενέχειτο-
πικάακρότατα.

f(x)=-x3+12x–4
α) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.
β) Ναβρείτετοπλήθοςτωνριζώντηςεξί-
σωσηςf(x)=0.

17.84 Έστω  α,β>0, µε  αx+βx≥2 για γ) Ναπροσδιορίσετετοσύνολοτιµώντηςf.
κάθεx∈R.Νααποδείξετεότιαβ=1.

δ) Ναεξετάσετεανηfέχειολικάακρότατα.

17.85 Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτηση:

17.89 Αν  ν ∈ N* µε  ν≥2, νααποδείξετε

f:R→R
έχειτηνιδιότητα  f 3(x)+3f (x)=x3+3x
γιακάθεx∈R.
α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.
β) Ναβρείτετοπρόσηµοτηςf (x).

4

3

17.90 Οχώροςεκτύπωσηςκάθεσελίδαςενός
βιβλίουείναιµιαορθογώνιαπεριοχήµεεµ-
λίδαςείναι2,5cmγιαπάνωκαικάτωκαι3cm
γιαταπλευρικά.

17.86 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
2

2(x+1)ν>2+2νx+ν(ν–1)x2

βαδόν270cm2.Ταλευκάπεριθώριατηςσε-  

ότιγιακάθεx≥0ισχύειηανισότητα:

2

f (x)=3(α –1)x +4x +12x +12αx+2,

α) Ανxείναιτοπλάτοςτουχώρουεκτύ-

µεα∈R

πωσης,ναεκφράσετετοεµβαδόνΕ(x)της

Ναβρείτετιςτιµέςτουα,ώστετοf (-1)να

σελίδαςτουβιβλίουωςσυνάρτησητουx.

είναιτοπικόακρότατοτηςf.

β) Ναβρείτετιςδιαστάσειςτηςσελίδας,για 

17.87 Έστωότιυπάρχεισυνάρτηση:
f:R→R
µετηνιδιότητα:
f(1+x)–f(1–x)≤2ηµxγιακάθεx∈R

158 ΒΑΣΙΚΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

τιςοποίεςαυτήέχειτοελάχιστοεµβαδόν.

17.91 Μιαεταιρείαέχειαποφασίσειότιγια
τηνανταγωνιστικότητατουπροϊόντοςτηςθα
µπορέσειναµειώσειτηντιµήπώλησηςανά

µονάδα,αναυξηθείηηµερήσιαπαραγωγή.
Ουπεύθυνοςπωλήσεωνπουέκανετησχε-
τικήµελέτηανακοίνωσεστονδιευθυντήτης

17.93 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

x 4 αx 3 x 2

+
+ βx + γ 
12
6
2

εταιρείαςτοντρόποδιαµόρφωσηςτηςτιµής

µεα,β,γ∈R.Ναβρείτετιςτιµέςτουα,

πώλησης,δείχνοντάςτουτονπαρακάτωπί-

ώστεηfναείναικυρτή.

νακα.

17.94 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=x3–(α+β+3)x2+(α+4β)x+1
Ναβρείτετιςτιµέςτωνακαιβ,ώστετο
f (1)ναείναιτοπικόµέγιστοτηςfκαιτο
Α(2,f(2))ναείναισηµείοκαµπήςτηςCf.

17.95 ∆ίνεταιησυνάρτηση: 

Ηεταιρείαµπορείναπαράγειηµερησίωςµέ-
χρι30τεµάχια.
α) Ναεκφράσετεταηµερήσιαέσοδατης

f(x)=6x2(lnx–1)–2x3+3x2+2002
α) Ναβρείτετοπρόσηµοτηςσυνάρτησης:
g(x)=lnx+1-x
β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα.

εταιρείαςαπότηνπώλησηόληςτηςπαρα-

17.96 Έστωµιασυνάρτησηf:R→Rπου

γωγήςωςσυνάρτησητωνπαραγόµενωνµο-

είναιδύοφορέςπαραγωγίσιµη.Ανείναι:

νάδωντουπροϊόντος.

[f´(x)]3+3f´(x)=x3–3x+2

β) Ναβρείτετοεπίπεδοπαραγωγήςπουµε-

γιακάθεx∈R,ναβρείτε:

γιστοποιείταηµερήσιαέσοδα.

α) τακοίλατηςf,

γ) Ναβρείτεταµέγιστααυτάηµερήσιαέ-

β) τιςτετµηµένεςτωνσηµείωνκαµπήςτηςCf,

σοδα.

γ) τακρίσιµασηµείατηςf.

17.92 ∆ίνεταιησυνάρτηση: 

3

2

f (x)=x –9x +12x(lnx–1)+22 

α) Ναβρείτετηνf ´´(x).

17.97 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

αx 2 + βx + 3 

x+γ

β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα.

Ναβρείτεταα,βκαιγ,ώστεοιασύµπτω-

γ) Ναβρείτε,ανυπάρχουν,τιςθέσειςτων

τεςτηςCfναείναιοιευθείες:

σηµείωνκαµπήςτηςCf.

x=2καιy=3x+5

159

17.98 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

17.102 Μιασυνάρτηση  f:R→R  είναι

(α + 1)x 2 − 2αx + 3 

3x − 2
καιηευθεία(ε):2x–y+β=0.Ναβρείτε

συνεχήςκαιικανοποιείτησχέση:

τιςτιµέςτωνακαιβ,ώστεηευθεία(ε)να

β) Ναβρείτετοf(0).

f (x) =   

είναιασύµπτωτητης Cf στο +∞.

exf(x)+συνx=1+(x+1)f(x)
α) Ναλύσετετηνεξίσωσηex=x+1.
γ) Ναβρείτετοντύποτηςf(x).

17.99 Αν η συνάρτηση f (x) έχει στο +∞
ασύµπτωτητηνευθεία  (ε):y=3x–2, να
βρείτετοόριο:
f (x) + xf (x) − 3x 2 + x + 3
A = lim 

x → +∞
2f (x)(x + 1) − 6x 2 + 5

17.103 Έστωfπαραγωγίσιµησυνάρτησηστο
x0=0,µεf(0)=0καιf´(0)=1.Ναβρεί-
τεταόρια:
ηµx − xe x 

x→ 0
x2

α) A = lim

17.100 Ανησυνάρτησηf:R→R έχειστο β) B = lim xf (x)
+∞ασύµπτωτητηνευθεία (ε):y=3x+4,
ναβρείτετιςτιµέςτου µ ∈ R έτσι,ώστε:
lim

x → +∞

µf (x) + 6x
= 1
xf (x) − 3x 2 + 5x + 2

x→ 0

ηµx − xe x 

17.104 Μιασυνάρτησηf:R→Rείναιπα-
ραγωγίσιµηκαιικανοποιείτησχέση:
ef(x)+f(x)=ηµx–x+1 

 
17.101 Έστωfπαραγωγίσιµησυνάρτησηστο γιακάθε x ∈ R.

Rκαια∈R.Τότε,σύµφωνακαιµετονκα-

α) Νααποδείξετεότιf(0)=0.

νόναDeL’Hospital,είναι:

β) Ναεκφράσετετηνf ´(x)ωςσυνάρτηση
0

f (x) − f (α) 0
f ´(α) = lim
== 
x→ α
x−α
[f (x) − f (α)]´
= lim
= lim f ´(x) 
x→ α
x→ α
(x − α)΄

Είναιδηλαδή:

A = lim
x→ 0

f ´(x) 

x4

ραγωγίσιµηκαιικανοποιείτησχέση:

x→ α 

πουσηµαίνειότιηf ´είναισυνεχήςστο x=α.
Ωστόσοείναιλάθοςότιγιακάθεσυνάρτη-
σηηf΄είναισυνεχής.Πούβρίσκεταιτολά-
θοςστηνπαραπάνω“απόδειξη”;

160 ΒΑΣΙΚΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

γ) Ναυπολογίσετετο:

17.105 Μιασυνάρτησηf:R→Rείναιπα-

lim f ´(x) = f ´(α)  

τουf(x)καιναβρείτετηµονοτονίατηςf(x).

f3(x)+3f(x)=3ex–3x-3
γιακάθεx∈R.
α) Ναβρείτετο lim f (x). 
x→ 0

β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτο-
νίακαιτατοπικάακρότατα.

17.109 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

γ) Ναβρείτετο:

A = lim
x→ 0

f ´(x) 

x

f ´(x) =

α) Ναβρείτετηνf´(x).

(x + 1)

δ) Νααποδείξετεότιηf(x)δενέχειπλάγια
ασύµπτωτη.

17.107 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

x2 + x + 2 

x −1

3
2 

γ) Νααποδείξετεότι:

f ´´(x) = 3

τονία.
6x2lnx=2x3+3x2–6x+1 

β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτο-
νίακαιτατοπικάακρότατα.

β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
γ) Ναλύσετετηνεξίσωση:

x 3 + 3x
2

17.106 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
2x 3 + 3x 2 − 6x + 1 

x2

x2 + 1

α) Νααποδείξετεότι:

δ) Ναλύσετετηνεξίσωσηf(x)=0.

f (x) = 6lnx −

x2 − 1

1 − x2
(x 2 + 1)2 x 2 + 1 

δ) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλακαι
ναβρείτετασηµείακαµπήςτηςCf.
ε) Νακάνετετονπίνακαµεταβολώντηςf.
στ)ΝαβρείτετιςασύµπτωτεςτηςCf.
ζ) Ναχαράξετετηγραφικήπαράστασητηςf.

17.110 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=x+1+ln(x2+1)–e-x

α) Ναµελετήσετετηνf.

α) Ναβρείτετηνπαράγωγοτηςf(x).

β) Νακάνετετηγραφικήπαράστασητηςf.

β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-

17.108 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

τονία.

f (x) = x +

2 − 3x 

x2

α) Νακάνετετηγραφικήπαράστασητηςf.
β) Ναβρείτετοπλήθοςτωνπραγµατικώνρι-
ζώντηςεξίσωσης:
3

2

x –αx –3x+2=0
γιατιςδιάφορεςτιµέςτουα∈R.

γ) Ναλύσετετηνεξίσωση:
ex[x+1+ln(x2+1)]=1
δ) Ναβρείτετο A = lim f (x). 
x → +∞

17.111 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=ex–1–ln(1+x)
α) ΝαβρείτετοπεδίοορισµούΑτηςf.

161

β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-

17.112 Γιαµιασυνάρτησηfείναι:
f´´(x)=6x+4

τονία.
γ) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.
δ) Ναβρείτετο lim f (x) καιτοσύνολοτι-

γιακάθεx∈R.ΑνηεφαπτοµένητηςCfστο
σηµείοΑ(1,5)είναικάθετηστηνευθεία:

x→ 0

µώντηςf.
ε) Ναλύσετετηνεξίσωση:
1+ln(1+x)=ex
στ)Νααποδείξετεότιγιακάθε  x>-1 εί-
ναι:
ex≥1+ln(1+x)

η:x+7y+10=0
ναβρείτετησυνάρτησηf.

17.113 Ορυθµόςµεταβολήςµιαςσυνάρτη-
x+2 
γιακάθεx≥0.
x +1
Ναβρείτετησυνάρτησηf,ανηCfδιέρχε-

σηςfστοxείναιίσοςµε

ταιαπότοσηµείοΑ(0,2). 

17.114 Ναβρείτετααόρισταολοκληρώµατα:

17.117 Γιαµιαπαραγωγίσιµησυνάρτηση

 π π
α) A = ∫ εφ 2 x dx, x ∈  − ,  
 2 2

f:R→Rισχύειότι:
f(0)=2(1)

β) B = ∫ σφ 2 x dx, x ∈ (0, π) 

17.115 Έστωσυνάρτηση  f:R→R*, ηο-
ποίαείναιπαραγωγίσιµηστοR.Νααποδεί-
ξετεότιδενυπάρχειπαράγουσαFτηςf,της
οποίαςηCFναέχειδύοτουλάχιστονκοινά
σηµείαµετηνευθείαε:y=2004.

17.116 Γιαµιασυνάρτηση:
f: » → » *+ 
ισχύειότι  f ´(x)=2f (x) καιηκλίσητηςf
στοx0=0είναιίσηµε2.Ναβρείτετησυ- 

νάρτηση f.

162 ΒΑΣΙΚΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

και  

f ´(x)f (x)=ex(ex+1)
γιακάθεx∈R.
α) Νααποδείξετεότι:
f2(x)=(ex+1)2
β) Ναβρείτετησυνάρτησηf.

17.118 Ναυπολογίσετεταολοκληρώµατα:
α) A = ∫ x 2 lnx dx 
β) B = ∫ ln(x + 2)dx 
γ) Γ = ∫

lnx
2 x

dx, x > 0 

17.119 Έστωµιασυνάρτησηf,ηοποίαέχει 17.123 Ναυπολογίσετεταολοκληρώµατα:
συνεχήπαράγωγοστοR.Θεωρούµετησυνάρ-   

x   

τηση g(x)=(f (x)+f ´(x))e , x ∈ R. Τότε:

∫ g(x)dx = ∫ ( f (x) + f ´(x) ) e

x

dx = 

= ∫ f (x)e x dx + ∫ f ´(x)e x dx = 
= ∫ f (x)ex dx + f (x)ex − ∫ f (x)(ex )´dx = 
= ∫ f (x)ex dx + f (x)ex − ∫ f (x)ex dx = f (x)e x 

Βρήκαµεέτσιότι:

∫ g(x)dx = f (x)e

x

(1) 

Αλλάτο ∫ g(x)dx είναιτοσύνολοτωναρ-
χικώντηςg,οπότεπρέπει:

∫ g(x)dx = f (x)e

x

+c

Γιατίστησχέση(1)δενεµφανίστηκεηστα-
θεράc;

α) A = ∫ ηµx ⋅ ln(1 + ηµx)dx, x ∈ (0, π) 
β) B = ∫ (x + 1) xdx 
γ) Γ = ∫ e x dx 

17.124 Ναβρείτεταολοκληρώµατα:
α) I1 = ∫

2x + 3
dx, x > −1 
x + 3x + 2

β) I 2 = ∫

x 3 + 4x 2 + 8x + 6
dx, x < −2 
x 2 + 3x + 2

2

17.125 Ναβρείτεταολοκληρώµατα:
α) A = ∫

3e2x − 4e x
dx, x > 1 
e2x − 3e x + 2

β) B = ∫ e x 1 + e x dx 

17.126 Σεµιασυνάρτησηf:R→Rηκλί-
σητηςστοτυχαίοσηµείοxκαιητιµήτης

17.120 Ναυπολογίσετεταολοκληρώµατα: στοxέχουνάθροισµαxe-2xγιακάθεx∈R.
α) A = ∫

2x
dx, x ∈ (0, π) 
1 − συν2x

β) B = ∫ ηµx ⋅ ln(2 + συνx)dx 

17.121 Ναυπολογίσετεταολοκληρώµατα:
α) A = ∫

lnx
dx 
x2

2x
 π π
β) B = ∫
dx, x ∈  − ,  
1 + συν2x
 2 2

Ανf(0)=-1,ναβρείτετοντύποτηςf.

17.127 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
x

g(x) = ∫ (x − t)f (t)dt 
α

όπουfείναισυνεχήςσυνάρτησηµεf(x)>0
γιακάθεx∈R.
α) Ναβρείτετηνg´(x).
β) Νααποδείξετεότιηgείναικυρτή.
x2

4
3
17.122 Αν I ν = ∫ ln ν xdx, νααποδείξετεότι: 17.128 Αν ∫1 tf (t)dt = x + 2x − 3 γιακά-

Ιν+νΙν-1=xlnνx

θεx∈R,ναβρείτετοf(1).

163

17.129 Ναβρείτετησυνεχήσυνάρτηση:

17.135 ∆ίνονταιοιπαραβολές:

f:(0,+∞)→R

4
8
C1: y = − x 2 + x 
9
3

x

µε xf (x) = lnx + 1 + ∫ f (t)dt γιακάθεx>0.
1

και

5
10
C2: y = − x 2 + x 
9
3

17.130 Ναυπολογίσετεταολοκληρώµατα:
π

α) A = ∫ 4
0

x
dx 
συν 2 x

α) Ναβρείτετακοινάτουςσηµείαµετον

3

άξοναx´x.

β) B = ∫ x x + 1 
0

17.131 Ναυπολογίσετεταολοκληρώµατα:
α) A = ∫

e2

lnx

1

x

π
4
0

γ) Μιααψίδαδιακοσµείτηνείσοδοενόςκτι-

β) B = ∫ εφ x dx 

ρίου.Ηαψίδααυτήορίζεταιαπότιςπαρα-

17.132 Ναυπολογίσετετοολοκλήρωµα:
A=∫

1

βολώναυτώνπουβρίσκονταιπάνωαπότον
άξοναx´x.

dx 

4

2

β) Νασχεδιάσετετατµήµατατωνπαρα-

2x 4 − x 3 − 16x 2 − 9
dx 
x 3 − 9x

βολέςC1καιC2.Ναβρείτετοεµβαδόντης
αψίδας.

17.136 Έστωfσυνεχήςσυνάρτηση.

x
17.133 Αν f (x) = 2∫ et dt, ναυπολογίσετε α) Νααποδείξετεότι:
1
2

τοολοκλήρωµα:
1

I = ∫ f (x)dx 
0

I ν = ∫ εφ ν x dx, ν ∈ » * 

α) Νααποδείξετεότι:

1
− I ν −2 
Iν =
ν −1
γιακάθεφυσικόν>2. 

β) Ναυπολογίσετετο Ι5.

164 ΒΑΣΙΚΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

xf (ηµx)dx =

π π
f (ηµx)dx 
2 ∫0

β) Ναυπολογίσετετοολοκλήρωµα:
I=∫

17.134 ∆ίνεταιτοολοκλήρωµα:
π
4
0

π

0

π
0

xηµx
dx 
3 + ηµ 2 x

17.137 Ανησυνάρτησηfείναιπαραγωγί-
σιµη,f(0)=0καιf΄(0)=1,ναβρείτετο
όριο:


A = lim
x→ 0

x
0

xf (t)dt

x − ηµx 

17.138 Ανησυνάρτησηfείναιδύοφορές καιτηνπαραβολή:
παραγωγίσιµηστοR:

x
1 



1

tf ´(t)dt = f (x) − ∫ f (t)dt 
x  

γιακάθε x ∈ R καιηCfδιέρχεταιαπότοση-
µείοΒ(2,1),ναβρείτετοντύποτηςf.

17.139 ∆ίνεταιησυνάρτηση:  

2

f (x)=- x +4x
καιτοσηµείοτηςΑ(3,f(3)).ΣτοσηµείοΑ
φέρνουµετηνεφαπτόµενητηςCf.Ναβρείτε:
α) Τηνεξίσωσητηςεφαπτοµένηςαυτής.
β) Τοεµβαδόντουχωρίουµεταξύτηςεφα-
πτόµενης,τηςCfκαιτουάξοναx´x.

17.140 Ναβρείτετοεµβαδόντουχωρίουπου
περικλείεταιαπότονκύκλο:
x2+y2=8

1
y = − x2 
2

17.141 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f: » *+ → (0, + ∞) 
γιατηνοποίαισχύουν:

f (x) = x 2 f ´(x) και f (1) =

2004 

e

α) Νααποδείξετεότιοτύποςτηςfείναι:
f (x) = 2004e

1
x 

β) Ναυπολογίσετετοεµβαδόντηςεπιφά-
νειαςπουπερικλείεταιαπότηγραφικήπαρά-
στασητηςσυνάρτησης:

f (x ) 

x2
τονάξοναx´xκαιτιςευθείεςx=1καιx=2. 

g (x ) =

165       

18.1.4 Μιασυνάρτησηfείναισυνεχήςστο
x0=0και:

18.1.1 Ανηεξίσωση:
z2+αz+β=0,µεα,β∈R
έχειρίζεςµεµέτρο1,νααποδείξετεότι:
α) β = 1,     

lim

x3
α) Νααποδείξετεότι:
x→ 0

β) α ≤ 2, 

γ) ηεξίσωση z 2 + α z + β = 0 έχειεπίσης

β) Ναβρείτετο lim f (x). 

18.1.2 Ναβρείτετιςσυναρτήσεις:

x→ 0

f,g:R→R

γ) ΝααποδείξετεότιηCfδιέρχεταιαπότην

µετηνιδιότητα:

αρχήτωναξόνων.

α) f(xy)+x+y=xy+f(x)+f(y)γιακά-
θεx,y∈R, 

β) g(xy)+g(x)+g(y)=xy+x+y+3 για  

κάθε x,y ∈ R.

18.1.3 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτην
ιδιότητα:
f2(x)+2x≤2xf(x)+1
γιακάθεx∈R.
α) Ναβρείτετοf(1).
β) Νααποδείξετεότιηfείναισυνεχήςστο
x0=1.

166 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

x =7

1

lim  x 2 ηµ  = 0 
x→ 0 
x

ρίζεςµεµέτρο1. 

f (x) − x 2 ηµ 1

δ) Νααποδείξετεότιf´(0)=0.

18.1.5 Μιασυνάρτησηf:R→Rείναιπα-
ραγωγίσιµηστοx1=2.Ανησυνάρτηση:

f (x 3 + 1), αν x < 1
g(x) =  

 f (2x), αν x ≥ 1
είναιπαραγωγίσιµηστοx2=1,νααποδεί-
ξετεότι:
α) lim−

g(x) − g(1)
= 3f ´(2) 
x −1

β) lim+

g(x) − g(1)
= 2f ´(2) 
x −1

x →1

x →1 



γ) f ´(2)=0

18.1.6 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις:
2

x + (α + 1)x + β + 1 

x +1
και
x+2 

g(x) =
x
τωνοποίωνοιγραφικέςπαραστάσειςτέµ-
νονταισεσηµείατηςευθείαςx=1.
f (x) =

α) Νααποδείξετεότια+β=3.
β) ΑνοιCfκαιCgέχουνστοσηµείοΑκοι-
νήεφαπτοµένη,νααποδείξετεότι:
α–β=-11
γ) Ναβρείτετιςτιµέςτωνακαιβ.

β) ηεξίσωση:
4x3+18x+µ=21x2
δενµπορείναέχειδύοδιαφορετικέςρίζες
στοδιάστηµα(1,2)γιακαµίατιµήτουµ∈R,
γ) ηεξίσωση:
x4+2x3+3x2–λx+µ=0
έχειτοπολύδύοπραγµατικέςρίζεςγιακά-
θελ,µ∈R,
δ) ηεξίσωση:
4x3+3(α–1)x2+2βx=α+β
έχειµίατουλάχιστονρίζαστο(0,1)γιακά-
θεα,β∈R.

18.1.7 Μιασυνάρτησηf:R→Rείναιπα- 18.1.9 Ναβρείτεταολοκληρώµατα:
ραγωγίσιµηκαιισχύει: 

3

3

f (x +x+1)=7x -x 


γιακάθε x ∈R.
α) Ναβρείτετοf(3). 


β) Νααποδείξετεότι f ´(3)=5.
γ) Ναβρείτετηνεξίσωσητηςεφαπτόµενης
τηςCfστοσηµείοτηςµετετµηµένη3.

18.1.8 Νααποδείξετεότι:

α) A = ∫

lnx
dx  
x2

β) B = ∫

lnx
x

dx 

γ) Γ = ∫ συνx ⋅ ln(1 + συνx)dx 
δ) ∆ = ∫ ηµ(lnx)dx 

18.1.10 Έστωf:R→Rµιαπεριττήσυνάρ-
τηση.Θεωρούµετησυνάρτηση:
g(x) = ∫

x+2
−x

f (ηµπt)dt + 2004, x ∈ » 

α) ηεξίσωση:

α) Ναβρείτετοf(0).

x 3 5x 2

+ 4x + λ = 0 
3
2
έχειτοπολύµίαρίζαστοδιάστηµα(2,3)για
κάθελ∈R,

β) Ναβρείτετηg´(x).
γ) Νααποδείξετεότιηgείναισταθερή.
δ) Ναβρείτετοντύποτηςg.   

167

18.2.1 Έστωακαιβµιγαδικοίαριθµοί,µε:
α = β = 1 και α + β + 1 = αβ  

α) Νααποδείξετεότι α+β+αβ=1.
β) Ναβρείτετουςµιγαδικούςαριθµούςα
καιβ.

18.2.2 ∆ίνεταισυνάρτησηf:R→Rµετην
ιδιότητα  (f Î f )(x)=x2–9x+25 γιακάθε
x∈R.Νααποδείξετεότι:
α) f(5)=5,
β) ηCfτέµνειτηνευθεία  ε:y=x σεένα
τουλάχιστονσηµείο,
γ) ηfδενείναι“1–1”.

18.2.3 Γιαµιασυνεχήσυνάρτησηf:R→R
lim
h→ 0

f (2 + h)
=3
h

α) Νααποδείξετεότιf(2)=0.

f (x)
β) Ναβρείτετο A = lim
.
x→ 2 x − 2

18.2.4 ΗγραφικήπαράστασηCfµιαςσυνάρ-
τησης  f:R→R διέρχεταιαπότηναρχή
τωναξόνωνκαι:
x→ 0

β) lim
x→ 0

f (x)
= −2 
x

γ) ηεφαπτοµένητηςCfστοσηµείοΟ(0,0)
έχειεξίσωσηy=-2x.

18.2.5 ∆ίνεταισυνάρτησηf:R→Rµετην
ιδιότητα  f (x)–x≤x2≤f (x–1)+x για
κάθεx∈R.
α) Νααποδείξετεότιf(x)=x2+xγιακάθε
x∈R.
β) ΈστωΜτυχαίοσηµείοτηςευθείας:

1
y=− 
2
µετετµηµένηγκαιΜΑµιαεφαπτοµένηαπό
τοΜπροςτηCf.Νααποδείξετεότι:
i) α 2 − 2γα − γ −

ισχύειότι:

lim 

2

f (x) + 4xf (x)
=4
x2

Νααποδείξετεότι:
2

 f (x) + 2x 
α) lim 
 =0
x→ 0
x

168 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

1
= 0, 
2

ii) υπάρχουνδύοακριβώςεφαπτοµένεςαπό
τοΜπροςτηCf,
iii)οιεφαπτοµένεςαυτέςείναικάθετεςµε-
ταξύτους.

18.2.6 Έστωf:R→Rπαραγωγίσιµησυ-
νάρτησητηςοποίαςηCfδενέχειοριζόντιες
εφαπτόµενεςκαιf(f(x)+y)+f(x–y)=1
γιακάθεx,y∈R.ΑνηCfδιέρχεταιαπότο
σηµείοΑ(1,2),τότε:
α) νααποδείξετεότιf´(x)=-1γιακάθε
x∈R,
β) ναβρείτετοντύποτηςf,
γ) ναβρείτετησυνάρτησηfÎf.

18.2.7 Νααποδείξετεότι:

γ) Ναλύσετετηνανίσωση:

α) ηεξίσωση:

αx

x 3 5x 2

+ 4x + λ = 0 
3
2
έχειτοπολύµίαρίζαστοδιάστηµα(2,3),για 
 

κάθε λ ∈ R,

− 2x

− α x −2 ≤ − x 2 + 3x − 2 

Πότεισχύειηισότητα;
δ) Ναβρείτετοπλήθοςτωνριζώντηςεξί-
σωσηςαx=-x.

18.2.9 Ναυπολογίσετεταολοκληρώµατα:

β) ηεξίσωση:
3

2

4x +18x+µ=21x 
δενµπορείναέχειδύοδιαφορετικέςρίζες
στοδιάστηµα(1,2)γιακαµίατιµήτουµ∈R,
γ) ηεξίσωση:
x4+2x3+3x2–λx+µ=0
έχειτοπολύδύοπραγµατικέςρίζεςγιακάθε
λ,µ∈R, 

2

3

2

δ) ηεξίσωση 4x +3(α–1)x +2βx=α+β
έχειµίατουλάχιστονρίζαστο(0,1)γιακά-
θεα,β∈R.

α) A = ∫

1 + συνx + συν 2 x
dx, x ∈ (− π, π) 
1 + συνx

β) B = ∫

(ηµx + συνx)ηµx
 π π
dx, x ∈  − ,  
2
συν x
 2 2

γ) Γ = ∫

συν 2 x
 π
dx, x ∈  0,  
2x + ηµ2x
 2

δ) ∆ = ∫

ηµ2x
dx 
1 + συν 2 x

18.2.10 Ναβρείτετησυνεχήσυνάρτηση:
f:R→R

18.2.8 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=αx+x,µεα>1
α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.

όταν:
x

α) ηµx + ∫ e x − t f (t)dt = xe x − f (x) 
0  

γιακάθεx∈R
x

β) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.

β) 6xf (x) − 6 ∫ f (t)dt = 4x 3 + 3x 2 + 11 

18.3.1 ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοίz,µε: 

γ) Νααποδείξετεότιοιµηµηδενικέςρίζες

z5 = z 

τηςεξίσωσηςέχουνεικόνεςπουείναιοµο-

1

α) Ναβρείτετιςδυνατέςτιµέςτου z . 

κυκλικάσηµεία.

β) Ναλύσετετηνεξίσωση:

18.3.2 ∆ίνονταιοισυναρτήσειςf,g:R→R

z5 = z 

µετηνιδιότητα:

169

(fÎg)(x)=x2–1

α) Νααποδείξετεότιf(x)=x2+x.

γιακάθεx∈R.
α) Ανοιfκαιgείναιγνησίωςµονότονες,
νααποδείξετεότικαιηfÎgείναιγνησίως
µονότονη.
β) Ανοιfκαιgείναι  “1–1” νααποδεί-   

ξετεότικαιη fÎg είναι “1–1”.
γ) Νααποδείξετεότιµίατουλάχιστοναπό
τιςfκαιgδεναντιστρέφεται.

18.3.3 Μιασυνάρτηση f:R→R είναιπα-  

  

ραγωγίσιµηστο x0=0 γιακάθε x ∈ R και
ισχύειότι:
f3(x)–xf2(x)–x2f(-x)=x2ηµx
α) Ναβρείτετοf(0).

f (x)
β) Νααποδείξετεότι lim
∈ ». 
x→ 0 x
γ) Νααποδείξετεότιf´(0)=1.

18.3.4 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=x3–3x2+2x+1
Ναβρείτετιςεφαπτοµένεςτηςγραφικήςπα-
ράστασηςCfτηςf,οιοποίες:
α) είναικάθετεςστηνευθεία:
η:x+11y+17=0
β) είναιπαράλληλεςστηνευθεία:
ζ:x+y–2004=0
γ) διέρχονταιαπότοσηµείοΑ(3,7).

18.3.5 ∆ίνεταιησυνάρτησηf:R→Rµετην
ιδιότητα:
f(x–2)≤x2–3x+2≤f(x–3)+2x-4
γιακάθεx∈R.

170 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

i) Η(ε)τέµνειτηCfσεδύοδιαφορετικάση-
µείαΑκαιΒγιακάθελ∈R.
ii) ΟιεφαπτόµενεςτηςCfσταΑκαιΒτέµ-
νονταικάθετα.
iii)ΤοσηµείοτοµήςΣτωνπαραπάνωεφα-  

β) Έστωµεταβλητήευθεία(ε)ηοποίαδιέρ-
 1 
χεταιαπότοσηµείο M  − , 0  . Νααποδεί-
 2 
ξετεότι:

πτόµενων,καθώςτολµεταβάλλεταιστοR,
κινείταιστησταθερήευθεία:

1
y=− 
2

18.3.6 Νααποδείξετεότι:
1
x +1 1
< ln
< γιακάθεx>0
x +1
x
x

α)

1

 ββ  β − α
β) αe <  α  < βe 
α   

γιακάθεα,β>0µεα<β.

18.3.7 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=x5+x–3.
α) Νααποδείξετεότιορίζεταιηf-1:R→R.
β) Ναλύσετετηνανίσωση:
f-1(x2+x–3)<1

18.3.8 Μιασυνάρτησηf:R→Rµεf(0)=1
έχειτηνιδιότηταf(x)f´(x)=xγιακάθεx∈R.
α) Νααποδείξετεότι:
f2(x)=x2+1
β) Ναβρείτετοντύποτηςf.

γ) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.

18.3.10 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

δ) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.

µελ∈R.

ε) ΝαβρείτετιςπλάγιεςασύµπτωτεςτηςCf.

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτονία.

f(x)=x4–8x3+22x2–24x+λ

18.3.9 Έστωfσυνεχήςκαικυρτήσυνάρτηση β) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.
γ) Ναβρείτετα:

στο[α,β].Νααποδείξετεότι:
α) γιακάθεx∈(α,β)υπάρχουνξ1,ξ2∈(α,β)
τέτοια,ώστε:
f(x) − f(α)
f(β) − f(x) 

f ´(ξ1 ) =
και f ´(ξ2 ) =
x −α
β−x
f(x) − f(α) f(β) − f(x) 

<
x −α
β−x

β)  

A = lim f (x) και Ε = lim f (x) 
x → −∞

x → +∞

δ) Σεένανπίνακαναβρείτετοπρόσηµο
τωνΑ,Β=f(1),Γ=f(2),∆=f(3)καιΕγια
τιςδιάφορεςτιµέςτουλ∈R.
ε) Ναβρείτετοπλήθοςτωνπραγµατικών
ριζώντηςεξίσωσηςf(x)=0γιατιςδιάφο-
ρεςτιµέςτουλ.

γιακάθεx∈(α,β).

18.4.1 ΈστωΑ,ΒκαιΓοιεικόνεςτριώνδια-
φορετικώνµεταξύτουςµιγαδικώνα,βκαι
γ,οιοποίοιέχουνίσαµέτρακαιάθροισµα
µηδέν.Νααποδείξετεότι: 

18.4.3 Γιαµιασυνάρτηση f:R→R ισχύει
ότι:  

f (x)ηµx − x 2 ≤ x 4 

α) α − β = β − γ , 

γιακάθε x∈R.Ανηfείναισυνεχήςστο
x0=0,τότε:

β) τοτρίγωνοΑΒΓείναιισόπλευρο.

α) νααποδείξετεότι lim f (x) = 0, 
x→ 0

18.4.2 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις f,g:R→R

β) ναβρείτετοf(0),

µετηνιδιότητα:

γ) νααποδείξετεότιf´(0)=1. 

(gÎf)(x)=x+2 
 

18.4.4 Μιασυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµη

γιακάθε x ∈ R.

στοx=αµεf´(α)=2.Νααποδείξετεότι:

α) Νααποδείξετεηfείναιαντιστρέψιµη.

f (α + 2h) − f (α)
= 4
h
f (α − h 2 ) − f (α)
=0
β) lim
h→ 0
h

β) Ναλύσετετηνεξίσωση:
f(x2–7x+6)=f(x–1)

α) lim
h→ 0

171

f (α + 2h) − f (α − h 2 )
= −4 
γ) lim
h→ 0
h − ηµ2h

18.4.5 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις:
f(x)=5–x2καιg(x)=-x2+8x-19

τησχέσηf(f(x)+y)=f(x+y)+2γιακά-
θεx,y∈R.Ανf(x2)≤f(2x–1),τότε:
α) ναβρείτετοείδοςτηςµονοτονίαςτηςf,
β) νααποδείξετεότιf(x)=x+f(0),

α) ΝαεξετάσετεανοιCfκαιCgέχουνκοι-

γ) νααποδείξετεότιf(x)=x+2,

νήεφαπτοµένησεκοινότουςσηµείο.

δ) ναεξετάσετεανηCfεφάπτεταιστηCg ,

β) ΈστωότιµιαευθείαΑΒεφάπτεταιτηςCf

όπουg(x)=lnx+3.

στοσηµείοΑ(α,f(α))καιτηςCgστοσηµείο
Β(β,g(β)).

18.4.8 Έστωfσυνεχήςσυνάρτησηστο[α,β]

i) Νααποδείξετεότιf´(α)=g´(β).

καιπαραγωγίσιµηστο  (α,β). Νααποδεί-

ii) Νααποδείξετεότι:

ξετεότι:

f(α)–αf´(α)=g(β)–βg´(β)

α) υπάρχουνµ,ν∈(α,β)τέτοια,ώστε:

iii)ΝαβρείτετηνεξίσωσητηςΑΒ.

18.4.6 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις:
32
f (x) = x 2 + 2 + λ 
x
και
2

g(x)=-x +λ+16
µελ∈R.
α) ΝαβρείτετακοινάσηµείαΑκαιΒτων  

Cf και Cg.
β) ΝααποδείξετεότιοιCfκαιCgέχουνκοι-

f ´(µ) + f ´(ν) = 2 ⋅

f (β) − f (α) 

β−α

β) υπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστε:
2f´(ξ)=f´(µ)+f´(ν)

18.4.9 Έστωf:R→Rπαραγωγίσιµησυ-
νάρτησηµεf(x)f´(-x)=1γιακάθεx∈R.
Ανf(0)=1,νααποδείξετεότι:
α) f(x)f(-x)=1γιακάθεx∈R,
β) f(x)=exγιακάθεx∈R,

νήεφαπτοµένησταΑκαιΒ.

γ) ηCfεφάπτεταιστηνευθείαε:y=x.

γ) ΑντολµεταβάλλεταιστοR,νααποδεί-

18.4.10 Αν0<α<β,νααποδείξετεότι:

ξετεότιτασηµείαΑκαιΒκινούνταισεδύο
παράλληλεςευθείες.

18.4.7 ∆ίνεταιµιασυνάρτηση  f:R→Rη
οποίαείναιγνησίωςµονότονηκαιικανοποιεί 

172 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

α) 2αβln
β) ln

α
> α 2 − β2 
β

α+β
α
β
<
lnα +
lnβ 
2
α+β
α+β 

18.5.1 Ναβρείτετοντύποτηςσυνάρτησης

f ´(γ) =

f,όταν:

f (α) − f (γ) 

γ−β

α) f(x)–xf(-x)=x2+1γιακάθεx∈R

γ) Ανf(α)=βκαιf(β)=α,νααποδείξε-

β) f:R*→Rκαι:

τεότι:
i) υπάρχειδ∈(α,β)τέτοιο,ώστεf(δ)=δ,

1
1

f (x) + 2f   = 2  2x +  
x
x

ii) υπάρχουνµ,ν∈(α,β)τέτοια,ώστε:

γιακάθεx∈R*.

f´(µ)f´(ν)=1

18.5.2 Γιαµιασυνεχήσυνάρτηση:

18.5.5 Γιαµιασυνάρτησηf:R→Rισχύει
ότι:

f:R→R 
2

x   

 

ισχύειότι f (x)=2e f (x) γιακάθε x ∈ R.

f´´(x)=f(x)γιακάθεx∈R
και

α) Νααποδείξετεότιησυνάρτηση: 

x

g(x)=f (x)-e 
διατηρείσταθερόπρόσηµοστοR.
β) Ναβρείτετοντύποτηςf.

18.5.3 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=xlnx–αx.
α) Ναβρείτετηνεξίσωσητηςεφαπτοµένης    

ετης Cf στοσηµείο Α(1,f (1)).
β) Νααποδείξετεότιηεδιέρχεταιαπότο
σταθερόσηµείο,καθώςτοαµεταβάλλεται
στοR. 

f (0)=f´(0)=1
α) Νααποδείξετεότιησυνάρτηση:
h(x)=[f(x)+f´(x)]e-x
είναισταθερή.
β) Ναβρείτετοντύποτηςσυνάρτησης:
g(x)=f(x)+f´(x)
γ) Νααποδείξετεότιησυνάρτηση:
φ(x)=f(x)ex–e2x
είναισταθερή.
δ) Ναβρείτετοντύποτηςf.

18.5.4 Έστωfσυνεχήςσυνάρτησηστο[α,β]
καιπαραγωγίσιµηστο(α,β).
α) Ανf(α)–f(β)=α3–β3,νααποδείξετε
ότιυπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστε:
f´(ξ)=3ξ2
β) Νααποδείξετεότιυπάρχει  γ  ∈  (α,β)
τέτοιο,ώστε:

18.5.6 Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτηση:
f:R→R
έχειτηνιδιότητα  f3(x)+x3=3xf (x)–1
γιακάθεx∈R.Ανηfπαρουσιάζειτοπικό
ακρότατογιαx=α,τότε:
α) ναβρείτετοf´(α),

173

β) νααποδείξετεότιf(α)=α2,

18.5.9 Νααποδείξετεότι:

γ) ναβρείτετηντιµήτουα.

π
2
0

συνx
π
dx = − 1 
1 + συνx
2

α)

β)

ex − x − 1
1
∫ 0 ex (x + 1) dx = ln2 + e − 1 

α) Ναβρείτετηνf ´´(x).

γ)

β) Νααποδείξετεότιηεξίσωσηf´΄´(x)=0
έχειδύοακριβώςρίζες.

1 + e− x
∫ 0 1 + xe− x dx = ln(1 + e) 

δ)

18.5.7 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=x5+5αx4+10βx3+x2+x+1
τηςοποίαςηγραφικήπαράστασηέχειτρία
σηµείακαµπής. 

γ) Νααποδείξετεότια2>β.

18.5.8 Ανµιασυνάρτησηf:R→Rείναιδύο
φορέςπαραγωγίσιµη,νααποδείξετεότι:

1

1

π
π
3

ηµx
dx = 2ln2 
1 − συνx

18.5.10 Γιαµιασυνάρτησηf:R→R,η
οποίαείναισυνεχής,ισχύειότι:

f ´(x − 2h) − f ´(x)
= −2f ´´(x) 
h→ 0
h

α) lim

f ´(x − 3h) − f ´(x)
= −3f ´´(x) 
h→ 0
h

β) lim

f ´(x + h) + 8f ´(x − 2h) − 9f ´(x − 3h)
=
γ) lim
h→0
h 
= 12f ´´(x) 
f (x + h) − 4f (x − 2h) + 3f (x − 3h)
=
h→ 0
h2
= 6f ´´(x) 

δ) lim   

2
x

f (t)dt ≤ 4 − x 2 

γιακάθεx∈R.
α) Ναβρείτετηνπαράγωγοτηςσυνάρτη-
σης:
2

g(x) = ∫ f (t)dt + x 2 − 4, x ∈ » 
x

β) Νααποδείξετεότι:
f(2)=2    

   

 

18.6.1 Μιασυνάρτηση f:R→R έχειτην δ) f (κx)=κf (x) γιακάθε κ ∈ Z και x ∈ R.
ιδιότηταf(x)+f(y)=f(x+y)γιακάθε 

x,y∈R.Νααποδείξετεότι:

18.6.2 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτην

α) f(0)=0,

ιδιότητα:

β) ηfείναιπεριττή,
γ) f(νx)=νf(x)γιακάθεν∈N*καιx∈R,

174 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

f(x+y)=f(x)+f(y)+3xy(x+y)
γιακάθεx,y∈R.Ανf´(1)=4,τότε:

α) νααποδείξετεότιf´(0)=1, 


γ) Ναβρείτετηµονοτονίακαιτοπρόσηµο
2 

β) να αποδείξετε ότι f ´(x) = 3x  + 1  για

τηςf´(x).

κάθεx∈R,

δ) Ναβρείτετηµονοτονίατηςfκαιτοπρό-

γ) ναβρείτετοντύποτηςf.

σηµότης.

18.6.3 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

ε) Ναβρείτετοολικόµέγιστοτηςf.

 x
f (x) = συνx + ln  εφ  − συνx ⋅ ln(ηµx) 
 2

µεx∈(0,π).
α) Νααποδείξετεότιf´(x)=ηµx⋅ln(ηµx).

στ)Ναλύσετετηνεξίσωση:
2x3+3x2–6x+1=6x2lnx

18.6.6 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.

lnx 

x2

α) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.

γ) Ναλύσετετηνεξίσωση:

2

 x
συνx + ln  εφ  = συνx ⋅ ln(ηµx) 
 2

β) Νααποδείξετεότι e x ≥ x 2e γιακάθεx>0.
2

γ) Αν α x ≥ x 2α γιακάθεx>0,νααποδεί-
ξετεότια=e.

18.6.4 ∆ίνονταιοισυναρτήσειςf,g:R→R
µεf(0)=1,f(x)g(x)=1καιf´(x)g´(x)=-1

18.6.7 Έστωf:R→Rδύοφορέςπαραγω-

γιακάθε  x ∈ R. Ανηfείναιγνησίωςαύ-

γίσιµησυνάρτησηµε  f (0)=f ´(0)=0 και

ξουσακαιδύοφορέςπαραγωγίσιµη,νααπο-

f´´(0)=2.

δείξετεότι: 

2

α) Ναβρείτετο lim
x→ 0 

2

α) [f ´(x)] =f (x),

f (x)
.
x

β) f(x)>0γιακάθεx∈R,

β) Νααποδείξετεότι lim

γ) f´(x)=f(x)γιακάθεx∈R,

γ) Νααποδείξετεότι:

x→ 0

δ) f(x)=exκαιg(x)=e-x.

f(x)=6x2lnx–2x3–3x2+6x-1  

α) Ναβρείτετις f ´,f ´΄καιf ´´´.
β) Ναβρείτετηµονοτονίακαιτοπρόσηµο 


της f ´´(x).

ηµ 2 x + f (x)
= 1
x → 0 f ´(x)ln(x + 1)

lim

18.6.5 ∆ίνεταιησυνάρτηση: 


f ´(x)
= 2. 
x

18.6.8 Μιασυνάρτησηfέχειστο-∞ασύ-
µπτωτητηνευθείαε:y=2x+3.

f (x)
.
x → −∞ x

α) Ναβρείτετο A = lim

175

β) Ναβρείτετο B = lim [f (x) − 2x]. 
x → −∞

γ) Ναβρείτετιςτιµέςτουλ,ώστε:

lim

x → −∞

x 2 + 3 ⋅ f (x) + 2λx 2 + x + 3
= −4 
x 2 f (x) − 2x 3 + 2x − 1

18.6.10 Έστωf:R→Rπαραγωγίσιµησυ-
νάρτησηµεf(0)=0καιf΄(0)=2.

f (x)
.
x→ 0 x

α) Ναβρείτετο A = lim

β) Ναβρείτετηνπαράσταση:

18.6.9 Έστωσυνάρτησηf:R→Rηοποία
είναισυνεχήςκαιέχειθετικέςτιµές.Θεω-
ρούµετησυνάρτηση:

g(x) =

d
dx

( ∫ x f (t)dt ) 
x

2

0

γ) Ναβρείτετα:
x

x

g(x) = ∫ (x − t)f (t)dt, x ∈ » 
0

α) Ναυπολογίσετετηνg´´(x).
β) Ναεξετάσετετηgωςπροςτακοίλα.
γ) ΝαεξετάσετεανηCgέχεισηµείακαµπής.

x ∫ f (t)dt
x 2 f (x)
0 

B = lim
και Γ = lim
x → 0 x − ηµx
x → 0 x − ηµx

δ) Νααποδείξετεότι:
x
1
⋅ ∫ x 2 f (t)dt = 12 
0
x → 0 x + 2συνx − 2

lim

2 

18.7.1 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτην α) ησυνάρτηση:
ιδιότητα(fÎf)(x)=2–xγιακάθεx∈R.

ν

 αx 
g(x) = α −   
 ν 
x

α) Νααποδείξετεότιf(1)=1.
β) Νααποδείξετεότιηfείναι“1–1”.Ορί-

έχειακρότατοστο(0,+∞),

ζεταιηf-1;

β) α=e.

γ) Νααποδείξετεότιησυνάρτησηfέχεισύ-
νολοτιµώντοR.
δ) Ναλύσετετηνεξίσωση: 

2 

f (x +x)=f (2x+2)

18.7.2 Έστω0<α≠1και:
ν

 αx 
α ≥  
 ν 
x

γιακάθε  x>0, όπου  ν ∈ N*. Νααποδεί-
ξετεότι:

176 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

18.7.3 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=3x4+4βγx3+β4γ4
µεβ,γ∈R.
α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.
β) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.
γ) Νααποδείξετεότι:
3α4+4α3βγ+β4γ4≥0
γιακάθεα,β,γ∈R.

18.7.4 Στοπαρακάτωσχήµαδίνεταιηγραφι-
κήπαράστασητηςσυνάρτησηςy=f´(x),
όπουfείναισυνεχήςσυνάρτησηστο[0,5]
καιπαραγωγίσιµηστο(0,5).

f (x)e F(x) = 2xe x 
  

2 

+1  

γιακάθε x ∈ R. Αν F(0)=1, τότε:
α) νααποδείξετεότιF(x)=x2+1,
β) ναβρείτετοντύποτηςf,
γ) ναβρείτετακοινάσηµείατωνCfκαιCF,
δ) νααποδείξετεότιηCfεφάπτεταιστηCF. 

α) Ναβρείτεταδιαστήµαταµονοτονίαςτηςf.
β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα.

18.7.7 Έστωότιησυνάρτησηfέχεισυνεχή
δεύτερηπαράγωγοστοR.Νααποδείξετεότι:
α) ανείναι:
π
2
0

γ) Ναβρείτετιςθέσειςτωνσηµείωνκαµπής

π
f   = 3 και
2

τηςCf.

τότεf´(0)=1,

18.7.5 Έστωf:R→Rσυνάρτησηµεσυνε- 


∫ [f (x) + f ´´(x)] συνxdx = 2 

β) ανείναι:
f(π)=1
και 

χήδεύτερηπαράγωγο, f ´´(0)=2 καιη
οποίαπαρουσιάζειστοx0=0τοπικόακρό-
τατοµετιµή0.Θεωρούµεκαιτησυνάρτηση:
 f (x) , αν x ≠ 0

g(x) =  x 

 0, αν x = 0

f ´(x)
.
x→ 0
x

α) Ναβρείτετο A = lim

f (x)
= 1. 
x→ 0 x2

β) Νααποδείξετεότι lim

π

∫ [ 4f (x) + f ´´(x)] ηµ2xdx = 2 
0

τότεf(0)=2.

18.7.8 Ναυπολογίσετεταολοκληρώµατα:
α) A = ∫ xln(x + 1)dx, x > −1 
xe x
dx, x > −1 
(1 + x)2

β) B = ∫

γ) Νααποδείξετεότιηgείναιπαραγωγίσι-

18.7.9 Ναβρείτεταολοκληρώµατα:

µηστοx0=0.

α) A = ∫

δ) Ναβρείτετηνπαράγωγοτηςg.
ε) Νααποδείξετεότιηg´(x)είναισυνεχής.

18.7.6 ΈστωFµιααρχικήτηςσυνεχούςσυ-
νάρτησηςf(x)µετηνιδιότητα:

3
0
3

β) B = ∫ e
0

γ) Γ = ∫

x+2
x +1
x +1

dx 

dx 

e2x
dx 
1 + ex

177

δ) ∆ = ∫

8

x +1

3

x x +1

β) Ναβρείτετα:

dx 

lim f (x) και lim f (x) 
x→ 0

18.7.10 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
lnx
f (x) = 2 
x
α) ΝαβρείτεταδιαστήµατασταοποίαηCf
βρίσκεταιπάνωαπότονάξοναx´x.

γ) Ναβρείτετοεµβαδόντουχωρίουπουπε-
ρικλείεταιαπότηCf,τονάξοναx´xκαιτις
ευθείες:
x=1καιx=e 

18.8.1 ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοίzκαι

είναιγνησίωςαύξουσα.

α) Ναβρείτεταµέτρατωνzκαιw.
β) Ναβρείτετουςµιγαδικούςzκαιw.

έχειτηνιδιότητα:

β) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.
γ) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.

18.8.3 Έστω f:[0,+∞)→R δύοφορέςπα- 

ραγωγίσιµησυνάρτησηµε f (0)=0 και 

f ´´(x)>0 γιακάθε x>0.  

α) Ναβρείτετοf(0).
γ) Ναβρείτετακρίσιµασηµείατηςf.  



1
f 3 (x) + f (x) + 2 = e x − x 2 − x + 1 
2
γιακάθεx∈R.
β) Ναλύσετετηνεξίσωσηex–x–1=0.

δ) ΝαβρείτετιςασύµπτωτεςτηςCf. 

β) xx=2x+4,x>0

f:R→R

x + 2x + 1 

x2 + 1

τονία. 

α) 2x+3x+4x=9x

2

α) Ναεξετάσετετηνfωςπροςτηµονο- 

18.8.4 Ναλύσετετιςεξισώσεις:
18.8.5 Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτηση:

18.8.2 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

f (x) 

x

g(x) =

wµε:
z 3 w = wz 7 = 1 

x → +∞

α) Νααποδείξετεότιγιακάθε x>0, υπάρ-
χειξτέτοιο,ώστεf(x)=xf´(ξ).

δ) Νααποδείξετεότιηfδενέχειτοπικάακρό-
τατα.

18.8.6 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

f (x) = xln ( x + x 2 + 1 ) − x 2 + 1 + 1 

β) Ναβρείτετηµονοτονίατηςf´.

α) Νααποδείξετεότιηfέχειπεδίοορισµού
τοΑ=R.

γ) Νααποδείξετεότιησυνάρτηση:

β) Νααποδείξετεότι:

178 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

f ´(x) = ln ( x + x2 + 1 ) και f ´´(x) =

1
x2 + 1 

γ) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτο-
νίακαιτατοπικάακρότατα.
δ) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλακαι
τασηµείακαµπής.

18.8.9 Έστωf:R→Rσυνεχήςσυνάρτη-
σηµεf(0)=1και:
x

x

0

0

2συνx + ∫ tf(t)dt = ∫

γιακάθεx∈R.

( ∫ f(t)dt) dy − xηµx + 2 
y

0

α) Νααποδείξετεότι:
x

xf (x) = ∫ f (t)dt + ηµx − xσυνx 

ε) Ναλύσετετηνεξίσωση:

0

xln ( x + x 2 + 1 ) = x 2 + 1 − 1 

18.8.7 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
1

x
αν x ≤ 0
 αe + 2 βx,
f (x) =  

2
 ln(x + 1) − ηµx , αν x > 0

x
α) Ανηfείναισυνεχής,νααποδείξετεότι:

β) Νααποδείξετεότιγια  x≠0 ηfπαρα-
γωγίζεται.
γ) Νααποδείξετεότιf´(x)=ηµxγιακάθε
x≠0.
δ) Ναβρείτετοντύποτηςf.

18.8.10 Μίασυνάρτησηf:R→R*έχειτην
ιδιότητα  f ´(x)=2xf 2(x) γιακάθε  x ∈ R.
Ανf(0)=-1:

α=1
β) Ανηfείναιπαραγωγίσιµη,ναβρείτετις

α) Νααποδείξετεότι:

τιµέςτωνακαιβ.

1 

x +1
β) Ναβρείτετοολοκλήρωµα:
f (x) = −

18.8.8 Έστωf:R→Rσυνεχήςκαιπαρα-
γωγίσιµησυνάρτησηµετηνιδιότητα:

f (x 2 ) − f 2 (x) ≥ 
 

1 

4

γιακάθε x ∈ R.
α) Ναβρείτεταf(0)καιf(1).
β) Νααποδείξετεότιηfδενείναιγνησίως
µονότονη.
γ) Νααποδείξετεότιηfέχεικαιοριζόντιες
εφαπτόµενες.

2

1

I = ∫ f (x)dx 
0

µετηναντικατάστασηx=εφy.

18.8.11 Ναµελετήσετεωςπροςτηµονοτο-
νίατιςσυναρτήσεις:
α) f (x) = ln x +
β) g(x) = lnx +

2 

x2

2
4
−2 x − 

x
x  

179

18.9.1 ∆ίνεταιοµιγαδικόςα=3+4iκαιο 18.9.4 Νααποδείξετεότι:
µιγαδικόςzµε αz + αz = 50. 
α) ΝααποδείξετεότιηεικόναΜτουzκι-
νείταισεµιαευθεία(ε).
β) Ναβρείτετονµιγαδικόz0 ,οοποίοςέχει
τοελάχιστοµέτρο.Πόσοείναιτοµέτροτουz0;
γ) Ανw∈Cκαι w ≤ 2, νααποδείξετεότι

z − w ≥ 3. 

φορέςπαραγωγίσιµηµε: 

x4
= 12 
x → 0 x 2 + 2συνx − 2
x − ηµx
=1
β) lim
x→ 0
x2
x
e −1− x −
2

α) lim

 συν 2 x e x 
γ) lim 

 = −1 
x→ 0
ηµx 
 x

δ) lim

18.9.2 Μιασυνάρτησηf:R→Rείναιδύο  

f (0)=f ´(0)=f ´´(0)=2
και

y

f (x + y) − f (x) = yf ´ x +  
2

γιακάθεx,y∈R.Νααποδείξετεότι:

y y 
y

α) f ´(x + y) = f ´ x +  + f ´´ x +  
2 2 
2

γιακάθεx,y∈R, 

x→ 0

x 2 ηµ 1
ηµx

x = 1

18.9.5 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

x2 + x + 2 

x −1

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτο-
νίακαιτατοπικάακρότατα.
β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα
καιτασηµείακαµπής.
γ) Νακάνετετονπίνακαµεταβολώντηςf.
δ) ΝαβρείτετιςασύµπτωτεςτηςCf.

β) f´(x)=2+2xγιακάθεx∈R,

ε) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.

γ) f(x)=x2+2x+2.

στ)Ναχαράξετετηγραφικήπαράστασητηςf.

18.9.3 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=x4+2x3–x+1
α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα.

18.9.6 Ναλύσετε:
α) τηνεξίσωσηex-1=xlnx+1
β) τηνανίσωσηex-1–1≤xlnx

β) ΝαβρείτετασηµείακαµπήςτηςCf.

18.9.7 ΈστωFµιαπαράγουσατηςσυνε-

γ) ΝααποδείξετεότιοιεφαπτόµενεςτηςCf

χούςσυνάρτησηςf:R→Rµε:

στασηµείακαµπήςείναικάθετες.

f(0)=1καιf(x)F(-x)=1γιακάθεx∈R

180 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Νααποδείξετεότι:

β) τοεµβαδόντουχωρίουµεταξύτηςπα-

α) F(x)F´(-x)=1 γιακάθε x ∈ R,

ραβολήςκαιτωνευθειώνΑΜκαιΑΝ.

β) F(x)F(-x)=1γιακάθεx∈R,

18.9.10 ∆ίνεταιησυνάρτηση:  

 

-x  

γ) ησυνάρτηση g(x)=e F(x) είναιστα-

f (x) = ∫

θερήστοR,
δ) οτύποςτηςfείναιf(x)=ex.

18.9.8 ΈστωfσυνεχήςσυνάρτησηστοRµε:

8
4

6

f (3x)dx = ∫ f (4x)dx 

α)

24
12

β) Νααποδείξετεότιf(x)=x5+x.

18.9.11 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) = 1 + ηµx 

µεx∈[0,π].

f (x)dx = 0, 

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.

β) γιατησυνάρτηση:
x

g(x) = ∫ f (t)dt 
12

ισχύουνοιπροϋποθέσειςτουΘ.Μ.Τ.στοδιά-
στηµα[12,24], 


α) Ναβρείτετηνπαράγωγοτηςf.

3

Νααποδείξετεότι: 

e t + 5t 4
dt, x ∈ » 
−x 1 + et
x 

γ) υπάρχει ξ ∈ (12,24) τέτοιο,ώστε:
f(ξ)=0

β) Ναβρείτεταολικάακρότατατηςf.
γ) Ναβρείτετοεµβαδόντουχωρίουπουπε-
ρικλείεταιαπότηCf,τονάξοναx´xκαιτις
ευθείεςx=0καιx=π.

18.9.12 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=x3–3αx2+5αx–6α2+2α3

18.9.9 ΑπότοσηµείοΑ(2,-3)φέρνουµετις α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα.

εφαπτόµενεςΑΜκαιΑΝπροςτηνπαραβο- 
2

β) ΝαβρείτετασηµείακαµπήςτηςCf.

λή x =4y.

γ) Νααποδείξετεότικαθώςτοαµεταβάλ-

Ναβρείτε:

λεταιστοR,τοσηµείοκαµπήςτηςCfκι-

α) τιςεξισώσειςτωνΑΜκαιΑΝ,

νείταισεµίαπαραβολή. 

181      

19.1 ∆ίνεταιοµιγαδικόςαριθµός z=x+yi, όπου x,y ∈ R.      

α) Ναγραφείστηµορφήα+βiοµιγαδικόςαριθµός:
z + 8i
w= 

z +6
β) Ναβρεθείησχέσηπουσυνδέειταxκαιy,ανIm(w)=0.
γ) Ναβρεθείησχέσηπουσυνδέειταxκαιy,ανRe(w)=0.
δ) Νααποδειχθείότιηπροηγούµενησχέση(γ)είναιεξίσωσηκύκλουκαιναβρεθεί
τοκέντροκαιηακτίνατου.
ε) Νααποδειχθείότιοπροηγούµενοςκύκλοςδιέρχεταιαπότηναρχήτωναξόνων.
στ)Ναγραφείηεξίσωσητουπαραπάνωκύκλουµετηβοήθειατωνµιγαδικών. 

ΛΥΣΗ
α)Πρέπειz≠-6⇔(x,y)≠(-6,0).Είναι:
w=

z + 8i x + yi + 8i x + (y + 8)i [ x + (y + 8)i ][ (x + 6) − yi ]
=
=
=
=
z + 6 x + yi + 6 (x + 6) + yi
(x + 6)2 + y 2

=

x 2 + 6x + y 2 + 8y + (− xy + xy + 6y + 8x + 48)i
=
(x + 6)2 + y 2
=

x 2 + y 2 + 6x + 8y 8x + 6y + 48
+
i
(x + 6)2 + y 2
(x + 6)2 + y 2

β) Έχουµε:
Im(w)=0⇔8x+6y+48=0⇔4x+3y+24=0
Πρόκειταιγιαευθεία,απότηνοποίαέχειεξαιρεθείτοσηµείοΑ(-6,0).

182 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

γ) Θαείναι:
Re(w) = 0 ⇔

x 2 + y 2 + 6x + 8y
= 0 ⇔ x 2 + y 2 + 6x + 8y = 0
(x + 6)2 + y 2

(1) 

δ) Είναι:
x2+y2+6x+8y=0⇔(x2+6x)+(y2+8y)=0⇔
⇔(x2+2⋅3x+9)+(y2+2⋅4y+16)=9+16⇔
⇔(x+3)2+(y+4)2=52
Άραησχέση(1)παριστάνεικύκλοµεκέντροτοσηµείο  Κ(-3,-4) καιακτίνα
ρ=5.ΣηµειώνουµεότιστονκύκλοαυτότοσηµείοΑ(-6,0)δενείναιεικόνακα-
νενόςαπότουςπαραπάνωµιγαδικούςz,µεRe(w)=0.
ε) Ησχέση(1)επαληθεύεταιαπότοσηµείοΟ(0,0).ΆραοκύκλοςCδιέρχεταιαπό
τηναρχήτωναξόνων.
στ)Οκύκλος  C:(x+3)2+(y+4)2=52, πουέχεικέντρο  Κ(- 3,- 4) καιακτίνα
ρ=5,µετηβοήθειατωνµιγαδικώνέχειεξίσωση z + 3 + 4i = 5. 

19.2 ∆ίνεταιηεξίσωση z - 1 = z - 3i , z∈C .
α) Νααποδειχθείότιογεωµετρικόςτόποςτωνεικόνωντουzστοµιγαδικόεπίπεδο
είναιηευθείαεµεεξίσωσηx–3y+4=0.
β) ΤιείναιηεγιατοευθύγραµµοτµήµαΑΒµεάκραΑ(1,0)καιΒ(0,3);
γ) Ναβρεθείηεικόνατουzγιατονοποίοτο z είναιελάχιστο. 

ΛΥΣΗ  

α)Έστω z=x+yi. Τότε:

z − 1 = z − 3i ⇔ (x − 1) + yi = x + (y − 3)i ⇔ 

(x − 1)2 + y 2 = x 2 + (y − 3)2 ⇔ 

⇔x2–2x+1+y2=x2+y2–6y+9⇔
⇔2x–6y+8=0⇔x–3y+4=0
Άλλοςτρόπος
Μεβάσητοερώτηµα(β).

183

β) Ησχέση z − 1 = z − 3i παριστάνειτηµεσοκάθετοτουτµήµατοςΑΒµε  Α(1,0)
καιΒ(0,3).ΆραηεείναιηεξίσωσητηςµεσοκαθέτουτουΑΒ.
γ) Τοελάχιστοµέτροαπότουςµιγαδικούςz,µε

z − 1 = z − 3i , έχειεκείνοςτουοποίουηεικό-
νααπέχειλιγότεροαπότοΟ.
ΦέρνουµελοιπόνΟ∆⊥ε.Τότε:
♦ λ Ο∆ = −

1
= −3 
λε

♦ Ο∆:y=-3x
Τοσύστηµατωνεξισώσεωνy=-3xκαιx–3y+4=0δίνει:

2
x − 3(−3x) + 4 = 0 ⇔ 10x + 4 = 0 ⇔ x = − 
5
Έτσι:
 2 6
y = −3x = −3  −  = 
 5 5

Άραοζητούµενοςµιγαδικόςείναιο:

2
z = (−1 + 3i) 
5

19.3 ∆ίνεταιοµιγαδικόςαριθµόςzµε z

3

+ z = 0. 

α) Ναβρεθούνοιδυνατέςτιµέςτου z . 
β) Ναλυθείηεξίσωση z 3 + z = 0. 
γ) Ανz1καιz2είναιοιρίζεςµεµηµηδενικόφανταστικόµέρος,ναβρεθούνοι z13 
και z 23 . 
δ) Ναυπολογιστείηπαράσταση A = z12004 + z 22004 .  

ΛΥΣΗ
3

3

α)Είναι z + z = 0 ⇔ z = − z . Άρα:
3

(

2

)

z3 = − z ⇔ z = z ⇔ z z − 1 = 0 ⇔

184 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

(z =0 Þ

z = 1) 

β) ♦ Έστω z = 0. Τότε:

z3 + z = 0 ⇔ z3 = 0 ⇔ z = 0 
♦ Έστω z = 1. Τότε:

z 3 + z = 0 ⇔ z 3 + 1 = 0 ⇔ (z + 1)(z 2 − z + 1) = 0 ⇔ (z = −1 Þ z 2 − z + 1 = 0) 
Όµως∆=1–4=-3<0,οπότε:
z=


1± i 3
1− i 3
1+ i 3 
Þ z2 =
⇔  z1 =


2
2
2 

γ) Είναι:
♦ z13 =

3
1
(1 − i 3 ) = 1 (1 − 3i 3 + 3i 2 ⋅ 3 − i3 3 3 ) = 1 (1 − 3i 3 − 9 + 3i 3 ) = −1 
8
8
8

♦ z 32 =

3
1
(1 + i 3 ) = 1 (1 + 3i 3 + 3i 2 ⋅ 3 + i3 3 3 ) = 1 (1 + 3i 3 − 9 − 3i 3 ) = −1 
8
8
8

Άρα z13 = z 32 = −1. 
δ) Είναι:
A = z12004 + z 2004
= ( z13 )
2

668

+ ( z 32 )

668

= (−1)668 + (−1)668 = 1 + 1 = 2 

19.4 ∆ίνεταιηεξίσωσηz2+βz+γ=0,z∈C ,µερίζεςτουςσυζυγείςµιγαδι-
κούςαριθµούςz1καιz2.Νααποδειχθείότι:
α) οιαριθµοίβκαιγείναιπραγµατικοί,
β) ηεξίσωσηz2+βz–γ=0έχειρίζεςπραγµατικές. 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:
♦ z 2 = z1        

♦ z1 + z 2 = −β ⇔ z1 + z1 = −β ⇔ β = −2Re(z1 ) 

Άραβ∈R.
2

♦ z1z 2 = γ ⇔ z1 z1 = γ ⇔ γ = z1 . Άραγ∈Rκαιµάλισταγ≥0.
β) Ηεξίσωσηz2+βz–γ=0έχει∆=β2+4γ.Όµωςβ2≥0καιγ>0.Άρα∆>0,
οπότεηεξίσωσηαυτήέχειπραγµατικέςκαιάνισεςρίζες.

185

19.5 ∆ίνεταιοµιγαδικόςαριθµόςzµε z z
7

3

= 1. 

α) Νααποδειχθείότι z = 1. 
β) Ναεκφραστείοσυζυγής z τουzωςσυνάρτησητουz.
γ) Ναλυθείηεξίσωση z 7 z 3 = 1.  

ΛΥΣΗ
α)Έχουµε z 7 z 3 = 1. Επειδή z = z , αυτήδίνει:
7

z7 z 3 = 1 ⇔ z ⋅ z

3

7

3

=1 ⇔ z ⋅ z =1 ⇔ z

10

=1 ⇔ z =1

διότι z ≥ 0 γιακάθεz∈C.
β) Είναι:

z =1 ⇔ z

2

= 1 ⇔ zz = 1 ⇔ z =

1 

z

1
γ) Επειδή z = , ηεξίσωσηγίνεται:
z
3

1
z z = 1 ⇔ z   = 1 ⇔ z 4 = 1 ⇔ (z 2 − 1)(z 2 + 1) = 0 ⇔ 
z
7

3

7

⇔(z=1ήz=-1ήz=iήz=-i)
Αυτέςείναιοιρίζεςτηςδοσµένηςεξίσωσης.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οιεικόνεςτωνριζώνείναικορυφέςτετραγώνου.

19.6 ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοίzµε z - 2 - 2i = 3

2 .

α) ΝαβρεθείογεωµετρικόςτόποςτηςεικόναςΜτωνµιγαδικώνz.
β) Απότουςπαραπάνωµιγαδικούςαριθµούςναβρεθείεκείνοςπουέχει: 

i) τοµεγαλύτεροµέτρο    

ii) τοµικρότεροµέτρο 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:
z − 2 − 2i = 3 2 

186 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Έτσι z − (2 + 2i) = 3 2, πουσηµαίνειότιογεωµετρικόςτόποςτηςεικόναςΜτων
µιγαδικώνzείναιοκύκλοςκέντρουΚ(2,2)καιακτίνας ρ = 3 2. 
β) ΟκύκλοςCκέντρουΚ(2,2)καιακτίνας ρ = 3 2 έχειεξίσωση:
C:(x–2)2+(y–2)2=18(1)
ΗευθείαΟΚτέµνειτονκύκλοCστασηµείαΑκαιΒ.
i) Τοµεγαλύτεροµέτροτοέχειπροφανώςοµι-
γαδικόςzΒµεεικόνατοσηµείοΒ.
Είναι:
♦ ΟΚ:y=x(2)
(2)

♦ (x − 2)2 + (y − 2)2 = 18 ⇐⇒   

⇔(x–2)2+(x–2)2=18⇔  

⇔(x–2)2=9⇔x–2=±3⇔(x=5ήx=-1)

♦ Γιαx=5βρίσκουµεy=5.
♦ Γιαx=-1βρίσκουµεy=-1.
ΟµιγαδικόςαριθµόςµετοµεγαλύτεροµέτροείναιοzΒ=5+5i.
ii) ΟµιγαδικόςαριθµόςµετοµικρότεροµέτροείναιοzΑ=-1–i. 

19.7 ΈστωµιασυνάρτησηfµεπεδίοορισµούτοRγιατηνοποίαισχύει:
(fÎf)(x)–f(x)=xγιακάθεx∈R
α) Νααποδειχθείότιυπάρχειηαντίστροφητηςf(x).
β) Ναβρεθείτοf(0). 

ΛΥΣΗ
α)Γιαναορίζεταιηf-1αρκείηfναείναι“1–1”.Απότηνυπόθεσηέχουµεότι:
f(f(x))=x+f(x)(1)
Έστωx1,x2∈Rµεf(x1)=f(x2).

187

Τότε:
(1)

f ( f (x1 ) ) = f ( f (x 2 ) ) ⇐⇒ x1 + f (x1 ) = x 2 + f (x 2 ) ⇔ x1 = x 2 
Εποµένωςηfείναι“1–1”,οπότεορίζεταιηf-1:f(R)→R.
β) Ησχέση(1)γιαx=0δίνει:
“1−1”

f ( f (0) ) = f (0) ⇐⇒ f (0) = 0 

19.8 ∆ίνονταιοισυνεχείςσυναρτήσειςf:R→(0,+∞)καιg:R→(-∞,0).Αν
υπάρχουνα,β∈Rµεf(β)=βκαιg(α)=α,νααποδειχθείότι:
α) α<β,
β) υπάρχειγ∈Rτέτοιο,ώστεf(γ)+g(γ)=2γ. 

ΛΥΣΗ 
  

  

α)Είναι f (x)>0 γιακάθε x ∈ R, οπότεβ=f(β)>0.Επίσηςg(x)<0γιακάθε
x∈R,οπότεα=g(α)<0.Έτσια<0<β,πουσηµαίνειότια<β.
β) Θεωρούµετησυνάρτησηh(x)=f(x)+g(x)–2x,x∈[α,β].
♦ Ηhείναισυνεχήςστο[α,β],ωςάθροισµασυνεχώνσυναρτήσεων.
Είναιακόµα:
♦ h(α)=f(α)+g(α)–2α=f(α)+α–2α=f(α)–α>0 

διότιf(α)>0καια<0.

♦ h(β)=f(β)+g(β)–2β=β+g(β)–2β=g(β)–β<0 

διότιg(β)<0καιβ>0.

Είναιεποµένωςh(α)h(β)<0.ΣύµφωναµετοθεώρηµαBolzanoυπάρχειγ∈(α,β)
τέτοιο,ώστε:
h(γ)=0⇔f(γ)+g(γ)–2γ=0⇔f(γ)+g(γ)=2γ

19.9 ∆ίνεταιέναπολυώνυµοP(x).ΑνηεξίσωσηP(x)=xδενέχειρίζες,να
αποδειχθείότικαιηεξίσωσηP(P(x))=xδενέχειρίζες.

188 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ 

ΛΥΣΗ
Θεωρούµετηνπολυωνυµικήσυνάρτησηg(x)=P(x)–x,x∈R.Επειδήηεξίσωση
P(x)=x είναιαδύνατη,θαείναι  P(x)–x≠0, δηλαδή  g(x)≠0 γιακάθε  x ∈ R.
Επειδήλοιπόνηg(x)είναισυνεχής(ωςπολυωνυµική)καιδενέχειρίζες,θαδιατη-
ρείσταθερόπρόσηµο.Άρα  g(x)>0 γιακάθε  x ∈ R ή  g(x)<0 γιακάθε  x ∈ R.
Έχουµελοιπόν:
♦ g(x)>0⇔P(x)>xγιακάθεx∈R 

ΑυτήδίνειP(P(x))>P(x)>x,δηλαδήP(P(x))>x.(ΣτηνP(x)>xθέσαµεστη 

θέσητουxτοP(x)κ.λπ.)

♦ g(x)<0⇔P(x)<xγιακάθεx∈R 

ΑυτήδίνειP(P(x))<P(x)<x,δηλαδήP(P(x))<x.

ΆραηεξίσωσηP(P(x))=xείναιεπίσηςαδύνατη.

19.10 Έστωf:R→Rσυνεχήςσυνάρτησηµετηνιδιότηταf(x)⋅(fÎf)(x)=1
γιακάθεx∈R.Ανf(1000)=999,τότε:
α) νααποδειχθείότιυπάρχεια∈Rτέτοιο,ώστεf(α)=500,
β) ναβρεθείοαριθµόςf(500). 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f(x)⋅f(f(x))=1(1)
γιακάθεx∈R.Ησχέση(1)γιαx=1000δίνει:

f (1000) ⋅ f ( f (1000) ) = 1 ⇔ 999f (999) = 1 ⇔ f (999) =

1 

999

1
, f(1000)=999
999
καιf(999)<500<f(1000).Σύµφωναµετοθεώρηµαενδιάµεσωντιµών,υπάρχει
Όµωςηfείναισυνεχήςστοδιάστηµα[999,1000], f (999) =

α∈(999,1000)τέτοιο,ώστεf(α)=500.
β) Ησχέση(1)γιαx=αδίνει:

f (α) ⋅ f ( f (α) ) = 1 ⇔ 500f (500) = 1 ⇔ f (500) =

1 

500

189

ΣΧΟΛΙΟ
Τοερώτηµα(α)αντιµετωπίζεταικαιµετοθεώρηµαBolzanoγιατησυνάρτηση
g(x)=f(x)–500,x∈[999,1000]. 

19.11 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)πουείναιπαραγωγίσιµηστοRκαιέχειτην
ιδιότητα:
f(x3+x+1)=7x3–xγιακάθεx∈R
Ναβρεθεί:
α) οαριθµόςf´(3),
β) ηεξίσωσητηςεφαπτοµένηςτηςCfστοσηµείοΑ(3,f(3)). 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηισχύειησχέση:
f(x3+x+1)=7x3–x(1)
Μεπαραγώγισηπαίρνουµε:
f΄(x3+x+1)(x3+x+1)´=21x2–1⇔
⇔(3x2+1)f´(x3+x+1)=21x2-1
Αυτήγιαx=1δίνει:
4f´(3)=20⇔f´(3)=5
β) ΗεφαπτοµένητηςCfστοσηµείοΑ(3,f(3))έχειεξίσωση:
y–f(3)=f´(3)(x–3)
Ησχέση(1)γιαx=1δίνειf(3)=6.Άραηζητούµενηεξίσωσηείναιη:
y–6=5(x–3)⇔y=5x-9

19.12 Μιασυνάρτησηfείναισυνεχήςστοx0=1καιισχύει:
lim
x→1

α) Νααποδειχθείότιf(1)=1.

190 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

f(x) - x 2
=7 
x-1

β) Νααποδειχθείότιf´(1)=9.
γ) Ναβρεθείηεξίσωσητηςεφαπτοµένηςτης  Cf στοσηµείο  Α(1,f (1)) καινα
αποδειχθείότιείναικάθετηστηνευθείαη:x+9y+5=0. 

ΛΥΣΗ
α)Θέτουµε

f (x) − x 2
= g(x). Τότε:
x −1

lim g(x) = 7 και f (x) = (x − 1)g(x) + x 2
x →1

(1) 

Ηfείναισυνεχήςστοx0=1,οπότε:
(1)

f (1) = lim f (x) == lim (x − 1)g(x) + x 2  = 0 ⋅ 7 + 1 = 1 
x →1

x →1 



Άρα f (1)=1.
β) Είναι:
f (x) − f (1) (1)
(x − 1)g(x) + x 2 − 1
(x − 1)(x + 1) 

== lim
= lim g(x) +
=
x →1
x
1
x
1


x −1
x −1
x −1

lim

= lim ( g(x) + (x + 1) ) = 7 + 2 = 9 
x →1 



Άρα f ´(1)=9.
γ) Ηεφαπτοµένη(ε)τηςCfστοσηµείοΑ(1,f(1))έχειεξίσωση:
ε:y–f(1)=f´(1)(x–1)⇔y–1=9(x–1)⇔y=9x-8
Είναιόµως:
♦ λε=f´(1)=9   

1
♦ λ η = − 
9  

 1
♦ λ ε ⋅ λ η = 9  −  = −1 
 9

Εποµένωςοιευθείες(ε)και(η)είναικάθετες.

19.13 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=x3–3x2+2x+1.Ναβρεθούνοιεφαπτοµέ-
νεςτηςCfπου:
α) είναιπαράλληλεςστηνευθείαεµεεξίσωσηx+y–2=0,
β) είναικάθετεςστηνευθείαηµεεξίσωσηx+11y+12=0,
γ) διέρχονταιαπότοσηµείοΑ(3,7).

191 

ΛΥΣΗ 


2 

α)Είναι f ´(x)=3x –6x+2 γιακάθε  x ∈ R. ΑνζείναιµιαεφαπτοµένητηςCf
πουείναιπαράλληληστηνεκαιΑ(α,f(α))είναιτοσηµείοεπαφής,τότε:
♦ λζ=f´(α)=3α2–6α+2
♦ ζ//ε⇔λζ=λε⇔3α2–6α+2=-1⇔3α2–6α+3=0⇔ 

⇔α2–2α+1=0⇔(α–1)2=0⇔α=1

Άραηζέχειεξίσωση:
y–f(1)=f´(1)(x–1)⇔y–1=-1(x–1)⇔y=-x+2
β) Είναι:
♦ λ η =-

1 
καιζ⊥η⇔λζ⋅λη=-1⇔λζ=11
11

♦ λζ=f΄(α)=3α2–6α+2
Άρα:
λζ=11⇔3α2–6α+2=11⇔3α2–6α–9=0⇔
⇔α2–2α–3=0⇔(α=3ήα=-1)
♦ Γιαα=3παίρνουµε:
ζ1:y–f(3)=f´(3)(x–3)⇔y–(27–27+6+1)=11(x–3)⇔
⇔y–7=11x–33⇔y=11x-26
♦ Γιαα=-1βρίσκουµε:
ζ2:y–f(-1)=f´(-1)(x+1)⇔y–(-1–3–2+1)=11(x+1)⇔
⇔y+5=11x+11⇔y=11x+6
γ) ΈστωΜ(α,f(α))ένασηµείοεπαφής.Τότε:
ζ:y–f(α)=f´(α)(x–α)⇔
⇔y–(α3–3α2+2α+1)=(3α2–6α+2)(x–α)
Αλλά
Α(3,7)∈ζ⇔7–(α3–3α2+2α+1)=(3α2–6α+2)(3–α)⇔
⇔7–α3+3α2–2α–1=9α2–18α+6–3α3+6α2–2α⇔
⇔2α3–12α2+18α=0⇔2α(α2–6α+9)=0⇔(α=0ήα=3)

192 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

♦ Γιαα=0παίρνουµε:
ζ1:y–1=2(x–0)⇔y=2x+1
♦ Γιαα=3βρίσκουµε:
y–7=11(x–3)⇔y=11x-26

19.14 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
 -αx 2 + βx - γ
, αν x < -1

f(x) =  

x+1
 x 2 - 2αx - α, αν x ≥ -1

α) Νααποδειχθείότιγιαναείναιηfσυνεχήςστο  x0=-1 πρέπειναισχύουνοι
σχέσεις:
α+β+γ=0καια+β=1
Ποιαείναιητιµήτουγστηνπερίπτωσηαυτή;
β) Ναβρεθούνοιτιµέςτωνακαιβ,ώστεηfναπαραγωγίζεταιστοx0=-1. 

ΛΥΣΗ 

α)Γιαναείναιηfσυνεχήςστο x0=-1,πρέπει:
lim f (x) = lim+ f (x) = f (−1) 

x → −1−

x → −1

Όµως:
♦ f(-1)=α+1
♦ lim+ f (x) = lim+ (x 2 − 2αx − α) = α + 1 
x → −1 

x → −1 

Για x<-1 είναι:
f (x) =

Άρα:

−αx 2 + βx − γ
⇔ − αx 2 + βx − γ = (x + 1)f (x) 
x +1

lim ( −αx 2 + βx − γ) = lim− [ (x + 1)f (x) ] ⇔ 

x → −1−

x → −1

⇔-α–β–γ=0⇔α+β+γ=0(1)  

Με α+β+γ=0 παίρνουµε(κανόναςDeL’Hospital):
0
0

lim− f (x) == lim−

x → −1

x → −1

(−αx 2 + βx − γ)΄
= lim− ( −2αx + β) = 2α + β 
x → −1
(x + 1)´

193

Πρέπει:
2α+β=α+1⇔α+β=1 

οπότεησχέση(1)δίνει γ=-1.
β) Γιαναπαραγωγίζεταιηfστοx0=-1,πρέπει:

lim

x → −1

Όµως:

f (x) − f (−1)
∈» 
x +1

f (x) − f (−1)
(x 2 − 2αx − α) − (α + 1)
x 2 − 2αx − 2α − 1
= lim+
= lim+
=
x → −1
x → −1
x → −1
x +1
x +1
x +1
(x − 1)(x + 1) − 2α(x + 1)
= lim+
= lim+ (x − 1 − 2α) = −2α − 2 
x → −1
x → −1
x +1

♦ lim+ 

f (x) − f (−1)
= lim−
♦ lim−
x→−1
x→−1
x +1

−αx2 + βx − γ
− (α + 1)
x +1

x +1
0 

−2αx + β − (α + 1) 0
−2α
= lim−
== lim−
= −α 
x → −1
x → −1
2(x + 1)
2

Πρέπειλοιπόν:
-2α–2=-α⇔α=-2    

Για α=-2 και γ=-1 παίρνουµεβ=3.Άραοιζητούµενεςτιµέςείναι:
α=-2,β=3καιγ=-1

19.15 ∆ίνεταιησυνάρτησηf:R→Rµετηνιδιότητα:
2f(x)+f(1–x)=3x2–2x+4
γιακάθεπραγµατικόαριθµόx.
Α.Νααποδειχθείότι:
α) 2f(1–x)+f(x)=3x2–4x+5,
β) οτύποςτηςfδίνεταιαπότησχέσηf(x)=x2+1.
Β. ∆ύοεφαπτόµενεςτηςCfδιέρχονταιαπότοσηµείοΜ(3,9).Ναβρεθούν:
α) τασηµείαεπαφήςτηςCfµετιςεφαπτόµενεςαυτές,
β) οιεξισώσειςτωνεφαπτόµενωναυτών.

194 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

0

−αx2 + βx − γ − (α + 1)(x + 1) 0
= lim−
== 
x→−1
(x + 1)2 

ΛΥΣΗ
Α.α)Απότηνυπόθεσηείναι:
2f(x)+f(1–x)=3x2–2x+4(1)
Θέτουµεόπουxτο1–xκαιέχουµε:
2f(1–x)+f(x)=3(1–x)2–2(1–x)+4⇔
⇔f(x)+2f(1–x)=3x2–4x+5(2)
β) Πολλαπλασιάζουµετησχέση(1)µε(-2)καιτηνπροσθέτουµεστησχέση(2).
Έτσιπαίρνουµε:
-3f(x)=-3x2–3⇔f(x)=x2+1
Ησυνάρτησηαυτήεπαληθεύειτησχέση(1),οπότεf(x)=x2+1.
Β. α)ΈστωΑ(α,f(α))τοσηµείοεπαφήςµιαςεφαπτοµένηςτηςCfπουάγεταιαπό
τοΜ,τότε:
♦ (ΜΑ):y–f(α)=f΄(α)(x–α)⇔y–(α2+1)=2α(x–α)(3)
♦ Μ∈(ΜΑ)⇔9–(α2+1)=2α(3–α)⇔α2–6α+8=0⇔(α=2ήα=4)
ΆρατασηµείαεπαφήςείναιταΑ(2,5)καιΒ(4,17).
β) ΓιαΑ(2,5),ηεφαπτοµένηΜΑέχειεξίσωση:
(ΜΑ):y–5=4(x–2)⇔y=4x-3  

Για Β(4,17) έχουµε:
(ΜΒ):y–17=8(x–4)⇔y=8x-15

19.16 ∆ίνονταιοισυναρτήσειςf(x)=4–x2καιg(x)=-x2+8x–20.

α) ΝαεξεταστείανοιCfκαιCgέχουνστακοινάτουςσηµείακοινήεφαπτοµένη.

β) ΝαβρεθούνοικοινέςεφαπτοµένεςτωνCfκαιCg.
γ) ΝαβρεθείτοεµβαδόνµεταξύτωνCfκαιCgκαιτηςκοινήςτουςεφαπτοµένης. 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:
♦ f(x)=g(x)⇔4–x2=-x2+8x–20⇔x=3
♦ f´(x)=-2xκαιg´(x)=-2x+8γιακάθεx∈R
Επειδήf´(3)=-6καιg´(3)=2,δηλαδήf´(3)≠g´(3),οιCfκαιCgδενέχουν
κοινήεφαπτοµένηστοκοινότουςσηµείο.

195

β) ΈστωΑΒµιακοινήεφαπτοµένητωνCfκαι
Cgµε:
Α(α,f(α))καιΒ(β,f(β))
Τότε:
♦ (ΑΒ):y–f(α)=f´(α)(x–α)⇔ 

⇔y=f´(α)x+f(α)–αf´(α)(1)

♦ (ΑΒ):y–g(β)=g´(β)(x–β)⇔ 

⇔y=g´(β)x+g(β)–βg´(β)(2)

διότιστησχέση(1)ηΑΒείναιεφαπτοµένητης
CfστοΑκαιστησχέση(2)ηΑΒείναιεφαπτοµένητηςCgστοΒ.
Επειδήοισχέσεις(1)και(2)παριστάνουντηνίδιαευθεία,πρέπει:
f ´(α) = g´(β)
 


f (α) − αf ´(α) = g(β) − βg´(β)

Ηπρώτηδίνει:
-2α=-2β+8⇔β=α+4(3)
Ηδεύτερηδίνει:
4–α2–α(-2α)=(-β2+8β–20)–β(-2β+8)⇔
⇔4–α2+2α2=-β2+8β–20+2β2–8β⇔α2=β2–24(4)
Ησχέση(4)λόγωτης(3),γίνεται:
α2=(α+4)2–24⇔α2=α2+8α–8⇔α=1
Άραα=1,β=5καισυνεπώς:
Α(1,3)καιΒ(5,-5)
Απότησχέση(1)(ήτη(2))γιαα=1καιβ=5παίρνουµε:
(ΑΒ):y–3=-2(x–1)⇔y=-2x+5
γ) Τοζητούµενοεµβαδόνείναι:
3

5

E = ∫ (−2x + 5) − (4 − x 2 )  dx + ∫  (−2x + 5) − (− x 2 + 8x − 20)  dx = 
1
3
3

5

 x3
  x3

=  − x 2 + x  +  − 5x 2 + 25x  = 
3
1  3
3

196 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

1
  125

= (9 − 9 + 3) −  − 1 + 1 + 
− 125 + 125  − (9 − 45 + 75) = 
3
  3

1 125
124 124 − 108 16 

= 3− +
− 39 = −36 +
=
=
3 3
3
3
3

19.17 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις f(x) = α καιg(x)=x2+βx+α,όπουα,β∈R .
x 

α) Ναβρεθείητιµήτουβ,ώστεοι CfκαιCgναέχουνένακοινόσηµείοΑπάνω
στηνευθείαx=1.
β) Ναβρεθούνοιτιµέςτωνακαιβ,ώστεοιCfκαιCgναέχουνστοσηµείοΑκά-
θετεςεφαπτοµένες.
γ) ΝαβρεθούνοιεξισώσειςτωνπαραπάνωεφαπτοµένωντωνCfκαιCgστοΑ,
καθώςκαιτοεµβαδόντουτριγώνουπουκαθεµίααπόαυτέςσχηµατίζειµετους
άξονες. 

ΛΥΣΗ
α)ΓιαναέχουνοιCfκαιCgκοινόσηµείοπάνωστηνευθείαx=1,πρέπει:
f(1)=g(1)⇔α=1+β+α⇔β=-1
β) Πρέπειf(1)=g(1)καιf´(1)g´(1)=-1.
Όµως:
α
 α ´
♦ f ´(x) =   = − 2 και g´(x) = 2x + β 
x
x 
 

♦ f ´(1)=- ακαιg´(1)=2+β=2–1=1
Άρα:

f´(1)g´(1)=-1⇔-α=-1⇔α=1
Έτσια=1καιβ=-1.
γ) ΓιατηCfείναι:
ε1:y–f(1)=f´(1)(x–1)⇔
⇔y–1=-1(x–1)⇔y=-x+2
Τοεµβαδόντουσχηµατιζόµενουτριγώνουείναι:

E=

1
⋅ 2 ⋅ 2 = 2 τ.µ. 
2

197

ΓιατηCgείναι:
ε2:y–g(1)=g´(1)(x–1)⇔y–1=1⋅(x–1)⇔y=x
Ηε2δενσχηµατίζειτρίγωνοµετουςάξονες.

19.18 Μιασυνάρτησηfικανοποιείτησχέση:
3f(x+1)–2f(2–x)=x2+14x–5γιακάθεx∈R
Νααποδειχθείότι:
α) 3f(x)–2f(3–x)=x2+12x–18γιακάθεx∈R ,
β) 3f(3–x)–2f(x)=x2–18x+27γιακάθεx∈R ,
γ) f(x)=x2γιακάθεx∈R ,
1

δ) οιεφαπτοµένεςπροςτηCfπουάγονταιαπότοσηµείο A  1, -  είναικάθετες
4

µεταξύτους. 

ΛΥΣΗ
α)Είναι
3f(x+1)–2f(2–x)=x2+14x–5(1)
Θέτουµεόπουxτοx–1καιπαίρνουµε:
3f(x)–2f(3–x)=(x–1)2+14(x–1)–5=
=(x2–2x+1)+14x–14–5=x2+12x-18
Άρα:
3f(x)–2f(3–x)=x2+12x–18(2)
β) Στησχέση(2)θέτουµεόπουxτο3–xκαιπαίρνουµε:
3f(3–x)–2f(x)=(3–x)2+12(3–x)–18=
=(9–6x+x2)+36–12x–18=x2–18x+27
Άρα:
3f(3–x)–2f(x)=x2–18x+27(3)
γ) Πολλαπλασιάζουµετησχέση(2)µε3,τησχέση(3)µε2καιπροσθέτουµε:
9f(x)–4f(x)=3(x2+12x–18)+2(x2–18x+27)⇔
⇔5f(x)=5x2⇔f(x)=x2
Ησυνάρτησηαυτήείναιδεκτή.

198 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

δ) ΈστωΜ(α,f(α))τοσηµείοεπαφήςµιαςτέτοιαςεφαπτοµένης,τότε:
♦ (ΑΜ):y–f(α)=f´(α)(x–α)⇔y–α2=2α(x–α)
1
1

♦ A 1, −  ∈ (AM) ⇔ − − α 2 = 2α(1 − α) ⇔ − 1 − 4α 2 = 8α(1 − α) ⇔ 
4
4
  

⇔4α2–8α–1=0(4)

Οιτετµηµένεςλοιπόνα1καια2τωνσηµείωνεπαφήςΜ1καιΜ2είναιρίζεςτηςσχέ-
σης(4).(Επειδή  ∆=64+16=80>0 υπάρχουνδύολύσεις,οπότεκαιδύοεφα-
πτοµένες.)Οισυντελεστέςδιεύθυνσηςτων(ΑΜ1)και(ΑΜ2)είναι:
♦ λ1=f´(α1)=2α1
♦ λ2=f´(α2)=2α2

1
Επειδήταα1καια2είναιρίζεςτηςσχέσης(4)θαισχύει α1α 2 = − , άρα:
4
 1
λ1λ 2 = (2α1 )(2α 2 ) = 4α1α 2 = 4  −  = −1 
 4 

Συµπεραίνουµεότι (ΑΜ1)⊥(ΑΜ2).

19.19 Μιασυνάρτησηf:R→Rείναισυνεχήςστο[α,β]καιπαραγωγίσιµη
στο(α,β),µεf(α)=βκαιf(β)=α.Νααποδειχθείότι:
α) υπάρχειγ∈(α,β)τέτοιο,ώστεf(γ)=γ,
β) υπάρχουνκ,λ∈(α,β)τέτοια,ώστεf´(κ)f´(λ)=1. 

ΛΥΣΗ
α)Γιανααποδείξουµεότιυπάρχει  γ ∈ (α,β) τέτοιο,ώστε  f (γ)=γ, θεωρούµετη
συνάρτησηg(x)=f(x)–x,x∈[α,β].
♦ ηgείναισυνεχήςστο[α,β]
♦ g(α)=f(α)–α=β–ακαιg(β)=f(β)–β=α–β
Εποµένως:
g(α)g(β)=(β–α)(α–β)=-(α–β)2<0
διότι α<β καιέτσι α≠β. ΣύµφωναµετοθεώρηµαBolzano,υπάρχει  γ ∈ (α,β)   

τέτοιο,ώστε:
g(γ)=0⇔f(γ)–γ=0⇔f(γ)=γ

199

β) Σταδιαστήµατα[α,γ]και[γ,β]πληρούνται
οιπροϋποθέσειςεφαρµογήςτουΘ.Μ.Τ.γιατην
f,αφούαυτήείναισυνεχήςσταδιαστήµατααυ-
τάκαιπαραγωγίσιµηστοεσωτερικότους.Υπάρχειλοιπόν:
♦ κ∈(α,γ)τέτοιο,ώστε:
f ´(κ) =

f (γ) − f (α) γ − β 

=
γ−α
γ−α

f ´(λ) =

f (β) − f (γ) α − γ 

=
β−γ
β−γ

♦ λ∈(γ,β)τέτοιο,ώστε:

Άρα
f ´(κ)f ´(λ) =

γ−β α−γ

= 1
γ−α β−γ

καιηαπόδειξηολοκληρώθηκε.

19.20 ∆ίνονταιοισυναρτήσειςf(x)=4xκαιg(x)=-x2+4x+1.Νααποδει-
χθείότι:
α) οιCfκαιCgέχουνδύοτουλάχιστονκοινάσηµεία,ταοποίαβρίσκονταιστιςευ-
θείεςx=0καιx=1,
β) οιCfκαιCgέχουνπαράλληλεςεφαπτοµένεςσεένατουλάχιστονσηµείοΑ(α,β),
µεα∈(0,1),
γ) οιCfκαιCgδενέχουνάλλακοινάσηµείαεκτόςτωνευθειώνx=0καιx=1. 

ΛΥΣΗ 
   

α)Είναι f (0)=1 και g(0)=1, οπότεένακοινόσηµείοτωνCfκαιCgβρίσκεται
πάνωστηνευθείαx=0.Όµοιαείναιf(1)=4καιg(1)=4,οπότεέναακόµακοινό
σηµείοτωνCfκαιCgβρίσκεταιστηνευθείαx=1.
β) ΓιαναέχουνοιCfκαιCgένατουλάχιστονκοινόσηµείοΑ(α,β),µεα∈(0,1),
στοοποίοοιεφαπτόµενεςναείναιπαράλληλες,αρκείνααποδείξουµεότι:
f´(α)=g´(α)

200 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Θεωρούµεεποµένωςτησυνάρτηση
h(x)=f(x)–g(x)=4x+x2–4x-1
Ηhείναι:
♦ συνεχήςστο[0,1]ωςσυνεχήςστοR,
♦ παραγωγίσιµηστο(0,1)ωςπαραγωγίσιµηστοR,
♦ h(0)=0καιh(1)=0,οπότεh(0)=h(1).
ΣύµφωναµετοθεώρηµαRolle,υπάρχεια∈(0,1)τέτοιο,ώστεh΄(α)=0.Όµως:
♦ h´(x)=f´(x)–g´(x)
♦ h´(α)=0⇔f´(α)–g΄(α)=0⇔f΄(α)=g΄(α)
γ) ΈστωότιοιCfκαιCgέχουνκοινάσηµείαστις
ευθείες  x=β, x=γ και  x=δ, (δύοαπόταβ,
γκαιδείναιοιαριθµοί0και1)τότε:
f(β)=g(β),f(γ)=g(γ)καιf(δ)=g(δ)
Γιατησυνάρτησηh(x)=f(x)–g(x)εφαρµόζεταιπροφανώςτοθεώρηµαRolleστα
διαστήµατα[β,γ]και[γ,δ].Άραυπάρχουνλ∈(β,γ)καιµ∈(γ,δ)τέτοια,ώστε:
h´(λ)=0καιh΄(µ)=0
Ηh΄είναιόµωςπαραγωγίσιµη,οπότεσύµφωναµετοθεώρηµαRolleστοδιάστηµα
[λ,µ]υπάρχειξ∈(λ,µ)τέτοιο,ώστεh´´(ξ)=0.Αλλά:
♦ h´(x)=4xln4+2x-4
♦ h´´(x)=4xln24+2>0
Ησχέσηh´΄(ξ)=0οδηγείλοιπόνσεάτοπο.ΆραοιCfκαιCgέχουνακριβώςδύο
κοινάσηµεία,ταΚ(0,1)καιΛ(1,4).

19.21 Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:R→R,µεf(0)=1,έχειτηνιδιό-
τηταf(x)f´(-x)=1γιακάθεx∈R .Νααποδειχθείότι:
α) f´(x)f(-x)=f(x)f´(-x)γιακάθεx∈R ,
β) ησυνάρτησηg(x)=f(x)f(-x)είναισταθερήστοR .Ποιαείναιητιµήτηςg(x);
γ) f´(x)=f(x)γιακάθεx∈R .Ποιοςείναιοτύποςτηςf(x);

201 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:
f(x)f´(-x)=1(1)
Θέτουµεόπουxτο–xκαιπαίρνουµε:
f(-x)f´(x)=1(2)
Άρα
(1)

f (− x)f ´(x) == f (x)f ´(− x) 

β) Είναι
g´(x)=[f(x)f(-x)]´=f´(x)f(-x)+f(x)f´(-x)(-x)´=
=f´(x)f(-x)–f(x)f´(-x)=0
γιακάθεx∈R.Άραηgείναισταθερή.
Είναιg(x)=c.Ησχέση(1)γιαx=0δίνει:
f(0)f´(0)=1⇔f´(0)=1
Έτσι
g(0)=c⇔f(0)f´(0)=c⇔c=1
γ) Είναι:
g(x) = 1 ⇔ f (x)f (− x) = 1 ⇔ f (− x) =

1
f (x)

(3) 

γιακάθε  x ∈ R. Τονίζουµεότιησχέση(1)δίνειότι f (x)≠0 γιακάθε  x∈ R.
Απότιςσχέσεις(2)και(3)παίρνουµε:
1
⋅ f ´(x) = 1 ⇔ f ´(x) = f (x) 
f (x)

Έτσι:
f´(x)–f(x)=0⇔f´(x)e-x–f(x)e-x=0⇔
⇔(f(x)e-x)´=0⇔f(x)e-x=c⇔f(x)=cex
Όµως:
f(0)=1⇔c=1
Άραf(x)=ex.

202 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

19.22 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=x4–2x3–5x2+x+1.
α) Νααποδειχθείότιηεξίσωση  f(x)=0 έχειαπόµίατουλάχιστονρίζασεκα-
θένααπόταδιαστήµατα(-1,0)και(0,1).
β) Νααποδειχθείότιηεξίσωση4x3–6x2+1=10xέχειµίατουλάχιστονρίζαστο
διάστηµα(-1,1).
γ) ΝαεξεταστείανηCfέχειοριζόντιαεφαπτοµένη. 

ΛΥΣΗ
α)Είναι  f (x)=x4–2x3–5x2+x+1, µε  Df=R. Ηfείναισυνεχήςσταδιαστή-
µατα[-1,0]και[0,1].Επιπλέον:
♦ f(-1)f(0)=(1+2–5–1+1)⋅1=-2<0
♦ f(0)f(1)=1⋅(-4)=-4<0
ΣύµφωναµετοθεώρηµαBolzanoγιατηνfσταδιαστήµατα  [-1,0] και  [0,1],η
εξίσωσηf(x)=0έχειµίατουλάχιστονρίζαρ1∈(-1,0)καιµίατουλάχιστονρίζα
ρ2∈(0,1).
β) Σύµφωναµετοπρώτοερώτηµαυπάρχουνρ1∈(-1,0)καιρ2∈(0,1)τέτοια,
ώστεf(ρ1)=f(ρ2)=0.Επειδήηfείναιπαραγωγίσιµηστο[ρ1,ρ2],σύµφωναµετο
θεώρηµαRolleθαυπάρχειξ∈(ρ1,ρ2)τέτοιο,ώστεf´(ξ)=0.
Όµως:
♦ f´(x)=(x4–2x3–5x2+x+1)´= 

=4x3–6x2–10x+1

♦ f´(ξ)=0⇔4ξ3–6ξ2–10ξ+1=0⇔4ξ3–6ξ2+1=10ξ
Άραηεξίσωση:
4x3–6x2+1=10x
έχειµίατουλάχιστονρίζαστο(-1,1),διότιξ∈(ρ1,ρ2)⊆(-1,1).
γ) Επειδήυπάρχειξ∈(-1,1)τέτοιο,ώστεf´(ξ)=0,συµπεραίνουµεότιηCfέχει
οριζόντιαεφαπτοµένηστοσηµείοΜ(ξ,f(ξ)).

203

19.23 Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα:
f´(x)=ex-f(x)γιακάθεx∈R
ΑνηCfέχεικέντροσυµµετρίαςτηναρχήτωναξόνων,νααποδειχθείότι:
α) ηf´είναιάρτιασυνάρτηση,
β) f(0)=0,
γ) f(x)=xγιακάθεx∈R . 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηείναι:
f´(x)=ex-f(x)(1)
ΕπειδήηCfέχεικέντροσυµµετρίαςτηναρχήΟτωναξόνωνθαισχύει:
f(-x)=-f(x)(2)
Παραγωγίζουµετησχέσηαυτή:
f´(-x)(-x)´=-f´(x)⇔-f´(-x)=-f´(x)⇔f´(-x)=f´(x)
γιακάθεx∈R.Άραηf´είναιάρτια.
β) Στησχέση(2)θέτουµεx=0καιπαίρνουµε:
f(0)=-f(0)⇔2f(0)=0⇔f(0)=0
γ) Ησχέση(1)γράφεται:

f ´(x)ef (x) = e x ⇔ ( ef (x) )´= ( e x )´ ⇔ ef (x) = ex + c 
Γιαx=0αυτήδίνει:
ef(0)=1+c⇔c=0
Άρα
ef(x)=ex⇔f(x)=x
Άλλοςτρόπος
Ανστησχέση(1)θέσουµεόπουxτο–xέχουµε:
(α)

(2)

f ´(− x) = e − x − f ( − x) ⇐⇒ f ´(x) == ef (x) − x 

Ητελευταίασχέσηκαιη(1)δίνουν:
ex-f(x)=ef(x)–x⇔x–f(x)=f(x)–x⇔2f(x)=2x⇔f(x)=x

204 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

19.24 Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα:
f´(x)=2f(x)γιακάθεx∈R
Ανf(0)=1καιf(x)>0γιακάθεx∈R ,νααποδειχθείότι:
α) ησυνάρτησηG(x)=lnf(x)–2xείναισταθερήσυνάρτησηστοR ,
β) f(x)=e2xγιακάθεx∈R . 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:
G´(x) = ( lnf (x) − 2x )´=

f ´(x)
2f (x)
−2=
− 2 = 2 − 2 = 0
f (x)
f (x)

γιακάθεx∈R.ΆραηG(x)είναισταθερή.
β) Είναι:
G(x)=c⇔lnf(x)–2x=c
Στησχέσηαυτήθέτουµεx=0καιέχουµε:
lnf(0)=c⇔c=0
διότιf(0)=1.Άρα
lnf(x)–2x=0⇔lnf(x)=2x⇔f(x)=e2x
γιακάθεx∈R.

19.25 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)πουείναιπαραγωγίσιµηστοRκαιέχειτηνιδιό-
τηταf(x+y)+f(x–y)=2f(x)γιακάθεx,y∈R .Ανf´(0)=f(0)=1,τότε:
α) νααποδειχθείότιηfέχεισταθερήπαράγωγο,
β) ναβρεθείοτύποςτηςf. 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηείναι:
f(x+y)+f(x–y)=2f(x)(1)
Θεωρούµετοxσταθερόκαιπαραγωγίζουµεωςπροςy:
f´(x+y)(x+y)´+f(x–y)(x–y)´=(2f(x))´⇔f´(x+y)–f´(x–y)=0

205

x
Θέτουµεόπουxκαιyτο καιπροκύπτει:
2
f´(x)–f´(0)=0⇔f´(x)=f´(0)=1
Άραf´(x)=1γιακάθεx∈R.
β) Έχουµε:
f´(x)=1⇔f´(x)=(x)´⇔f(x)=x+c
Αλλάf(0)=1⇔c=1.Εποµένωςf(x)=x+1.

19.26 Γιαµιασυνάρτησηf:R→Rισχύειησχέσηxf´(lnx)=x2–1γιακάθε
x>0.Ανf(0)=2,τότε:
α) νααποδειχθείότι f(lnx) = x +

1 
γιακάθεx>0,
x

β) ναβρεθείοτύποςτηςf. 

ΛΥΣΗ
α)Είναιxf´(lnx)=x2–1γιακάθεx>0.Άρα
xf ´(lnx) x 2 − 1
1
= 2 ⇔ f ´(lnx) ⋅ (lnx)´= 1 − 2 ⇔ 
2
x
x
x
1 ´
1

⇔ ( f (lnx) )´=  x +  ⇔ f (lnx) = x + + c
(1) 
x
x

Όµωςf(0)=2καιησχέση(1)γιαx=1δίνει:
f(0)=2+c⇔2=2+c⇔c=0
Εποµένως:

f (lnx) = x +

1
x

(2) 

β) Έστωx∈Rκαιθέτουµεστησχέση(2)όπουxτοex>0.Είναι:

f (lne x ) = e x +
Άραf(x)=ex+e-xγιακάθεx∈R.

206 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

1
⇔ f (x) = e x + e − x 
x
e

19.27 Γιαµιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:R→Rισχύειf(0)=0και
1
 π π
για κάθε x ∈  - ,  
2
1+ x
 2 2
α) Ναβρεθείηπαράγωγοςτηςσυνάρτησης:
f ´(x) =

 π π
g(x)=f(εφx) x ∈  - ,  
 2 2

β) Νααποδειχθείότι:
 π π
f(εφx)=xγιακάθε x ∈  - ,  
 2 2 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:
g´(x) = ( f (εφx) )´= f ´(εφx)(εφx)´=

=

1

1

ηµ 2 x συν 2 x
1+
συν 2 x

1
1

=
2
1 + εφ x συν 2 x

= συν 2 x ⋅

1
= 1
συν 2 x

 π π
γιακάθε x ∈ ∆ =  − ,  . 
 2 2

β) Επειδήg´(x)=1γιακάθεx∈∆,θαείναι:
g´(x)=(x)´⇔g(x)=x+c(1)
Ησχέση(1)γιαx=0δίνει:
g(0)=c⇔f(0)=c⇔c=0
Άρα
g(x)=x⇔f(εφx)=x,x∈∆

19.28 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=3x4+4x3–(10+α)x2+β.Ανηfπαρου-
σιάζειτοπικόακρότατοστοx0=1µετιµή–2,τότε:
α) ναβρεθούνοιτιµέςτωνακαιβ,
β) ναµελετηθείηf(x)ωςπροςτηµονοτονία,
γ) ναβρεθούνόλατατοπικάακρότατατηςf,

207

δ) ναβρεθείτοπλήθοςτωνπραγµατικώνριζώντηςεξίσωσηςf(x)=0,
ε) ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf,
στ)ναβρεθούνταολικάακρότατατηςf,
ζ) νααποδειχθείότι3x4+4x3+32≥12x2γιακάθεx∈R . 

ΛΥΣΗ
α)ΣύµφωναµετοθεώρηµαFermatθαείναι:
f´(1)=0καιf(1)=-2
Όµως:
♦ f´(x)=12x3+12x2–2(10+α)x
♦ f´(1)=0⇔6+6–(10+α)=0⇔α=2
♦ f(1)=-2⇔3+4–12+β=-2⇔β=3
Άραα=2καιβ=3.
β) Μεα=2καιβ=3παίρνουµε:
♦ f(x)=3x4+4x3–12x2+3,x∈Df=R
♦ f´(x)=12x3+12x2–24x=12x(x2+x–2)
♦ f´(x)=0⇔(x=0ήx=1ήx=-2)
Απότοπρόσηµοτηςf´(x)συµπεραίνουµεότιη
fείναιγνησίωςφθίνουσαστα(-∞,-2]και[0,1]
καιγνησίωςαύξουσαστα[-2,0]και[1,+∞).
γ) Απότονπίνακαµονοτονίαςπροκύπτειότι:
♦ τοf(-2)=48–32–48+3=-29είναιτοπικόελάχιστο
♦ τοf(0)=3είναιτοπικόµέγιστο
♦ τοf(1)=3+4–12+3=-2είναιτοπικόελάχιστο
δ) Έστω∆1=(-∞,-2],∆2=(-2,0],∆3=(0,1]και∆4=(1,+∞).
Ηfείναισυνεχήςστα∆1,∆2,∆3και∆4καιγνησίωςµονότονησ’αυτά.Επειδή:
♦ lim f (x) = +∞ και lim f (x) = f (−2) = −29, είναιf(∆1)=[-29,+∞)
x → −∞

x→ −2

208 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Όµως0∈f(∆1),οπότεηfέχειµίατουλάχιστονρίζαστο∆1.Αυτήείναιµοναδική,
διότιηfείναιγνησίωςµονότονηστο∆1.
♦ lim f (x) = −29 και lim f (x) = f (0) = 3, είναιf(∆2)=(-29,3]
x→ −2

x→ 0

Όµως0∈f(∆2),οπότεηfέχειµοναδικήρίζαστο∆2.
Όµοιαβρίσκουµεότιf(∆3)=[-2,3)καιf(∆4)=(-2,+∞),οπότεηfέχειαπόµία
ακριβώςρίζαστα∆3και∆4.Συµπεραίνουµεέτσιότιηfέχεισυνολικάτέσσερις
ακριβώςρίζες.
ε) Είναι:
f(R)=f(∆1)∪f(∆2)∪f(∆3)∪f(∆4)=[-29,+∞)
στ)Απότηµορφήτουσυνόλουτιµώνf(R)=[-29,+∞)προκύπτειότιηfέχειολι-
κόελάχιστοτοy=-29.
ζ) Είναι:
f(x)≥-29⇔3x4+4x3–12x2+3≥-29⇔
⇔3x4+4x3+32≥12x2
γιακάθεx∈R. 

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
ΤΟΠΡΟΣΗΜΟΤΗΣf´
Έστωότιθέλουµεναµελετήσουµεµιαπαραγωγίσιµησυνάρτηση  f:∆→R ως
προςτηµονοτονία.
Βρίσκουµετηνf´(x)καιπροσπαθούµεναλύσουµετηνεξίσωσηf´(x)=0,εκτός
καιανµεµιαπροσεκτικήµατιάδιαπιστώσουµεότιαυτήείναιαδύνατη.
♦ Ανηεξίσωσηf´(x)=0λύνεταιαλγεβρικά,τότεδενυπάρχειαπολύτωςκα 

νέναπρόβληµα.Οπίνακαςπροσήµουτηςf´καιηµονοτονίατηςfβρίσκονται
εύκολα.

♦ Έστωότιηεξίσωση  f (x)=0 δενλύνεταιαλγεβρικά.Εντοπίζουµε,ανείναι 

δυνατόν,µίαρίζακαιαποδεικνύουµεότιαυτήείναιηµοναδική.

209

Παράδειγµα
Ανf(x)=x2–4x+2xlnxµεx>0,τότε:
♦ Df=(0,+∞)
♦ f ´(x) = 2x − 4 + 2lnx + 2x ⋅

1
= 2x − 4 + 2lnx + 2 = 2x − 2 + 2lnx = 2(x − 1 + lnx) 
x

Ηεξίσωσηf´(x)=0δενλύνεταιαλγεβρικά.Παρατηρούµεόµωςότιf´(1)=0.
Είναιακόµα:
 1
f ´´(x) = 2  1 +  > 0 
 x

γιακάθεx>0,οπότεηf´είναιγνησίωςαύξουσαστοDf=(0,+∞).Άραηρίζα
x=1είναιηµοναδικήρίζατηςεξίσωσηςf´(x)=0.Τοπρόσηµοτώρατηςf´(x)
προκύπτειωςεξής:
♦ Έστωx<1.Ηf´είναιγνησίωςαύξουσα,οπότε:
x<1⇔f´(x)<f´(1)⇔f´(x)<0
♦ Έστωx>1.Ηf´είναιγνησίωςαύξουσα,οπότε:
x>1⇔f´(x)>f´(1)⇔f´(x)>0
Σχόλιο
Ανηf´έχεικλασµατικήµορφή,δηλαδή:
f ´(x) =

g(x) 

h(x)

καιτοπρόσηµοτηςh(x)προσδιορίζεται,τότεαντίναβρούµετηνf´´(x),µελετάµεωςπροςτιςρίζεςκαιτοπρόσηµοτηςσυνάρτησηςg(x).Αντοπρόσηµοτης
gδενβρίσκεταιµετηνεύρεσητηςg´(x)κ.λπ.,τότεεπιχειρούµεναβρούµετην
f´´καιναεργαστούµεόπωςστοπαράδειγµα. 

19.29 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=ex+x2–x–1.
α) Ναβρεθείηf´(x)καιηf´´(x).
β) ΝαεξεταστείανηCfέχειοριζόντιαεφαπτοµένηστοσηµείοΑ(0,f(0)).

210 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

γ) Ναβρεθείηµονοτονίακαιτοπρόσηµοτηςf´(x).
δ) Ναβρεθείηµονοτονίακαιτοπρόσηµοτηςf(x).
ε) Νααποδειχθείότιηf(x)έχειολικόελάχιστο.
στ)Ναλυθείηεξίσωσηex+x2=x+1.
ζ) Νααποδειχθείότιex–1≥x(1–x)γιακάθεx∈R . 

ΛΥΣΗ
α)ΕίναιDf=Rκαι:
♦ f´(x)=(ex+x2–x–1)´=ex+2x-1
♦ f´´(x)=(ex+2x–1)´=ex+2γιακάθεx∈R
β) Είναιf´(0)=0,οπότεηεφαπτόµενητηςCfστοσηµείοΑ(0,f(0))είναιοριζόντια.
γ) Επειδήf´´(x)>0γιακάθεx∈R,ηf΄είναι
γνησίωςαύξουσα.Έτσι:
♦ x<0⇔f´(x)<f´(0)⇔f´(x)<0
♦ x>0⇔f´(x)>f´(0)⇔f´(x)>0
δ) ΗfείναισυνεχήςστοR.Επειδή  f ´(x)<0
στο  (-∞,0), ηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο
(-∞,0].Επειδήf´(x)>0στο(0,+∞),ηfεί-
ναιγνησίωςαύξουσαστο[0,+∞).
ε) Επειδήηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο(-∞,0]καιγνησίωςαύξουσαστο(0,+∞),
τοf(0)=0είναιολικόελάχιστοτηςf.
Άλλοςτρόπος
♦ x<0⇔f(x)>f(0)
♦ x>0⇔f(x)>f(0)
Άραf(x)≥f(0)γιακάθεx∈R.Έτσιτοf(0)=0είναιολικόελάχιστο.

211

στ)

Είναι:
ex+x2=x+1⇔ex+x2–x–1=0⇔f(x)=0

Όµωςf(0)=0καιf(x)>0γιακάθεx≠0.Άρατοx=0είναιηµοναδικήρίζα
τηςεξίσωσηςf(x)=0.
ζ) Επειδήτοf(0)=0είναιολικόελάχιστο,ισχύει:
f(x)≥0⇔ex+x2–x–1≥0⇔ex–1≥x(1–x)
γιακάθεx∈R.

19.30 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=αx–x,µε0<α<1.
α) Ναµελετηθείηf(x)ωςπροςτηµονοτονία.
2

β) Ναλυθείηανίσωση α x - x 2 ≥ α x +2 - (x + 2). 
γ) Ναλυθείηεξίσωση α x

2

-4

- α x - 2 = (x 2 - 4) - (x - 2).  

ΛΥΣΗ
α)Είναι:

f´(x)=(αx–x)´=αxlnα–1<0

γιακάθεx∈R,διότιlnα<0.(Τονίζουµεότιαν0<α<1,τότεlnα<0.)Άραηf
είναιγνησίωςφθίνουσαστοΑ=R.
β) Είναι:
2

α x − x 2 ≥ α x + 2 − (x + 2) ⇔ f (x 2 ) ≥ f (x + 2) ⇔ 

⇔x2≤x+2⇔x2–x–2≤0⇔x∈[-1,2]
Τονίζουµεότισεκάθεγνησίωςφθίνουσασυνάρτησηισχύειότι:
f(α)≤f(β)⇔α≥β
γ) Είναι:
αx

2

−4

− α x − 2 = (x 2 − 4) − (x − 2) ⇔ α x

2

−4

− (x 2 − 4) = α x −2 − (x − 2) ⇔ 

⇔f(x2–4)=f(x–2)⇔x2–4=x–2⇔
⇔x2–x–2=0⇔(x=2ήx=-1)
Τονίζουµεότικάθεγνησίωςµονότονησυνάρτησηείναικαι“1–1”(δενισχύειτο
αντίστροφο).Έτσιαπότησχέσηf(x2–4)=f(x–2)παίρνουµεισοδύναµα:
x2–4=x-2

212 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

19.31 ∆ίνεταιοαριθµόςα,µε0<α≠1και α

ν

x

νείναιφυσικόςαριθµός.

 αx   

≥
 γιακάθε x>0, όπου
ν


ν

 αx  

α) Ναβρεθείηπαράγωγοςτηςσυνάρτησης g(x) = α x - 
 , µε x>0.
ν

  

β) Νααποδειχθείότιησυνάρτηση g(x) έχειελάχιστο.

γ) Νααποδειχθείότια=e. 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:
ν −1
ν −1
 x  αx  ν  ´ x
 αx   αx ´ x
 αx 
g´(x) = α −    = α lnα − ν     = α lnα − α   
 ν  
 ν   ν 
 ν 


γιακάθεx>0.
ν

 αx 
β) Επειδή α x ≥   γιακάθεx>0,θαείναιg(x)≥0.Όµως:
 ν 
ν

 αν 
g(ν) = α ν −   = α ν − α ν = 0 
 ν 

οπότε:

g(x)≥g(ν)γιακάθεx>0

Άρατοg(ν)είναιολικόελάχιστοτηςg.
γ) Ηgπαρουσιάζειστοεσωτερικόσηµείοx0=νολικό,άρακαιτοπικόακρότατοκαι
είναιπαραγωγίσιµηστοx0=ν.ΆρασύµφωναµετοθεώρηµαFermat,πρέπειg´(ν)=0.
Έτσι:
 αν 
g´(ν) = 0 ⇔ α ν lnα − α  
 ν 

ν −1

=0 ⇔

⇔ανlnα–αν=0⇔lnα=1⇔α=e

19.32 ∆ίνεταιησυνάρτηση f(x) = lnx , όπουx>0.
x
α) Ναµελετηθείη f(x) ωςπροςτηµονοτονία.  

β) Νααποδειχθείότιeπ>πe.

213

γ) Νααποδειχθείότιex≥xeγιακάθεx>0.
δ) Νααποδειχθείότιαα+1>(α+1)αγιακάθεα>e.
ε) Ναλυθείηεξίσωση2x=x2µεx>0. 

ΛΥΣΗ
α)ΗfέχειπεδίοορισµούτοΑ=(0,+∞).Είναι:
 lnx ´ 1 − lnx
♦ f ´(x) = 
 = x2 
 x 

♦ f´(x)=0⇔lnx=1⇔x=e
Απότονπίνακαπροσήµουτηςf  ´συµπεραί-
νουµεότιηfείναιγνησίωςαύξουσαστο(0,e]
καιγνησίωςφθίνουσαστο[e,+∞).
β) Είναιπ>eκαιηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο[e,+∞).Άρα

f (π) < f (e) ⇔

lnπ 1
< ⇔ elnπ < π ⇔ 
π
e

⇔lnπe<lneπ⇔πe<eπ⇔eπ>πe
γ) Απότηµονοτονίατηςfπροκύπτειότιf(x)≤f(e)γιακάθεx>0.Έτσι:

f (x) ≤ f (e) ⇔

lnx 1
≤ ⇔ elnx ≤ x ⇔ lnx e ≤ lne x ⇔ x e ≤ e x 
x
e

Άραex≥xeγιακάθεx>0.
δ) Έχουµεe<α<α+1,οπότε:

lnα ln(α + 1)
>
⇔ (α + 1)lnα > αln(α + 1) ⇔ 
α
α +1
⇔lnαα+1>ln(α+1)α⇔αα+1>(α+1)α

f (α) > f (α + 1) ⇔

ε) Μεx>0έχουµε:

2 x = x 2 ⇔ ln2 x = lnx 2 ⇔ xln2 = 2lnx ⇔

ln2 lnx
=
⇔ f (2) = f (x) 
2
x

♦ Στο(0,e]ηfείναιγνησίωςαύξουσα,οπότεείναικαι“1–1”.Άρα
f(x)=f(2)⇔x=2

214 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

♦ Στο[e,+∞)ηfείναιγνησίωςαύξουσα,οπότεείναικαι“1–1”.Είναιεπίσης:
f(2)=f(4)και4∈(e,+∞)
Έτσι:
f(x)=f(2)⇔f(x)=f(4)⇔x=4
Άραηδοσµένηεξίσωσηέχειµοναδικέςρίζεςτιςx=2καιx=4.

19.33 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=ex-1–lnx–1.
α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονίακαιτατοπικάακρότατα.
β) Ναλυθείηεξίσωσηex-1=lnx+1.
γ) Αναx≥α+elnxγιακάθεx>0,νααποδειχθείότια=e. 

ΛΥΣΗ
α)Ηfέχειπεδίοορισµούτοδιάστηµα∆=(0,+∞).Είναι:
♦ f ´(x) = (e x −1 − lnx − 1)´= e x −1 −
♦ f ´´(x) = e x −1 +

1 
γιακάθεx∈∆
x

1
> 0 γιακάθεx∈∆
x2

♦ f´(1)=0
Ηf´είναιγνησίωςαύξουσα,οπότε:
♦ x<1⇔f´(x)<f´(1)⇔f´(x)<0
Άραηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο(0,1].
♦ x>1⇔f´(x)>f´(1)⇔f´(x)>0
Εποµένωςηfείναιγνησίωςαύξουσαστο[1,+∞).
Τοf(1)=0είναιολικόελάχιστοτηςf.
β) Είναι:
ex-1=lnx+1⇔ex-1–lnx–1=0⇔f(x)=0
Είναιόµως:
♦ f(1)=0        

♦ x<1⇔f(x)>f(1)⇔f(x)>0

διότιηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο(0,1].

215

♦ x>1⇔f(x)>f(1)⇔f(x)>0 

διότιηfείναιγνησίωςαύξουσαστο[1,+∞).

Επειδήf(x)>0γιακάθεx≠1,τοx=1είναιηµοναδικήρίζατηςεξίσωσηςf(x)=0.
γ) Έστωg(x)=αx–α–elnx,x>0.Είναιg(x)≥0=g(1)γιακάθεx>0.Σύµ-
φωναµετοθεώρηµαFermatθαείναιg´(1)=0.Όµως:

g´(x) = α x lnα −

e 

x

Άρα

g´(1) = 0 ⇔ αlnα − e = 0 ⇔ lnα −
διότιησυνάρτηση h(x) = lnx −
ανισότηταγίνεται:

e
=0 ⇔ α=e
α

e 
είναιγνησίωςαύξουσακαιh(e)=0.Γιαα=eη
x

ex≥e+elnx⇔ex-1≥1+lnx⇔f(x)≥0
πουισχύει,αφούτο0είναιολικόελάχιστοτηςf.

19.34 Νααποδειχθείότι:
α) ηεξίσωσηxx=eeέχειµοναδικήρίζαστο∆=(0,+∞)τηνx=e,
β) αναx≥α+elnxγιακάθεx>0,νααποδειχθείότια=e. 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:

x x = ee ⇔ lnx x = lnee ⇔ xlnx = e ⇔ lnx =

e
e
⇔ lnx − = 0 
x
x

Θεωρούµετησυνάρτηση:

e
g(x) = lnx − , x>0
x
Είναι:

e
♦ g(e) = lne − = 1 − 1 = 0, δηλαδήτοx=eείναιρίζατηςεξίσωσηςg(x)=0,άρα
e  

καιτηςαρχικήςεξίσωσης.

216 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

♦ g´(x) =

1 e
+ 2 > 0 γιακάθεx>0.
x x

Ησυνάρτησηλοιπόνg(x)είναιγνησίωςαύξουσα,οπότεηρίζα  x=e είναιµονα-
δική.
β) Θεωρούµετησυνάρτηση  f (x)=αx–α–elnx, x ∈ ∆=(0,+∞). Απότηνυπό-
θεσηπροκύπτειότιf(x)≥0γιακάθεx>0.Αλλάf(1)=α–α=0,δηλαδή:
f(x)≥f(1)(1)
γιακάθεx>0.Ησχέση(1)εξασφαλίζειότιτοx0=1είναιολικό(άρακαιτοπι-
κό)ελάχιστοτηςf(x).Επιπλέον,τοx0=1είναιεσωτερικόσηµείοτουδιαστή-
µατος  ∆=(0,+∞) καιηfείναιπαραγωγίσιµηστο  x0=1 (αφούείναιπαραγωγί-
σιµησεολόκληροτο∆).ΣύµφωναµετοθεώρηµαFermatθαισχύειf´(1)=0.Αλλά:
♦ f ´(x) = α x lnα −

e 

x

♦ f´(1)=0⇔αlnα–e=0⇔αlnα=e⇔lnαα=e⇔αα=ee(2)
Σύµφωναµετοπρώτοερώτηµα,ηεξίσωσηxx=eeέχειµοναδικήρίζαστο(0,+∞)
τηνx=e.Άραησχέση(2)αληθεύειµόνογιαα=eκαιηαπόδειξηολοκληρώθηκε.

19.35 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x) = ln

x+β
x
β
lnx lnβ 
2
x+β
x+β

όπουβ>0.
α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.
β) Αν0<α<β,νααποδειχθείότι:
ln

α+ β
α
β
<
lnα +
lnβ 
2
α+ β
α+ β 

ΛΥΣΗ
α)ΗfέχειπεδίοορισµούτοδιάστηµαΑ=(0,+∞).Είναι:
 x+β
´
x
β
♦ f ´(x) =  ln
lnx −
lnβ  = 

2
x+β
x+β

217

2 1 x+β−x
x 1
βlnβ
⋅ −
lnx −
⋅ +
=
2
x + β 2 (x + β)
x + β x (x + β)2 

= 

ln
1
βlnx
1
βlnβ
β(lnβ − lnx)
x 
=


+
=
= β⋅
2
2
2
x + β (x + β)
x + β (x + β)
(x + β)
(x + β)2

β

♦ f ´(x) = 0 ⇔ ln

β
β
= 0 ⇔ =1 ⇔ x = β 
x
x

β
β
< 1, οπότε ln < 0. Έτσιηf
x
x 

είναιγνησίωςαύξουσαστο (0,β]καιγνησίως

Για  x>β είναι

φθίνουσαστο[β,+∞).
β) Επειδή0<α<βκαιηfείναιγνησίωςαύξουσαστο(0,β],θαισχύει:
f(α)<f(β)⇔
⇔ ln

α+β
α
β
β+β
β
β

lnα −
lnβ < ln

lnβ −
lnβ ⇔ 
2
α+β
α+β
2
β+β
β+β
⇔ ln

α+β
α
β

lnα −
lnβ < 0 ⇔ 
2
α+β
α+β

⇔ ln

α+β
α
β
<
lnα +
lnβ 
2
α+β
α+β

19.36 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x) = 2lnx - 2lnα +
όπουα>0.

α x
- 
x α

α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.
β) Ναβρεθείτοπρόσηµοτηςf.
γ) Ανβ>α,νααποδειχθείότι ln

218 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

β β 2 - α2
<
.
α
2αβ 

ΛΥΣΗ
α)Ηfέχειπεδίοορισµούτοδιάστηµα∆=(0,+∞).Γιακάθεx∈∆είναι:
f ´(x) =

2 α 1 2αx − α 2 − x 2
α 2 + x 2 − 2αx
(x − α)2
− 2− =
=

=
− 

x x
α
αx 2
αx 2
αx 2

Είναιλοιπόν  f ´(x)<0 γιακάθε  x≠α καιηfείναισυνεχήςστο  x=α. Άραηf
είναιγνησίωςφθίνουσα.
β) Έχουµε:
♦ x<α⇔f(x)>f(α)⇔f(x)>0
♦ x>α⇔f(x)<f(α)⇔f(x)<0
Άραηfείναιθετικήστο(0,α)καιαρνητικήστο(α,+∞).
γ) Είναιβ>ακαιηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο∆.Άρα
f (β) < f (α) ⇔ 2lnβ − 2lnα +

⇔ 2ln

α β
− <0 ⇔
β α

β β α
β β2 − α 2
< − ⇔ ln < 

α α β
α
2αβ

19.37 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=3x4–8x3–6x2+24x–11.
α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.
β) Ναβρεθούντατοπικάακρότατατηςf.
γ) Ναβρεθείτοπλήθοςτωνπραγµατικώνριζώντηςεξίσωσηςf(x)=0.
δ) Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf. 

ΛΥΣΗ
α)Γιακάθεx∈Rείναι:
♦ f´(x)=(3x4–8x3–6x2+24x–11)´=12x3–24x2–12x+24= 

=12(x3–2x2–x+2)=12[x2(x–2)–(x–2)]=12(x–2)(x2–1)

♦ f´(x)=0⇔(x=2ήx=-1ήx=1)

219

Απότονπίνακαπροσήµουτηςf´προκύπτειότι
ηfείναι:
♦ γνησίωςφθίνουσασταδιαστήµατα(-∞,-1] 

και[1,2].

♦ γνησίωςαύξουσασταδιαστήµατα  [-1,1] 

και[2,+∞).

β) Όπωςπροκύπτειαπότονπίνακαµονοτονίαςτηςf:
♦ τοf(-1)=3+8–6–24–11=-30είναιτοπικόελάχιστο,
♦ τοf(1)=3–8–6+24–11=27–25=2είναιτοπικόµέγιστο,
♦ τοf(2)=48–64–24+48–11=96–99=-3είναιτοπικόελάχιστοτηςf.
γ) Είναι:

lim f (x) = +∞, f (−1) = −30 < 0 

x → −∞

f(1)=2>0,f(2)=-3<0
και

lim f (x) = +∞ 

x → +∞

Έτσι,αν ∆1=(-∞,-1],∆2=[-1,1],∆3=[1,2]και∆4=[2,+∞),τότελόγωτης
συνέχειαςκαιτηςµονοτονίαςτηςfπροκύπτειότι:
f(∆1)=[-30,+∞),f(∆2)=[-30,2],f(∆3)=[-3,2]
και
f(∆4)=[-3,+∞)
Επειδή:
0∈f(∆1),0∈f(∆2),0∈f(∆3),0∈f(∆4)
καιηfείναιγνησίωςµονότονηστα∆1 ,∆2 ,∆3και∆4συµπεραίνουµεότιηfέχει
απόµίαακριβώςρίζαστα∆1,∆2,∆3και∆4καιµάλισταστοεσωτερικότωνδια-
στηµάτωναυτών.Άρασυνολικάηεξίσωσηf(x)=0έχειτέσσεριςακριβώςρίζες.

220 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οιαλλαγέςπροσήµουµεταξύτων:

lim f(x), f(-1), f(1) και f(2) 

x → -∞

είναιτέσσερις.Άρακαιοιρίζεςτηςfείναιτέσσερις.
δ) Θαείναι:
f(R)=f(∆1)∪f(∆2)∪f(∆3)∪f(∆4)=[-30,+∞)
(Τοy=-30είναιολικόελάχιστοτηςf.)

19.38 Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα:
f3(x)+3f(x)=x3+3x+3ex-3
γιακάθεx∈R .
α) Νααποδειχθείότιηfδενέχεικρίσιµασηµεία.
β) Ναβρεθείηµονοτονίατηςf(x).
γ) Ναλυθείηεξίσωσηf(x)=0.
δ) Ναβρεθείτοπρόσηµοτηςf(x).
ε) Ναεξεταστείανηfέχειτοπικάακρότατα. 

ΛΥΣΗ
α)Σύµφωναµετηνυπόθεσηέχουµε:
f3(x)+3f(x)=x3+3x+3ex–3(1)
Έστωότιο  x=α είναικρίσιµοσηµείοτηςf (x).Τότεείτεηfδενπαραγωγίζεται
στο  x=α, πράγµαάτοποαφούηfπαραγωγίζεταιστοR,είτετο  x=α είναιρίζα
τηςf´(x),δηλαδήf´(α)=0.Στησχέση(1)παραγωγίζουµεκαιπαίρνουµε:
3f2(x)f´(x)+3f´(x)=3x2+3+3ex(2)
Ησχέση(2)γιαx=αδίνει:
3f 2 (α)f  ΄(α)+3f ´(α)=3α2 +3+3eα ⇔
⇔0+0=3α2+3+3eα⇔α2+1+eα=0
άτοποδιότια2+1+eα>0.Άραηfδενέχεικρίσιµασηµεία.

221

β) Απότησχέση(2)παίρνουµε:
3f ´(x)[f 2 (x) + 1] = 3(x 2 + 1 + ex ) ⇔ f ´(x) =

x 2 + 1 + ex 

f 2 (x) + 1

διότιf2(x)+1≠0γιακάθεx∈R.
Επειδή:
x2+1+ex>0καιf2(x)+1>0γιακάθεx∈R
συµπεραίνουµεότιηfείναιγνησίωςαύξουσα.
γ) Ησχέση(1)γιαx=0δίνει:
f3(0)+3f(0)=0⇔f(0)[f2(0)+3]=0⇔f(0)=0
Αυτόσηµαίνειότιτοx=0είναιρίζατηςεξίσωσηςf(x)=0.Επειδήόµωςηfεί-
ναιγνησίωςµονότονη(συγκεκριµέναγνησίωςαύξουσα),ηρίζααυτήείναιµονα-
δική.
δ) ΗfείναιγνησίωςαύξουσαστοΑ=R,οπότε:
♦ Μεx<0παίρνουµε:
f(x)<f(0)⇔f(x)<0
♦ Μεx>0παίρνουµε:
f(x)>f(0)⇔f(x)>0
Άραηfείναιαρνητικήστοδιάστηµα (-∞,0) καιθετικήστοδιάστηµα (0,+∞).
Τοπρόσηµοτηςfφαίνεταικαιστονσχετικόπίνακα.
ε) ΤοπεδίοορισµούτηςfείναιτοΑ=R,οπότεεπειδήηfδενέχεικρίσιµασηµεία,
δενέχειεπίσηςτοπικάακρότατα.

19.39 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις:
f(x)=2+ex-1καιg(x)=2+e1-x
α) Ναµελετηθείηµονοτονίατωνfκαιg.
β) ΝαβρεθούνοιασύµπτωτεςτωνCfκαιCgκαιτοσύνολοτιµώντωνfκαιg.
γ) Ανηευθείαx=ατέµνειτιςCfκαιCgσταΑκαιΒ,νααποδειχθείότιοιεφα-
πτόµενεςτωνCfκαιCgσταΑκαιΒτέµνονταικάθετα.

222 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ 

ΛΥΣΗ
α)ΟισυναρτήσειςfκαιgέχουνπεδίοορισµούτοΑ=R.Γιακάθεx∈Rείναι:
♦ f´(x)=ex-1>0,οπότεηfείναιγνησίωςαύξουσα.
♦ g´(x)=-e1-x<0,οπότεηgείναιγνησίωςφθίνουσα.
β) Είναι:
♦ lim f (x) = 2, οπότεηy=2είναιοριζόντιαασύµπτωτητηςCfστο-∞,
x → −∞

f (x) ∞
== lim e x −1 = +∞. 
♦ lim f (x) = +∞ και lim
x → +∞
x → +∞ x
x → +∞ 

ΗCfέχειµόνοτηνασύµπτωτη y=2.Τονίζουµεότικάθεσυνεχήςσυνάρτησηστο

Rδενέχεικατακόρυφεςασύµπτωτες.Όµοιαβρίσκουµεότι:
♦ lim g(x) = +∞, 
x → −∞

g(x)
2 + e1− x ∞
♦ lim
= lim
== lim ( −e1− x ) = −∞. 
x → −∞ x
x → −∞
x → −∞
x
ΆραηCfδενέχειοριζόντιαούτεπλάγιαασύµπτωτηστο-∞.

♦ lim g(x) = 2, οπότεηµοναδικήασύµπτωτητηςCgείναιηευθείαy=2(στο+∞).
x → +∞

Ηfείναισυνεχής,γνησίωςαύξουσα, lim f (x) = 2 και lim f (x) = +∞. Άρατοσύ-
x → −∞ 



x → +∞ 

νολοτιµώντηςfείναιτο f (Α)=(2,+∞). Γιατουςίδιουςλόγους,µετηδιαφοράότι
ηgείναιγνησίωςφθίνουσα,προκύπτειότιηgέχεισύνολοτιµώντο:
g(Α)=(2,+∞)
γ) Για να αποδείξουµε ότι οι εφαπτοµένες των Cf καιCg στα σηµεία  Α(α, f (α))
καιΒ(α,g(α))είναικάθετες,αρκείναείναιf´(α)g´(α)=-1.Όµως:
f΄(α)g´(α)=eα-1(-e1-α)=-eα-1+1-α=-1
Έτσιηαπόδειξηολοκληρώθηκε.

19.40 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις f(x) = e

x

-1
, µεx>0,καιg(x)=xex–ex+1.
x

α) Ναβρεθείηµονοτονίακαιτοπρόσηµοτηςg(x).
β) Νααποδειχθείότιηfείναιγνησίωςαύξουσαστοδιάστηµα∆=(0,+∞).

223 

ΛΥΣΗ 
  

α)Γιακάθε x ∈ R είναι:
♦ g´(x)=(xex–ex+1)´=ex+xex–ex=xex
♦ g´(x)=0⇔x=0
Ηgείναιλοιπόνγνησίωςφθίνουσαστο(-∞,0]καιγνησίωςαύξουσαστο[0,+∞).
Έτσι:
♦ x<0⇔g(x)>g(0)⇔g(x)>0
♦ x>0⇔g(x)>g(0)⇔g(x)>0
Είναιεποµένωςg(x)>0γιακάθεx≠0.
β) Γιακάθεx>0είναι:

 e x − 1 ´ xe x − e x + 1 g(x)
f ´(x) = 
= 2 >0
=
x2
x
 x 
διότιg(x)>0γιακάθεx>0.Άραηfείναιγνησίωςαύξουσα.

19.41 ∆ίνεταιησυνάρτησηf:R*→R,µε:
f ´(x) =

1 
γιακάθεx≠0καιf(1)=f(-1)=2
x

α) Ναβρεθείοτύποςτηςf.
β) ΝααποδειχθείότιηCfέχειάξονασυµµετρίας.
γ) Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf.
δ) Μιαευθείαπαράλληληστονάξοναx´xτέµνειτηCfστασηµείαΑκαιΒ.Ανοι
εφαπτόµενεςτηςCfσταΑκαιΒείναικάθετες,ναβρεθούνταΑκαιΒ. 

ΛΥΣΗ
α)Είναι f ´(x) =
µα,θαπάρουµε:

1
1 
γιακάθεx≠0.Επειδή = ( ln x )´ καιτοR*δενείναιδιάστη-
x
x
ln x + α, αν x < 0 

f (x) = 
ln x + β, αν x > 0

224 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Είναιόµως:
♦ f (−1) = 2 ⇔ ln −1 + α = 2 ⇔ α = 2 
♦ f(1)=2⇔ln1+β=2⇔β=2
Άρα f (x) = ln x + 2, x∈Α=R*.
β) Είναι:

f (− x) = ln − x + 2 = ln x + 2 = f (x) 
γιακάθεx≠0.Άραηfείναιάρτια,εποµένωςηCfέχειάξονασυµµετρίαςτονάξοναy´y.
γ) ΗfείναισυνεχήςστοΑ=R*.Επιπλέον:
♦ lim f (x) = lim ( ln x + 2 ) = − ∞ 
x→ 0

x→ 0

♦ lim f (x) = lim ( ln x + 2 ) = + ∞ 
x → +∞

x → +∞

Άρατοσύνολοτιµώντηςfείναιτοf(Α)=R.
δ) Έστωότιηευθείαy=γτέµνειτηCfσταση-
µείαΑ(α,f(α))καιΒ(β,f(β)).Τότε:
f(α)=f(β)=γκαιβ=-α
λόγωσυµµετρίαςωςπροςτονάξοναy´y.
ΓιαναείναιοιεφαπτόµενεςτηςCfσταΑκαιΒ
κάθετες,πρέπεικαιαρκεί:
f΄(α)f´(β)=-1⇔f´(α)f´(-α)=-1⇔

1 1

= −1 ⇔ α 2 = 1 ⇔ (α = −1 Þ α = 1) 
α (−α)

ΆρατοένασηµείοείναιτοΑ(1,2)καιτοάλλοείναιτοΒ(-1,2).

19.42 ∆ίνονταιοισυναρτήσειςf,g:R→R ,γιατιςοποίεςισχύειότι:
f(x)–g(x)=x–4γιακάθεx∈R
Έστωότιηευθείαy=3x–7είναιασύµπτωτητηςCfστο+∞.

225

α) Ναβρεθούνταόρια: 

i) lim

x → +∞

g(x) 

x      

ii) lim

x → +∞

g(x) + 5x + ηµ2x 

xf(x) - 3x 2 + 1

β) Νααποδειχθείότιηευθείαµεεξίσωση  y=2x–3 είναιασύµπτωτητηςCg
στο+∞. 

ΛΥΣΗ
α)i) Επειδήηευθείαy=3x–7είναιασύµπτωτητηςCfστο+∞,θαισχύει:
♦ lim

x → +∞

f (x)
= 3 και lim [ f (x) − 3x ] = −7
x → +∞
x

(1) 

♦ f(x)–g(x)=x–4⇔g(x)=f(x)–x+4
g(x)
f (x) − x + 4
4  (1)
 f (x)
= lim
= lim 
− 1 +  == 3 − 1 = 2 
x → +∞ x
x → +∞
x → +∞
x
x
 x

♦ lim

g(x) + 5x + ηµ2x
f (x) − x + 4 + 5x + ηµ2x
= lim
=
2
x → +∞ xf (x) − 3x + 1
x → +∞
xf (x) − 3x 2 + 1

ii) lim

f (x) 

ηµ2x

+4+ 4 +
f (x) + 4x + 4 + ηµ2x
x
x
x
= lim
= lim
1
x → +∞
x → +∞
xf (x) − 3x 2 + 1
( f (x) − 3x ) +

=

x

3+ 4 + 0+ 0
= −1 
−7 + 0

β) Γιαναείναιηευθεία  y=2x–3 ασύµπτωτητηςCgστο+∞,αρκείνααποδεί-
ξουµεότι:

lim

x → +∞

g(x)
= 2 και lim [ g(x) − 2x ] = −3 
x → +∞
x

g(x)
= 2, σύµφωναµετοπρώτοερώτηµα(α)(i).Είναιτώρα:
x → +∞ x

Όµως lim

lim [ g(x) − 2x ] = lim [ f (x) − x + 4 − 2x ] = lim [ f (x) − 3x + 4 ] = 

x → +∞

x → +∞

x → +∞

(1)

= lim [ f (x) − 3x ] + 4 == − 7 + 4 = −3 
x → +∞

Άρα,πραγµατικά,ηευθείαy=2x–3είναιοριζόντιαασύµπτωτητηςCgστο+∞.

19.43 ∆ίνονταιοισυναρτήσειςf(x)=2+ln(x–1)καιg(x)=2–ln(x–1),µε
x>1,καιγραφικέςπαραστάσειςCfκαιCgαντίστοιχα.

226 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Α.Ναβρεθούν:
α) τακοινάσηµείατωνCfκαιCg,
β) ηµονοτονίακαιτοσύνολοτιµώντωνfκαιg.
Β. ΝααποδειχθείότιοιCfκαιCgέχουνκάθετεςεφαπτόµενεςστασηµείατουςµε
τηνίδιατεταγµένη. 

ΛΥΣΗ
Α.α)ΟιfκαιgέχουνκοινόπεδίοορισµούτοΑ=(1,+∞).Γιαναβρούµετακοινά
σηµείατωνCfκαιCgλύνουµεπρώτατηνεξίσωσηf(x)=g(x).Έχουµε:
f(x)=g(x)⇔2+ln(x–1)=2-ln(x–1)⇔
⇔2ln(x–1)=0⇔x–1=1⇔x=2
ΆρατοµοναδικόκοινόσηµείοτωνCfκαιCgείναιτοΣ(2,2).
β) Είναι:
♦ f ´(x) =

1
> 0, οπότεηfείναιγνησίωςαύξουσα.
x −1

♦ lim f (x) = −∞ και lim f (x) = +∞. Επειδήηfείναικαισυνεχής,είναιf(Α)=R.
x →1

x → +∞

Επίσης:
♦ g´(x) = [ 2 − ln(x − 1) ]´= −

1
< 0 γιακάθεx∈Α.Άραηgείναιγνησίωςφθί-
x −1 

νουσα.
♦ lim g(x) = +∞ και lim g(x) = −∞. 
x →1

x → +∞

Επειδήηgείναισυνεχής,θαείναιg(Α)=R.
Β. Επειδήοιfκαιgείναιγνησίωςµονότονεςκαι
έχουνσύνολοτιµώντοR,κάθεοριζόντιαευθεία,
δηλαδήκάθεευθείατηςµορφήςy=γ,έχειµε
τιςCfκαιCgέναακριβώςκοινόσηµείο.Έτσιοι
CfκαιCgέχουνδύοακριβώςσηµείαµετηνίδια
τεταγµένη,µεεξαίρεσητοκοινότουςσηµείο
Σ(2,2).

227

Έστωλοιπόν  Α(α,f (α)) και  Β(β,g(β)) δύοσηµείατωνCfκαιCgαντίστοιχα,µε
τηνίδιατεταγµένη.Είναιτότεf(α)=g(β)=γ.Εποµένως:
♦ f(α)=γ⇔2+ln(α–1)=γ⇔α–1=eγ-2(1)
♦ g(β)=γ⇔2–ln(β–1)=γ⇔β–1=e2-γ(2)
ΟιεφαπτόµενεςτωνCfκαιCgσταΑκαιΒέχουνσυντελεστήδιεύθυνσης:
f ´(α) =

1
1 

και g´(β) = −
α −1
β −1

Έτσι:
f ´(α)g´(β) =

(1), (2)
1
−1
1
1
1

=−
==== − γ − 2 2 − γ = − = −1 
α −1 β −1
(α − 1)(β − 1)
1
e ⋅e

ΆραοιεφαπτοµένεςτωνCfκαιCgσταΑκαιΒείναικάθετες.

19.44 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x) =

x 3 - 4x 

x2 - 1

α) Ναβρεθείτοπεδίοορισµούτηςf.
β) ΝαβρεθούντακοινάσηµείατηςCfµετονάξοναx´x.
γ) ΝαβρεθούνταδιαστήµατασταοποίαηCfείναιπάνωαπότονάξοναx´x.
δ) ΝαεξεταστείανηCfέχειάξοναήκέντροσυµµετρίας.
ε) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.
στ)Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςfσεκαθένααπόταδιαστήµατατουπεδίουορι-
σµούτηςκαθώςκαιτοσύνολοτιµώντηςf.
ζ) Ναβρεθείτοπλήθοςτωνριζώντηςεξίσωσηςx3–αx2–4x+α=0,όπου
α∈R . 

ΛΥΣΗ
α)Πρέπειx2–1≠0⇔(x≠1καιx≠-1).ΆραDf=R–{-1,1}.
β) ΓιαναβρούµετακοινάσηµείατηςCfµετονάξοναx´x,λύνουµετηνεξίσωση
f(x)=0.

228 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Όµως:

f (x) = 0 ⇔

x 3 − 4x
= 0 ⇔ x 3 − 4x = 0 ⇔ 
x2 − 1

⇔x(x2–4)=0⇔(x=-2ήx=0ήx=2)
ΆρατακοινάσηµείατηςCfµετονάξοναx´xείναιταΑ(-2,0),Β(0,0)καιΓ(2,0).
γ) ΓιαναείναιηCfπάνωαπότον
άξοναx´x,πρέπειf(x)>0.Σύµφω-
ναµετονδιπλανόπίνακα,ταζητού-
µεναδιαστήµαταείναιτα:
(-2,-1),(0,1)και(2,+∞)
δ) Γιακάθεx∈Dfείναι:
f (− x) =

(− x)3 − 4(− x)
x 3 − 4x
=

= −f (x) 
(− x)2 − 1
x2 − 1

Έτσιηfείναιπεριττή.Εποµένως,ηCfέχεικέντροσυµµετρίαςτηναρχήτωναξόνων.
ε) Είναι:
 x 3 − 4x ´ (3x 2 − 4)(x 2 − 1) − 2x(x 3 − 4x)
f ´(x) =  2
=
=
(x 2 − 1)2
 x −1 

=

3x 4 − 3x 2 − 4x 2 + 4 − 2x 4 + 8x 2 x 4 + x 2 + 4
= 

(x 2 − 1)2
(x 2 − 1)2

Επειδήf´(x)>0γιακάθεx∈Df,ηfείναιγνησίωςαύξουσασταδιαστήµατα:
∆1=(-∞,-1),∆2=(-1,1)και∆3=(1,+∞)
στ)Ηfείναισυνεχήςκαιγνησίωςαύξουσαστα∆1,∆2και∆3.Επιπλέον:

x3 − 4x
x3
=
lim
= lim x = −∞ 
x→−∞ x2 − 1
x→−∞ x2
x→−∞

♦ lim f(x) = lim
x→−∞  

και

♦ lim− f (x) = lim−
x → −1

Οπότε:

x → −1

1
(x 3 − 4x) = +∞ 
x −1
2

f(∆1)=(-∞,+∞)=R

229

♦ lim+ f (x) = lim+
x → −1

x → −1

1
1
(x 3 − 4x) = −∞ και lim− f (x) = lim− 2
(x 3 − 4x) = +∞ 
x
1
x
1


x −1
x −1
2

Οπότε:
f(∆2)=(-∞,+∞)=R
♦ lim+ f (x) = lim+
x →1

x →1

1
x3
3
(x
4x)
και
lim
f
(x)
lim

=
−∞
=
= +∞ 
x → +∞
x → +∞ x 2
x2 − 1

Οπότε:
f(∆3)=R
Προφανώς,τοσύνολοτιµώντηςfείναιτο:
f(Df)=f(∆1)∪f(∆2)∪f(∆3)=R
ζ) Ηεξίσωσηγράφεται:
x3–αx2–4x+α=0⇔x3–4x=αx2–α⇔x3–4x=α(x2–1)
Οιτιµές  x=1 και  x=-1 δενείναιπροφανώςρίζες.Έτσι,µε  x≠±1 ηεξίσωση
γράφεται:
x 3 − 4x
= α ⇔ f (x) = α 
x2 − 1
Επειδή  α ∈ f (∆1),  α ∈ f (∆2) και  α ∈ f (∆3) γιακάθε  α ∈ R καιηfείναιγνησίως

µονότονηστα∆1,∆2και∆3σύµφωναµετοθεώρηµαενδιάµεσωντιµώνηεξίσωση
f (x)=α έχειαπόµίαακριβώςλύσηστα∆1 ,∆2και∆3 .Άραηεξίσωσηέχειτρεις
ακριβώςρίζες:
ρ1∈(-∞,-1),ρ2∈(-1,1)καιρ3∈(1,+∞)

19.45 ∆ίνεταιησυνάρτησηfπουείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµηστοRκαιέχει
τηνιδιότηταf2(x)–xf(x)+x2–3=0γιακάθεx∈R .
α) Αντοx=αείναικρίσιµοσηµείοτηςf,νααποδειχθείότια=-1ήα=1.
β) ΝαεξεταστείανηCfέχεισηµείακαµπής. 

ΛΥΣΗ  

α)Επειδήτο x=α είναικρίσιµοσηµείοτηςfκαιηfείναιπαραγωγίσιµηστοR,
θαισχύειότιf΄(α)=0.Απότηνυπόθεσηείναι:
f2(x)–xf(x)+x2-3=0(1)

230 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Αυτήδίνει:
2f(x)f´(x)–f(x)–xf´(x)+2x=0(2)
Θέτουµεx=α,οπότεπαίρνουµε:
2f(α)f´(α)–f(α)–αf´(α)+2α=0⇔-f(α)+2α=0⇔f(α)=2α
Αλλάγιαx=ααπότησχέση(1)προκύπτειότι:
f2(α)–αf(α)+α2–3=0⇔(2α)2–α(2α)+α2–3=0⇔
⇔3α2–3=0⇔α2=1⇔(α=-1ήα=1)
β) Έστωότιηfέχεισηµείοκαµπήςστηθέσηx=β.Επειδήηfείναιδύοφορέςπα-
ραγωγίσιµη,θαισχύειότιf´´(β)=0.Ησχέση(2)δίνει:
2[f´(x)]2+2f(x)f´´(x)–f´(x)–f´(x)–xf´´(x)+2=0⇔
⇔2[f´(x)]2+2f(x)f´´(x)–2f´(x)–xf´´(x)+2=0
Θέτουµεσ’αυτήx=βκαιπαίρνουµε:
2[f´(β)]2+2f(β)f´´(β)–2f΄(β)–βf´´(β)+2=0⇔
⇔[f´(β)]2–f΄(β)+1=0
Ητελευταίασχέσηείναιόµωςαδύνατη,διότι∆=1–4=-3<0.ΆραηCfδενέχει
σηµείακαµπής.

19.46 ΈστωµιασυνάρτησηfδύοφορέςπαραγωγίσιµηστοR .Νααποδειχθείότι:
α) lim

f ´(x + 2h) - f ´(x)
= 2f ´´(x) γιακάθεx∈R
h

β) lim

f ´(x - h) - f ´(x)
= -f ´´(x) γιακάθεx∈R
h

h→ 0

h→ 0

3f(x + 2h) + 6f(x - h) - 9f(x)
= 3f ´´(x) γιακάθεx∈R
h→ 0
3h 2

γ) lim 

ΛΥΣΗ
f (x + h) − f (x)
f (x + λh) − f (x)
= α  τότε και lim
= α  όπου
h→ 0
h→ 0
h
λh

Γνωρίζουµε ότι αν lim
λ≠0.Έτσι:
α) lim
h→ 0

f ´(x + 2h) − f ´(x)
f ´(x + 2h) − f ´(x)
= 2 lim
= 2f ´´(x). 
h

0
h
(2h)

231

f ´( x + (− h) ) − f ´(x)
f ´(x − h) − f ´(x)
= − lim
= −f ´´(x). 
h→ 0
h→ 0
h
(− h)

β) lim

γ) Επειδήηfείναιπαραγωγίσιµη,είναικαισυνεχήςστοR.Άρα:

lim f (x + 2h) = f (x) και lim f (x − h) = f (x) 
h→ 0

h→ 0

Έτσιτοόριο:

3f (x + 2h) + 6f (x − h) − 9f (x) 

h→ 0
3h 2

A = lim

0
οδηγείστηµορφή . ΣύµφωναµετονκανόναDeL’Hospitalθαείναι:
0
0
0

A == lim
h→ 0

3f ´(x + 2h)(x + 2h)´+6f ´(x − h)(x − h)´− 0
=
6h

f ´(x + 2h) − f ´(x − h) 

h→ 0
h

= lim

Τονίζουµεότιηπαραγώγισηγίνεταιωςπροςh,οπότε:
(f(x))´=0,(x+2h)´=2και(x–h)´=-1
ΜετονκανόνατουDeL’Hospitalδενµπορούµενασυνεχίσουµε,διότιγιατην
εύρεσητων lim f ´´(x + 2h) και lim f ´´(x − h) απαιτείταιησυνέχειατηςf  ´´,την
h→ 0

h→ 0

οποίαόµωςδενέχουµε.Έτσιγράφουµε:

A = lim

h→ 0

f ´(x + 2h) − f ´(x) + f ´(x) − f ´(x − h)
=
h

 f ´(x + 2h) − f ´(x) f ´(x − h) − f ´(x)  (α), (β)
= lim 

 ==== 
h→ 0 
h
h

=2f´´(x)+f´´(x)=3f´´(x)

19.47 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=ex–1–ln(x+1).
α) ΝαβρεθείτοπεδίοορισµούΑτης f(x)καιτοκοινόσηµείοτης  Cf µετον
άξοναy´y.
β) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.

232 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

γ) Ναβρεθούντατοπικάακρότατατηςf(x).
δ) ΝαβρεθούντακοινάσηµείατηςCfµετονάξοναx´x.
ε) Νααποδειχθείότι1+ln(x+1)≤exγιακάθεx>-1.
στ)Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf(x)καιταολικάακρότατα.
ζ) Αναx≥1+ln(x+1)γιακάθεx>-1,νααποδειχθείότια=e. 

ΛΥΣΗ  

α)Πρέπει x+1>0⇔x>-1. ΆραΑ=(-1,+∞).ΗCfτέµνειτονάξοναy´yστο
σηµείοµετεταγµένηf(0)=1–1–ln1=0,δηλαδήστοσηµείοΟ(0,0).
β) Γιακάθεx∈Αείναι:

f ´(x) = [e x − 1 − ln(x + 1)]´= ex −

1 

x +1

♦ Είναιόµωςf´(0)=1–1=0.
♦ f ´´(x) = e x +

1
> 0 γιακάθεx∈Α.
2
(x + 1)

Έτσιηf´είναιγνησίωςαύξουσα,οπότεητιµήx=0είναιηµοναδικήλύσητηςεξί-
σωσηςf´(x)=0.
Απότηµονοτονίατηςf´(x)συµπεραίνουµεότι:
♦ x<0⇔f´(x)<f´(0)⇔f´(x)<0 

σχέσηπουεξασφαλίζει(λόγωτηςσυνέχειας 

τηςfστοΑ)ότιηfείναιγνησίωςφθίνουσα 

στο∆1=(-1,0].

♦ x>0⇔f´(x)>f´(0)⇔f´(x)>0  

καιεπειδήηfείναισυνεχήςστο∆2=[0,+∞)ηfείναιγνησίωςαύξουσαστο
διάστηµα∆2=[0,+∞).

γ) Απότονπίνακαµονοτονίαςτηςfπροκύπτειότιτο f(0)=0είναιτοπικό(αλλά
καιολικό)ελάχιστοτηςf(x).
δ) ΓιαναβρούµετακοινάσηµείατηςCfµετονάξοναx´x,αρκείναλύσουµετην
εξίσωσηf(x)=0.

233

Όµως:
♦ f(0)=0,πουσηµαίνειότιτοx=0είναιλύση.
♦ Hf(x)είναιγνησίωςφθίνουσαστοδιάστηµα(-1,0],οπότε:
x<0⇔f(x)>f(0)⇔f(x)>0
♦ Hf(x)είναιγνησίωςαύξουσαστο[0,+∞),οπότε:
x>0⇔f(x)>f(0)⇔f(x)>0
Είναιλοιπόνf(x)>0γιακάθεx≠0,οπότετοx=0είναιηµοναδικήλύσητης
εξίσωσηςf(x)=0.
ε) Είδαµεότιτο  f (0)=0 είναιολικόελάχιστοτηςf (x).Έτσιγιακάθε  x>-1
είναι:
f(x)≥f(0)⇔ex–1–ln(x+1)≥0⇔1+ln(x+1)≤ex
στ)Γιατο∆1=(-1,0]είναι:
♦ lim f (x) = +∞ και lim f (x) = f (0) = 0 
x → −1

x→ 0 

♦ ηfείναισυνεχήςκαιγνησίωςφθίνουσαστο∆1
Εποµένως:
f(∆1)=[0,+∞)
Επειδήf(x)≥0γιακάθεx∈Α=(-1,+∞),τοσύνολοτιµώντηςfείναιτο:
f(Α)=[0,+∞)
ΣΧΟΛΙΟ
Ηεύρεσητουf (∆2),όπου  ∆2=[0,+∞) είναιπεριττή,διότιέχειτηµορφή  [0,α),
µεα∈R∪{+∞}.Όµωςήδηέχουµεότιf(∆1)=[0,+∞)καιέτσι:
f(Α)=f(∆1)∪f(∆2)=[0,+∞)
ζ) Θεωρούµετησυνάρτηση:
g(x)=αx–1–ln(x+1),x>-1
Είναι:
♦ g(x)≥0=g(0)γιακάθεx>-1(απότηνυπόθεση)
Έτσιτοg(0)είναιτοπικό(ωςολικό)ελάχιστοτηςg(x).

234 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

♦ Τοx0=0είναιεσωτερικόσηµείοτουΑ=(-1,+∞)καιηgπαραγωγίζεταιστο 

x0=0.

ΣύµφωναµετοθεώρηµατουFermatθαείναιg´(0)=0.Αλλά:
♦ g´(x) = α x lnα −

1 

x +1

♦ g´(0)=0⇔lnα–1=0⇔lnα=1⇔α=e

19.48 Γιαµιασυνάρτησηf:R→Rισχύειf´(0)=f´´(0)=0καιf´´´(x)<0
γιακάθεx≠0.Έστωότιηf´´παραγωγίζεταιστο0.
α) Ναβρεθείηµονοτονίατηςf.
β) Ναµελετηθείηfωςπροςτακοίλα.
γ) Ναβρεθούνοιθέσειςτωνσηµείωνκαµπήςτηςf. 

ΛΥΣΗ  

α)Επειδήηf ´´παραγωγίζεταιστο x0=0,ηf´´είναισυνεχήςκαιστοx0=0.
Επειδήf´´΄(x)<0γιακάθεx≠0καιηf´´είναισυνεχής(στοR),συµπεραίνουµε
ότιηf´´είναιγνησίωςφθίνουσα.
Θαείναιεποµένως:
♦ x<0⇔f´´(x)>f´´(0)⇔f´´(x)>0
♦ x>0⇔f´´(x)<f´´(0)⇔f´´(x)<0
Άραηf΄είναιγνησίωςαύξουσαστο(-∞,0]και
γνησίωςφθίνουσαστο[0,+∞).
Σηµειώνουµεότιηf´είναισυνεχήςωςπαραγωγίσιµη.Απότηµονοτονίατηςf´προ-
κύπτειότι:
♦ x<0⇔f´(x)<f΄(0)⇔f´(x)<0
♦ x>0⇔f´(x)<f´(0)⇔f´(x)<0
Είναιεποµένωςf´(x)<0γιακάθεx≠0καιηfείναισυνεχήςστοx0=0.Άραηf
είναιγνησίωςφθίνουσα.
β) Επειδήf´´(x)>0γιακάθεx<0καιf´´(x)<0γιακάθεx>0,συµπεραίνουµε
ότιηfείναικυρτήστο(-∞,0]καικοίληστο[0,+∞).

235

γ) Επειδήηfαλλάζεικοίλαµόνοστοx0=0καιείναιπαραγωγίσιµηστοσηµείοαυτό,
συµπεραίνουµεότιηCfέχειµόνοένασηµείοκαµπήςστηθέσηx0=0.

19.49 Έστωf:R→Rµιακοίλησυνάρτησηκαιασταθερόςαριθµός.
α) Ναβρεθείτοπρόσηµοτηςσυνάρτησης:
g(x)=f(x)–f(α)–f´(α)(x–α),x∈R
β) Νααποδειχθείότιf(x)≤f´(α)(x–α)+f(α).
γ) ΝααποδειχθείότιτασηµείατηςεφαπτοµένηςτηςCfστοσηµείοΑ(α,f(α))έχουν
µεγαλύτερητεταγµένηαπότααντίστοιχασηµείατηςCf(πουέχουντηνίδιατετ-
µηµένη)µεεξαίρεσητοσηµείοΑ. 

ΛΥΣΗ
α)Ησυνάρτησηg(x)είναιπαραγωγίσιµηµε  g´(x)=f ´(x)–f ´(α). Αλλάηfείναι
κοίλη,οπότεηf ´είναιγνησίωςφθίνουσα.Άρακαιηg´(x)είναιγνησίωςφθίνου-
σα(ησταθερά–f´(α)δεναλλάζειτηµονοτονία).Είναι:
g´(x)=0⇔f´(x)–f´(α)=0⇔f´(x)=f΄(α)
Όµωςηf ΄είναιγνησίωςµονότονη,οπότεείναι
και“1–1”.Έτσι:
f´(x)=f´(α)⇔x=α
Είναιακόµη:

g(α)=0

Έχουµελοιπόν:

i) Ηg´είναιγνησίωςφθίνουσα,οπότε:
♦ x<α⇔g´(x)>g´(α)⇔g´(x)>0 

οπότεηg(x)είναιγνησίωςαύξουσαστοδιάστηµα(-∞,α].

♦ x>α⇔g´(x)<g´(α)⇔g´(x)<0 

οπότεηg(x)είναιγνησίωςφθίνουσαστοδιάστηµα[α,+∞).

ii) ∆ιακρίνουµετιςπεριπτώσεις:
♦ Ηgείναιγνησίωςαύξουσαστο(-∞,α].Έτσι:
x<α⇔g(x)<g(α)⇔g(x)<0

236 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

♦ Ηgείναιγνησίωςφθίνουσαστο[α,+∞).Άρα:
x>α⇔g(x)<g(α)⇔g(x)<0
Εποµένωςηg(x)είναιαρνητικήσεκαθένααπόταδιαστήµατα(-∞,α)και(α,+∞).
β) Είναι:
f(x)≤f´(α)(x–α)+f(α)⇔f(x)–f(α)–f΄(α)(x–α)≤0⇔g(x)≤0
όπου:
g(x)=f(x)–f(α)–f΄(α)(x–α)
Στοπροηγούµενοερώτηµααποδείχθηκεότιηgείναιγνησίωςαύξουσαστο(-∞,α]
καιγνησίωςφθίνουσαστο[α,+ ∞).Εποµένωςτοg(α)είναιολικόµέγιστοτηςg(x).
Έτσιπαίρνουµε:
g(x)≤g(α)⇔f(x)–f(α)–f´(α)(x–α)≤0⇔f(x)≤f´(α)(x–α)+f(α)
Άλλοςτρόπος
Θαχρησιµοποιήσουµετοθεώρηµαµέσηςτιµής(Θ.Μ.Τ.).
♦ Γιαx=αισχύειηισότητα.
♦ Έστωx>α.Στοδιάστηµα[α,x]ηfείναισυνεχήςκαιπαραγωγίσιµη.
ΣύµφωναµετοΘ.Μ.Τ.υπάρχει  ξ ∈ (α,x) τέ-
τοιο,ώστε:

f ´(ξ) =

f (x) − f (α)
x−α

(1) 

Αλλάα<ξ<xκαιηf´είναιγνησίωςφθίνουσα.Άρα:
(1)

α < ξ ⇔ f ´(α) > f ´(ξ) ⇐⇒ f ´(α) >

f (x) − f (α) x > α
⇐⇒ 
x−α

⇔f´(α)(x–α)>f(x)–f(α)⇔f(x)<f´(x)(x–α)+f(α)
♦ Για  x<α στοδιάστηµα  [x,α] τοΘ.Μ.Τ. 

εξασφαλίζειότιυπάρχει  ξ ∈ (x,α) τέτοιο, 

ώστε:

f ´(ξ) =

f (α) − f (x)
α−x

(2) 

237

Όµως:
(2)

ξ < α ⇔ f ´(ξ) > f ´(α) ⇐⇒

α>x
f (α) − f (x)
> f ´(α) ⇐⇒ 
α−x

⇔f´(α)(α–x)<f(α)–f(x)⇔f(x)<f(α)–f´(α)(α–x)⇔
⇔f(x)<f´(α)(x–α)+f(α)
Τελικάισχύειότιf(x)≤f´(α)(x–α)+f(α)γιακάθεx∈R.
γ) Εποπτικά,τοσυµπέρασµαείναιπροφανές,
διότιηεφαπτοµένηβρίσκεταιπάνωαπότηCf
γιαx≠ακαιεφάπτεταιµεαυτήνµόνοστοΑ.
Στοερώτηµα(β)αποδείξαµεότι:
f(x)≤f´(α)(x–α)+f(α)(3)
ΗεξίσωσητηςεφαπτοµένηςστοΑείναι:
y–f(α)=f´(α)(x–α)⇔y=f´(α)(x–α)+f(α)(4)
Συγκρίνονταςτιςσχέσεις(3)και(4)βλέπουµεότιf(x)≤yκαιτοίσονισχύειµόνο
γιαx=α.ΆρατασηµείατηςεφαπτοµένηςτηςCfστοΑ(α,f(α))έχουνµεγαλύτερη
τεταγµένηαπότααντίστοιχασηµείατηςCf,µεεξαίρεσητοΑ,όπουισχύειισότητα.

19.50 Μιασυνάρτησηf:R→Rείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµηµεf(0)=0και
f´´(x)>0γιακάθεx≠0.Ανh(x)=xf´(x)–f(x),x∈R ,νααποδειχθείότι:
α) ηfείναικυρτή,
β) ησυνάρτησηh(x)έχειελάχιστοκαιείναιθετικήστοR*,
γ) ηεξίσωσηf(x)=xf´(x)έχειµοναδικήλύση. 

ΛΥΣΗ
α)Επειδήf´´(x)>0σεκαθένααπόταδιαστήµατα(-∞,0)και(0,+∞)καιηf´εί-
ναισυνεχήςστοx0=0,συµπεραίνουµεότιηf΄είναιγνησίωςαύξουσασυνάρτηση.
Άραηfείναικυρτή.
β) Ησυνάρτησηh(x)=xf´(x)–f(x)είναιπαραγωγίσιµηστοRµε:
h´(x)=[xf´(x)–f(x)]´=f´(x)+xf´´(x)–f´(x)=xf´´(x)

238 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Επειδή  f ´´(x)>0 γιακάθε  x≠0, προκύπτει
ότι:
♦ h´(x)<0στοδιάστηµα(-∞,0)
♦ h´(x)>0στοδιάστηµα(0,+∞)
Επειδήηhείναισυνεχήςστοx0=0,προκύπτειότιηhείναιγνησίωςφθίνουσαστο
(-∞,0] καιγνησίωςαύξουσαστο  [0,+∞). Άρατο  h(0)=0 είναιολικόελάχιστο
τηςh(x).Απότηµονοτονίατηςh(x)προκύπτειότι:
♦ x<0⇔h(x)>h(0)⇔h(x)>0
♦ x>0⇔h(x)>h(0)⇔h(x)>0
Άραh(x)>0γιακάθεx≠0.
γ) Ητιµήx=0είναιλύσητηςεξίσωσηςf(x)=xf´(x),διότιf(0)=0.Όµως:
f(x)=xf´(x)⇔xf´(x)–f(x)=0⇔
⇔h(x)=0⇔h(x)=h(0)⇔x=0
διότιηhωςγνησίωςµονότονηείναικαι“1–1”.
Μοναδικήλοιπόνλύσητηςεξίσωσηςf(x)=xf´(x)είναιηx=0.

19.51 ∆ίνεταιησυνάρτησηf:(1,+∞)→R ,µε f(x) = 2000 + ln(x - 1) . Έστω
cπραγµατικόςαριθµόςµεγαλύτεροςτου2000.Ανηευθείαy=cτέµνειτηCfστα
διαφορετικάσηµείαΑ(x1,y1)καιΒ(x2,y2)µεx1<x2,τότε:
α) ναβρεθείηκατακόρυφηασύµπτωτητηςCf,
β) ναβρεθείηπαράγωγοςκαιηµονοτονίατηςf,
γ) νααποδειχθείότιx1<2καιx2>2,
δ) νααποδειχθείότιοιεφαπτόµενεςτηςCfσταΑκαιΒείναικάθετες. 

ΛΥΣΗ
Είναι:

f (x) = 2000 + ln(x − 1) 
µεx∈Α=(1,+∞).

239

♦ ln(x–1)=0⇔x–1=1⇔x=2
2000 − ln(x − 1), αν 1 < x < 2 

♦ f (x) = 
2000 + ln(x − 1), αν x ≥ 2

α)Ηµοναδικήπιθανήκατακόρυφηασύµπτωτηείναιηευθείαx=1,διότι:
Α=(1,+∞)
Είναιόµως:
lim f (x) = lim ( 2000 + ln(x − 1) ) = +∞ 
x →1 

x →1 

Άραη x=1 είναιηµόνηκατακόρυφηασύµπτωτητηςCf.
β) Γιαx∈(1,2)είναι:

f ´(x) = −
Γιαx∈(2,+∞)είναι:

1
< 0
x −1

1
>0
x −1
Επειδήηfείναισυνεχήςστοx0=2,συµπεραί-
νουµεότιηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο(1,2]
f ´(x) =

καιγνησίωςαύξουσαστο(2,+∞).
Στοσηµείοx0=2είναι:
0

f (x) − f (2)
−ln(x − 1) 0
♦ lim−
= lim−
== − 1 
x→ 2
x→ 2
x−2
x−2
0

f (x) − f (2)
ln(x − 1) 0
♦ lim+
= lim+
== 1 
x→ 2
x
2

x−2
x−2

Έτσιηfδενπαραγωγίζεταιστοx0=2,οπότε:
 1
− x − 1 , αν x ∈ (1, 2) 

f ´(x) = 
 1 , αν x ∈ (2, + ∞)
 x − 1

γ) Είναι:

lim f (x) = +∞ και lim f (x) = +∞ 

x → +∞

240 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

x →1

Έτσι,αν∆1=(1,2]και∆2=(2,+∞),τότε:
f(∆1)=[2000,+∞)καιf(∆2)=(2000,+∞)
Κάναµεφυσικάχρήσητηςσυνέχειαςκαιτηςµονοτονίαςτηςfστα∆1και∆2.
♦ Επειδήc∈f(∆1),υπάρχειµοναδικόσηµείοΑ(x1,y1)µεx1∈∆1(καιµάλιστα
x1<2,αφούc>2000)καιf(x1)=c. 

♦ Επειδήc∈f(∆2),υπάρχειµοναδικόσηµείοΒ(x2,y2)µεx2∈∆2καιf(x2)=c.
Τονίζουµεότιηύπαρξηεξασφαλίζεταιαπότοθεώρηµαενδιάµεσωντιµώνκαιη
µοναδικότητααπότηµονοτονίατηςfστα∆1και∆2.
δ) Αρκείνααποδείξουµεότιf´(x1)f´(x2)=-1.Είναι:
♦ f (x1 ) = 2000 − ln(x1 − 1) και f ´(x1 ) = −
♦ f (x 2 ) = 2000 + ln(x 2 − 1) και f ´(x 2 ) =

1 

x1 − 1

1 

x2 − 1

♦ f(x1)=c⇔2000–ln(x1–1)=c⇔2000–c=ln(x1–1)⇔  

⇔x1–1=e2000-c(1)

♦ f(x2)=c⇔2000+ln(x2–1)=c⇔x2–1=ec-2000(2)
Είναιεποµένως:
f ´(x1 )f ´(x 2 ) = −

1
1 (1), (2)
1
1

==== − 2000 − c c − 2000 = − = −1 
x1 − 1 x 2 − 1
1
e
⋅e

ΆραοιεφαπτοµένεςτηςCfστασηµείαΑκαιΒείναικάθετες. 

ΜΕΘΟ∆ΟΣ
ΑΠΟ∆ΕΙΞΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ
Α. Οιανισότητεςαποδεικνύονται:
♦ Μετηβοήθειατηςµονοτονίαςκατάλληληςσυνάρτησηςf.
♦ Μετηνεύρεσητωνολικώνακροτάτωνµιαςκατάλληληςσυνάρτησηςfσεένα 

διάστηµα.

241

♦ ΜετηβοήθειατουΘ.Μ.Τ.κυρίωςότανπρόκειταιγιαδιπλήανισότητα.
Β. Γιατηναπόδειξηανισοτήτωντηςµορφήςφ(x)àω(x):
♦ Θεωρούµετησυνάρτησηg(x)=φ(x)–ω(x),x∈∆.
♦ Μελετάµετηνgωςπροςτηµονοτονίαστοδιάστηµα∆.
♦ Βρίσκουµεότιg(α)=0,γιακάποιοκατάλληλοα.Ενδεχοµένωςτοαναείναι 

άκροτου∆ήεσωτερικόσηµείοτου∆.

Γιατηνεύρεσητηςµονοτονίαςτηςgπιθανόνναχρειαστείτοπρόσηµοτηςg´´(x)
ήακόµακαιτηςg´´΄(x)καιπροφανώςοορισµόςτηςµονοτονίας.
Γ. Σεεξαιρετικέςπεριπτώσειςηδοσµένηανισότηταπαίρνειτηµορφή:
f(φ(x))àf(ω(x))
όπουfµιαγνησίωςµονότονησυνάρτηση.Στηνπερίπτωσηαυτήαρκείνααποδείξουµεότι:
♦ φ(x)àω(x),ανηfείναιγνησίωςαύξουσα,
♦ φ(x)àω(x),ανηfείναιγνησίωςφθίνουσα.
∆. ΗαπόδειξηµιαςανισότηταςµετοΘ.Μ.Τ.γίνεταιωςεξής:
Προσπαθούµεναφέρουµετηνπροςαπόδειξηανισότηταστηµορφή:
A<

f (β) − f (α)
<B
β−α

Απότησχέσηαυτήπροσπαθούµεναεντοπίσουµετησυνάρτησηfκαιτοδιάστηµα[α,β],γιατηνοποίασύµφωναµετοΘ.Μ.Τ.υπάρχειξ∈(α,β)τέτοια,ώστε:
f ´(ξ) =

f (β) − f (α) 

β−α

Απότησχέσηα<ξ<βκαιµεοδηγότηνf΄(ξ)προσπαθούµεναδηµιουργήσουµε
τησχέσηΑ<f΄(ξ)<Β.Τοδιάστηµα[α,β]µπορείναείναικαιτηςµορφής[0,x]
(µεx>0)ή[x,0](µεx<0)ή[x,x+1],[x,α]ή[α,x]κ.λπ.
ΑνηµέθοδοςτουΘ.Μ.Τ.“αποτύχει”,εφαρµόζουµετηµέθοδοτηςδιαφοράςµετη
µονοτονίακαιταολικάακρότατα.

242 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

19.52 Μια συνάρτηση f: R → R είναι παραγωγίσιµη και ικανοποιεί για κάθε
x∈R τη σχέση f(x) – e-f(x) = x – 1.
α) Να εκφραστεί η f´(x) ως συνάρτηση της f(x).
β) Να αποδειχθεί ότι f(0) = 0.
γ) Να µελετηθεί η f ως προς τη µονοτονία και το πρόσηµο.
δ) Να αποδειχθεί ότι για κάθε x∈R ισχύει ότι:

x
≤ f(x) ≤ xf ´(x)
2 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f(x)–e-f(x)=x–1(1)
Τηνπαραγωγίζουµεκαιέχουµε:

f ´(x) + e − f (x) f ´(x) = 1 ⇔ f ´(x) [1 + e− f (x) ] = 1 ⇔ f ´(x) =

1
1 + e − f (x)

(2) 

αφού1+e-f(x)≠0γιακάθεx∈R.
β) Στησχέση(1)θέτουµεx=0.Έχουµε:
f(0)-e-f(0)=-1⇔f(0)–e-f(0)+1=0(3)
Θέτουµεf(0)=yκαιθεωρούµετησυνάρτησηg(y)=y–e-y+1,y∈R.Είναι:
♦ g(0)=0–1+1=0,δηλαδήτοy=0είναιρίζα,
♦ g´(y)=1+e-y>0γιακάθεy∈R.
Ηg(y)είναιλοιπόνγνησίωςαύξουσα,οπότεηρίζαy=0είναιµοναδική.Έτσι,η
σχέση(3)αληθεύειµόνογιαf(0)=0.
ΣΧΟΛΙΑ
i) Ησχέση(3)γράφεται:
g(f(0))=0⇔g(f(0))=g(0)⇔f(0)=0
αφούηgωςγνησίωςµονότονηείναικαι“1–1”.
ii) Ηµοναδικότητατηςρίζαςy=0τηςεξίσωσηςg(y)=0προκύπτεικαιµετοθεώ-
ρηµαRolleσεάτοπο.

243

Έστωρ1<ρ2δύορίζεςτηςg(y).
♦ ηgείναισυνεχήςστο[ρ1,ρ2],
♦ ηgείναιπαραγωγίσιµηστο(ρ1,ρ2),
♦ g(ρ1)=g(ρ2)=0.
Άρα,απότοθεώρηµαRolle,υπάρχειξ∈(ρ1,ρ2)τέτοιο,ώστεg΄(ξ)=0.
Αλλά:
♦ g΄(y)=1+e-y
♦ g´(ξ)=0⇔e-ξ=-1,άτοπο
γ) Είναι:

1
>0
1 + e − f (x)
γιακάθεx∈R,οπότεηfείναιγνησίωςαύξουσα.
f ´(x) =

Έτσι:
♦ x<0⇔f(x)<f(0)⇔f(x)<0
♦ x>0⇔f(x)>f(0)⇔f(x)>0
Άραηfείναιαρνητικήστοδιάστηµα(-∞,0)καιθετικήστοδιάστηµα(0,+∞).
δ) Γιαx=0ηανισότηταισχύει(ωςισότητα).Στοδιάστηµα[0,x],µεx>0,ικα-
νοποιούνταιοιπροϋποθέσειςτουΘ.Μ.Τ.,οπότευπάρχειξ∈(0,x)τέτοιο,ώστε:

f ´(ξ) =
Όµως:

f (x) − f (0)
f (x)
⇔ f ´(ξ) =
x−0
x

(4) 

e − f (x ) ( − f ´(x) )
1

´
=

=
f ´´(x) = 

 1 + e − f (x ) 
(1 + e − f (x ) )2

1
e − f (x)
=
> 0
(1 + e− f (x) )2 1 + e− f (x) (1 + e− f (x) )3
γιακάθεx∈R.Αυτόσηµαίνειότιηf΄είναιγνησίωςαύξουσα,οπότε:
=

e − f (x)

(2)

0 < ξ < x ⇔ f ´(0) < f ´(ξ) < f ´(x) ⇐⇒

(4)
1
< f ´(ξ) < f ´(x) ⇐⇒ 
2

1 f (x)
1
<
< f ´(x) ⇔ x < f (x) < xf ´(x) 
2
x
2

244 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Ηfείναιγνησίωςαύξουσα,οπότε:
♦ 0<ξ<x⇔f(0)<f(ξ)<f(x)⇔0>-f(ξ)>-f(x)⇔  

⇔e0>e-f(ξ)>e-f(x)⇔1+1>1+e-f(ξ)>1+e-f(x)⇔ 

(2)
(4)
1
1
1
1
<
<
⇐⇒ < f ´(ξ) < f ´(x) ⇐⇒ 
− f (ξ)
− f (x)
2 1+ e
2
1+ e 

1 f (x)
1
<
< f ´(x) ⇔ x < f (x) < xf ´(x) 
2
x
2

♦ Γιαx<0,εργαζόµαστεανάλογαστο[x,0].
Άλλοςτρόπος

1
x ≤ f (x ) ≤ xf ´(x ) γιακάθεx∈R,αρκείνααποδείξουµεότι:
2
1
x ≤ f (x) καιf(x)≤xf´(x)
2
1
i) Θεωρούµετησυνάρτηση g(x) = f (x) − x, x∈R.
2

Γιαναισχύει

Είναι:
♦ g(0)=0και g´(x) = f ´(x) −

1 

2

♦ g´´(x)=f´´(x)>0 

οπότεηgείναιγνησίωςαύξουσα.Άρα:

♦ x>0⇔g´(x)>g´(0)⇔g´(x)>0
♦ x<0⇔g´(x)<g´(0)⇔g´(0)<0

1 1 1
= − = 0. 
2 2 2
Ηgείναιγνησίωςαύξουσαστο[0,+∞)καιγνησίωςφθίνουσαστο(-∞,0],οπότε 

αφού g´(0) = f ´(0) −

τοg(0)είναιολικόελάχιστο.
Άρα:

1
1
g(x) ≥ g(0) ⇔ f (x) − x ≥ 0 ⇔ f (x) ≥ x 
2
2
γιακάθεx∈R.

245

ii) Θεωρούµετησυνάρτησηh(x)=xf´(x)–f(x),x∈R.Είναι:
♦ h(0)=0
♦ h´(x)=f´(x)+xf´´(x)–f´(x)=xf´´(x)
Απότοπρόσηµοτηςh´(x)προκύπτειότιηh(x)
είναιγνησίωςφθίνουσαστο  (-∞,0] καιγνη-
σίωςαύξουσαστο  [0,+∞). Έτσιτο  h(0)=0
είναιολικόελάχιστο,οπότε:
h(x)≥0⇔xf´(x)–f(x)≥0⇔f(x)≤xf´(x)
γιακάθεx∈R.

19.53 Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα:
3f(x)+f3(x)=3x
γιακάθεx∈R .
α) Ναβρεθείτοf(0).
β) Ναεκφραστείηf´(x)ωςσυνάρτησητουx.
γ) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.
δ) Νααποδειχθείότιf(x)>0γιακάθεx>0.
ε) Νααποδειχθείότιxf´(x)<f(x)<xγιακάθεx>0. 

ΛΥΣΗ
Ηάσκησηαυτήεξαντλείστοµεγαλύτεροβαθµότηµεθοδολογίαγιατηλύσηανισοτήτων.
α)Απότησχέση:
3f(x)+f3(x)=3x(1)
γιαx=0παίρνουµε:
3f(0)+f3(0)=0⇔f(0)[3+f2(0)]=0⇔f(0)=0
β) Στησχέση(1)παραγωγίζουµεκαιβρίσκουµε:
3f´(x)+3f2(x)f´(x)=3⇔f´(x)[1+f2(x)]=1⇔
1
⇔ f ´(x) =
, x ∈ » (2) 
1 + f 2 (x)

246 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

γ) Επειδή:
f ´(x) =

1
>0
1 + f 2 (x)

γιακάθεx∈R,ηfείναιγνησίωςαύξουσα.
δ) Επειδήηfείναιγνησίωςαύξουσα,θαείναι:
x>0⇔f(x)>f(0)⇔f(x)>0
ε) Μεx>0ηανισότηταxf΄(x)<f(x)<xγίνεται:

f (x)
f (x) − f (0)
< f ´(x) ⇔ 1 <
< f ´(x)
(3) 
x
x−0
Ησχέση(2)µαςοδηγείσεχρήσητουΘ.Μ.Τ.Στοδιάστηµαλοιπόν[0,x]ησυνάρ-
1<

τησηf(t)είναισυνεχήςκαιπαραγωγίσιµη.Άραυπάρχειξ∈(0,x)τέτοιο,ώστε:

f ´(ξ) =
Αλλά

f (x) − f (0) f (x)
=
x−0
x

f ´(ξ) =

1
1 + f 2 (ξ)

(4) 

(5) 

Έχουµελοιπόν:
f (x) > 0

0 < ξ < x ⇔ f (0) < f (ξ) < f (x) ⇔ 0 < f (ξ) < f (x) ⇐⇒ 

⇔0<f2(ξ)<f2(x)⇔1<1+f2(ξ)<1+f2(x)⇔
(5)
(4)
1
1
1
>
⇐⇒ 1 > f ´(ξ) >
⇐⇒ 
2
2
2
1 + f (ξ) 1 + f (x)
1 + f (x)
(2)
>
x
0
f (x)
1
f (x)
⇔ 1>
>
⇐⇒ 1 >
> f ´(x) ⇐⇒ xf ´(x) < f (x) < x 
2
x
x
1 + f (x)

⇔ 1>

γιακάθεx>0.
Άλλοςτρόπος
Έστωh(x)=f(x)–x,x≥0.Τότε:
h´(x) = f ´(x) − 1 =

1
−f 2 (x)

1
=
< 0
1 + f 2 (x)
1 + f 2 (x)

γιακάθεx≥0.Άραηhείναιγνησίωςφθίνουσαστο[0,+∞),οπότε:
x>0⇔h(x)<h(0)⇔f(x)–x<0⇔f(x)<x(6)

247

Έστωg(x)=xf´(x)–f(x),x≥0,τότε:
(2)

g´(x) = f ´(x) + xf ´´(x) − f ´(x) = xf ´´(x) == 

= x⋅

−2f (x)f ´(x)
1 + f 2 (x) 

2

=−

2xf (x)f ´(x)
1 + f 2 (x) 

2

<0

γιακάθεx>0,αφούx>0,f(x)>0καιf´(x)>0.Εποµένωςηgείναιγνησίως
φθίνουσαστο[0,+∞),οπότε:
x>0⇔g(x)<g(0)⇔xf´(x)–f(x)<0⇔xf´(x)<f(x)(7)
Οισχέσεις(7)και(6)δίνουν:
xf´(x)<f(x)<xγιακάθεx>0
ΣΧΟΛΙΟ
Είναιf´´(x)<0γιακάθεx>0,οπότεηf´είναιγνησίωςφθίνουσαστο[0,+∞).
Έτσι:
(3)

0 < ξ < x ⇔ f ´(0) > f ´(ξ) > f ´(x) ⇐⇒ 

f (x)
> f ´(x) ⇔ x > f (x) > xf ´(x) 
x
δηλαδήxf´(x)<f(x)<xγιακάθεx>0.
⇔ 1>

19.54 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x) =

x 3 + x 2 + 3x - 1 

x2

α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.
β) Ναµελετηθείηfωςπροςτακοίλα.
γ) ΝαβρεθούντασηµείακαµπήςτηςCf.
δ) ΝαβρεθούνοιασύµπτωτεςτηςCf.
ε) Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf.
στ)Ναγίνειηγραφικήπαράστασητηςσυνάρτησηςf.
ζ) Ναβρεθείτοπλήθοςτωνπραγµατικώνριζώντηςεξίσωσης:
x3+(1–λ)x2+3x–1=0,όπουλ∈R

248 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

η) ΝαβρεθείτοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότηCf,τηνπλάγιαασύ-
µπτωτητηςCfκαιτηνευθείαx=1. 

ΛΥΣΗ 

*

α)Ηfέχειπεδίοορισµούτο Α=R . Είναι:

 x 3 + x 2 + 3x − 1 ´ 
3 1
♦ f ´(x) = 
 =  x +1+ − 2
2
x x
x

 

3
2 x 3 − 3x + 2
´ 

1
=

+
=

x 2 x3
x3

♦ f´(x)=0⇔x3–3x+2=0⇔  

⇔(x–1)2(x+2)=0⇔  

⇔(x=1ήx=-2)

Έτσιηfείναιγνησίωςαύξουσασταδιαστή-
µατα(-∞,-2]και[0,+∞),ενώείναιγνησίωςφθίνουσαστο[-2,0).
β) Είναι:
3
2 ´

f ´´(x) = 1 − 2 + 3  = 
x 
 x

=

6
6 6(x − 1) 

− 4 =
3
x
x
x4

Εποµένωςηfείναικοίλησταδιαστήµατα(-∞,0)και(0,1]καικυρτήστο[1,+∞).
γ) ΑπότακοίλατηςfσυµπεραίνουµεότιτοΣ(1,4)είναισηµείοκαµπήςτηςCf.
δ) ΗµόνηπιθανήκατακόρυφηασύµπτωτητηςCfείναιηx=0.
Όµως
x 3 + x 2 + 3x − 1
1

= lim  2 (x 3 + x 2 + 3x − 1)  = −∞ 
2
x→ 0
x
0

x
x

lim f (x) = lim
x→ 0

Άραηx=0είναιασύµπτωτητηςCf.
Είναιακόµα:
♦ f (x) = x + 1 +

3 1
− 
x x2

3 1
♦ lim [ f (x) − (x + 1) ] = lim  − 2
x → ±∞
x → ±∞ x
x


=0

249

Άραηευθείαy=x+1είναιπλάγιαασύµπτωτητηςCfστο-∞καιστο+∞.
Τονίζουµεότιµπορούµεναεργαστούµεκαιµετουςτύπους:

f (x)
= λ και lim [ f (x) − λx ] = µ 
x → +∞ x
x → +∞  

οπότεηευθεία y=λx+µ είναιασύµπτωτητηςCf.
lim

ε) Είναι:

f (−2) = −

11
και lim f (x) = −∞ 
x→ 0
4

Είναιακόµα:

lim f (x) = −∞ και lim f (x) = +∞ 

x → −∞  

x → +∞  

Αν ∆1=(-∞,-2], ∆2=(-2,0) και ∆3=(0,+∞) λόγωτηςσυνέχειαςκαιτηςµο-
νοτονίαςτηςfπροκύπτειότι:
11 
11 


f (∆1 ) =  −∞, −  , f (∆ 2 ) =  −∞, −  και f (∆ 3 ) = (−∞, +∞) 
4
4

 

Άρατοσύνολοτιµώντηςfείναιτο f (Α)=R.

στ)Ηγραφικήπαράστασητηςfφαίνεταιστοδι-
πλανόσχήµα.

ζ) Ηεξίσωσηγράφεται:
x3+(1-λ)x2+3x–1=0⇔x3+x2+3x–1=λx2(1)
Ητιµήx=0δενεπαληθεύειτησχέση(1).Άραησχέση(1)γίνεται:
x 3 + x 2 + 3x − 1
= λ ⇔ f (x) = λ 
x2
Τοπλήθοςτωνριζώντηςεξίσωσηςf(x)=λισούταιµετοπλήθοςτωνκοινώνση-
µείωντηςCfµετηνευθείαy=λ.

250 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Έτσι:

11
, ηεξίσωσηέχειτρειςρίζες,διότιηευθείαy=λτέµνειτηCfσετρία
4 
διαφορετικάσηµεία.
11
♦ Αν λ = − , τότεµίαρίζαείναιηx=-2καιυπάρχειµίαακόµαρίζαρ∈(0,1).
4

♦ Αν λ < −

 11

♦ Αν λ ∈  − , + ∞  , ηεξίσωσηέχειακριβώςµίαρίζαρ,µερ>0.
 4

η) ΗπλάγιαασύµπτωτητηςCfείναιηy=x+1.Έτσι:

f (x) = x + 1 ⇔ x + 1 +

3x − 1
1
= x +1 ⇔ x = 
2
3
x

ΆρατοζητούµενοεµβαδόνΕείναι:
1
1 3
1
E = ∫ 1 [ f (x) − (x + 1)] dx = ∫ 1  − 2
x
3
3 x

1

1


 dx = 3lnx + x  1 = 



3

1 
1


=  3ln1 +  −  3ln + 3  = 3ln3 − 2 
1 
3

19.55 ∆ίνεταιησυνάρτηση f(x) =

3

x2 x
e .
x+2

α) Ναβρεθείτοπεδίοορισµούτηςf.
β) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.
γ) Ναβρεθούνταόρια:

A = lim f(x) και B = lim f(x) 
x → +∞

x → -∞

δ) Ναβρεθεί,ανυπάρχει,το lim f(x). 
x → -2

ε) Νααποδειχθείότιτο lim f(x) δενυπάρχει.
x→0 

ΛΥΣΗ
α)Πρέπει:
x+2≠0καιx≠0⇔x≠-2καιx≠0
Εποµένως:
Df=R–{0,-2}

251

β) Είναι:
3
3
3
 x 2 x3 ´ 2x(x + 2) − x 2 x3
x 2 x  3  x 2 + 4x x
3 x
e  =
e +
e −
e −
e =
♦ f ´(x) = 
=
x + 2  x 2  (x + 2)2
x+2
(x + 2)2
x+2 
3  

3

x 2 + 4x − 3(x + 2) x x 2 + x − 6 x
=
e =
e 
(x + 2)2
(x + 2)2 

γιακάθεx∈Df.

♦ f´(x)=0⇔x2+x–6=0⇔(x=-3ήx=2)
Ηfείναιγνησίωςαύξουσασταδιαστήµατα:
(-∞,-3]και[2,+∞)
καιγνησίωςφθίνουσασταδιαστήµατα:
[-3,-2),(-2,0)και(0,2]
3

x2
= +∞ και lim e x = 1, έχουµεΑ=+∞.
x → +∞ x + 2
x → +∞

γ) ♦ Επειδή lim

3

x2
= −∞ και lim e x = 1, έχουµεΒ=-∞.
x → −∞ x + 2
x → −∞

♦ Επειδή lim

δ) ♦ Γιαx<-2,είναιx+2<0.Έτσι:

 2 1 x3 
lim f (x) = lim−  x ⋅
e  = −∞ 
x → − 2−
x→ −2
x + 2 

♦ Γιαx>-2,είναιx+2>0.Έτσι:

 2 1 x3 
lim f (x) = lim+  x ⋅
e  = +∞ 
x → − 2+
x→ −2
x + 2 

Άρατο lim f (x) δενυπάρχει.
x→ −2

ε) Είναι:
3

♦ lim−

3
= −∞, οπότε lim− e x = 0. Άρα lim− f (x) = 0 ⋅ 0 = 0. 
x→ 0
x→ 0
x

♦ lim+

3
= +∞, οπότε lim+ e x = +∞. Άρα:
x→ 0
x

x→ 0

x→ 0

3

252 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

3
x

x

3
= lim+
2 x→ 0

e

( ) = 3 lim e

3




e
lim  x e  = lim+
== lim+
x → 0+ 
x→ 0 1
x→ 0


2
3
2 x

e x − 32
x
2
− 3
x

( − ) = 9 lim e
(− ) 2

3
x

3
x2
1
x2

3
x

2 x → 0+ 1


== 

x

3
x

x → 0+

= +∞ 

Επειδή lim− f (x) ≠ lim+ f (x), συµπεραίνουµεότιτο lim f (x) δενυπάρχει.
x→ 0

x→ 0

x→ 0

19.56 ∆ύοφίλοι,οΑκαιοΒ,παίζουντοεξήςπαιχνίδι:
Έχουντοπολυώνυµο  P(x)=αx3+βx2+γx+δ. Στηθέσητωνα,β,γκαιδτο-
ποθετούνεναλλάξθετικούςακεραίους.ΟΒκερδίζειαντοP(x)έχειτουλάχιστονδύο
ρίζες.Ποιοςπαίκτηςθακερδίσειτοπαιχνίδικαιτιστρατηγικήθαακολουθήσει;
Προσοχή:πρώτοςπαίζειοΑ. 

ΛΥΣΗ
Μετάαπόορισµένεςδοκιµέςκαταλαβαίνουµεότιεκείνοςπουκαθορίζειτηνέκβα-
σητουπαιχνιδιούείναιαυτόςπουεπιλέγειτονσυντελεστήγ,δηλαδήοΑ.Επειδή:
P´(x)=3αx2+2βx+γ
οΑεπιλέγειτονσυντελεστήγέτσι,ώστεναείναιP´(x)≥0γιακάθεx∈R.Αυτότο
πετυχαίνειωςεξής:
Θέτεια=1.ΟΒεπιλέγειτονβ,οπότε:
P(x)=x3+βx2+γx+δ
ΟΑεπιλέγειτώραγ=β2,οπότε:
∆=4β2–12γ=4β2–12β2=-8β2<0
Είναιεποµένως  P´(x)>0, πουσηµαίνειότιησυνάρτησηP(x)είναιγνησίωςαύ-
ξουσα.ΈτσιτοπολυώνυµοP(x)έχειτοπολύµίαρίζακαιτοπαιχνίδιτοκερδίζειοΑ.
ΣΧΟΛΙΟ
ΕπειδήηfείναισυνεχήςστοΑ=R, lim P(x) = −∞ και lim P(x) = +∞ (αφούα>0),
x →−∞

x→+∞ 

συµπεραίνουµεότιηP(x)έχεισύνολοτιµώντο P(A)=R.

253

Άρα  0 ∈ P(A), πουσηµαίνειότιτοP(x)έχειµίατουλάχιστονρίζα.Μετηστρα-
τηγικήλοιπόνπουεφαρµόζειοΑ,τοP(x)θαέχειακριβώςµίαρίζα.

19.57 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα:
f(x+y)=f(x)ef(y)-y+f(y)γιακάθεx,y∈R
α) Ναβρεθείτοf(0).
β) Ανυπάρχεια∈R*τέτοιο,ώστεf(α)=0,νααποδειχθείότιf(x)=0γιακάθε
x∈R .
γ) Νααποδειχθείότιηfείναιπεριττή.
δ) Ναβρεθούνόλεςοισυναρτήσειςπουεπαληθεύουντηδοσµένησχέση. 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f(x+y)=f(x)ef(y)-y+f(y)(1)
Γιαx=y=0έχουµε:
f(0)=f(0)ef(0)+f(0)⇔f(0)ef(0)=0⇔f(0)=0
β) Είναιf(α)=0,όπουα≠0.Ησχέση(1)γιαx=αδίνει:
f(α+y)=f(α)ef(y)-y+f(y)⇔f(α+y)=f(y)
Αυτήγιαy=xδίνει:
f(α+x)=f(x)(2)
Απότησχέση(1)γιαy=απαίρνουµε:
f(x+α)=f(x)ef(α)-α+f(α)⇔f(x+α)=f(x)e-α(3)
Οισχέσεις(2)και(3)δίνουν:

f (x) = f (x)e − α ⇔ f (x) (1 − e − α ) = 0 ⇔ f (x) = 0 
γιακάθεx∈R,διότια≠0και1–e-α≠0.
γ) Ησυνάρτησηf(x)=0ικανοποιείτησχέση(1)καιείναιπεριττή.Είδαµεστο
ερώτηµα(β)ότιανηfµηδενίζεταιστοx=α≠0,τότεηfµηδενίζεταισεολόκλη-
ροτοR.

254 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Έστωλοιπόνότιf(x)≠0γιακάθεx≠0.Ησχέση(1)γιαy=-xδίνει:
f (0) = 0

f (0) = f (x)ef ( − x) + x + f (− x) ⇐⇒ f (x)ef ( − x) + x = −f (− x)

(4) 

Ησχέση(4)γιαxτο–xδίνει:
f(-x)ef(x)-x=-f(x)(5)
Πολλαπλασιάζουµετιςσχέσεις(4)και(5)καιβρίσκουµε:
f(x)f(-x)ef(-x)+f(x)=f(x)f(-x)⇔ef(-x)+f(x)=1⇔
⇔f(-x)+f(x)=0⇔f(-x)=-f(x)(6)
γιακάθεx≠0,διότιf(x)f(-x)≠0γιακάθεx≠0.Επειδήf(0)=0,ησχέση(6)
ισχύεικαιγιαx=0.Άραηfείναιπεριττή.
δ) Μίααπότιςσυναρτήσειςπουικανοποιούντησχέση(1)είδαµεότιείναιη:
f(x)=0
Έστωf(x)≠0γιακάθεx≠0.Επειδήηfείναιπεριττή,ησχέση(5)γίνεται:

−f (x)ef (x) − x = −f (x) ⇔ f (x) (1 − ef (x) − x ) = 0 για κάθε x ∈ » 
Γιαx≠0αυτήδίνει:
1–ef(x)-x=0⇔ef(x)-x=1⇔f(x)–x=0⇔f(x)=x
Επειδήf(0)=0,οτύποςf(x)=xισχύεικαιγιαx=0.Ησυνάρτησηf(x)=xεπα-
ληθεύεικαιτησχέση(1).Έτσι,τελικά,οισυναρτήσειςπουεπαληθεύουντηδοσµένη
ιδιότηταείναιοιf(x)=0καιf(x)=x. 

19.58 ΈστωFµιααρχικήτηςσυνεχούςσυνάρτησηςf:R→R ,µετηνιδιότητα:
F2(x)≤F(x)F(α–x)γιακάθεx∈R ,όπουα≠0
Νααποδειχθείότι:
α) F(0)=F(α),
β) ηεξίσωσηf(x)=0έχειµίατουλάχιστονρίζαστοR .

255 

ΛΥΣΗ
α)Απότηνυπόθεσηείναι:
F2(x)≤F(x)F(α–x)(1)
Ησχέση(1)γιαx=0δίνει:
F2(0)≤F(0)F(α)
Ησχέση(1)γιαx=αδίνει:
F2(α)≤F(α)F(0)
Προσθέτουµεκατάµέλητιςτελευταίεςδύοσχέσειςκαιπαίρνουµε:
F2(0)+F2(α)≤2F(0)F(α)⇔[F(0)–F(α)]2≤0⇔
⇔F(0)–F(α)=0⇔F(0)=F(α)
β) Έστω0<α.ΗFείναιπαραγωγίσιµηστο[0,α]καιF(0)=F(α).Σύµφωναµετο
θεώρηµαRolle,υπάρχειγ∈(0,α)τέτοιο,ώστε:
F΄(γ)=0    

  

Όµως F´(x)=f (x) γιακάθε x ∈ R. Εποµένωςf(γ)=0.Αυτόσηµαίνειότιτοx=γ
είναιρίζατηςεξίσωσης.Όµοιαεργαζόµαστεανα<0.

19.59 ΈστωFµιααρχικήτηςσυνεχούςσυνάρτησηςf:R→R ,µετηνιδιότη-
τα2αF(x2)≥α2+F2(x)γιακάθεx∈R ,όπουα≠0.Νααποδειχθείότι:
α) F(0)=F(1)=α,
β) ηεξίσωσηf(x)=0έχειµίατουλάχιστονρίζαστοR . 

ΛΥΣΗ
α)Έχουµε:
2αF(x2)≥α2+F2(x)(1)
Ησχέση(1)γιαx=0καιx=1δίνει:
♦ 2αF(0)≥α2+F2(0)⇔α2–2αF(0)+F2(0)≤0⇔(α–F(0))2≤0⇔F(0)=α
♦ 2αF(1)≥α2+F2(1)⇔α2–2αF(1)+F2(1)≤0⇔(α–F(1))2≤0⇔F(1)=α
ΆραF(0)=F(1)=α.

256 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

β) ΗFείναιπαραγωγίσιµηστο[0,1],µεF(0)=F(1).ΣύµφωναµετοθεώρηµαRolle
γιατηνFυπάρχειξ∈(0,1)τέτοιο,ώστε:
F´(ξ)=0⇔f(ξ)=0
Άραηεξίσωσηf(x)=0έχειµίατουλάχιστονρίζαστοR,τηνx=ξ.

19.60 Μιασυνάρτησηf:(0,+∞)→Rέχειτηνιδιότητα:
f(xy)=f(x)+f(y)+xy–x-y 

γιακάθε x,y>0.
Α.α) Ναβρεθείτοf(1).
β) Ανηfείναισυνεχήςστο1,νααποδειχθείότιείναισυνεχήςστο(0,+∞).
γ) Ανηfείναισυνεχήςστοα>0,νααποδειχθείότιείναισυνεχήςστο(0,+∞).
Β. Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0=1,µεf΄(1)=2:
α) νααποδειχθείότιηfείναιπαραγωγίσιµηστο(0,+∞),
β) ναβρεθείοτύποςτηςf,
γ) ναβρεθείτοολοκλήρωµα I = ∫ f(x)dx.  

ΛΥΣΗ
Α.α)Έχουµε:
f(xy)=f(x)+f(y)+xy–x–y(1)
Στησχέσηαυτήθέτουµεx=y=1:
f(1)=f(1)+f(1)+1–1–1⇔f(1)=1
β) Επειδήηfείναισυνεχήςστοx0=1,θαισχύειότι:

lim f (x) = f (1) = 1
x →1

(2) 

Έστωτώρατυχαίοx0>0.Τότε:
lim f (x) = lim f (x 0 h) = lim [ f (x 0 ) + f (h) + x 0 h − x 0 − h ] = 

x → x0

h →1

h →1

(2)

= f (x 0 ) + lim f (h) + lim(x 0 h − x 0 − h) == f (x 0 ) + 1 + (x 0 − x 0 − 1) = f (x 0 ) 
h →1

h →1

257

Άραηfείναισυνεχήςστο  (0,+∞). Τονίζουµεότιµετηναντικατάσταση

x
=h
x0

παίρνουµεότι:
♦ x=x0hκαιh→1,
♦ lim f (x) = lim f (x 0 h). 
x → x0

h →1

γ) Έστωτώραότιηfείναισυνεχήςστοα>0,τότε:

lim f (x) = f (α) 
x→ α

Άρα
lim f (αh) = f (α) ⇔ lim [ f (α) + f (h) + αh − α − h ] = f (α) 
h →1 

h →1  

Θέτουµε g(h)=f (α)+f (h)+αh–α–h,τότε:
♦ lim g(h) = f (α) 
h →1 



♦ f (h)=g(h)–f(α)–αh+α+h
♦ lim f (h) = lim [ g(h) − f (α) − αh + α + h ] = f (α) − f (α) − α + α + 1 = 1 
h →1

h →1

Βρήκαµελοιπόνότι:

lim f (h) = 1 = f (1) 
h →1

Αυτόσηµαίνειότιηfείναισυνεχήςστοx0=1,οπότεσύµφωναµετοπρώτοερώ-
τηµαηfείναισυνεχήςστο(0,+∞).
Β. α)Θέτουµεπάλι
πόνx0>0.

x
= h, οπότε  x=x0h και  h→1 όταν  x→x0 . Έστωλοι-
x0

Τότε:
lim

x→ x0

=

f (x) − f (x 0 )
f (x 0 h) − f (x 0 )
= lim
=
h
1

x − x0
x0h − x0

f (x 0 ) + f (h) + x 0 h − x 0 − h − f (x 0 )
1
lim
=

h
1
x0
h −1

=

( f (h) − 1) + (1 + x 0 h − x 0 − h) = 
1
lim
h
1

x0
h −1

258 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Εποµένως f ´(x) =

f (h) − f (1) x 0 (h − 1) − (h − 1) 

+
lim
=
h →1
h −1
h −1

=

1
x0

=

1
1
1
[f ´(1) + x 0 − 1] = (2 + x 0 − 1) = + 1 
x0
x0
x0

1
+ 1 γιακάθεx>0.
x

β) Έχουµεότι:

f ´(x) =

1
+ 1 ⇔ f ´(x) = (lnx + x)´ ⇔ f (x) = lnx + x + c 
x

γιακάθεx>0.Όµως:
f(1)=1⇔ln1+1+c=1⇔c=0
Άραf(x)=lnx+x.
γ) Είναι:

I = ∫ f (x)dx = ∫ (lnx + x)dx = ∫ (x)´lnx dx + ∫ x dx = 
1
x2
x2
= xlnx − ∫ x ⋅ dx +
= xlnx − x +
+c
x
2
2

19.61 ∆ίνεταιµιασυνάρτησηfσυνεχήςστο[0,π],µε ∫

π
0

f(x)dx = 2 καιFµια

αρχικήτηςf.

α) ΝαβρεθείοαριθµόςF(0)–F(π).
β) Νααποδειχθείότιυπάρχειξ∈(0,π)τέτοιο,ώστεf(ξ)=ηµξ. 

ΛΥΣΗ
α)ΕπειδήηFείναιαρχικήτηςf,θαισχύειότι:

π
0

f (x)dx = F(π) − F(0) 

Όµως:

π
0

f (x)dx = 2 

ΆραF(π)–F(0)=2,οπότεF(0)–F(π)=-2.

259

β) Ησχέσηf(ξ)=ηµξµαςοδηγείστησυνάρτησηg(x)=f(x)–ηµx,x∈[0,π].
ΜιααρχικήτηςgείναικαιηG(x)=F(x)+συνx,διότι:
G΄(x)=(F(x)+συνx)΄=F´(x)–ηµx=f(x)-ηµx
ΗGείναισυνεχήςστο[0,π]καιπροφανώςπαραγωγίσιµηκαιστο(0,π).Είναι
ακόµα:
♦ G(0)=F(0)+1       

♦ G(π)=F(π)–1

Έτσι:
G(0)=G(π)⇔F(0)+1=F(π)–1⇔F(0)–F(π)=-2
πουισχύειµεβάσητοερώτηµα(α).ΣύµφωναλοιπόνµετοθεώρηµαRolleγιατην
Gστο[0,π]υπάρχειξ∈(0,π)τέτοιο,ώστε:
G´(ξ)=0⇔f(ξ)–ηµξ=0⇔f(ξ)=ηµξ

19.62 Έστωfδύοφορέςπαραγωγίσιµησυνάρτησηµεf(1)=f´(1)=0.
α) Νααποδειχθείότι:


β) Αν f ´´(x) =

1
0

f(x)dx =

1 1 2
x f ´´(x)dx 
2 ∫0

6
, ναβρεθείτοολοκλήρωµα:
x +1
3

1

I = ∫ f(x)dx 
0 

ΛΥΣΗ
α)Θαχρησιµοποιήσουµεολοκλήρωσηκατάπαράγοντεςδύοφορές.Είναι:

1
0

f (x)dx =

1
0

1

x´f (x)dx = [ xf (x)] 0 − ∫ xf ´(x)dx = 
1

0

1

2
2
1  x ´
1x
 x2

= f (1) − ∫   f ´(x)dx = 0 −  f ´(x)  + ∫
f ´´(x)dx = 
0
0 2
 2 
2
0

1
1 1
1 1
= − f ´(1) + ∫ x 2 f ´´(x)dx = ∫ x 2 f ´´(x)dx 
0
2
2
2 0

260 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

β) Σύµφωναµετοερώτηµα(α)είναι:
1

I = ∫ f (x)dx =
0

2
1 3x
1 1 2
1 1 6x 2
x
f
´´(x)dx
=
dx
=
∫ 0 x3 + 1 dx = 
2 ∫0
2 ∫ 0 x3 + 1

=∫

1
(x 3 + 1)´
dx = ln(x 3 + 1)  = ln2 
3
0
0 x +1
1

Άλλοςτρόπος
Γιαναυπολογίσουµετοολοκλήρωµα:
I=∫

3x 2
dx 
0 x3 + 1
1

θέτουµεx3+1=y,τότε3x2dx=dy.Έτσι:
I=∫

2
1

2
1
dy = ln y  1 = ln2 
y

19.63 Μιασυνεχήςσυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα f(x) = ∫

x
0

e t - f(t) dt για

κάθεx∈R .

α) Νααποδειχθείότιf´(x)ef(x)=exγιακάθεx∈R .
β) Ναβρεθείοτύποςτηςf. 

ΛΥΣΗ
α)Έχουµε:
x

f (x) = ∫ e t − f (t) dt
0

(1) 

Επειδήτοδεύτεροµέλοςτηςσχέσης(1)είναιπαραγωγίσιµησυνάρτησητουx,συ-
µπεραίνουµεότικαιηfείναιπαραγωγίσιµη.Παραγωγίζουµελοιπόνστησχέση(1)
καιπαίρνουµε:
f´(x)=ex-f(x)⇔f´(x)ef(x)=ex(2)
β) Ησχέση(2)γράφεται:

f ´(x)ef (x) = e x ⇔ ( ef (x) )´= (ex )´ ⇔ ef (x) = ex + c

(3) 

Ησχέση(1)γιαx=0δίνειf(0)=0,οπότεαπότησχέση(3)γιαx=0παίρνουµε:
ef(0)=1+c⇔c=0
Άραef(x)=ex⇔f(x)=xγιακάθεx∈R.

261

19.64 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=(x–1)lnx,x>0.
α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.
β) Νααποδειχθείότιηfέχειολικόελάχιστο,τοοποίοκαιναβρεθεί.
γ) Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf.
δ) ΝαεξεταστείανηCfέχεικατακόρυφηήοριζόντιαασύµπτωτη.
ε) Ναβρεθείτοολοκλήρωµα:

I = ∫ f(x)dx 
στ)ΝαβρεθείτοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότηCf ,τονάξοναx´x
καιτηνευθείαx=e. 

ΛΥΣΗ 

α)Ηfέχειπεδίοορισµούτο Α=(0,+∞).Είναι:
♦ f ´(x) = lnx +
♦ f ´´(x) =

x −1 
γιακάθεx>0
x

1 1
+
> 0 γιακάθεx>0
x x2

Άραηf´είναιγνησίωςαύξουσα.Έτσι:
♦ x<1⇔f´(x)<f´(1)⇔f´(x)<0
♦ x>1⇔f´(x)>f´(1)⇔f´(x)>0
Όπωςδείχνεικαιοδιπλανόςπίνακας,ηfείναι
γνησίωςφθίνουσαστο  (0,1] καιγνησίωςαύ-
ξουσαστο[1,+∞).
β) ♦ Γιαx<1είναιf(x)>f(1).
♦ Γιαx>1παίρνουµεf(x)>f(1).
Άραf(x)≥f(1)=0γιακάθεx>0.Άρατοf(1)=0είναιολικόελάχιστοτηςf.
γ) Επειδή lim f (x) = +∞, ηfέχειελάχιστοτο0καιείναισυνεχήςστοΑ=(0,+∞),
x → +∞

συµπεραίνουµεότι:
f(Α)=[0,+∞)

262 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

δ) Είναι:
♦ lim f (x) = +∞, οπότεηευθείαx=0είναικατακόρυφηασύµπτωτητηςCf.
x→ 0

♦ lim f (x) = +∞, οπότεηCfδενέχειοριζόντιαασύµπτωτη.
x → +∞

ε) Χρησιµοποιούµεολοκλήρωσηκατάπαράγοντες:

I = ∫ (x − 1)lnx dx =

 x2
´
 x2

 x2
1

x
lnx
dx
=

x
lnx





 − x  dx = 
∫ 2 

 2

 2
x

 x2

 x2

x2
x 
=  − x  lnx − ∫  − 1 dx =  − x  lnx − + x + c 
4
2 
 2

 2

στ)Απόταπαραπάνωερωτήµαταπροκύπτειότιf(1)=0καιf(x)>0γιακάθεx≠1.
Πραγµατικά:
♦ για  x ∈ (0,1) παίρνουµε  f (x)>f (1)⇔f (x)>0, διότιηfείναιγνησίωςφθί- 

νουσαστο(0,1],

♦ γιαx∈(1,+∞)παίρνουµεf(x)>f(1)⇔f(x)>0,διότιηfείναιγνησίωςαύ- 

ξουσαστο[1,+∞).

Άρα  f (x)>0 γιακάθε  x≠1. Έτσιηεξίσωση
f (x)=0 έχειµοναδικήρίζατη  x=1. Στοδιά-
στηµα  [1,e] είναιλοιπόν  f (x)≥0, οπότετο
ζητούµενοεµβαδόνείναιίσοµε:
e

 x 2


x2
E = ∫ f (x)dx =  − x  lnx − + x  = 
1
4

 2
1
e

2
 e 2
  1
 e2
 e −3
=  − e  − + e  −  − + 1  = 

4

 4
 2
  4

19.65 ∆ίνεταιησυνάρτησηy=f(x)ηοποίαείναισυνεχήςστοRκαιέχειτην
ιδιότητα:
x

2 ∫ e t f(t)dt = (e x + 1)f(x) - 4 γιακάθεx∈R
0

α) Νααποδειχθείότιηfείναιπαραγωγίσιµη.

263

β) Ναβρεθείτοf(0).
γ) Νααποδειχθείότιηfικανοποιείτησχέση:

f ´(x) =

ex
f(x) γιακάθεx∈R
1 + ex

δ) Ναβρεθείοτύποςτηςf. 

ΛΥΣΗ
α)Ηδοσµένησχέσηδίνει:

f (x) =

(

x
1
2 ∫ e t f (t)dt + 4
e +1 0
x

)

(1) 

Αλλάοισυναρτήσειςτουδευτέρουµέλουςείναιπαραγωγίσιµεςσυναρτήσεις.Άρα
καιηfείναιπαραγωγίσιµη.
β) Γιαx=0ηδοσµένησχέση(ήησχέση(1))δίνειf(0)=2.
γ) Παραγωγίζουµετηδοσµένησχέσηκαιπαίρνουµε:
2exf(x)=exf(x)+(ex+1)f´(x)⇔
⇔ e x f (x) = (e x + 1)f ´(x) ⇔ f ´(x) =

ex
f (x) 
1 + ex

γιακάθεx∈R.
δ) Είναι:
f ´(x) =

ex
f (x) ⇔ f ´(x)(1 + e x ) = e x f (x) ⇔ 
x
1+ e

⇔f´(x)(1+ex)–(1+ex)´f(x)=0⇔

f ´(x)(1 + e x ) − (1 + e x )´f (x)
 f (x) ´
=0 ⇔ 
=0 ⇔
x 2
x 
(1 + e )
1+ e 

f (x)
= c ⇔ f (x) = c(1 + e x ) 
x
1+ e

Όµως:
f(0)=2⇔2c=2⇔c=1
Άραf(x)=1+exγιακάθεx∈R.

264 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

19.66 Έστωµιασυνεχήςκαιάρτιασυνάρτησηf:R→Rκαιησυνάρτηση:
β

g(x) = ∫ f(x - t)dt , x ∈ » , α < β 
α

α) Ναβρεθείηπαράγωγοςτηςg.
β) Νααποδειχθείότιg(α)=g(β).
γ) Νααποδειχθείότιυπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστεf(ξ–α)=f(ξ–β). 

ΛΥΣΗ
α)Είναι:
β

g(x) = ∫ f (x − t)dt 
α 

Θέτουµε x–t=y.
Τότεdt=-dyκαιέτσι:
β

x −β

α

x −α

♦ g(x) = ∫ f (x − t)dt = − ∫ 

=∫

x −α
0

f (y)dy − ∫

♦ g´(x) =

(∫

x −α
0

x −β
0

f (y)dy = ∫

x −α
x −β

f (y)dy = ∫

0
x −β

f (y)dy + ∫

x −α
0

f (y)dy = 

f (y)dy 

f (y)dy − ∫

x −β
0

)

f (y)dy ´= f (x − α) − f (x − β) γιακάθεx∈R

β) Γιανααποδείξουµεότιg(α)=g(β),αρκείνααποδείξουµεότι:


α −β
0

α −β
0

f (y)dy − ∫

f (y)dy = − ∫

α −α
0

β−α
0

f (y)dy = ∫

f (y)dy ⇔

β −β
0

f (y)dy − ∫

α −β
0

β−α
0

f (t)dt + ∫

β−α
0

f (y)dy ⇔ 
f (t)dt = 0

(1) 

Θέτουµεt=-y,οπότεdt=-dy.
Έτσι:

α −β
0

f (t)dt = ∫

β−α
0

f (− y)(−dy) = − ∫

β−α
0

f (− y)dy 

Ηfείναιόµωςάρτια,οπότεf(-y)=f(y)γιακάθεy∈R.Άρα:

α −β
0

f (t)dt = − ∫

β−α
0

f (− y)dy = − ∫

β−α
0

f (y)dy = − ∫

β−α
0

f (t)dt 

265

Εποµένως:

α −β
0

f (t)dt + ∫

β−α
0

f (t)dt = 0

Ισχύει
λοιπόν
η
σχέση
(1),
οπότε 
g(α)
=
g(β).

γ)
Είναι:


g(α)
=
g(β),


η
g
είναι
συνεχής
στο 
[α,
β],


η
g
είναι
παραγωγίσιµη
στο 
(α,
β).

Σύµφωνα
µε
το
θεώρηµα
Rolle,
υπάρχει 
ξ∈(α,
β)
τέτοιο,
ώστε 
g΄(ξ)
=
0.

Άρα:

f(ξ

β)

f(ξ

α)
=
0

f(ξ

α)
=
f(ξ

β)

19.67 ∆ίνεταιτοολοκλήρωµα A = ∫

e
1

lnx
dx. 
(1 + lnx) 2

x - 1 x -1
e dx. 
x2
β) ΝαυπολογιστείτοολοκλήρωµαΑ.

α) Νααποδειχθείότι A = ∫

2

1 

ΛΥΣΗ
α)
Θέτουµε 
1
+
lnx
=
y.
Τότε 
lnx
=
y

1
και 
x
=
ey-1.

Άρα 
dx
=
ey-1dy
και
έτσι:

A=∫

e
1

2 y −1
2 x −1
lnx
dx = ∫
e y −1dy = ∫
e x −1dx

2
2
2
1
1
(1 + lnx)
y
x

β)
Με
βάση
το
ερώτηµα
(α)
είναι:

A=∫

2
1

2
x − 1 x −1
 1 ´
e dx = ∫ (x − 1)e x −1  −  dx =

2
1
x
 x

2

2
2
 (x − 1)e x −1 
e
x −1
x −1 1
x −1 1
dx =

= −
 + ∫1 e + (x − 1)e  dx = − + ∫1 xe
x
x
2
x

1

2
2
e
e
e
e
= − + ∫ e x −1dx = − + [ e x −1 ] 1 = − + e − 1 = − 1

2 1
2
2
2

266 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

19.68 ∆ίνεταιτοολοκλήρωµα:
I =∫

2
1

(x - 1)e 2x -3
dx 
(x - 1)e 2x -3 + 2 - x

α) Μετηβοήθειατηςαντικατάστασηςx=3–yνααποδειχθείότι:

I =∫

2
1

(2 - x)
dx 
(x - 1)e 2x -3 + 2 - x

β) ΝαυπολογιστείτοολοκλήρωµαΙ. 

ΛΥΣΗ  

α)
Θέτουµε
x
=
3

y,
οπότε:

dx
=
-dy

Έτσι:

I=∫

2
(3 − y − 1)e2(3− y) −3
(2 − y)e3−2 y
(

dy)
=
∫1 (2 − y)e3−2y + y − 1 dy =

2 (3 − y − 1)e 2(3− y) − 3 + 2 − (3 − y)
1

=∫

2
1

2
(2 − x)e3− 2x
(2 − x)
dx = ∫
dx

3− 2x
1 (x − 1)e 2x − 3 + 2 − x
(2 − x)e
+ x −1

Τονίζουµε
ότι
στο
τρίτο
κλάσµα
πολλαπλασιάζουµε
τους
όρους
του
µε 
e2x-3.

β)
Παρατηρούµε
ότι
το
αρχικό
ολοκλήρωµα
και
το
τελευταίο
έχουν
τον
ίδιο
παρο-
νοµαστή.
Έτσι:

I+I=∫

2
1

2
(x − 1)e2x −3
2−x
dx + ∫
dx =

2x − 3
1
(x − 1)e
+2−x
(x − 1)e2x −3 + 2 − x

=∫

2
1

2
(x − 1)e2x −3 + 2 − x
dx = ∫ 1dx = 1

2x − 3
1
(x − 1)e
+2−x

1
Άρα
2I = 1 ⇔ I = .

2

19.69 ∆ίνεταιησυνεχήςσυνάρτησηf:(0,+∞)→Rµετηνιδιότητα:
f(x) = e

-

x

∫1

f(t)dt 

γιακάθεx>0

267

Α.Νααποδειχθείότι:
α) f´(x)=-f2(x)γιακάθεx>0
β) f(x) =

1 
γιακάθεx>0
x

Β. ΗεφαπτοµένητηςCfστοµεταβλητότηςσηµείοΜτέµνειτουςάξονεςσταση-
µείαΑκαιΒ.Νααποδειχθείότι:
α) ΜΑ=ΜΒ,
β) τοτρίγωνοΟΑΒέχεισταθερόεµβαδόν,ανεξάρτητοδηλαδήαπότηθέσητουΜ. 

ΛΥΣΗ
Α.α)
Από
την
υπόθεση
έχουµε
ότι:

f (x) = e

x

∫1 f (t)dt

(1)

x

για
κάθε 
x
>
0.
Επειδή
η
f
είναι
συνεχής,
η
συνάρτηση
∫ f (t)dt
είναι
παραγωγίσι-
1

µη.
Έτσι,
από
τη
σχέση
(1),
προκύπτει
ότι
και
η
f
είναι
παραγωγίσιµη,
µε:

f ´(x) = e

x

∫1 f (t)dt

Ισχύει
λοιπόν
ότι:

( −∫ f (t)dt ) = − e
´

x

1

x

∫1 f (t)dt

(1)

f (x) == − f (x)f (x) = − f 2 (x)

f´(x)
=
-f2(x)

(2)

για
κάθε 
x∈R.

β)
Η
σχέση
(1)
εξασφαλίζει
ότι 
f(x)
>
0
για
κάθε 
x
>
0.
Έτσι
από
τη
σχέση
(2)

παίρνουµε:

f ´(x)
1
 1 ´
 1 ´
(3)

= −1 ⇔  −
= (− x)´ ⇔ 
= (x)´ ⇔
=x+c


2
f (x)
f (x)
 f (x) 
 f (x) 
Όµως
η
σχέση
(1)
για 
x
=
1
δίνει
ότι 
f(1)
=
e0
=
1
και
από
τη
σχέση
(3)
για 
x
=
1

παίρνουµε:

1
=1+ c ⇔ 1 =1+ c ⇔ c = 0

f (1)

Εποµένως:

1
1
= x ⇔ f (x) = , x > 0

f (x)
x

268 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Β. α)
Είναι:

1

x2
για
κάθε 
x
>
0.
Έστω 
Μ(α,
f(α))
το
µεταβλητό

f ´(x) = −

σηµείο
της
Cf.
Τότε
η
ΑΒ
έχει
εξίσωση:

y

f(α)
=
f´(α)(x

α)

⇔ y−

1
1
= − 2 (x − α)

α
α

Η
τελευταία
σχέση
για 
y
=
0
και 
x
=
0
αντίστοιχα
δίνει:


1
1
= − 2 (x − α) ⇔ x − α = α ⇔ x = 2α,
οπότε 
Α(2α,
0),

α
α

1
1
2
 2
= − 2 (0 − α) ⇔ y = ,
οπότε
B  0,  .

α
α
α
 α
Το
µέσο
λοιπόν
του
ΑΒ
είναι
το:


y −

2

 x A + x B y A + y B   2α + 0 0 + α   1 
,
,

=
 =  α, 

2
2
2   α

  2
δηλαδή
το
σηµείο
Μ.

β)
Το
τρίγωνο
ΟΑΒ
είναι
ορθογώνιο
στο
Ο,
οπότε
το
εµβαδόν
του
είναι
ίσο
µε:

1
1
2
E = OA ⋅ OB = 2α ⋅ = 2 τ.µ.

2
2
α
Βλέπουµε
λοιπόν
ότι
το
εµβαδόν
Ε
του
τριγώνου
ΟΑΒ
είναι
σταθερός
αριθµός,
ανε-
ξάρτητο
δηλαδή
από
τη
θέση
του
σηµείου
Μ.

19.70 ∆ίνονταιοισυναρτήσειςf(x)=x2(e-x–2)καιg(x)=x2(x2–ex).
α) Νααποδειχθείότιf(x)≥g(x)γιακάθεx∈R .
β) Ναλυθείηεξίσωσηf(x)=g(x).
γ) ΝαβρεθείτοεµβαδόντουχωρίουµεταξύτωνCfκαιCgκαιτηςευθείαςx=1. 

ΛΥΣΗ
α)
Οι
συναρτήσεις
f
και
g
έχουν
πεδίο
ορισµού
το
R.
Είναι:

f(x)

g(x)

x2(e-x
-
2)

x2(x2

ex)

x2(e-x

2

x2
+
ex)

0

e-x
+
ex

x2

2

0

(1)

269

Θέτουµε 
h(x)
=
ex
+
e-x

x2

2.
Τότε:


h´(x)
=
ex

e-x

2x,
µε 
h´(0)
=
0


h´´(x)
=
ex
+
e-x

2,
µε 
h´´(0)
=
0


h´´´(x)
=
ex

e-x


h´´´(x)
=
0

ex
=
e-x

x
=
0

Από
το
πρόσηµο
της
h´´´(x)
προκύπτει
ότι
η
h΄΄

είναι
γνησίως
φθίνουσα
στο 
(-∞,
0]
και
γνησίως

αύξουσα
στο 
[0,
+∞).
Έτσι:


x
<
0

h´´(x)
>
h´´(0)
=
0


x
>
0

h´´(x)
>
h´´(0)
=
0

Άρα 
h´´(x)
>
0
για
κάθε 
x

0.
Επειδή
η

είναι
συνεχής
στο
R,
η

είναι
γνησίως

αύξουσα.
Έτσι:


µε 
x
<
0
θα
είναι 
h´(x)
<
h´(0)
=
0,


µε 
x
>
0
θα
είναι 
h´(x)
>
h´(0)
=
0.

Εποµένως
η
h
είναι
γνησίως
φθίνουσα
στο 
(-∞,
0]
και
γνησίως
αύξουσα
στο 
[0,
+∞).

Το
h(0)
είναι
λοιπόν
ολικό
ελάχιστο
της
h,
οπότε:

h(x)

h(0)

ex
+
e-x

x2

2

0

Ισχύει
λοιπόν
η
σχέση
(1),
οπότε 
f(x)

g(x)
για
κάθε 
x∈R.

β)
Στο
προηγούµενο
ερώτηµα
είδαµε
ότι
η
h
είναι
γνησίως
φθίνουσα
στο
 (-∞,
0]

και
γνησίως
αύξουσα
στο 
[0,
+∞).
Έτσι:


x
<
0

h(x)
>
h(0)

h(x)
>
0


x
>
0

h(x)
>
h(0)

h(x)
>
0

Άρα 
h(x)
>
0,
δηλαδή 
h(x)

0
για
κάθε 
x

0.
Επειδή 
h(0)
=
0,
η
τιµή 
x
=
0
είναι

η
µοναδική
ρίζα
της
h.
Έτσι:

f(x)
=
g(x)
=
0

x2h(x)
=
0

x
=
0

270 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

γ)
Το
κοινό
σηµείο
των
Cf
και
Cg
είναι
το
 Α(0,
-1).
Επειδή
 f (x)

g(x)
για
κάθε

x∈[0,
1],
θα
είναι:

E = ∫ [ f (x) − g(x)] dx = ∫ [ x 2 ( e − x − 2 ) − x 2 ( x 2 − e x )] dx =

1

1

0

0

1

1
1
 x 5 2x 3 
= ∫ x ( e − x + e x ) dx − ∫ ( x 4 + 2x 2 ) dx = ∫ x 2 ( −e − x + e x )´dx −  +
 =

0
0
0
1

2

5

3 0

1
1
1 2
= [ x 2 ( −e − x + e x )] 0 − ∫ 2x ( −e − x + e x ) dx −  +  =

0
5 3
1
1
1
13

=  e −  − 2 [ x ( e − x + e x )] 0 + 2 ∫ ( e − x + e x ) dx − =

0
e
15

1
1
13
1

= e − − 2  + e  + 2 [ −e − x + e x ] 0 − =

e
15
e

1 2
2
13
5 13
= e − − − 2e − + 2e − = e − −

e e
e
15
e 15

19.71 ∆ύοσυναρτήσειςfκαιgµεπεδίοορισµούτοRέχουντηνιδιότητα:
f´(x)–g´(x)=(x2+2x–1)exγιακάθεx∈R
α) Ναβρεθείησυνάρτησηh(x)=f(x)–g(x),ανγνωρίζουµεότιηγραφικήτηςπα-
ράστασηδιέρχεταιαπότοσηµείοΑ(0,-1).
β) ΝαυπολογιστείτοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότιςCfκαιCg. 

ΛΥΣΗ
α)
Είναι:

f´(x)

g´(x)
=
(x2
+
2x

1)ex

(1)

Άρα:

h´(x)
=
(x2
+
2x

1)ex

µε 
h(0)
=
-1,
διότι
η 
Ch
διέρχεται
από
το
σηµείο 
Α(0,
-1).
Χρησιµοποιούµε
ολοκλή-
ρωση
κατά
παράγοντες
και
παίρνουµε:

h(x) = ∫ (x 2 + 2x − 1)e x dx = ∫ (x 2 + 2x − 1)(ex )´dx =

271

= e x (x 2 + 2x − 1) − ∫ (2x + 2)e x dx = e x (x 2 + 2x − 1) − ∫ (2x + 2)(ex )´dx =

= e x (x 2 + 2x − 1) − (2x + 2)e x + ∫ 2e x dx =

= (x 2 + 2x − 1 − 2x − 2 + 2)e x + c = (x 2 − 1)e x + c

Όµως:

h(0)
=
-1

-1
+
c
=
-1

c
=
0

Εποµένως 
h(x)
=
(x2

1)ex.

β)
Είναι:

f(x)
=
g(x)

f(x)

g(x)
=
0

h(x)
=
0

(x2

1)ex
=
0

(x
=
-1 
ή
x
=
1)

Επειδή 
h(0)
=
-1
<
0,
είναι:

f(x)

g(x)

για
κάθε 
x∈[-1,
1].
Άρα
το
ζητούµενο
εµβαδόν
ισούται
µε:

E = −∫

1

1

[f (x) − g(x)] dx = − ∫ −1 (x 2 − 1)ex dx =

−1

1

1

1

= − ∫ (x 2 − 1)(e x )´dx = −  (x 2 − 1)ex  −1 + ∫ 2xex dx =

−1

−1

1

1

= 0 + ∫ 2x(e x )´dx = [ 2xe x ] −1 − ∫ 2e x dx =

1

−1

−1

1
2
4

= (2e + 2e −1 ) − [ 2e x ] −1 =  2e +  − 2e + 2e −1 =

e
e

19.72 ΈστωfσυνεχήςσυνάρτησηστοRκαια<β.Αν:

β
α

β

f(x + t)dt ≥ ∫ f(x)dx 
α

γιακάθεx∈R,τότε:
α) νααποδειχθείότι:

β+x
α+ x

β

f(t)dt ≥ ∫ f(x)dx γιακάθεx∈R

272 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

α

β) ναβρεθείηπαράγωγοςτηςσυνάρτησης:
β

β

α

α

g(x) = ∫ f(x + t)dt - ∫ f(t)dt 

γ) ναεξεταστείανηgέχειολικόελάχιστο,
δ) νααποδειχθείότιf(α)=f(β),
ε) ανηfείναιπαραγωγίσιµη,νααποδειχθείότιυπάρχειξ∈Rτέτοιο,ώστε:
f΄(ξ)=0 

ΛΥΣΗ  

α)
Θέτουµε
x
+
t
=
y.
Τότε:

dt
=
dy

Έτσι:

β
α

f (x + t)dt = ∫

x +β
x+α

f (y)dy = ∫

x +β
x+α

f (t)dt

Εποµένως:

β
α

β

f (x + t)dt ≥ ∫ f (x)dx ⇔
α

x +β
x+α

β

f (t)dt ≥ ∫ f (x)dx

α

β)
Είναι:

β

(α)

β


g(x) = ∫ f (x + t)dt − ∫ f (x)dx ==
α

=∫

0
α+x

α

f (t)dt + ∫


g´(x) =

(∫

β+ x
0

β+ x
0

β+ x
α+x

β

f (t)dt − ∫ f (x)dx =

α

β

β+ x

α

0

f (t)dt − ∫ f (x)dx = ∫

) (∫

´
f (t)dt −

α+x
0

f (t)dt − ∫

α+x
0

β

f (t)dt − ∫ f (x)dx

α

) ( ∫ f (x)dx )´=

´
f (t)dt −

β

α 

=
f(β
+
x)(β
+
x)´
-
f(α
+
x)(α
+
x)΄
=
f(β
+
x)

f(α
+
x) 

για
κάθε 
x∈R.

γ)
Σύµφωνα
µε
την
υπόθεση
είναι 
g(x)

0
=
g(0)
για
κάθε 
x∈R.
Άρα
το 
g(0)
=
0

είναι
ολικό
ελάχιστο.

δ)
Επειδή
το
g(0)
είναι
ολικό
ελάχιστο
(εποµένως
και
τοπικό)
και
η
g
είναι
παρα-
γωγίσιµη
στο 
x0
=
0,
σύµφωνα
µε
το
θεώρηµα
του
Fermat
θα
είναι 
g´(0)
=
0.
Άρα:

(β)

g´(0) = 0 ⇐⇒ f (β) − f (α) = 0 ⇔ f (α) = f (β)

273

ε)
Σύµφωνα
τώρα
µε
το
θεώρηµα
Rolle
για
την
f
στο 
[α,
β]
υπάρχει 
ξ∈(α,
β)
τέ-
τοιο,
ώστε 
f΄(ξ)
=
0.

19.73 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x) = ∫

e t + συνt
dt µεx∈R
t
-x
1+e
x

α) Ναβρεθείηf´(x).
β) Νααποδειχθείότιf(x)=x+ηµxγιακάθεx∈R.
γ) Νααποδειχθείότιορίζεταιηf-1:[0,π]→[0,π].
δ) ΝααποδειχθείότιτοεµβαδόντουχωρίουµεταξύτωνCfκαι Cf -1 καιτωνευ-
θειώνx=0καιx=πείναιΕ=4τ.µ. 

ΛΥΣΗ
α)
Είναι:


f (x) = ∫
=∫

x
0

t
− x e + συνt
e t + συνt
dt

∫ 0 1 + et dt

1 + et


f ´(x) =
= 

t
t
0 e + συνt
x e + συνt
e t + συνt
dt
=
dt
+
∫ −x 1 + et
∫ 0 1 + et dt =

−x 1 + et
x

e x + συνx e − x + συν(− x)
e x + συνx 1 + e x συνx

(

x)´
=
+
=

1 + ex
1 + e− x
1 + ex
ex + 1

e x (1 + συνx) + (συνx + 1) (1 + συνx)(e x + 1)
=
= 1 + συνx

ex + 1
ex + 1

για
κάθε 
x∈R.

β)
Στο
ερώτηµα
(α)
βρίσκουµε
ότι:

f´(x)
=
1
+
συνx

f´(x)
=
(x
+
ηµx)΄

f(x)
=
x
+
ηµx
+
c

Όµως:


f (0) = ∫

0
0

e t + συνt
dt = 0

1 + et


f(0)
=
0

0
+
0
+
c
=
0

c
=
0

Άρα 
f(x)
=
x
+
ηµx.

274 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Άλλοςτρόπος
Θέτουµεt=-yκαιέτσιέχουµε:
♦ dt=-dy
♦ f (x) = ∫

−x
x

y
t
x 1 + e συνy
x 1 + e συνt
e − y + συν(− y)
(

dy)
=
dy
=
∫ −x ey + 1
∫ −x et + 1 dt 
1 + e− y

Άρα:
♦ f (x) + f (x) = ∫ 

t
t
t
x 1 + e συνt
x e + συνt + 1 + e συνt
e t + συνt
dt
+
dt
=
dt = 
∫ −x et + 1
∫ −x
−x 1 + et
1 + et
x

x

= ∫ (1 + συνt)dt = [ t + ηµt ] − x = x + ηµx − ( −x − ηµx) = 2x + 2ηµx 
x

−x

♦ 2f(x)=2x+ηµx⇔f(x)=x+ηµx
γ) Είναιf´(x)=1+συνx>0γιακάθεx∈(0,π).Άραηfείναιγνησίωςαύξουσα
στο[0,π].Ηfωςγνησίωςµονότονη,είναικαι“1–1”.Εποµένωςορίζεταιη:
f-1:f(∆)→∆
όπου∆=[0,π].
Είναιόµωςf(0)=0καιf(π)=π.Επειδήηfείναισυνεχήςκαιγνησίωςαύξουσα,
θαείναιf(∆)=[0,π]=∆.Άραορίζεταιη:
f-1:[0,π]→[0,π]
δ) ΟιCfκαι Cf −1 είναισυµµετρικέςωςπροςτην
ευθείαy=x.Στοδιάστηµα[0,π]είναι:
f(x)=x+ηµx≥x
Έτσι,ανΕ1είναιτοεµβαδόνµεταξύτηςCfκαι
τηςευθείας  y=x, τοζητούµενοεµβαδόνείναι
Ε=2Ε1.Όµως:
π

π

0

0

E1 = ∫ [ f (x) − x ] dx = ∫ ηµx dx = [ − συνx ] 0 = 2 
π

ΆραΕ=2⋅2=4τ.µ.

275

19.74 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
lnx + 1
, x >0
x
α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονίακαιτατοπικάακρότατα.
f(x) =

β) ΝαβρεθούνοιασύµπτωτεςτηςCf.
γ) Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf.
δ) Ναµελετηθείηfωςπροςτακοίλακαιτασηµείακαµπής.
ε) Ναχαραχθείηγραφικήπαράστασητηςf.
στ)ΝαυπολογιστείτοεµβαδόντουχωρίουπουπεριέχεταιανάµεσαστηCf,τον
άξοναx´xκαιτιςευθείεςx=1καιx=e. 

ΛΥΣΗ
α)Ησυνάρτηση f (x) =

lnx + 1 
έχειπεδίοορισµούτοΑ=(0,+∞).Είναι:
x

1 x − 1 ⋅ (lnx + 1)

♦ f ´(x) = x

x

2

=−

lnx
, x > 0
x2 



♦ f ´(x)=0⇔lnx=0⇔x=1
Ηfείναιγνησίωςαύξουσαστοδιάστηµα(0,1]
καιγνησίωςφθίνουσαστοδιάστηµα[1,+∞).
Το  f (1)=1 είναιτοπικό(αλλάκαιολικό)µέ-
γιστοτηςf.
β) Είναι:

1

♦ lim f (x) = lim  (lnx + 1)  = −∞ 
x→ 0
x→ 0  x

1
= +∞ και lim(lnx + 1) = −∞. 
x→ 0
x   

Άραηευθείαx=0είναικατακόρυφηασύµπτωτητηςCf.

διότι lim+
x→ 0

lnx + 1 ∞
(lnx + 1)´
1
♦ lim f (x) = lim
== lim
= lim = 0 
x → +∞
x → +∞
x → +∞
x → +∞ x
x
(x)´ 

Άραηευθείαy=0είναιοριζόντιαασύµπτωτητηςCfστο+∞.

276 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

γ) Αν∆1=(0,1]και∆2=[1,+∞),τότε:
♦ ηfείναισυνεχήςκαιγνησίωςµονότονηστα∆1και∆2,
♦ lim f (x) = −∞ και lim− f (x) = f (1) = 1, οπότεf(∆1)=(-∞,1],
x→ 0

x →1

♦ lim+ f (x) = f (1) = 1 και lim f (x) = 0, οπότεf(∆2)=(0,1].
x →1

x → +∞

Άρατοσύνολοτιµώντηςfείναιτο:
f(Α)=f(∆1)∪f(∆2)=(-∞,1]∪(0,1]=(-∞,1]
δ) Είναι:

x − 2xlnx
1 − 2lnx
 lnx ´
=− 
γιακάθεx>0
♦ f ´´(x) =  − 2  = −
4
x
x3
 x 
♦ f ´´(x) = 0 ⇔ 1 − 2lnx = 0 ⇔ lnx =

1

1
⇔ x = e2 ⇔ x = e 
2

Ηfείναικοίληστο ( 0, e  καικυρτήστο:

 e, + ∞ ) 
Το M ( e, f ( e ) ) , δηλαδήτοσηµείο:

3 e
M  e,

2e 

είναισηµείοκαµπήςτηςCf.
ε) Οπίνακαςµεταβολώντηςfείναιοπαρακάτω. 

Μετηβοήθειατουπίνακαµεταβολώντηςfκαι
τωνασυµπτώτωνπροκύπτειηδιπλανήγραφική
παράσταση.

277

στ)Επειδήf(x)>0γιακάθεx∈[1,e],είναι:
e

E = ∫ f (x)dx = ∫
1

e
1 + lnx
dx = ∫ (1 + lnx)(1 + lnx)´dx = 
1
1
x
e

e

1
1
1 3
1

=  (1 + lnx)2  = (1 + 1)2 − (1 + 0)2 = 2 − = τ.µ. 
2
2 2
2
1 2
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
e

Τοολοκλήρωµα ∫ f(x)dx υπολογίζεταικαιµετηναντικατάσταση1+lnx=y.Έτσι
1

1
dx = y dy καιτοολοκλήρωµαγίνεται:
x
E=∫

2
1

2

 y2 
4 1 3
y dy =   = - = τ.µ. 
 2 1 2 2 2

19.75 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
x

f(x) = ∫ 1
x

t + ln t
dt , µεx≠0
2
t +1

α) Νααποδειχθείότι f(x) = ln x γιακάθεx≠0.
β) ΝαβρεθείτοεµβαδόνµεταξύτηςCf,τουάξοναx´xκαιτηςευθείαςy=1. 

ΛΥΣΗ
x

α)Είναι f (x) = ∫ 1
x

t + ln t
dt, µεx≠0.Έτσι:
t2 + 1

1
x t + ln t
x t + ln t
t + ln t
t + ln t
x
dt
+
dt
=
dt

dt 
2



1 t2 + 1
1 t2 + 1
1
t
+
1
t2 + 1
x
1

♦ f (x) = ∫ 1

1
1
x + ln x x + ln x  1
♦ f ´(x) = 2

− 2
2
x +1
1 +1  x

(x)

=   

x 2 + xln x + 1 − xln x 1
= 
x
x(1 + x 2 )

γιακάθεx≠0.

278 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

 x + ln x 1 − xln x
+
=
= 2
x +1
x(1 + x 2 )

Άρα:

ln x + α, αν x < 0 

f (x) = 
ln x + β, αν x > 0
Όµως:
f (1) = ∫

1
1

t + ln t
dt = 0 και f (−1) = 0 
t2 + 1

Άραβ=0καια=0.Είναιεποµένως f (x) = ln x γιακάθεx≠0.
β) Ηfείναιάρτιασυνάρτηση,διότι:
f(-x)=f(x)
γιακάθε  x  ∈  R * .  ΈτσιηC f είναι
συµµετρικήωςπροςτονάξοναy´y.
ΣχεδιάζουµελοιπόντηCfγιαx>0,
δηλαδήτησυνάρτησηf(x)=lnx,
οπότεηCfέχειτηµορφήτουσχήµατος.
Είναι:

f (x) = 1 ⇔ ln x = 1 ⇔ x = e ⇔ x = ± e 
ΓιαλόγουςσυµµετρίαςείναιΕ=2Ε1,όπουΕ1είναιτοεµβαδόντουχωρίουµετα-
ξύτηςCf,τωναξόνωνκαιτηςy=1.Αλλά:
e

e

1

1

e

E1 = e ⋅ 1 − ∫ lnx dx = e − ∫ (x)´lnx dx = e − [ xlnx − x ] 1 = 

=e–[(e–e)–(0–1)]=e–1
ΆρατοζητούµενοεµβαδόνΕείναιΕ=2e–2.

19.76 ∆ίνεταιησυνάρτηση f(x) =

2x + ηµx , x≥0.

α) Ναβρεθείηµονοτονίατηςf.
β) Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf.
γ) Νααποδειχθείότιορίζεταιηf-1καιναβρεθείτοπεδίοορισµούτης.
δ) Ναυπολογιστείτοολοκλήρωµα I = ∫

2 π
0

x f -1 (x) dx. 

279 

ΛΥΣΗ  

α)Γιακάθε x>0 έχουµε:
f ´(x) =

1
2 2x + ηµx

(2 + συνx) > 0 

διότι2+συνx>0.Επειδήηfείναισυνεχήςστο∆=[0,+∞),συµπεραίνουµεότιη
fείναιγνησίωςαύξουσαστο[0,+∞).
β) Είναιf(0)=0και lim f (x) = +∞. Πραγµατικά:
x → +∞

ηµx 

f (x) = 2x + ηµx = x  2 +

x 

Όµως:

ηµx
1
1 ηµx 1

⇔ −

≤ 

x
x
x
x
x
Επειδή lim

x → +∞

1
= 0, σύµφωναµετοκριτήριοπαρεµβολήςείναι:
x
lim

x →+∞

ηµx
=0
x

Έτσι:

ηµx 

lim  2 +
=2>0
x 

x → +∞

οπότε:
 
ηµx  
lim  x  2 +
f (x) = +∞ 
 = +∞ και xlim
→ +∞
x  
 

x → +∞

Άρατοσύνολοτιµώντηςfείναιτοf(∆)=[0,+∞).
γ) Επειδήηfείναιγνησίωςµονότονη,είναικαι“1–1”.Ορίζεταιεποµένωςηf-1
καιέχειπεδίοορισµούτοσύνολοτιµώντηςf,δηλαδήτο[0,+∞).
δ) Θέτουµεx=f(y).Τότε:
♦ dx=f´(y)dy 
♦ 2 π = f (y) ⇔    

♦ 0=f(y)⇔y=0

2y + ηµy = 2 π ⇔ y = 2π 

280 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Άρα:

I=∫

2 π
0

0

0

xf −1 (x)dx = ∫ f (y)f −1 ( f (y) ) ⋅ f ´(y)dy = ∫ f (y)yf ´(y)dy = 

2π  1
2π 1
´
1

= ∫ y  f 2 (y)  dy =  yf 2 (y)  − ∫
f 2 (y)dy = 
0
0 2
2

2
0

=


1
1 2π
1
1
⋅ 2πf 2 (2π) − ∫ (2y + ηµy)dy = ⋅ 2π ⋅ 4π −  y 2 − συνy  0 = 
0
2
2
2
2

1
1
= 4π 2 − (4π 2 − 1) + (0 − 1) = 4π 2 − 2π 2 = 2π 2 
2
2

19.77 ∆ίνεταιησυνάρτηση f(x) =

1- x
.
(1 + x) 3

α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονίακαιτατοπικάακρότατα.
β) Ναµελετηθείηfωςπροςτακοίλακαιτασηµείακαµπής.
γ) ΝαβρεθούνοιασύµπτωτεςτηςCf.
δ) Ναυπολογιστείτοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότουςάξονεςκαι
τηCf. 

ΛΥΣΗ
α)ΗfέχειπεδίοορισµούτοσύνολοΑ=R–{-1}.
Είναι:
3
2
− (1 + x) − 3(1 − x)
 1 − x ´ − (1 + x) − (1 − x) ⋅ 3(1 + x)
♦ f ´(x) = 
=
=
=
3 
6
(1 + x)
(1 + x) 4
 (1 + x)   

= 

−1 − x − 3 + 3x 2x − 4 

=
(1 + x) 4
(1 + x) 4

γιακάθεx∈Α.

♦ f´(x)=0⇔x=2
Ηfείναιγνησίωςφθίνουσασταδιαστήµατα
(-∞,-1)και (-1,2]καιγνησίωςαύξουσαστο
1
[2,+∞).Το f (2) = − είναιτοπικόελάχιστο.
27

281

β) Γιακάθεx≠-1είναι:
x − 2 ´
(x + 1) 4 − 4(x − 2)(x + 1)3
x + 1 − 4(x − 2)

f ´´(x) =  2 ⋅
2
=

= 2⋅
=
4 
8
(x + 1)
(x + 1)5
 (x + 1) 
= 2⋅

9 − 3x 6(3 − x) 

=
(x + 1)5 (x + 1)5

Απότονδιπλανόπίνακαπροσήµουτηςf´´(x)
συµπεραίνουµεότι:
♦ ηfείναικοίληστα(-∞,-1)και[3,+∞),
♦ κυρτήστο(-1,3],

1 

♦ το M  3, −  είναιτοµόνοσηµείοκαµπήςτηςCf.
32 

γ) Είναι:
lim f (x) = −∞ και lim+ f (x) = +∞ 

x → −1− 

x → −1 

Άραηευθεία x=-1 είναικατακόρυφηασύµπτωτητηςCf.
Επειδή:

lim f (x) = 0 = lim f (x) 

x → −∞ 

x → +∞ 

η y=0 είναιοριζόντιαασύµπτωτητηςC f .Πλάγιαασύµπτωτηπροφανώςδεν
υπάρχει.
δ) Τοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπό
τηCfκαιτουςάξονεςείναι:
1

E = ∫ f (x)dx = ∫
0

1− x
dx 
0 (1 + x)3
1 

Θέτουµε1+x=yοπότε:
dx=dy
και

282 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

E=∫

2
1

2

2 2
2−y
1 
 1 1
dy = ∫  3 − 2  dy =  − 2 +  = 
3
1
y1
y
y
y


 y

1
 1 1
=  − +  − (−1 + 1) = 
4
 4 2
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
ΤοολοκλήρωµαΕυπολογίζεταικαιµεπαραγοντικήολοκλήρωση,αλλάδυσκολό-
τερα. 

19.78 ∆ίνεταιηµικύκλιοΑΒακτίνας  R=1
καιηεφαπτοµένηαυτούστοσηµείοΑ.Ένας
µεταβλητόςκύκλοςκέντρουΑτέµνειτοηµικύ-
κλιοστοΓκαιτηνεφαπτοµένηστο∆.Ανηευ-
θεία∆ΓτέµνειτηνπροέκτασητηςΑΒστοΒ,
ναβρεθεί:
α) τοµήκοςτουτµήµατοςΑΜωςσυνάρτησητηςακτίναςλτουµεταβλητού
κύκλου,
β) τοόριο,στοοποίοτείνειτοΑΜ,καθώςηακτίνατουµεταβλητούκύκλουτείνει
ναµηδενιστεί. 

ΛΥΣΗ
α)Θεωρούµεσύστηµααξόνων,όπωςδείχνειτοπαραπάνωσχήµα(αρχήείναιτοση-
µείοΑ(0,0)).
Τοηµικύκλιοέχειεξίσωση:
C1:(x–1)2+y2=1
διότιέχεικέντροτοσηµείοΚ(1,0)καιακτίναR=1.
Οµεταβλητόςκύκλοςέχειεξίσωση:
C2:x2+y2=λ2µελ∈(0,2)

283

ΤοσηµείοτοµήςΓτωνC1καιC2βρίσκεταιαπότηλύσητουσυστήµατος:
(x − 1)2 + y 2 = 1 


x2 + y2 = λ 2


Μεαφαίρεσηβρίσκουµε x =

λ2
, οπότε:
2

y2 = λ 2 − x2 =

λ 2 (4 − λ 2 )
λ 4 − λ2
⇔ y= 

4
2

Άρα

 λ2 λ 4 − λ2 
 και ∆(0, λ) 
Γ ,
2
 2

Ηεξίσωσητης∆Γείναι:
λ 4 − λ2
−λ
2
y−λ =
(x − 0) ⇔ y − λ =
λ2 − 0
2

4 − λ2 − 2
x
λ

Αυτήγιαy=0δίνει:
xM =

λ2
2 − 4 − λ2 

Άρα
(AM) =

λ2
2 − 4 − λ2

, λ ∈ (0, 2) 

β) Είναι:
♦ AM = x(λ) =

λ2
2 − 4 − λ2

♦ lim x(λ) = lim
λ→0 

λ→0

λ2
2 − 4 − λ2 

= lim
λ→0

(2 −

λ2 (2 + 4 − λ2 )

4 − λ 2 )( 2 + 4 − λ 2 )

λ2 (2 + 4 − λ2 )
= lim ( 2 + 4 − λ 2 ) = 4 
λ→0
λ→0
4 − (4 − λ 2 )

= lim

ΆρατοοριακόµήκοςτουΑΜείναι4.

284 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

=

19.79 ΗανάβασηστηνψηλότερηκορυφήτουΟλύµπου(Μύτικας2917µ.)γίνε-
ταισυνήθωςαπότηθέση“Πριόνια”καιδιαρκείγιαένανµέσοορειβάτη6ώρες.
Ηκατάβασηδιαρκείεπίσης6ώρες.Έναςορειβάτηςξεκινάειαπότα“Πριόνια”
στις6τοπρωίκαιβρίσκεταισε6ώρεςστηνκορυφή,όπουκαιδιανυκτερεύει.
ΤηνάλληηµέραξεκινάειτηνκατάβασηαπότονΜύτικαστις6τοπρωίκαισε
6ώρες,ακολουθώνταςτηνίδιαδιαδροµή,βρίσκεταιστα“Πριόνια”.Έστωf(t)και
g(t)οισυναρτήσειςπουδίνουντηναπόστασητουορειβάτηαπότηθέση“Πριόνια”
κατάτηνανάβασηκαιτηνκατάβασηαντίστοιχα,καιh(t)ησυνάρτησητηςδιαφο-
ράςτους,όπουt∈[6,12].Νααποδειχθείότι:
α) h(6)h(12)<0,
β) υπάρχειένατουλάχιστονσηµείοτηςδιαδροµής,στοοποίοοορειβάτηςβρίσκε-
ταιτηνίδιαώρακαιτιςδύοηµέρες. 

ΛΥΣΗ
α)ΈστωαηαπόστασηΠριόνια–Μύτικας.Σύµφωναµετηνυπόθεσηείναι:
♦ f(6)=0καιf(12)=α
♦ g(6)=ακαιg(12)=0
Οισυναρτήσειςfκαιgείναισυνεχείςστο[6,12],οπότεκαιησυνάρτηση:
h(t)=f(t)–g(t),t∈[6,12]
είναισυνεχής.Είναιακόµα:
♦ h(6)=f(6)–g(6)=0–α=-α<0
♦ h(12)=f(12)–g(12)=α–0=α>0
Είναιλοιπόνh(6)h(12)=-α2<0.
β) ΓιατηνhπληρούνταιοιπροϋποθέσειςτουθεωρήµατοςBolzanoστο[6,12].
Υπάρχειλοιπόνt0∈(6,12)τέτοιο,ώστε:
h(t0)=0
Όµως:
h(t0)=0⇔f(t0)=g(t0)
Άρατηχρονικήστιγµήt0οορειβάτηςβρίσκεταιστηνίδιαθέσηκαιτιςδύοηµέρες.

285

19.80 ΤαάκραΑκαιΒενόςευθύγραµµουτµήµατος(ΑΒ)=10cmολισθαίνουν
αντίστοιχαεπίτωνηµιαξόνωνOxκαιOyενόςκαρτεσιανούσυστήµατοςσυντε-
ταγµένωνxOy.Τηχρονικήστιγµήt0τοΑαπέχειαπότηναρχήΟ6cmκαιηταχύ-
τητάτουείναι4cm/s.
α) ΑνΟΑ=xκαιΟΒ=y,ναγραφείησχέσηπουεκφράζειτοyωςσυνάρτηση
τουx.
β) Ναβρεθείηταχύτητα,µετηνοποίατοσηµείοΒπλησιάζειτηναρχήΟ,τηχρο-
νικήστιγµήπουαπέχει8cmαπόαυτή.
γ) ΝαεκφραστείτοεµβαδόνΕτουτριγώνουΟΑΒωςσυνάρτησητουx.
δ) ΝαβρεθείορυθµόςµεταβολήςτουεµβαδούΕτουτριγώνουΟΑΒωςπροςτον
dx
χρόνο,ωςσυνάρτησητωνxκαι
.
dt
ε) ΝαβρεθείορυθµόςµεταβολήςτουεµβαδούΕτηχρονικήστιγµήt0. 

ΛΥΣΗ
α)ΑπότοορθογώνιοτρίγωνοΟΑΒπαίρνουµε:
(ΟΑ)2+(ΟΒ)2=(ΑΒ)2⇔

⇔ x 2 + y 2 = 100 ⇔ y = 100 − x 2

(1) 

γιακάθεx∈[0,10].
β) Ζητάµετοy´(t1),ότανγιαt=t1είναιy=8.
Ησχέση(1)δίνει:
dy
x
dx
=−
⋅ 

dt
100 − x 2 dt
Όταν(ΟΒ)=8cm,είναι:

(OA) = 100 − 64 = 6 cm 
Πρόκειταιδηλαδήγιατηχρονικήστιγµήt0.Αλλάτηστιγµήt=t0είναι:

dx
dt

286 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

= 4 cm/s 
t = t0

Έτσι:
dy
dt

=−
t = t1

6
100 − 36

⋅4 = −

24
= − 3 cm /s 
8

γ) ΤοεµβαδόντουτριγώνουΟΑΒείναι:

1
1
E = (OA) ⋅ (OB) = x 100 − x 2 , 0 < x < 10 
2
2
δ) ΟρυθµόςµεταβολήςτουΕωςπροςτοχρόνοtείναι:
E´(t) =

dE 1
dx 1
−x
dx
=
100 − x 2 ⋅ + ⋅ x ⋅

=
2
dt 2
dt 2
100 − x dt

=


1 dx 
x2
⋅  100 − x 2 −

2
2 dt 
100 − x 

ε) Γιαt=t0είναιx=6cmκαι

E´(t 0 ) =

dx
= 4 cm / s, οπότε:
dt


dE
1 
36
36 

2
= ⋅ 4  100 − 36 −
 = 2  8 −  = 16 − 9 = 7 cm /s 
dt t = t0 2 
8 
100 − 36 

ΣΧΟΛΙΟ
Τονίζουµεότιαντίτων

dy dy
,
dt dt

,
t = t0

dy
dt 

κ.λπ.µπορούµεναγράψουµεy´(t),x´(t0),
t = t1

y´(t1)κ.λπ.

19.81 Έναφορτηγόδιανύεικαθηµερινά100kmµεσταθερήταχύτηταxkm/h.

x2 
Τακαύσιµακοστίζουν2ευρώτολίτροκαικαταναλώνονταιµερυθµό  2 +
 lit/h. 
 400 
Ανταυπόλοιπαέξοδατουφορτηγούανέρχονταισε28ευρώτηνώρα,τότε:

α) ναεκφραστείτοκόστοςτηςδιαδροµήςωςσυνάρτησητηςταχύτηταςx,
β) ναβρεθείηταχύτηταπουπρέπειναέχειτοφορτηγό,ώστεταέξοδάτουναεί-
ναιταελάχιστα,
γ) πόσαείναιταελάχιστααυτάέξοδα;

287 

ΛΥΣΗ
α)Αφούτοφορτηγόπρόκειταιναδιανύσειαπόσταση100kmµεταχύτηταxkm/h,
θαχρειαστείχρόνο:

100
þρες 
x
Έτσιτοκόστοςτηςδιαδροµήςπροκύπτειαπότοάθροισµατων:
t=


x2 
100
♦  2 +
ευρώ γιατακαύσιµα,
⋅2⋅
400
x


♦ 28 ⋅

100
ευρώ γιαταυπόλοιπαέξοδα.
x

∆ηλαδή:

K(x) =


200 
x 2  2800 200 
x2
+
+
=
+
+ 14  
2
2



x 
400 
x
x 
400

ή

K(x) =

200 
x2 
x 
 16
16
+

 = 200  +
, x > 0 
x 
400 
 x 400 

β) Είναι:

x ´
1 
 16
 16
♦ K´(x) =  200  + 

= 200  − 2 +


400 
 x 400  
 x

♦ K´(x)=0⇔x2=400⋅16⇔x=20⋅4⇔x=80
ΑπότονπίνακαπροσήµουτηςK´(x)συµπεραί-
νουµεότιησυνάρτησηΚ(x)γίνεταιελάχιστη,
όταν  x=80. Άραηζητούµενηταχύτηταείναι
x=80km/h.
γ) Τοελάχιστοκόστοςείναιπροφανώς:
K(80) =

200 
6400  5
5
16 +
= (16 + 16) = ⋅ 32 = 80 ευρώ 


80 
400  2
2

288 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

19.82 Μιαβιοτεχνίαθέλειναεκτελέσειµιαπαραγγελίααπό500πουκάµισα.
Γιατονλόγοαυτόθαπροσλάβειεργάτριες,οιοποίεςράβουν5πουκάµισατηνώρα
καιθααµειφθούνµε10ευρώτηνώρα.Γιατονσυντονισµόκαιτηνεπιστασίατων
εργατριώνοβιοτέχνηςθαπροσλάβεικαιένανεπιστάτη,τονοποίοθαπληρώνει
20ευρώτηνώρα.ΟεργοδότηςθαπληρώσειεπιπλέονστοΙΚΑ20ευρώτηνηµέρα
γιακάθεεργαζόµενο,συµπεριλαµβανοµένουκαιτουεπιστάτη.Ηπαραγγελίαπρέ-
πειναεκτελεστείσεµίαηµέρα.
α) Ναεκφραστείτοκόστοςτηςεκτέλεσηςτηςπαραγγελίαςωςσυνάρτησητου
αριθµούτωνεργατριώνπουθαπροσληφθούν.
β) Πόσεςεργάτριεςπρέπειναπροσλάβειοεργοδότης,ώστεηπαραγγελίαναεκτε-
λεστείµετοελάχιστοκόστος;
γ) Ποιοείναιτοελάχιστοαυτόκόστος;
δ) Πόσεςώρεςθααπασχοληθούνοιεργάτριες,πέραντουοκταώρου,γιατηνεκτέ-
λεσητηςπαραγγελίας; 

ΛΥΣΗ
α)Έστωότιθαπροσληφθούνxεργάτριες.Αφούσεµίαώραηµίαεργάτριαράβει
5πουκάµισα,οιxεργάτριεςσεµίαώραράβουν5xπουκάµισα.Άραγιαναραφτούν
500πουκάµισαθαχρειαστούν:

500 100
=
ώρες 
5x
x
Τοκόστοςγιατηνεκτέλεσητηςπαραγγελίαςπροκύπτειαπότοάθροισµατων:
100
⋅ 10x = 1000 ευρώ γιατιςεργάτριες,
x
100
2000
♦
⋅ 20 =
ευρώ γιατονεπιστάτη,
x
x
♦

♦ 20xευρώγιατοΙΚΑεργατριών,
♦ 20ευρώγιατοΙΚΑτουεπιστάτη.
Άρατοσυνολικόκόστοςείναι:
K(x) = 1020 +

2000
100


+ 20x = 20  51 +
+ x  , µε x > 0 
x
x

289

β) Είναι:
x 2 − 100
 100  

♦ K´(x) = 20  − 2 + 1 = 20 ⋅
x2
 x

♦ K´(x)=0⇔x=10
ΑπότονπίνακαµονοτονίαςτηςΚ(x)συµπε-
ραίνουµεότιγιαναείναιτοκόστοςελάχιστο
πρέπειναπροσληφθούνx=10εργάτριες.
γ) Τοελάχιστοκόστοςείναι:
Κ(10)=20(51+10+10)=20⋅71=1420ευρώ
δ) Οχρόνοςεκτέλεσηςτηςπαραγγελίαςείναι:

100 100
=
= 10 þρες 
x
10
Άραοιεργάτριεςθαεργαστούνδύοώρεςυπερωρία.

19.83 Σεέναβαθµολογικόκέντροφτάνουν1600γραπτάθετικήςκατεύθυνσης.
Κάθεγραπτόδιορθώνεταιαπόδύοδιαφορετικούςβαθµολογητές.Κάθεβαθµολο-
γητήςδιορθώνει4φακέλουςτων25γραπτώντηνηµέρα.Γιατηδιόρθωσηκάθε
γραπτούοβαθµολογητήςαµείβεταιµε2ευρώ.Τηδιόρθωσησυντονίζειέναςσχο-
λικόςσύµβουλοςπουαµείβεταιµε20ευρώτηνηµέρα.Στοτέλοςτηςδιόρθωσης
όλωντωνγραπτώνκάθεβαθµολογητήςπαίρνειεπιπλέονωςεπίδοµα40ευρώ,ανε-
ξάρτητααπότοναριθµότωνηµερώνπουαπασχολήθηκε.
α) ΝααποδειχθείότιτοκόστοςΚ(x)γιατηδιόρθωσηόλωντωνγραπτώνδίνεται
απότησυνάρτηση:
16


K(x) = 40  x +
+ 160  ευρώ 
x

όπουxείναιοαριθµόςτωνδιορθωτώνπουαπασχολούνται.
β) Πόσοιπρέπειναείναιοιβαθµολογητές,ώστετοκόστοςτηςδιόρθωσηςναείναι
ελάχιστο;
γ) Ναβρεθείτοελάχιστοαυτόκόστοςκαιησυνολικήδιάρκειαδιόρθωσηςτων
γραπτών.

290 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ 

ΛΥΣΗ
α)Επειδήθαδιορθωθούν1600γραπτάαπόδύοφορέςτοκαθένα,δηλαδήσυνολι-
κά3200γραπτάπρος2ευρώτοένα,τοκόστοςγιατηδιόρθωσηείναι:
3200⋅2=6400ευρώ
♦ Ηδιόρθωσηθαδιαρκέσει:

3200 32
=
ηµέρες 
100x x 

διότικάθεβαθµολογητήςδιορθώνειτηνηµέρα100γραπτά.

♦ Ηαµοιβήτωνσχολικώνσυµβούλωνείναι:

32
640
⋅ 20 =
ευρώ 
x
x
♦ Τοκόστοςγιαταεπιδόµαταείναι40xευρώ,διότιυπάρχουνxβαθµολογητέςκαι 

οκαθέναςπαίρνειεπίδοµα40ευρώ.

Άρατοσυνολικόκόστοςγιατηδιόρθωσητωνγραπτώνείναι:
K(x) = 6400 +

640
16


+ 40x ⇔ K(x) = 40  x + + 160  
x
x

β) Είναι:
x 2 − 16
 16  

♦ K´(x) = 40 1 − 2  = 40 ⋅
x2
 x 

♦ Κ΄(x)=0⇔x2–16=0⇔x=4
Από τον διπλανό πίνακα προκύπτει ότι ελάχι-
στοκόστοςέχουµεγια  x=4. Γιαναείναιλοι-
πόντοκόστοςτηςδιόρθωσηςελάχιστο,πρέπεινα
προσληφθούν4διορθωτές.
γ) Τοελάχιστοκόστοςείναι:
16


K(4) = 40  4 + + 160  = 40 ⋅ 168 = 6720 ευρώ 
4

291

Ηδιόρθωσηθαδιαρκέσει:

32 32
=
= 8 ηµέρες 
x
4

19.84 Μιαεταιρείαµηχανώνεκτιµάότιµπορείναπουλήσει2000µηχανέςτο
χρόνο,ανητιµήπώλησηςτηςκάθεµηχανήςείναι5000ευρώ.Έχειεπίσηςυπο-
λογίσειότιγιακάθεµείωσητηςτιµήςκατά500ευρώτηµία,οιπωλήσειςαυξά-
νονταικατά1000µηχανέςτοχρόνο.Ηαύξησητωνπωλήσεωνλόγωµείωσηςτης
τιµήςείναιανάλογητηςµείωσηςαυτής.Ναβρεθεί:
α) ησυνάρτησηπουδίνειτηντιµήτηςκάθεµηχανήςωςσυνάρτησητουαριθµού
τωνεπιπλέοντων2000µηχανώνπουπωλούνται,
β) πόσεςµηχανέςπρέπειναπουλήσειηεταιρεία,ώστεναέχειταµέγισταέσοδα,
γ) ποιαείναιταµέγιστααυτάέσοδα. 

ΛΥΣΗ
α)Έστωότιάνωτων2000µηχανώνπωλούνταιxµηχανές.Έστωαοαριθµόςπου
δείχνειτηναύξησητωνπωλήσεωνλόγωτηςµείωσηςµτηςτιµήςτηςκάθεµηχανής.
Σύµφωναµετηνυπόθεση,οαείναιανάλογοςτουµ.Αυτόσηµαίνειότι:
α=λµ
Γιαα=1000καιµ=500παίρνουµε:
1000=500λ⇔λ=2
Έτσια=2µ.Γιαναπουλήσουµελοιπόνxµηχανέςάνωτων2000,δηλαδήγιαα=x,
πρέπειναισχύει:

x = 2µ ⇔ µ =

x 

2

Άραητιµήτηςκάθεµηχανήςείναι:

x
τ(x) = 5000 − , x > 0 
2

292 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

Πρέπειφυσικά:

τ(x) > 0 ⇔ 5000 −

x
> 0 ⇔ x < 10000 
2

Άραx∈(0,10000).
Άλλοςτρόπος

Σε µείωση 500 ευρώ έχουµε αύξηση 1000 µηχανών
Σε µείωση µ = ; ευρώ έχουµε αύξηση

x

µηχανών 

Άρα:

µ=

500x x
= 
1000 2

β) ΤαέσοδαΕ(x)τηςεταιρείαςείναι:
x

E(x) = (2000 + x)τ(x) = (2000 + x)  5000 −  
2

Έτσι:
♦ E´(x) = 5000 −

x 1
− (2000 + x) = 4000 − x 
2 2

♦ Ε΄(x)=0⇔x=4000
Άραταέσοδατηςεταιρείαςείναιµέγιστα,αν
αυτήπουλήσει4000+2000=6000µηχανέςτο
χρόνο.
γ) Ταµέγισταέσοδατηςεταιρείαςείναι:
4000 

E(4000) = (2000 + 4000)  5000 −
=
2 

=6000⋅3000=18εκατοµµύριαευρώ

19.85 ΟπληθυσµόςΠ(t)ενόςνησιούµεταβάλλεταιµερυθµόπουείναιανά-
λογοςτουπληθυσµούπουήδηυπάρχει,όπουtείναιοχρόνοςσεέτη.Οπληθυσµός
τουνησιούείναισήµερα2000κάτοικοικαιεκτιµάταιότισε20χρόνιαθαείναι
1800κάτοικοι.Ναβρεθεί:

293

α) ησυνάρτησηΠ(t),ηοποίαδίνειτονπληθυσµότουνησιούσεtχρόνιααπό
σήµερα,
β) οπληθυσµόςτουνησιούµετάαπό40χρόνια. 

ΛΥΣΗ
α)ΕπειδήορυθµόςΠ΄(t)µετονοποίοµεταβάλλεταιοπληθυσµόςΠ(t)είναιανά-
λογοςτουήδηυπάρχοντοςπληθυσµούκαιαυτόσυµβαίνειτηνκάθεχρονικήστιγ-
µή,θαισχύει:
Π΄(t)=λΠ(t)
ΕίναιόµωςΠ(t)>0,οπότε:
Π´(t) = λΠ(t) ⇔

Π΄(t)
= λ ⇔ [ lnΠ(t) ]´= (λt)´ ⇔ 
Π(t)

⇔ lnΠ(t) = λt + c1 ⇔ Π(t) = e λt + c1 ⇔ Π(t) = ce λt 
όπου c = ec1 . Έχουµεόµως:
♦ Π(0)=2000⇔c=2000,άραΠ(t)=2000eλt(1),
♦ Π(20) = 1800 ⇔ 2000e20λ = 1800 ⇔ e20λ =
1 9
 ln  t
10 

Άρα Π(t) = 2000e 20 

9
1
9
⇔ λ = ln . 
10
20 10

, t ≥ 0. 

Άλλοςτρόπος(γιατοερώτηµα(α))
Είναι:
Π΄(t)=λΠ(t)⇔Π΄(t)–λΠ(t)=0⇔Π΄(t)e-λt–λΠ(t)e-λt=0⇔
⇔ ( Π(t)e − λt )´= 0 ⇔ Π(t)e − λt = c ⇔ Π(t) = ce λt 

Ησυνέχειαείναιόµοιαµετηνπρώτηλύση.Βρίσκουµεέτσιότι:

Π(t) = 2000e

1 9
 ln  t
20  10 

t

 9  20
= 2000   
 10 

ΤονίζουµεότιηεξίσωσηΠ΄(t)=λΠ(t)είναιγραµµικήδιαφορικήεξίσωσηπρώτης
τάξης.

294 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

β) Μετάαπό40χρόνιαοπληθυσµόςθαείναι:

Π(40) = 2000e

1 9
 ln ⋅40
20  10 

= 2000e

2ln

9
10

= 2000 ( e )
ln

9 2
10

=

2

81
 9 
= 2000   = 2000 ⋅
= 20 ⋅ 81 = 1620 κάτοικοι 
100
 10 

19.86 Ηδεξαµενήύδρευσηςενόςχωριούέχειστις6π.µ.149m3νερού.Οικά-
τοικοικαταναλώνουννερόµερυθµόte4-tm3/h,όπουtείναιοχρόνοςσεώρεςµε-
τρούµενοςαπότις6π.µ.Συγχρόνωςόµωςυπάρχουναπώλειεςαπότοδίκτυο,οιοποίες
εκτιµήθηκανσε25m3/h.Ανστηδεξαµενήδενεισέρχεταινερόαπότις6τοπρωί
έωςτις12τοµεσηµέρι,ναβρεθεί:
α) ορυθµόςµετονοποίοµεταβάλλεταιηποσότηταQ(t)τουνερούτηςδεξαµενής,
β) ηποσότηταQ(t)τουνερούτηςδεξαµενήςύστερααπόtώρες,
γ) τιώραορυθµόςµεταβολήςτουνερούτηςδεξαµενήςείναιελάχιστος,
δ) τιώραθααδειάσειηδεξαµενή.
(∆ίνεταιότιe4≅54.) 

ΛΥΣΗ
α)Επειδήηποσότητατουνερούελαττώνεται,θαείναι:
Q´(t)=-(te4-t+25)m3/h
β) Είναι:

Q(t) = − ∫ (te 4 − t + 25)dt = − ∫ t(−e 4 − t )´dt − ∫ 25dt = ∫ t(e 4 − t )´dt − 25t = 
= te 4 − t − ∫ e 4 − t dt − 25t = te 4 − t + e 4 − t − 25t + c, t ≥ 0 

(t=0έχουµεστις6π.µ.).
Όµως:

Q(0)=149⇔e4+c=149⇔c=149–e4
Άρα:
Q(t)=(t+1)e4-t–25t+149–e4
ή
4-t
Q(t)=(t+1)e –25t+95,t≥0

295

γ) Θαµελετήσουµεωςπροςτηµονοτονίατησυνάρτησηf(t)=Q´(t).Είναι:
♦ f´(t)=Q´´(t)=-(e4-t–te4-t)
♦ f´(t)=0⇔e4-t(1–t)=0⇔t=1
Απότονπίνακαµονοτονίαςπροκύπτειότιορυθ-
µόςµεταβολήςείναιελάχιστος,ότανt=1,δη-
λαδήστις6+1=7π.µ.
δ) Ηδεξαµενήθααδειάσειτηχρονικήστιγµήtγιατηνοποίαείναι  Q(t)=0. Πα-
ρατηρούµεότι:
Q(4)=5–100+95=0   

Επειδή Q´(t)<0 γιακάθε t≥0,δηλαδήηQ(t)είναιγνησίωςφθίνουσα,ητιµήt=4
είναιηµοναδικήρίζατηςεξίσωσης Q(t)=0.Άραηδεξαµενήθααδειάσειστις
6+4=10π.µ.

19.87 ∆ίνεταιησυνάρτησηf(x)=x+ex–1,x∈R .
α) Ναµελετηθείηfωςπροςτηµονοτονία.
β) Ναβρεθείτοσύνολοτιµώντηςf.
γ) Νααποδειχθείότιορίζεταιηf-1:R→Rκαιότιικανοποιείτησχέση:
ef

-1

(x)

+ f -1 (x) = x + 1 για κάθε x ∈ » 

δ) Ναλυθείηεξίσωσηf-1(x)=x.
ε) Ναλυθείηανίσωση:
2

e x - e x +2 ≤ x + 2 - x 2 
στ)Ναυπολογιστείτοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότη C f -1 , τηνευ-
θείαx=eκαιτονάξοναx´x.
ζ) Ναβρεθείτοολοκλήρωµα:
e

I = ∫ xf -1 (x)dx 
0

296 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ 

ΛΥΣΗ  

α)Ηfέχειπεδίοορισµούτο Α=R καιεπιπλέονείναισυνεχήςκαιπαραγωγίσιµη
µεf´(x)=1+ex>0γιακάθεx∈R.Εποµένωςηfείναιγνησίωςαύξουσα.
β) Ηfείναισυνεχήςκαιεπειδή:

(

)

♦ lim f (x) = lim (x + e x − 1) = −∞ αφού lim ex = 0 
x → −∞

x → −∞

x → −∞

♦ lim f (x) = lim (x + e x − 1) = +∞ 
x → +∞

x → +∞

συµπεραίνουµεότιηfέχεισύνολοτιµώντοf(Α)=R.
(Τογεγονόςότιηfείναιγνησίωςµονότονηδεναποτελείστηνπερίπτωσήµαςκα-
µίαουσιαστικάπροϋπόθεσηγιατηνεύρεσητουf(Α).Αυτόθαήταναπαραίτητο,αν
κάποιοαπόταπαραπάνωόριαήτανπεπερασµένο,δηλαδήπραγµατικόςαριθµός.)
γ) Ηf,ωςγνησίωςµονότονη,είναικαι“1–1”.Ορίζεταιλοιπόνη:
f-1:f(R)→R
Όµωςf(R)=Rκαιέτσιορίζεταιηf-1:R→R.
δ) Ηεξίσωσηf-1(x)=xείναιπάνταισοδύναµηµετηνεξίσωσηf(x)=x.Όµως:
f(x)=x⇔x+ex–1=x⇔ex=1⇔x=0
ε) Πρόκειται για βασική τεχνική.
Είναι:
2

2

e x − e x + 2 ≤ x + 2 − x 2 ⇔ x 2 + e x − 1 ≤ (x + 2) + e x + 2 − 1 ⇔ 

⇔ f (x 2 ) ≤ f (x + 2)

(1) 

Επειδήηfείναιγνησίωςαύξουσα,ησχέση(1)είναιισοδύναµηµετηνανίσωση:
x2≤x+2⇔x2–x–2≤0⇔x∈[-1,2]
στ)Επειδή  f (0)=0, ηfείναιγνησίωςαύξουσα
καιf(x)≥xγιακάθεx∈[0,+∞),θαείναικαι
f-1(x)≥0γιακάθεx≥0.Τοζητούµενολοιπόν
εµβαδόνΕείναιίσοµε:
e

E = ∫ f −1 (x)dx 
0

297

Θέτουµεx=f(y),οπότεdx=f´(y)dy,άρα:
1

1

0

0

1

E = ∫ f −1 ( f (y) ) f ´(y)dy = ∫ yf ´(y)dy = [ yf (y)] 0 − ∫ f (y)dy = 
1

0

1

 y2

3
1

= f (1) −  + e y − y  = e −  + e − 1  + (0 + 1 − 0) = 
2
2

2
0

Άλλοςτρόπος
Μεβάσητοπαραπάνωσχήµακαιλόγωτηςσυµµετρίαςωςπροςτηνευθεία  y=x
είναι:
1



x2
E = ∫ [ e − f (x) ] dx = ∫ (e − x − e + 1)dx = ex − − e x + x  = 
0
0
2

0
1

1

x

1
1 3


=  e − − e + 1 − (−1) = 2 − = 
2
2 2

ζ) Όπωςκαιστοπροηγούµενοερώτηµαθέτουµεx=f(y),οπότεdx=f´(y)dy.
Έτσι:
1

I = ∫ f (y)yf ´(y)dy =
0

1
1 1
1
1 1
y  f 2 (y) ´dy =  yf 2 (y)  0 − ∫ f 2 (y)dy = 

0
2
2
2 0

1
1 1
1
10 
10 2
1
= e2 − ∫ f 2 (x)dx = e2 −  e2 − 2e +  = 2e − = (3e − 5) 
0
2
2
2
3
3 3
2  

298 ΓΕΝΙΚΑΛΥΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ      

20.1 Μιασυνάρτησηf:C→Cέχειτην 20.4 Έστωοµιγαδικός:
ιδιότητα f (z) + f ( z ) = z + z γιακάθεz∈C.
Νααποδείξετεότι:

z=x+yiµεx,y∈R
οοποίοςικανοποιείτησχέση:
2

α) f ( z ) = z , 

z − 1 + z − 3 − 2i

β) f(z)=zγιακάθεz∈C.

2

=6 

καιτοσηµείο Μ(x,y).
α) Νααποδείξετεότιογεωµετρικόςτόπος

20.2 ∆ίνονταιτασηµείαΑ,ΒκαιΓταοποία τουΜείναιέναςκύκλοςC,τουοποίουνα
είναιεικόνεςτωνµιγαδικώναριθµώνα,βκαι

βρείτετοκέντροκαιτηνακτίνα.

γαντίστοιχα.Νααποδείξετεότι:

β) ΑνΟΑκαιΟΒείναιοιεφαπτοµένεςπου

α) z ∈ » ⇔ z = z, 

άγονταιαπότηναρχήτωναξόνωνΟπρος

β) ανταΑ,ΒκαιΓείναισυνευθειακά,τότε:

τονC,ναβρείτετιςεξισώσειςτωνΟΑκαι

αβ + βγ + γα = αβ + βγ + γα 
καιαντίστροφα.

ΟΒ,καθώςκαιτιςσυντεταγµένεςτωνση-
µείωνΑκαιΒ.

20.3 ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοίu,zκαι 20.5 ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοία,βκαι
wµε:

γοιοποίοιέχουνεικόνεςταδιαφορετικάση-
2

z + z +1 

z2 − z + 1
ΈστωότιηεικόναΜτουzκινείταιστον
κύκλοC:x2+y2=1.
w=

α) Νααποδείξετεότι u ∈ » ⇔ u = u. 

1
β) Νααποδείξετεότι z = . 
z
γ) Ναεξετάσετεανοwείναιπραγµατικός.

µείαΑ,ΒκαιΓαντίστοιχα.Ανείναι:
αβ + βγ + γα = 1 και w =

β−α 

γ−α

νααποδείξετεότι:
α) w = w, 
β) οwείναιπραγµατικόςαριθµός,
γ) τασηµείαΑ,ΒκαιΓείναισυνευθειακά. 

20.6 ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοία,βκαι

Οιαπαντήσειςβρίσκονταιστοτέλοςτουβιβλίου.

γτωνοποίωνοιαντίστοιχεςεικόνεςΑ,Βκαι

299

Γβρίσκονταιστονκύκλο  (Ο,ρ), όπουΟ

β) (α+β+γ)(αβ+βγ+γα)=αβγ,

είναιηαρχήτωναξόνων.

γ) (α+β)(β+γ)(γ+α)=0,

α) Ναεκφράσετετον α ωςσυνάρτησητων

δ) τοτρίγωνοΑΒΓείναιορθογώνιο.

ακαιρ.
β) Ναβρείτετονσυζυγήτουµιγαδικού:
z=

αβ + βγ + γα 

α+β+γ

καινατονεκφράσετεωςσυνάρτησητωνα,
β,γκαιρ.
γ) ΝααποδείξετεότιηεικόναΜτουzβρί-
σκεταιστονπεριγεγραµµένοκύκλοτουτρι-
γώνουΑΒΓ.

20.9 ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοία,βκαι
γ,διαφορετικοίανάδύο,µε:
(α–β)4+(β–γ)4+(γ–α)4=0
Ανείναι:
x=α–β,y=β–γ,ω=γ–α
x
y
= λ και
=µ 
ω
ω
νααποδείξετεότι:
α) λ = µ = 1, 

20.7 Έναςµιγαδικόςαριθµόςzέχειµέτρο1 β) x = y = ω , 
καιικανοποιείτησχέση:
z z
+ =1
z z

α) Ναβρείτετιςδυνατέςτιµέςτουz.
β) Νααποδείξετεότιγιααυτέςτιςτιµέςτου
zισχύειz3=1ήz3=-1.
γ) Ναβρείτετηντιµήτηςπαράστασης:

A = z12004 + z 2004
+ … + z82004 
2
όπουz1,z2,…,z8είναιοιτιµέςτουzαπό
τοερώτηµα(α).

γ) τοτρίγωνοΑΒΓµεκορυφέςτιςεικόνες
τωνα,βκαιγείναιισόπλευρο.

20.10 Μιασυνάρτηση  f:R→R έχειτην
ιδιότητα(x+y)f(x)=f(x)+f(y).Νααπο-
δείξετεότι:
α) f(0)=0,  

νουΑΒΓ.Ανοιαριθµοία,βκαιγκαι:
α+β+γ
έχουνµέτρο1,νααποδείξετεότι:
1
1
1
α) α = , β = και γ = , 
α
β
γ

300 ΓΕΝΙΚΑΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ 

β) f(1)=0,

γ) ηfείναισταθερή.

20.11 Θεωρούµεµιασυνάρτησηf:R→R
µε:
f(x)≤x+1

20.8 Οιµιγαδικοίαριθµοία,βκαιγέχουν
εικόνεςτιςκορυφέςΑ,ΒκαιΓενόςτριγώ- 

και 

1+f (x+y)≤f(x)+f(y)
γιακάθεx,y∈R.Νααποδείξετεότι:
α) f(0)=1
β) f(x)+f(-x)≥2γιακάθεx∈R
γ) f(x)=x+1,x∈R

20.12 Μιασυνάρτηση  f:R→R έχειτην
ιδιότητα:
f(xy)+f(xω)–f(x)f(ω)≥1
γιακάθεx,y,ω∈R.Νααποδείξετεότι:
α) f(0)=1καιf(1)=1
β) f(x)=1γιακάθεx∈R

1
1
β) f   = − 2 f (x) γιακάθεx>0,
x
x

γ) f(x)=xlnx,x>0.

20.16 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτις
ιδιότητες:
f(1)=1,f(x+y)=f(x)+f(y)
και
1 1
f   = 2 f (x) 
x x

20.13 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτην
ιδιότητα:
f(x+y)+f(x-y)=f(3x)
γιακάθεx∈R.Νααποδείξετεότι:
α) f(0)=0,
β) f(2x)=2f(x)γιακάθεx∈R,
γ) f(3x)=f(x)γιακάθεx∈R,
δ) f(x)=0γιακάθεx∈R.

20.14 Μιασυνάρτησηf:R→Rµε: 

f (0)=0
έχειτηνιδιότητα:

f ( xf (x) + f (y) ) = f (x) + y 
γιακάθεx,y∈R.Νααποδείξετεότι:
α) f ( f (x) ) = x γιακάθεx∈R,
β) f2(x)=x2γιακάθεx∈R,
γ) οτύποςτηςf(x)είναι:
f(x)=xήf(x)=-x

20.15 Μιασυνάρτηση:
f:(0,+∞)→R
έχειτηνιδιότητα:
xyln(xy)≤yf(x)+xf(y)≤f(xy) 

γιακάθε x,y>0. Νααποδείξετεότι: 


α) f (1)=0,

α) f(0)=0,
β) ηfείναιπεριττή,
γ) f(x–y)=f(x)–f(y),
 1  1 − f (x)
δ) f  
και
=
2
 1 − x  (1 − x)  

2 

γιακάθεx,y∈R.Νααποδείξετεότι:

 1  1 − 2x + f (x)
f
 = (1 − x)2 
1− x  

γιακάθεx≠0καιx≠1,

ε) f(x)=xγιακάθεx∈R.

20.17 Έστωσυνάρτηση  f:R→R µετις
ιδιότητες:
1
♦ f (x) = xf   γιακάθεx≠0,
x 

♦ f (x+y)=f(x)+f(y)–1γιακάθεy≠-x.

α) Νααποδείξετεότι:
2
f (x) = xf   − 1 
x 

γιακάθε x≠0.

β) Νααποδείξετεότι:
2 2
f   = f (x) − 1, x ≠ 0 
x x

301

γ) Ναβρείτετοf(0). 

δ) Ναβρείτετοντύποτης f.

20.18 Να αποδείξετε ότι δεν υπάρχει συ-

β) ΝααποδείξετεότιηCfέχειοριζόντιαεφα-
πτοµένηστοσηµείοτηςΑ(0,f(0)).
γ) Ναβρείτετοντύποτηςf.

νάρτησηf:R→Rπουναικανοποιείσυγ-

20.21 Οδήµοςµιαςπόληςθέλεινααγοράσει

χρόνωςτιςσχέσεις:

έναορθογώνιοοικόπεδογιατηδηµιουργία

f ( f (x) ) = x και f (1 + f (x) ) = 1 − x 
γιακάθεx∈R.

µιαςπαιδικήςχαράς.Ηκαθαρή,περιφραγµέ-
νηεπιφάνειατηςπαιδικήςχαράςείναι150m2.
Περιµετρικάτηςπαιδικήςχαράςκαιέξωαπό

20.19 ∆ίνεταιησυνεχήςσυνάρτηση:
f:R→R

αυτήοδήµοςείναιυποχρεωµένοςνααφήσει
δρόµο.Οδρόµοςστιςδύοαπέναντιπλευρές
έχειπλάτος2mκαιστιςάλλεςδύο3m.

µετηνιδιότητα:
f2(x)–2f(x)ηµx=ηµ4x+ηµ2x+1
γιακάθεx∈Rκαι:
π
f   = 3
2

α) Νααποδείξετεότιηfδιατηρείσταθερό
πρόσηµο,τοοποίοναβρείτε.
β) Ναβρείτετοf(0).
γ) Νααποδείξετεότιησυνάρτηση:
g(x)=f(x)–ηµx,x∈R
διατηρείσταθερόπρόσηµο,τοοποίοκαινα
βρείτε.
δ) Ναβρείτετοντύποτηςf.
ε) Ναυπολογίσετετοόριο:

A = lim

x → +∞

f (x) 

x

20.20 Μιαπεριττήσυνάρτησηέχειτηνιδιό-
τηταf´(-x)=3x2γιακάθεx∈R.
α) Ναβρείτετοf(0).

302 ΓΕΝΙΚΑΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

α) Ναεκφράσετετοεµβαδόντουοικοπέδου
ωςσυνάρτησητηςµιαςπλευράςτηςπαιδικής
χαράς.
β) Πώςπρέπειναεπιλεχθούνοιδιαστάσεις
τουοικοπέδου,ώστετοκόστοςαγοράςτου
ναείναιτοελάχιστο;
γ) Ποιοείναιτοελάχιστοεµβαδόντουοικο-
πέδουαυτού;

20.22 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=αx3+βx2+γx+3
ηοποίαπαρουσιάζειµόνοστο  x0=1 το-
πικόακρότατο,το4.
α) Νααποδείξετεότια=0.
β) Ναβρείτεταβκαιγ.

20.23 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
 x
f (x) = ln  εφ  − (συνx)ln(εφx) 
 2
 π
µε x ∈ ∆ =  0,  . 
 2

α) Ναβρείτεταδιαστήµαταµονοτονίαςτηςf.

β) f(x)=ef(x)-1γιακάθεx∈R,

β) Ναεξετάσετεανηfέχειολικόελάχιστο.

γ) ηεξίσωσηy=ey-1έχειµοναδικήρίζα,

20.24 Ανείναι:

δ) ησυνάρτησηfείναισταθερή.
x

x
x −e
e ≥α 
   

γιακάθε x>0, νααποδείξετεότι:

α) ησυνάρτηση:
x

x
f (x) =   − αx−e 
e
έχειολικόελάχιστο,

β) α=e.

20.27 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
1
, µε 0 < α ≠ 1 
αx
α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
f (x) = α x +

τονία.
β) Ναβρείτεταολικάακρότατατηςf.
γ) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.
δ) Ναλύσετετηνεξίσωση:

20.25 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=x4–8x3+22x2–24x+λµελ∈R
α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.

αx +

1
1
=α+ 
x
α
α

ε) Ναεξετάσετεανηfείναιάρτιαήπεριτ-
τήκαιανέχειάξοναήκέντροσυµµετρίας.

β) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.

20.28 ∆ίνονταιοισυναρτήσειςf,g:R→R

γ) Ναβρείτετοπρόσηµοτων:

µεf´(x)>0γιακάθεx∈R, lim f (x) = −∞ 

A = lim f (x), B = f (1), Γ = f (2) 
x → −∞

∆ = f (3) και E = lim f (x) 
x → +∞

γιατιςδιάφορεςτιµέςτουλ∈R.
δ) Ναβρείτετοπλήθοςτωνπραγµατικών
ριζώντηςεξίσωσης  f (x)=0, καθώςτολ
µεταβάλλεταιστοR.

20.26 Έστωσυνάρτησηf:R→R*µετην
ιδιότητα:
f(x+y)=f(x)ef(y)-1γιακάθεx,y∈R

x → −∞

και lim f (x) = +∞. 
x → +∞

α) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.
β) Ναβρείτετοπλήθοςτωνριζώντηςεξί-
σωσηςf(x)=0.
γ) Αν  (f Î g)(x)≤x≤(g Î f )(x) γιακάθε
x∈R,νααποδείξετεότιg=f-1.

20.29 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) = 5 144 + (20 − x)2 + 3x − 108 

Νααποδείξετεότι:

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.

α) f(0)=1,

β) Ναβρείτεταολικάακρότατατηςf.

303

γιακάθε  x ∈ R. Αν  f (0)=0, νααποδεί-
ξετεότι:

γ) Ναλύσετετηνεξίσωση:

5 144 + (20 − x)2 = 3(36 − x) 

α) ορίζεταιηf-1,

20.30 Έστω  f:R→R παραγωγίσιµησυ- 
  

 

νάρτησηµε f (1)=1 και f ´(x)<1 για
κάθεx∈R.
α) Ναλύσετετηνεξίσωσηf(x)=x.

 π π
β) f(εφx)=xγιακάθε x ∈  − ,  , 
 2 2
π
γ) f-1(x)=εφx, x < . 
2

20.33 Έστωσυνάρτησηfκυρτήστοδιάστη-

β) Ανείναι:

 ef (x) − e x
, αν x ≠ 1
 

g(x) =  f (x) − x

e,
αν x = 1

νααποδείξετεότιηgείναισυνεχής.

20.31 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
2x

lnx
f (x) = ln
− 

2
2x 2 + 2 1 + x
α) Νααποδείξετεότι:
f ´(x ) =

2 xlnx 

(1 + x 2 ) 2

γιακάθεx>0.
β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.
γ) Ναλύσετετηνεξίσωση:

lnx
1
ln2x −
= ln(2x 2 + 2) 
2
2
1+ x

20.32 Έστωπαραγωγίσιµησυνάρτηση:
f:R→R
µετηνιδιότητα:

f ´(x) =

1 

1 + x2

304 ΓΕΝΙΚΑΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

µα∆και  α,β ∈ ∆, µε  α<β. Νααποδεί-
ξετεότι:
α+β
α) f (α) + f (β) > 2f 

 2 

β) (eλ+2)ν+(e-λ+2)ν>2⋅3ν
γιακάθεν∈N*καιλ∈R*.

20.34 Έστω  f:(0,+∞)→R γνησίωςαύ-
ξουσασυνάρτησηµεf(1)=0,ηοποίαικα-
νοποιείτησχέση:

f ( f ´(x) ) + f (x) = 0 για κάθε x > 0 
Νααποδείξετεότι:
α) f´(1)=1,
β) (f΄Îf´)(x)=xγιακάθεx>0,
γ) xf´´(x)+f´(x)=0γιακάθεx>0,
δ) f(x)=lnxγιακάθεx>0.

20.35 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

(1 − x)3 

x2

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτο-
νίακαιναβρείτετατοπικάακρότατα.

β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα

20.38 Έστωf:R→Rσυνεχήςσυνάρτηση

καιναβρείτε,ανυπάρχουν,τασηµείακα-

µετηνιδιότητα:

µπής.

1

γ) ΝαβρείτετιςασύµπτωτεςτηςCf. 

f (x) = x ∫ f (xt) dt + 2 για κάθε x ∈ » 
0

α) Νααποδείξετεότιηfείναιπαραγωγί-

δ) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντης f.

σιµη.

ε) Ναχαράξετετηγραφικήπαράστασητηςf.

β) Νααποδείξετεότι  f ´(x)=f (x) γιακά-

στ)Ναβρείτετοπλήθοςτωνριζώντηςεξί-

θεx∈R.

σωσηςx3+(λ–3)x2+3x–1=0.

γ) Νααποδείξετεότιησυνάρτηση:

20.36 Οµάνατζερµιαςπολυεθνικήςεται-
ρείαςδιαπίστωσεότιτοηµερήσιοοριακόκό-
στοςδίνεταιαπότησχέση:
K´(x)=6⋅10-6x2–6⋅10-3x+4€/τεµάχιο
όπουxείναιοαριθµόςτωνπαραγόµενων
µονάδωναπότοσυγκεκριµένοπροϊόν.Τα
πάγιαηµερήσιαέξοδαείναι100€.
α) Ναβρείτετοκόστοςγιατηνπαραγωγή

g(x)=e-xf(x),x∈R
είναισταθερή.
δ) Ναβρείτετοντύποτηςf.

20.39 Ναβρείτεταολοκληρώµατα:
1
dx, x > 0 
x + 10x10
1
β) B = ∫
dx, x > 0 
x + x6

α) A = ∫

των500πρώτωντεµαχίων.

20.40 Έστω  f:R→R συνάρτησηµεσυ-

β) Ναβρείτετοκόστοςγιατηνπαραγωγή

νεχήπαράγωγοστο[0,π]:

200τεµαχίωνµέχριναπαραχθείκαιτοτε-

f(0)=-1,f(π)=1καιf´(x)=f´(π–x)

τρακοσιοστότεµάχιο.

γιακάθεx∈R.

20.37 Έστωf,g:R→Rσυνεχείςσυναρ-

α) Ναβρείτετοντύποτηςσυνάρτησης:

x

τήσειςµε f (x) = ∫ f (t)g(t) dt γιακάθεx∈R.
α 

α) Ναβρείτετοf (α). 

h(x)=f (x)e  

π

β) Νααποδείξετεότι ∫ f (x) dx = 0. 
0

β) Νααποδείξετεότιησυνάρτηση: 

g:R→R,µεg(x)=f(x)+f(π–x)

-G(x)  

είναισταθερή (λ ∈ R), όπουGείναιπα-
ράγουσατηςg.
γ) Ναβρείτετοντύποτηςf.

γ) Νααποδείξετεότι:

π
0

(x 2 − πx)f (x) dx = 0 

δ) Νααποδείξετεότι:

π
0

xf ´(x) dx = π 

305

20.41 Έστω  f:(0,+∞)→R συνεχήςσυ-

Β. ΗεφαπτοµένητηςCfστοµεταβλητότης

νάρτησηπουικανοποιείτησχέση:

σηµείοΜτέµνειτουςάξονεςστασηµείαΑ

f (x) = 2004(x − 1) + ∫

x
1

f (t)
dt για κάθε x > 0 
t

καιΒ.Νααποδείξετεότι:
α) ΜΑ=ΜΒ.

Α.α) Νααποδείξετεότι:
xf´(x)–f(x)=2004x

β) ΤοτρίγωνοΟΑΒέχεισταθερόεµβαδόν,

β) Ναβρείτετηνπαράγωγοτηςσυνάρτησης:

µείουΜ.

g(x) =

f (x)
, x>0
x

ανεξάρτητοδηλαδήαπότηθέσητουση-

20.44 ∆ίνεταιτοολοκλήρωµα:
I=∫

γ) Νααποδείξετεότιf(x)=2004xlnx.
Β. Ναβρείτετοεµβαδόντουχωρίουµετα-
ξύτηςCf,τουάξοναx´xκαιτηςευθείαςx=e.

20.42 ∆ίνεταιτοολοκλήρωµα:
ln(x + 1)
dx 
x2 + 1
Νααποδείξετεότι:
I=∫

1

0

α) I =

ln2 1 1
1− y 

dx, θέτοντας x =
2

0
2
y +1
x +1

β) I =

πln2 

8

0

1
2

ln(x + 2)
dx 
x2 − 1

α) Μετηναντικατάσταση x = −

1 + 2y
, να
y+2

αποδείξετεότι:
ln3 0 1
I=
dx 
1
2 ∫ − 2 x2 − 1
β) Νααποδείξετεότι I = −

ln 2 3
.
4

20.45 Έστωf:R→Rπαραγωγίσιµησυ-
νάρτησηµεf(0)=f´(0)=2.Θεωρούµετη
1

συνάρτηση g(x) = ∫ f (xt) dt, x∈R.
0

20.43 ∆ίνεταιησυνεχήςσυνάρτηση:
f:(0,+∞)→R
µετηνιδιότητα:
x

f (t)dt
f (x) = e ∫1 
γιακάθεx>0

Νααποδείξετεότι:
f 2 (x) − 4
= 8, 
x→ 0
x

α) lim

β) g´(x) =

1
[f (x) − g(x)] γιακάθεx≠0,
x

Α.Νααποδείξετεότι:

γ) ηgείναισυνεχήςστοx0=0,

α) ηfείναιπαραγωγίσιµη,

δ) g´(0)=1.

β) f´(x)=-f2(x)γιακάθεx>0,

1
γ) f (x) = γιακάθεx>0.
x

306 ΓΕΝΙΚΑΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

20.46 Ανείναι:
2

f (x) = e x , g(x) = lnx 

και

γ) Ναυπολογίσετετοολοκλήρωµα:

1

e

0

1

I = ∫ f (x) dx + ∫ g(x) dx 

νααποδείξετεότιΙ=e.

20.47 Έστωσυνεχήςσυνάρτηση:
*

f:R→R

A=∫

20.49 Έστω  f:(0,+∞)→R συνεχήςσυ-
νάρτησηµεf(1)=3.ΑνFείναιαρχικήτης
1 3
f (x)F   = 
x x

1

f (x) = 1 − 2x 4 ∫ t 3 f 3 (xt) dt 
0  

γιακάθε x ∈ R. Νααποδείξετεότι:
x

α) f (x) = 1 − 2 ∫ t 3f 3 (t) dt γιακάθεx∈R,
0

β) i) ησυνάρτηση:
g(x) =

1
− x4 , x ∈ »
2
f (x)

γιακάθεx>0,νααποδείξετεότι:
1
α) ησυνάρτηση h (x ) = F (x )F   είναι
x 

σταθερήστο (0,+∞),

1
β) F(x)F   = 1 γιακάθεx>0,
x

γ) ησυνάρτηση:

είναισταθερή,

1
ii) f (x) = 4
, x∈R,
x +1

φ(x) =

2

1

γ) f (x) =

4

x +1

συνx
dx 
1 + e2x

fµετηνιδιότητα:

µετηνιδιότητα: 


π
2
π
2

F(x) 

x3

είναισταθερήστο(0,+∞), 

γιακάθεx∈R,

δ) lim [ xf (x)συνx ] = 0. 

δ) f(x)=3x2γιακάθεx>0.

20.50 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

x → +∞

f(x)=ηµ2(ηµx)+συν2(συνx)

20.48 Έστω f και g συνεχείς συναρτήσεις α) Νααποδείξετεότι:
απότιςοποίεςηfείναιάρτιακαιηgέχει
τηνιδιότηταg(x)+g(-x)=1γιακάθεx∈R.

f (x)g(x) dx = ∫ f (x)g(− x) dx 
0

−α

A = ∫ 2 f (x) dx 
0

γ) Νααποδείξετεότι:

β) Νααποδείξετεότι:
α

0

π

α

−α

0

π

f (x) dx = 2 ∫ 2 f (x) dx 

β) Ναβρείτετο:

α) Νααποδείξετεότι:
0

π

α

f (x)g(x) dx = ∫ f (x) dx 
0

π
0

xf (x) dx =

π2 

2

307

20.51 ∆ίνεταιησυνάρτηση: 

3

2

f (x)=x –3x +3x
α) Νααποδείξετεότιηfαντιστρέφεται.
β) ΝαβρείτετακοινάσηµείατηςCfµετην
ευθεία:
η:y=x
γ) Ναυπολογίσετετοεµβαδόνµεταξύτης
Cfκαιτης Cf −1 . 

308 ΓΕΝΙΚΑΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

20.52 ∆ίνεταιτοολοκλήρωµα:
A=∫

ln(x + 1)
dx 
0 ln(2 + x − x 2 )
1

α) Μετηναντικατάστασηx=1–y,νααπο-
δείξετεότι:
A=∫

1
0

ln(2 − x)
dx 
ln(2 + x − x 2 )

1
β) Νααποδείξετεότι A = . 
2  

ΣυµπληρωµατικάθέµατατηςΕνότητας20 

20.53 Έστωσυνάρτηση  f:R→R µετην γ) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα
ιδιότητα:

καιτασηµείακαµπής.

f ( x + f (x + y) ) = f (2x) + y 

δ) ΝαβρείτετιςασύµπτωτεςτηςCf.

γιακάθεx,y∈R.

ε) ΝαβρείτετοεµβαδόνΕµεταξύτηςCf

Νααποδείξετεότι:

καιτουάξοναx´x. 

α) f (0)=0
β) (fÎf)(x)=xγιακάθεx∈R

20.56 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
2

γ) ηfείναι“1–1”

f (x) = x 3e x 

δ) ηfέχεισύνολοτιµώντοR   

 

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-

ε) f (x)=x γιακάθε x ∈ R

τονία.

20.54 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

β) Ναβρείτετοεµβαδόντουχωρίουπου

2x 3 + 6x 2 + 5x + 2, αν −2 ≤ x ≤ −1

f (x) = 
αν −1 < x < 1 
− x,
2x 3 − 6x 2 + 5x − 2, αν 1 ≤ x ≤ 2

α) Ναβρείτετηνf´(x)καιτηνf´´(x).

περικλείεταιαπότηνCf,τονάξοναx΄xκαι
τηνευθείαx=1.

20.57 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
x

β) Νααποδείξετεότιηf ´´είναισυνεχής
συνάρτηση.
γ) ΝαεξετάσετεανηCfέχεισηµείακαµπής.

20.55 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

2x 2 + 3x 

x+2

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονία.
β) Ναβρείτετατοπικάακρότατακαιτοσύ-
νολοτιµώντηςf. 

Οιαπαντήσειςβρίσκονταιστοτέλοςτουβιβλίου.

2

f (x) = ∫ e t dt  

0

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονίακαιτοπρόσηµο.
β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα.
γ) ΝαβρείτετασηµείακαµπήςτηςCf,αν
υπάρχουν.

20.58 Ανοισυναρτήσειςfκαιgείναισυ-
νεχείςστο  [α,β], νααποδείξετεότιυπάρ-
χειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστε:
ξ

β

α

ξ

g(ξ) ∫ f (t)dt = f (ξ) ∫ g(t)dt 

309

20.59 Ανείναι:
x

α x + ∫ e t lnt dt ≥ α + e x lnx 

νααποδείξετεότιυπάρχειγ∈(α,β)τέτοιο,
ώστε:

1 

∫ 

γιακάθε x>0, νααποδείξετεότι:
α=e

20.60 Ανησυνάρτησηfείναισυνεχήςστο
[α,β]και:

γ
α

f (x)dx = f (γ)(α − γ) 

20.61 ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοία,βκαι
γµε:

α = β = γ ≠ 0 και α + β = 2γ 
Νααποδείξετεότι:

β
α

f (x)dx = 0 

310 ΓΕΝΙΚΑΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑΘΕΜΑΤΑ

α) γ2=αβ      

β) α=β=γ        

Α.Έστωµιασυνάρτησηfορισµένησεέναδιάστηµα∆καιx0έναεσωτερικόσηµείο
του∆.Ανηfπαρουσιάζειστοx0τοπικόακρότατοκαιείναιπαραγωγίσιµηστοση-
µείοαυτό,νααποδείξετεότιf´(x0)=0.
[Μονάδες 14]
Β. Νασυµπληρώσετετιςπροτάσεις:
α)Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0,τότεηfείναικαι……………………στοσηµείο 

αυτό.

β) Ησυνάρτησηfλέγεταισυνεχήςστοx0,ανισχύειότι…………………………
γ) Ανηfείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµηστοx0καιτοx0είναισηµείοκαµπήςτης 

Cf,τότε………………………

δ) Μιασυνάρτησηfπαραγωγίζεταιστοσηµείοx0,αν…………………………
ε) Ανηfείναισυνεχήςστο[α,β],παραγωγίσιµηστο(α,β)και………………… 

……,τότευπάρχειx0∈(α,β)τέτοιο,ώστε……………………
[Μονάδες 5]

Γ. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςεπόµενεςπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλανθα-
σµένη(Λ).
α)Ανηfείναισυνεχήςστοx=ακαιf´(x)=0γιακάθεx∈R–{α}, 

τότεηfείναισταθερή.              

Σ Λ

β) ΑνηfείναιπαραγωγίσιµηστοR,αλλάόχιαντιστρέψιµη,τότε 

υπάρχειδιάστηµα[α,β]στοοποίοεφαρµόζεταιτοθεώρηµαRolle. 

Σ Λ

311

γ) Ανµιασυνεχήςσυνάρτησηfδενέχειρίζασεέναδιάστηµα∆,τό- 

τεηfδιατηρείπρόσηµοστο∆.            

Σ Λ

δ) Αν  f ´(x)>0 γιακάθε  x ∈ Α, τότεηfείναιγνησίωςαύξουσα 

στοΑ.                   

Σ Λ

ε) ΑνοιFκαιGείναιπαράγουσεςτηςσυνάρτησηςfστοΑ,τότε 

ισχύειF=G+c.                

Σ Λ

στ)Αν η συνάρτηση f είναι συνεχής στο διάστηµα ∆ και το f (∆) 

είναικλειστόδιάστηµα,τότεκαιτο∆είναικλειστόδιάστηµα.  

Σ Λ
[Μονάδες 6] 

Έστωµιασυνάρτησηf:A=(-π,π)→Rµετηνιδιότητα:
f2(x)–2f(x)+συν2x=0γιακάθεx∈(-π,π)
Ανηfείναισυνεχήςστο(-π,0)∪(0,π),τότε:
α)νααποδείξετεότιηfείναισυνεχήςστοx0=0,
[Μονάδες 8] 

β) ναβρείτετοντύποτηςf (x),
[Μονάδες 9]
γ) ναβρείτετοντύποτηςf(x),ανεπιπλέονηfείναιπαραγωγίσιµη.
[Μονάδες 8] 

Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηf:R→Rµεf´(0)=0έχειτηνιδιότητα:
f(x–y)=f(x)f(y)+ηµx⋅ηµy
γιακάθεx,y∈R.Νααποδείξετεότι:
α)f(0)=1
[Μονάδες 10]
β) f(x)=συνx
[Μονάδες 15]

312 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ 

∆ίνονταιοισυναρτήσεις  f,g:(0,+∞)→R µε  f (1)=g(1)=0, f ´(x)=-eg(x) και
g´(x)=-ef(x)γιακάθεx>0.Νααποδείξετεότι:
α)οιfκαιgείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµες,
[Μονάδες 5]
β) f=g,
[Μονάδες 8] 

-f(x)

γ) ησυνάρτηση h(x)=e   

–x είναισταθερήστοδιάστηµα (0,+∞),
[Μονάδες 5]   

δ) f (x)=- lnx, x>0.
[Μονάδες 7]   

Α. α) Τιονοµάζεταιµέτροενόςµιγαδικούαριθµούz=α+βiµεα,β∈Rκαιµετι
ισούται;
β) Πότεµιασυνάρτησηf:A→Rλέγεται“1–1”;
γ) Πότεµιασυνάρτησηf:A→Rέχειαντίστροφη,ποιοείναιτοπεδίοορισµούτης
καιαπόποιασχέσηορίζεταιοτύποςτης;
[Μονάδες 3]
Β. Νααποδείξετεότι z1z 2 = z1 ⋅ z 2 γιακάθεz1,z2∈C.
[Μονάδες 7]
Γ. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
α)Αν z = α, τότε z =

α2
, όπουα>0καιz∈C.
z      

Σ Λ

β) Γιακάθεα,β∈Cισχύειηισοδυναµίαα2+β2=0⇔α=β=0. 

Σ Λ

313

γ) Ανηfείναισυνεχήςστο(α,β),τότεηfέχειµέγιστητιµήΜκαι 

ελάχιστητιµήm.                

Σ Λ

δ) Ανησυνάρτησηf:A→Rείναι“1–1”,τότεηεξίσωσηf(x)=y
έχειτοπολύµίαρίζαγιακάθεy∈R.    

Σ Λ

ε) Ανf´(x)=0γιακάθεx∈Α,τότεηfείναισταθερήστοΑ.   

Σ Λ       

[Μονάδες 5]
∆.Νααποδείξετεότι(συνx)´=-ηµxγιακάθεx∈R.
[Μονάδες 10] 

∆ίνεταιησυνάρτησηf:R→Rηοποίαείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµηµε:
f(0)=f´(0)=1καιf2(x)=f´(x)f´´(x)γιακάθεx∈R
Νααποδείξετεότι:
α)f´(x)=f(x)γιακάθεx∈R,
[Μονάδες 15] 

x  

β) f (x)=e , x ∈ R.
[Μονάδες 10] 

ΈστωFµιαπαράγουσατηςσυνεχούςσυνάρτησης  f:R→R  µε  f  (0)=1  και
f(x)F(-x)=1γιακάθεx∈R.
α)Νααποδείξετεότιησυνάρτησηg(x)=F(x)F(-x)είναισταθερή.
[Μονάδες 8]    

 

β) Νααποδείξετεότι F(x)F(- x)=1 γιακάθε x ∈ R.
[Μονάδες 8]
γ) Ναβρείτετοντύποτηςf.
[Μονάδες 9] 

∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) = ∫

314 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ

e t + 5t 4 + 3t 2
dt, x ∈ » 
−x
1 + et
x

α)Ναβρείτετηνf´.
[Μονάδες 15]
β) Ναυπολογίσετετοολοκλήρωµα:
I=∫

e x + 5x 4 + 3x 2
dx, α ∈ » 

1 + ex
α

[Μονάδες 10]   

Α. α) Τιονοµάζεταιαρχικήήπαράγουσαµιαςσυνάρτησηςf:A→R;
[Μονάδες 1]
β) Αν  f (x)≥0 γιακάθε  x ∈ [α,β] καιηfείναισυνεχήςστο  [α,β], τιεκφράζει
β

γεωµετρικάτο ∫ f (x) dx ; 
α

[Μονάδες 1]
γ) Ανηfείναισυνεχήςστοδιάστηµα∆και α,x∈∆,ποιαείναιηπαράγωγοςτης
α

συνάρτησης F(x) = ∫ f (t) dt; 
x

[Μονάδες 4]
Β. Ανησυνάρτησηfείναισυνεχήςστο [α,β] καιGείναιµιαπαράγουσατηςfστο
β

[α,β],νααποδείξετεότι ∫ f (x) dx = G(β) − G(α). 
α

[Μονάδες 5]
Γ. Νασυµπληρώσετετιςπροτάσεις:
α)Ισχύει

d
dx

(∫

g(x)
α

)

f (t) dt = ……………………………… 

β) ΑνοιfκαιgείναιπαραγωγίσιµεςστοR,τότε(fÎg)´(x)=……………………… 
…………
γ) Αν lim f (x) = 0 καιf(x)<0κοντάστοx0,τότε lim
x → x0

x → x0

1
= …… 
f (x)

315

δ) Ανηfείναισυνεχήςστοδιάστηµα∆καιf(x)≠0γιακάθεx∈∆,τότεηf……… 
………………………………………………………στο∆.
ε) Ισχύειότι ( ln u )´= ………, όπουu=g(x)είναιπαραγωγίσιµησυνάρτηση.
[Μονάδες 5]
∆.Ανοισυναρτήσειςfκαιgείναιπαραγωγίσιµεςστοx0,νααποδείξετεότι:
(f+g)´(x0)=f´(x0)+g´(x0)
[Μονάδες 4]
Ε. ΝααντιστοιχίσετετιςπροτάσειςτωνστηλώνΑκαιΒ.
Στήλη Α
(Θεώρηµα)
1. ΘεώρηµαBolzano
2. Θεώρηµαµέσηςτιµής

Στήλη Β
(Προϋποθέσεις)
α. Ηfείναισυνεχήςστο[α,β]καιπα- 
ραγωγίσιµηστο(α,β)
β. Ηfείναιπαραγωγίσιµηστο(α,β), 
f(α)=f(β)καιηfσυνεχήςστο[α,β]

γ. Ηfείναιπαραγωγίσιµηστο[α,β] 
 

3. Θεώρηµαενδιάµεσωντιµών  και f (α)f (β)<0
δ. Ηfείναισυνεχήςστο[α,β]  

4. Θεώρηµαµέγιστης–ελάχιστης ε. Ηfείναισυνεχήςστο [α,β] και 
f(α)f(β)<0 
τιµής
στ.Ηfείναισυνεχήςστο[α,β]καιτο
5. ΘεώρηµαRolle 
ηείναιαριθµόςµεταξύτωνf  (α) 
καιf(β)

Πίνακας απαντήσεων:
Στήλη Α 1

2

3

4

5

Στήλη Β     

[Μονάδες 5] 

Έστωfσυνεχήςκαιγνησίωςµονότονησυνάρτησηστοδιάστηµα[0,4]µεf(4)=1
καιf(0)=7.
α)Ναβρείτετοείδοςµονοτονίαςτηςf.
[Μονάδες 7]

316 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ

β) Αν  α ∈ [1,7], νααποδείξετεότιηεξίσωση  f (x)=α έχειµοναδικήρίζαστο
διάστηµα[0,4].
[Μονάδες 9]
γ) Νααποδείξετεότιυπάρχειµοναδικόςαριθµόςξ∈(0,4)τέτοιος,ώστε:

f (ξ) =

f (1) + 3f (2) + 5f (3) 

9
[Μονάδες 9] 

∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) = e x − 1 − x −

x2 x3
− 
2
6

α)Ναβρείτετοπρόσηµοτηςf´´.
[Μονάδες 8]
β) Ναβρείτετοπρόσηµοτηςf´.
[Μονάδες 9]
γ) Ναλύσετετηνεξίσωση:

 x x2 
ex − 1 = x 1 + +  
 2 6 
[Μονάδες 2]
δ) Νααποδείξετεότι e x ≥ 1 + x +

x2 x3
+ 
γιακάθεx∈R.
2
6

[Μονάδες 3] 


ε) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντης f καιταολικάακρότατα.
[Μονάδες 3] 

Έστω f:R→R συνεχήςσυνάρτησηκαιέστωότιισχύει:  

x

ηµx + ∫ e x − t f (t)dt = xe x − f (x) για κάθε x ∈ » 
0

α)Νααποδείξετεότιηfείναιπαραγωγίσιµη.
[Μονάδες 5]

317

β) Νααποδείξετεότιf´(x)=ex+ηµx–συνx.
[Μονάδες 12]
γ) Ναβρείτετοντύποτηςf.
[Μονάδες 8]   

Α. α) Πότεµιασυνάρτησηfλέγεταιπαραγωγίσιµηστοσηµείοx0τουπεδίουορι-
σµούτης;
β) Ανµιασυνάρτησηfπαραγωγίζεταιστοx0,ποιαείναιηεξίσωσητηςεφαπτοµένης 

τηςCfστοσηµείο A ( x 0 , f (x 0 ) ; 

γ) Πότεµιασυνάρτησηfλέγεταισυνεχήςστοσηµείοx0τουπεδίουορισµούτης;
[Μονάδες 3]
Β. Ανµιασυνάρτησηfείναισυνεχήςστοδιάστηµα∆καιf´(x)=0γιακάθεεσωτε-
ρικόσηµείοxτου∆,νααποδείξετεότιηfείναισταθερήσεολόκληροτο∆.
[Μονάδες 10]
Γ. Νασυµπληρώσετετιςπροτάσεις:
α)Ισχύειότι:
 f (x) ´

 = ………………………………………… 
 g(x) 
και

[f (x)g(x)h(x)]´=………………………………………………………………………
β) Είναι:

α
α

f (x) dx = …,

β
α

α

f (x) dx = … ∫ f (x) dx 
β

και

∫ 

β
α

f (x) dx = …………………… + …………………… 

γιακάθεγ∈[α,β].

318 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ

γ) Ανηfείναι…………………στο……………καιf(α)f(β)<0,τότε………… 

………x0∈(α,β)τέτοιο,ώστε…………………

δ) Ανησυνάρτησηfπαρουσιάζειτοπικόακρότατοστο………………………ση- 

µείο x0 ενός …………………………… ∆ και είναι παραγωγίσιµη στο σηµείο 

αυτό,τότε……………………Τοαντίστροφοδενισχύει.

ε) Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστο(α,x0)∪(x0,β),συνεχήςστοx0καιηf΄αλλάζει 

πρόσηµοδεξιάκαιαριστεράτουx0 ,τότετο………………είναι…………… 

……ακρότατοτηςfκαιµάλισταολικόακρότατοστο(α,β).
[Μονάδες 5]

∆.Νααποδείξετεότι ( x ) ´=

1
2 x 

γιακάθεx>0.
[Μονάδες 7] 

∆ίνονταιοιµιγαδικοία,β,γκαιδδιαφορετικοίανάδύο,οιοποίοιέχουνεικόνεςτα
σηµείαΑ,Β,Γκαι∆αντίστοιχα.Ανα+β+γ+δ=0και α = β = γ = δ , νααπο-
δείξετεότι:
α) αβ + αβ = γδ + γδ, 
[Μονάδες 6]
β) α − β = γ − δ , 
[Μονάδες 5]
γ) τοΑΒΓ∆είναιορθογώνιο.
[Μονάδες 14] 

Μιασυνάρτησηfείναισυνεχήςστοx0=0καιέχειτηνιδιότητα:

xf (x) − ηµ2x ≤ x 2 ηµ 2

1 

x

γιακάθεx≠0.

319

α)Νααποδείξετεότι:

1

lim  xηµ 2  = 0 
x→ 0 
x
[Μονάδες 10]
β) Ναυπολογίσετετο lim f (x). 
x→ 0

[Μονάδες 10] 

γ) Ναβρείτετηντιµήτηςfγια x=0.
[Μονάδες 5] 

ΈστωFµιαπαράγουσατηςσυνάρτησηςf:R→R.Αν:
f(0)=1καιf(x)F(x)=-e-2x
γιακάθεx∈R,νααποδείξετεότι:
α)υπάρχεισταθεράc,ώστεF2(x)=e-2x+c,
[Μονάδες 12]
β) F(x)=-e-x,x∈R,
[Μονάδες 13]
γ) ηfδίνεταιαπότοντύποf(x)=e-x,x∈R.
[Μονάδες ]   

Α. α) Πότεµιασυνάρτησηf:A→Rλέγεταιγνησίωςαύξουσακαιπότεγνησίως
φθίνουσα;
β) Πότεµιαευθείαλέγεταικατακόρυφη,πότεοριζόντιακαιπότεπλάγιαασύµπτω-
τητηςγραφικήςπαράστασηςµιαςσυνάρτησηςf;
γ) ΝαδιατυπώσετετοθεώρηµατουRolle.
[Μονάδες 5]

320 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ

Β. α) Ανµιασυνάρτησηfείναισυνεχήςσεέναδιάστηµακαιισχύει  f ´(x)>0 για
κάθεεσωτερικόσηµείοxτουδιαστήµατος∆,νααποδείξετεότιηfείναιγνησίως
αύξουσαστο∆.
[Μονάδες 11]
β) Ποιεςπροϋποθέσειςεξασφαλίζουνότιησυνάρτησηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο
διάστηµα∆;
[Μονάδες 3]
Γ. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
α)Αν  f ´(x)>0 γιακάθε  x ∈ R*, τότεηfείναιγνησίωςαύξουσα 

στοR*.                   

Σ Λ

β) Αν  f ´(x)=g´(x) γιακάθε  x ∈ ∆, όπου∆είναιδιάστηµα,τότε
f(x)=g(x)+c.      

Σ Λ

γ) Ανf´(x)=f(x)γιακάθεx∈R,τότεf(x)=cex.      

Σ Λ           

δ) Ανµιασυνάρτησηfείναιγνησίωςµονότονη,τότεηεξίσωση 

f(x)=0έχειµοναδικήρίζα.            

Σ Λ

ε) Ανηfείναιγνησίωςαύξουσαστο∆=(α,β), lim+ f (x) = A και
x→ α 

lim- f (x) = Β, τότεf(∆)=(Α,Β). 

x→β          

Σ Λ

στ)Ανη  f:A→R είναισυνεχήςκαιτοf (Α)είναιδιάστηµα,τότε 

καιτοΑείναιδιάστηµα.              

Σ Λ
[Μονάδες 6] 

Μιασυνάρτηση f:R→Rέχειτηνιδιότητα: 

f(x)f(y)+1=f(x)+f(y)+xyγιακάθεx,y∈R

321

α)Ναβρείτετιςδυνατέςτιµέςτηςfστοx=1.
[Μονάδες 10]
β) Ναπροσδιορίσετεόλεςτιςσυναρτήσειςµετηδοσµένηιδιότητα.
[Μονάδες 15] 

∆ίνονταιοισυνεχείςσυναρτήσειςfκαιgµε:

x2
1

x2

f (t)dt ≥ x 2 − 1 και g(x) = ∫ f (t)dt − x 2 + 1 
1

γιακάθεx∈R.
α)Ναβρείτετηνπαράγωγοτηςσυνάρτησηςg.
[Μονάδες 11]
β) Νααποδείξετεότι:
f(1)=1
[Μονάδες 14] 

∆ίνεταιτοολοκλήρωµα:
2

I=∫

1

I=∫

1

(x − 1)e2x −3
dx 
(x − 1)e2x −3 + 2 − x

α)Νααποδείξετεότι:
2

2−x
dx 
2 − x + (x − 1)e2x −3

µεχρήσητηςαντικατάστασηςx=3–y.
[Μονάδες 15]
β) ΝαυπολογίσετετοολοκλήρωµαΙ.
[Μονάδες 10]   

322 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ  

Α.ΝααντιστοιχίσετετιςπροτάσειςτωνστηλώνΑκαιΒ.
ΣτήληΑ 

ΣτήληΒ  

α. z = 

1. z − α = ρ,  ρ>0, z ∈ C

β. z = z 

2. z − z1 = z − z 2 , z1≠z2

γ. Ηεξίσωσηπαριστάνειευθεία 

3. z = α,  α>0

δ. z = − z 

4. Οzείναιπραγµατικός

ε. z =

5. Οzείναιφανταστικός

α2 

z

α 

z

στ. Ηεξίσωσηπαριστάνεικύκλο

Πίνακας απαντήσεων:
ΣτήληΑ 1

2

3

4

5

ΣτήληΒ     

[Μονάδες 5]

Β. ΝααντιστοιχίσετετιςπροτάσειςτωνστηλώνΑκαιΒ.
ΣτήληΑ
1. Ηfείναισυνεχήςστοα
2. f´(x0)=0µεx0∈(α,β)

ΣτήληΒ
α. Ηfείναισυνεχήςστο[α,β]και 
f(α)f(β)<0
β. Ηfείναιπαραγωγίσιµηστο[α,β]
γ. Ηfείναισυνεχήςστο[α,β]

3. ΘεώρηµαBolzano

δ. Ηfείναισυνεχήςκαιf´(x)=0 
στοεσωτερικότου∆

4. Ηfέχειµέγιστοκαιελάχιστο

ε. f(α)f(β)>0

5. Ηfείναισταθερήστο∆

στ. lim f (α + h) = f (α) 
h→ 0

ζ. Ηfέχεικρίσιµοσηµείοστο(α,β)

323

Πίνακας απαντήσεων:
ΣτήληΑ 1

2

3

4

5

ΣτήληΒ     

[Μονάδες 5]

Γ. Ανµιασυνάρτησηfείναιορισµένησεέναδιάστηµα∆καιFείναιµιαπαράγουσά
τηςστο∆,νααποδείξετεότι:
α)όλεςοισυναρτήσειςτηςµορφήςG(x)=F(x)+cείναιπαράγουσεςτηςfστο∆,
[Μονάδες 3]
β) κάθεάλληπαράγουσαGτηςfστο∆παίρνειτηµορφήG(x)=F(x)+c,c∈R.
[Μονάδες 7]
∆.Νασυµπληρώσετετιςπροτάσεις:
α)ΑνηFείναιαρχικήτηςfστοδιάστηµα∆,τότε:

∫ f (x) dx = ………………

και

∫ f ´(x) dx = ……………… 

β) Είναι ∫ x α dx = ……………, όπουα≠……και ∫ α x dx = …………… 
γ) ∫ f (x)g´(x) dx = ……………………………………………………… 
δ) ∫ f ( g(x) ) g´(x) dx = …………………, όπου  u=………… και  du=………… 

………

ε) Ανηfείναισυνεχήςστο  [α,β], f (x)≥0 γιακάθε  x ∈ [α,β] καιηfδενείναι 

β

παντού………………στοδιάστηµααυτό,τότε ∫ f (x) dx…… 
α

[Μονάδες 5] 

Μιασυνάρτηση f:R*→Rείναι“1–1”καιέχειτηνιδιότητα: 

(fÎf)(x)⋅f(x)=αγιακάθεx∈R*
όπουα≠0.
α)Νααποδείξετεότι(fÎf)(x)=xγιακάθεx≠0.
[Μονάδες 6]

324 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ

β) Ναβρείτετοντύποτηςf.
[Μονάδες 5]  

γ) Αν α<0, ναχαράξετετηCf.
[Μονάδες 3]
δ) Ποιαείναιηµονοτονίατηςf;
[Μονάδες 3] 

ε) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντης f.
[Μονάδες 4] 
-1

στ)Ναορίσετετην f .
[Μονάδες 4] 

Μιασυνάρτησηf:R→Rείναιγνησίωςµονότονηκαιέχειτηνιδιότητα:

f ( x + f (y) ) = f (x + y) + 2 
γιακάθεx,y∈R.Νααποδείξετεότι:
α)f(x)=x+f(0),
[Μονάδες 14]   

 

α)f (x)=x+2 γιακάθε x ∈ R.
[Μονάδες 11] 

∆ίνονταιοισυναρτήσεις  f(x)=2+ln(x–1)καιg(x)=2–ln(x–1)µεx>1και
γραφικέςπαραστάσειςCfκαιCgαντίστοιχα.
α)Ναβρείτε:
i) τακοινάσηµείατωνCfκαιCg,
[Μονάδες 8]  

ii) τηµονοτονίακαιτοσύνολοτιµώντων fκαι g.
[Μονάδες 8]
β) ΝααποδείξετεότιοιCfκαιCgέχουνκάθετεςεφαπτοµένεςστασηµείατουςµε
τηνίδιατεταγµένη.
[Μονάδες 9]

325  

Α. α) Πότεµιασυνάρτησηλέγεταισυνεχήςστοx0;
β) ΝαδιατυπώσετετοθεώρηµαBolzano.
γ) Πώςβρίσκουµετοσύνολοτιµώνµιαςσυνεχούςκαιγνησίωςµονότονηςσυνάρ-
τησηςfσεέναδιάστηµα∆=(α,β);
[Μονάδες 6]
Β. Ανησυνάρτησηfείναισυνεχήςστοκλειστόδιάστηµα[α,β],µεf(α)≠f(β)καιη
είναιαριθµόςανάµεσασταf(α)καιf(β),νααποδείξετεότιυπάρχειx0∈(α,β)τέτοιο,
ώστεf(x0)=η.
[Μονάδες 8]
Γ. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
α)Ανf:A→R,τότετοσύνολοτιµώντηςfείναιτοσύνολο: 

{y ∈ » / y = f (x)

για κάποιο x ∈ A}   

Σ Λ

β) Ανµιαευθείατηςµορφής  x=x0 τέµνειµιαγραµµήCσεδύο 

τουλάχιστονσηµεία,τότεηγραµµήαυτήείναιγραφικήπαρά- 

στασησυνάρτησης.               

Σ Λ

γ) Αν  f (x)≤f (x0) γιακάθε  x ∈ Α, τότεησυνάρτηση  f:A→R
έχειολικόακρότατοστοΑ.             

Σ Λ

όπουφ(x)είναιπαραγωγίσιµησυνάρτηση.        

Σ Λ

δ) Αν f (x) = ln φ(x) , τότε:
f ´(x) = 

326 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ

φ´(x) 

φ(x)

ε) Ανησυνάρτησηf:A→Rείναισυνεχήςκαιµησταθερή,τότε 

τοf(Α)είναιδιάστηµα.              

Σ Λ
[Μονάδες 5]

∆.Ανν∈N*-{1},νααποδείξετεότι:
(xν)΄=νxν-1
[Μονάδες 6] 

Μιασυνάρτηση f:R→R έχειτηνιδιότητα  f (x+y)=f (x)f (y)–ηµx ⋅ ηµy για 

κάθεx,y∈R.
α)Νααποδείξετεότιf(0)=1.
[Μονάδες 8]
β) Ανηfείναισυνεχήςστοx0=0,νααποδείξετεότιείναισυνεχήςστοR.
[Μονάδες 9]
γ) Ανηfείναισυνεχήςστοx=ακαιf(α)≠0,νααποδείξετεότιηfείναισυνεχής
στοR.
[Μονάδες 8] 

∆ίνεταιησυνάρτηση:

x α
+ , όπου α > 0 
α x
α)Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτονία.
f (x) = 2lnx − 2lnα −

[Μονάδες 10]
β) Νααποδείξετεότι ln

β β2 − α 2
≤ 
γιακάθεβ≥α.
α
2αβ
[Μονάδες 8]

γ) Ναλύσετετηνεξίσωση 2αxln

x
= x2 − α2 . 
α
[Μονάδες 7]

327 

Έστω f:R→R µιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηµετηνιδιότητα:  

f 3 (x) + 3f (x) = e x +

x2
− x −1
2

γιακάθεx∈R.
α)Ανg(x)=ex+x–1,ναβρείτετιςρίζεςτηςεξίσωσηςg(x)=0καιτοπρόσηµο
τηςg.
[Μονάδες 8]
β) Ναβρείτετακρίσιµασηµείατηςf.
[Μονάδες 6]
γ) Ναβρείτετατοπικάακρότατατηςf.
[Μονάδες 6]
δ) Ναεξετάσετεανηfέχειολικόελάχιστο.
[Μονάδες 5]   

Α. α) Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0,ποιαείναιηεξίσωσητηςεφαπτοµένηςτης
γραφικήςπαράστασηςτηςfστοσηµείο A ( x 0 , f (x 0 ) ) ; 
[Μονάδες 2]
β) Νααποδείξετεότι:

(εφx)´=

1 

συν 2 x
[Μονάδες 7]

Β. Ανµιασυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοσηµείοx0,νααποδείξετεότιηfεί-
ναικαισυνεχήςστοσηµείοαυτό.
[Μονάδες 10]

328 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ

Γ. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
f (x)
= 1,  οι f και g είναι παραγωγίσιµες κοντά στο x0
g(x)
f ´(x)
και lim f (x) = lim g(x) = 0, τότε lim
= 1.      
x → x0
x → x0
x → x 0 g´(x)

α)Αν lim

x → x0  

Σ Λ

β) Αντοx0είναισηµείοασυνέχειαςτηςσυνάρτησηςf,τότεηευ- 

θεία  x=x0 είναικατακόρυφηασύµπτωτητηςγραφικήςπαρά- 

στασηςτηςf.                 

Σ Λ

γ) Ανηfείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµηστοx0καιηfαλλάζεικοί- 

λαστοx0,τότετο A ( x 0 , f (x 0 ) ) είναισηµείοκαµπήςτηςCf.  

Σ Λ

δ) Ανf(x)=λx+β+g(x)και lim g(x) = 0, τότεηευθείαy=λx+β
x → +∞ 

είναιασύµπτωτητηςCf.              

Σ Λ

ε) Ανησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοδιάστηµα∆και 

f (x)≠0 γιακάθε  x ∈ ∆, τότεηfδιατηρείσταθερόπρόσηµο 

στο∆.          

Σ Λ

στ)Αν lim f 2 (x) =  2 , τότε lim f (x) =  .          

Σ Λ

x→ α         

x→ α

[Μονάδες 6] 

∆ίνονταιοισυναρτήσειςf,g:R→Rµεg(0)=0και:
2f(x)+f(1–y)+g(x)–g(y)=3(x+1)2–6y
γιακάθεx,y∈R.Νααποδείξετεότι:
α)2f(x)+f(1–x)=3(x+1)2–6xγιακάθεx∈R,
[Μονάδες 9]
β) f(x)=x2+2xµεx∈R,
[Μονάδες 9]
γ) οισυναρτήσειςfκαιgείναιίσες.
[Μονάδες 6]

329 

∆ύοσυναρτήσειςfκαιg:R→Rέχουντηνιδιότητα:
f´(x)–g´(x)=(x2+2x–1)exγιακάθεx∈R
α)Ναβρείτετησυνάρτηση  h(x)=f (x)–g(x), ανγνωρίζουµεότιηChδιέρχεται
απότοσηµείοΑ(0,-1).
[Μονάδες 15]
β) ΝαυπολογίσετετοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότιςCfκαιCg.
[Μονάδες 10] 

Έναµεγάλοτυπογραφείοθέλειναεκτυπώσει100χιλιάδεςπανοµοιότυπεςαφίσες
γιατουςΟλυµπιακούςαγώνες.Γιατονσκοπόαυτόενοικιάζειµηχανές,πουηκα-
θεµίαεκτυπώνει100αφίσεςτηνώρα.Ταπάγιαέξοδαενοικίασηςκαιεγκατάστασης
τηςκάθεµηχανήςανέρχονταισε100ευρώ.Επιπλέοντοτυπογραφείο,γιακάθεώρα
εκτύπωσης,έχειπρόσθεταέξοδα10ευρώ.
α)Ναεκφράσετετασυνολικάέξοδαεκτύπωσηςωςσυνάρτησητουαριθµούτων
εκτυπωτικώνµηχανώνπουθαχρησιµοποιηθούν.
[Μονάδες 10]
β) Ναβρείτετοπλήθοςτωνµηχανώνπουπρέπεινατεθούνσελειτουργία,ώστεη
εκτύπωσηναέχειτοελάχιστοκόστος.
[Μονάδες 10]
γ) Ποιοείναιτοελάχιστοαυτόδυνατόκόστος;
[Μονάδες 5]     

330 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ  

Α.Ανοισυναρτήσειςfκαιgείναισυνεχείςστοδιάστηµα∆και  f ´(x)=g´(x) για
κάθεεσωτερικόσηµείοxτου∆,νααποδείξετεότιυπάρχεισταθεράcτέτοια,ώστε:
f(x)=g(x)+c
[Μονάδες 7]
Β. Νααποδείξετεότι(ηµx)´=συνxγιακάθεx∈R.
[Μονάδες 8]
Γ. Νασυµπληρώσετετιςπροτάσεις:
α)Ηεξίσωση z − z 0 = α, µεα>0καιz∈C,παριστάνει……………
β) Ανz∈C,τότε z + z = ……………… και z − z = ……………… 
γ) Ανησυνάρτησηfαντιστρέφεται,τότεησυνάρτησηfείναι……………
1
=…
x → x 0 f (x)

δ) Αν lim f (x) = +∞ ή-∞,τότε lim
x → x0

ε) Ανησυνάρτησηfείναισυνεχήςστο[α,β],τότεηfπαίρνει………………… 

και……………………τιµή.

στ)Ανα>1,τότε lim α x = …… και lim α x = … 
x → +∞

x → −∞

ζ) Αν lim f (x) > 0, τότε……………………………στοx0.
x → x0

η) Αν lim− f (x) ≠ lim+ f (x), τότε…………………………το lim f (x). 
x → x0

x → x0

x → x0

θ) Αν lim f (x 0 + h) = , τότε lim f (x) = … 
h→ 0

x → x0

β

ι) Ισχύειότι ∫ f ´(x) dx = ……………… και ∫ f (x) dx = ………………………, όπου
α  

Gείναιµιααρχικήτηςfστο [α,β].
[Μονάδες 10]

331 

Οισυναρτήσεις f,g:R→Rέχουντηνιδιότητα: 

f2(x)+g2(x)+συν2x≤2xf(x)+2g(x)συνx
γιακάθεx∈R.Νααποδείξετεότι:
α)f(0)=0καιg(0)=1,
[Μονάδες 7]
β) f (x) − x ≤ x και g(x) − συνx ≤ x , 
[Μονάδες 9]
γ) οιfκαιgείναισυνεχείςστοx0=0.
[Μονάδες 9] 

∆ίνονταιοιµιγαδικοία,βκαιγµεα+β+γ≠0.Ανα2+β2+γ2=0καιοιεικόνες
τωνα,βκαιγβρίσκονταιστονµοναδιαίοκύκλο,νααποδείξετεότι:
α) α + β + γ

2

=2

1 1 1
+ + 
α β γ

[Μονάδες 9]
1
1
1
β) α = , β = και γ = 
α
β
γ

[Μονάδες 7]
γ) α + β + γ = 2 
[Μονάδες 9] 

Μιασυνάρτηση f:(-1,+∞)→R έχεισυνεχήπρώτηπαράγωγοκαιγιακάθε x>-1 

ικανοποιείτησχέση:

x2 + 2∫

x
0

( ∫ f (u)du ) dt = (x + 2x)f (x) − ∫

332 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ

t

0

2

x
0

(t 2 + 2t)f ´(t) dt 

α)Νααποδείξετεότι:
x

x + ∫ f (u) du = (x + 1)f (x) 
0

γιακάθε x>-1.
[Μονάδες 13]
β) Ναβρείτετοντύποτηςf.
[Μονάδες 12]   

Α.Ανοισυναρτήσειςfκαιgείναιπαραγωγίσιµεςστοx0 ,νααποδείξετεότιησυ-
νάρτησηf+gείναιπαραγωγίσιµηστοx0καιισχύει(f+g)´(x0)=f´(x0)+g´(x0).
[Μονάδες 4]
Β. Νααποδείξετεότι:
α) (x α )´= αx α −1 , όπουα∈R–Z
[Μονάδες 5]
β) ( α x )´= α x lnα, α>0
[Μονάδες 5]
γ) ( ln x )´=

1 
γιακάθεx∈R*
x
[Μονάδες 5]

Γ. Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν-
θασµένη(Λ).
f (x)
f (x) xlim
→ x0
α)Ισχύειότι lim
και lim g(x) ≠ 0.  
=
x → x 0 g(x)
x → x0
lim g(x)     

Σ Λ

β) Αν lim f (x) =  , τότε lim f (x) =  Þ lim f (x) = −.      

Σ Λ

x → x0

x → x0

x → x0

x → x0

333

γ) Ανf(ηµx)=g(συνx)γιακάθεx∈Rκαιοιf,gείναιπαραγω- 
γίσιµεςστοR,τότεf´(ηµx)=g΄(συνx).        

dy dy du dx
=
⋅ ⋅ .
dt du dx dt  

Σ Λ

d g(t)
f (x) dx = f ( g(t) ) g´(t), όπουfκαιgπαραγω-
dt ∫ α
γίσιµεςστοR.                 

Σ Λ

στ)Ανf:R→Rκαι lim f (x) < 0, τότεf(x)<0γιακάθεx∈R.  

Σ Λ

δ) Ισχύειότι
ε) Ισχύειότι            

Σ Λ

)

(

x→ α

[Μονάδες 6] 

∆ίνονταιοιµιγαδικοίzκαιwµε:
z − 1 − 2i = 2 και w − 4 − 5i = 2 

α)Ναβρείτετουςγεωµετρικούςτόπουςτωνεικόνωντωνzκαιwκαιναγράψετετις
εξισώσειςτουςσεκαρτεσιανέςσυντεταγµένες.
[Μονάδες 10]
β) Ναβρείτετουςµιγαδικούςzκαιw,ώστεηπαράσταση A = z − w ναείναι: 

i) ηελάχιστη        

ii) ηµέγιστη
[Μονάδες 15] 

Έστωf:R→Rσυνεχήςσυνάρτησηµετηνιδιότηταf(x)+f(-x)=2003γιακάθε
x∈R.Νααποδείξετεότι:
α) ∫

π
4
π
4

π
f (x)
f (− x)
4
dx
=
dx 
π
2

- συν 2 x
συν x
4

[Μονάδες 12]
β)

π
4
π
4

f (x)
dx = 2003 
συν 2 x

[Μονάδες 13]

334 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ 

∆ίνεταιησυνάρτηση:
f(x)=x2(2lnx–3)+4x-1
α)Ναβρείτετιςf´καιf΄΄.
[Μονάδες 4]
β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτακοίλα.
[Μονάδες 4]
γ) ΝαβρείτετασηµείακαµπήςτηςCf.
[Μονάδες 3]
δ) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτονία.
[Μονάδες 3] 

ε) Ναβρείτετοπρόσηµοτης f.
[Μονάδες 3]
στ)Ναβρείτετοπλήθοςτωνριζώντηςεξίσωσης2x2lnx–3x2+4x–1=0.
[Μονάδες 4]
ζ) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.
[Μονάδες 4]   

Α. α) Πότεµιασυνάρτησηf:A→Rλέµεότιπαρουσιάζειστοx0∈Ατοπικό
µέγιστο;
β) Τιονοµάζονταικρίσιµασηµείαµιαςσυνάρτησηςfσεέναδιάστηµα∆;
γ) Πότεηευθείαy=λέγεταιοριζόντιαασύµπτωτητηςγραφικήςπαράστασηςC
µιαςσυνάρτησηςf;
[Μονάδες 6]

335

Β. Ανµιασυνάρτησηfείναιορισµένησεέναδιάστηµα∆,ηfπαρουσιάζειτοπικό
ακρότατοστοεσωτερικόσηµείοx0του∆καιείναιπαραγωγίσιµηστοσηµείοαυτό,
νααποδείξετεότιf´(x0)=0.
[Μονάδες 13]
Γ. Ανµιασυνάρτησηfείναισυνεχήςστοδιάστηµα∆καιf´(x)=0σεκάθεεσωτε-
ρικόσηµείοxτου∆,νααποδείξετεότιηfείναισταθερήσεολόκληροτο∆.
[Μονάδες 12]
∆.ΝααντιστοιχίσετετιςπροτάσειςτωνστηλώνΑκαιΒ.
Στήλη Α

Στήλη Β 
x

1.

d
dx

(∫

x
α

α. α +c

)

β. f(t)

f (t) dt 

γ. Το ( x 0 , f (x 0 ) ) είναισηµείοκα- 

µπήςτηςCf
1
δ.
⋅ αx + c 
lnα

2. ∫ α x dx 
3. ∫ xf ´´(x) dx 

ε. xf´(x)–f(x)+c 


4. f´´(x0)=0καιηfαλλάζεικοίλα στ. f (x)
ζ. Τοf (x0)είναιτοπικόακρότατο 
εκατέρωθεντουx0 
τηςf

Πίνακας απαντήσεων:
Στήλη Α 1

2

3

4

Στήλη Β    

[Μονάδες 4] 

Έναςµιγαδικόςαριθµόςzέχειτηνιδιότητα:
2z 4 + z = z 4 + 2z 

α)Νααποδείξετεότι z 4 + z 4 = z + z. 
[Μονάδες 7]

336 ΓΕΝΙΚΑΚΡΙΤΗΡΙΑ

β) Νααποδείξετεότιz4=z.
[Μονάδες 6]
γ) Ναλύσετετηνεξίσωση:
2z 4 + z = z 4 + 2z 

[Μονάδες 8]
δ) Ανz1 ,z2καιz3είναιοιµηµηδενικέςρίζεςτηςδοσµένηςεξίσωσηςκαιz0είναι
ηάλληρίζα,νααποδείξετεότιοπεριγεγραµµένοςκύκλοςτουτριγώνουµεκορυφές
τιςεικόνεςτωνz1,z2καιz3έχεικέντροτηνεικόνατουz0.
[Μονάδες 4] 

Ανησυνάρτησηf:R→Rείναιπαραγωγίσιµη,έχειτηνιδιότητα:
f3(x)+x3+1=3xf(x)
γιακάθεx∈Rκαιπαρουσιάζειτοπικόακρότατοστοx0=α,τότε:
α)νααποδείξετεότιf(α)=α2,
[Μονάδες 12]
β) ναβρείτετηντιµήτουα.
[Μονάδες 13] 

Έστωότιυπάρχεισυνεχήςσυνάρτησηf:R→R*µετηνιδιότητα:
f(x)+f(-x)=f(x)f(-x)γιακάθεx∈R
Νααποδείξετεότι:
α) f(x)≠1γιακάθεx∈R
[Μονάδες 10]
β)

συν 2 x
π
∫ -π f (x) dx = 2 
π

[Μονάδες 15]

337      

22.1 ∆ίνονταιοιδιαφορετικοίµεταξύτους β) παραγωγίσιµη,
µιγαδικοίαριθµοία,βκαιγµε:

α + β + γ = 0 και α = β = γ 
Νααποδείξετεότι:
α) οιεικόνεςτωνµιγαδικών:
x=-α2+β2+γ2,y=α2–β2+γ2
και
ω=α2+β2–γ2
είναικορυφέςισόπλευρουτριγώνου,
β) α2+β2+γ2=0,
γ) οιαριθµοίx,yκαιωέχουνίσαµέτρα.  

22.2 Έστω f:(-2,+∞)→R συνεχήςσυ-
1
νάρτησηµε f (0) = . Ανησυνάρτηση:
2
1 

g(x) =
f (x) 

είναιαρχικήτηςf (x):
α) νααποδείξετεότι:

f 2 (x) =

1
, x > −2 
2x + 4

β) ναβρείτετοντύποτηςf.

γ) γνησίωςαύξουσα.

22.4 Οιδιαφορετικοίµεταξύτουςµιγαδι-
κοίαριθµοία,βκαιγέχουνίσαµέτρακαι
άθροισµαµηδέν.Νααποδείξετεότι:
α) οιεικόνεςΑ,ΒκαιΓτωνµιγαδικώνα,
βκαιγσχηµατίζουνισόπλευροτρίγωνο,
β) α2+β2+γ2=0,
γ) οιεικόνεςΚ,ΛκαιΜτωνεικόνωντων
µιγαδικώνα2,β2καιγ2είναικορυφέςισό-
πλευρουτριγώνου,
δ) οιεικόνεςτωνµιγαδικώνα4,β4καιγ4
σχηµατίζουνεπίσηςισόπλευροτρίγωνο.

22.5 Γιαµιαπαραγωγίσιµησυνάρτηση:
f:(0,+∞)→R
ισχύειότι:
xy

xyf (xy) − f (y) = xy [1 − f (y)] + ∫ f (yt)dt − 1 
1   



γιακάθε x,y>0. Αν f (1)=0,νααποδεί-
ξετεότι:
f(x)=lnx,x>0

22.3 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτην
ιδιότηταf3(x)+f(x)=xγιακάθεx∈R.

22.6 Γιαµιασυνάρτησηf:R→Rισχύει

Νααποδείξετεότιηfείναι:

ότι:

α) συνεχής,

338 ∆ΥΣΚΟΛΑΘΕΜΑΤΑ

f´(x)=f(1–x)γιακάθεx∈R

Ανf(0)=1καιf(1)=2,ναυπολογίσετετο
ολοκλήρωµα:
1

I = ∫ f (x)dx 

22.11 Ναβρείτετησυνεχήσυνάρτηση:
f:R→R
1

µε x ∫ f (xt)dt = f (x) − 1 γιακάθεx∈R.

0

0

22.7 Ανείναι:

22.12 Έστωf,g:R→Rσυνεχείςσυναρ-


dx 
0 1 + x2
όπουνείναιφυσικόςαριθµόςµεγαλύτερος
του2,νααποδείξετεότι:
Iν = ∫

Iν =

1

1
− I ν −2 
ν −1

τήσειςµε:

1
0

22.13 Ανγιατησυνάρτηση:

νεχής,νααποδείξετεότι:

(∫

0

) = 2∫ ( ∫ f (t)f (u)du ) dt 
2

f (t)dt

x

t

0

0

0

Νααποδείξετεότιυπάρχειξ∈(0,1)τέτοιο,
ώστεf(ξ)=g(ξ)+3ξ2.

22.8 Ανησυνάρτησηf:R→Rείναισυ-
x

1

f (x)dx = 1 + ∫ g(x)dx 

f:(-1,+∞)→R
είναι  f (1)=f ´(1)=0 και f ´´(x) =
ναβρείτετοολοκλήρωµα:
1

I = ∫ f (x)dx 
0

22.9 Ανησυνάρτησηfέχεισυνεχήπαρά-
γωγοστοR,νααποδείξετεότι:

1
0

x

1

0

x

22.14 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

f (t)dt + ∫ tf ´(t)dt + ∫ (t − 1)f ´(t)dt = f (x) 

γιακάθεx∈R.

f (x) = ∫

xηµx + συνx
1 + 1 + ηµ 2 x + ηµx

β) Νααποδείξετεότιηfείναιγνησίωςαύ-
ξουσα. 

γ) Ναβρείτετοολοκλήρωµα:
π

I = ∫ f −1 (x)dx  

0

α) ΝαβρείτετοπεδίοορισµούΑτηςf (x).
β) Νααποδείξετεότι:
f(x)+f(-x)=συνx+xηµx
γ) Νααποδείξετεότι:

π
2
π
2

e t + συνt
dt, x ∈ » 
−x
et + 1
x

α) Νααποδείξετεότιf(x)=x+ηµx.

22.10 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

6
,
x +1
3

f (x)dx = 2 

22.15 ∆ίνεταιηπαραγωγίσιµησυνάρτηση
f:R→Rµε:

β
α

f (x)dx = βf (β) − αf (α) 

όπου0<α<β.Νααποδείξετεότιυπάρχει
γ∈(α,β)τέτοιο,ώστεf´(γ)=0.

339

22.16 Έστω  f:(0,+∞)→R συνεχήςσυ-
νάρτησηµε:
f(3)=2,f(2)=1
και

3
2

22.20 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
 ηµx
, αν x ≠ 0
 

f (x) =  x
 1, αν x = 0

3

f (xt)dt ≥ ∫ f (t)dt για κάθε x > 0 
2

Ναυπολογίσετετοόριο:

Νααποδείξετεότι:

3
2

A = lim

f (x)dx = 4 

x→ 0

22.17 ∆ίνονταιοισυναρτήσεις: 

απότιςοποίεςηfείναι “1–1”. Ανοιfκαι
gέχουνσυνεχείςπαραγώγους,νααποδείξε-
f (β)
f (α)

22.18 Μιαπεριττήσυνάρτησηf:R→R
έχειτηνιδιότητα:

I=∫

22.22 ∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

x2
, x∈A = » 
x 2 + (x − 2)2

νίακαιτατοπικάακρότατα.

Ανf(1)=1καιf(x)>0γιακάθεx>0,να
αποδείξετεότιf(x)=xγιακάθεx∈R.

β) Ναυπολογίσετετοολοκλήρωµα:
I=∫

2
0

22.19 Μιασυνάρτηση  f:R→R έχειτην
ιδιότητα:  

 

f (1–x)+f (1+x)=f (x)γιακάθε x ∈ R
Νααποδείξετεότι:

β)

0

0

1

f (x)dx = ∫ f (x)dx 

2004

x 2 (2 − x)
 x 2 + (x − 2)2 

2

dx 

22.23 ∆ίνεταιησυνάρτηση: 

−1

x3
dx 
0 f (x)
1

α) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτο-

1 1
f ´(x)f   = για κάθε x > 0 
x x

∫ 

α

= β(g Î f )(β) − α(g Î f )(α) 

α)

te − t dt + συν 2 x − 1

x2 x3
+ 

2
6
ναυπολογίσετετοολοκλήρωµα:

β

g´(x)f −1 (x)dx + ∫ ( g Î f ) (x)dx =  

f (t)dt − x

f (x) = e x + 1 + x +

τεότι:

0

x
0

22.21 Ανείναι:

f,g:R→R 

x

0

f (x)dx = ∫

2003
2002

f (x)dx 

340 ∆ΥΣΚΟΛΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

x

f (x) = ln 1 + εφ  , x ∈ ∆ = [0, π) 
2

Α.α) Νααποδείξετεότι:
f ´(x) =

1
, x∈∆ 
1 + ηµx + συνx

β) Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονο-
τονίακαιτακοίλακαιναβρείτετιςθέσεις
τωνσηµείωνκαµπήςτηςCf.

22.27 ∆ίνεταιησυνάρτηση:

Β. ∆ίνεταιτοολοκλήρωµα:
I=∫

π
2
0

2

x + ηµ x + συνx
dx 
1 + ηµx + συνx

α) Μετηναντικατάσταση x =
δείξετεότι:

I=

αποδείξετεότιέναςτουλάχιστοναπότους
αριθµούςα,βκαιγείναιίσοςµετονδ.

π
− y νααπο-
2


π
1
dx  
1 + ∫
4
1 + ηµx + συνx 
π
2
0

β) ΝαυπολογίσετετοολοκλήρωµαΙ.

4xlnx, αν x > 0 

f (x) = 
αν x = 0
 0,

α) Νααποδείξετεότι:

lim(xlnx) = 0 
x→ 0

β) Ναεξετάσετετηνfωςπροςτησυνέχεια.
γ) Ναυπολογίσετετοολοκλήρωµα:

I = ∫ xlnx dx 
δ) Νααποδείξετεότιτοεµβαδόντουχω-

22.24 Μιασυνάρτηση  f:R→R διάφορη ρίουπουπερικλείεταιαπότηνC καιτον
f
τηςµηδενικήςέχειτηνιδιότητα:

f (x)f ( yf (x) − 1) = x 2 f (y) − f (x) 
γιακάθεx,y∈R.Νααποδείξετεότι:
α) f(0)=0,
β) ηεξίσωσηf(x)=0έχειτηµοναδικήλύ-
σηx=0,
γ) f(1)=1καιf(x–1)=f(x)–1,x∈R,
δ) f (x)f ( f (x) ) = x 2 , 
ε) f (x) + f ( f (x) ) = 2x, 

άξοναx´xείναιίσοµε1.

22.28 Έστωσυνάρτησηfσυνεχήςστο[α,β]
καιπαραγωγίσιµηστο(α,β)µε:
f(β)=6+f(α)
Νααποδείξετεότιυπάρχουνξ1,ξ2,ξ3∈(α,β)
τέτοια,ώστε:
1
2
3
+
+
=β−α
f ´(ξ1 ) f ´(ξ 2 ) f ´(ξ 3 )

στ)f(x)=xγιακάθεx∈R.

22.29 ∆ίνεταισυνάρτησηfορισµένηστοR

22.25 Ανησυνάρτησηf:R→R είναι πα-

ιδιότητα:

ραγωγίσιµη,ναυπολογίσετετοολοκλήρωµα:

I = ∫ (1 + xf ´(x) ) e

f (x)

dx 

22.26 Οιµιγαδικοία,β,γκαιδέχουνίσαµέτρα
καιικανοποιούντησχέσηα+β+γ=δ.Να

µεσυνεχήδεύτερηπαράγωγοπουέχειτην

x
0

(t 2 + 1)f ´´(t)dt = 

0

1

x

0

= 2 ∫ tf ´(t)dt − 4 ∫ xtf (x)dt 

γιακάθεx,f(0)=0καιf´(0)=2.

341

α) Νααποδείξετεότι f (x) =

2x
.
x +1
2

β) ΝαβρείτετοεµβαδόνΕ(α)τουχωρίου
µεταξύτηςCf,τουάξοναx´xκαιτωνευθειών
x=0,x=αµεαθετικό.

342 ∆ΥΣΚΟΛΕΣΑΣΚΗΣΕΙΣ

γ) Αντοαείναιθετικόκαιµεταβάλλεταιµε

10
cm/sec, ναβρείτετονρυθµόµετα-
3
βολήςτουεµβαδούτηχρονικήστιγµήπου

ρυθµό

αυτόείναιίσοµεln10.        

23.1 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα(fÎf)(x)=2–xγιακάθεx∈R.
Νααποδείξετεότι:
α) f(1)=1,
β) ηfέχεισύνολοτιµώντοR,
γ) ηfαντιστρέφεται.

23.2 Έστωµιασυνάρτησηf:(0,+∞)→Rµετηνιδιότητα:
x
f (x) − f (y) = f   
y
γιακάθεx,y>0.Ανηεξίσωσηf(x)=0έχειµοναδικήρίζα,τότε:
α) νααποδείξετεότιηfείναι“1–1”,
β) ναλύσετετηνεξίσωση:
f(x2+3)+f(x)=f(x2+1)+f(x+1)
γ) ανακόµηείναι  f (x)>0 γιακάθε  x>1, νααποδείξετεότιηfείναιγνησίως
αύξουσα.

23.3 Ηγραφικήπαράστασηµιαςγνησίωςµονότονηςσυνάρτησης  f:R→Rδιέρ-
χεταιαπότασηµείαΑ(3,2)καιΒ(5,9).
α) Ναβρείτετοείδοςτηςµονοτονίαςτηςf.
β) Ναεξετάσετεανορίζεταιηf-1.
γ) Ναλύσετετηνεξίσωση:
f ( 2 + f −1 (x 2 + x) ) = 9, x∈R

δ) Ναλύσετετηνανίσωση:
f ( f −1 (x 2 − 8x) − 2 ) < 2 

343

23.4 ∆ίνεταιησυνάρτησηfµετύποf(x)=x3+x+1.
α) Νααποδείξετεότιηfείναιγνησίωςµονότονη.
β) Ναεξετάσετεανηfαντιστρέφεται.
γ) Ναβρείτετοπεδίοορισµούτηςf-1.
δ) Ναλύσετετηνεξίσωσηf-1(x)=x.

23.5 Μιασυνάρτησηf:R→Rέχειτηνιδιότητα:
lim f (x) − 2x 2 + 3x + 3 = 4 
x→ 2

α) Ναβρείτετο lim f (x). 
x→ 2

β) Ναυπολογίσετετοόριο:

lim
x→ 2

f 2 (x) − 9
f 2 (x) + 7 − 4 

23.6 ∆ίνεταιτοόριο:
αx 2 − (β + 3)x + 2β − α 

x →1
x 2 − 4x + 3

A = lim

α) ΑντοΑείναιέναςπραγµατικόςαριθµός,νααποδείξετεότιβ=3.
β) ΑνΑ=2,ναβρείτετιςτιµέςτωνακαιβ.

23.7 Έστωfµιασυνεχήςσυνάρτησηορισµένηστοδιάστηµα  [0,4] µε  f (0)=f (4).
Θεωρούµετησυνάρτησηh(x)=f(x)–f(x+2)µεx∈[0,2].Νααποδείξετεότι:
α) ηhείναισυνεχήςσυνάρτηση,
β) ηεξίσωσηf(x)=f(x+2)έχειµίατουλάχιστονρίζαστοδιάστηµα[0,2].

23.8 Γιατιςπαραγωγίσιµεςσυναρτήσειςf,gκαιh:R→Rισχύουνοισχέσεις:
g 2 (x) + ( g´(x) ) = 1 και h(x) = f (x)g´(x) 
2

γιακάθεx∈R.ΑνηgείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµηκαιοιCf,Chτέµνονταιστο
σηµείοΜ(α,β),µεf(α)≠0,νααποδείξετεότι:
α) g´(α)=1,    

β) g(α)=0,    

γ) g΄΄(α)=0,

δ) οιCfκαιChέχουνκοινήεφαπτοµένηστοσηµείοΜ.

344 ΘΕΜΑΤΑΉΚΡΙΤΗΡΙΑ

23.9 Νααποδείξετεότιοιγραφικέςπαραστάσειςτωνσυναρτήσεων  f (x)=3x και
g(x)=-x2+3x+1δενέχουνάλλακοινάσηµείαεκτόςαπόταΑ(0,1)καιΒ(1,3).

23.10 ΜιασυνάρτησηfείναικυρτήστοR.Έστω M ( α, f (α) ) τυχαίοσηµείοτηςCf.
α) Νααποδείξετεότιηεξίσωσηf(x)=f´(α)(x–α)+f(α)έχειµοναδικήλύση.
β) ΝααποδείξετεότιτασηµείατηςCfπουείναιδιαφορετικάαπότοΜέχουνµε-
γαλύτερητεταγµένηαπότασηµείατηςεφαπτοµένηςτηςCfστοΜµετηνίδιατετ-
µηµένη.

23.11 Έστω  f:[0,+∞)→R συνεχήςσυνάρτησηκαιFµιαπαράγουσατηςf.Αν
F(0)=0καιf(x)=e-F(x)γιακάθεx≥0,τότε:
α) νααποδείξετεότιf´(x)=-f2(x)γιακάθεx≥0,
β) ναβρείτετοντύποτηςσυνάρτησηςf.
x

2

23.12 Αν f (x) = ∫1 e t dt, ναυπολογίσετετοολοκλήρωµα:
1

I = ∫ f (x)dx 
0

345     

Ηενότητααυτήείναιαφιερωµένηστησυστηµατοποίησητηςύλης.Περιλαµβάνει
σχόλιακαιτρόπουςαντιµετώπισηςτωνπιοχαρακτηριστικώνκατηγοριώνασκήσεων.
Σεορισµένεςπεριπτώσειςδίνονταικαιοιαπαραίτητεςαναφορές,ώστεµετηλύση
τωνκατάλληλωνασκήσεωννακαταφανείησηµασίατηςµεθόδου.

1. ΕΥΡΕΣΗΤΗΣΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗΣΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
♦ Έστωf:A→R.Γιαναορίζεταιηf-1,πρέπειηfναείναι“1–1”.Αποδεικνύ- 

ουµελοιπόνπρώταότιηfείναι“1–1”µεέναναπότουςεξήςτρόπους: 

i) Θεωρούµεότιf(x1)=f(x2)µεx1,x2∈Ακαιαποδεικνύουµεότιx1=x2. 

ii) ΑποδεικνύουµεότιηfείναιγνησίωςµονότονηστοΑ. 

iii)Αποδεικνύουµεότιηεξίσωσηy=f(x)έχειτοπολύµίαλύσηγιακάθεy∈R 

(ήµοναδικήλύσηγιακάθεy∈f(Α)).

♦ Τοπεδίοορισµούτηςf-1είναιτοσύνολοτιµώντηςf.
♦ Οτύποςτηςf-1(x)προκύπτειαπότηλύσητηςεξίσωσηςy=f(x),θέτονταςστο 

τέλοςόπουyτοx.

2. ΕΥΡΕΣΗΤΟΥΣΥΝΟΛΟΥΤΙΜΩΝ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
Έστωµιασυνάρτησηf:A→R.Τοσύνολοτιµώνf(Α)τηςfβρίσκεταισυνήθωςµε
δύοτρόπους:
i) Βρίσκουµεόλαταy∈R,γιαταοποίαηεξίσωσηy=f(x)έχειλύσηωςπροςx,
αλλάµετηναπαίτησηx∈Α.
ii) Βρίσκουµεταδιαστήµαταµονοτονίας∆1,∆2,…,∆κτηςfκαιέστωότιηfείναι
συνεχήςκαιγνησίωςµονότονησ’αυτά.Τότε:
f(A)=f(∆1)∪f(∆2)∪…∪f(∆κ)

346 ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ

Ταf(∆1),…,f(∆κ)βρίσκονται,υπολογίζονταςταόριασταάκρακαθενόςαπότα:
∆1,…,∆κ

3. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑΜΕΑΚΡΟΤΑΤΑ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
♦ Χαράσσουµεενδεχοµένωςέναικανοποιητικόσχήµα.
♦ Εισάγουµεκατάλληληµεταβλητήxκαιθέτουµετουςαπαραίτητουςπεριορισµούς.
♦ Εκφράζουµετουπόµελέτηµέγεθοςωςσυνάρτησητηςµεταβλητήςx.
♦ Μελετάµετηνπαραπάνωσυνάρτησηωςπροςταολικάακρότατα.

4. ΘΕΜΑΤΑΥΠΑΡΞΗΣ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
♦ ΜετοθεώρηµαBolzano.
♦ ΜετοθεώρηµαΕνδιάµεσηςΤιµής.
♦ ΜετοθεώρηµαRolle.
♦ ΜετοθεώρηµαΜέσηςΤιµής.
♦ ΜετοθεώρηµαΜέσηςΤιµήςγιαταολοκληρώµατα.
♦ Μεαπαγωγήσεάτοπο(σπανιότερα).

5. ΥΠΑΡΞΗΡΙΖΑΣΜΙΑΣΕΞΙΣΩΣΗΣ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
♦ ΜεθεώρηµαBolzano.
♦ ΜεθεώρηµαRolleσεπαράγουσα(αρχική).
♦ Μεεύρεσησυνόλουτιµώνκαιθεώρηµαενδιάµεσηςτιµής.
♦ Μεεντοπισµό(προσδιορισµό)ρίζας.
♦ Μεαπαγωγήσεάτοπο.

6. ΛΥΣΗΕΞΙΣΩΣΗΣ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
♦ Μεαλγεβρικέςµεθόδους.
♦ Τηφέρνουµεσεµορφή f ( g(x) ) = f ( h(x) ) , όπουfσυνάρτηση“1–1”.

347

♦ Εντοπίζουµετιςρίζεςµεπαρατήρησηκαιαποδεικνύουµεότιδενυπάρχουνάλ- 
λες,µετηβοήθεια: 

i) τηςµονοτονίας, 

ii) τουπίνακαµονοτονίας, 

iii)µεRolleκαιάτοποήµεΘ.Μ.Τ.

7. ΜΙΑΕΞΙΣΩΣΗΕΧΕΙ: 
i) κΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝΡΙΖΕΣ    ii)ΤΟΠΟΛΥκΡΙΖΕΣ 
iii)ΑΚΡΙΒΩΣκΡΙΖΕΣ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
i) Μεβάσητιςπαρατηρήσειςτηςπαραγράφου2,σεκδιαστήµαταχωρίςκοινάεσω-
τερικάσηµείαήσυνδυασµόαυτών.
ii) Υποθέτουµεότιέχεικ+1ρίζεςκαικαταλήγουµεµετηβοήθειατουθεωρήµατος
Rolleσεάτοπο.
iii)Αποδεικνύουµετηνύπαρξη,όπωςστο(i)καιµετάότιδενυπάρχουνάλλεςρίζες,
µεβάσητο(ii)ήάλλοντρόπο.

8. ΕΥΡΕΣΗΤΟΥΠΛΗΘΟΥΣΡΙΖΩΝΜΙΑΣΕΞΙΣΩΣΗΣ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
♦ Μετονπίνακαµονοτονίας.Βρίσκουµεταf(∆1),f(∆2),…,f(∆ν)όπου∆1,∆2,…,∆ν 
είναιταδιαστήµαταµονοτονίαςκαικάνουµεχρήσητουθεωρήµατοςενδιάµεσων 
τιµών.
♦ Μετηβοήθειατηςγραφικήςπαράστασηςκατάλληληςσυνάρτησης.
♦ Μεµελέτητουπλήθουςαλλαγώνπροσήµουτωντοπικώνακρότατων.
♦ ΜετοθεώρηµαRolle.

9. ΑΠΟ∆ΕΙΞΗΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
♦ Μετοθεώρηµαµέσηςτιµής(Θ.Μ.Τ.).
♦ Μετηµέθοδοτηςµονοτονίας(θεωρούµετησυνάρτησηωςδιαφοράκ.λπ.).

348 ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ

♦ Μετηβοήθειατουπίνακαµονοτονίας.
♦ Ανπρόκειταιγιαανίσωσητηφέρνουµεστηµορφή f ( g(x) ) > f ( h(x) ) , όπουf 

γνησίωςµονότονησυνάρτηση.

♦ Ανηανισότηταέχειδύοπαραµέτρους,ακαιβ,είτεθέτουµετηµίαxκαιµελε-
β 
τάµεκατάλληλησυνάρτηση,είτεδιαιρούµεµεακαιθέτουµε = x. 
α
♦ Ανυπάρχειολοκλήρωµα,χρησιµοποιούµεταανισοτικάθεωρήµαταήσυνδυά- 

ζουµεαυτάµετιςπαραπάνωπεριπτώσεις.

♦ Θέτουµετοέναάκροτουολοκληρώµατοςxκαιµελετάµεκατάλληλησυνάρτηση.

10. ΕΥΡΕΣΗΟΡΙΩΝ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
♦ Μετηνκλασικήθεωρίακαιτιςτεχνικέςτης.
♦ Ανηfκρύβεται,θέτουµε…(θέλουµεδηλαδήβοηθητικήσυνάρτηση).
♦ Μετακριτήριασύγκρισηςήπαρεµβολής(σεθεωρητικάκυρίωςθέµατα).
♦ ΜετουςκανόνεςDeL’Hospital.
♦ Ανυπάρχειολοκλήρωµαµεµεταβλητόάκρο,τότεχρησιµοποιούµε: 

i) τοκριτήριοσύγκρισης,παρεµβολήςήτοθεώρηµαµέσηςτιµής,ανx→∞,  

ii) τακριτήριασύγκρισης,παρεµβολήςήτουςκανόνεςDeL’Hospital,ανx→x0,
x0∈R.

11. ΕΥΡΕΣΗΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
♦ Μεκλασικούςχειρισµούς,όπωςαναπτύχθηκανστογενικόµέροςτωνσυναρτή- 

σεων.

♦ Μετηβοήθειατηςσυνέχειαςκαιτηςσχέσης f (x 0 ) = lim f (x). 
x → x0

♦ ΜετιςσυνέπειεςτουθεωρήµατοςBolzano.
♦ ΜετιςσυνέπειεςτουΘ.Μ.Τ.
♦ Αποδεικνύουµεότιηκατάλληλησυνάρτησηείναισταθερή.

349

♦ Αποδεικνύουµεότικατάλληλησυνάρτησηh(όχιυποχρεωτικάηζητούµενη)ικα- 
νοποιείτησχέσηh´(x)=λh(x),x∈∆.
♦ Μεολοκλήρωση(προσοχήστιςσταθερές).
♦ Ανησυνάρτησηπεριέχεταισεολοκλήρωµα,τότεείτεκάνουµεπαραγοντικήολο- 
κλήρωση,είτεπαραγωγίζουµετηδοσµένηισότητα.

12. ΘΕΜΑΤΑΜΕΕΦΑΠΤΟΜΕΝΕΣ
i) ΟιCfκαιCgέχουνσεκοινόσηµείοκοινήεφαπτοµένη. 

Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
Έστωαητετµηµένητουκοινούσηµείου(γνωστούήάγνωστου).ΤότεοιCfκαιCg
έχουνκοινήεφαπτοµένηστοκοινότουςσηµείοµετετµηµένηα,ανκαιµόνοαν:
 f (α) = g(α) 

(Σ): 
f ´(α) = g´(α)

δηλαδήανισχύουναπόκοινούοισχέσεις(Σ).
ii) Ηευθείαε:y=αx+βεφάπτεταιστηCf. 

Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
Έστω A ( x 0 , f (x 0 ) ) τοσηµείοεπαφής.ΤότεηεεφάπτεταιτηςCfστοΑ,ανκαι
µόνοαν:

 f (x 0 ) = αx 0 + β 


f ´(x 0 ) = α

13. ΘΕΩΡΗΤΙΚΑΘΕΜΑΤΑ
i) Μιαπαραγωγίσιµησυνάρτησηfδενέχειτοπικάακρότατα. 

Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ   

Υποθέτουµεότιέχειστο x=α. Τότεf΄(α)=0απότοθεώρηµαFermat.Προσπα-
θούµενακαταλήξουµεσεάτοπο,αφούπρώταπαραγωγίσουµετηδοσµένησχέση
καιθέσουµεx=α.
ii) Μιασυνάρτησηf,δύοφορέςπαραγωγίσιµη,δενέχεισηµείοκαµπήςσεέναανοι-
κτόδιάστηµα∆.

350 ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ 

Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ   

Έστωότιστο x=α ηfπαρουσιάζεισηµείοκαµπής.Τότεf´´(α)=α.Παραγωγίζου-
µεενδεχοµένωςτηδοσµένησχέσηµίαήδύοφορές,θέτουµεx=ακαιπροσπαθού-
µενακαταλήξουµεσεάτοπο.

14. ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΟΣ 
Α ΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 
i) Μεβάσητουςτύπουςγιατηστοιχειώδηολοκλήρωση.
ii) Μεολοκλήρωσηκατάπαράγοντες:

( ∫ P(x)e

αx + β

dx,

∫ P(x)ηµ(αx + β)dx, ∫ P(x)συν(αx + β)dx, ∫ P(x)lnx dx ) 

iii)Μετηµέθοδοτηςαντικατάστασης.
β

iv)Αν I = ∫ f (x)dx, τότεθέτουµεx=α+β–y(ότανοιπροηγούµενεςµέθοδοι
α

αποτυγχάνουν).

351 

ΤαΘέµαταΘεωρίας  

α)Τιονοµάζουµεσυζυγήτουµιγαδικούαριθµού  z=α+βi καιπώςτονσυµβο- 
λίζουµε;
β) ΈστωΜκαιΝοιεικόνεςενόςµιγαδικούαριθµούzµε  Ιm(z)≠0 καιτουσυ- 

ζυγούςτουαντίστοιχα.ΤασηµείαΜκαιΝείναισυµµετρικά: 

Α.ωςπροςτονάξοναy΄y   

Γ. ωςπροςτηνευθεία y=x 

Ε. ωςπροςτηνευθείαy=0  

B. ΩςπροςτηναρχήOτωναξόνων  

∆.ωςπροςτηνευθείαy=–x

γ) Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν- 
θασµένη(Λ). 
i) z + z = 2Re(z).                 Σ Λ 

ii) z − z = 2Im(z).               

Σ Λ 

iii)(z ν ) = (z) ν , ν∈N*.              

Σ Λ 

iv)zz ∈ » γιακάθεz∈C.             

Σ Λ 

v) z = z = −z .              

Σ Λ    

δ) Νααποδείξετεότι z1 + z 2 = z1 + z2 γιακάθεz1,z2∈C. 

α)Τιονοµάζουµεµέτροτουµιγαδικούαριθµούz=α+βiκαιµετιισούται;
β) Ναεκφράσετετοσυζυγή z τουzωςσυνάρτησητουµέτρουτουzκαιτουz, 

όπουz≠0.

γ) Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν- 
θασµένη(Λ). 

ν

i) z ν = z , ν∈Z*. 

352 ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ              

Σ Λ 

ii) z = z = −z .   

iii)zz = z .  

iv) z = z 2 . 

2               

Σ Λ                 

Σ Λ                 

Σ Λ 

v) z + w = z + w .                

Σ Λ 

vi)Ηεξίσωση z − z 0 = α, µεα>0παριστάνεικύκλο.    

Σ Λ 

vii)Ηεξίσωση z − z1 = z − z 2 παριστάνειέλλειψη.     

Σ Λ 

viii) z + w + z − w = 2 z + w       

Σ Λ 

ix) z = 1 ⇔ (z = 1 Þ z = −1 Þ z = i Þ z = −i).        

Σ Λ

2

2

2

(

2

2

).    

δ) Ανz,w∈C,νααποδείξετεότι zw = z ⋅ w .  

α)Πότεµιασυνάρτησηf:A→Rλέγεταισυνεχήςσεένασηµείοx0∈A;
β) ∆ίνονταιοιπροτάσεις: 

1. ηfείναισυνεχήςστο[α,β] 

2. ηfείναιπαραγωγίσιµηστο(α,β) 

3. f(α)=f(β) 

4. υπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστεf΄(ξ)=0 

5. ηεξίσωσηf (x)=0 έχειµιατουλάχιστονρίζαστο(α,β) 

6. f (α)f (β)<0 

Απότιςπαραπάνωπροτάσειςναεπιλέξετεκαιναδιατάξετεεκείνεςοιοποίεςδί- 

νουντιςυποθέσειςκαιτοσυµπέρασµατουθεωρήµατοςBolzano.

γ) Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν- 

θασµένη(Λ). 

i) Ανηfείναισυνεχήςστοx0,τότε lim f (x 0 + h) = f (x 0 ).   

ii) Ανηfείναισυνεχήςστο[α,β]καιυπάρχειξ∈(α,β)ώστε 

f(ξ)=0,τότεf (α)f (β)<0.

h→ 0             

Σ Λ 

Σ Λ

353 

iii)Α νηfείναισυνεχήςστο  [α,β]  και  f  (x)≠0  γιακάθε 

x∈[α,β],τότεηfδιατηρείσταθερόπρόσηµοστο[α,β]. 

iv)Ανηfείναισυνεχήςσυνάρτησηστοx=α,τότε:   

Σ Λ   

Σ Λ

lim (x − α)3f (x)  = 0 
x→ α              

2      

2   

     

v) Αν f:R→R και f (x)=1–συν x γιακάθε x ∈ R, τότεο 

τύποςτηςfείναιf (x)=ηµx ήf (x)=– ηµx.  

vi)Ανηfείναισυνεχήςστο∆=(α,β)καιισχύει lim f (x) = +∞  

και lim f (x) = −∞, τότεηfέχεισύνολοτιµώντοf(∆)=R.       

Σ Λ

x→ α

x→β  

Σ Λ

δ) Έστωfσυνεχήςσυνάρτησηστο[α,β],f(α)≠f(β)καιnέναςαριθµόςανάµεσα 

σταf(α)καιf(β).Νααποδείξετεότιυπάρχειx0∈(α,β)τέτοιο,ώστεf(x0)=n. 

α)Πότεµιασυνάρτησηfλέγεταιπαραγωγίσιµηστοσηµείοx0τουπεδίουορισµού 

της;Τιλέγεταιπαράγωγοςτηςfστοx0καιπώςσυµβολίζεται;

β) Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστοσηµείοx0,ναγράψετετηνεξίσωσητηςεφαπτο- 

µένης(ε)τηςCfστοσηµείο A ( x 0 , f (x 0 ) ) . Mετιισούταιηκλίσητης(ε)στοΑ;

γ) Ανµιασυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0,νααποδείξετεότιείναικαισυ- 

νεχήςστοσηµείοαυτό.Ισχύειτοαντίστροφο; 

α)Μετηνπροϋπόθεσηότιόλοιοισυµβολισµοίέχουννόηµακαιοιf,gείναιπαρα- 

γωγίσιµεςσυναρτήσειςστοR,νασυµπληρώσετετιςισότητες: 

i) [ f (x)g(x)]´= ………………………………  

 f (x) ´ 

ii) 
 = ………………………………,  g(x)≠0
g(x)

 

iii)f ( g(x) )  ´= ……………… 

354 ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ

β) Ανοισυναρτήσειςfκαιgείναιπαραγωγίσιµεςστοx0,νααποδείξετεότι:
(f+g)΄(x0)=f΄(x0)+g΄(x0) 

α)Νασυµπληρώσετετιςισότητες: 

i) (xv)΄=………,ν∈N*   

ii) ( x ) = ………, x<0 

iii)(συνx)΄=……     

iv)(αx)΄=……… 

v) ( ln x )´= ………      

vi)(εφx)΄=……… 

vii)(σφx)΄=………     

viii)(xα)΄=………,x>0

β) Νααποδείξετεότι(ηµx)΄=συνxγιακάθεx∈R. 

α)Τισυµπεραίνετεγιαµιασυνάρτησηf,ανταόρια:

f (x 0 + h) − f (x 0 )
f (x 0 + h) − f (x 0 ) 

και lim+
h→ 0
h→ 0
h
h
είναιδύοίσοιπραγµατικοίαριθµοί;
lim− 

β) Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0,τότεοαριθµόςf΄(x0)εκφράζειτο………… 
………………………………………τηςεφαπτόµενηςτηςCfστοσηµείοτης 

A ( x 0 , f (x 0 ) ) . Ηεφαπτόµενηαυτήέχειεξίσωση………………………… 

Οαριθµόςf΄(x0)λέγεταικαι……………τηςCfή……………τηςfστοx0.

γ) Ανµιασυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0 ,τότεησυνάρτησηfείναικαι 
………………στοx0.Τοαντίστροφο………………………
δ) Νααποδείξετεότι: 

i)

(

x )´=

1
2 x 

γιακάθεx>0  

ii) (συνx)΄=– ηµx γιακάθεx∈R 

α)Έστωσυνάρτησηfσυνεχήςστοδιάστηµα∆µε  f ΄(x)=0 γιακάθεεσωτερικό 

σηµείοx∈∆.Νααποδείξετεότιηfείναισταθερήστο∆.

355

β) Έστωfκαιgσυνεχείςσυναρτήσειςστοδιάστηµα∆µεf΄(x)=g΄(x)σεκάθε 

εσωτερικόσηµείοx∈∆.Νααποδείξετεότιυπάρχεισταθεράcτέτοια,ώστε 

f(x)=g(x)+cγιακάθεx∈∆. 

α)Έστωfσυνεχήςσυνάρτησηστοδιάστηµα∆µε  f ΄(x)>0 σεκάθεεσωτερικό 

σηµείοxτου∆.Νααποδείξετεότιηfείναιγνησίωςαύξουσαστο∆.

β) Αν f ΄(x)<0γιακάθε x≠0,ηfείναιγνησίωςφθίνουσαστοR*;Νααιτιολο- 

γήσετετηναπάντησήσας. 

Α1.ΈστωσυνάρτησηfορισµένηστοσύνολοΑ. 

α)Πότελέµεότιηfπαρουσιάζειστο  x0 ∈ A τοπικόελάχιστοκαιπότετοπικό 

µέγιστο; 

β) Ναχαρακτηρίσετεκαθεµίααπότιςπαρακάτωπροτάσειςωςσωστή(Σ)ήλαν- 

θασµένη(Λ). 

i) Κάθετοπικόµέγιστοείναιµεγαλύτεροαπόκάθετοπικόελά- 

χιστο.  

Σ Λ 

ii) Ανηfέχειτοπικάακρότατα,τότεέχεικαιολικάακρότατα.  

Σ Λ 

iii)Ανµιασυνάρτησηfέχεικρίσιµασηµεία,τότεέχεικαιτοπι- 

κάακρότατα.  

iv)Ανf:R→Rκαιf΄(2)=0,τότετοf(2)είναιτοπικόακρό- 

τατοτηςf.  

v) Ανηfέχειπεδίουορισµούτο  [α,β], τότεταf (α)καιf (β) 

είναιτοπικάακρότατα.                                                              

Σ Λ 
Σ Λ 
Σ Λ

Α2.Ανηfείναιορισµένηστοδιάστηµα∆,παρουσιάζειστοεσωτερικόσηµείοx0του 

∆τοπικόακρότατοκαιείναιπαραγωγίσιµηστοx0,νααποδείξετεότι:
f΄(x0)=0

356 ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ 

α)Έστωσυνάρτησηf:∆→R.Τιονοµάζουµεαρχικήτηςfστοδιάστηµα∆;
β) Έστωσυνάρτησηf:∆→R,όπου∆είναιδιάστηµα. 

Τιονοµάζουµεαόριστοολοκλήρωµατηςfστο∆καιπώςτοσυµβολίζουµε; 

Μετιισούταιτο I = ∫ f (x)dx, ανFείναιµιααρχικήτηςfστο∆;

γ) Νασυµπληρώσετετοντύποτηςολοκλήρωσηςκατάπαράγοντες:

∫ f (x)g´(x)dx = …………………………… 
δ) Έστωfσυνάρτησηορισµένηστοδιάστηµα∆καιFαρχικήτηςfστο∆.Νααπο- 
δείξετεότι: 

i) Οισυναρτήσειςτηςµορφής  G(x)=F(x)+c, x ∈ ∆, είναιπαράγουσεςτηςf 

στο∆. 

ii) ΚάθεάλληπαράγουσαGτηςfστο∆έχειτηµορφήG(x)=F(x)+c,c∈R. 

α)Νασυµπληρώσετετιςισότητες:
β 

i)

∫ 

ii)   

∫ f ( g(x) ) g´(x)dx = ……………………, όπου g(α)=…… και g(β)=… 

iii)Ανησυνάρτησηfείναισυνεχήςστοδιάστηµα∆καια∈∆,τότε:

α

f ´(x)g(x)dx = …………………… 

β

α

( ∫ f (t)dt ) = …………… για κάθε x ∈ ∆ 
iv)Ισχύειότι ( ∫ f (t)dt )´= ………………, όπουηfείναισυνεχήςκαιηgπαρα-
d
dx  

x

α

g(x)

α

γωγίσιµησυνάρτησησεκατάλληλοδιάστηµα.

β) Έστωfµιασυνεχήςσυνάρτησηστο[α,β]καιGµιααρχικήτηςfστο[α,β]. 

Νααποδείξετεότι:

β
α

f (t)dt = G(β) − G(α)  

357        

Α. 1. Aνησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµησ’ένασηµείοx0τουπεδίουορισµού
της,ναγραφείηεξίσωσητηςεφαπτοµένηςτηςγραφικήςπαράστασηςτηςfστοση-
µείο:

A ( x 0 , f (x 0 ) ) 
Α. 2. Νααποδείξετεότι,ανµιασυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµησ’ένασηµείοx0του
πεδίουορισµούτης,τότεείναικαισυνεχήςστοσηµείοαυτό.
Β. 1. Ναχαρακτηρίσετετιςπροτάσειςπουακολουθούνγράφονταςστοτετράδιόσας
τηνένδειξησωστό(Σ)ήλάθος(Λ)δίπλαστογράµµαπουαντιστοιχείσεκάθεπρόταση. 

α) Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0,τότεηf΄είναιπάντοτεσυ- 

νεχήςστοx0.  

β) Ανηfδενείναισυνεχήςστοx0,τότεηfείναιπαραγωγίσιµη 

στοx0.  

γ) Ανηfέχειδεύτερηπαράγωγοστοx0,τότεηf΄είναισυνεχής 

στοx0.                                                   

Σ Λ 

Σ Λ 

Σ Λ

Β. 2. ΝαγράψετεστοτετράδιόσαςτογράµµατηςστήληςΑκαιδίπλατοναριθµότης
στήληςΒπουαντιστοιχείστηνεφαπτοµένητηςκάθεσυνάρτησηςστοσηµείοx0.

358 ΘΕΜΑΤΑΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Στήλη Α
(Συναρτήσεις)

Στήλη Β
(Εφαπτόµενες)

1. f(x)=3x3,x0=1
2. f(x)=ηµ2x, x 0 =

π 

2

3. f (x) = 3 x , x0=0
4. f (x) = x, x0=4  

α. y=–2x+π

β. y =

γ. y=9x–6

δ. y=–9x+5

ε. δενυπάρχει

1
x +1
4

Πίνακαςαπαντήσεων:
Στήλη Α 1

2

3

4

Στήλη Β     

Ησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοκλειστόδιάστηµα[0,1]καιισχύει:
f΄(x)>0γιακάθεx∈(0,1)
Aνf(0)=2καιf(1)=4,νααποδείξετεότι:
α)ηευθείαy=3τέµνειτηγραφικήπαράστασητηςfσ’έναακριβώςσηµείοµε
τετµηµένηx0∈(0,1),
β) υπάρχειx1∈(0,1)τέτοιο,ώστε:

f (x1 ) =

( 5) ( 5 ) ( 5) ( 5 ) 

f 1 +f 2 +f 3 +f 4
4

γ) υπάρχειx2∈(0,1),ώστεηεφαπτοµένητηςγραφικήςπαράστασηςτηςfστοση-
µείο M ( x 2 , f (x 2 ) ) ναείναιπαράλληληστηνευθείαy=2x+2000. 

Τηχρονικήστιγµήt=0χορηγείταισ’ένανασθενήέναφάρµακο.Ησυγκέντρωση
τουφαρµάκουστοαίµατουασθενούςδίνεταιαπότησυνάρτηση:

359

f (t) =

αt
1 +  t 
β

2

, t≥0

όπουακαιβείναισταθεροίθετικοίπραγµατικοίαριθµοίκαιοχρόνοςtµετριέταισε
ώρες.Ηµέγιστητιµήτηςσυγκέντρωσηςείναιίσηµε15µονάδεςκαιεπιτυγχάνεται
6ώρεςµετάτηχορήγησητουφαρµάκου.
α)Ναβρείτετιςτιµέςτωνσταθερώνακαιβ.
β) Μεδεδοµένοότιηδράσητουφαρµάκουείναιαποτελεσµατική,ότανητιµήτης
συγκέντρωσηςείναιτουλάχιστονίσηµε12µονάδες,ναβρείτετοχρονικόδιάστηµα
πουτοφάρµακοδρααποτελεσµατικά. 

∆ίνεταιησυνάρτησηfµε:


x 2 − 8x + 16,
αν 0 < x < 5
f (x) =  2 

2
5− x
(α + β )ln(x − 5 + e) + 2(α + 1)e , αν x ≥ 5
Α. Ναβρείτετα lim− f (x) και lim+ f (x). 
x→5

x→5

Β. Ναβρείτεταα,β∈R,ώστεησυνάρτησηfναείναισυνεχήςστοx0=5.
Γ. ΓιατιςτιµέςτωνακαιβτουερωτήµατοςΒναβρείτετο lim f (x). 
x → +∞ 

Φάρµακοχορηγείταισεασθενήγιαπρώτηφορά.Έστωf (t)ησυνάρτησηπουπε-
ριγράφειτησυγκέντρωσητουφαρµάκουστονοργανισµότουασθενούςµετάαπό
χρόνοtαπότηχορήγησήτου,όπουt≥0.
Ανορυθµόςµεταβολήςτηςf(t)είναι:

8
−2
t +1
α)Ναβρείτετησυνάρτησηf(t).
β) Σεποιαχρονικήστιγµήt,µετάτηχορήγησητουφαρµάκου,ησυγκέντρωσήτου
στονοργανισµόγίνεταιµέγιστη;

360 ΘΕΜΑΤΑΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

γ) Νααποδείξετεότικατάτηχρονικήστιγµή  t=8 υπάρχειακόµαεπίδρασητου
φαρµάκουστονοργανισµό,ενώπριντηχρονικήστιγµήt=10ηεπίδρασήτουστον
οργανισµόέχειµηδενιστεί.
(∆ίνεταιln11≈2,4.) 

Α. Έστωµιασυνάρτησηf,ηοποίαείναισυνεχήςσεέναδιάστηµα∆.
α) Νααποδείξετεότιανf΄(x)>0σεκάθεεσωτερικόσηµείοxτου∆,τότεηfεί-
ναιγνησίωςαύξουσασεόλοτοδιάστηµα∆.
β) Αν  f ΄(x)<0 σεκάθεεσωτερικόσηµείοxτου∆,τισυµπεραίνετεγιατηµονο-
τονίατηςσυνάρτησηςf;
Β. 1. Ναχαρακτηρίσετετιςπροτάσειςπουακολουθούνγράφονταςστοτετράδιόσας
τηνένδειξησωστό(Σ)ήλάθος(Λ)δίπλαστογράµµαπουαντιστοιχείσεκάθεπρόταση. 

α) Ησυνάρτησηf(x)=e1–xείναιγνησίωςαύξουσαστοσύνολο 

τωνπραγµατικώναριθµών.  

β) Ησυνάρτησηfµε:    

Σ Λ 

π 
όπου x ∈  , π  είναιγνησίωςαύξουσαστοδιάστηµααυτό.
2   

Σ Λ 

γ) Ανf΄(x)=g΄(x)+3γιακάθεx∈∆,τότεησυνάρτηση:  

Σ Λ

f ´(x) = −2ηµx +        

1
+ 3
ηµ 2 x

h(x)=f(x)–g(x) 

είναιγνησίωςφθίνουσαστο∆.          

Β. 2. Στοδιπλανόσχήµαδίνεταιηγραφικήπα-
ράστασητηςπαραγώγουµιαςσυνάρτησηςfστο
διάστηµα  [–2,6]. Ναπροσδιορίσετεταδιαστή-
µατασταοποίαησυνάρτησηfείναιγνησίωςαύ-
ξουσαήγνησίωςφθίνουσα.

361 

∆ίνεταιησυνάρτησηf,συνεχήςστοσύνολοτωνπραγµατικώναριθµών,γιατην
οποίαισχύει:
f (x) − e2x + 1
= 5
x→ 0
ηµ2x

lim
α)Ναβρείτετοf(0).

β) Νααποδείξετεότιησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοσηµείοx0=0.
γ) Ανh(x)=e–xf(x),νααποδείξετεότιοιεφαπτόµενεςτωνγραφικώνπαραστάσεων
τωνσυναρτήσεωνfκαιhστασηµεία A ( 0, f (0) ) και B ( 0, h(0) ) αντίστοιχαείναιπα-
ράλληλες. 

ΗτιµήΡενόςπροϊόντος,tµήνεςµετάτηνεισαγωγήτουστηναγορά,δίνεταιαπό
τοντύπο:
P(t) = 4 +

t −6
t + 25
2 

4

α)Ναβρείτετηντιµήτουπροϊόντοςτηστιγµήτηςεισαγωγήςτουστηναγορά.
β) Ναβρείτετοχρονικόδιάστηµα,στοοποίοητιµήτουπροϊόντοςσυνεχώςαυξά-
νεται.
γ) Ναβρείτετηχρονικήστιγµήκατάτηνοποίαητιµήτουπροϊόντοςγίνεταιµέ-
γιστη.
δ) Νααποδείξετεότιητιµήτουπροϊόντοςµετάαπόκάποιαχρονικήστιγµήσυνε-
χώςµειώνεται,χωρίςόµωςναµπορείναγίνειµικρότερηαπότηντιµήτουπροϊόντος
τηστιγµήτηςεισαγωγήςτουστηναγορά. 

∆ίνεταιησυνάρτησηfµετύπο:
f (x) =

όπουαπραγµατικόςαριθµός.

362 ΘΕΜΑΤΑΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

x 2 − 3x + 2 

x−α

α)Ναβρείτετηντιµήτουπραγµατικούαριθµούα,ώστεησυνάρτησηfναέχεικα-
τακόρυφηασύµπτωτητηνευθείαx=4.
β) Ναβρείτετηντιµήτουπραγµατικούαριθµούα,ώστεηεφαπτοµένητηςγραφι-
κήςπαράστασηςτηςfστοσηµείοΜ(1,0)ναδιέρχεταιαπότοσηµείοΑ(–2,3).
γ) Αν  α>2, νααποδείξετεότιυπάρχειαριθµός  x0 ∈ (1,2) τέτοιος,ώστεηεφα-
πτοµένητηςγραφικήςπαράστασηςτηςfστοσηµείοµετετµηµένηx0ναείναιπαράλ-
ληληπροςτονάξοναx΄x. 

ΣεένανδιαγωνισµόενόςΟργανισµούγιατηνπρόσληψηπροσωπικού,συγκεντρώ-
θηκαν1000γραπτάυποψηφίων.Κάθεγραπτόδιορθώνεταιαπόδύοδιαφορετικούς
βαθµολογητές.Κάθεβαθµολογητήςδιορθώνει4φακέλουςτων25γραπτώντηνηµέρα.
Γιατηδιόρθωσηκάθεγραπτούοβαθµολογητήςαµείβεταιµε200δραχµές.Τηδιόρ-
θωσησυντονίζουνδύοεπόπτεςπουαµείβονταιµε4000δραχµέςτηνηµέρα.Στοτέ-
λοςτηςδιόρθωσηςόλωντωνγραπτών,κάθεβαθµολογητήςπαίρνειεπιπλέονωςεπί-
δοµα10000δραχµέςανεξάρτητααπότοναριθµότωνηµερώνπουαπασχολήθηκε.
α)ΝααποδείξετεότιτοκόστοςΚ(x)σεχιλιάδεςδραχµέςγιατηδιόρθωσηόλωντων
γραπτών,δίνεταιαπότησυνάρτηση:
16


K(x) = 10  x + + 40  
x

όπουxοαριθµόςτωνβαθµολογητώνπουαπασχολούνται.
β) Πόσοιπρέπειναείναιοιβαθµολογητές,ώστετοκόστοςτηςδιόρθωσηςναείναι
ελάχιστο;
γ) Ναβρείτετοελάχιστοκόστοςτουερωτήµατος(β)καιτοναριθµότωνηµερώνπου
απασχολήθηκανοιβαθµολογητέςγιατηδιόρθωσητωνγραπτών.   

363  

Α. 1. ∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοίz1καιz2.Νααποδείξετεότι:

z1 ⋅ z 2 = z1 ⋅ z 2 
Α. 2. Ναχαρακτηρίσετετιςπροτάσειςπουακολουθούν,γράφονταςστοτετράδιόσας
τηνένδειξησωστό(Σ)ήλάθος(Λ)δίπλαστογράµµαπουαντιστοιχείσεκάθεπρόταση.
Γιακάθεµιγαδικόαριθµόzισχύει:
2 

α) z

= zz.   

β) z 2 = z 2 .                 

Σ Λ                 

Σ Λ 

γ) z = − z .                  

Σ Λ 

δ) z = z .                   

Σ Λ 

ε) iz = z .                  

Σ Λ

Β. 1. Ανz1=3+4iκαι z 2 = 1 − 3i, ναγράψετεστοτετράδιόσαςτουςαριθµούς
τηςστήληςΑκαιδίπλασεκάθεαριθµότογράµµατηςστήληςΒέτσι,ώστεναπρο-
κύπτειισότητα.
Στήλη Α
1. z1 ⋅ z2 
2
1

2. z 
3. z 2 
4. − z1 
5. iz 2 

364 ΘΕΜΑΤΑΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Στήλη Β
α. 4
β. 2
γ. 25
δ. -5
ε. -2
στ. 5
ζ. 10 

Πίνακαςαπαντήσεων:
Στήλη Α 1

2

3

4

5

Στήλη Β     

1
Β. 2. Ανγιατονµιγαδικόαριθµόzισχύει z = 1, νααποδείξετεότι z = . 
z 

Έστωfµιαπραγµατικήσυνάρτησηµετύπο:
 αx 2 , αν x ≤ 3
 

f (x) = 1 − e x −3
, αν x > 3

 x −3

1
α)Ανηfείναισυνεχής,νααποδείξετεότι α = − . 
9
β) ΝαβρείτετηνεξίσωσητηςεφαπτοµένηςτηςγραφικήςπαράστασηςCfτηςσυ-
νάρτησηςfστοσηµείο A ( 4, f (4) ) . 
γ) Ναυπολογίσετετοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότηγραφικήπαρά-
στασητηςσυνάρτησηςf,τονάξοναx΄xκαιτιςευθείεςx=1καιx=2. 

Γιαµιασυνάρτησηf,πουείναιπαραγωγίσιµηστοσύνολοτωνπραγµατικώναριθ-
µώνR,ισχύειότι:
f3(x)+βf2(x)+γf(x)=x3–2x2+6x–1
γιακάθεx∈R,όπουβκαιγπραγµατικοίαριθµοίµεβ2<3γ.
α)Νααποδείξετεότιησυνάρτησηfδενέχειακρότατα.
β) Νααποδείξετεότιησυνάρτησηfείναιγνησίωςαύξουσα.
γ) Νααποδείξετεότιυπάρχειµοναδικήρίζατηςεξίσωσηςf(x)=0στοανοικτόδιά-
στηµα(0,1).

365 

Έστωµιαπραγµατικήσυνάρτησηf,συνεχήςστοσύνολοτωνπραγµατικώναριθµών
R,γιατηνοποίαισχύουνοισχέσεις:
i) f(x)≠0γιακάθεx∈R,
1

ii) f (x) = 1 − 2x 2 ∫ tf 2 (xt)dt γιακάθεx∈R.
0

Έστωακόµηgησυνάρτησηπουορίζεταιαπότοντύπο:
1
g(x) =
− x 2 γιακάθεx∈R
f (x)
α) Νααποδείξετεότιισχύειf´(x)=-2xf2(x).
β) Νααποδείξετεότιησυνάρτησηgείναισταθερή.
γ) Νααποδείξετεότιοτύποςτηςσυνάρτησηςfείναι f (x) =
δ) Ναβρείτετοόριο:

1 
.
1 + x2

lim ( xf (x)ηµ2x ) 

x → +∞  

Α. 1. Έστωfµιασυνάρτησηορισµένησεέναδιάστηµα∆.ΑνFείναιµιαπαρά-
γουσατηςfστο∆,τότε:
♦ όλεςοισυναρτήσειςτηςµορφήςG(x)=F(x)+c,c∈R,είναιπαράγουσεςτηςf 

στο∆και

♦ κάθεάλληπαράγουσαGτηςfστο∆παίρνειτηµορφή:
G(x)=F(x)+c,c∈R
Α. 2. Νασυµπληρώσετεστοτετράδιόσαςτιςπαρακάτωσχέσεις,ώστεναπροκύ-
ψουνγνωστέςιδιότητεςτουορισµένουολοκληρώµατος. 

α)

β
α

λf (x)dx = ……  

366 ΘΕΜΑΤΑΕΞΕΤΑΣΕΩΝ    

β)

β

∫ ( f (x) + g(x) ) dx = …… 
α

β

∫ [ λf (x) + µg(x)] dx = ……  

γ) 

όπουλ,µ∈Rκαιf,gσυνεχείςσυναρτήσειςστο[α,β].

α

Β. 1. Ναβρείτετησυνάρτησηf,γιατηνοποίαισχύειf΄΄(x)=6x+4,x∈Rκαιη
γραφικήτηςπαράστασηστοσηµείοτηςΑ(0,3)έχεικλίση2.
Β. 2. Ναυπολογίσετεταπαρακάτωολοκληρώµατα: 

α)

1
0

(e x + x)dx   

β)

4
1

3x 2
x

dx   

γ)

π
2
0

(2ηµx + 3συνx)dx  

α)Ναβρείτετονγεωµετρικότόποτωνεικόνωντωνµιγαδικώνzγιατουςοποίους
ισχύει:

z + 16 = 4 z + 1 
β) Ναβρείτετονγεωµετρικότόποτωνεικόνωντωνµιγαδικώνzγιατουςοποίους
ισχύει:

z −1 = z − i  

∆ίνεταιησυνάρτηση:
x + α,
αν x ≤ 1
 

f (x) = 
− x +1
(1 − e )ln(x − 1), αν x ∈ (1, 2]

όπουα∈R.
α)Ναυπολογίσετετοόριο:
1 − e − x +1 

x →1
x −1

lim

β) Ναβρείτετοα∈R,ώστεησυνάρτησηfναείναισυνεχήςστοx0=1.
γ) Γιαα=–1,νααποδείξετεότιυπάρχειένατουλάχιστονξ∈(1,2)τέτοιο,ώστεη
εφαπτοµένητηςγραφικήςπαράστασηςτηςfστο A ( ξ, f (ξ) ) ναείναιπαράλληληπρος
τονάξοναx΄x.

367 

Έστωµιαπραγµατικήσυνάρτησηf,συνεχήςστο(0,+∞)γιατηνοποίαισχύει:

f (x) =

x tf (t)
1
+∫
dt µε x > 0 
1
x
x2

α)Νααποδείξετεότιηfείναιπαραγωγίσιµηστο(0,+∞).
β) Νααποδείξετεότιοτύποςτηςσυνάρτησηςfείναι f (x) =

1 + lnx 
,  x>0.
x

γ) Ναβρείτετοσύνολοτιµώντηςf.
δ) Ναβρείτετιςασύµπτωτεςτηςγραφικήςπαράστασηςτηςf.
ε) Ναυπολογίσετετοεµβαδόντουχωριούπουπερικλείεταιαπότηγραφικήπαρά-
στασητηςσυνάρτησηςf,τονάξοναx΄xκαιτιςευθείεςx=1καιx=e. 

Ταθέµαταπουακολουθούντέθηκανστιςαπολυτήριεςεξετάσειςτου2002είτετην
πρώτηπερίοδο(30/5/02)είτετηδεύτερη(επαναληπτική)περίοδο(8/7/02).Έχουν
εξαιρεθείµόνοταθέµατατωνοποίωνηεξεταστέαύληδενσυµπίπτειµεαυτήτων
εξετάσεωντουτρέχοντοςέτους.  

Α.Έστωfµιασυνεχήςσυνάρτησησ’έναδιάστηµα  [α,β]. ΑνGείναιµιαπαρά-
γουσατηςfστο[α,β],τότενααποδείξετεότι:

β
α

f (t)dt = G(β) − G(α) 

Β. 1. Έστωησυνάρτηση  f (x)=ηµx. Νααποδείξετεότιηfείναιπαραγωγίσιµη
στοRκαιισχύει:
f΄(x)=συνx
Β. 2. Ναχαρακτηρίσετετιςπροτάσειςπουακολουθούν,γράφονταςστοτετράδιόσας
τηνένδειξησωστό(Σ)ήλάθος(Λ)δίπλαστογράµµαπουαντιστοιχείσεκάθεπρόταση.  

α) Ανησυνάρτησηfείναιορισµένηστο[α,β]καισυνεχήςστο
(α,β],τότεηfπαίρνειπάντοτεστο[α,β]µίαµέγιστητιµή. 

368 ΘΕΜΑΤΑΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 

Σ Λ  

β) Κάθεσυνάρτηση,πουείναι“1–1”στοπεδίοορισµούτης,
είναιγνησίωςµονότονη.              

γ) Ανυπάρχειτοόριοτηςσυνάρτησηςfστοx0και lim f (x) = 0,  

τότε lim f (x) = 0.  

δ) ΑνησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοR,τότε: 

∫ f (x)dx = xf (x) − ∫ xf ´(x)dx   

ε) Αν lim f (x) > 0, τότεf(x)>0κοντάστοx0.  

Σ Λ

x → x0

x → x0               

x → x0      

Σ Λ     

Σ Λ     

Σ Λ 

ΈστωοισυναρτήσειςfκαιgµεπεδίοορισµούτοR.∆ίνεταιότιησυνάρτησητης
σύνθεσηςfÎgείναι“1–1”.
α)Νααποδείξετεότιηgείναι“1–1”.
β) Νααποδείξετεότιηεξίσωση g(f (x)+x3-x)=g(f (x)+2x-1) έχειακριβώς
δύοθετικέςκαιµίααρνητικήρίζα. 

α)Έστωδύοσυναρτήσειςhκαιgσυνεχείςστο[α,β].Νααποδείξετεότιαν:
h(x)>g(x)
β

β

α

α

γιακάθεx∈[α,β],τότεκαι ∫ h(x)dx > ∫ g(x)dx. 
β) ∆ίνεταιηπαραγωγίσιµηστοRσυνάρτησηf,πουικανοποιείτιςσχέσεις:
f(x)–e-f(x)=x–1,x∈Rκαιf(0)=0 

i) Ναεκφραστείηf΄ωςσυνάρτησητηςf. 

ii) Νααποδείξετεότι 

iii)ΑνΕείναιτοεµβαδόντουχωρίουΩπουορίζεταιαπότηγραφικήπαράστα- 

σητηςf,τιςευθείεςx=0,x=1καιτονάξοναx΄x,νααποδείξετεότι:

x
< f (x) < xf ´(x) γιακάθεx>0.
2

1
1
< E < f (1) 
4
2

369 

Ναχαρακτηρίσετετιςπροτάσειςπουακολουθούν,γράφονταςστοτετράδιόσαςτη
λέξησωστό(Σ)ήλάθος(Λ)δίπλαστογράµµαπουαντιστοιχείσεκάθεπρόταση. 

β

α)Αν ∫ f (x)dx ≥ 0, τότεκατ’ανάγκηθαείναιf(x)≥0γιακά-
α 

  

θε x ∈ [α,β].   

β) Ηεικόναf (∆)ενόςδιαστήµατος∆µέσωµιαςσυνεχούςκαι 

µησταθερήςσυνάρτησηςfείναιδιάστηµα.  

γ) ΑνησυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµηστοRκαιδενείναιαντι- 

στρέψιµη,τότευπάρχεικλειστόδιάστηµα  [α,β] στοοποίοηf 

ικανοποιείτιςπροϋποθέσειςτουθεωρήµατοςRolle.  

δ) Έστωσυνάρτησηfορισµένηκαιπαραγωγίσιµηστοδιάστηµα 

[α,β]καισηµείοx0∈[α,β]στοοποίοηfπαρουσιάζειτοπικόµέ- 

γιστο.Τότεπάνταισχύειότιf´(x0)=0.  

ε) Ανησυνάρτησηfείναισυνεχήςστοδιάστηµα[α,β]καιυπάρ- 

χειx0∈(α,β)τέτοιο,ώστεf(x0)=0,τότεκατ’ανάγκηθαισχύει 

f(α)⋅f(β)<0.                                               

Σ Λ 

Σ Λ 

Σ Λ 

Σ Λ 

Σ Λ 

∆ίνεταιησυνάρτηση:
f (x) =

ex − 1   
,  x ∈ R
ex + 1

α)Νααποδείξετεότιηfαντιστρέφεταικαιναβρείτετηναντίστροφησυνάρτησηf-1.
β) Νααποδείξετεότιηεξίσωσηf-1(x)=0έχειµοναδικήρίζατοµηδέν.
γ) Ναυπολογίσετετοολοκλήρωµα:


370 ΘΕΜΑΤΑΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

1
2
1

2

f −1 (x)dx  

∆ίνεταιησυνάρτησηf,ορισµένηστοR,µετύπο:
2

f (x) =

x−z − x+ z
x2 + z

2

2 

όπουzσυγκεκριµένοςµιγαδικόςαριθµόςz=α+βi,α,β∈Rµεα≠0.
α)Ναβρείτεταόρια:

lim f (x) και lim f (x) 

x → +∞

x → −∞

β) Ναβρείτεταακρότατατηςσυνάρτησηςf,εάν z + 1 > z − 1 . 
γ) Ναβρείτετοσύνολοτιµώνκαιτοπλήθοςτωνριζώντηςf. 

Έστωησυνάρτησηf,ορισµένηστοRµεδεύτερησυνεχήπαράγωγο,πουικανο-
ποιείτιςσχέσεις:

f ´´(x)f (x) + ( f ´(x) ) = f (x)f ´(x), x ∈ » και f (0) = 2f ´(0) = 1 
2

α)Ναπροσδιορίσετετησυνάρτησηf.
β) Ανgείναισυνεχήςσυνάρτησηµεπεδίοορισµούκαισύνολοτιµώντοδιάστηµα
[0,1],νααποδείξετεότιηεξίσωση:
2x − ∫

x
0

g(t)
dt = 1 
1 + f 2 (t)

έχειµίαµοναδικήλύσηστοδιάστηµα[0,1].   

Α.Νααποδείξετεότιανµιασυνάρτησηfείναιπαραγωγίσιµησ’ένασηµείοx0,τότε
είναικαισυνεχήςστοσηµείοαυτό.
Β. ΤισηµαίνειγεωµετρικάτοΘεώρηµαΜέσηςΤιµήςτου∆ιαφορικούΛογισµού;

371

Γ. Ναχαρακτηρίσετετιςπροτάσειςπουακολουθούν,γράφονταςστοτετράδιόσας
τηλέξησωστό(Σ)ήλάθος(Λ)δίπλαστογράµµαπουαντιστοιχείσεκάθεπρόταση. 

α) Ανzέναςµιγαδικόςαριθµόςκαι z οσυζυγήςτου,τότεισχύει  

Σ Λ   

β) Έστωµιασυνάρτησηfσυνεχήςσεέναδιάστηµα∆καιδύοφο-
ρέςπαραγωγίσιµηστοεσωτερικότου∆.Ανf΄΄(x)>0γιακάθε
εσωτερικόσηµείοxτου∆,τότεηfείναικυρτήστο∆.    

Σ Λ 

γ) Γιακάθεσυνάρτησηf,παραγωγίσιµησεέναδιάστηµα∆,ισχύει 

∫ f ´(x)dx = f (x) + c,  

Σ Λ   

δ) Ανµιασυνάρτησηfείναικυρτήσεέναδιάστηµα∆,τότεηεφα-
πτοµένητηςγραφικήςπαράστασηςτηςfσεκάθεσηµείοτου∆
βρίσκεται“πάνω”απότηγραφικήτηςπαράσταση.     

Σ Λ    

ε) Έστωµιασυνάρτησηfορισµένησεέναδιάστηµα∆καιx0ένα
εσωτερικόσηµείοτου∆.Ανηfείναιπαραγωγίσιµηστοx0και
f ΄(x0)=0, τότεηfπαρουσιάζειυποχρεωτικάτοπικόακρότατο
στοx0.                   

Σ Λ 

z = z = −z .      

c ∈ ».                       

∆ίνονταιοιµιγαδικοίαριθµοίz=α+βi,όπουα,β∈R,και w = 3z − iz + 4, όπου

z είναιοσυζυγήςτουz.
α)ΝααποδείξετεότιRe(w)=3α–β+4καιΙm(w)=3β–α.
β) Νααποδείξετεότιανοιεικόνεςτουwστοµιγαδικόεπίπεδοκινούνταιστηνευ-
θείαµεεξίσωση  y=x–12, τότεοιεικόνεςτουzκινούνταιστηνευθείαµεεξί-
σωσηy=x–2.
γ) Ναβρείτεποιοςαπότουςµιγαδικούςαριθµούςz,οιεικόνεςτωνοποίωνκινού-
νταιστηνευθείαµεεξίσωσηy=x–2,έχειτοελάχιστοµέτρο. 

Έστωησυνάρτησηf(x)=x5+x3+x.
α)Ναµελετήσετετηνfωςπροςτηµονοτονίακαιτακοίλακαινααποδείξετεότιη
fέχειαντίστροφησυνάρτηση.

372 ΘΕΜΑΤΑΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

β) Νααποδείξετεότιf(ex)≥f(1+x)γιακάθεx∈R.
γ) Νααποδείξετεότιηεφαπτοµένητηςγραφικήςπαράστασηςτηςfστοσηµείο(0,0)
είναιοάξοναςσυµµετρίαςτωνγραφικώνπαραστάσεωντηςfκαιτηςf–1.
δ) Ναυπολογίσετετοεµβαδόντουχωρίουπουπερικλείεταιαπότηγραφικήπαρά-
στασητηςf–1,τονάξονατωνxκαιτηνευθείαµεεξίσωσηx=3. 

Έστωµιασυνάρτησηf,συνεχήςσ’έναδιάστηµα  [α,β], πουέχεισυνεχήδεύτερη
παράγωγοστο(α,β).Ανισχύει:
f(α)=f(β)=0
καιυπάρχουναριθµοίγ∈(α,β),δ∈(α,β)έτσι,ώστεf(γ)f(δ)<0,τότε:
α)νααποδείξετεότιυπάρχειµίατουλάχιστονρίζατηςεξίσωσηςf(x)=0στοδιά-
στηµα(α,β),
β) νααποδείξετεότιυπάρχουνσηµείαξ1,ξ2∈(α,β)τέτοια,ώστεf΄΄(ξ1)<0και
f΄΄(ξ2)>0,
γ) ναεξετάσετεανυπάρχουνπιθανέςθέσειςσηµείωνκαµπήςτηςγραφικήςπαρά-
στασηςτηςf.   

Α.Έστωfµιασυνάρτησηορισµένησεέναδιάστηµα∆.ΑνFείναιµιαπαράγουσα
τηςfστο∆,νααποδείξετεότι: 

α) όλεςοισυναρτήσειςτηςµορφήςG(x)=F(x)+c,c∈Rείναιπαράγουσεςτης 

fστο∆και 

β) κάθεάλληπαράγουσαGτηςfστο∆παίρνειτηµορφή:
G(x)=F(x)+c,c∈R

373

Β. Ναχαρακτηρίσετετιςπροτάσειςπουακολουθούν,γράφονταςστοτετράδιόσας
τηλέξησωστό(Σ)ήλάθος(Λ)δίπλαστογράµµαπουαντιστοιχείσεκάθεπρόταση. 

α) Ανz1καιz2είναιµιγαδικοίαριθµοί,τότεισχύειπάντα:

z1 − z 2 ≤ z1 + z 2 ≤ z1 + z 2                  

β) Έστωµιασυνάρτησηfπαραγωγίσιµησ’έναδιάστηµα(α,β), 

µεεξαίρεσηίσωςένασηµείοτουx0,στοοποίοόµωςηfείναι 

συνεχής.Αν  f ´(x)>0 στο  (α,x0) και  f ´(x)<0 στο  (x0 ,β), 

τότετοf(x0)είναιτοπικόελάχιστοτηςf. 

γ) Μιασυνάρτηση  f:A→R είναισυνάρτηση“1–1”,ανκαι 

µόνοανγιαοποιαδήποτεx1,x2∈Αισχύειησυνεπαγωγή:              

Σ Λ 

Σ Λ

ανx1=x2,τότεf(x1)=f(x2)                     

δ) Ανfκαιgείναιδύοσυναρτήσειςµεσυνεχήπρώτηπαράγωγο, 

τότεισχύει ∫ f (x)g´(x)dx = f (x)g(x) − ∫ f ´(x)g(x)dx.        

Σ Λ 
Σ Λ

Γ. Πότεµιαευθείαx=x0λέγεταικατακόρυφηασύµπτωτητηςγραφικήςπαράστα-
σηςµιαςσυνάρτησηςf; 

α)Ναπεριγράψετεγεωµετρικάτοσύνολο(Σ)τωνεικόνωντωνµιγαδικώναριθµών
zπουικανοποιούντιςσχέσεις z = 2 καιIm(z)≥0.
β) Νααποδείξετεότι,ανηεικόνατουµιγαδικούαριθµούzκινείταιστοσύνολο(Σ),
1
4
τότεηεικόνατουµιγαδικούαριθµού w =  z +  κινείταισεευθύγραµµοτµήµα
2
z
τοοποίοβρίσκεταιστονάξοναx´x. 

∆ίνεταιησυνάρτηση:

f (x) = x 2 + 1 − x 

374 ΘΕΜΑΤΑΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

α)Νααποδείξετεότι lim f (x) = 0. 
x → +∞

β) Ναβρείτετηνπλάγιαασύµπτωτητηςγραφικήςπαράστασηςτηςf,όταντοxτεί-
νειστο-∞.
γ) Νααποδείξετεότι f ´(x) x 2 + 1 + f (x) = 0. 
δ) Νααποδείξετεότι ∫

1
0

1
x2 + 1

dx = ln ( 2 + 1) .  

∆ίνεταιµιασυνάρτησηfορισµένηκαιδύοφορέςπαραγωγίσιµηστοRγιατηνοποία
ισχύουνοισχέσεις:
f(x)=-f(2–x)καιf´(x)≠0γιακάθεx∈R
α)Νααποδείξετεότιηfείναιγνησίωςµονότονη.
β) Νααποδείξετεότιηεξίσωσηf(x)=0έχειµοναδικήρίζα.
γ) Έστωησυνάρτηση:
g(x) =

f (x) 

f ´(x)

Νααποδείξετεότιηεφαπτοµένητηςγραφικήςπαράστασηςτηςgστοσηµείοστο
οποίοαυτήτέµνειτονάξοναx´x,σχηµατίζειµεαυτόνγωνία45°. 

375       

1.Μιγαδικοί
--Ερωτήσειςκατανόησης--

Ερώτηση1.3
α) Β. 

β) Ε. 

γ) Γ. 

δ) ∆. 

ε) Γ.

στ)Β. 

ζ) Α. 

η) Ε. 

θ) Ε. 

ι) Ε.

γ) Σ. 

δ) Σ. 

ε) Λ.

Ερώτηση1.4

Ερώτηση1.1
Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.
β) i2003=-i,διότι:
2003=4⋅500+3καιi3=-i

α) Λ. 

β) Λ.  



στ)Σ. 

ζ) Λ(πρέπεια,β ∈ R). 

θ) Σ. 

ι) Σ. 

ε) z=-1±i.

ια) Σ. 

α) ♦ α=γκαιβ=δ.

Α. Είναιερωτήσειςθεωρίας.

β) ♦ -1,iυ.

Β. Είναιερωτήσειςθεωρίας.

z
ν
, (z) . 
w

z
ν
, z , z , z.
w

♦ zz. 

ιγ) Σ.

∆. α) Λ. 

β) Λ. 

γ) Λ. 

δ) Λ. 

ε) Σ. 

στ)Σ. 

ζ) Σ. 

η) Σ. 

θ) i) Σ. ii) Σ. 

ι) Σ.

Θέµα2
α) Επειδή (z) = z καια,β∈R,σύµφωναµετιςιδιό-

α2
δ)
.
z

τητεςτουσυζυγούςπαίρνουµε:

ε) κύκλο,εικόνα,α.
στ)µεσοκάθετο,εικόνες.
ζ) κύκλο,Κ(-2,5),3,(x+2)2+(y–5)2=9. 

η) ευθεία, x+2y=0.
θ) 2+2i,2–2i.
ι)

ιβ) Λ. 

Γ. Είναιθεωρία.

α 2 + β2 . 

♦ z ⋅ w ,

η) Σ.

Θέµα1

♦ α=0καιβ=0.

γ) ♦ z ± w, z ⋅ w, 

--1οΚριτήριοαξιολόγησης--

Ερώτηση1.2

♦ α − βi, 

z − w ≤ z±w ≤ z + w.

w=

α(z)2004 + βz 2004 + 2002 1
= 
β(z)2004 + αz 2004 + 2002 w

β) Έχουµεαποδείξειότι:
w=

1
2
⇔ ww = 1 ⇔ w = 1 ⇔ w = 1 
w

Άρα,ηεικόναΜτουwκινείταιστονµοναδιαίοκύκλο,
δηλαδήστονκύκλοµεεξίσωση:
C:x2+y2=1

377

Θέµα3

Έτσι:

α) Είναι α = συν 2 x + ηµ 2 x = 1 καιόµοια:

♦ w

γ =1

β = 1 και 

Έτσι:

2

2

♦ β = 1 ⇔ ββ = 1 ⇔ β =
2

♦ γ = 1 ⇔ γγ = 1 ⇔ γ =

4

= z

2

w≠0

(1)

⇐⇒ 

3

= w ⇐⇒ w = 1 ⇔ w = 1 
2

= w ⇔ z

=1 ⇔ z =1

β) Έχουµε:

Απότηντελευταίασχέσηπαίρνουµεότι:
♦ α = 1 ⇔ αα = 1 ⇔ α =

2

4

= z ⇔ w

⇔ w

♦ z

α = β = γ =1 

2

1 

α

♦ z = 1 ⇔ z

2

= 1 ⇔ zz = 1 ⇔ z =

1 

z

1 

β

♦ w = 1 ⇔ w

2

= 1 ⇔ ww = 1 ⇔ w =

1 

w

1 

γ

γ) Απότηνυπόθεσηέχουµε:
w 2 = z και w = − z 2 

Πολλαπλασιάζουµεκατάµέληκαιπαίρνουµε:

β) Παρατηρούµεότι:
α+β+γ=

w 2 w = − zz 2 ⇔ w(ww) = −(zz)z ⇔ 

=(συνx+συνy+συνω)+i(ηµx+ηµx+ηµω)=

⇔ w w = − z z ⇔ w = −z 

=0+i0=0

2

2

γιατί z = w = 1. 

Είναιδηλαδή:
α+β+γ=0

δ) Είναι:

Άρα:

w2 = z ⇔ w2 =

α+β+γ =0 ⇔ α+β+γ =0 ⇔ α+β+ γ =0 ⇔ 

1 1 1
αβ + βγ + γα
⇔ + + =0 ⇔
=0 ⇔
α β γ
αβγ

⇔αβ+βγ+γα=0

1 ( γ)
1
⇐⇒ w 2 = −
⇔ w 3 = −1 
z
w

∆ηλαδήέχουµεότιw=-zκαιw3=-1.
Εποµένως:
(-z)3=-1⇔z3=1
Β. α) Έχουµε:

γ) Είναι:
α+β+γ=0⇔(α+β+γ)2=0⇔
(β)

⇔ α 2 + β2 + γ 2 = 2(αβ + βγ + γα) = 0 ⇐⇒ 

⇔α2+β2+γ2=0
Θέµα4

z3=1⇔z3–1=0⇔(z–1)(z2+z+1)=0⇔
⇔(z=1ήz2+z+1=0)⇔

−1 + i 3
−1 − i 3 
⇔ z =1 Þ z =
Þ z=
 

2
2

Άρα,(αφούw=-z)θαείναι:
2

Α. α) Έχουµε w = z, οπότε:
2

w = z ⇔ w

2

= z , διότι z = z 

Έχουµε z 2 = − w, οπότε:
2

z = −w ⇔ z

2

= w

(1) 

378 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

 −1 + i 3 1 − i 3 
(z, w) = (1, − 1) Þ (z, w) = 
,


2
2 

ή
 −1 − i 3 1 + i 3 
(z, w) = 
,


2
2 

--2οΚριτήριοαξιολόγησης--

β) Γιατουςαριθµούςzτουερωτήµατος(α)είναι:
z3=1

Θέµα1

Όµως2004=3⋅668,οπότε:

Α. Είναιερωτήσειςθεωρίας.

z2004=z3⋅668=(z3)668=1

Β. Είναιθεωρία.

Άραz2004=1.

3.Συναρτήσεις

Γ. α) Σ. 

β) Λ. 

γ) Σ. 

δ) Σ. 

ε) Λ. 

στ)Λ. 

ζ) Σ. 

η) Σ. 

θ) Λ. 

ι) Σ. 

ια) Λ. 

ιβ) Σ.

Θέµα2
α) Γιαx=y=1παίρνουµεf2(1)=2f(1).

--Ερωτήσειςκατανόησης--

Απ:f(1)=0ήf(1)=2

Ερώτηση3.1
Είναιερωτήσειςθεωρίαςκαιπρέπεινααπαντηθούνµε

β) Ανf(1)=0,θέτουµεy=1καιβρίσκουµε:
f(1)=1–x

λεπτοµέρειακαισαφήνεια.

ηοποίαεπαληθεύειτηδοσµένησχέση(οέλεγχοςεί-

ζ) Ηf-1ορίζεταιαπότησχέση:

ναιαπαραίτητος).

f(x)=y⇔x=f-1(y)

Ανf(1)=2,µεy=1παίρνουµε: 

έχειπεδίοορισµούτοf (Α)καιορίζεταιµόνοανηf

f(x)=x+1

είναι“1–1”.

Απ:f(x)=1–x,f(x)=x+1

Ερώτηση3.2

Θέµα3

α) f(α)=β.

α) Είναι1<3και:

β) πεδίοορισµού,f(x)=g(x).    

f(1)=5>2=f (3) 
 

γ) {y ∈ R/y=f (x) γιακάποιο x ∈ R}.

Άραηfείναιγνησίωςφθίνουσα.

δ) {x∈Df/f(x)∈Dg},Α≠∅.

β) Έστω  y1<y2 . Ανηf-1δενείναιγνησίωςφθί-

ε) f(x1)>f(x2).

νουσα,τότεθαισχύει:
f-1(y1)≤f-1(y2)

στ)ελάχιστο,ακρότατα.

καιεπειδήηfείναιγνησίωςφθίνουσα,παίρνουµε:

ζ) “1–1”.

f(f-1(y1))≥f(f-1(y2))⇔y1≥y2

η) “1–1”,σύνολοτιµών,f-1(y).

άτοπο,αφούy1<y2. 

θ) συµµετρικές, y=x.

γ) Είναι:

Ερώτηση3.3
α) Γ. 

β) ∆. 

γ) Ε. 

δ) Β. 

ε) ∆.

f-1(3+f(x2+x–3))<f -1(5)⇔
⇔3+f  (x 2 +x–3)>5⇔
⇔f(x2+x–3)>2=f(3)⇔

Ερώτηση3.4
α) Λ. 

β) Σ. 

γ) Λ. 

στ)Σ. 

ζ) Λ. 

η) Λ.

δ) Σ. 

ε) Σ.

⇔x2+x–3<3⇔x2+x–6<0
Απ:x∈(-3,2)

379

Θέµα4

η) +∞,0,-∞,+∞. 

      

α) Αν f (0)=α, θέτουµε x=α και y=- α. Έτσι:

f ( α + f (0) ) = f (2α) − α ⇔ f (α + α) = f (2α) − α κ.λπ. 
β) Γιαx=0καιy=xπαίρνουµε:
f ( f (x) ) = x 
 

(1)  

Έστω f (x1)=f (x2). Τότε:
(1)

f ( f (x1 ) ) = f ( f (x 2 ) ) ⇐⇒ x1 = x 2 

Άραηfείναι“1–1”κ.λπ.
γ) Γιατυχαίοy0∈Rθεωρούµεx0=f(y0).Τότε:
(1)

f (x 0 ) = f ( f (y 0 ) ) == y 0  

θ) lim f (x) = f (x 0 ), lim f (x 0 + h) = f (x 0 ). 
x → x0

h→ 0 



ι) συνεχής,[α,β], f (α)f(β)<0,υπάρχει,(α,β),  



f (x0)=0,f(x)=0,ρίζα,(α,β).

ια) συνεχής,[α,β],(α,β),f(x0)=η.
ιβ) διάστηµα.
ιγ) µέγιστη,ελάχιστη,[m,M].
ιδ) συνεχής,γνησίωςµονότονη.
♦ (Α,Β),αύξουσα,
♦ (Β,Α),φθίνουσα. 

δ) Θέτουµε y=0, οπότε:
(β)

f ( x + f (x) ) = f (2x) ⇐⇒ x + f (x) = 2x ⇔ f (x) = x 

Απ:f(x)=x,x∈R

Ερώτηση5.3
α) Ε. 

β) Β. 

γ) Γ. 

δ) Γ. 

ε) Ε.

Ερώτηση5.4
α) Λ. 

β) Λ. 

γ) Σ. 

5.Όριο  -  Συνέχεια

δ) Λ(πρέπει u=g(x)≠u0,κοντάστοx0).
ε) Λ. 

στ)Λ.

ζ) Σ(µετοκριτήριοπαρεµβολής).

--Ερωτήσειςκατανόησης--
Ερώτηση5.1

η) Σ. 

θ) Σ. 

ι) Λ. 

ιβ) Λ. 

ιγ) Λ. 

ιδ) Σ.

ια) Σ.

Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.

--3οΚριτήριοαξιολόγησης--

Ερώτηση5.2
α) πλευρικά,ίσα, lim− f (x), lim+ f (x), .
x → x0

x → x0

β) f(x)>0,κοντά.

i,ii,iv→iii

x → x0

δ) lim h(x) = lim g(x) = . 
x → x0

x → x0

στηµα∆το(Β,Α).”

στ)+∞.

Γ. Είναιτοθεώρηµαενδιάµεσωντιµών.
ν

ν

lim (α ν x ), lim (α ν x ). 

x → +∞

µεσυµπέρασµατηνπρότασηiii.
β) Η(iii)θαγίνει:“Ηfέχεισύνολοτιµώνστοδιά-

ε) ≤ x , x=0.

ζ)

Α. Είναιθεωρία.
Β. α) Ηκατάλληλησειράείναι:

γ) lim f (x) ≤ lim g(x). 
x → x0

Θέµα1

x → −∞

380 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

∆. α) Σ. 

β) Σ. 

γ) Λ. 

δ) Σ. 

ε) Λ. 

στ)Λ. 

ζ) Λ. 

η) Σ. 

θ) Σ. 

ι) Λ(πρέπειfσυνεχής). 

ια) Λ. 

ιβ) Σ.

⇔f2(x)–2xf(x)+x2≤ηµ2x–2xηµx+x2⇔

⇔ ( f (x) − x ) ≤ (ηµx − x)2 ⇔ 
2

⇔ f (x) − x ≤ ηµx − x ⇔ 

Θέµα2

⇔ − ηµx − x ≤ f (x) − x ≤ ηµx − x ⇔ 

ΗfέχειπεδίοορισµούτοΑ=R.
ΈστωότιτοΑ(x0,y0)είναισταθερόσηµείοτηςCf.
Τότεf(x0)=y0γιακάθελ∈R.Άρα:

λx04 − (3λ − 4)x30 + 3(λ − 3)x20 − 3(λ − 2)x0 + 2λ − 3 = y0 ⇔ 
⇔ (x04 −3x30 +3x20 −3x0 + 2)λ + (4x30 −9x20 +6y0 −3− y0 ) = 0 

⇔ x − ηµx − x ≤ f (x) ≤ x + ηµx − x

(2) 

Επειδή:
lim ( x − ηµx − x ) = 0 = lim ( x + ηµx − x ) 
x→ 0

x→ 0

απότησχέση(2)καιτοκριτήριοπαρεµβολήςπαίρ-
νουµεότι:

γιακάθελ∈R.

lim f (x) = 0 

Γιανασυµβαίνειόµωςαυτόπρέπει:
4
3
2
 x 0 − 3x 0 + 3x 0 − 3x 0 + 2 = 0 

 3
2
4x 0 − 9x 0 + 6x 0 − 3 − y 0 = 0

Ηπρώτηδίνειx0=1ήx0=2,οπότεαπότηδεύ-
τερηβρίσκουµεαντίστοιχαότι  y0=-2 ή  y0=5.
ΕποµένωςηCfδιέρχεταιαπότασταθεράσηµεία:
Α(1,-2)καιΒ(2,5)
γιακάθελ∈R.
β) Ηfείναισυνεχής,ωςπολυωνυµική,στο[1,2]και
f(1)=-2,f(2)=5,δηλαδή:
f(1)f(2)<0
ΣύµφωναµετοθεώρηµατουBolzano,ηεξίσωση
f (x)=0 έχειµίατουλάχιστονρίζαστοδιάστηµα
(1,2).Άρακαιηδοσµένηεξίσωσηπουείναιισο- 
 

δύναµηµετην f (x)=0, έχειµίατουλάχιστονρίζαστο
διάστηµα(1,2).
Θέµα3
α) i) Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f2(x)+2xηµx≤2xf(x)+ηµ2x(1)

x→ 0

β) Επειδή limf (x) = 0 καιf(0)=0,συµπεραίνουµε
x→0

ότι lim f (x) = f (0). Αυτόσηµαίνειότιηfείναισυνε-
x→ 0

χήςστοx0=0.
Θέµα4
α) Έστωx1,x2∈Rµε:
f(x1)=f(x2)
Τότε:
f(f(x1))=f(f(x2))⇔2–x1=2–x2⇔x1=x2
β) Γιαx=1παίρνουµε:
f(f(1))=1(1)
Γιαx=f(1)βρίσκουµε:
(1)

f ( f ( f (1) ) ) = 2 − f (1) ⇐⇒ f (1) = 2 − f (1) ⇔ 

⇔f(1)=1
γ) Ηfείναι“1–1”,οπότε:
f(x2–x)=f(x+3)⇔x2–x=x+3⇔
⇔x2–2x–3=0
Απ:x=3ήx=-1

Η(1)γιαx=0δίνει:
f2(0)≤0⇔f2(0)=0⇔f(0)=0
διότιf2(0)≥0.
ii) Η(1)γράφεται:
f2(x)–2xf(x)≤ηµ2x–2xηµx⇔

δ) Ηfείναι“1–1”,οπότεορίζεταιηf-1.Θααπο-
δείξουµεότιηfέχεισύνολοτιµώντοR.
Έστωy0∈R.Θέτουµε:
x0=f(2–y0)

381

οπότε:
f(x0)=f(f(2–y0))=2–(2–y0)=y0
Άραf(R)=R.
ε) Επειδήf(R)=R,γιακάθεy∈Rείναι:
y=f(x),όπουx∈R
Ησχέσηf(f(x))=2–xγιαxτοf-1(y)δίνει:
f(f(f-1(y)))=2–f-1(y)⇔
⇔f(y)=2–f-1(y)⇔f-1(y)=2–f(y)
γιακάθε y  ∈  R.  Όµωςη  2–f  (y)  είναισυνεχής,
οπότεείναικαιηf-1(y).
Άρα:
lim f −1 (x) = lim[2 − f (x)] = 1 
x →1

x →1

στ)Έστωότιηfείναιγνησίωςαύξουσακαιx1<x2.
Τότε:
f(x1)<f(x2)καιf(f(x1))<f(f(x2))
δηλαδή:
2–x1<2–x2⇔x1>x2 

άτοπο,αφού x1<x2.   

382 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

7.Κανόνεςπαραγώγισης

8.Κανόνεςπαραγώγισης

--Ερωτήσειςκατανόησης--

--4οΚριτήριοαξιολόγησης--

Ερώτηση7.1

Θέµα1

Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.

Α. Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.

β) Οτρίτοςείναι:
f (x 0 h) − f (x 0 )
f ´(x 0 ) = lim 

h →1
x 0 (h − 1)

Β. Είναιθεωρήµατα.
Γ. α) 0,1,

γιαx≠0.

(

β) συνx,

)

x
= h. 
Προκύπτειθέτοντας
x0

f (x) − f (x 0 )
f (x 0 + h) − f (x 0 )
, lim
,
x → x0
h→ 0
x − x0
h

α) lim

f (x 0 h) − f (x 0 )
lim
.
h →1
x 0 (h − 1)

δ) f´(x)g(x)+f(x)g´(x),

f ´(x)g(x) − f (x)g´(x)
.
g 2 (x)

ε) αxα-1,νfν-1(x)f´(x).

β) Πρέπειηfναείναισυνεχήςστο1,οπότε:

γ) συνεχής,δενισχύει.
,

1
1
, − 2 .
συν 2 x
ηµ x

α) ΕίναιΑ=R. 

β) f ´(x0),y–f (x0)=f ´(x0)(x–x0).

δ) 0, 1, ν x

.

Θέµα2 

ν −1

2 x

1
γ) αxlnα, , ex.
x

Ερώτηση7.2 

1

1

1
συνx, − ηµx,
,
συν 2 x
1
.
x lnα

,
2 x
1
1
− 2 , α x lnα, e x , ,
ηµ x
x

1+α–2=β+(α–1)–1⇔β=1κ.λπ.
Επίσης:
f(-1)=-3⇔-α–1=-3⇔α=2
Ελέγχουµετηνπαραγωγισιµότητα.
Απ:α=2,β=1

ε) f´(x)+g´(x),λf´(x),f´(x)g(x)+f(x)g´(x),

γ) Είναιf´(1)=4καιf(1)=1.

f ´(x)g(x) − f (x)g´(x)
.
g 2 (x)

δ) Λύνουµετιςεξισώσεις:

Απ:y=4x-7
f ´(α) = 4, αν α < 1 


f ´(α) = 4, αν α ≥ 1

στ)f´(g(x))g´(x),νfν-1(x)f´(x),ef(x)f´(x),
[συνf(x)]⋅f´(x).

Απ:y=4x-7

Ερώτηση7.3
α) Ε. 

Θέµα3

β) Γ. 

γ) Ε. 

δ) Γ.

Ερώτηση7.4
α) 1→στ,
β) 1→δ, 

2→δ, 
2→στ,

3→ε, 
3→β.

4→ζ.

α) Αν g(h) =

f (2 + h) + ηµ3h − 1
, τότε:
h

♦ lim g(h) = 7 
h→ 0 



♦ f (2+h)=hg(h)–ηµ3h+1

383  

διότι lim f (2 + h) = f (2) (λόγωτηςσυνέχειαςστο

β) συνεχής,[α,β],παραγωγίσιµη,(α,β),ξ ∈ (α,β),
f (β) − f (α)
f ´(ξ) =
, εφαπτοµένη,παράλληλη,Α(α,f(α)),
β−α  

Β(β,f(β)).

♦ lim f (2 + h) = 0 ⋅ 7 − 0 + 1 = 1 ⇔ f (2) = 1 
h→ 0

h→ 0

x0=2).

β) f ´(2) = lim
h→ 0

f (2 + h) − f (2)
=
h 

hg(h) − ηµ3h + 1 − 1
= lim
=
h→ 0
h 

ηµ3h 

= lim g(h) −
= 7−3= 4 
h→ 0
h 

γ) διάστηµα,συνεχής,f´(x)=0,εσωτερικό,
διάστηµα,σύνολο.
δ) συνεχείς,εσωτερικό,f(x)=g(x)+c.
ε) cex.
Απ:f´(2)=4  

γ) (ε):y–f (2)=f ´(2)(x–2).
Απ:y=4x-7
Θέµα4
α) Είναι(ΜΑ):y–f(α)=f΄(α)(x–α).Έτσι:
1
1
−2 − α 2 = α(λ − α) κ.λπ. 
8
4

Ερώτηση9.3
α) ∆. 

β) Ε. 

γ) ∆. 

δ) ∆.

δ) Λ.

Ερώτηση9.4
α) Σ. 

β) Σ. 

γ) Λ. 

ε) Λ. 

στ)Σ. 

ζ) Σ.

β) Είναι:
λ ΜΑ ⋅ λ ΜΒ = f ´(α1 ) ⋅ f ´(α 2 ) = 
=

1
1
1
α1 ⋅ α 2 = (α1α 2 ) = −1 
4
4
16

διότι  α1α2=-16, αφούταα1καια2είναιρίζεςτης
εξίσωσηςx2–2λx–16=0. 

10.ΘεώρηµαRolle-Θ.Μ.Τ. 
 ΣυνέπειεςΘ.Μ.Τ.
--5οΚριτήριοαξιολόγησης--
Θέµα1

9.ΘεώρηµαRolle-Θ.Μ.Τ.
–ΣυνέπειεςΘ.Μ.Τ.

Α. α) Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.
β) f(x)=cex,x∈R.
Β. Είναιθεωρήµατα.

--Ερωτήσειςκατανόησης--
Ερώτηση9.1
Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.Ναδοθείσηµασίαστις
λεπτοµέρειεςτωνπροϋποθέσεων.
Ερώτηση9.2
α) συνεχής,[α,β],παραγωγίσιµη,(α,β),f(α)=f(β),
υπάρχει,ξ∈(α,β),f΄(ξ)=0.

384 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Γ. α) Σ. 

β) Σ. 

γ) Λ. 

δ) Λ.

ε) Σ.
Θέµα2
Α. α) Γιαx=y=0παίρνουµεf(0)=0.
Έχουµε:
♦ lim f (x) = f (0) = 0 
x→ 0

♦ lim f (α + h) = lim[f (α) + f (h) + 3αh(α + h)] = 
h→ 0 

Αυτή,µετηνεξίσωσηy=x3δίνει:

h→ 0

= f (α) + lim[f (h) + 3αh(α + h)] = f (α) 
h→ 0

Άραηfείναισυνεχήςστοτυχαίοα∈R,δηλαδήσυ-

x3–α3=3α2(x–α)⇔
⇔(x–α)(x2+αx+α2)=3α2(x–α)⇔
⇔(x=αήx2+αx–2α2=0)⇔

νεχήςστοR.

⇔(x=αήx=αήx=-2α)⇔

β) Έχουµε:

⇔(x=αήx=-2α)

lim f (α + h) = f (α) ⇔ 

ΆραΒ(-2α,-8α3).

h→ 0

⇔ lim[f (α) + f (h) + 3αh(α + h)] = f (α) 
h→ 0

Θέτουµεg(h)=f(α)+f(h)+3αh(α+h),οπότε:

Είναιτώρα:
♦ f´(α)=3α2
♦ f΄(-2α)=3(-2α)2=12α2=4(3α2)=4f´(α)

♦ lim g(h) = f (α) 
h→ 0

ΆραηκλίσηστοΒείναιτετραπλάσιααπότηνκλίση 



♦ f (h)=g(h)–f(α)–3αh(α+h)

στοΑ.

♦ lim f (h) = 0 = f (0) 
h→ 0

Ητελευταίασχέσηδείχνειότιηfείναισυνεχήςστο0,
οπότεσύµφωναµετοπρώτοερώτηµαείναισυνεχής

Θέµα3
α) Στησχέση:

στοR.

f ´´(x) = e2f (x)

Β. α) Έχουµεότι:
f ´(0) = 0 ⇔ lim
h→ 0

f (h)
=0
h

αφούf(0)=0.Είναι:
f (x + h) − f (x)
=
f ´(x) = lim
h→ 0
h
= lim
h→ 0

f (x) + f (h) + 3xh(x + h) − f (x)
=…= 
h

(1) 

βλέπουµεότιτοβ΄µέλοςείναιπαραγωγίσιµησυνάρ-
τηση.
β) Παραγωγίζουµετησχέση(1)καιπροκύπτει:
f´´΄(x)=2e2f(x)f´(x)=2f´´(x)f´(x)=[(f´(x))2]´
οπότεf´´(x)=[f´(x)]2+c.
Όµωςf´´(0)=e0=1.Γιαx=0παίρνουµεc=0.
γ) Είναι:

=f´(0)+3x2=3x2

(β)

g´(x) = … == 0 

Έτσι:
f´(x)=3x2γιακάθεx∈R
Άρα:

δ) Είναιg(x)=c,µεc=g(1)=1,οπότε:
f´(x)=-ef(x)

f ´(x) = ( x )´ ⇔ f (x) = x + c 
3

3

Είναι:

e − f (x) f ´(x) = −1 ⇔ ( e − f (x) )´= (x)´ ⇔ 

f(0)=0⇔c=0
Απ:f(x)=x3
β) ΗεφαπτοµένηστοΑ(α,f(α))έχειεξίσωση:
y–α3=3α2(x–α)

ε) Απότο(δ)προκύπτειότι:

⇔e-f(x)=x+c
µεc=0(γιαx=1).
Ηf(x)=-lnxείναιδεκτή.

385

Σηµείωση

β) φθίνουσα,f´(x)<0.

Ηυπόθεσηδίνει:

γ) f(x)≥f(x0),A∩(x0–δ,x0+δ),f(x0),

f´´(x)f´(x)=e2f(x)f´(x)⇔

([f ´(x)] )´= ( e
2

2f (x)

δ) εσωτερικό,ακρότατο,παραγωγίσιµη,f´(x0)=0,

)´ 

δενισχύει.

οπότε:
c=0

τοπικόελάχιστο.

2

[f ´(x)] 2 = e2f (x) + c == ( ef (x) ) 

Έτσι:
f´(x)=-ef(x)
διότιηf´(x)είναισυνεχής,διατηρείπρόσηµοκαι:
f´(1)=-1<0

ε) ♦ εσωτερικά,παράγωγος,0.
♦ δενπαραγωγίζεται.
♦ κλειστά.
στ)δενείναιτοπικό,µονότονη,ακρότατο,ολικό.
Ερώτηση11.3

Τοερώτηµα(δ)προκύπτεικαιµεαυτόντοντρόπο.

α) Α. 

Θέµα4

Ερώτηση11.4

ΑπότοΘ.Μ.Τ.υπάρχουν:
♦ ξ1∈(α,γ),ώστε:
f (γ) − f (α) f (γ)
f ´(ξ1 ) =
= 

γ−α
γ−α

β) ∆. 

γ) Γ. 

δ) Α.

α) Λ. 

β) Λ. 

γ) Σ. 

δ) Σ.

ε) Σ. 

στ)Λ. 

ζ) Λ. 

η) Σ.

♦ ξ2∈(γ,β),ώστε:
f ´(ξ 2 ) =

f (β) − f (γ) −f (γ)
= 

β−γ
β−γ

♦ ξ∈(ξ1,ξ2),ώστε:
f ´(ξ) =
=− 

f ´(ξ 2 ) − f ´(ξ1 )
f (γ) 
1
1 
=

−
=
ξ 2 − ξ1
ξ 2 − ξ1  β − γ γ − α 

f (γ) γ − α + β − γ
f (γ)(β − α)

=−
<0
ξ 2 − ξ1 (β − γ)(γ − α)
(ξ2 − ξ1 )(β − γ)(γ − α)

διότιόλοιοιπαράγοντεςείναιθετικοί.

12.Μονοτονία  -  Ακρότατα
--6οΚριτήριοαξιολόγησης--
Θέµα1
Α. Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.
Β. Είναιθεωρήµατα.
Γ. α) Λ. 

β) Λ. 

γ) Σ. 

δ) Λ.

ε) Σ.

11.Μονοτονία  -  Ακρότατα
--Ερωτήσειςκατανόησης--
Ερώτηση11.1
Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.
Ερώτηση11.2
α) συνεχής,f´(x)>0,εσωτερικό,φθίνουσα.

386 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Θέµα2
α) ΕίναιΑ=(0,+∞)καιf´(x)=(x–2)lnx.
β) Εδώπρόκειταιγιατιςρίζεςτηςf´.
Απ:x=1ήx=2
γ) Ηfείναιγνησίωςαύξουσαστα(0,1]και[2,+∞)
καιγνησίωςφθίνουσαστο[1,2].
7
δ) Είναιτοπικόµέγιστοµε f (1) = . 
4

Θέµα3

β) f(-1)=15καιf(2)=-12.

α) Είναι:

γ) Όχι,αφού lim f (x) = ±∞ αντίστοιχα.
x → ±∞ 

δ) f (R)=R. 

1 3x 3 − 2x 2 − 1
=
=
x
x
(x − 1)(3x 2 + x + 1) 

=
x

ε) Τρειςρίζες.

♦ f ´(x) = 3x 2 − 2x −  

13.Κυρτότητα  –  Ασύµπτωτες, 
 ΚανόναςDeL’Hospital

♦ f´(x)=0⇔x=1
Όπωςφαίνεταιαπότοπρόσηµοτηςf´(x),ηfείναιγνη-

--Ερωτήσειςκατανόησης--

σίωςφθίνουσαστο  (0,1] καιγνησίωςαύξουσαστο
[1,+∞).

Ερώτηση13.1
Α. Είναιερωτήσειςαπότηθεωρίαήαπλέςεφαρµογές. 

β) Απότηµονοτονίατηςfσυµπεραίνουµεότιτο:
f(1)=0
είναιολικόελάχιστοτηςf.Άρα:
f(x)≥f(1)⇔x3–x2–lnx≥0⇔
⇔x3≥x2+lnx 

Β. β) 1. 

δ) 2. 

στ)x=1,x=-1.

η) y=1. 

ι) y=3x–5. 

α) x, lim− f (x), lim+ f (x), +∞, −∞. 
x → x0

x → x0 

β) ανοικτάάκρα,συνεχής.
γ) y, lim f (x) = β, lim f (x) = β. 
x → +∞

x → −∞

δ) x=1,y=2.

γ) Έστωg(x)=x3–x2–αlnx,x>0.Είναι:

ε) y = λx + β, λ, β ∈ », lim

Ηgπαρουσιάζειελάχιστοστοεσωτερικόσηµείο
x0=1τουDf=(0,+∞)καιείναιπαραγωγίσιµηστο
σηµείοαυτό.ΣύµφωναµετοθεώρηµατουFermat
θαείναιg´(1)=0.Όµως:
α
♦ g´(x) = 3x − 2x − 
x 

♦ g´(1)=0⇔3–2–α=0⇔α=1
2

x → +∞

α) Στα(-∞,-1]και[2,+∞)ηf(x)είναιγνησίωςαύ-  

ξουσα.Στο [-1,2] είναιγνησίωςφθίνουσα.

f (x)
, lim [f (x) − λx ]. 
x x → +∞

στ)y=2x+1.
ζ) i) 0. 

ii) 0. 

iii) 0. 

iv) 1.

Ερώτηση13.3
α) Λ. 

β) Λ. 

γ) Σ. 

δ) Σ.

ε) Λ. 

στ)Λ. 

ζ) Σ. 

η) Λ.

Ερώτηση13.4
α) 1→δ, 

Θέµα4

ιβ) y=x+2.

Ερώτηση13.2

γιακάθε x>0.

g(x)≥0=g(1)γιακάθεx>0 

2→στ,

3→γ, 

2→ε, 

3→β.

4→α,

5→ζ.
β) 1→δ, 

387

14.Κυρτότητα  –  Ασύµπτωτες,
ΚανόνεςDeL’Hospital
--7οΚριτήριοαξιολόγησης--
Θέµα1

(1)

διότι συν2α == x. Άρα,τοσηµείοΜκινείταιστηνπα-
ραβολήy=1–x2γιακάθεα∈R.
Θέµα3
α) Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f3(x)+f(x)=x–ηµx(1)

Α. Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.

Ησχέση(1)γιαx=0δίνει:

Β. Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.

f3(0)+f(0)=0⇔f(0)[f2(0)+1]=0⇔

Γ. ΕίναιτοθεώρηµαFermat.
∆. α) Σ. 

β) Λ. 

γ) Σ. 

δ) Λ. 

ε) Λ. 

στ)Λ. 

ζ) Σ. 

η) Σ. 

θ) Σ. 

ι) Λ.

⇔f(0)=0
αφούf2(0)+1≠0.
β) Ηfείναιπαραγωγίσιµη,άρακαισυνεχήςστοx0=0.
Έτσι:

Θέµα2

(α)

lim f (x) = f (0) == 0 

α) ΗfέχειπεδίοορισµούτοΑ=R.Είναι:

x→ 0

♦ f´(x)=3x2–6xσυν2α+2συν22α

γ) Έχουµε:

♦ f´´(x)=6x–6συν2α

f3(x)+f(x)=x–ηµx⇔ 

♦ f ´´(x)=0⇔6x–6συν2α=0⇔x=συν2α

⇔f(x)[f2(x)+1]=x–ηµx⇔

ΗCfέχειόπωςφαίνεταικαιστονπαρακάτωπίνακα,

⇔ f (x) =

µοναδικόσηµείοκαµπής,το M ( συν2α, f (συν2α) ) . 

x − ηµx 

f 2 (x) + 1

Μεx≠0προκύπτειότι:
lim
x→ 0

= lim 

Όµως:
f(συν2α)=συν32α–3συν32α+2συν32α+ηµ22α=

x→ 0

Άρα,τοµοναδικόσηµείοκαµπήςτηςCfείναιτο:
Μ(συν2α,ηµ22α)

Αλλά:

τότεα∈R,ώστε:

x→ 0

1
1
=
= 1, αφούf(0)=0.
f 2 (x) + 1 f 2 (0) + 1

Άρα lim

x=συν2ακαιy=ηµ22α(1)
Είναιόµως:
(1)

x→ 0

f (x) 1
= .
x3
6

Θέµα4
2

y = ηµ 2α = 1 − συν 2α == 1 − x 

388 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

0

x − ηµx 0
x − συνx 0
ηµx 1
♦ lim
== lim
== lim
= 
x→ 0
x→ 0
x → 0 6x
x3
3x 2
6

♦ lim

β) ΈστωM(x,y)τοτυχαίοσηµείοκαµπής.Υπάρχει

2

x − ηµx
1
⋅ lim 2 

3

x
0
x
f (x) + 1

0

=ηµ22α

2

 x − ηµx

f (x)
1
= lim 
⋅ 2
=
3
x→ 0
x3
x
f
(x)
1
+

α) ΗfέχειπεδίοορισµούτοA=R–{-1}.Είναι:

γ) Απότησυνάρτησητηςfσυµπεραίνουµεότιτοµο-

 (x − 1)3  ´
♦ f ´(x) = 
=
2 
 (x + 1) 

ναδικόσηµείοκαµπήςτηςCfείναιτοΑ(1,0).

3(x − 1)2 (x + 1)2 − 2(x − 1)3 (x + 1)
=
(x + 1) 4

δ) Είναι: 

= 

(x − 1)2 (x + 1)(3x + 3 − 2x + 2) (x − 1)2 (x + 5) 

=
=
(x + 1)4
(x + 1)3

♦ f´(x)=0⇔(x=1ήx=-5)
Απότοπρόσηµοτηςf ´,όπωςβλέπουµεστονπίνακα
πουακολουθεί,συµπεραίνουµεότιηfείναιγνησίως 

Άρα,ηευθείαx=-1είναικατακόρυφηασύµπτωτη
τηςCf.  

 1

(x − 1)3  = −∞ 
♦ lim f (x) = lim 
x → −1
x → −1 (x + 1) 2

  

αύξουσασταδιαστήµατα (-∞,-5] και (-1,+∞) και
γνησίωςφθίνουσαστο[-5,-1).

(
(

)
x)

1− 1
f (x)
(x − 1)3
x
♦ lim
= lim
=
lim
x → +∞ x
x → +∞ x(x + 1) 2
x → +∞
1
1+

3

2

=1 

x3 − 3x2 + 3x −1 − x3 − 2x2 − x
=
x→+∞
(x + 1)2

♦ lim [f(x) − x] = lim
x→+∞  

(−6)3
27 
είναιτοπικόµέγιστο.
=−
Το f (−5) =
16
2

−5x 2 + 2x − 1
= −5 
x → +∞ x 2 + 2x + 1

= lim

Άρα,ηευθείαy=x–5είναιπλάγιαασύµπτωτηστο
+∞.Όµοια:
lim

x → −∞

f (x)
= 1 και lim [ f (x) − x ] = −5 
x → −∞
x

Εποµένως,ηy=x–5είναιασύµπτωτητηςCfκαι

β) Είναι:

στο-∞.

 (x − 1)2 (x + 5) ´
♦ f ´´(x) = 
 =
(x + 1)3

 

2(x −1)(x + 5) + (x +1)2  − 3(x −1)2 (x + 5)(x +1)2
=
=
(x +1)6 

= 

15.Ολοκλήρωµα

24(x − 1) 

(x + 1) 4

--Ερωτήσειςκατανόησης--

♦ f´´(x)=0⇔x=1

Ερώτηση15.1

Απότονπαρακάτωπίνακα:

Α. γ) F(x)=x4+x2+x,G(x)=2ηµx+3συνx.
στ) A = 3lnx +  

προκύπτειότι:
Ηfείναικοίλησταδιαστήµατα(-∞,-1)και(-1,1].
Ηfείναικυρτήστο[1,+∞).

1
+ c, B=ex–ln(x+1)+c,
x

Γ=εφx–σφx+c.

Β. β) Ι=xηµx+συνx+c.
1
1
γ) A = − xσυν2x + ηµ2x + c. 
2
4
1 2
ε) A = ln x + c, Β=ln(ηµx)+c.
2

389

Ερώτηση15.4

5
7 

+
στ) A = ∫  −
 dx = 
 x −2 x −3 

= −5ln x − 2 + 7ln x − 3 + c = ln

x−3

7

x−2

5

+ c. 

Α. α) Λ. 

β) Σ. 

γ) Λ.  

ε) Λ. 

στ)Λ. 

ζ) Σ.

Β. α) Λ. 

β) Σ. 

γ) Σ.  

δ) Σ.
δ) Λ.

ε) Σ.

Ερώτηση15.2
Α. α) f (x)g(x) − ∫ f (x)g´(x)dx.  β) xlnx–x+c.
γ)

∫ f (u)du, g(x),g´(x)dx.

ε)

1
(x 2 − 4)100 + c. 
200

στ)

1
1
,
, ln x + 1 + ln x + 2 + c 
x +1 x + 2 

( = ln (x + 1)(x + 2) + c ). 

Β. α)

α
β

f (x)dx, 0. 

δ) e x 

3

−1

--8οΚριτήριοαξιολόγησης--
Θέµα1
Α. Είναιερωτήσειςαπότηθεωρία.
Β. α) c,αx+c. 

β) ≥0.

β

β

β

α

α

α

γ) c(β–α).

δ) λ ∫ f (x)dx, λ ∫ f (x)dx + µ ∫ g(x)dx. 
ε) >0.  

γ 

β

ii) -f(t). 

iii) 0.

γ

f (x)dx. 

β) f(g(x))g´(x).
3

β

ii) 1. 

iii) e–1. 

iv) 1.

αx
+ c, ex+c.
lnα

Γ. Είναιθεώρηµα.
∆. α) Λ. 

β) Σ. 

γ) Λ(πρέπειτοΑναείναιδιάστηµα). 

δ) Σ. 

ε) Λ. 

στ)Σ. 

ζ) Σ.

γ) ∆. 

δ) ∆.

Β. α) Ε. 

β) Γ. 

γ) ∆. 

δ) Β. 

ε) Α. 

στ)Ε. 

ζ) Γ. 

η) Α. 

θ) Β. 

ι) Α.

ε) Α.

Γ. α) Γ. 

β) Γ.  

στ)Γ.

f´(x)=g(x)(1)
γιακάθεx∈R.Όµοια,επειδήηgείναιαρχικήτηςf,
θαισχύειότι:

β) Β. 

ε) Ε. 

δ) -σφx+c,εφx+c.

α) Επειδήηfείναιαρχικήτηςg,θαισχύειότι:

Ερώτηση15.3 

x α +1
+ c. 
α +1

Θέµα2

δ) G(β)–G(α),G(β)–G(α), [ G(x)] α . 

Α. α) Ε. 

β) ln x + c,

6

γ) e ηµ x +1συνx − 2xe x +1. 

ε) i) 0.  

γ) -συνx+c,ηµx+c.

ε)

στ) ∫ f (x)dx,
α

Γ. α) i) f(x). 

16.Ολοκλήρωµα

+ c. 

g´(x)=f(x)(2)
γιακάθεx∈R.Οισχέσεις(1)και(2)δίνουν:
♦ f´(x)+g´(x)=g(x)+f(x)⇔h´(x)=h(x)
♦ f´(x)-g´(x)=g(x)-f(x)=-[f(x)-g(x)] 

οπότεφ΄(x)=-φ(x).

β) Γιακάθεx∈Rείναι:
γ) ∆. 

δ) Α.

390 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

H´(x)=[e-xh(x)]´=-e-xh(x)+e-xh´(x)=
(α)

= e − x [h´(x) − h(x)] == 0 

ΆραηH(x)είναισταθερή.Επίσης:
Φ΄(x)=[exφ(x)]´=exφ(x)+exφ΄(x)= 

γνησίωςαύξουσαστο  ∆2=[-1,1] καιγνησίως 

φθίνουσαστο∆3=[1,+∞).

(α)

= e x [φ(x) + φ´(x) == 0 

ΆραηΦ(x)είναισταθερή.
γ) Απότοερώτηµα(β)προκύπτειότι:
H(x)=c1καιΦ(x)=c2 

Έτσι:

Είναι:

♦ c1=H(0)=h(0)=f(0)+g(0)=2και

f(-1)=-1καιf(1)=1

♦ c2=Φ(0)=φ(0)=f(0)–g(0)=0

lim f (x) = lim

Είναι:

x → −∞

e − x h(x) = 2 
 H(x) = 2 

 ⇔  x
 ⇔
 e φ(x) = 0 
 Φ(x) = 0 
f (x) + g(x) = 2e
⇔ 
 f (x) − g(x) = 0

x

lim f (x) = 0 


 f (x) = e 

 ⇔ 
x
g(x) = e


x → +∞

x

α) Σεκάθεπεριττήσυνάρτησηπουορίζεταιγιαx=0,
ισχύειf(0)=0.Πραγµατικά: 
 



2x
=0
x +1
2

καιοµοίως

Θέµα3 

x → −∞ 

f (-x)=- f (x)γιακάθε x ∈ R(1) 

Για x=0απότησχέση(1)παίρνουµε:
f(0)=-f(0)⇔2f(0)=0⇔f(0)=0

Επειδήηfείναισυνεχήςκαιγνησίωςµονότονηστα
∆1,∆2και∆3,παίρνουµεότι:

)

♦ f (∆1 ) = f (−1), lim f (x) = [−1, 0) 

x → −∞
♦ f(∆2)=[f(-1),f(1)]=[-1,1]

(

♦ f (∆ 3 ) = lim f (x), f (1)  = (0, 1] 

x → +∞
Εποµένωςτοσύνολοτιµώνf(R)τηςfείναιτο:
f(R)=f(∆1)∪f(∆2)∪f(∆3)=

β) Είναι:
2 

=[-1,0)∪[-1,1]∪(0,1]=[-1,1]

(x +1)f (x)≤2x(2)
Ανθέσουµεόπουxτο–x,ησχέση(2)δίνει:
(x2+1)f(-x)≤2(-x)⇔

δ) Έχουµε:
f (x) = 0 ⇔

⇔-(x2+1)f(x)≤-2x⇔
⇔(x2+1)f(x)≥2x(3)
Οισχέσεις(2)και(3)δίνουν:
2x
(x + 1)f (x) = 2x ⇔ f (x) = 2
για κάθε x ∈ » 
x +1
2

2x
γ) Επειδή f (x) = 2
, παίρνουµε:
x +1

(x 2 + 1) − 2x 2 2(1 − x 2 )
♦ f ´(x) = 2 ⋅
= 2 

(x 2 + 1)2
(x + 1)2

♦ f´(x)=0⇔x=1ήx=-1
♦ Ηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο∆1=(-∞,-1],

2x
=0 ⇔ x=0
x2 + 1

Στοδιάστηµα[0,1]είναιf(x)≥0.Έτσιτοεµβα-
δόνµεταξύτηςCf ,τουάξοναx´xκαιτωνευθειών
x=0καιx=1είναιίσοµε:
1

1

0

0

E = ∫ f (x)dx = ∫

2
1 (x + 1)´
2x
dx = ∫
dx = 
0
x +1
x2 + 1
2

1

= ln(x 2 + 1)  = ln2 
0

Θέµα4
α) ΗfέχειπεδίοορισµούτοRκαιείναιπροφανώς
συνεχήςσυνάρτηση.Έστωx>0.Τότε:

391

1

1

1

g(x) = ∫ x f (t)dt = ∫ f (t)dt + ∫ x f (t)dt = 
x

x

1

1

1

1

και
x

´  1  1 
g´(x) =  ∫ f (t)dt − ∫ f (t)dt  = f   − 2  − f (x) = 
1
 x  x 


1
x
1

1 − 12

)

x

x2 − 1
1
1 − x2
x2
=− 2 ⋅

=
x x 2 + 1 x 4 + 1 (1 + x 2 ) 1 + x 4

x2
x2

=

1− x

2

2

4

(x + 1) x + 1 

1− x

2

2

(1 + x ) 1 + x

4

=0 

Όµοιαγια x<0 είναι:
1
x
x

1
x
−1

−1

g(x) = ∫ f (t)dt = ∫ f (t)dt + ∫ f (t)dt = 
x

1
x
−1

x

= ∫ f (t)dt − ∫ f (t)dt 
−1

και
 1  1 
g´(x) = f   − 2  − f (x) = 0 
 x  x 

Άραg´(x)=0γιακάθεx∈R*.   

 

*

β) Είναι g´(x)=0 γιακάθε x ∈ R , οπότε:
 c , αν x < 0 

g(x) =  1
c2 , αν x > 0

Όµωςg(1)=0καιg(-1)=0.Άραg(x)=0γιακά-
θεx≠0.Εποµένως:
1
α
α

I = ∫ f (x)dx = 0 για κάθε α ≠ 0 

--9οΚριτήριοαξιολόγησης--
Θέµα1
Α. α) 0,-. 

β
α

f (x)dx,

β
γ

f (x)dx.  

ε)

β

β

[f (x)g(x)] α − ∫ α f ´(x)g(x)dx, ∫ u  

β

β

γ) λ ∫ f (x)dx, 
α

f (u)du, 

1

g´(x)dx.

η)

β
α

f (x) − g(x) dx. 

Β. Είναιθεώρηµα.
Γ. α) Λ(πρέπεια≤β). 

β) Λ.  

στ)Λ.

δ) Λ. 

ε) Σ.  

γ) Σ.

Θέµα2
α) ΕπειδήηFείναιαρχικήτηςfστο[α,β],θαισχύει
ότι:

β
α

f (x)dx = F(β) − F(α) ⇔ 4 = 10 − F(α) ⇔ F(α) = 6 

β) Είναι:

β
α

f (x)dx = 0 ⇔ F(β) − F(α) = 0 ⇔ F(α) = F(β) 

ΗFείναισυνεχήςστο[α,β](ωςπαραγωγίσιµη)και
παραγωγίσιµηστο(α,β)(ωςπαραγωγίσιµησεόλοτο
[α,β]),αφού:
F´(x)=f(x),µεF(α)=F(β)
ΣύµφωναµετοθεώρηµατουRolleυπάρχειξ∈(α,β)
τέτοιο,ώστε:
F´(ξ)=0⇔f(ξ)=0
Θέµα3
α) Έστω:
x

g(x) = ∫ f (t)dt − (x − 1)e1− x , x ∈ » 
1

ΗgείναιπαραγωγίσιµηστοRµε:
g´(x) =

( ∫ f (t)dt − (x − 1)e )´= 
x

1− x

1

= f (x) − e1− x + (x − 1)e1− x

β) ≥0.

f (x)dx > 0. 

α

u2

ζ)

2

1
1− x
x
=− 2 ⋅

=
x 1 + 1 1 + 1 (1 + x 2 ) 1 + x 4
2
4
x

γ
α

στ)f(x),f(g(x))g´(x).

x

= ∫ x f (t)dt − ∫ f (t)dt 

(

δ)

(1)  

Απότηνυπόθεσησυµπεραίνουµεότι g(x)≥0=g(1)

β

γιακάθεx∈R.Εποµένωςηgπαρουσιάζειστοεσω-

α

τερικόσηµείοx0=1τοπικό(ολικό)ελάχιστοκαιεί-

f (x)dx + ∫ g(x)dx. 

392 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ναιπαραγωγίσιµηστοσηµείοαυτό.Σύµφωναµετο
θεώρηµατουFermatθαείναι:

1

⇔ f (x) = ∫ f (xt)xdt + e x ⇔ 
0

x

⇔ f (x) = ∫ f (y)dy + e x

(1)

g´(1) = 0 ⇐⇒ f (1) − 1 = 0 ⇔ f (1) = 1 

(1) 

0

Τοβ΄µέλοςτηςσχέσης(1)είναιπαραγωγίσιµησυ-

Άραf(1)=1.
β) Η εξίσωση της εφαπτόµενης της Cf στο σηµείο
A (1, f (1) ) θαείναι:

y–f(1)=f´(1)(x–1)⇔y–1=2(x–1)⇔

νάρτηση,γιατίηfείναισυνεχής.Άρακαιηfείναι
παραγωγίσιµη.
β) Είναι:
g´(x)=[e-xf(x)–x–1]´=

⇔y=2x-1

=-e-xf(x)+e-xf´(x)–1(2)

γ) Έχουµε:

Όµωςησχέση(1)δίνει:

f (x) − f (1)
f ´(1) = 2 ⇔ lim
=2 ⇔
x →1
x −1
f (x) − 1
=2
x →1 x − 1

f´(x)=f(x)+ex
Οπότεησχέση(2)γίνεται:

⇔ lim

Θέτουµε h(x) =

f (x) − 1
. Τότε:
x −1

g´(x)=-e-xf(x)+e-x[f(x)+ex]–1=
=-e-xf(x)+e-xf(x)+1–1=0
γιακάθεx∈R. Άραηgείναισταθερή. 

f (x)=(x–1)h(x)+1(1)
και

γ) Επειδήηgείναισταθερή,υπάρχειc∈R,ώστε:
g(x)=c⇔e-xf(x)–x–1=c⇔

lim h(x) = 2 
x →1

⇔f(x)=(x+1+c)ex

Έτσι:
f (x) − x 3 (1)
(x − 1)h(x) + 1 − x 3
== lim
=
x →1
x →1
x −1
x −1

Όµωςησχέση(1)δίνειότι:

A = lim


x3 − 1 
= lim  h(x) −
=
x →1
x −1 

= lim  h(x) − (x 2 + x + 1)  = 2 − 3 = −1 
x →1 

Εποµένως Α=-1.

f(0)=e0=1
οπότε:
(0+1+c)e0=1⇔c+1=1⇔c=0
Άρα:
f(x)=(x+1)ex,x∈R

Θέµα4
α) Θέτουµεxt=y,οπότε:
(xt)´dt=dy⇔xdt=dy
t

0

1

y

0

x

17.Βασικέςασκήσεις
17.1 Πρέπει:
α2–2β+1=0καιβ2–2α+1=0
Μεπρόσθεσηκατάµέληπαίρνουµε:

Έτσι:
1

f (x) = x ∫ f (xt)dt + e ⇔ 
0

x

(α–1)2+(β–1)2=0
Απ:α=β=1

393

17.2 α) Πρέπει:

Ησχέση w =

 x 3 + y 3 = 2 
 2
 ⇔
2
x + y = 1 + xy 

z=

 x + y = 2 
 y = 2 − x 

⇔  2
 ⇔  2
2
x − xy + y = 1
x − 2x + 1 = 0

4 + 3i
4 − 3i
w − z1 = ρ ⇔ w −
z1 = ρ 
5
5

17.5 α) ΠρέπειIm(z)=0.
Απ:Ηισοσκελήςυπερβολήx2–y2=1

Απ:x=1,y=1
β) Είναι:

β) ΠρέπειRe(z)=0.

2004 

=(2+2i)

=2

2004

2004 

=2

2004

(1+i) 

=

Απ:Οκύκλος(x–1)2+(y+1)2=32

= 2 2004 (1 + 2i − 1)1002 =  

=2

2004

1002

(2i)

2004

1002

= 2 2004 (1 + i)2 

(-2

1002

3006

)=-2 

Απ:z=-23006

17.3 Έστω z=x+yi. Είναι:  

z≠2⇔(x,y)≠(2,0)
Βρίσκουµε:
w=

4 + 3i
w
5

Έτσι:

(x + y)(x 2 − xy + y 2 ) = 2 
⇔ 
 ⇔
x 2 − xy + y 2 = 1



z

4 − 3i
z δίνει:
5

x 2 + y 2 − 2x + 4y 4x − 2y − 8
+
i
(x − 2)2 + y 2
(x − 2)2 + y 2

(1) 

α) Απότησχέση(1)προκύπτειότιοwείναιπραγ-
µατικός,ανκαιµόνοαν:
4x − 2y − 8
= 0 ⇔ 2x − y − 4 = 0
(x − 2)2 + y 2

17.6 α) Έστωz=x+yiµεx,y∈R.Τότε:
z 2 − 2z + 1 = 0 ⇔ … ⇔ 

 x 2 − y 2 − 2x + 1 = 0 
(1) 
⇔ 


y=0


ή
2
2
x − y − 2x + 1 = 0  
(2) 

 
x +1 = 0

 
Απ:z1=1,z2=-1–2iκαιz3=-1+2i

β) ΑνΑ,ΒκαιΓείναιοιεικόνεςτωνµιγαδικώνz1,
z2καιz3αντίστοιχα,τότεέχουµε:
(AB) = (1 + 1)2 + 22 = 2 2 

(2) 

Απ:Ηευθεία2x–y–4=0χωρίςτοΑ(2,0)
β) Οwείναιφανταστικός,ανκαιµόνοαν:
x 2 + y 2 − 2x + 4y
= 0 ⇔ x 2 + y 2 − 2x + 4y = 0 ⇔ 
(x − 2)2 + y 2

⇔(x2–2x)+(y2+4y)=0⇔

και
(ΑΓ) = 2 2 

οπότε(ΑΒ)=(ΑΓ).
Απ:Ισοσκελές

17.7 α) Είναι:
2

z + 16 = 4 z + 1 ⇔ z + 16 = 16 z + 1

Απ:Οκύκλος(3)χωρίςτοΑ(2,0)

17.4 α) Είναι

w =…= z . 

β) Έστω z − z1 = ρ, όπουz1ηεικόνατουΚ.

394 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

⇔ … ⇔

2

⇔(x2–2x+1)+(y2+4y+4)=5⇔
⇔(x–1)2+(y+2)2=5(3)

2

⇔ z = 16 ⇔ z = 4 

β) Είναι:
(α)
z
+ 4 = z + 1 ⇔ z + 16 = 4 z + 1 ⇐⇒ z = 4 
4

ΆραηεικόναΜτουzκινείταιστονκύκλοµεκέ-
ντροτηναρχήΟτωναξόνωνκαιακτίναρ=4.

17.8 Υπάρχουνδύοτρόποι.Έναςαπόαυτούςείναι
οπαρακάτω:
Είναι z = 2 καιw=2z+1.Άρα:
w −1 

2z + 1 = w ⇔ 2z = w − 1 ⇔ z =
2

Όµως:
w −1
= 2 ⇔ w −1 = 4 
z =2 ⇔
2

Απ:(x–1)2+y2=16

17.9 Είναι:

α = 3x 
x = 2α
3x yi
2

3 
⇔ α + βi =
+
⇔ 
⇔ 

2
2
β= y 
 y = 2β
2 

Όµως:
x 2 + y 2 = 16 ⇔ … ⇔

ΆρατοσηµείοΝ(α,β)κινείταιστηνέλλειψη:
x2 y2
+
=1
36 4

17.11 α) Η z 4 =

4

(

3⋅ 1 + i
3z + i
3 + iz
1
z
w=
=
=
= 
−iz + 3 −i ⋅ 1 + 3 −i + 3z w
z

Έτσι:
1
2
⇔ ww = 1 ⇔ w = 1 ⇔ w = 1 
w

Έστωz=x+yi.Τότε:
3(x + yi) − i 3x + (3y − 1)i
= 

i(x + yi) + 3
(3 − y) + xi

3x + (3y − 1)i
(3 − y) + xi

⇔(z=1ήz=-1ήz=iήz=-i)

(

4

)

(z =0

Þ z = 1) ⇔ ( z = 0 Þ z = 1) 

♦ Αν z = 1, τότε:

=…= 

zz = 1 ⇔ z =

=…=1   

1 

z

Άρα: 

z5 = z ⇔ z5 =

z = 4, δη-

λαδήx +y =16. Έστω w=α+βi, µε α,β∈R. 

Τότε:
8
8z
8z
⇔ w=z+ 2 ⇔
w=z+ ⇔ w=z+
z
zz
z
⇔ w=z+

z 4 − z = 0 ⇔ z 4 − 1 = 0 ⇔ (z 2 − 1)(z 2 + 1) = 0 ⇔ 

17.10 Έστω  z=x+yi. Θαισχύειότι
2

♦ Αν z = 1, τότε:

♦ Ητιµήz=0είναιλύσητηςεξίσωσης.

x 2 + y 2 + 9 − 6y

2

Þ z = 1) 

♦ Αν z = 0, τότεz=0,πουείναιδεκτή.

5

9(x 2 + y 2 ) − 6y + 1

=

(z =0

z5 = z ⇔ z = z ⇔ z z − 1 = 0 ⇔ 

♦ x2+y2=1 

)

β) Απότην z 5 = z παίρνουµεότι:

Άλλοςτρόπος

♦ w =

3

⇔ z z −1 = 0 ⇔

Απότηνυπόθεσηπαίρνουµε:

♦ w =

z δίνει:

z4 = z ⇔ z − z = 0 ⇔ 

1
z = 1 ⇔ zz = 1 ⇔ z = 
z

w=

α 2 β2
+
=1
36 4

8z
x − yi
⇔ α + βi = x + yi +
⇔
16
2

1
⇔ z6 = 1 ⇔ 
z

⇔(z3–1)(z3+1)=0⇔
⇔(z–1)(z2+z+1)(z+1)(z2–z+1)=0⇔
⇔(z=1ήz2+z+1=0ή
z=-1ήz2–z+1=0)⇔


−1 ± i 3
1± i 3 
⇔ z =1 Þ z =
Þ z = −1 Þ z =


2
2 

395

α) Οµιγαδικόςµετοµέγιστοµέτροείναιοz1=3+9i.

Άραοιρίζεςτηςεξίσωσηςείναιοι:
0, 1, − 1,

−1 ± i 3 1 ± i 3
, 

2
2

β) Οµιγαδικόςµετοελάχιστοµέτροείναιο:
z2=-1–3i

17.12 α) Είναι:

17.14 α) Είναι:

α2+β2+γ2=αβ+βγ+γα⇔
2

2

2

2

⇔α +β -2αβ=αβ+βγ+γα–2αβ–γ ⇔…⇔
⇔(α–β)2=(β–γ)(γ–α)

z−w = z+w ⇔ z−w = z+w

⇔

⇔ (z − w) ( z − w ) = (z + w) ( z + w ) ⇔ … ⇔ 

⇔ zw + wz = 0 

Άρα:

β) Είναι:

(α–β)3=(α–β)(β–γ)(γ–α)

zw + wz = 0 ⇔ zw = −wz ⇔

Έτσι:
3

α − β = (α − β)(β − γ)(γ − α) κ.λπ. 

z
z
= − ⇔ u = −u 
w
w

Ανu=α+βi,µεα,β∈R,τότε:
u = − u ⇔ α + βi = −(α − βi) ⇔ 

β) Όµοια:
β−γ = γ−α =

2

3

α−β ⋅ β−γ ⋅ γ−α 

οπότε:
α − β = β − γ = γ − α ⇔ (AB) = (ΒΓ) = (ΓΑ) 

⇔α+βi=-α+βi⇔2α=0⇔α=0 

Άρα u=βi.

17.15 α) Df=R,Dg=R*.
β) x=1ήx=2.

17.13 Είναι:

γ) Α(1,0),Β(2,0).
δ) Μετηβοήθειαπίνακα.
ε) x∈(-∞,1)∪(2,+∞).
στ)(0,1)∪(2,+∞).

17.16 Θέτουµεx=y=0,οπότεf(0)=0καιστη
συνέχειαy=0.
Απ:f(x)=x 

Ηεικόνατουzβρίσκεταισεκύκλοµεκέντροτοση-
µείοΚ(1,3)καιακτίνα ρ = 2 10. Ταζητούµεναση-
µείαπροκύπτουναπότηντοµήτηςευθείαςΟΚµετον

17.17 α) Ανθέσουµεόπουxκαιyταf(x)καιf(y)
αντίστοιχα,προκύπτειότιx+y≤f(x)+f(y).
β) Θέτουµεy=xστοερώτηµα(α).

17.18 α) Df=(1,3).

κύκλο ( K, 2 10 ) . Είναι:

β) Είναιγνησίωςαύξουσα.

♦ ΟΚ:y=3x(1)

γ) x=2.

♦ C:(x–1)2+(y–3)2=40(2)
Τοσύστηµατωνεξισώσεων(1)και(2)δίνειταση-

17.19 α) Df=[-7,2].

µεία  Α(3,9) και  Β(-1,-3). Παρατηρώνταςκαιτο

β) Γνησίωςφθίνουσα(καιµετονορισµό).

προηγούµενοσχήµαβλέπουµεότι:

γ) Ναι,ωςγνησίωςµονότονη.

396 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

δ) Ταf(2)=-5καιf(-7)=13.

γ) ΌταντοΒτείνειστοΑ,τότεθ→0.Άρα:

ε) f(x)=-5⇔f(x)=f(2).

Απ:x=2

17.20 α) Ναι.
β) Ναι,διότιηfείναι“1–1”.

 ηµ θ 
2Rηµ θ
ηµ θ
AB
2 = 2lim
2 = lim 
2  =1
= lim
B→ A 
θ→ 0 θ
θ→ 0  θ 
AB θ→ 0 θR
 2 
lim

17.23 α) Είναι:

γ) f-1(x)=ln(x+1)–3,x∈(-1,+∞).

ηµ 1

A = lim

17.21 α) Έστωα,β∈Rµεf(α)=f(β).Τότε:

1
x

x → +∞

1

=y

x
ηµy
x ===
=1
lim
y→ 0

y

♦ f(f(α))=f(f(β))⇔(fÎf)(α)=(fÎf)(β)

Απ:Α=1

♦ f(f(f(α)))=f(f(f(β)))⇔(fÎfÎf)(α)=(fÎfÎf)(β)
Εποµένως:
(fÎfÎf)(α)-(fÎf)(α)=
=(fÎfÎf)(β)-(fÎf)(β)⇔α=β

β) Είναι:

ηµ 2 
2

x 
B = lim x 2  xηµ  = 2  lim x 2 ⋅
2 
x → −∞
 x → −∞
x

x 

Όµως:

β) Γιαx=0ηδοσµένησχέσηδίνει:
(fÎfÎf)(0)-(fÎf)(0)=0⇔

lim

x → −∞

⇔ f ( f ( f (0) ) ) = f ( f (0) ) ⇐⇒ f ( f (0) ) = f (0) ⇐⇒ 
“1−1”

ηµ 2

“1−1”

2
x

2

=y

x
ηµy
x ===
=1
lim

y

y→ 0

Απ:Β=+∞

⇔f(0)=0

17.24 α) Επειδήηfείναιρητήσυνάρτηση(Df=R), 

= x. Τότε:
17.22 α) Έστω AB

Σε γωνία 2π αντιστοιχεί τόξο 2πR
Σε γωνία θ αντιστοιχεί τόξο

x

θαείναι: 

A = lim f (x) = lim
x → +∞

Άρα:

x → +∞

x2 + 1
=
x + x2 + 3
4

x2
1
= lim 2 = 0 
x → +∞ x 4
x → +∞ x

2π 2πR
=
⇔ x = θR 
θ
x

= lim

β) Είναι:

β) ΦέρνουµεΟΓ⊥ΑΒ.Τότε: 
=θ
♦ ΒΟΓ
2
θ
AB
θ
θ
♦ ΒΓ = Rηµ ⇔
= Rηµ ⇔ AB = 2Rηµ 
2
2
2
2

B = lim [f (x)ηµx] = lim
x → +∞

x → +∞

(x 2 + 1)ηµx 

x4 + x2 + 3

Όµως:
f (x)ηµx = f (x) ⋅ ηµx ≤ f (x) = f (x) 

οπότε:
-f(x)≤f(x)ηµx≤f(x)
Σύµφωναµετοπρώτοερώτηµαείναι:
lim [−f (x)] = − lim f (x) = 0 

x → +∞

x → +∞

Έτσιαπότοκριτήριοτηςπαρεµβολήςπροκύπτειότι: 

lim ( f (x)ηµx ) = 0 

x → +∞

397

Τονίζουµεότιδενµπορούµεναεφαρµόσουµετονκα-

♦ g(α)g(β)=αβ[f(α)–β][f(β)–α]≤0

νόναDeL’Hospital,διότιτο lim ηµx δενυπάρχει(το

διότια≤f(α)≤βκαια≤f(β)≤β.

γεγονόςαυτόπροκύπτειαπότηγραφικήπαράσταση

∆ιακρίνουµετιςπεριπτώσεις:

x → +∞

g(α)g(β)=0καιg(α)g(β)<0 

τηςσυνάρτησης y=ηµx).

17.25 Είναι f (x) = x 

1−

4 5
β
+
+ α +  καιτο
x x2
x   

όριοέχειτηµορφή (+∞)(1+α) κ.λπ.
Απ:α)α=-1β)α=-1,β=12

17.26 α) Είναι:
♦ x 2 ηµ

17.30 α) Θεωρούµετησυνάρτηση:
h(x)=f(x)–g(x),x∈[0,1]
Ηhείναισυνεχήςστο[0,1],ωςδιαφοράτωνσυνε-
χώνσυναρτήσεωνfκαιg.
Είναι:
h(0)=f(0)–g(0)=f(0)–f(1)

1
≤ x2 
x

♦ − x 2 ≤ x 2 ηµ

και 

h(1)=f (1)–g(1)=f(1)–f(0)

1
≤ x 2 κ.λπ.
x

οπότε:

1

β) Είναι lim− e x = lim ey = 0. Ανθέσουµε y =
y →−∞

x→0

1
, τό-
x

h(0)h(1)=[f(0)–f(1)][f(1)–f(0)]=
=-[f(0)–f(1)]2<0

τεy→-∞,ότανx→0-.

διότιf(0)≠f(1).

17.27 Γιαx>0είναι f (x) ≤ ηµ5x . Άρα:

ΣύµφωναµετοθεώρηµαBolzano,υπάρχειξ∈(0,1)

x

h(ξ)=0⇔f(ξ)–g(ξ)=0⇔f(ξ)=g(ξ)

♦ f (0) = lim− f (x) = lim+ f (x) 
x→ 0

x→ 0

♦ lim+ f (x) ≤ lim+
x→ 0

τέτοιο,ώστεh(ξ)=0.Έτσι:

x→ 0

β) ΌπωςφαίνεταικαιστοπαρακάτωσχήµαοιCfκαι

ηµ5x
⇔ f (0) ≤ 5 
x

Cgθαέχουνένατουλάχιστονκοινόσηµείο  Μ(ξ,η),

Γιαx<0όµοιαβρίσκουµεότιf(0)≥5.

µεξ∈(0,1).

Απ:f(0)=5

17.28 Ησχέση(γιαξ=x) f (x) =

1
1 
µας
+
α−x β−x

οδηγείστηβοηθητικήσυνάρτηση:
g(x)=(α–x)(β–x)f(x)–α–β+2x,x∈[α,β]
Είναι:  

2

♦ g(α)g(β)=- (α–β) <0
♦ gσυνεχήςστο[α,β]

17.31 Είναι:
lim f (x) = lim+ f (x) = f (0) 

ΕφαρµόζεταιτοθεώρηµαBolzano.

x → 0− 

17.29 Ανg(x)=xf(x)–αβ,x∈[α,β],τότε:
♦ ηgείναισυνεχήςστο[α,β]

398 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

x→ 0 

♦ Για x<0 έχουµε:
f (x) ≥ 2x +

ηµx 

x 

οπότε:

f (x 0 ) =

ηµx 

⇔ f (0) ≥ 1
lim f (x) ≥ lim−  2x +
x→0 
x 

(1) 

x → 0−

♦ Γιαx>0έχουµε:

Όµωςx0≠ξκαιf(x0)=f(ξ).

17.35 α) Ησχέσηδίνει:

ηµx 

f (x) ≤ 2x +
x 

f2(x)–x4=2x2+1⇔
⇔f2(x)=x4+2x2+1⇔

οπότε:

⇔f2(x)=(x2+1)2

ηµx 

⇔ f (0) ≤ 1
lim f (x) ≤ lim+  2x +
x → 0+
x→0 
x 

(2) 

Επειδή(x2+1)2≠0γιακάθεx∈R,θαείναι:
f(x)≠0,x∈R

Απ:f(0)=1

β) Ηfδενµηδενίζεταικαιείναισυνεχής.Άραθα

17.32 α) Α=(-2,2). 

f (3) + f (4)
= f (ξ) 
2

διατηρείπρόσηµο. 

Όµωςf(2000)=4⋅106+1>0,οπότε:

β) Μ=+∞ και Ν=-∞.

f(x)>0

γ) ΗfείναισυνεχήςστοΑ:
lim f (x) = +∞ και
x→ 2

Απ:f(x)=x2+1,x∈R

lim f (x) = −∞ 

x→ −2

17.36 α) Έχουµεότι:

Άρα:

f(xy)+f(x)+f(y)+3=x+y+xy(1)

f(Α)=(-∞,+∞)=R

Ησχέση(1)γιαx=y=1δίνει:
Σχόλιο

Ηάσκησηαυτήµαςδηλώνειότιανοιόροισταάκραα
καιβενόςδιαστήµατος,στοοποίοηfείναισυνεχής,
είναιίσηµε+∞και-∞,τότετοσύνολοτιµώνείναιτοR.

f(1)+f(1)+f(1)+3=3⇔3f(1)=0⇔
⇔f(1)=0
β) Γιαy=1ησχέση(1)δίνει:
(α)

f (x) + f (x) + f (1) + 3 = x + 1 + x ⇐⇒ 

17.33 Ηπρώτησχέσηδηλώνειότιηfείναισυνε- 
2

4 

χήςστο0καιηδεύτερηδίνει f (x)=x . Στα (-∞,0)  

και (0,+∞) ηfδιατηρείπρόσηµο.Άρα:
f(x)=x2ήf(x)=-x2

2
2
− x , αν x < 0
 x , αν x < 0 

f (x) =  2
Þ f (x) =  2
 x , αν x ≥ 0
− x , αν x ≥ 0

17.34 α) ΜετοθεώρηµαBolzanoγιατην:
f (1) + f (2)
g(x) = f (x) −
στο [1, 2] 
2  

Ησυνάρτησηf(x)=x–1επαληθεύειτησχέση(1)
καιγιατολόγοαυτόείναιηζητούµενη.Τονίζουµε
στοσηµείοαυτόότιηεπαλήθευσητηςσχέσης(1)εί-
ναιυποχρεωτική,ώστεναθεωρηθείπλήρηςηλύση.

ή 

⇔2f(x)=2x–2⇔f(x)=x-1 

β) Όµοια,υπάρχει x0 ∈ [3,4] µε:

γ) Είναι:
A = lim

x → +∞

= lim

x → +∞

xσυν2x
xσυν2x
= lim
=
f 2 (x) + 1 x → +∞ (x − 1)2 + 1

xσυν2x
1
συν2x
= lim

x2 − 2x + 2 x → +∞ 1 − 2 + 22
x
x 

(∗) 

x 

Όµωςµε x→+∞, µπορούµεναθεωρήσουµεότιx≠0
καιµάλισταx>0.Έτσι:

399

συν2x 1
συν2x
1 συν2x 1
=
≤ , − ≤

x
x
x
x
x
x

(2) 

και
1
 1
lim  −  = 0 = lim 
x → +∞
x

+∞
x
 x

β) Ανm=Μ,τότεηfείναισταθερήκαιεπιλέγουµε
τυχαίοξ∈[α,β].

17.39 α) Ηfείναισυνεχήςστοx0=1,άρα:
lim f (x) = lim+ f (x) = f (1) ⇔ … ⇔ 

x → 1−

Απότοκριτήριοπαρεµβολήςησχέση(2)δίνειότι:
lim

x → +∞

συν2x
=0
x

Έτσιαπότησχέση(∗)προκύπτειότι:
A=

1
⋅0 = 0 
1− 0 + 0

17.37 Ηδοσµένησχέσηδίνει:
f2(x)+2exf(x)=1+2ex⇔
⇔f2(x)+2exf(x)+e2x=1+2ex+e2x⇔
⇔[f(x)+ex]2=(1+ex)2  

x

Η g(x)=f (x)+e είναισυνεχήςκαιδενέχειρίζες.

⇔α–2β=-1
β) Είναι:
♦ lim−

f (x) − f (1)
=4
x −1

♦ lim+

f (x) − f (1)
= … = 2α − β 
x −1

x →1

x →1

Απ:α=3,β=2

17.40 α) Μετοκριτήριοπαρεµβολής.
β) ∆ιότιf´(0)=0.

17.41 α) Απότοκριτήριοπαρεµβολήςπροκύπτειότι:
lim f (x) = 2 
x→ 0

Άραδιατηρείσταθερόπρόσηµο.Έτσι:
♦ g(x)=1+ex⇔f(x)=1,x∈R  

Για x=0 ηδοσµένησχέσηδίνειότι:
2≤f(0)≤2⇔f(0)=2

♦ g(x)=-1–ex⇔f(x)=-2ex–1,x∈R

β) Ηδοσµένησχέσηγράφεται:

Όµωςf(2004)<0.

(x+2)–2≤f(x)–2≤(x2+x+2)–2⇔

Απ:f(x)=-2ex–1,x∈R

17.38 ΗfέχειελάχιστητιµήmκαιµέγιστηΜ.

⇔x≤f(x)–2≤x2+x(1)
♦ Μεx>0ησχέση(1)δίνει:

Άρα: 

x →1

1≤ 

♦ m≤f (κ)≤Μ⇔3m≤3f (κ)≤3Μ
♦ m≤f(λ)≤Μ⇔5m≤5f(λ)≤5Μ  

♦ m≤f(µ)≤Μ⇔7m≤3f(µ)≤7Μ

α) Έστωότιm<Μ.Επειδήηfέχεισύνολοτιµώντο
[m,Μ]στο[α,β],υπάρχειξ∈[α,β]τέτοιο,ώστε:
3f (κ) + 5f (λ) + 7f (µ)
f (ξ) =
κ.λπ. 
15

400 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Ητελευταία,σύµφωναµετοκριτήριοπαρεµβολής,
δίνει:
lim

x → 0+

Προσθέτουµεκατάµέληκαιπαίρνουµε:
3f (κ) + 5f (λ) + 7f (µ)
m≤
≤M
15

f (x) − 2
≤ x +1 
x

f (x) − 2
=1
x

♦ Μεx<0ησχέση(1)δίνει:
f (x) − 2
≥ x +1 
x
ηοποίαµετησειράτηςδίνειότι:
1≥ 

lim

x → 0−

f (x) − 2
=1
x

Απ:f´(0)=1

β) ΤασηµείαεπαφήςείναιταΑ(1,4)καιΒ(3,14).

17.42 α) Θέτουµε:
g(h) =

Απ:y=3x+1,y=7x-7

f (2 + h) − 3
, h ≠ 0 κ.λπ.
h

Απ:f(2)=3
β) Είναιf´(2)=5.

17.48 α) y=3x–2,y=3x+2.
β) Οιζητούµενεςεφαπτόµενεςείναι:

17.43 Είναι:

η1:y=3x+2,η2:y=27x–54

f ´(0) = 1 ⇔ lim
x→ 0

f (x) − f (0)
=1 
x

και η3: y =

 f (3x) − f (0) f (2x) − f (0) f (x) − f (0) 
A = lim 
+
+

x→ 0
x
x
x


Απ:Α=6

17.44 α) Α=α2f´(α)–2αf(α).

17.49 α) y=x–1.
β) ΈστωΜ(α,f(α))τοσηµείοστοοποίοηευθεία
ΑΒεφάπτεταιµετηCf.Τότεθαισχύειότι:
 f (α) = α − 1
κ.λπ. 

f ´(α) = λ ΑΒ = 1

β) Β=g(α)f´(α)–f(α)g´(α).

17.45 Είναι:
lim

f (x) − f (α)
x−α

x→ α

= lim
x→ α

= lim
x→ α

f (x) − f (α)
x−α

=

17.50 ΕπειδήηChέχειστοσηµείοΑ(α,h(α))ορι-
ζόντιαεφαπτοµένη,θαισχύειότιh΄(α)=0.Όµως:

( f (x) − f (α) )( f (x) + f (α) ) = 
(x − α) ( f (x) + f (α) )
f 2 (x) − f 2 (α)
=
x → α (x − α) f (x) + f (α)
(
)

= lim

 f (x) − f (α) f (x) + f (α)
= lim 

x→ α 
f (x) + f (α)
 x−α


 κ.λπ. 

Απ: f ´(α) =

f(α)
⋅ f ´(α) 
f(α)

17.46 Ανf(x)=αx2+βx+γ,τότε:
♦ λ ΑΒ =

27
(x − 1) 
4

f (λ) − f (κ)
= α(κ + λ) + β 
λ−κ

h´(x) =

f ´(x)g(x) − f (x)g´(x) 

g 2 (x)

Εποµένως:
h΄(α)=0⇔f΄(α)g(α)–f(α)g΄(α)=0⇔
⇔f´(α)g(α)=f(α)g΄(α)⇔

f (α) f ´(α) (1)
f ´(α)
=
⇐⇒ h(α) = 

g(α) g´(α)
g´(α)

17.51 Είναι:
♦ f(1)=g(1)⇔…⇔α+β=-2
♦ f´(1)=g´(1)⇔…⇔2α+β=1
Απ:α=3,β=-5,y=x-1

♦ λεφ=f΄(γ)=2αγ+β
Πρέπει:
λεφ=λΑΒ⇔2αγ+β=α(κ+λ)+β⇔
κ+λ 

⇔ γ=
2

17.47 α) ΤοσηµείοεπαφήςείναιτοΑ(1,4).
Απ:y=3x+1

17.52 α) Γιακάθεx∈Rείναι:
 x2 + 1 ´ 2xex − (x2 + 1)ex
x2 − 2x + 1 

♦ f ´(x) =  x  =
=−
x 2
(e )
ex
 e 

♦ f ´´(x) = … =

x 2 − 4x + 3 

ex

401

β) Είναι:
x2 − 2x +1
(x −1)2
♦ f´(x) = −
= − x < 0 γιακάθεx≠1
x
e
e

x 2 − 4x + 3 (x − 1)(x − 3) 

♦ f ´´(x) =
=
ex
ex
Έτσιηf´´είναιθετικήσταδιαστήµατα(-∞,1),(3,+∞)

καιαρνητικήστοδιάστηµα(1,3).

lim f (x) = lim+ f (x) = f (1) ⇔ 

x → 1−

⇔α+β–1=1+γ⇔α+β=-1(1)
Επιπλέονηfπρέπειναείναιπαραγωγίσιµηστο(0,2),
άρακαιστοx0=1.Όµως:
♦ lim−
x →1

γ) Ηγραφικήπαράστασητηςf´έχειοριζόντιεςεφα- 

πτόµενες,ανη(f´)´,δηλαδήηf´´,έχειρίζες.
Απ:Στασηµεία A ( 1, f ´(1) ) και B ( 3, f ´(3) ) 

x →1

f (x) − f (1)
αx 2 + βx − 1 + 2 (1)
= lim−
== 
x →1
x −1
x −1

= lim−
x →1

♦ lim+
x →1

αx 2 + (−1 − α)x + 1
= lim− (αx − 1) = α − 1 
x →1
x −1

f (x) − f (1)
x + γ − (γ + 1)
= lim+
=1
x →1
x −1
x −1

Άραα–1=1⇔α=2.

17.53 α) Είναι:

Απ:α=2,β=-3,γ=-3

[f(-x)]´=[-f(x)]´⇔f΄(-x)(-x)´=-f´(x)⇔
⇔-f´(-x)=-f´(x)⇔f´(-x)=f´(x)(1)

17.56 ΘεώρηµαRolleγιατην:
g(x)=f(x)–x2,x∈[0,2] 

Απότησχέση(1)έχουµεότιηf ´είναιάρτια.
β) Επειδήηfείναιδύοφορέςπαραγωγίσιµη,απότη

17.57 Θεωρούµετησυνάρτηση:

σχέση(1)έχουµε:

x3 5 2
− x + 4x + µ 
3 2
Έστωότιηεξίσωσηf(x)=0έχειδύοτουλάχιστονρί-

[f΄(-x)]´=[f΄(x)]´⇔f΄΄(-x)(-x)´=f΄´(x)⇔
⇔-f΄´(-x)=f΄´(x)⇔f´΄(-x)=-f´΄(x)(2)
Εποµένωςηf´´είναιπεριττή.Ησχέση(2)γιαx=0
δίνει:

f (x) =

ζεςστο(2,3).Ανρ1καιρ2,µερ1<ρ2,είναιδύοαπό
τιςρίζεςαυτές,τότεέχουµεf(ρ1)=f(ρ2)=0.

f´´(0)=-f´´(0)⇔f´´(0)=0

17.54 Είναιf(2)=3.ΕπειδήηεφαπτοµένηετηςCf  

στο Α(2,3) είναιπαράλληληστηνευθεία:  

 

ΣύµφωναµετοθεώρηµαRolleυπάρχει ξ ∈ (ρ1,ρ2)τέ-
τοιο,ώστεf΄(ξ)=0.Όµως:

y=4x+6

♦ f´(x)=x2-5x+4

θαείναιλε=4,δηλαδή:

♦ f´(ξ)=0⇔ξ2–5ξ+4=0⇔ξ1=1ήξ2=4,

f´(2)=4(1) 

Είναιακόµα:
g(1)=3,g´(1)=f´(2)=4
Απ:y=4x-1

17.55 Πρέπει:

άτοπο.

17.58 Θεωρούµετησυνάρτηση:
F(x)=λx4+2x3–2(λ+1)x2+λx
ηοποίαέχειπαράγωγοτηνf.ΗFείναισυνεχήςστο
[0,1]καιπαραγωγίσιµηστο(0,1),µεF(0)=0και

f(0)=f(2)⇔-1=2+γ⇔γ=-3
Ηfπρέπειναείναισυνεχήςστο[0,2],οπότεηfπρέ-  

πειναείναισυνεχήςκαιστο x0=1. Έτσι:

402 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

F(1)=λ+2–2λ–2+λ=0,δηλαδήF(0)=F(1).
ΣύµφωναµετοθεώρηµατουRolleυπάρχειξ∈(0,1)
τέτοιο,ώστεF΄(ξ)=0⇔f(ξ)=0.

17.59 Αν  f (x)=x3+x2+3x+α, τότε  f (R)=R

17.64 Ανβάλουµεxστηθέσητουξ,ησχέσηγίνεται:

καιηfείναιγνησίωςαύξουσα.

f ´(x) =

17.60 α) Είναι:

⇔f´(x)(α–x)(β–x)=(β–x)+(α–x)⇔

f(0)=g(0)=1καιf(1)=g(1)=3

⇔ef(x)f´(x)(x–α)(x–β)+

β) ΜεθεώρηµαRolleστην:

+(x–β)ef(x)+(x–α)ef(x)=0⇔

h(x)=f(x)–g(x)=3x+x2–3x–1

⇔ ( ef (x) )´(x − α)(x − β) + (x − α)´(x − β)ef (x) + 

καταλήγουµεσεάτοπο.

+(x–α)(x–β)΄ef(x)=0⇔

17.61 Επειδή  λη = -3,  αρκεί να αποδείξουµε ότι
υπάρχειξ∈(1,3)τέτοιο,ώστεf´(ξ)=-3.Ηfως
παραγωγίσιµηστοRείναισυνεχήςστο  [1,3] και
παραγωγίσιµηστο  (1,3). ΣύµφωναµετοΘ.Μ.Τ.
υπάρχειξ∈(1,3)τέτοιο,ώστε:
f (3) − f (1) 7 − 13
f ´(ξ) =
=
= −3 
3 −1
2

⇔[ef(x)(x–α)(x–β)]΄=0
Θεωρούµετησυνάρτηση  g(x)=ef(x)(x–α)(x–β),
x∈[α,β]καιεφαρµόζουµετοθεώρηµαRolle.

17.65 α) Έστωx0∈R.Τότε:
f (x) − f (x 0 ) ≤ (x − x 0 ) 4 

Μεx≠x0παίρνουµε:
f (x) − f (x 0 )

17.62 ΕφαρµόζουµετοΘ.Μ.Τ.γιατην f (x)=συνx 


x − x0

 5π 6π 
για x ∈  ,  . 
 18 18 

17.63 α) ΑπόΘ.Μ.Τ.υπάρχουν:
f (0) − f ( −2) f (0) + 2
= 

♦ ξ1∈(-2,0): f ´(ξ1 ) =
0 − (−2)
2 

δηλαδήf(0)+2=2f´(ξ1)

f (2) − f (0) 2 − f (0) 

♦ ξ2 ∈ (0,2): f ´(ξ 2 ) =
=
2
2   

β) Είναιf´(x)≤1γιακάθεx∈(-2,2),οπότε:
f (0) + 2
♦ f ´(ξ1 ) ≤ 1 ⇔
≤1 ⇔ 
2 

⇔f(0)+2≤2⇔f(0)≤0(1)

♦ f ´(ξ 2 ) ≤ 1 ⇔  

2 − f (0)
≤1 ⇔ 
2

⇔2-f(0)≤2⇔f(0)≥0(2)

Απότις(1)και(2)προκύπτειότιf(0)=0.

x − x0

4

x − x0

f (x) − f (x 0 )
≤ x − x0
x − x0

⇔ − x − x0

3

⇔
3

⇔

f (x) − f (x 0 )
≤ x − x0
x − x0

3

κ.λπ. 

β) Επειδήf´(x)=0γιακάθεx∈R,ηfείναιστα-
θερή.
Είναιδηλαδήf(x)=c,x∈R.Γιαx=2003παίρ-
νουµε:
f(2003)=c⇔c=2004

οπότε:
2-f(0)=2f´(ξ2) 

1
1
+
⇔
α−x β−x 



Άρα f (x)=2004γιακάθεx∈R.

17.66 α) Έστωτυχαίοy∈R(ήy=x0).Ηδοσµέ-
νησχέσηδίνει:
♦

−(x − y)2 f (x) − f (y) (x − y)2


, x<y
x−y
x−y
x−y

♦

−(x − y)2 f (x) − f (y) (x − y)2


, x>y
x−y
x−y
x−y

Απ:f´(y)=0,δηλαδήf´(x)=0

403

β) Είναι:

β) Ηfείναισταθερή.
Απ:f(x)=2004

x>1⇔h(x)<h(1)⇔
⇔f(x)–g(x)<f(1)–g(1)⇔

17.67 α) Είναιh´(x)=0καιφ΄(x)=0.  

⇔f(x)<g(x) 

β) Είναι h(x)=0 και φ(x)=0.

Έτσιf(x)<g(x)γιακάθεx∈(1,+∞).

17.68 Απότηδοσµένησχέσηδενµπορούµενασυ-
µπεράνουµεότιf(x)=0γιακάθεx∈Rήf(x)=2f´(x)
γιακάθεx∈R.Εργαζόµαστεµεάλλοτρόπο.Έχουµε:

f (x) [ f (x) − 2f ´(x)] = 0 ⇔ f 2 (x) − 2f (x)f ´(x) = 0 ⇔ 
⇔ f 2 (x) = ( f 2 (x) )´ ⇔ f 2 (x) = ce x 

(1) 

α) x=1.
β) x=0.

17.73 Ανh(x)=f(x)–g(x)=…=ex–e-x+x3+2x, 

Για x=0 η(1)δίνει: 
2

17.72 Μετηµέθοδοτηςµονοτονίας.

τότεh´(x)>0κ.λπ.Όµωςh(0)=0.

0

f (0)=ce ⇔c=1(2)

Απ:Α(0,4)

Απότιςσχέσεις(1)και(2)παίρνουµε:

17.74 ∆εςαντίστοιχαλυµέναθέµατα.

f2(x)=exγιακάθεx∈R
Ηfείναισυνεχήςκαιδενέχειρίζες.Άραδιατηρεί
πρόσηµοκαιµάλισταθετικό,αφούf(0)=1>0.
x
2

α) x=0.
β) Γιαx>0είναιf(x)>f(0).

Απ: f(x) = e 

17.69 α)

f ´(x) = −2 ⋅

2x 2 + 5x + 2
.
(x 2 − 1)2

1

β) Γνησίωςαύξουσαστα[-2,-1),  −1, −  κ.λπ.
2
 

γ) f (∆)=(0,+∞).

17.70 Στηνf´εξετάζουµετιςπεριπτώσεις∆<0και
∆=0.
Απ:α∈[-6,6]

17.75 α)

f ´(x) = −

x2 + 1
< 0. 
(x 2 − 1)2

Απ:Γνησίωςφθίνουσαστα(-∞,-1),(-1,1),(1,+∞)
β) ΤοR.

17.76 α) Είναι2f(x)=[1+f´(x)]x,οπότε:
♦ 2f´(x)=xf´´(x)+1+f´(x)⇔f´(x)=xf´΄(x)+1
♦ [f´(x)]´=[xf´´(x)+1]´⇔ 

⇔f´´(x)=f´´(x)+xf´´´(x)⇔xf´´´(x)=0

Ανx≠0,τότεf´´´(x)=0,οπότε:

17.71 α) Θεωρούµετησυνάρτησηh(x)=f(x)–g(x),

 c1 , αν x < 0

f ´´(x) =  α, αν x = 0 
c , αν x > 0
 2

x∈R.Είναι:
h´(x)=[f(x)–g(x)]´=f´(x)–g´(x)<0
γιακάθεx∈R.Άραηhείναιγνησίωςφθίνουσα.

Βρίσκουµεα=f´´(0).

Εποµένωςπαίρνουµε:

β) Είναι:

x<1⇔h(x)>h(1)⇔

f´´(x)=α⇔[f´(x)]´=[αx]΄⇔f´(x)=αx+β⇔

⇔f  (x)–g(x)>f  (1)–g(1)⇔

 αx 2
´
αx 2
⇔ f ´(x) = 
+ βx  ⇔ f (x) =
+ βx + γ 
2
 2
  

⇔f (x)–g(x)>0⇔f (x)>g(x)

404 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

β) Είναιf(1)=0.

Είναιόµως:

Απ:x=1

♦ f(0)=1⇔γ=1 

γ) Αν α>1 είναι:

♦ f´(0)=1⇔β=1
α
α
+ β + γ = 3 ⇔ =1 ⇔ α = 2 
2
2

♦ f (1) = 3 ⇔

Απ:f(x)=x2+x+1

Απ:x∈(-∞,1]
Αν0<α<1είναι:
f(x)≤0⇔f(x)≤f(1)
δ) ΕίναιΑ=-∞,Β=+∞,f(R)=R.

2[f(x)–g(x)][f´(x)–g´(x)]=0⇔

ε) f(R)=R(περιπτώσειςγιατοα).

⇔([f(x)–g(x)]2)´=0⇔
⇔[f(x)–g(x)]2=c

17.80 α) Είναι:

Γιαx=0ητελευταίασχέσηδίνει:

♦ f ´(x) =

[f(0)–g(0)]2=c⇔c=1
Άρα[f(x)–g(x)]2=1. 

f(x)≤0⇔f(x)≤f(1)

Απ:x∈[1,+∞)

17.77 α) Παίρνουµε:    

2

1 − lnx 

x2

♦ f´(x)=0⇔x=e 

β) Αν h(x)=f (x)–g(x), τότε h (x)=1. Ηhείναι
συνεχήςκαιεπειδή  h(x)≠0 γιακάθε  x ∈ R, ηh
διατηρείπρόσηµο.Άραείναι:
♦ h(x)=1⇔f(x)–g(x)=1⇔f(x)=g(x)+1 

γιακάθεx∈Rή 

♦ h(x)=-1⇔f(x)–g(x)=-1⇔f(x)=g(x)–1
γιακάθεx∈R. 

Το f (e) =

1 
είναιολικόµέγιστο.
e

β) Είναιπ>e,οπότε:

17.78 α) ΕίναιΑ=R*.Παράγωγοςγινοµένου(ήπη-

f (π) < f (e) ⇔

λίκου).

lnπ 1
< ⇔ elnπ < π ⇔ 
π
e

⇔lnπe<π⇔πe<eπ

β) Φαίνεταιστονπαρακάτωπίνακα.

γ) Είναι:
f (x) ≤ f (e) ⇔

lnx 1
≤ ⇔ lnx e ≤ x ⇔ x e ≤ e x 
x
e

δ) Είναια+1>α≥e,οπότεf(α+1)<f(α)κ.λπ. 

γ) Τοf(-40)=-300είναιτοπικόµέγιστοκαιτο 

ε) ΜετοθεώρηµαFermatστηνg(x)=αx–xα,x>0.
Είναιg(x)≥g(α),οπότεπρέπειg΄(α)=0,κ.λπ. 

f (40)=20 είναιτοπικόελάχιστο.

17.79 α) Είναι:

17.81 Ηfείναιγνησίωςαύξουσακαισυνεχής.Ησχέ-
σηδίνει:

♦ f´(x)=αxlnα+α-1

♦ f2(x)=(ex–1)2

♦ f´(x)>0,ανα>1καιf´(x)<0,αν0<α<1

♦ f2(x)=0⇔(ex–1)2=0⇔x=0

405

Αλλάηfωςσυνεχήςδιατηρείπρόσηµοσταδιαστή-    

17.86 Πρέπειf´(-1)=0,µεεπαλήθευση.

µατα (-∞,0) και (0,+∞). Άρα: 

x

Απ:α=0ήα=1 

x

f (x)=e –1ήf (x)=-e +1ή
 e − 1, αν x < 0
−e + 1, αν x < 0 

f(x) =  x
Þ f(x) =  x

e
+
1,
αν
x

0
 e + 1, αν x ≥ 0

x

x

Αλλάηfείναιγνησίωςαύξουσα,οπότε:
f(x)=ex–1,x∈R

17.82 α) f´(x)=4(x–2)lnx,x>0.
Απ:Γνησίωςαύξουσαστα(0,1],[2,+∞),
γνησίωςφθίνουσαστο[1,2]
β) Τοf(1)=9είναιτοπικόµέγιστο. 
 

17.87 α) Είναιg(x)≤g(0).
β) ΑπόθεώρηµαFermatg΄(0)=0.

17.88 α) Τοf(-2)=-20τοπικόελάχιστο.Τοf(2)=12
τοπικόµέγιστο.
β) Τρειςρίζες.
γ) f(R)=R.
δ) Όχι,αφούf(R)=R.

17.89 Θεωρούµετησυνάρτηση:
f(x)=2(x+1)ν–ν(ν–1)x2–2νx–2,x≥0 

Το f (2)=- 8ln2+14 είναιτοπικόελάχιστο.

17.83 Έστωότιέχειγια  x=α. Τότε  f ΄(α)=0.
Παίρνουµεέτσια2+α+1=0,άτοπο.

17.84 ΜετοθεώρηµαFermatστην:
f(x)=αx+βx–2
Είναι:
f(x)≥0=f(0)
οπότεf´(0)=0κ.λπ. 

Ηfείναιπαραγωγίσιµηστο [0,+∞) µε:
♦ f´(x)=2ν(x+1)ν-1–2ν(ν–1)x–2ν
♦ f´´(x)=2ν(ν–1)(x+1)ν-2–2ν(ν–1) 

f´(x)[f2(x)+1]=x2+1⇔ 

 

♦ f´´(x)=0⇔2ν(ν–1)[(x+1)ν-2–1]=0⇔x=0

17.85 α) Είναι:
⇔ f ´(x) =  

2

x +1
>0
f 2 (x) + 1 

γιακάθε x ∈ R. Άραηfείναιγνησίωςαύξουσα.
β) Γιαναβρούµετοπρόσηµοτηςf(x),πρέπειναβρού-

αφούx≥0.

Επειδήf´´(x)>0γιακάθεx>0,ηf´είναιγνησίως
αύξουσαστο[0,+∞).Έτσι:
x>0⇔f´(x)>f´(0)⇔f´(x)>0
Εποµένωςηfείναιγνησίωςαύξουσαστο[0,+∞).Άρα:
x>0⇔f(x)>f(0)⇔f(x)>0

µετιςρίζεςτης,ανυπάρχουν.Γιαx=0παίρνουµε:
f(0)[f2(0)+3]=0⇔f(0)=0
Έτσι:
♦ x<0⇔f(x)<f(0)⇔f(x)<0
♦ x>0⇔f(x)>f(0)⇔f(x)>0
Απ:Είναι:
f(x)<0,γιαx<0,
f(x)>0,γιαx>0

406 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

17.90 α)

E(x) = 5x +

1620
+ 300, x > 0 
x

β) 20cm×24cm

17.91 α) Ηεξίσωσητηςγραµµήςείναι:
400 − 300
(x − 10) ⇔ 
10 − 20
⇔y–400=-10(x–10)⇔y=500–10x
y − 400 =

Εποµένως,ανπαράγονταιxµονάδεςτουπροϊόντος,η

Γιαx<1είναιg(x)<g(1)=0.Γιαx>1είναι:

τιµήανάµονάδαείναιy=500–10x.Άραταέσοδα
είναι:

g(x)<g(1)=0 

Άρα g(x)<0 γιακάθεx≠1καιg(1)=0.Τοπρόσηµο
E(x)=xy=x(500–10x) 

τηςgφαίνεταισυγκεντρωτικάστονπαρακάτωπίνακα.

δηλαδή:
E(x)=500x–10x2,0<x≤30 

β) Είναι:
♦ E´(x)=500–20x

β) ΗfέχειπεδίοορισµούτοδιάστηµαΑ=(0,+∞).

♦ E´(x)=0⇔500–20x=0⇔x=25

Είναι:

Όπωςδείχνεικαιοπαρακάτωπίνακαςµονοτονίαςτης
συνάρτησηςE(x),ταµέγισταέσοδαεπιτυγχάνονταιγια
x=25,ότανδηλαδήπαράγονταιηµερησίως25τεµάχια.

f´´(x)=12lnx+12–12x=12(lnx+1–x)=12g(x)
Επειδήηf´´(x)<0γιακάθε0<x≠1καιηf´είναι
συνεχής(ωςπαραγωγίσιµη)στοx=1,συµπεραίνουµε
ότιηf´είναιγνησίωςφθίνουσαστοΑ=(0,+∞).
Απ:Ηfείναικοίλη

17.96 α) Κοίληστο[-1,1]κ.λπ. 

β) x=-1ήx=1.
γ) x=1,x=-2.

γ) Ταµέγισταέσοδαείναι:
Ε(25)=25(500–10⋅25)=25⋅250= 

=6250 χρηµατικέςµονάδες

17.92 α) f ´´(x) = 6x − 18 + 12 , x > 0. 
x
β) Κυρτήστο(0,1],[2,+∞)καικοίληστο[1,2].

17.97 Είναια=3,β=-1καιγ=-2.
17.98 Είναι:
♦ (ε):y=2x+β
♦ 2 = lim

x → +∞

f (x)
α +1
⇔ … ⇔
=2 ⇔ α=5
x
3

♦ β = lim [f (x) − 2x] ⇔ … ⇔ β = −2 

γ) x=1,x=2.

x → +∞

17.93 Είναιf´΄(x)=x2–αx+1.Εξετάζουµετιςπε-
ριπτώσεις∆<0και∆=0.
Απ:α∈[-2,2]

Απ:α=5,β=-2

17.99 Είναι:
f (x)

lim
=3

x → +∞ x
 


και

[f (x) − 3x ] = −2
 xlim
→ +∞

17.94 Πρέπειf´(1)=0καιf´΄(2)=0,µεεπαλήθευση!
Απ:α=1,β=2

Απ:Α=1

17.95 α) Ηgέχειπεδίοορισµούτο(0,+∞).Είναι:
♦ g´(x) =

1
1− x
−1 =
, x>0
x
x

♦ g´(x)=0⇔x=1

17.100 Είναι:
♦

lim

x → +∞

f (x)
= 3 και lim [f (x) − 3x] = 4 
x → +∞
x

407

µ

f (x)
+6
x

3µ + 6
=1 ⇔
=1 ⇔ 
♦ lim
2
x → +∞
4+5
[f (x) − 3x] + 5 +
x  

⇔ lim
x→ 0

0

ηµx − xe x 0
(ηµx − xe x )´
A = lim
== lim
=
2
x→ 0
x→ 0
x
(x 2 )´

Απ:µ=1

17.101 ΟκανόναςτουDeL’Hospitalεγγυάταιµόνο
τηναντίστροφηδιαδικασία,ότιδηλαδήανυπάρχειτο
lim f ´(x), τότεαυτόθαείναιίσοµετο:
x→ α

x→ α

(1) 

α) Είναι:

⇔3µ=3⇔µ=1

lim

f (x)
=1
x

f (x) − f (α) 

x−α

0

συνx − e x − xe x 0
− ηµx − e x − e x − xe x
== lim
=
x→ 0
x→ 0
2x
2
−2
=
= −1 
2

= lim

β) Είναι:
f (x) 

δηλαδήίσοµεf ´(α).

xf (x)
x
= lim
=
x → 0 ηµx − xe x
x → 0 ηµx − xe x

B = lim

17.102 α) Ανg(x)=ex–x–1,τότε:

x2

x

g(0)=0καιg´(x)=e -1

f (x)
(α) f ´(0)
x
=
==
= −1 
x
ηµx − xe
−1
lim
x→ 0
x2

lim
x→ 0

17.104 α) Γιαx=0έχουµεef(0)+f(0)=1.Θεω-   

ρούµετησυνάρτησηg(x)=ex+x–1.Τότε:

Ηµονοτονίατηςgεξασφαλίζειότιτο x=0 είναιηµο-

♦ g(0)=0

ναδικήρίζα.

♦ g´(x)=ex+1>0

β) Ηδοσµένησχέσηδίνει:

Ηgείναιλοιπόνγνησίωςαύξουσα,οπότεηρίζαx=0
είναιµοναδική.Έτσι:

(ex–x–1)f(x)=1–συνx⇔
1 − συνx 

⇔ f (x) = x
e − x −1
γιαx≠0.Άρα,λόγωτηςσυνέχειαςτηςfστοx0=0
είναι f (0) = lim f (x) κ.λπ.

ef(0)+f(0)=1⇔g(f(0))=0⇔
⇔g(f(0))=g(0)⇔f(0)=0
διότιηgωςγνησίωςµονότονηείναικαι“1–1”.
β) Παίρνουµε:

x→ 0

ef(x)f´(x)+f´(x)=συνx–1⇔
συνx − 1
⇔ f ´(x) =
≤0
1 + ef (x)

Απ:f(0)=1
γ) Είναι:
 1 − συνx
, αν x ≠ 0

f (x) =  e x − x − 1 


1,
αν
x
=
0

µεβάσητοερώτηµα(β).

γιακάθεx∈R.Είναι:
συνx–1=0⇔x=2κπ 
 



µε κ ∈ Z καιηf´(x)δεναλλάζειπρόσηµο.Άραηfεί-
ναιγνησίωςφθίνουσα.

17.103 Είναι:

γ) Είναι:

f ´(0) = 1 ⇔ lim
x→ 0

f (x) − f (0)
=1 ⇔ 
x−0

408 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

A = lim
x→ 0

1
συνx − 1

=
1 + ef (x)
x4

0

0

17.106 α)

1
συνx − 1 0 1
−ηµx 0
=
lim
== lim
== 
1 + 1 x→ 0 x4
2 x → 0 4x 3
1
συνx
1
συνx
= − lim
= − lim 2 = −∞ 
2
x
0
x
0


8
3x
24
x

f ´(x) =

−2(x − 1)3
.
x3

β) Ηfείναιγνησίωςαύξουσαστο(0,1]καιγνησίως
φθίνουσαστο[1,+∞).
γ) ∆ιαιρούµεµεx2(αφούx≠0)καιπαίρνουµεισο-

Τονίζουµεότι:

δύναµαf(x)=0.

lim f (x) = f (0) = 0 

Απ:x=1

x→ 0 

διότιηfωςπαραγωγίσιµηείναικαισυνεχήςστο x0=0.

δ) Είναι:
lim

17.105 α) Είναι:

x → +∞

lim f (x) = f (0) 
x→ 0

f (x)
= −2 και lim [f (x) + 2x] = +∞ 
x → +∞
x

17.107 ∆εςτοπαρακάτωσχήµα.

Αλλάγιαx=0παίρνουµε:
f(0)[f2(0)+3]=0⇔f(0)=0
Απ:f(0)=0
β) Παραγωγίζουµεκαιπαίρνουµε:
♦ f´(x)[f2(x)+1]=ex-1
♦ f´(x)=0⇔x=0  

Έτσιηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο(-∞,0]καιγνη-
σίωςαύξουσαστο  [0,+∞). Το  f (0)=0 είναιελά-
χιστοτηςf(x).
γ) Είναι:
 ex − 1

f ´(x)
1
= lim 
⋅ 2
 =…=1 
x→ 0
x→ 0
x
x
f
(x)
1
+

A = lim

Άλλοςτρόπος
 e x − 1 ´
Βρίσκουµετην f ´´(x) =  2
 κ.λπ.
 f (x) + 1 

17.108 α) Είναι:
f´(x) =

x3 + 3x − 4
6(2 − x) 
κ.λπ.
και f´´(x) =
x3
x4

β) ΜετηβοήθειατηςCfηεξίσωσηγίνεταιf(x)=α,
x≠0.
Απ:Ανα<0,µοναδικήρίζα
Ανα=0,δύορίζες
Ανα>0,τρειςρίζες

δ) Η  x=0 είναιλύση.Αυτήείναικαιηµοναδική,

17.109 Απαιτείταιπροσεκτικήεκτέλεσητωνπράξεων.

διότιγιαx≠0είναιf(x)>0,δηλαδήf(x)≠0.

ζ) ∆εςτοεπόµενοσχήµα.

409

ε) Μεβάσητο(β)µοναδικήρίζαείναιτοx=0.
Απ:x=0
στ)Είναιf(x)≥f(0)=0.

17.112 f(x)=x3+2x2+2.
17.113 f(x)=x+ln(x+1)+2. 

17.110 α)

f ´(x) = e − x +

2

17.114 α) Α=εφx–x+c.
β) Β=-σφx–x+c.

(x + 1)
, x ∈ ». 
x2 + 1

β) Είναιf´(x)>0,οπότεηfείναιγνησίωςαύξουσα.
γ) Ηεξίσωσηγίνεταιισοδύναµηµετηνf(x)=0
(πολλαπλασιάζουµεµεe-x).
Απ:x=0
δ) Α=+∞,αφού lim e − x = 0. 

17.115 Έστωότιυπάρχειτέτοιαπαράγουσακαι:
Α(α,F(α))καιΒ(β,F(β))
δύοκοινάσηµείατηςCFµετηνευθείαε:y=2004.
Τότε:
F(α)=F(β)=2004
ΗFείναιόµωςπαραγωγίσιµηστοR,οπότεπληρούνται

x → +∞

οιπροϋποθέσειςτουθεωρήµατοςRolleγιατηνFστο

17.111 α) Α=(-1,+∞).

[α,β].Εποµένωςυπάρχειξ∈(α,β)τέτοιο,ώστε:
F´(ξ)=0⇔f(ξ)=0

β) Είναι:
f ´(x) = e x −

1 

x +1

Όµωςf(x)≠0γιακάθεx∈R.

17.116 Είναι:

και
1
f ´´(x) = e +
>0
(x + 1)2
x

f ´(x) = 2f (x) ⇔

f ´(x)
= 2 ⇔ [lnf (x)]´= 2
f (x)

µεf´(0)=0.Ηf΄είναιγνησίωςαύξουσακ.λπ.  

Απ:f(x)=e2x 

Στο (-1,0] ηfείναιγνησίωςφθίνουσακαιστο [0,+∞)
είναιγνησίωςαύξουσα.

(1) 

17.117 α) Γιαx=0παίρνουµεf´(0)=1.Έτσι:
2f´(x)f(x)=2(ex+1)ex⇔
⇔[f2(x)]´=2(ex+1)(ex+1)´⇔
⇔[f2(x)]´=[(ex+1)2]´⇔
⇔f2(x)=(ex+1)2+c 

γ) Τοπικόελάχιστοτοf(0)=0. 


Άλλοςτρόπος 

δ) lim f (x) = +∞, οπότε f (Α)=[0,+∞). (∆ενχρειά-
x → −1

ζεταιτο lim f (x), διότιτοf(0)=0είναιελάχιστοκαι
x → +∞

lim f (x) = +∞. )

x → −1

410 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Γιαx=0προκύπτειc=0.
Είναι2(ex+1)ex=2e2x+2ex=(e2x+2ex)´.Έτσι:
[f2(x)]´=(e2x+2ex)´⇔f2(x)=e2x+2ex+c
Αυτήγιαx=0δίνειc=1,οπότεοδηγούµαστεστην:
f2(x)=(ex+1)2

β) Ηfείναισυνεχήςκαιδενέχειρίζες.Άραηfδια-
τηρείπρόσηµοστοR.

β) Είναι:
Β = ∫ ηµx ⋅ ln(2 + συνx)dx = 

Απ:f(x)=ex+1

17.118 α) Είναι:
 x 3 ´
x3
x3 1
A = ∫ x2lnxdx = ∫   lnxdx = lnx − ∫ ⋅ dx = 
3
3 x
3

=

3

3

=

x3
x3
1 
1
lnx − + c = x 3  lnx −  + c 
3
9
3 
3

x
1
x
11 
lnx − ∫ x 2 dx = lnx −  x 3  + c = 
3
3
3
3 3 

β) ΤοολοκλήρωµαΒπαρουσιάζειιδιαιτερότητα,γιατί
λείπειοέναςπαράγοντας.Επειδή(x+2)´=1έχουµε:
B = ∫ ln(x + 2)dx = ∫ (x + 2)´ln(x + 2)dx = 
1
= (x + 2)ln(x + 2) − ∫ (x + 2)
dx = 
x+2

= (x + 2)ln(x + 2) − ∫1dx = (x + 2)ln(x + 2) − x + c 

γ) Είναι:
Γ=∫

lnx
2 x

= x ⋅ lnx − ∫

dx = ∫ lnx ( x )´dx = 

1
1
x dx = xlnx − ∫
dx = 
x
x

= x ⋅ lnx − 2 x + c 

17.119 Είναι ∫ f (x)ex dx − ∫ f (x)ex dx = c καιόχι0.
17.120 α) Είναι:
A=∫

2x
2x
dx = ∫
dx = 
1 − συν2x
2ηµ 2 x

=∫

x
1
dx = ∫ x ⋅ 2 dx = 
ηµ 2 x
ηµ x

= ∫ x(−σφx)´dx = − xσφx − ∫ (−σφx)dx = 

συνx
(ηµx)´
= −xσφx + ∫
dx = −xσφx + ∫
dx = 
ηµx
ηµx

= − xσφx + ln ηµx + c = − xσφx + ln(ηµx) + c 

= − ∫ (2 + συνx)´ln(2 + συνx)dx = 
= −(2 + συνx)ln(2 + συνx) + ∫ (2 + συνx)

1
(−ηµx)dx = 
2 + συνx

= −(2 + συνx)ln(2 + συνx) − ∫ ηµx dx = 

=-(2+συνx)ln(2+συνx)+συνx+c

17.121 α) Είναι:
A=∫
=−

lnx
 1 
 1 ´
dx = ∫ lnx ⋅  2  dx = ∫ lnx  −  dx = 
x2
x 
 x

lnx
1 1
lnx
1
lnx 1
+
⋅ dx = −
+
dx = −
− +c 
x ∫x x
x ∫ x2
x
x

β) Είναι:
B=∫

2x
2x
x
dx = ∫
dx = ∫
dx = 
1 + συν2x
2συν 2 x
συν 2 x

= ∫x⋅

1
dx = ∫ x(εφx)´dx = xεφx − ∫ εφx dx = 
συν 2 x

= xεφx − ∫

ηµx
(συνx)´
dx = xεφx + ∫
dx = 
συνx
συνx

=xεφx+ln(συνx)+c

17.122 Είναι:
1
I ν = ∫ lnν xdx = ∫ (x)´lnν xdx = xlnν x − ∫ xνlnν −1x ⋅ dx = 
x

= xln ν x − ν ∫ ln ν −1x dx = xln ν x − νI ν −1 

ΕποµένωςΙν+νΙν-1=xlnνx.

17.123 α) Είναι:
A = ∫ ηµx ⋅ ln(1 + ηµx)dx = ∫ (−συνx)´ln(1 + ηµx)dx = 

= −συνx ⋅ ln(1 + ηµx) + ∫ συνx ⋅
= −συνx ⋅ ln(1 + ηµx) + ∫

= −συνx ⋅ ln(1 + ηµx) + ∫

1
συνxdx = 
1 + ηµx

συν 2 x
dx = 
1 + ηµx

(1 − ηµx)(1 + ηµx)
dx = 
1 + ηµx

411

= ln x 2 + 3x + 2 + c = ln(x 2 + 3x + 2) + c 

= −συνx ⋅ ln(1 + ηµx) + ∫ (1 − ηµx)dx = 

γιατίx2+3x+2>0γιακάθεx>-1.Ηµέθοδοςόµως

=-συνx⋅ln(1+ηµx)+x+συνx+c
β) Θέτουµε x = y ≥ 0. Τότεx=y2καιdx=2ydy.
Άρα:

=

οπαρονοµαστήςέχειαπλέςρίζεςκαιοβαθµόςτουαριθ-
µητήείναιµικρότεροςαπότοβαθµότουπαρονοµαστή.

Β = ∫ (x + 1) x dx = ∫ (y 2 + 1)y(2ydy) = 
= ∫ (2y 4 + 2y 2 )dy =

πουπεριγράψαµεεφαρµόζεταισεκάθεπερίπτωσηπου

β) Είναι:

2y 5 2y 3
+
+c=
5
3

5
3
2
( x ) + 2 ( x ) + c = 2 x2 x + 2 x x + c 
5
3
5
3

3x + 4 

I2 = ∫  x + 1 + 2
dx 
+ 3x + 2 
x

Τοκλάσµα:
K=

γ) Θέτουµε x = y, οπότεέχουµε:
2
 x = y

dx = 2ydy

το αναλύουµε όπως και στο πρώτο ερώτηµα σε

(2) 

άθροισµααπλώνκλασµάτων:

Έτσιτοολοκλήρωµαγράφεται:

K=

(2)

Γ = ∫ e x dx == ∫ e y (2ydy) = ∫ 2ye y dy = ∫ 2y(e y )´dy = 

= 2yey − ∫ 2eydy = 2yey − 2ey + c = 2 xe

x

− 2e

x

3x + 4
A
B
=
+
=
(x + 1)(x + 2) x + 1 x + 2
=

+c

A(x + 2) + B(x + 1) 

(x + 1)(x + 2)

Πρέπει:

17.124 α) Είναι:

Α(x+2)+B(x+1)=3x+4(2)

2x + 3
2x + 3
A
B
=
=
+
x 2 + 3x + 2 (x + 1)(x + 2) x + 1 x + 2

(1) 

Ησχέση(2)δίνει:
(Α+Β)x+(2Α+Β)=3x+4⇔

ΘαπροσδιορίσουµεταΑκαιΒ.Ησχέση(1)δίνει:

 A+B=3 
A = 1 

⇔ 
 ⇔ 
2A
B
4
+
=


B = 2

2x + 3
A(x + 2) + B(x + 1)
=
⇔
x 2 + 3x + 2
(x + 1)(x + 2)

⇔Α(x+2)+B(x+1)=2x+3⇔
⇔(A+B)x+2Α+Β=2x+3⇔
 A+B=2 
A = 1 

⇔ 
 ⇔ 
2A
B
3
+
=


B =1

1 
 1
+
dx = 
Απ: I 1 = ∫ 
x
+
1
x
+
2 

= ln x + 1 + ln x + 2 + c = ln [(x + 1)(x + 2)] + c 

Σηµείωση

Άρα K =

1
2
+
, οπότε:
x +1 x + 2

1
2 

I2 = ∫  x + 1 +
+
dx = 
x
1
x
2 
+
+

=

x2
+ x + ln x + 1 + 2ln x + 2 + c 
2

17.125 α) Θέτουµεex=y.Τότε:
(ex)´dx=dy⇔exdx=dy
Έτσι,τοΑγράφεται:

Είναι:
A=∫

3x + 4 

x 2 + 3x + 2

2x + 3
(x 2 + 3x + 2)´
dx = ∫ 2
dx = 
x + 3x + 2
x + 3x + 2
2

412 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α=∫

3e2x − 4e x
(3e x − 4)(e x dx)
dx
=
∫ (ex )2 − 3ex + 2 = 
e2x − 3e x + 2

17.130 Μεολοκλήρωσηκατάπαράγοντεςκαιαντι-

(3y − 4)dy
3y − 4
=∫ 2
dy = 
2
y − 3y + 2
y − 3y + 2

=∫

κατάστασηαντίστοιχα.

 1
2 
= ∫
+
 dy 
y

1
y
−2

Απ: A =

Απ: A = ln e x - 1 + 2ln e x - 2 + c 

17.131 α) Α=4. 

π ln2
116 

,B =
4
2
15

β) B =

β) Θέτουµε 1 + e x = y, µεy>0.
3
2(
2
1 + e x ) + c = (1 + e x ) 1 + e x + c 
3
3

Απ: B =

17.126 Σύµφωναµετηνυπόθεσηείναι:

17.132 Είναι:
2
1
1
2 
+
A = ∫  2x − 1 + −
dx κ.λπ. 
1
x x − 3 x + 3 

f´(x)+f(x)=xe-2x(1)

Απ:Ι=2+2ln5–2ln2

x

Πολλαπλασιάζουµεµεe καιπαίρνουµε:

17.133 Τοολοκλήρωµαστοντύποτηςfδενυπολογί-

[f´(x)+f(x)]ex=xe-x⇔[f(x)ex]´=xe-x

ζεται,οπότετοθέµαγίνεταιτοπιοενδιαφέρον.Θαχρη-

Εποµένως:

σιµοποιήσουµεολοκλήρωσηκατάπαράγοντες.Είναι:

f (x)e x = ∫ xe − x dx = ∫ x(−e − x )´dx = 
= −xe − x + ∫ e − x dx = −xe − x − e − x + c = −(x + 1)e − x + c 

δηλαδή:

1

1

0

0

1

x

x

α

α

α

α

♦ g´´(x) =

(∫

f (t)dt + xf (x) − xf (x) =
x
α

2

0

1

= −  e x  = −e + 1 = 1 − e 
 0

♦ g(x) = ∫ xf(t)dt − ∫ tf(t)dt = x∫ f(t)dt − ∫ tf(t)dt 
α

1

2

17.134 α) Είναι:
x

0

2

x

x

1

= f (1) − 0 − ∫ 2xe x dx = 0 − ∫ e x (x 2 )´dx = 

Απ:f(x)=-(x+1)e-2x

17.127 Είναι:

1

I = ∫ f (x)dx = ∫ (x)´f (x)dx = [ xf (x)] 0 − ∫ xf ´(x)dx = 
0

f(x)=-(x+1)e-2x+ce-x

♦ g´(x) =

π 2
− .
4 3

x
α

f (t)dt 

)

´
f (t)dt = f (x) > 0 γιακάθεx∈R.

17.128 Μετηνπροϋπόθεσηότιηfείναισυνεχής,πα-

π

0

π
4
0

= ∫ εφ ν − 2 x
π

Απ: f(x) = 2 -

1
.
x2

1
,x >0 
x

π

0

π

 εφ ν −1x  4
1
=
− Iν −2 
 − Iν −2 =

−1
ν
1
ν

0

Άρα I ν =

17.129 Παραγωγίζουµεκαιπαίρνουµε f ´(x) =

π
ηµ x
 1

4
dx
εφ ν − 2 x 
=
− 1 dx = 
2
2

0
συν x
 συν x 

0

x2f(x2)⋅2x=4x3+6x2(1)
2f(1)=10⇔f(1)=5

0

2

= ∫ 4 εφ ν − 2 x ⋅ (εφx)´dx − ∫ 4 εφ ν − 2 x dx = 

ραγωγίζουµεκαιπαίρνουµε:

Ησχέση(1)γιαx=1δίνει:

π

I ν = ∫ 4 εφ ν x dx = ∫ 4 εφ ν − 2 x ⋅ εφ 2 x dx = 

1
− I ν − 2 , ν>2.
ν −1

1 1
β) I 5 = − − ln2 (µεεφαρµογήτου(α)).
4 2

17.135 α) Είναι:
y=0⇔(x=0ήx=6)

413

17.138 f(x)=x–1.

ΟιC1καιC2φαίνονταιστοπαρακάτωσχήµα.

17.139 α) y=-2x+9.
β) E =

7
.
12

17.140

4
E = 2π + . 
3

17.141 α) Είναιf(x)>0,οπότε: 

β) Φαίνεταιστοπαραπάνωσχήµα.

f (x) = x 2 f ´(x) ⇔

6 
5
10   4
8 
γ) E = ∫  − x 2 + x  −  − x 2 + x   dx 
0
9
3
9
3 
 


1
 1 ´
⇔ ( lnf (x) )´=  −  ⇔ lnf (x) = − + c1 ⇔ 
x
 x

17.136 α) Θέτουµεx=π-y.

⇔ f (x) = e

β) Ανείναι:

f ´(x) 1
=
⇔
f (x) x 2

1
− + c1
x

⇔ f (x) = ce

f (1) =

τότετοολοκλήρωµαΙπαίρνειτηµορφή: 

I = ∫ xf (ηµx)dx 
0

1

β) Είναι:

Έτσισύµφωναµετοπρώτοερώτηµαείναι:

g(x) =

π π
π π ηµx
I = ∫ f (ηµx)dx = ∫
dx = 
2 0
2 0 3 + ηµ 2 x
=

2004
2004
⇔ ce −1 =
⇔ c = 2004 
e
e

Άρα f (x) = 2004e x . 

π

f (x)
>0
x2

γιακάθεx∈[1,2].Άρατοζητούµενοεµβαδόνείναι:

π π ηµx
dx 
2 ∫ 0 4 − συν 2 x

2

E = ∫ g(x)dx = ∫
1

2
1

f (x) (1)
==
x2

2
1

= [ f (x)] 1 = f (2) − f (1) = 2004e
2 

π −1 −1
π 1 1
dy = ∫
dy = 
2

1
2
4−y
2 −1 4 − y 2

π
ln3 
4

17.137 ΜετονκανόναDeL’Hospital.

2004
=
e

18.1.1 α) Γιατιςρίζεςz1καιz2τηςεξίσωσης:
z2+αz+β=0
ισχύειότι:

Απ:Α=3

414 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

1
2

18.Επαναληπτικέςεργασίες

π 1
1
dy κ.λπ.
2 ∫ -1 (y − 2)(y + 2)

Απ: I =

f ´(x)dx = 

 1 1
= 2004 
− 
 e e

Θέτουµεσυνx=y,οπότεηµxdx=-dy.Έτσι:

=−

1
x

Όµως:
x 

f (x) =
3 + x2

I=

♦ z1z2=βκαιz1+z2=-α

♦ z1 = z 2 = 1 

18.1.4 α) Μετοκριτήριοπαρεµβολής.

Άρα:

β) Θέτουµεg(x)τησυνάρτησητουορίουκαιλύνου-
µεωςπροςf(x).

β = z1z 2 = z1 ⋅ z 2 = 1 

Απ:0

δηλαδή β = 1. 
γ) Είναι f (0) = lim f (x) = 0. 

β) Θαείναι:

x→ 0

−α = z1 + z 2 ≤ z1 + z 2 ≤ 1 + 1 

δ) Βρίσκουµε,όπωςστοερώτηµα(β),το lim
x→ 0

οπότε α ≤ 2. 

18.1.5 α) Τοόριοείναιίσοµε:

γ) Επειδή β = 1, ηεξίσωσηγίνεται:
z2 + α z + 1 = 0

(1) 

lim−

x →1

Είναι:

y→ 2

Εποµένως,οιρίζεςτηςσχέσης(1)είναι:

1
(− α + i ∆
2

)

και z 2 =

2 lim+
x →1

1
(− α − i ∆ ) 
2

Προφανώς:
1
z1 = z 2 =
2
=

1
2

2

α + ∆ =

1
2

α +( ∆
2

2

α +4− α

2

)

2

=

f (y) − f (2)
lim (x 2 + x + 1) = 3f ´(2) 
y − 2 x →1−

β) Τοόριογράφεται:

− α ±i ∆
= 

2

δηλαδή:
z1 =

 f(x3 + 1) − f(2) 2

f(x3 + 1) − f(2)
= lim− 
(x + x + 1) = 
3
x →1
x −1
(x
1)


= lim−

2

∆ = α −4≤0

z1,2

f (x)
.
x

f (2x) − f (2)
f (y) − f (2)
= 2 lim+
= 2f ´(2) 
y→ 2
2x − 2
y−2

γ) Πρέπει3f´(2)=2f´(2),γιατίηgείναιπαραγωγί-
σιµηστοx2=1.

18.1.6 α) Είναιf(1)=g(1).

=

β) Είναιf´(1)=g´(1).

1
4 =1
2

γ) Απότιςσχέσειςτων(α)και(β).
Απ:α=-4,β=7

18.1.2 α) Γιαx=y=0έχουµεf(0)=0.Θέτουµε 18.1.7 α) Γιαx=1.

y=0κ.λπ.

Απ:f(3)=6
Απ:f(x)=x

β) Όµοια.
Απ:g(x)=x+1

18.1.3 α) Θέτουµεx=1.

β) Παραγωγίζουµε:
(3x2+1)f´(x3+x+1)=21x2-1
Θέτουµεx=1.
γ) Είναιy–f(3)=f´(3)(x–3).
Απ:y=5x-9

Απ:f(1)=1
β) Ηδοσµένησχέσηγράφεται:
[f (x) − x] 2 ≤ (x − 1)2 ⇔ f (x) − x ≤ x − 1 ⇔ 
⇔ x − x − 1 ≤ f (x) ≤ x + x − 1 

Άρα lim f (x) = 1 = f (1) (κριτήριοπαρεµβολής).
x →1

18.1.8 α) Έστωότιέχειρίζεςτις  2<ρ1<ρ2<3.
ΕφαρµόζουµετοθεώρηµαRolleστο[ρ1,ρ2]γιατην
αντίστοιχησυνάρτησηκαικαταλήγουµεσεάτοπο,για-
τίξ∈(2,3).

415

Οισχέσεις(1)και(2)δίνουν:

β) Όπωςστοερώτηµα(α).
γ) Έστωότιέχειτρεις.Θαυπάρχειτότεξτέτοιο,ώστε  

f ´´(ξ)=0, όπουfηαντίστοιχησυνάρτηση.

Εποµένως(α,β)=(i,-i)ή(α,β)=(-i,i).

δ) ΜετοθεώρηµαRolleσεαρχικήτηςf.

18.2.2 α) Για  x=5:f (f (5))=5. Για  x=f (5)

18.1.9 Μεπαραγοντικήολοκλήρωση.
α) A = −

παίρνουµε:
f(f(f(5)))=f2(5)–9f(5)+25

lnx 1
− + c. 
x
x

δηλαδήf(5)=f2(5)–9f(5)+25κ.λπ.

β) B = 2 x ⋅ lnx − 4 x + c, αφού

1
x

= ( 2 x )´.  

  

h

♦ f (2+h)=hg(h) 

♦ f (2) = lim f (2 + h) = … = 0 
h→ 0

β) g´(x)=…=f (ηµπ(x+2))–f (ηµπ(-x))(-x)´=…=   

 

Απ:f(0)=0  

18.2.3 α) Θέτουµε g(h) = f (2 + h) , h≠0.Τότε:

18.1.10 α) f (- x)=- f (x). Για x=0… 

x=5
γ) Για x=0 και x=9 είναι(fÎf)(x)=25.

1
x [ ηµ(lnx) − συν(lnx)] + c. 
2 

β) Ηεξίσωσηf(x)=xδέχεταιωςρίζατοναριθµό: 

γ) Γ=ηµx⋅ln(1+συνx)+x–ηµx+c.
δ) ∆ =

αβ=1⇔α(-α)=1⇔α2=-1⇔α=±i

=f(ηµπx)+f(-ηµπx)=f(ηµπx)–f(ηµπx)=0

β) A = … = lim
h→ 0

f (2 + h)
= 3. 
h

γ) Μεβάσητοερώτηµα(β).

Απ:A=3

1

δ) Είναι g(−1) = ∫ f (ηµπt)dt + 2004 = 2004. 
1

Απ:g(x)=2004

18.2.4 α) Φέρνουµετο4στοα΄µέλος.
β) Απότο(α)παίρνουµε:

18.2.1 α) Είναι:
α =1 ⇔ α =

1
και
α

β =1 ⇔ β =

1 

β

Άρα:
α + β + 1 = αβ ⇔ α + β + 1 = αβ ⇔ 

1 1
1 1
⇔ α + β +1 = α ⋅ β ⇔ + +1 = ⋅ ⇔ 
α β
α β

⇔β+α+αβ=1⇔α+β+αβ=1
β) Έχουµε:
α+β+1=αβκαια+β+αβ=1
Αυτέςµεαφαίρεσηδίνουν:
1–αβ=αβ–1⇔αβ=1(1)
Αλλάτότε:
α+β+1=αβ⇔α+β=0⇔β=-α(2)

416 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

f (x)
 f (x)

lim 
+ 2  = 0 ⇔ lim
= −2 
x→ 0  x
x→ 0 x

γ) y–f(0)=f´(0)(x–0)⇔y=-2x.

18.2.5 α) Προφανώς:
f(x)≤x2+x 


2

Στην f (x–1)≥x –xθέτουµεόπουxτοx+1.
1

β) i) Το M  γ, -  ανήκειστην:
2

y–f(α)=f´(α)(x–α)
ii) Ηεξίσωση α 2 − 2γα − γ −

1
= 0 έχει:
2

∆=4γ2+4γ+2>0
οπότευπάρχουνδύοακριβώςρίζεςα1καια2 .Άρα
υπάρχουνδύοεφαπτοµένες.

1
iii) Είναια1+α2=2γκαι α1α 2 = − γ − . Έτσι:
2
λ1λ2=f´(α1)f´(α2)=(2α1+1)(2α2+1)=

18.2.9 α)

x
A = εφ + ηµx + c, διότι:
2
1 + συνx = 2συν 2

=4α1α2+2(α1+α2)+1=
1

= 4  − γ −  + 2(2γ) + 1 = −1 
2

όπουΑ1(α1,f(α1))καιΑ2(α2,f(α2))είναιτασηµεία
επαφήςτωνεφαπτοµένωναπότοΜπροςτηCf.

18.2.6 α) Θέτουµεy=xκαιπαραγωγίζουµεως
προςx:
f´(f(x)+x)(f´(x)+1)=0⇔f´(x)=-1 
  

x 

2

β) Β=εφx–x–ln(συνx)+c,αφού:
ηµ2x=1–συν2x
γ) Γ =

1
ln(2x + ηµ2x) + c. 
4

δ) ∆=-ln(1+συν2x)+c.

18.2.10 α) Πολλαπλασιάζουµεµεetκαιπαραγωγί-
ζουµε.
Απ:f(x)=ex–ηµx-συνx 



γιατί f ´(f (x)+x)≠0 (αφού f ´(x)≠0).
β) f(x)=-x+cµεf(1)=2⇔c–1=2⇔c=3.
Απ:f(x)=3-x

β) Παίρνουµεf´(x)=2x+1,µεx≠0.
Προσοχή!
x 2 + x + α, αν x < 0

f (x) = 
γ,
αν x = 0 
 x 2 + x + β, αν x > 0

γ) DfÎf=Rκαι(fÎf)(x)=f(f(x))=…
Απ:(fÎf)(x)=x

18.2.7 α) Έστωότιέχειρίζεςτις  2<ρ1<ρ2<3.
ΕφαρµόζουµετοθεώρηµαRolleστο  [ρ1,ρ2] γιατην

Αλλάηfείναισυνεχήςστοx=0κ.λπ.
Είναιακόµαf(1)=3.
Απ:f(x)=x2+x+1

αντίστοιχησυνάρτησηκαικαταλήγουµεσεάτοπο,για-
τίξ∈(2,3).

18.3.1 α) Έχουµε z5 = z, οπότε:

β) Όπωςστοερώτηµα(α).

5

z5 = z ⇔ z = z ⇔ 

γ) Έστωότιέχειτρεις.Θαυπάρχειτότεξτέτοιο,ώστε

⇔ z ( z − 1) = 0 ⇔
4

f´´(ξ)=0,όπουfηαντίστοιχησυνάρτηση. 

δ) ΜετοθεώρηµαRolleσεαρχικήτης f.

(z

= 0 Þ z = 1) 

γιατί z = z . Άραοιδυνατέςτιµέςτου z είναι0ή1.

18.2.8 α) Είναιγνησίωςαύξουσα,γιατίlnα>0.

β) Είναι z = 0 ⇔ z = 0, οπότεοz=0είναιρίζατης

β) Είναι:

δοσµένηςεξίσωσης.
lim f (x) = 0 − ∞ = −∞ 

Έστω z = 1. Τότε:

x → −∞

και

2

z = 1 ⇔ zz = 1 ⇔ z =

lim f (x) = +∞ 

x → +∞

Απ:f(R)=R
γ) Παίρνειτηµορφήf(x2–2x)≤f(x–2).

1 

z

Άρα:
z5 = z ⇔ z5 =

1
⇔ z6 = 1 ⇔ (z3 − 1)(z3 + 1) = 0 ⇔ 
z

Απ:x∈[1,2]γιαx=1ήx=2

⇔(z–1)(z 2 +z+1)(z+1)(z 2 –z+1)=0⇔

δ) Μόνοµία,γιατί  0 ∈ f (R) καιηfείναιγνησίως
µονότονη.


−1 ± i 3
1± i 3 
⇔  z = 1 Þ z = −1 Þ z =
Þ z=

2
2 

417

γ) Είδαµεότιµεz≠0ηεξίσωσηγίνεταιz6=1.Άρα
οιεικόνεςτωνµηµηδενικώνριζώνβρίσκονταιστον
µοναδιαίοκύκλο.

Έτσι:
f´(x1)f´(x2)=(2x1+1)(2x2+1)=…=-1
(όπουΑ(x1,f(x1))καιΒ(x2,f(x2)).

18.3.2 α) Παίρνουµεπεριπτώσειςγιατοείδοςτηςµο-

iii) Είναι:

νοτονίαςκαιχρησιµοποιούµετονορισµό.

♦ εΑ:y–f(x1)=f´(x1)(x–x1)

β) Μετονορισµό.

♦ εΒ:y–f(x2)=f´(x2)(x–x2)

γ) Έστωότιοιfκαιgαντιστρέφονται.Τότεοιfκαι      

gείναι “1–1”. Όµως,για x=1 και x=-1, παίρ-
νουµε:

Πολλαπλασιάζουµεµεf´(x2)καιf´(x1)καιαφαιρούµε.
Έτσι,βρίσκουµε:

(fÎg)(1)=(fÎg)(-1)=0,άτοπο

y=−

18.3.3 α) Γιαx=0.

1 

2

18.3.6 α) ΜετηβοήθειατουΘ.Μ.Τ.γιατηνf(t)=lnt,

β) Τοόριοείναιίσοµεf´(0).
γ) ∆ιαιρούµεµεx3τηδοσµένησχέσηκαιπαίρνουµε
τοόριογιαx→0.

στο[x,x+1].
β) ΜετοΘ.Μ.Τ.γιατηνf(x)=xlnxστο[α,β](πρώτα
µετασχηµατίζουµετηνανισότηταλογαριθµίζοντάςτην,

18.3.4 Πρόκειταιγιααπολύτωςχαρακτηριστικόθέµα.
α) y=11x+6,y=11x–26.

ώστεναεντοπίσουµετηνf).

18.3.7 α) Είναιf´(x)=5x4+1>0,οπότεηfείναι

β) y=-x+2.

γνησίωςαύξουσα.Άρα,ηfείναι“1–1”.Επίσης:

γ) ΤοΑ(3,7)επαληθεύειτηνεξίσωση:

lim f (x) = −∞ και

y–f(α)=f´(α)(x–α)

x → −∞

οπότεα=0ήα=3.

lim f (x) = +∞ 

x → +∞

οπότεf(R)=R(τοσύνολοτιµών).Έτσι,ορίζεταιη:
f-1:R→R

18.3.5 α) Ισχύειότι:

β) Είναι:

f(x–2)≤x2–3x+2

♦ f(1)=-1⇔f-1(-1)=1

και
f(x–3)≥x2–5x+6

f −1 : &

♦ f −1 (x2 + x − 3) < 1 ⇔ f −1(x2 + x − 3) < f −1(−1) ⇐⇒ 

Θέτουµεαντίστοιχαόπουxταx+2καιx+3. 

β) i) Είναι: 

⇔x2+x–2<0⇔x∈(-2,1)

18.3.8 α) Παίρνουµε:

1

ε: y = λ  x +  
2

2f(x)f´(x)=2x⇔[f2(x)]´=(x2)´⇔

Έτσι:

⇔f2(x)=x2+c

x 2 + x = λx +

λ
λ
⇔ x 2 + (1 − λ)x − = 0
2
2

µε∆=…=λ2+1>0.
ii) Ησχέση(1)δίνει:
x1+x2=λ–1και x1x 2 = −

418 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

λ 

2

(1) 

µεc=1,γιατίf(0)=1.
β) Ηfωςσυνεχήςκαιχωρίςρίζεςδιατηρείσταθερό
πρόσηµοστοR.Αλλά  f  (0)=1.  Έτσι  f  (x)>0,
οπότε:
f (x) = x 2 + 1 

γ) f ´(x) =

x
x2 + 1

. Ηfείναιγνησίωςφθίνουσαστο

18.4.1 α) Απότηνυπόθεσηείναι:
α+β+γ=0(1)

(-∞,0]καιγνησίωςαύξουσαστο[0,+∞). 


και
α =β = γ 

δ) Το f (0)=1 είναιολικόελάχιστοτηςfκαι:
Έτσι:

lim f (x) = +∞ 

x → +∞

Απ:f(R)=[1,+∞)
f (x)
ε) Είναι lim
= ±1 και lim [ f (x) ∓ x ] = 0. 
x → ±∞ x
x → ±∞

Απ:y=x,στο+∞,y=-x,στο-∞

18.3.9 α) ΜετοΘ.Μ.Τ.γιατηνfστα[α,x]και[x,β].

α+β+γ=0⇔β=-α-γ
Άρα:
α − β = β − γ ⇔ α + α + γ = −α − γ − γ ⇔ 
⇔ 2α + γ = α + 2γ ⇔ α = γ 

πουισχύει.
β) Επειδή α − β = β − γ , συµπεραίνουµεότι:
ΑΒ=ΒΓ

β) Ηf´είναιγνησίωςαύξουσαστο(α,β)καιξ1<ξ2. 


(2)   

Όµοιαπροκύπτειότι ΒΓ=ΓΑ.Άρα:

Άρα f ´(ξ1)<f ´(ξ2).

18.3.10 α) Είναιγνησίωςφθίνουσαστα(-∞,1]και
[2,3]καιγνησίωςαύξουσαστα[1,2]και[3,+∞).
β) Ταf(1)=λ–9καιf(3)=λ–9είναιτοπικάελά-
χιστακαιτοf(2)=λ–8είναιτοπικόµέγιστο.

ΑΒ=ΒΓ=ΓΑ
πουσηµαίνειότιτοτρίγωνοείναιισόπλευρο.

18.4.2 α) Έστωf(α)=f(β).Τότε:
g(f(α))=g(f(β))⇔α+2=β+2⇔α=β
Έτσι,ηfείναι“1–1”.

γ) ΕιναιΑ=Ε=+∞.

β) Ηfείναι“1–1”,οπότεπαίρνουµε:

δ) Φαίνεταιστοπαρακάτωσχήµα.

x2–7x+6=x–1⇔x2–8x+7=0
Απ:x=1ήx=7

18.4.3 α) Μετοκριτήριοπαρεµβολήςθεωρούµε:
 π   π
x ∈  − , 0  ∪  0,  
 2   2

καιδιαιρούµεµεηµx(δύοπεριπτώσεις). 

ε) Τοπλήθοςτωνριζώνισούταιµετοπλήθοςτωναλ-
λαγώνπροσήµουανάµεσασταΑ,Β,Γ,∆καιΕ.
Έτσιέχουµε:
♦ δύορίζεςγιαλ<8,
♦ τρειςρίζεςγιαλ=8(ηµίαείναιηx=2),
♦ τέσσεριςρίζεςγιαλ∈(8,9),
♦ δύορίζεςγιαλ=9(τιςx=1καιx=3).

β) Εργαζόµαστεόπωςστοερώτηµα(α).∆ιαιρούµε
µεxηµxγιαναβρούµεότι:
lim

x → 0−

f (x)
f (x)
= lim+
=1
x→ 0
x
x

18.4.4 α) Τοόριογράφεται:
2lim
h→0

= 2 lim
y→ 0

f (α + 2h) − f (α)
=
2h

f (α + y) − f (α)
= 2f ´(α) = 4 
y

419

β) Όπωςστοερώτηµα(α).
γ) Αφαιρούµεκαιπροσθέτουµετοf (α)στοναριθ-
µητήκαιδιαιρούµετουςόρους(ανάδύο)µεh≠0.

18.4.8 α) Θεώρηµαµέσηςτιµήςγιατηνfστα:
 α + β α + β 
α, 2  ,  2 , β  

β) Θ.Μ.Τ.γιατηνfστο[α,β]καιχρήσητου(α).

18.4.5 α) Είναιf(x)=g(x)⇔x=3.Αλλά:
f´(3)≠g´(3)

18.4.9 α) Ηδοσµένηδίνει:
Απ:Όχι

β) i) Είναιf´(α)=λΑΒκαιg΄(β)=λΑΒ.

f(x)f´(-x)=1=f(-x)f´(x)
(γιαxτο–x).Έτσι:
f´(x)f(-x)–f(x)f´(-x)=0⇔[f(x)f(-x)]´=0

ii) Είναι:
♦ ΑΒ:y–f(α)=f´(α)(x–α)⇔y=…

β) Απότιςf(-x)f´(x)=1καιf(x)f(-x)=1παίρ-
νουµε:

♦ ΑΒ:y–g(β)=g´(β)(x–β)⇔y=…

f´(x)=f(x)

iii) Απόταερωτήµατα(i)και(ii)παίρνουµε:
α–β+4=0καια2=β2-24
Έτσια=1καιβ=5.
Απ:y=-2x+6

Άρα  f (x)=cex. Τησχέσηείτετηνπαίρνουµεέτοι-
µηωςµέροςεφαρµογήςτουβιβλίου,είτετηναποδεικ-
νύουµε:
[f(x)e-x]´=[f´(x)–f(x)]ex=0
οπότεf(x)e-x=cκ.λπ.

18.4.6 α) f(x)=g(x)⇔(x=2ήx=-2)
Απ:A(2,λ+12),Β(-2,λ+12)
β) Γιατίf´(2)=g´(2)=-4καιf´(-2)=g´(-2)=4.

γ) Είναιf(α)=ακαιf´(α)=1,όπουΑ(α,f(α))το
σηµείοεπαφής.

18.4.10 α) Θέτουµεβ=xκαιµελετάµετηναντί-

γ) ΤαΑκαιΒκινούνταιστιςευθείες:

στοιχησυνάρτηση,βρίσκονταςτιςf´και:

x=2καιx=-2
αντίστοιχα.

f ´´(x) =

18.4.7 α) Είναι:

Είναιf´´(α)=f´(α)=f(α)=0.

2

2

x ≤2x-1⇔(x–1) ≥0

β) Όπωςστοερώτηµα(α).Ανβ=x,τότε:

πουισχύει.
Απ:Γνησίωςαύξουσα 

2(x − α) 

x  

f ´(x) = α 

β) Για x=y=0:f (f (0))=f (0)+2(1).
“1−1”

18.5.1 α) Θέτουµε όπου x το – x και λύνουµε το
σύστηµα.

(1)

Άραf(0)=2.
 f (α) = g(α) 
δίνεια=1.
δ) Τοσύστηµα 
f ´(α) = g´(α)

420 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

<0

fείναιησυνάρτησηπουπροκύπτει.
(2) 

γ) Αρκείf(0)=2.Ησχέση(2)γιαx=2δίνει:
f (2) = 2 + f (0) == f ( f (0) ) 

x

(x + α)2

γιακάθεx>α.Έτσια<β⇔f(β)<f(α)=0,όπου

Γιαy=-x:f(f(x)–x)=f(0)+2.Έτσι:
f (f (0)) = f (f (x) − x) ⇐⇒ f (x) = x + f (0)

ln α

Απ:f(x)=x+1
1
β) Θέτουµεόπουxτο . 
x

Απ: f(x) =

2 

x

18.5.2 α) Είναιg2(x)=f2(x)+e2x–2exf(x)=e2x≠0.

18.5.6 α) f΄(α)=0απότοθεώρηµαFermat.

Αλλάηgείναικαισυνεχής.Επειδήδενέχειρίζες,θα

β) Παραγωγίζουµεκαιθέτουµεx=α.

διατηρείσταθερόπρόσηµοστοR.

γ) Γιαx=αηδοσµένησχέσηδίνει: 

x 

    

x

β) Είναι g(x)=e γιακάθε x ∈ R ή g(x)=- e για 


(α2)3+α3=3αα2–1⇔α6–2α3–11=0⇔ 

κάθε x ∈ R.

⇔(α3–1)2=0⇔α=1
Απ:f(x)=0ήf(x)=2ex

18.5.3 α) Είναιf´(x)=lnx+1–α,οπότε:

18.5.7 α) Απλό.

ε:y+α=(1–α)(x–1)
Απ:y=(1–α)x-1  

Απ:α=1 

 

β) Πρέπει xα + (y – x + 1) = 0  για κάθε α ∈ R.
Άρα:
x=0καιy–x+1=0

β) Γιατίηf´´(x)=0έχειτρειςρίζεςκαιέτσι,σύµ-
φωναµετοθεώρηµαRolle,η  f ´΄´(x)=0 έχειαπό
µίαρίζαανάµεσασταδιαστήµατατωνριζώντηςf´´.
γ) Στηνεξίσωσηf´´΄(x)=0πρέπει∆>0.Όµως:
f´΄´(x)=60(x2+2αx+β)

Απ:Σ(0,-1)

και
∆=4α2–4β

18.5.4 α) ΘεώρηµαRolleγιατην g(x)=f (x)–x στο  

3

[α,β].

f ´(x + h) − f ´(x)
18.5.8 α) Γιατί lim
= f ´´(x). 
x→ 0

β) ΘεώρηµαRolleγιατην:

h

g(x)=[f(x)–f(α)](x–β)

β) Όµοια.

στο[α,β],αφού(γιαγ=x)έχουµε:

γ) Προσθέτουµεκαιαφαιρούµεf´(x).

f (α) − f (x)
f ´(x) =
⇔
x −β

δ) ΜετονκανόναDeL’Hospitalκαιµετηβοήθεια

⇔f´(x)(x–β)+[f(x)–f(α)](x–β)΄=0⇔
⇔[f(x)–f(α)]΄(x–β)+[f(x)–f(α)](x–β)΄=0⇔

([f (x) − f (α)] (x − β) )´= 0   

γ) i) Θεώρηµα Bolzano για την g(x) = f (x) – x
στο[α,β].
ii) Θ.Μ.Τ.γιατηνfστα[α,δ]και[δ,β].

18.5.9 α)Είναι:
συνx
(συνx + 1)
1
1
=

=1− 

1 + συνx 1 + συνx 1 + συνx
2συν 2 x
2

β) Τοκλάσµαδίνει

1
− e− x . 
x +1

γ) Πολλαπλασιάζουµε µε ex τους όρους του κλά-
σµατος.Θέτουµεx+ex=yκ.λπ.

18.5.5 α) Είναιh´(x)=…=0.
β) h(x)=c⇔f(x)+f´(x)=cex,µεc=2(γιαx=0)
Απ:g(x)=2ex
γ) φ΄(x)=f´(x)ex+f(x)ex–2e2x= 

τουερωτήµατος(γ).

=[f´(x)+f(x)]ex–2e2x=2e2x–2e2x=0

δ) φ(x)=c⇔f(x)ex–e2x=c⇔f(x)=ce-x+ex
Όµωςf(0)=1,άραc=0.
Απ:f(x)=ex

x
x
x
δ) Είναι ηµx = 2ηµ συν και 1 − συνx = 2ηµ 2 . 
2
2
2

18.5.10 α) g´(x)=-f(x)+2x.
β) Είναι  g(x)≤0=g(2). ΑπότοθεώρηµαFermat
παίρνουµεg´(2)=0.

18.6.1 α) x=0(ήx=y=0).

421

β) Θέτουµεy=-x,οπότεf(-x)=-f(x).

β) Ηfωςσυνεχήςκαιχωρίςρίζεςδιατηρείσταθερό

γ) Μεεπαγωγή.Στοτρίτοβήµαθαείναι:

πρόσηµο.Όµωςf(0)=1>0.    

f ((κ+1)x)=f (κx+x)=f (κx)+f (x)=

γ) Ηf´είναισυνεχής(ωςπαραγωγίσιµη)καιχωρίς

=κf(x)+f(x)=(κ+1)f(x)

ρίζες.Έτσιδιατηρείπρόσηµο.Άρα  f ´(x)=f (x)για
κάθεx∈Rήf´(x)=-f(x)<0γιακάθεx∈R.

δ) ♦ Γιακ∈N*αποδείχθηκε.

Ηδεύτερηπερίπτωσηδείχνειότιηfείναιγνησίως

♦ Ισχύεικαιγιακ=0.

φθίνουσα,άτοπο.Άραf´(x)=f(x).

♦ Γιακ=-ν,ν∈N*είναι:

δ) f´(x)=f(x)⇔f(x)=cex,µεf(0)=1.Άρα:

f(κx)=f(-νx)=-f(νx)=-νf(x)=κf(x)

18.6.2 α)
⇔ lim
h→ 0

f(x)=exοπότε
g(x) =

f(1+ h) − f(1)
= 4 ⇔ … ⇔
h→0
h

f´(1) = 4 ⇔ lim

18.6.5 α) Είναι:

f (h)
=1
h

f´(x)=12xlnx–6x2+6 

f ´´(x)=12lnx+12–12x

β) Βρίσκουµεότι:
lim
h→ 0

1
= e− x 
f (x)

και

f (α + h) − f (α)
= … = 3α 2 + 1 
h

f ´´´(x) = 12 ⋅

γ) Είναιf´(x)=3x2+1=(x3+x)´,οπότε:

1− x 

x

β),γ),δ) Τααποτελέσµαταφαίνονταιστονπαρα-
κάτωπίνακα.

f(x)=x3+x+c
Όµωςf(0)=0(γιαx=y=0).
Απ:f(x)=x3+x

18.6.3 α) Μετουςκανόνεςπαραγώγισης.
π
β) f ´(x) = 0 ⇔ x = . Αλλάln(ηµx)≤0στο(0,π).
2

Απ:Γνησίωςφθίνουσα 

π
γ) Ηfείναιγνησίωςµονότονηκαι f   = 0. 
2

Απ: x = 



ε) Το f (1)=0.
π 

2

στ)Ηεξίσωσηγίνεταιf(x)=0.
Απ:x=1

18.6.4 α) Οιδοσµένεςσχέσειςδίνουνf(x),f´(x)≠0 18.6.6 α) Το f ( e ) =
γιακάθεx∈R.Είναι g(x) = −
g´(x) =

Όµως g´(x) = −

1 
οπότε:
f (x)

−f ´(x) 

f 2 (x)

1
.
f ´(x)

422 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

1 
είναι(τοπικό)µέγιστο.
2e

β) Είναι f (x) ≤ f ( e ) κ.λπ.
2

γ) ΘεώρηµαFermatστην h(x) = α x − x 2α , αφού:
h(x) ≥ 0 = h ( α ) 

Έτσιπρέπει h´( α ) = 0. 

18.6.7 α)

f ´(0) = 0 ⇔ lim
x→ 0

f (x) − f (0)
= 0. 
x

f (x)
Όµως f (0)=0, άρα lim
= 0. 
x→ 0 x 
 

β) Όπωςστοερώτηµα(α):f´´(0)=2κ.λπ.

18.7.2 α) Είναιg(x)≥0=g(ν).
β) ΜετοθεώρηµαFermatγιατηνgστο:
x0=ν∈(0,+∞)

18.7.3 α) Είναι:
f´(x)=12x3+12βγx2=12x2(x+βγ)

γ) ∆ιαιρούµετουςόρουςµεx2,  x≠0 καιβασιζό-

Απ:Γνησίωςφθίνουσαστο(-∞,-βγ]

µαστεσταερωτήµατα(α)και(β).

γνησίωςαύξουσαστο[-βγ,+∞)

18.6.8 α) Α=2.

β) Τοf(-βγ)=3β4γ4–4β4γ4+β4γ4=0.

β) Β=3.

γ) Είναιf(α)≥0γιακάθεα∈R.

γ) ∆ιαιρούµεµεx2καιπροκύπτει:

18.7.4 α) Ηµονοτονίατηςfπροκύπτειαπότοπρό-

1 ⋅ 2 + 2λ + 0 + 0
= −4 ⇔ 2λ + 2 = −12 
3+0−0

σηµοτηςf´καιφαίνεταιστονπαρακάτωπίνακα:

Απ:λ=-7

18.6.9 α)

x

x

0

0

g(x) = x ∫ f (t)dt − ∫ tf (t).  

Απ:g´´(x)=f(x)

β) Τακοίλατηςfφαίνονταιστονπαρακάτωπίνακα

β) Ηgείναικυρτή.

καιπροκύπτουναπότηµονοτονίατηςf´.

γ) ∆ενέχεισηµείακαµπής.

18.6.10 α) Α=f´(0)=2.
x

β) g(x) = 2x ∫ f (t)dt + x 2 f (x). 
0

x − ηµx 1
= .
x→ 0
x3
6
Απ:Β=12,Γ=6

γ) ∆ιαιρούµεµεx3.Αλλά lim

δ) ΜετονκανόναDeL’Hospitalκαιτηβοήθειατου
ερωτήµατος(γ).Τοόριοισούταιµε:
1
Γ + B = 6 + 6 = 12 
2

18.7.1 α) Θέτουµεx=1καιύστεραπάλιx=f(1).
β) Μετονορισµό.Ναι,γιατίηfείναι“1–1”.
γ) Ανy∈Rθέτουµεx=f(2–y),οπότε:
f(x)=f(f(2–y))=2–(2–y)=y
(Χρησιµοποιήσαµετονορισµότουσυνόλουτιµών.)
δ) Ηfείναι“1–1”,οπότεπρέπειx2+x=2x+2.
Απ:x=2,x=-1  

γ) Μόνοστο x=1.

18.7.5 α) Είναιf´(0)=0καιf(0)=0.Έτσι:
Α=f´´(0)=2
β) ΜετονκανόναDeL’Hospital.
γ) lim
x→ 0

g(x) − g(0)
f (x) (β)
= lim 2 == 1, οπότεg´(0)=1.
x
0

x
x

 xf ´(x) − f (x)
, αν x ≠ 0
 

δ) g´(x) = 
x2

1,
αν
x
=
0

 f ´(x) f (x) 
ε) lim g´(x) = lim 
− 2  =…= 
x→ 0
x→ 0 
x
x  

= 2 − 1 = 1 = g´(0) 

Ηg΄είναιπροφανώςσυνεχήςκαιγιαx≠0.

423

18.7.6 α) Παίρνουµε:
( eF(x) )´= ( e x +1 )´ ⇔
2

18.8.1 α) Είναι:
e F(x) = e x

2

+1

z3w = 1

+c

(1) 

και

Γιαx=0παίρνουµεc=0.
7

(2) 

wz = 1

β) f(x)=F´(x)=2x.

Οισχέσεις(1)και(2)δίνουν:

γ) f(x)=F(x)⇔…

Απ:x=1 



♦ z 3 w = 1 ⇔ z

3

w =1 ⇔ z

3

w =1

δ) Είναι f ´(1)=2=F´(1). 

18.7.7 Χρησιµοποιούµεολοκλήρωσηκατάπαράγο-

♦ wz 7 = 1 ⇔ w ⋅ z = 1 ⇔ w ⋅ z = 1

ντες,αφούγράψουµετοα΄µέλοςτηςυπόθεσηςως
άθροισµαολοκληρωµάτων.

α) A = 

γιατί w = w . 
7

4

1 ´

β) B = ∫ xe  −
 dx. 
 x +1
ex
+c
x +1

x + 1 = y. 
20
Απ: A = 

3

w =1

β) Επειδή z = w = 1, παίρνουµεότι:
z=

18.7.9 Μεαντικατάσταση.

β)

=1 ⇔ z =1

z = 1 και

x

α)

(4) 

Έτσιησχέση(3)δίνει w = 1. Άρα:


x2
1  x2
ln(x + 1) −  − x + ln(x + 1)  + c. 
2
2 2

Απ: A =

7

Οισχέσεις(3)και(4)µεδιαίρεσηδίνουν:

z

18.7.8 Μεολοκλήρωσηκατάπαράγοντες.

(3) 

1
1
και w = 
z
w

Έτσι:
♦ z 3 w = 1 ⇔

z3
= 1 ⇔ z3 = w
w

(5) 

♦ wz 7 = 1 ⇔

w
= 1 ⇔ w = z7
z7

(6) 

Οισχέσεις(1)και(2)δίνουν z≠0 και w≠0. Από
τιςσχέσεις(5)και(6)παίρνουµε:

x + 1 = y. 

Απ:B=2e2
γ) 1+ex=y.
Απ:Γ=1+ex–ln(1+ex)+c
3
δ) ∆ = 2 + ln . Θέτουµε x + 1 = y. 
2

z≠0

z 3 = z 7 ⇔ z 3 (z 4 − 1) = 0 ⇐⇒ z 4 − 1 = 0 ⇔ 

⇔(z2–1)(z2+1)=0⇔
⇔(z=-1ήz=1ήz=-iήz=i)
Απότην(1)παίρνουµε w =

18.7.10 α) f(x)>0⇔x>1.
Απ:Α=(1,+∞)
β) Βρίσκουµε-∞και0αντίστοιχα.

w=

1
, οπότε:
z3

1
= z3 
z3

1
γιατί z = . Έτσιβρίσκουµε:
z

e

e
 lnx 1 
γ) E = ∫ f (x)dx =  −
−  
1
x1
 x

(z=-1,w=-1)ή(z=1,w=1)

Απ: 1 -

424 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

2
τ.µ. 
e

ή
(z=-i,w=i)ή(z=i,w=-i)

18.8.2 α) ΗfέχειπεδίοορισµούτοΑ=R.Είναι:
(2x + 2)(x 2 + 1) − 2x(x + 1)2
=
(x 2 + 1)2

f ´(x) =
=

2(x + 1)(x 2 + 1 − x 2 − x) 2(x + 1)(1 − x)
= 

(x 2 + 1)2
(x 2 + 1)2

Απ:Γνησίωςφθίνουσαστα(-∞,-1],[1,+∞)
Γνησίωςαύξουσαστο[-1,1]
β) Τοf(-1)=0είναιτοπικόελάχιστοκαιτο: 

β) Ηεξίσωσηγίνεται:
 4
xlnx = (x + 4)ln2 ⇔ lnx − 1 +  ln2 = 0 
 x

Προφανήςρίζαηx=4.Αλλάη:
 4
g(x) = lnx − 1 +  ln2 
 x

είναιγνησίωςαύξουσα.

18.8.5 α) Γιαx=0.

f (1)=2

Απ:f(0)=0

είναιτοπικόµέγιστο. 

x

β) Μελετάµετησυνάρτηση g(x)=e –x–1.

γ) Είναι:

Απ:x=0
lim f (x) = lim f (x) = 1 

x → −∞

γ) Έστωότιτοαείναικρίσιµοσηµείο.Τότε:

x → +∞

f´(α)=0

Ανείναι:
∆1=(-∞,-1],∆2=[-1,1]και∆3=[1,+∞)

Παραγωγίζουµεκαιθέτουµεx=α.

λόγωτηςσυνέχειαςκαιτηςµονοτονίαςτηςfπαίρ-
νουµε:
f(∆1)=[0,1),f(∆2)=[0,2]καιf(∆3)=(1,2]
Απ:f(R)=[0,2]

Απ:α=0
δ) Γιατί  g(x)>0 γιακάθε  x≠0 (όπωςπροκύπτει
απότονπαρακάτωπίνακα).

δ) Υπάρχειµόνοοριζόντιακαιστο+∞καιστο-∞.
Απ:y=1

18.8.3 α) Θ.Μ.Τ.γιατηνfστο[0,x].
β) Ηf´είναιγνησίωςαύξουσα,γιατίf´´(x)>0,για
x>0καιηf´είναισυνεχήςστο0. 

18.8.6 α) Είναι

x 2 + 1 > x 2 = x > −x, οπότε:
x + x2 + 1 > 0 

γ) Είναι:
g´(x) =

xf ´(x) − f (x) (α) xf ´(x) − xf ´(ξ)
==
=
x2
x2
=

β) Κανόνεςπαραγώγισης.
γ) Είναιf´´(x)>0,οπότετοx=0είναιµοναδική
ρίζατηςf´.

f ´(x) − f ´(ξ) 

x

Απ:Γνησίωςφθίνουσαστο(-∞,0]

Όµωςξ<xκαιf´(ξ)<f´(x),γιατίηf΄είναιγνησίως
αύξουσα.Άραηgείναιγνησίωςαύξουσα.

18.8.4 α) Η x=1 είναιπροφανήςρίζα.Αλλάη:  

x

x

x

2 3  4
f (x) =   +   +   − 1 
9 9 9

είναιγνησίωςφθίνουσα.

Γνησίωςαύξουσαστο[0,+∞)
f(0)=0(τοπικό)ελάχιστο
δ) Ηfείναικυρτή.Σηµείακαµπήςδενυπάρχουν.
ε) Παίρνουµεf(x)=0⇔x=0,µεχρήσητηςµο-
νοτονίαςτηςf.
Απ:x=0

425

18.8.7 α) Είναι:

18.8.11 α)

lim f (x) = α και lim+ f (x) = … = 1 

x → 0−

x→ 0

f ´(x) =

x2 − 4 

x3

Απ:Γνησίωςφθίνουσαστα(-∞,-2],(0,2]

β) Είναι:

Γνησίωςαύξουσαστα[-2,0),[2,+∞)

f (x) − f (0)
β
=…= α + 
lim
x → 0−
x
2
και
f (x) − f (0)
lim
= … = −1 
x → 0+
x

β) g´(x) =

(x − 2) (1 − x ) 

x2

Απ:Γνησίωςφθίνουσαστα(0,1],[2,+∞)
Γνησίωςαύξουσαστο[1,2]

(µετονκανόναDeL’Hospital).
Απ:α=1,β=-4

18.9.1 α) Έστω:
z=x+yi

18.8.8 α) f (0) = 1 και f (1) = 1 . 
2
2

Ησχέσηδίνει:
(ε):3x+4y–25=0

β) ∆ιότιηfδενείναι“1–1”.

β) Φέρνουµετηνκάθετη  ΟΑ⊥(ε) καιβρίσκουµε

γ) ΘεώρηµαRolleγιατηνfστο[0,1].

Α(3,4).
Απ:z0=3+4i, z0 = 5 

18.8.9 α) Παραγωγίζουµεωςπροςx.
γ) Είναι:

β) Λύνουµεστο(α)ωςπροςf(x)(µεx≠0).

z − w ≥ z − w ≥ 5−3 = 2 

γ) Παραγωγίζουµεστο(α)καιαπλοποιούµεµεx≠0.

18.9.2 α) Παραγωγίζουµεωςπροςy.

δ) Είναι:
−συνx + α, αν x < 0

f (x) = 
1,
αν x = 0 
 −συνx + β, αν x > 0

β) Θέτουµεστο(α)y=-2xκαιστησυνέχειαόπου
xτο-x.
γ) Μεβάσητοερώτηµα(β).

Αλλά f (0) = lim− f (x) = lim+ f (x). 
x→ 0

x→ 0

Απ:f(x)=2-συνx

18.8.10 α) Είναι:

18.9.3 α) Ηfείναικυρτήστα(-∞,-1]και[0,+∞)
καικοίληστο[-1,0].
β) ΤαΑ(0,1)καιΒ(-1,1).
γ) Είναιf´(0)f´(-1)=-1.

f ´(x)
 1 ´
2
= 2x ⇔  −
 = (x )´ ⇔ 
2
f (x)
 f (x) 
1
⇔ −
= x2 + c 
f (x)

18.9.4 α),β),γ) ΜετονκανόναDeL’Hospital.
δ) ∆ιαιρούµετουςόρουςµεx≠0(όχιµετονκανό-

Αλλάf(0)=-1⇔c=1.

ναDeL’Hospital).

β) Είναι:
1
1
1
=
= συν 2 y και dx =
dy 
x 2 + 1 εφ2 y + 1
συν 2 y

Απ: I = -

426 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

π 

4

18.9.5 α)

f ´(x) =

x 2 − 2x − 3 
κ.λπ.
(x − 1)2

Απ:♦ f(-1)=-1τοπικόµέγιστο
♦ f(3)=7τοπικόελάχιστο

β) f ´´(x) =

18.9.8 α) Θέτουµε3x=yκαι4x=y.

8 

(x − 1)3

Απ:♦ Κυρτήστο(1,+∞),♦ Κοίληστο(-∞,1)
♦ ∆ενέχεισηµείακαµπής
γ) Απλός. 

γ) ΕφαρµογήτουΘ.Μ.Τ.καιτουερωτήµατος(α).

18.9.9 α) Έστω f (x) = 1 x 2 κ.λπ.

δ) Οιευθείεςx=1καιy=x+2. 

β) Απλό.

4

Απ:3x–y–9=0,x+y+1=0 

ε) f (Α)=(-∞,-1] ∪ [7,+∞).
στ)Ηγραφικήπαράστασηφαίνεταιστοπαρακάτωσχήµα.

β) Χωρίζουµετοεµβαδόνµετηνx=2.
Απ: E =

32
τ.µ. 
3

18.9.10 α) f´(x)=…=1+5x4
β) Είναιf(x)=x5+x+c,µεf(0)=0⇔c=0.

18.9.11 α)

f ´(x) =

συνx
2 1 + ηµx

.

 π
Απ:Γνησίωςαύξουσαστο 0,  
 2
π 
Γνησίωςφθίνουσαστο  , π  
2  

18.9.6 α) Ανf(x)=ex-1–xlnx–1,τότε:
1
> 0 και f (1) = f ´(1) = f ´´(1) = 0 
x2
Κατασκευάζουµετονπίνακαπροσήµωντωνf´´´,f´´,
f´καιf.
f ´´´(x) = e x −1 +

π
β) Το f   = 2 είναιµέγιστοκαιτα:
2
f(0)=f(π)=1

είναιελάχιστα.
γ) Είναι:

Απ:x=1
β) Παίρνειτηµορφήf(x)≤f(1)⇔x≤1,γιατίηf
είναιγνησίωςαύξουσα.

18.9.7 α) Είναι  F´(x)F(-x)=1. Θέτουµεόπουx
το–x.

π

E = ∫ f (x)dx = 
0

=∫

π
0

π

= ∫ ηµ
0

β) ΕίναιF´(x)F(-x)=1=F´(-x)F(x),οπότε:
[F(x)F(-x)]´=0⇔F(x)F(-x)=c 

x
x
x
 2x
+ συν 2  + 2ηµ συν dx = 
 ηµ
2
2
2
2

π
x
x
x
x
+ συν dx = ∫  ηµ + συν  dx 
0 
2
2
2
2
Απ:Ε=4τ.µ.

18.9.12 α) Στο(-∞,α]είναικοίληκαιστο[α,+∞)

Αλλά F(0)=1.

είναικυρτή.

γ) ΗδοσµένηκαιητελευταίαδίνουνF´(x)=F(x).

β) ΤοΜ(α,f(α)).

Έτσιg´(x)=…=0.
δ) Είναιg(x)=cκ.λπ.

Απ:Μ(α,-α2)

γ) Κινείταιστηνπαραβολήy=-x2.

427 

20.Γενικάπροτεινόµενα 

θέµατα

z

2

= 1 ⇔ zz = 1 ⇔ z =

1 

z

γ) Είναι:

20.1 α) Απότηνυπόθεσηέχουµεότι:
f (z) + f ( z ) = z + z

β) Επειδή z = 1, παίρνουµε:

 z 2 + z + 1  z 2 + z + 1 (β)
w= 2
== 
= 2
 z − z +1 z − z +1

(1) 

( 1 ) + ( 1z ) + 1 = 1 + z + z
= z
( 1z ) − ( 1z ) + 1 1 − z + z
2

Ησχέση(1)θέτονταςόπουzτο z δίνει:

( )

f( z )+f z = z + z ⇔ f( z )+f( z )=2 z ⇔ 

⇔ 2f ( z ) = 2 z ⇔ f ( z ) = z 

2

2
2 

Εποµένως w = w. 

β) Επειδή f ( z ) = z , ησχέση(1)δίνει:

20.4 α) Έχουµε:

f (z) + z = z + z ⇔ f (z) = z, z ∈ » 

2

z − 1 + z − 3 − 2i

20.2 α) Έστωz=x+yiµεx,y∈R.Τότε:

2

=6 ⇔

2

⇔ (x − 1) + yi + (x − 3) + (y − 2)i

2

=6 ⇔

z = z ⇔ x − yi = x + yi ⇔ 2yi = 0 ⇔ 

⇔(x–1)2+y2+(x–3)2+(y–2)2=6⇔

⇔y=0⇔z=x⇔z∈R

⇔(x2–2x+1)+y2+(x2–6x+9)+
+(y2–4y+4)=6⇔

β) ΤασηµείαΑ,ΒκαιΓείναισυνευθειακά:

⇔2x2+2y2–8x–4y+8=0⇔
⇔x2+y2–4x–2y+4=0⇔ 

ανκαιµόνοαν:  

AB = λΒΓ ⇔ β − α = λ(γ − β) ⇔ 

β−α
β − α  (α)

= λ ⇔  w ∈ », üπου w =
 ⇐⇒ 
γ−β
γ−β

β−α β−α
⇔ w=w ⇔ 
⇔
=
 γ−β γ−β

⇔(x2–4x+4)+(y2–2y+1)+4=4+1⇔
⇔(x–2)2+(y–1)2=12
Άρα,ογεωµετρικόςτόποςτουΜ(x,y)είναιοκύκλος:
C:(x–2)2+(y–1)2=1
οοποίοςέχεικέντροΚ(2,1)καιακτίναρ=1.
β) Έστωε:y=λxµιαεφαπτόµενητουC.

β−α β−α
2
=
⇔ βγ − β − αγ + αβ = 
γ −β γ−β
2

= βγ − αγ − β + αβ ⇔ αβ + βγ + γα = αβ + βγ + γα ⇔ 
(α)

⇔ αβ + βγ + γα = αβ + βγ + γα ⇐⇒ αβ + βγ + γα ∈» 

20.3 α) Έστωu=α+βi,µεα,β∈R.Τότε:
u = u ⇔ α − βi = α + βi ⇔ 2βi = 0 ⇔ β = 0      

Άρα u=α+βi=α ∈ R, αφού β=0.

428 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 

Τότε:
d(K, ε) = ρ ⇔

2λ − 1
λ2 + 1

=1 ⇔ 

⇔ 2λ − 1 = λ 2 + 1 ⇔ 4λ 2 − 4λ + 1 = λ 2 + 1 ⇔ 

4

⇔ 3λ 2 − 4λ = 0 ⇔  λ = 0 Þ λ =  
3

Εποµένως,οιζητούµενεςεφαπτοµένεςείναιοι:
ε1: y = 0 και ε 2: y =

4
x
3

γ) Έχουµεότιw∈R,δηλαδήw=λ,µελ∈R.Έτσι:
β−α
w=λ ⇔
= λ ⇔ β − α = λ(γ − α)
(1) 
γ−α
Όµωςστουςµιγαδικούςαριθµούςα,βκαιγαντιστοι- 
 

χούνοιδιανυσµατικέςακτίνες OA, OB και ΟΓ αντί-

Ηε1:y=0εφάπτεταιστονCστοσηµείοΑ(2,0).

στοιχα.Εποµένως,ησχέση(1)δίνει: 
 
  

OB − OA = λ ( ΟΓ − OA ) ⇔ AB = λΑΓ 

Οιεξισώσεις:

ΗτελευταίασχέσηεξασφαλίζειότιτασηµείαΑ,Βκαι

(x–2)2+(y–1)2=1και y =

4
x
3

δίνουν:
2

4

(x − 2)2 +  x − 1 = 1 ⇔ 
3

⇔9(x–2)2+(4x–3)2=9⇔
⇔9(x2–4x+4)+(16x2–24x+9)=9⇔
⇔25x2–60x+36=0⇔
6
⇔ (5x − 6)2 = 0 ⇔ x = 
5
Άρα:
y=

Γβρίσκονταιστηνίδιαευθεία.

20.6 α) Επειδήοαέχειεικόναστονκύκλο(Ο,ρ),
θαισχύει α = ρ. Εποµένως:
α =ρ ⇔ α

20.5 α) Είναι:
β−α β−α
β−α β−α
w=w ⇔ 

=
⇔
=
γ
α
γ
α
γ −α γ−α




⇔ ( β − α ) ( γ − α ) = ( γ − α )( β − α ) ⇔ 

⇔ βγ − αβ − αγ + αα = βγ − αγ − αβ + αα ⇔ 
⇔ αβ + βγ + γα = αβ + βγ + γα ⇔ 

πουισχύει.Άρα w = w. 
β) Έστωw=λ+µi.Τότε:

ρ2 

α

 αβ + βγ + γα  αβ + βγ + γ α 

z =
=
α+β+γ
 α+β+γ 

Όµως:
α=

ρ2
ρ2
, β=
α
β

και γ =

ρ2 

γ

διότικαιοιβκαιγέχουνεικόνεςστονκύκλο(Ο,ρ).
Εποµένως:
ρ2

ρ2

ρ2

ρ2

ρ2

ρ2


+

+

αβ + βγ + γ α
α β
β γ
γ α
=
=
z=
ρ2
ρ2
ρ2
α+β+γ
+
+
α

= ρ2 ⋅

β

γ

α+β+γ
1 + 1 + 1
α+β+γ
αβ βγ γα
αβγ
= ρ2 ⋅
= ρ2 ⋅ 

1+1+1
αβ + βγ + γα
αβ + βγ + γα
α β γ
αβγ

γ) Στοερώτηµα(β)αποδείξαµεότι:

⇔ 1 = αβ + βγ + γα ⇔ αβ + βγ + γα = 1 ⇔ 
⇔ αβ + βγ + γα = 1 ⇔ αβ + βγ + γα = 1 

= ρ 2 ⇔ αα = ρ 2 ⇔ α =

β) Είναι:

4
4 6 8
x= ⋅ = 
3
3 5 5

6 8
οπότετοδεύτεροσηµείοεπαφήςείναιτο B  ,  .
 5 5

2

z = ρ2 ⋅

α+β+γ 

αβ + βγ + γα

Εποµένως:
z = ρ2

1
⇔ zz = ρ 2 ⇔ z
z

2

= ρ2 ⇔ z = ρ 

w = w ⇔ λ + µi = λ + µi ⇔ λ − µi = λ + µi ⇔ 

ΆραηεικόναΜτουzβρίσκεταιστονκύκλο(Ο,ρ),

⇔2µi=0⇔µ=0⇔w=λ⇔w∈R

δηλαδήστονπεριγεγραµµένοκύκλοτουτριγώνουΑΒΓ.

429

20.7 α) Έχουµε:

και

z z
z2 + z 2
+
=1 ⇔
=1 ⇔ 
z z
zz

2y 2 =

Άρα:

⇔ z 2 + z 2 = zz ⇔ z 2 + z 2 = 1 

 1 3   1
3  1 3  1
3 
(x, y) ∈  ,  ,  , − ,  − ,  ,  − , −  
2   2 2   2
2 
 2 2   2

γιατί z = 1 και z = 1, αφού z = z . Έστω:
z=x+yi

Έτσιοιζητούµενεςτιµέςτουzείναι:

Τότε:
2

2

2

2

2

2

z = x − y + 2xyi και z = x − y − 2xyi 

Έτσι,η(1)γίνεται:

z1 =

1
( 3 + i ) , z2 = 1 ( 3 − i ) , z3 = 1 ( − 3 + i ) 
2
2
2

z4 =

1
( − 3 − i ) , z5 = 1 (1 + 3 ) , z6 = 1 (1 − 3 ) 
2
2
2

(x 2 − y 2 + 2xyi) + (x 2 − y 2 − 2xyi) = 1 ⇔ 

και
1
1
z 7 = ( −1 + 3 ) , z8 = ( −1 − 3 ) 
2
2

1
1

⇔ 2 x2 − y2 = 1 ⇔  x2 − y2 = Þ x2 − y2 = −  
2
2

Έχουµεακόµαότι:

β) Μεαπλήεκτέλεσητωνπράξεωνβρίσκουµεότι:

z = 1 ⇔ x + yi = 1 ⇔

2

2

2

z3=1ήz3=-1

2

x + y =1 ⇔ x + y =1

γ) Σύµφωναµετοερώτηµα(β)παίρνουµε:

Έτσιπαίρνουµετασυστήµατα:
 x2 + y2 = 1

 2
1
2
x − y =
2

A = z12004 + z 22004 + … + z82004 = 1 + 1 + … + 1 = 8 
(Σ1 ) 

 x2 + y2 = 1

 2
1
2
x − y = −
2

ΆραητιµήτηςπαράστασηςείναιΑ=8.

20.8 α) Απότιςσχέσεις:

ή

α = β = γ =1 

(Σ 2 ) 

Το(Σ1)δίνει:
2x 2 =

3
3
3
⇔ y2 = ⇔ y = ± 

2
4
2

3
3
⇔ x=± 

2
2

και
1
1
1
2y = ⇔ y 2 = ⇔ y = ± 
2
4
2

παίρνουµε:
= 1 ⇔ αα = 1 ⇔ α =

1 

α

♦ β = 1 ⇔ ββ = 1 ⇔ β =

1 

β

♦ α

2

2

♦ γ

2

= 1 ⇔ γγ = 1 ⇔ γ =

2

Άρα:
 3 1   3 1   3 1   3 1 
(x, y) ∈  ,  ,  , − ,  − ,  ,  − , −  
2  2 2  2
2 
 2 2   2

Το(Σ2)δίνει:
2x 2 =

1
1
1
⇔ x2 = ⇔ x = ± 
2
4
2

430 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

1 

γ

β) Έχουµεότι:
α + β + γ =1 ⇔ α + β + γ

2

=1 ⇔ 

⇔ (α + β + γ)(α + β + γ) = 1 ⇔ 

⇔ (α + β + γ) ( α + β + γ ) = 1 ⇐⇒ 
(α)

1 1 1
⇔ (α + β + γ)  + +  = 1 ⇔ 
α β γ

⇔ (α + β + γ)

βγ + αγ + αβ
=1 ⇔ 
αβγ

4

⇔(α+β+γ)(αβ+βγ+γα)=αβγ(1)
γ) Στην(1)εκτελούµετιςπράξειςκαιπαίρνουµε:

(4) 

Οισχέσεις(3)και(4)γράφονται:
 λ + µ = −1
 4
4
λ + µ = −1

(α2β+αβγ)+α2γ+(αβ2+β2γ)+
2

4

x y
♦ x 4 + y 4 + ω4 = 0 ⇔   +   = −1
ω ω

2

+(αβγ+βγ )+αγ =0⇔

(∗) 

Έτσι:

⇔αβ(α+γ)+αγ(α+γ)+

λ4+µ4=-1⇔(λ2+µ2)2–2λ2µ2=-1⇔

2

+β (α+γ)+βγ(α+γ)=0⇔

(∗)

2

⇔(α+γ)(αβ+αγ+β2+βγ)=0⇔

⇔ (λ + µ)2 − 2λµ  − 2λ 2µ 2 = −1 ⇐⇒ 

⇔ (α + γ) [ α(β + γ) + β(β + γ)] = 0 ⇔ 

⇔1+4λ2µ2–4λµ–2λ2µ2=-1⇔

⇔(α+β)(β+γ)(γ+α)=0

⇔λ2µ2–2λµ+1=0⇔(λµ–1)2=0⇔

δ) Ησχέση(α+β)(β+γ)(γ+α)=0δίνειότι:   

α=- βήβ=- γήγ=- α

⇔λµ=1 

Απότιςσχέσεις λ+µ=-1καιλµ=1παίρνουµε:

Ανγιαπαράδειγµα α=-β,τότεοιεικόνεςΑκαιΒ
τωνακαιβείναιδύοαντιδιαµετρικάσηµείατου(µο-
ναδιαίου)περιγεγραµµένουκύκλουτουτριγώνουΑΒΓ
( διότι α = β = γ = 1). Άρα Γˆ = 90°. 
Όµοιακαιστιςάλλεςπεριπτώσειςθαείναιαντίστοι-
ˆ = 90° ή Γˆ = 90°. 
χα A

♦ λµ=1⇔λ(-1–λ)=1⇔λ2+λ+1=0(5)
( 5)

♦ λ(λ 2 + λ + 1) = 0 ⇔ λ 3 + λ 2 + λ = 0 ⇐⇒   

⇔λ3–1=0⇔λ3=1

Άρα:
λ3 = 1 ⇔ λ = 1 

Είναιλµ=1,οπότε:
λµ = 1 ⇔ λ ⋅ µ = 1 ⇔ µ = 1 

Άρα λ = µ = 1. 
β) Έχουµε:
♦ λ = 1 ⇔

x
=1 ⇔ x = ω 
ω

ΤοτρίγωνοΑΒΓείναιλοιπόνορθογώνιο.

♦ µ = 1 ⇔

20.9 α) Ηυπόθεσηγράφεται:

y
=1 ⇔ y = ω 
ω

Άρα x = y = ω .  

4

4

4

x +y +ω =0(1)
γ) Απότην x = y = ω παίρνουµε:

Είναιεπίσης:
x+y+ω=(α–β)+(β–γ)+(γ–α)=0(2)
Επειδήταα,βκαιγείναιδιαφορετικάανάδύο,είναι
ω≠0.Έτσι:
♦ x + y + ω = 0 ⇔

x y
+ = −1
ω ω

(3) 

α − β = β − γ = γ − α ⇔ AB = ΒΓ = ΑΓ 

ΆρατοτρίγωνοΑΒΓείναιισόπλευρο.

20.10 α) Απότηνυπόθεσηέχουµεότι:
(x+y)f(x)=f(x)+f(y)(1)

431

20.12 α) Απότηνυπόθεσηείναι:

Η(1)γιαx=y=0δίνει:
0⋅f(0)=f(0)+f(0)⇔f(0)=0

f(xy)+f(xω)–f(x)f(ω)≥1(1)
γιακάθεx,y,ω∈R.

β) Γιαy=1ησχέση(1)δίνει:
(x+1)f(x)=f(x)+f(1)⇔     

♦ Η(1)γιαx=y=ω=0δίνει: 

⇔xf (x)+f (x)=f (x)+f (1)⇔xf (x)=f (1)   



Απόαυτήγια x=0 προκύπτει f (1)=0.
γ) Γιαy=0απότην(1)παίρνουµε:

f(0)+f (0)–f 2(0)≥1⇔
⇔f2(0)–2f(0)+1≤0⇔
⇔ ( f (0) − 1) ≤ 0 ⇔ f (0) − 1 = 0 ⇔ f (0) = 1 
2

xf(x)=f(x)+f(0)⇔(x–1)f(x)=0

♦ Η(1)γιαx=y=ω=1γίνεται:
f(1)+f(1)–f2(1)≥1⇔

Αυτήγιαx≠1δίνειf(x)=0.Όµωςf(1)=0,οπότε 
  

  

τελικάθαείναι f (x)=0 γιακάθε x ∈ R. Άρα,ηfεί-
ναισταθερήσυνάρτησηκαισυγκεκριµέναµηδενική.

20.11 α) Έχουµε:

f(0)+f(0)–f(x)f(0)≥1⇔

και

⇔2–f(x)≥1⇔f(x)≤1(2)

1+f(0)≤f(0)+f(0)⇔f(0)≥1
Απότιςσχέσειςf(0)≤1καιf(0)≥1παίρνουµε:
f(0)=1
β) Η(2)για y=- x δίνει:   

γ) Στην(1)θέτουµεόπουxτο–xκαιπαίρνουµε:

f(0)+f(0)=f(0)⇔f(0)=0
β) Η(1)γιαy=xδίνει:
f(2x)+f(0)=f(3x)⇔f(2x)=f(3x)(2)

f(-x)≤-x+1(4)

Επίσηςη(1)γιαy=0δίνει:

Η(3)γράφεταικαιωςεξής:

f(x)+f(x)=f(3x)⇔2f(x)=f(3x)(3)

2≤f(x)+f(-x)(5)
Προσθέτουµεκατάµέλητιςσχέσεις(4)και(5): 

20.13 α) Απότηνυπόθεσηέχουµε:
γιακάθεx,y∈R.Αυτήγιαx=y=0δίνει: 

1+f (0)≤f (x)+f (- x)⇔f (x)+f (- x)≥2(3) 

κάθεx∈R.

f(x+y)+f(x–y)=f(3x)(1) 

 

⇔2f(x)–f(x)≥1⇔f(x)≥1(3)
Απότις(2)και(3)συµπεραίνουµεότι  f (x)=1 για

♦ Ησχέση(2)γιαx=y=0δίνει: 

Επίσηςη(1)γιαy=ω=1γίνεται:
f(x)+f(x)–f(x)f(1)≥1⇔

♦ Ησχέση(1)γιαx=0δίνειf(0)≤1. 

⇔f(1)–1≤0⇔f(1)=1

f(x)≤x+1(1)

γιακάθεx,y∈R. 

2

β) Η(1)γιαy=ω=0δίνει:

1+f(x+y)≤f(x)+f(y)(2) 

⇔ f 2 (1) − 2f (1) + 1 ≤ 0 ⇔ ( f (1) − 1) ≤ 0 ⇔    

f (- x)+2≤(- x+1)+f (x)+f (- x)⇔
⇔f(x)≥x+1

Απότις(2)και(3)παίρνουµε:
f(2x)=2f(x)(4)
γιακάθεx∈R.

Απότιςσχέσειςf(x)≤x+1καιf(x)≥x+1προκύ-

γ) Στην(1)θέτουµεόπουxτο2xκαιόπουyτοx.

πτειότι:

Έτσιπαίρνουµε: 

f (x)=x+1

432 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

f(2x+x)+f(2x–x)=f(3⋅2x)⇔

γιακάθε  y ∈ R. Εποµένωςκαι  f (x)=x γιακάθε

(4)

⇔ f (3x) + f (x) = f (2 ⋅ 3x) ⇐⇒ 

x ∈ R. Οτύποςαυτόςείναιδεκτόςδιότιεπαληθεύει

⇔f(3x)+f(x)=2f(3x)⇔

τησχέση(1).

⇔f(3x)=f(x)(5)

ii) Έστωf(1)=-1.Γιαx=1ησχέση(1)δίνει:

δ) Απότην(3)έχουµε:

f ( −1 + f (y) ) = 1 + y 

(5)

2f (x) = f (3x) ⇐⇒ 2f (x) = f (x) ⇔ f (x) = 0  
   



Εποµένως: 

γιακάθε x ∈ R. Ησυνάρτηση f (x)=0 είναιδεκτή,
διότιικανοποιείτησχέση(1).

20.14 α) Απότηνυπόθεσηείναι:
f ( xf (x) + f (y) ) = f (x) + y

(1) 

⇔y2–2f(y)=y2+2y⇔f(y)=-y 

γιακάθε  y ∈ R. Θαείναιλοιπόνκαι  f (x)=-x για

f ( f (y) ) = f 2 (0) + y ⇔ f ( f (y) ) = y  

κάθεx∈R,τύποςοοποίοςείναιεπίσηςδεκτόςαφού 

γιακάθε y ∈ R. Αυτόσηµαίνειότι:
f ( f (x) ) = x

2

⇔ f 2 (y) − 2f (y) + 1 = 1 + y 2 + 2y ⇐⇒ 

Η(1)για x=0 δίνει: 



⇔ [ f (y) − 1] = (1 + y)2 ⇔ 
(β)

2 

(β)

f 2 ( f (y) − 1) = (1 + y)2 ⇐⇒ 

ικανοποιείτησχέση(1).

(2) 

Σχόλιο

γιακάθεx∈R.

Η(1)γιαx=0καιy=-f2(0)δίνει: 

β) Θέτουµεστην(1)όπουxτοf (x)καιπαίρνουµε:
(2)

f ( f (x)f ( f (x) ) + f (y) ) = f ( f (x) )  + y ⇐⇒ 
2

⇔ f ( xf (x) + f (y) ) = x + y
2

(3) 

f ( f ( −f 2 (0) ) ) = f 2 (0) − f 2 (0) = 0 

Ανθέσουµε f ( −f 2 (0) ) = β, τότεητελευταίασχέση
δίνειf(β)=0.Αλλάµεx=βη(1)δίνει:

Οισχέσεις(1)και(3)έχουνταπρώταµέληίσα.
Έτσι:

f ( βf (β) + f (y) ) = f 2 (β) + y ⇔ f ( f (y) ) = y 

(5)  

Αλλάγια x=0 η(1)δίνειότι:
f2(x)+y=x2+y⇔f2(x)=x2(4)

f ( f (y) ) = f 2 (0) + y

γ) Απότην(4)δενµπορούµενασυµπεράνουµεότι
οτύποςτηςfείναιf(x)=xήf(x)=-x.Όµωςγια 

x=1 παίρνουµε:

Οι(5)και(6)δίνουν:
y=f2(0)+y⇔f2(0)=0⇔f(0)=0
Εποµένωςηυπόθεσηf(0)=0µπορείναπαραληφθεί. 

2  

 

f (1)=1⇔f (1)=1 ή f (1)=-1
i) Έστωότιf(1)=1.Γιαx=1ησχέση(1)δίνει:
f (1 + f (y) ) = 1 + y 
(β)

f (1 + f (y) ) = (1 + y) ⇐⇒ [1 + f (y)] = (1 + y) ⇔ 
2

2

2

2

20.15 α) Απότηνυπόθεσηέχουµεότι:
xyln(xy)≤yf(x)+xf(y)≤f(xy)(1)
γιακάθεx,y>0.Ησχέση(1)γιαx=y=1δίνει:

Άρα:
2

(6) 

2

(β)

0≤2f(1)≤f(1)
Αυτήδίνει:

⇔ 1 + f (y) + 2f (y) = 1 + y + 2y ⇐⇒ 

♦ 0≤2f(1)⇔2f(1)≥0⇔f(1)≥0

⇔1+y 2 +2f  (y)=1+y 2 +2y⇔

♦ 2f(1)≤f(1)⇔f(1)≤0

⇔f(y)=y

Απότιςf(1)≥0καιf(1)≤0προκύπτειότιf(1)=0.

433

β) Η(1)για y =

δηλαδή:

1 
δίνει:
x

f(x–y)=f(x)–f(y)(3) 

γιακάθε x,y∈R.

1
1
1
x ⋅ ln1 ≤ f (x) + xf   ≤ f (1) ⇔ 
x
x
x

δ) Έχουµεότι:

1
1
⇔ 0 ≤ f (x) + xf   ≤ 0 ⇔ 
x
x

1 1
f   = 2 f (x)
x x

Έτσι:

1
1
f (x) + xf   = 0 ⇔ 
x
x

1
1
⇔ f   = − 2 f (x), x > 0
x
x

(3)
1
 1  (4)
f
 == (1 − x)2 f (1 − x) == 
1

x

(2) 

=

γ) Η(1)γιαy=1δίνει:

=

(α)

xlnx ≤ f (x) + xf (1) ≤ f (x) ⇐⇒ 

1
lnx x > 0
f (x) ≥ −
⇐⇒ f (x) ≤ xlnx
x2
x

1
1 − f (x)
, x ≠1
(1 − f (x) ) =
(1 − x)2
(1 − x)2

x  (1)
 1 
 (1 − x) + x 

f
 = f  1 − x  = f  1 + 1 − x  == 
1

x





1 
καιέχουµε:
x

 x 
 1  (4)
= f (1) + f 
=1+ f 

 == 
1− x 
 1− x 
 x 

(β)
1 1 1
1 1
f   ≥ ln ⇔ f   ≥ ( −lnx) ⇐⇒ 
x x x
x x

⇔ −

1
[f (1) − f (x)] = 
(1 − x)2

Γιαx≠0καιx≠1παίρνουµε:

⇔xlnx≤f(x)⇔f(x)≥xlnx(3)
Θέτουµεστην(3)όπουxτο

(4) 

(4) 

Οισχέσεις(3)και(4)δίνουνf(x)=xlnx.Εύκολαδια-

=1+

2

1

1− x 
 x   1  (3)
f
 = 1 +  1 − x  f  x − 1 == 
2 
1− x
 x 

 

(x)

πιστώνουµεότιησυνάρτησηf(x)=xlnxικανοποιεί

2

 (4)
 x   1
=1+ 
 f  x  − f (1)  == 
1

x

   

τησχέση(1).

2

 x  1

=1+ 
  x 2 f (x) − 1 = 
1
x


 

20.16 α) Έχουµε:
f(x+y)=f(x)+f(y)(1)  

2

=1+ 

γιακάθε x,y ∈ R.
Η(1)γιαy=0δίνει:   

=1+ 

f (x)=f (x)+f (0)⇔f (0)=0
β) Η(1)γιαy=-xδίνει:

=

(α)

f (0) = f (x) + f (− x) ⇐⇒ 0 = f (x) + f (− x) ⇔ 

⇔f(-x)=-f(x)(2)
γιακάθεx∈R.Άραηfείναιπεριττή.
γ) Η(1),θέτονταςόπουyτο–yδίνει:
(2)

f (x − y) = f (x) + f (− y) == f (x) − f (y) 

434 ΥΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

x2
1
 x 
⋅ f (x) − 
 =
(1 − x)2 x 2
1− x 

f (x)
x2

=
(1 − x)2 (1 − x)2

x 2 − 2x + 1 + f (x) − x 2 1 − 2x + f (x)
= 

(1 − x)2
(1 − x)2

ε) Γιακάθε  x≠0 και  x≠1, απότοερώτηµα(δ)
παίρνουµε:
1 − f (x) 1 − 2x + f (x)
=
⇔
(1 − x)2
(1 − x)2

⇔1–f(x)=1–2x+f(x)⇔

⇔2f(x)=2x⇔f(x)=x(x≠0καιx≠1)

20.18 Έστωότιυπάρχειτέτοιασυνάρτηση.Τότε:

Επειδήf(0)=0καιf(1)=1,οτύποςf(x)=xισχύει

f ( f (x) ) = x

τελικάγιακάθεx∈R.

και
f (1 + f (x) ) = 1 − x

20.17 α) Είναι:
1
f (x) = xf  
x 

(1) 

Έστωα,β∈R,µεf(α)=f(β).Τότε:
(1)

f ( f (α) ) = f ( f (β) ) ⇐⇒ α = β  

f (x+y)=f (x)+f (y)-1(2)
x
Η(2)για x = y = δίνει:
2

(1)
x 2
x
⇔ f (x) = 2f   − 1 ⇐⇒ f (x) = 2 ⋅ f   − 1 ⇔ 
2 x
2

2
⇔ f (x) = xf   − 1
x

f ( f (0) ) = 0

(3) 

Η(2)γιαx=1δίνει:
f (1 + f (1) ) = 0

(4) 

Απότις(3)και(4)παίρνουµε:
“1−1”

f ( f (0) ) = f (1 + f (1) ) ⇐⇒ 

(3) 

⇔f(0)=1+f(1)(5)

1
β) Γιαx,yτο η(2)δίνει:
x 

Η(1)για x=1δίνει:

1 1
1 1
f  +  = f   + f   −1 ⇔ 
x x
x x
1
2
1
2
⇔ f   = 2f   − 1 ⇔ f   = 2 ⋅ f (x) − 1 ⇔ 
x
x
x
x
2 2
⇔ f   = f (x) − 1
x x

(4) 

γ) Η(2)γιαy=0καιx=1δίνει: 

Άραηfείναι“1–1”.
Η(1)γιαx=0δίνει:

x x
x x
f  +  = f   + f   −1 ⇔ 
2 2
2 2 

(2) 

γιακάθεx∈R.Θααποδείξουµεπρώταότιηfοφεί-
λειναείναι“1–1”.

και  

(1)  

f (1)=f (1)+f (0)–1⇔f (0)=1(5)
δ) Η(3)λόγωτης(4)δίνει:
2
2

f (x) = xf   − 1 = x  f (x) − 1 − 1 = 
x
x
 

=2f (x)–x-1

δηλαδή:
f(x)=2f(x)–x–1⇔f(x)=x+1

f ( f (1) ) = 1 

(6)  

Η(2)για x=0 δίνει:
f (1 + f (0) ) = 1

(7) 

Απότις(6)και(7)παίρνουµε:
“1−1”

f ( f (1) ) = f (1 + f (0) ) ⇐⇒ 

⇔f(1)=1+f(0)(8)
Οι(5)και(8)µεπρόσθεσηδίνουν:
f(0)+f(1)=2+f(1)+f(0)⇔2=0,άτοπο
Άραδενυπάρχειτέτοιασυνάρτηση.

20.19 α) Σύµφωναµετηνυπόθεσηέχουµε:
f2(x)–2f(x)ηµx=ηµ4x+ηµ2x+1(1)
Απότησχέση(1)παίρνουµε:
f (x) [ f (x) − 2ηµx ] = ηµ 4 x + ηµ 2 x + 1 ≠ 0 


(2)  

γιακάθεx≠0.Επειδήf(0)=1,προκύπτειτελικάότι

Απότησχέση(2)προκύπτειότι f (x)≠0 γιακάθε

οτύποςτηςfείναιοf(x)=x+1,διότιεπαληθεύειτις

x∈R.Επειδήηfείναισυνεχήςκαιδενµηδενίζεταισε

σχέσεις(1)και(2).

κανένασηµείοτουπεδίουορισµούτης,συµπεραί-

435

νουµεότιθαδιατηρείσταθερόπρόσηµο.Είναιόµως:

ε) Είναι:

π
f =3>0 
2
οπότεηfείναιθετικήσεολόκληροτοR.

f (x)
ηµ 2 x + ηµx + 1
= lim
=
x → +∞ x
x → +∞
x

A = lim

 ηµ 2 x ηµx 1 
= lim 
+
+ 
x → +∞
x
x
 x

β) Απότησχέση(1)γιαx=0παίρνουµεότι:
f2(0)=1⇔(f(0)=1ήf(0)=-1) 
  

  

Είναιόµως f (x)>0 γιακάθε x ∈ R, οπότεητιµή
f(0)=-1απορρίπτεται.Εποµένωςf(0)=1.
γ) Απότηνυπόθεσηέχουµε:
f2(x)–2f(x)ηµx=ηµ4x+ηµ2x+1⇔
⇔f2(x)–2f(x)ηµx+ηµ2x=ηµ4x+2ηµ2x+1⇔

Είναιόµως:
♦
♦

lim

x → +∞

1
=0
x

ηµ 2 x
1 ηµ 2 x 1
ηµ 2 x
1
≤ 

=
≤ , οπότε − ≤
x
x
x
x
x
x

Σύµφωναµετοκριτήριοπαρεµβολής,παίρνουµε:
ηµ 2 x
=0
x → +∞
x
lim

⇔ ( f (x) − ηµx ) = (ηµ 2 x + 1)2 ⇔ 
2

⇔g2(x)=(ηµ2x+1)2(3) 

2

Επειδή ηµ x+1≠0απότην(3)προκύπτειότι:
g(x)≠0γιακάθεx∈R
Επιπλέονηgείναισυνεχήςωςδιαφοράτωνσυνεχών
συναρτήσεων f (x) και ηµx και δεν έχει ρίζες. Άρα
θαδιατηρείσταθερόπρόσηµοστοR.

διότι:
 1
lim  −
 x

Όµοιαπαίρνουµεότι:
x → +∞

lim


1 

 = 0 = lim
x → +∞ x

x → +∞

ηµx
=0
x

π
π
π
Επειδή g   = f   − ηµ = 3 − 1 = 2 > 0  συµπε-
2
2
2
 
 

(Ηαπόδειξηγίνεταιακριβώςόπωςστοπροηγούµενο

ραίνουµεότιηgείναιθετικήσ’όλοτοR.

ΕποµένωςείναιΑ=0+0+0=0.

δ) Απότην(3)καιτοερώτηµα(γ)προκύπτειότι:

20.20 α) Επειδήηfείναιπεριττή,θαισχύειότι:

g(x)=ηµ 2 x+1γιακάθεx  ∈  R
ή
g(x)=-(ηµ2x+1)γιακάθεx∈R
Εποµένως:
♦ f(x)–ηµx=ηµ2x+1⇔f(x)=ηµ2x+ηµx+1,   

♦ f(x)–ηµx=-ηµ2x-1⇔f(x)=-ηµ2x+ηµx-1, 

f(-x)=-f(x)γιακάθεx∈R(1)
Γιαx=0η(1)δίνει:
f(0)=-f(0)⇔2f(0)=0⇔f(0)=0
β) Γιαx=0προκύπτειf´(0)=0.Άραηκλίσητης
fστοσηµείοΑ(0,0)είναιίσηµεµηδέν.Αυτόσηµαί-

x ∈ R 

όριο.)

νειότιηεφαπτοµέ