You are on page 1of 56

1

TRANSFORMATÖR MERKEZLER NDE UYGULANAN KORUMA TERT PLER Başlıca dört grupta toplanmaktadır» I - Aşın Gerilime Karşı Koruma II - Fider Koruma III - Transformatör Koruma IV - Mesafe Koruma Aşırı gerilime karşı koruma tertipleri dikkate alınmayacak olursa,monte edildiği kısma göre gruplandınlan bu koruma tertipleri aşağıdaki şekilde sınıflandırılır. I. AŞIRI GER L ME KARŞI KORUMA 1 - Koruma Teli 2 - Ark Boynuzu 3 - Parafudı II - F DER KORUMA 1 - Fider Aşırı Akım Koruma 2 - Fider Toprak Koruma a - Topraklı Devrede b - izole Devrede III- TRANSFORMATÖR KORUMA 1- Transformatör Aşırı Akım Koruma a - Transformatör Çıkış Aşırı Akım Koruma b - Transformatör Giriş Aşırı Akım Koruma 2- Transformatör Toprak Koruma a - Doğrudan Topraklı Devrede b - Direnç Üzerinden Topraklı Devrede 3 - Yağ Seviye Alarm 4 - Termik Koruma 5 - Tank Koruma 6 - Diferansiyel Koruma 7 - Gaz Röleleri île Koruma A - Buchholz röleleri B - Basınç Röleleri V - MESAFE KORUMA 1- Çalışma Elemanı 2Yön bulma elemenı 3Ölçme Elemanı Tüm bu koruma tertiplerinin esas amacı,güç transformatörünün korunmasını sağlamaktır denilebilir. Ayrıca transformatör merkezlerinde uygulanan koruma tertiplerini, A - iç Arızada Çalışan Koruma Tertipleri B - Dış Arızada Çalışan Koruma Tertipleri şeklinde sınıflandırmak da mümkündür.

www.meslekidenetim.com

2
A - Ç ARIZADA ÇALIŞAN KORUMA TERT PLER iç arızada çalışan koruma tertiplerine sistemim zde,TRANSFORMATÖR ÖZ KORUMA veya TRANSFORMATÖR ZAT! KORUMA tertipleri denilmektedir. ç arızalarda çalışan ve çeşitli prensiplere göre düzenlenmiş söz konusu koruma tertipleri şunlardır : 1 2 3 4 - Termik (Termik Açma) Koruma - Tank Koruma - Diferansiyel Koruma - Gaz Röleleri ile Koruma A - Buchholz Röleleri B - Basınç Röleleri

iç arızada çalışan koruma tertiplerinin iki amacı vardır. 1 - Transformatörde oluşan iç anzada,hasan sınırlandırmak 2 - Arızalı transformatörün bir an önce servis dışı kalmasını sağlayarak, çalışandiğer sistemin arızadan etkilenmesini Önlemek. Bu ki amaca yönelik uygulanan transformatör öz koruma tertiplerinin,amaç dışı çalışmalanda söz konusudur. örneğîn.Buchholz rölesinin deprem durumunda çalışması gibi. Halbuki Buchholz rölesi,deprem durumunda çalışması için kullanılmaz. Durum böyle olunca,koruma tertibinin amacı île çalıştığı arızalar bir tutulmamalıdır. B - DIŞ ARIZADA ÇALIŞAN KORUMA TERT PLER Transformatör öz koruma tertipleri arızadaçalışan koruma tertipleri denir. dışında kalan koruma tenipler ne,dış

Bu koruma tenipleride iki amaca yönelik kullanılırlar, 1 - Arızalı kısmın servis dışı kalmasını sağlayarak,çahsan diğer sistemin arızadan etkilenmesini önlemek 2 - Güç transformatöründe,iç arızanın oluşumuna engel olmak. Dış arızada çalışan koruma tertipleri, ç arızanın oluşumuna engel olmaları nedeniyle daha çok Önem kazanırlar. Başka bir deyişle dış arızada çalışan koruma tertiplerinin koordinasyonu ne kadar iyi yapı Ursa,kullanıl an rölenin ayarı ve özellikleri ne kadar iyi seç lirse,güç transformatörünün ömrü o kadar artacaktır denilebilir.

I

-

AŞIRI

GER L ME

KARŞI

KORUMA

Aşırı gerilimin etkisinden orta ve yüksek gerilim devrelerindeki izolasyon maddelerini koruyabilmek için genel olarak üç koruma tertibinden faydalanılmaktadır. 1 - Koruma Teli 2 - Ark Boynuzu 3 - Parafudr
www.meslekidenetim.com

3
lKORUMA TEL izolasyon maddelerini yıldırım darbe geriliminden korumak amacıyla yapılan bir koruma tertibidir. KORUMA TELi olarak da bilinir, özellikle 60 kV un üstündeki enerji nakil hatlarında ve salt sahalarında kullanılır. Koruma teli ile yapılan uygulamada esas olan,buluttaki elektrik yükü ile toprak arasındaki boşalma yolunu sistem izolasyonuna zarar vermeyecek şekilde değiştirmektir. 2 - ARK BOYNUZU Aşırı gerilimin etkisinden izolasyon maddelerini koruyabilmek için.izolasyon seviyesi düşük yapay bîr devre oluşturmak yeterlidir. Ark boynuzu bu prensipten faydalanılarak uygulanan çok basit bir koruma tertibidir. Ark boynuzunun yapı sı, izolatör ve buşinglerin hat ve toprak taraftarına monte edilen uçları kıvrık madeni çubuklardan oluşur

Madeni çubuklar arasındaki boşluğa,ARK BOYNUZLARI ATLAMA ARALIĞI denir ve bu aradaki izolasyon seviyesi hava ile sağlanır. Ark boynuzu atlama aralığındaki izolasyon seviyesi,buşing veya izolatörün izolasyon seviyesinden daha düşüktür. Dolayısıyla aşın gerilim oluşumundaki boşalma (atlama),ark boynuzları arasında başlayarak sistemin izolasyonu korunmuş olur.

3

-

PARAFUDR

Parafudrla izolasyon maddelerini aşırı gerilimin etkisinden koruyabilmek için,ark boynuzu örneğinde olduğu gibi,izolasyon seviyesi düşük yapay bir devre oluşturmak prensibinden faydalanılır. îşletmecilikte.faz toprak arasındaki arkı yaratan aşırı gerilim etkisini kaybettikten sonra,işletme gerilimi nedeniyle devam eden arkın kesilmesi önemlidir. Parafudr, bu işlevi sağlayan bir koruma tertibi olması nedeniyle ana koruma elemanı olarak kullanılır. Parafudurlar,faz toprak arasında her faza bir tane ve korunacak tesisata mümkün olduğu kadar yakın yerleştirilmelidir a - PARAFUDRUN YAPISI Parafudr belirli oluşur,(Şekil - 4). sayıda seri atlama aralıkları ve değişken direnç dilimlerinden

Seri atlama aralıkları belirli sayıda yuvarlak madeni plakaların birbirinden yalı-tılarak ak alta dizilmeleriyle meydana gelir ve aşağıdaki görevleri yaparlar. 1 - Fazla toprak arasında,belirli bir izolasyon değerini sağlamak 2 - Boşalma sonunda arkın sönmesine yardımcı olmak.

www.meslekidenetim.com

4

Değişken direnç,belirli sayıda direnç dilimlerinden oluşur. Boşalma sonunda işletme gerilimi nedeniyle akan akımı sınırlar. Direnç değeri gerilime göre değişen bir özelliğe sahiptir. Bu özellikte bir direnç; belirli oranlarda silisyum karbür.minel.alüminyum oksit ve su karışımı maddeler dilimler halinde preslenip pişirilerek gerçekleştirilebilir.

b - ÇALIŞMASI Parafudrun izolasyon seviyesini aşan bir gerilimde,değişken direncin değeri düşer ve aynı zamanda seri atlama aralıkları arasındaki izolasyon delinerek ark başlar. Boşalma anında aşırı geriiim değeri azaldıkça değişken direncin değeri yükselir ve akan akımı sınırlar. Bu nedenle birkaç mikro saniye sonunda seri atlama aralıkları arasındaki ark sönerek parafudr işlemini tamamlamış olur. , c - ÖZELLiKLERi Değişken direncin değerindeki değişme.yalmz gerilime bağlı değildir. Kullanılan malzemenin ısı katsayısı negatif olduğundan ısındıkça değeri düşmektedir. Bu özellik, büyük boşalma akımlarında aşın ısınma nedeniyle parafudr elemanlarının tahribine ya da başka bir deyişle patlamasına sebep olabilmektedir. Ayrıca parafudrun montajında toprak direncinin büyük olması parafudrun patlamasını sağlayan nedenlerden biridir. Durum böyle olunca.topraklama direncinin bir Ohm civarında olması aranan bir Özelliktir. Parafudr terminalleri arasındaki izolasyon .seviyesi,sistemin izolasyon seviyesinden daha düşük olmalıdır ki,aşı n gerilimde boşalma parafudr özerinden gerçekleşebilsin. Bu özelliğe ZOLASYON KOORD NASYONU denir. Tablo - 5 de VDE (Alman) standartlarına göre,izolasyon koordinasyonuna ait değerler görülmektedir.

www.meslekidenetim.com

5

Tablo - 5 VDE standartlarına göre zolasyon koordinasyonu değerleri NOT: 1- Tablo-5 de belirtilen 150 ve 380 kV şletme gerilim lerindeki izolasyon seviyeleri,düşürülmüş izolasyon değerleridir. 2- 150 kV işletme geriliminde gerçek izolasyon seviyesi 750 kV; 380 kV işletme geriliminde ise 1-425 kV dur.

II

-

FlDER

KORUMA

.

Türkçe karşılığı ENERJ HATTI olan FEEDER,Ingilizce kelimedir ve teknik terim olarak sistemimizde kullanılmaktadır. Çıkış olarak ifade edilen fider.bir transformatör merkezi harasından bîr veya birkaç müşteriye enerji taşımaya yarayan hat veya kablo donanımıdır. Orta gerilim devrelerinde fider koruma,bir transformatör sargısının beslediği barada,birden fazla müşteri çıkışı olması halinde uygulanır. Amacı iki şekilde Özetlenebilir. a) Yalnızca arızalı olan fideri devre dışı bırakmak b) Beslendiği güç transformatörünü korumak Söz konusu bu amaçları gerçekleştirebilmek çin iki şekilde yapılmaktadır. 1 - Fider Aşın Akım Koruma 2 - Fider Toprak Koruma l - F DER AŞIRI AKIM KORUMA Aşın yüklenme ve fazlar arası kısa devre arızalarına karşı yapılan bir koruma tertibidir. Ayrıca topraklı devrelerde,faz-toprak arızalarında ana veya artçı koruma elemanı olarak kullanılır. Örnek olarak şekil- 5 de,güç transformatöründen beslenen 15 kV bara çıkışındaki Fider- l devresinde uygulanan aşın akım koruma A.C. bağlantı devresi görülmektedir. Söz konusu fider üzerindeki akım transformatörlerinin sekonder polarite uçlarından akım röleleri beslenmektedir. Bu röleler,belirli bir çalışma akımına ayarlıdır. Herhangi

www.meslekidenetim.com

bir röle ve bir akım transformatöründen tasarruf etmek imkânı doğar.com . Aksi halde B fazı toprak arızasında devre korumasız kalmış olur.üç fazdan ikisinin aşırı akım rölesi koruması bu tip arızaların belirlenmesine yeterli olur. Ancak iki aşırı akım rölesiyle yapılan uygulamada.arıza akımı en az iki fazdan akacağı için.arıza noktasından toprağa önemli büyüklükte bir akım akmaz. Fazlar arası arızada. A B C Şekil. Topraklı devrelerde fider aşın akım koruma. a .Kumanda panosu üzerinde "F DER-1 AŞIRI AKIM" ışıklı sinyali çıkar c . www.meslekidenetim.Korna çalar b .A ve C fazlarına konan iki aşın akım rölesiyie de yapılabilmektedir.(Şekil-6). Bu nedenle izole devrelerde fider aşırı akım koruma.aşırı yüklenme ve fazlar arası kısa devre arızalarına karşı kullanılır.F der. Böylece izole devrede uygulanan fider aşırı akım korumada. bağlantı devresi izole devrede oluşan bir faz toprak kısa devre arızasında.6 bir fazdan röle çalışma akımının üstünde bir akımın geçmesi halinde röle kontakları kapanır ve şu şlevleri gerçekleştirir.C. f az toprak kısa devre arızalarına karşı toprak rölesinin kullanılması gerekir.5 Fider-1 aşırı akım koruma A.l çıkış kesicisi açar.üç aşırı akım rölesiyle yapılabildiği gibi.

Bu nedenle tek fazlı kısa devre arızaları »transformatör Ömrünün daha çok kısalmasına neden olur. Ancak bir faz toprak www.com . Bu ihtiyaçtan kaynaklanan topraklı devrede fider toprak koruma A.akım transformatörünün sekonder sargısının nötr noktasına bağlı bulunmaktadır. Halbuki doğrudan topraklı devrede oluşan bir faz-toprak kısa devresinde.izole Devrede Fider Toprak Koruma A .aşırı akım koruma tertibine göre.C.F DER TOPRAK KORUMA Orta gerilim fider devrelerinde oluşan faz toprak kısa devre arızalarına karşı yapılan bir koruma tertibidir. Başka bir deyişle faz-toprak arızalarında.7 de görülmektedir. Normal işletme koşullarında.tek fazlı arıza akımı oldukça büyük değerdedir.C.Topraklı Devrede Fider Toprak Koruma B .sistemdeki tüm arızaların yaklaşık % 80? ini faz-toprak arızalarının teşkil ettiği görülür.çalışma prensibi ve işlev devreleri beslendiği güç transformatörünün topraklı veya izole oluşuna göre değişir.7 (Şekil-6). Yukarıda belirtilen arıza oramda dikkate alınacak olursa.nötr noktasındaki akımların toplamı sıfırdır. Ayrıca güç transformatörlerinin fazlar arası % 10 ! un üzerinde dengesiz yüklenmeleri halinde ömürlerinin kısalması söz konusudur. bağlantı devresi. a) Uç akım transformatörü ile b) iki akım transformatörü ile 2 . A . Bu nedenle fider toprak koruma iki şekilde yapılır. Toprak koruma rölesi. A.şekil.daha duyarlı bir koruma tertibinin uygulanmasına gerek duyulur. Bu nedenle nötr noktasına bağlı olan akım rölesinden akım akmaz. bağlantı devresi.faz-toprak arızalarının daha güvenli şekilde belirlenmesi ve daha kısa zamanda kesicilere açma kumandası verilmesi gerekir.meslekidenetim.TOPRAKLI DEVREDE F DER TOPRAK KORUMA Sistem genelinde arıza kayıtlan incelenecek olursa.(Şekil-8).

Bu durumda nötr noktasına gelen faz akımları arasında farklı değer oluşur. rölesinin aşın akım rölesinden f arkı. Toprak koruma.çalışma akımının daha küçük değerde oluşudur. Bu akıma SIFIR B LEŞEN AKIMI denir ve lo sembolü ile belirtilir. Ayrıca toprak koruma tertibinde çalışma zamanı.meslekidenetim.8 Ş ek il .belirli oranda akım transformatörünün sekonder devresine yansır. www.Fider-1 çıkış kesicisi açar.TOPRAK RÖLES adı verilir ve sıfır bileşen akımı ile beslenir.nötr noktasından bir akım akışı söz konusu olur. bağlantı devresi arızasında. ya da ani çalışmalıdır.C.arızalı fazdan geçen kısa devre akımı.Korna çalar b . Bu akımların vektöryel toplamı alındığında. a .Kumanda panosu üzerinde "F DER-1 TOPRAK" ışıklı sinyali çıkar c . Akım transformatörünün sekonder sargısının nötr noktasına bağlanan akım rölesine işletmecilikte.7 Topraklı devrede fider toprak koruna A.com .ya son derece kısa. Herhangi bir fazla toprak arasında meydana gelen kısa devre arızasında çalışan toprak koruma rölesinin kontağı kapandığında.

Bu uygulama daha çok.iki aşın akım ve bir toprak rölesiyle gerçekleştirilir.Topraklı devrede fider aşırı akım koruma ile fider toprak koruma A. Ancak orta gerilim devrelerinde fazların dengeli bir şekilde yüklenmesine özen gösterildiği için.com . l .ZOLE DEVREDE TOPRAK KORUMA Yıldız bağlı ancak nötr noktası: topraklanmamış veya üçgen bağlı devrelere ZOLE ya da YALITILMIŞ devre denir. Ancak diğer fazlarda devresini tamamlayan bir kapasitif akım meydana gelir ki.9 NOT.C.aynı devre üzerindedir.dengesiz yüklenme halinde de oluşur.dengesiz yüklenme nedeniyle toprak rölesinin çalışma olasılığı son derece azdır.akım akışını sağlayan kapalı devre oluşmadığı için kısa devre akımı söz konusu değildir.9 Şekil . l . (Şekil.meslekidenetim. izole devrenin özellikleri iki şekilde özetlenebilir.9 B .bu da oldukça www.Sıfır bileşen akımı .Bu tip devrede meydana gelen bir faz-toprak kısa devresinde. 2 . bağlantı devreleri.

www.10 küçük değerdedir.11 de görüldüğü gibi.diğer sargılardaki potansiyel farkı ise fazlar arası gerilim değerine ulaşır. Durumu böyle olunca.Homopoler toprak korumayı gerçekleştirebilmek için primeri yıldız bağlı ve nötr noktası topraklı. Bu özellikten istifade edilerek yapılan koruma şekline.sekonderi açık üçgen bağlı gerilim transformatöründen faydalanılır. Gerilim transformatörünün her bir primer sargısına faz toprak gerilimi uygulanmaktadır.HOMOPOLER TOPRAK KORUMA veya REZ DÜEL TOPRAK KORUMA denir. C fazı toprak kısa devresinde.meslekidenetim.bir faz toprak arızasında fazların toprağa göre gerilimleri büyük ölçüde değişir.izole devrede. Arıza noktasından toprağa akan söz konusu kapasitif arıza akımına REZ DÜEL AKIM denir.normal işletme koşullarında her fazın faz-toprak gerilim değerleri birbirine eşit olmasına rağmen. Durum böyle olunca C sargısı uçlarındaki potansiyel farkı sıfır. Şekil .gerilim transformatörünün primer sargısının nötr noktasına C fazı gerilimi uygulanmış olmaktadır.(Şekil-10).com . Rezidüel akım.10 Arıza esnasında aynı devrenin fazlarından toprağa akan akımlar 2 .normal işletme koşullarında fazlardan biri ile toprak arasında akan kapasitif akımın üç katına eşittir. Şekil.izole devrelerde gerilim değişiminden faydalanılarak faz toprak arızalan belirlenir. Ancak daha öncede belirtildiği gibi bu akım oldukça küçük değerdedir.

şekil 12 b.11 Şekil . (Şekil. Rezidüel gerilim.Bu iki fazın vektöryel toplamı alındığında.gerilim transformatörünün açık üçgen bağlı sekonder sargısından elde edilir ve söz konusu sargıdan rezidüel gerilim rölesi beslenir. Bu gerilime REZÎDÜEL GER L M denir.meslekidenetim. A ve B fazları ile toprak arasındaki gerilim. Rezidüel gerilim rölesinin kontağı kapandığında.f azlar arası gerilim değerine eşittir.com .şekil 12 a'da görülmektedir.C.izole devreye bağlı fiderde oluşan C fazı toprak arızasında.11 Rezidüel toprak koruma A.Zil ç alar b . a .Kumanda panosu üzerinde "HOMOPOLER TOPRAK veya REZ DÜEL TOPRAK" ışıklı sinyali çıkar.arıza öncesindeki faz-toprak geriliminin üç katına eşit bir gerilim değeri oluşur.11). (Şekil 12 c). bağlantı devresi Bu durum vektöryel olarak şu şekilde açıklanabilir. . www. Normal işletme koşullarında çalışan gerilim transformatörünün primer sargısına uygulanan birbirinden 120° faz farklı üç fazın vektörü.

12 www.meslekidenetim.com .

Adaptör transformatör genel olarak. Dış arızada çalışan koruma tertipleri.Bir güç transformatörü bir miktar yükle devreye alınır. iç arızada çalışan koruma Tertipleri se. Arızalı fider belirlendikten sonra enerjîsîz bırakılır ve durum lgililere bildirilir.transformatör sargılarında oluşan hasarın sınırlı kalması için uygulanır.arızalı fiderin işletmeci tarafından beslenmesi gerekir.barada olabileceği unutulmamalıdır.Faz-toprak arızasının herhangi bir fîderden gelmediği belirlenirse. Rezidüel gerilim rölesi.güç transformatörünün korunması amacına yöneliktir.Transformatör Aşın Akım Koruma 2 .ADAPTÖR TRANSFORMATÖRÜ kullanılır. 2 . 3 . Ancak iki faz sigortasının atması halinde meydana gelir ve rezidüel gerilim rölesini çalıştırabilir.Termik Koruma 5 .izole devreye aît baradan tek bir fider besleniyorsa.Yağ Seviye Alarm 4 . (Şekil-13). Yukarıda belirtilen amaçlara bağlı kalınarak transformatör devresine monte edilen transformatörün gücüne göre farklı yapı ve prensiplerde uygulanabilen transformatör koruma tertipleri genel olarak şunlardır.13 NOT : l . Adaptör transformatörünün primer sargısı yıldız ve gerilim transformatörünün sekonder sargısından beslenmekte.güç transformatörünün arızalanmaması. 4 . Ferro-rezonans nedeniyle meydana gelen bu olay.Söz konusu baradan birden çok fider besîeniyorsa. ki şekilde önlenebilir. II - TRANSFORMATÖR KORUMA Transformatör merkezlerinde uygulanan kotuma tertipleri.Gaz Röleleri ile Koruma l .Gerilim transformatörünün primer sargı girişindeki sigortalardan herhan gi birinin atması halinde rezidüel gerilim oluşmaz.güç transformatörünün boşta devreye alınıp baranın beslenmesi durumunda çalışabilir.com .Tank Koruma 6 .meslekidenetim.Gerilim transformatörünün açık üçgen bağlı sekonder sargıuçlarına.röle panosunda ve rezidüel gerilim rölesinin alt kısmında bir yere monte edilmektedir.Transformatör Toprak Koruma 3 . izole devrede kullanılan gerilim transformatörünün açık üçgen bağlı sekonder sargısı yoksa.TRANSFORMATÖR AŞIRI AKIM KORUMA www.fider çıkış kesicisine de açma kumandası verilir.sekonder sargısı açık üçgen ve rezidüel gerilim rölesini beslemektedir.Diferansiyel Koruma 7 .uygun değerde omik özellikte bir direnç bağlanır. 2 . 1 . Bu işlem fider kesicilerinin tek tek açılması şeklinde yapılır. 1 .

meslekidenetim. .transformatör nominal akımına göre seçilir. www.5 kV TRANSFORMATÖR AŞIRI AK M" ışıklı sinyali çıkar c . a .TRANSFORMATÖR ÇIKIŞ AŞIRI AKIM KORUMA transformatörünün sekonder sargısını aşırı yüklenmeye karşı korumak amacıyla yapılır. Zaman ayarı. Söz konusu devrede 34.akım transformatörlerinin sekonderinden beslenmektedir.34.5 kV sargılan koruyan ve her üç faza da yerleştirilen aşırı akım röleleri. prensip şeması örnek alınan transformatör çıkış aşın akım koruma devresindeki rölenin kontağı kapandığında. A Transformatör Çıkış Aşın Akım Koruma B .transformator çıkış aşın akım ve transformatör öz koruma tertiplerinin de artçısı durumundadır.Korna çalar b .14 Güç transformatörünün primer ve sekonder sargılarını aşırı yüklenmeye karşı korumak amacıyla yapılır ve iki şekilde uygulanır.transformatörün kısa devre ye dayanma sûresine bağlı olarak hesaplanır. Şekil .Transformatör Giriş Aşırı Akım Koruma A .C.TRANSFORMATÖR G RlŞ AŞIRI AKIM KORUMA Güç transformatörünün primer sargısını aşırı yüklenmeye karşı korumak amacıyla yapılır. bağlantı devresinin prensip şeması şekil 14 de görülmektedir.com . Rölelerin çalışma akımları. Çoğunlukla sargı nominal akımının % 120 si esas alınır.Kumanda panosu üzerinde "TRANSFORMATÖR ÇIKIŞ AŞIRI AKIM" veya "34.C. Transformatör çıkış aşın akım koruma A.14 Transformatör çıkış aşırı akım koruma A. Ayrıca fider koruma tertiplerinin artçısı durumundadır. B .5 kV transformatör çıkış kesicisi açar. Ayrıca fider koruma.

Transformatör giriş kesicisi açar.transformatör giriş aşırı akım koruma A. Transformatör toprak koruma tertibini iki kısma ayırmak mümkündür. Çalışma akımları ise. A . a .Korna çalar • b .C.16 da doğrudan topraklı devrede transformatör toprak koruma A. Arızalı kısmın servis dışı bırakılması veya arıza akımının sınırlandırılması esas alınır.com . www.Kumanda panosu üzerinde "TRANSFORMATÖR G R Ş AŞIRI AKIM" veya "154 kV TRANSFORMATÖR AŞIRI AKIM" ışıklı sinyali çıkar c . Şekil.Direnç Üzerinden Topraklı Devrede. Şekil.C. prensip şeması 2 . A -DOĞRUDAN TOPRAKLI DEVREDE TRANSFORMATÖR TOPRAK KORUMA Fider toprak koruma tertibinin artçısı olarak kullanılır.çoğunlukla sargı nominal akımının % 120 si esas alınarak seçilir Örnek alınan devredeki transformatör giriş aşın akım koruma rölesinin kontağı kapandığında. bağlantı devresinin prensip şeması görülmektedir.15 Transformatörde oluşan iç arızada çalışması nedeniyle transformatör öz koruma tertiplerinden biri olarak da bilinir. bağlantı devresinin prensip şeması görülmektedir.çıkış aşın akım rölelerinden daha büyük seçilir.TRANSFORMATÖR TOPRAK KORUMA Güç transformatörünün yıldız bağlı ve nötr noktası topraklı olan sekonder sargısının beslediği devrede oluşan bir faz-toprak arızasında güç transformatörünü korumak amacıyla kullanılır. Toprak rölesi. Şekil . Akım transformatörlerinin sekonderinden beslenen akım röle lerinin çalışma zamanı.meslekidenetim.güç transformatörünün sekonder sargısının nötr noktasına yerleştirilen akım transformatörünün sekonderinden beslenmektedir.Doğrudan Topraklı Devrede B .15 de.C.15 Transformatör giriş aşın akım koruma A.

5u durumda.meslekidenetim. Dolayısıyla faz toprak arızasında oluşan kısa devre akımının etkilerinden transformatör sargılarını korumak amacıyla yapılır.'e sınırlandırılmaktadır.Korna ç alar b .fider toprak korumanın işlev yapmaması halinde ve ayarlandığı zaman sonunda çalışır.5 kV yıldız bağh sargının nötr noktası ile toprak arasına yerleştirilen 60 _T1 değerindeki omik dirençle faz-toprak arıza akımı 300 A.Şelf Dirençle Koruma l .röle kontağının kapanmasını sağlar.OM K D RENÇLE KORUMA işletmelerimizde daha çok 34.16 Transformatör toprak koruma A.C. . 1 . 34. Nötr noktası ile toprak arasına bîr direnç yerleştirilmesiyle arıza akımı sınırlandırılmış olur. bağlantı devresi prensip şeması Fıderlerden herhangi birinde oluşan faz-toprak arızasında. D RENÇLE KORUMA olarak da bilinir.com . Ancak röle belirli değerde zaman gecikmesine ayarlı olduğu için. Yıldız bağlı ve nötr noktası topraklı olan bîr devrede oluşan faz toprak kısa dev resinde arıza akımı.D RENÇ ÜZER NDEN TOPRAKLI DEVREDE TRANSFORMATÖR TOPRAK KORUMA Faz toprak kısa devre akımının sınırlandırılması esasına dayanır. (Şekil-17). a . B .akım transformatörünün primer sargısından devresini tamamlar.güç transformatörünün sekonder sargısının nötr noktasından akan kısa devre akımı. .Omik Dirençle Koruma 2 . Kullanılan direncin özelliğine göre dirençle koruma aşağıda belirtildiği gibi sınıflandırılabilir. Bu durumda akım transformatörünün sekende r sargısına belirli oranda yansıyan arıza akımı. www. .16 Şekil .5 kV yıldız bağlı devrelerde kullanılmaktadır.nötr noktasından devresini tamamlar.Kumanda panosu üzerinde "TRANSFORMATÖR TOPRAK" ışıklı sinyali çıkar c Transformatör çıkış kesicisi açar.

Kestel transformatör merkezinde CO-L13H tipi indüksiyon ve elektromanyetik çalışma prensiplerine sahip toprak tölesi kullanılmıştır.transformatör toprak koruma işlevini gerçekleştirmiş olmaktadır.DtRENÇDE OLUŞACAK KISA DEVREYE KARŞI KORUMA Faz-toprak arızasında direnç uçlarında düşen gerilim faz-toprak işletme gerilimine yakın bir değerdedir.e.5 kV devrelerde arıza anıda 300 A. gibi büyük akıma ve 34. 300/5 A. Söz konusu gerilimle nötr direncinin izolasyonu etkilenir ve kısa devreye sebep olabilir.17 Nötr dirençleri. Böylece fiderde oluşan f az-1 öprak arızası nda. Ters zamanlı indüksiyon elemanın akım ayan 0. Dirençde oluşacak kısa devreye karşı ve fiderde meydana gelen f az-toprak arızasında artçı korumayı gerçekleştirmek amacıyla. Ancak işletmelerimizde akım ve gerilim rölelerinin ayar değerleri. Kısaca söz konusu röle. a . Bu nedenle dirençde kopma ve izolasyon zayıflaması sonucu kısa devre arızalan meydana gelebilmektedir.meslekidenetim.com .fider toprak koruma rölelerinin zaman ayarından daha büyük seçilmektedir. Akım transformatörünün sekonderinden. toprak rölesi olarak belirtilen akım rölesi beslenir.34. zaman ayan 10 nolu eğriye ve anî çalışmalı elektromanyetik elemanın akım ayanda 10 A.fider toprak koruma tertibinin herhangi bir nedenle işlev yapmaması halinde artçı koruma görevini yüklenmektedir.5 / V3 kV civarında bir gerilime maruz kalırlar. www. Şekil . (Şekil-18).e ayarlanmaktadır.KESTEL Transformatör merkezinde yapılan uygulama örnek alınacaktır. oranında bir akım transformatörünün primeri dirence seri olarak bağlanır.çalışma zamanları ve işlev devrelerinin farklı uygulanması nedeniyle. Prensip olarak indüksiyon elemanın zaman ayarı.17 Fiderde oiuşan faz toprak arızasında artçı korumayı gerçekleştirmek ve nötr direncinin korunmasını sağlamak amacıyla akım ve gerilim rölelerinden faydalanılmaktadır.8 A.

Yukarıda belirtilen sakıncanın giderilmesi.kapama devresini kilitler. (Şekil-19). Bu durumda. Buna göre faz toprak arıza akı m ı. Gerilim transformatörünün sekonderinden gerilim rölesi beslenir. dır. Bu durumda faztoprak arızasında kısa devre akımının söz konusu olmaması nedeniyle arızanın belirlenmesi mümkün değildir.dirence paralel bir gerilim transformatörü bağlanır.Transformatör giriş kesicisi açar d .direnç üzerinden akan kısa devre akımı.D RENÇ KOPMASINA KARŞI KORUMA Faz-toprak arızasında direnç üzerinden 300 A. Akım transformatörü oram * 300/5 « 60 Role çalışma akımı » 10 A. değerinde akım akması halinde çalışır. Bu durumda. değerindeki kısa devre akımının termik ve dinamik etkileri. Kısa devre akımı * 60 x 10 * 600 A. b .izole sisteme dönüşür.dirençde oluşan bir kısa devre nedeniyle 600 ve bu değerin üzerinde ise. www. ya da başka bir deyişle dirençdeki kopukluğun belirlenmesi amacına yönelik olarak. a .akım transformatörünün oram ile röle çalışma akımının çarpımına eşittir.Kumanda panosu üzerinde "D RENÇ KORUMA ÇALIŞTI" ışıklı sinyali çıkar c . Nötr direncinin kopması halinde devre özelliği. dirençde kısa devre olması halinde ya da başka bir deyişle.com .42 - Şekil .18 .Korna çalar b .elektromanyetik elemanın kontağı kapanır.akım transformatörünün sekonderinden 10 A.meslekidenetim.dirençde kopmaya neden olabilmektedir.18 Ayrıca toprak rölesinin ani çalışma özelliğine sahip elektromanyetik elemanı.Genel açma rölesi çaiıştr.

rol e üzerindeki sinyal lâmbasının yanması ile belirlenmektedir. Ancak direnç kopması nedeniyle gerilim rölesinin ç alışması. a . Bu nedenle tek bir işlev devresi bulunmaktadır.Direncin kopuk olmaması durumunda oluşan faz-toprak arızasında direnç uçlarında düşen gerilim. 1 .kapama devresini kilitler.Nötr direncinde bakım yapılması durumunda 2 .zaman ayarı da 4 saniye gecikme zamanı ayarlanmıştır. 2 . Rölenin gerilim ayan 30 V.Genel açma rölesi çalışır.Kumanda panosu üzerinde "D RENÇ KORUMA ÇALIŞTI" ışıklı sinyali çıkar c . Nötr direncinin kopması halinde toprak arızasmdaki faz-toprak gerilimi.Transformatör giriş kesicisi açar d . fîder toprak koruma rölelerinin arızalı fider kesicisini açtırması nedeniyle işlev yapamamaktadır. Ancak çalışma zamanı çinde.gerilim transformatörünün primerine uygulanmakta ve sekonderinde oluşan gerilimle röle beslenmektedir.01 tipi sabit zamanlı gerilim rölesi kullanılmıştır. değerine.akı m ve gerilim rölelerinin kontakları paralel bağlıdır.19 Kestel transformatör merkezinde.gerilim transformatörünün primerine uygulanmakta ve dolayısıyla sekonderinde indüklenen gerilimle röle çalışmaktadır.GR 110. NÖTR D RENC NDE ŞLETME OZELL Ğ Nötr direncinde işletme özelliği ki şeklide incelenebilir.com .meslekidenetim. www.Kestel transformatör merkezinde yapılan uygu lam ada.Korna çalar b .Dirençle koruma uygulanan paralel çalışan transformatörlerde birinde bakım yapılması durumunda. NOT : l . Rölenin ayaralanan zaman gecikmesi sonunda kapanan kontağı nedeniyle.

nötr direncinden akan 300 A. Dolayısıyla direnç uçlarında bîr gerilim düşümü meydana gelir. Söz konusu gerilim düşümü. luk gerilim değeri.nötr toprak ayırıcısı açıldıktan sonra direnç devresindeki bakım yapılmalıdır. luk gerilim düşümü direnç devresinde çalışan kişinin üzerinden bir akım akışını sağlar ve ölümüne neden olabilir.Dirençle koruma uygulanan ve paralel çalışan transformatÖrlerdejtransforrnatörlerin nötr noktalan birleştirilerek tek bir direnç üzerinden topraklanır. lik arıza akımı nedeniyle direnç uçlarında bir gerilim düşümü meydana gelir. Transformatör 2 den beslenen fiderlerden birinde oluşan bir faz-toprak arızasında.transformatör üzerinde çalışma yapan kişinin hayatı tehlikededir.com .(Şekil-20).20 1 .direncin değeri üe dirençden akan akımın çarpımına eşittir. Aksi halde. Aksi halde direnç de bakım yapan kişinin çarpılması ya da başka bir deyişle ölümü söz konusudur.20 Bu transformatörlerin birinde bakım yapılması halinde.transformatör -l in bakıma alındığını düşünelim. U = I x R » 300 x 60 =18 000 V. Direnç uçlarında düşen 18 000 V. Şekil 21 de görülen devrede. Söz konusu gerilim düşümü. değerindedir. Bakım esnasında oluşan bir faz toprak kısa devresinde dirençden 300 A. 2 . Durum böyle o!unca. 18 000 V. Buna göre direnç uçlarındaki gerilim düşümü. olur.bakıma alınan transformatörün nötr toprak ayırıcısı açılmalıdır. akım akar.Güç transformatörünün nötr noktası le direnç arasına. Nötr direncinde veya direnç devresindeki elemanlarda bakım yapılması halinde söz konusu ayırıcının açılması gerekir.çalışan kişinin ölümüne neden olabilecek akım akışını sağlayabilir. U .NÖTR TOPRAK AYIRICISI adı verilen bir ayırıcı monte edilir.I x R = 300 x 60 « 18 000 V.meslekidenetim. Transformatör -l in üzerinde çalışma yapan kişinin nötr noktasına yaklaşması halinde. www. Bu durumu su şekilde açıklamak mümkündür. Şekil .

www.gerilim transformatörü. SÖNDÜRME BOB NÎ olarak da bilinir. Faz toprak kısa devre akımını 25 A. Şekil .nötr toprak ayırıcısının açılması unutulmamalıdır. e sınırlamak amacıyla kullanılan Peterson bobini.nötr noktası le toprak arasına şelf direnç özelliğindeki çeşitli elemanların yerleştirilmesi şeklinde yapılır.21 Bu uygulamada Peterson bobini . Ancak bu elemanların içinde dirençle koruma amacına yönelik olarak imâl edil eri Peterson bobinidir.meslekidenetim.21 Durum böyle olunca.güç transformatörü ve reaktör gibi elemanlar kullanılmaktadır.com .nötr noktaları aynı direnç üzerinden topraklanmış tansformatörlerden birinde bakım çalışmasına başlamadan önce.ŞELF D RENÇLE KORUMA Şelf dirençle koruma. 2 .

Bu özelliği iletken olarak hat ve toprak. Faz toprak arızasında arıza akımı iki kola ayrılır. bu akımlar arasındaki açı farkı 180 ye yakın değerdedir. Şekil. I_ akımı ise.bir kondansatör özelliği taşır.faz toprak kısa devre akımı sınırlandırılmakladır.enerji nakil hattından toprağa doğru akım akıtan bir üreteç gibidir. Bu özellikten faydalanılarak.arıza akımı sıfır olur. akimi1 (id).24-). Hattan toprağa doğru akan bu akıma HOMOPOLER AKIM denir.22 de belirtildiği gibi 1^ akımı. Arıza akımının kapasitif devre üzerinden akan akımı ise.kapasitif devre üzerinden diğer fazlarda devresini tamamlar.meslekidenetim.(ŞekiI-23).com . Durum böyle olunca.Peterson bobini üzerinden nötr noktasında..22 Enerji nakil hatları.(Şekil-22).indüktif akım ile kapasitif akımların bileşkeleri olan ansa.gerilime göre 90° ileri fazdadır. gerilimle aynı fazda ve oldukça küçük değerdedir. Peterson bobininden geçen akım. Faz-toprak arızası.güç transformatörünün sekonder sargısının nötr noktasına yerleştirilen şelf direnç özelliğindeki Peterson bobini ile. www.yalıtkan olarak da hava yaratır.gerilime göre 90° geri fazdadır.(Şekil. Ancak bobin ve kapasitif devrelerin az da olsa omik dirençlerinin bulunması nedeniyle. Buna göre iki akım arasında 180° lik bir açı farkı söz konusudur. Peterson bobini değişken yani ayarlanabilen bir reaktif direnç özelliğindedir. Bobinin reaktif direnci ile hattın kapasitif direnci eşitlenebilirse.

contalardan sızması veya çevre sıcaklığının aşın derecede düşmesi nedeniyle azalır. Bu durum. 4 . Ancak uygulamada en yüksek devamlı çalışma sıcaklığı. 95° C değerini aşan bir sıcaklıkta güç transformatörünün çalıştırılması halinde ömrünün azalması söz konusu olur. a .yağ seviyesi belirli bir değerin altına düştüğünde. Durum böyle olunca sıcaklığın belirlenmesi ve belirli bîr değerde sınırlandırılması gerekir. 1 .iç arızada hasarı sınırlandırmak amacıyla da kullanılır. Çalışması durumunda.işletmeciyi uyaracak bir koruma tertibine gerek duyulur.radyatörlerin delinmesi ve buşinglerin çatlaması sonucu sızıntı halinde akması.TERMiK KORUMA izolasyon değerinin azalmasına sebep olan. VDE standartlarına göre Y sımfı izolasyon maddelerinin en yüksek devamlı çalışma sıcaklığı 90 C dır. Buna göre. Bu amaçla kullanılan koruma tertibine TERM K KORUMA denir. Güç transformatörlerinde daha çok (Y) sınıfı zolasyon maddeleri kullanılır.com .Yağ Sıcaklığı ile Koruma B .YAĞ SEVÎYE ALARM Bilindiği gibi izolasyon yağı. A .Kumanda panosu üzerinde "YAĞ SEVÎYE ALARM" ışıklı sinyali çıkar.Aşırı yüklenme En fazla 40 C çevre sıcaklığında. Transformatör tankındaki yağ seviyesi.meslekidenetim. Güç transformatörlerinde sıcaklık artışı iki nedene bağlıdır. ç ve dış arızada çalışma özelliği nedeniyle diğer koruma tertipleri içinde.sargı için 95 C olarak kabul edilmektedir.23 3 .transformatörden çekilen yük akımı nedeniyle oluşan sıcaklık değerinin 55 C olması esas alınır. Durum böyle olunca. TERMOSTAT KORUMA olarak da belirtilen termik koruma.Zil çalar b . örnek olarak 105 C sıcaklık değerinde güç transformatörünün devamlı çalıştırılması durumunda ömrü.güç transformatörlerinde soğutmayı sağlamak ve izolasyonu kuvvetlendirmek amacıyla kullanılır.yağ veya sargı sıcaklığının Ölçülmesi ve buna bağlı olarak sınırlandırılması amacıyla iki şekilde yapılmaktadır.iç arızanın oluşumuna sebep olur.Çevre sıcaklığı 2 .Sargı Sıcaklığı ile Koruma www. Bu amaca yönelik olarak kullanılan YAĞ SEVÎYE ALARM koruma tertibinin çalışması. zolasyon yağı için 90 C.ayrı ve önemlî bir yeri bulunmaktadır.yan yarıya azalmaktadır.genleşme tankına yerleştirilen bir şamandıra sistemiyle sağlanır. Bu nedenle transformatör öz koruma tertiplerinden bir/ olarak da belirtilir. Transformatör merkezlerinde termik koruma.aşırı yüklenmede sıcaklığın sınırlandırılması amacıyla kullanılması yanında.etkenlerden biri sıcaklıktır.

Sonda yuvası izolasyon yağı ile dolu olmalıdır.24 A .BOURDON TOPO : Kapalı ve yassılatılmış bir borudur. Aksi halde tank ile sonda arasındaki ısı iletimi azalacağı gibi. www.şekil.bronz veya paslanmaz çelikten yapılan sonda elemanına cıva. sıvı.C.serbest ucuna bağlı olan ibre hareket alır ve sıcaklığa göre belirlenmiş gösterge üzerinde ölçme yapılır. Sonda içindeki sıvı ısıtıldığında hacmi büyür.meslekidenetim. Dışı bükülebilir çelik levha veya örgülü çelik telle kaplıdır. 3 .KILCAL BORU : Bakır veya paslanmaz çelikten yapılan ve dış çapı ortala ma 1. Bourdon tüpündeki şekil değişimiyle. DOLDURULMUŞ S STEM T P TERM K RÖLE kullanılır. ÇALIŞMA PRENSlBt Doldurulmuş sistem tipi termik rölenin elemanları olan sonda.com . Söz konusu şekildeki göstergede görülen sabit iki kontakJ tan biri ALARM diğeri AÇMA adını alır.başka bir deyişle genleşir.26 da görülmektedir. Transformatör tankı üzerinde bulunan SONDA YUVASI na (CEP) yerleştirilir.sıvı ile dolu olsun. 2 .25). Sonda içindeki sıvı veya gazın ısıyla genleşmesi so nucu oluşan basıncı BOURDON TÜP’üne iletir.kılcal boru ve Bourdon tüpü. Bu kontaklardan biri alarm kontağına.SONDA : Bakır. Bourdon tüpünden hareket alan ibre. Genleşme sonucu kapalı olan sistemin ç basıncı artar ve bu basınçla Bourdon tüpü şekil değiştirir.yağ sıcaklığını gösterge üzerinde belirtmektedir. Doldurulmuş sistem tipi Ölçme elemanının.gaz veya metil erer gibi uçucu gaz doldurulmuştur. + gerilimini de taşıyan ibreye iki kontak yerleştirilmiştir. 1 .ölçülen sıcaklık değerinde de azalma olması nedeniyle hatalı Ölçüm yapılır.{Şekil. Ayrıca D. Sipiral veya C tipi olarak yapılır.dîğeri ise açma kontağına temas edebilecek seviyededir.koruma elemanı şekline dönüştürülmesi.YAĞ SICAKLIĞI LE KORUMA Güç transformatörünün yağ sıcaklığı ölçülerek belirli bir değere ulaşması halinde koruma işlemini gerçekleştirmek amacıyla. Doldurulmuş sistem tipi rölede sıcaklık ölçme sisteminin yapısı üç kısımdan oluşur.58 mm olan ince bir borudur. Sonda içindeki sıvı veya gazın genleşmesi sonucu oluşan basınçla şekil değiştirir.

Bir kısım transformatör merkezlerinde soğutma fanlar» servise girer.başka bir deyişle alarm kontağının kapalı kalması durumunda ışıklı sinyal silinmez. Şekil . Sıcaklığın şekil.Kumanda panosu üzerinde "TERMiK ALARM" ışıklı sinyali çıkar c .Termik alarm sinyalini alan işletmecinin.26 da görüldüğü gibi 85° C değerine ulaşması halinde.25 Yağ sıcaklığının şekil.Sıcaklık değerinin düşmesi halinde. Gerekirse ve ilgililerin izni ile bir veya birkaç fider servis dışı bırakılarak transformatörden çekilen gücün azaltılması yoluna gidilebilir.meslekidenetim. www.eğer soğutma fanları otomatik olarak servise girmiyorsa elle servise alınmalıdır.Zil çalar b .26 da belirtildiği gibi 70° C değerine ulaşması halinde. Bu arada. N O T : l .25 Doldurulmuş sistem tipi sıcaklık ölçme Bu durumda.açma yardımcı rölesi çalışır.com . 2 . alarm yardımcı rölesi çalışır.transformatörün yükü kontrol edilmelidir. Bir transformatör normal işletme koşullarında ısınmayacağına göre.sıcaklık değerinin artış sebebini araştırması gerekir. a .

26 www.meslekidenetim.com .

TERMiK MAJ RÖLES adı verilen bir uygulama le gerçekleştirilir.Termik açma devresinin çalışmasıyla servis dışı olan transformatörün gerekli kontrol ve testleri yapılmadan servise alınması sakıncalıdır.kılcal borunun çevre sıcaklığından etkilenmesi oranında bir dengeleme sistemi gerçekleştirilir.Bir kısım transformatör merkezlerinde genel açma rölesi çalışır.kapama devrelerini kilitler. 2 .SARGI SICAKLIĞI ÎLE KORUMA Sargı sıcaklığının dolaylı olarak ölçülmesi ve belirli bir değere ulaştığında sınırlandırılması amacıyla uygulanan bir koruma tertibidir.sargılarınkiyle orantılı bir sıcaklık artışı meydana gelir. Aksi halde rölenin ayarı yeniden düzenlenir.Korna çatar b . Sıcaklık değişimi. Suyun içine ayrı bir termometre yerleştirilir.com .elektrikî olması nedeniyle kumanda panosuna yerleştirilen bir Ölçü aletiyle gözlenebilir. Termometre ile termik rölenin ibresi aynı değerde ise.transformatör tankının kapağında ve izolasyon yağı ile dolu olan sonda yuvasına bir ısıtıcı konur. NOT : l .yuvasından çıkarılır ve su dolu kaba konur. Kab içindeki su ısıtılır ve oluşan sıcaklığın.meslekidenetim.Transformatör giriş ve çıkış kesicileri açar d . www.göstergede okunan değerin hatalı olmasına neden olur.açma devresinin çalışıp çalışmadığı belirlenir. Bu uygulamanın oluşumu için şekil. Bu sakıncanın giderilmesi amacıyla doldurulmuş sistem tipi termik rölede.Kumanda panosu üzerinde "TERMiK AÇMA" ışıklı sinyali çıkar c . rölenin ayarlı olduğu alarm değerine ulaşması sağlanır. Durum lgililere bildirilir ve verilen talimata göre hareket edilir. Isıtıcı transformatörün primer buşinglerinden birine yerleştirilen uygun oranlı bir akım transformatörünün sekonderinden beslenir. Bu özellik.termik röle normaldir.çevre sıcaklığından etkilenir.27 de görüldüğü gibi. Sargı sıcaklığıyla koruma.27 Bu durumda. a .Doldurulmuş sistem tipi termik rölede kılcal boru. B . Alarm kontağı kapandığında kendi alarm devresi üzerinden kontrolü yapı i ı r. TERM K RÖLEN N KONTROLÜ Transformatör i l k servise alınmadan önce ve bakımlarında. Dolayısıyla ısıtıcı çevresinde yağ sıcaklığına ek olarak. Bu kontrolün yapılması amacıyla sonda. Kap içindeki su daha da ısıtılır ve oluşan sıcaklık rölenin ayarlı olduğu değere ulaştığında.alârm ve açma devrelerinin çalışıp çalışmadığı kontrol edilir.

yağ ile sargı sıcaklığı arasındaki fark.27 Ayrıca sonda yuvasına. Bu nedenle ölçü aletinin akalasında doğrudan sıcaklık değeri okunur. 100 raka-mı.meslekidenetim. Söz konusu ölçme sisteminin koruma şekline dönüştürülmesi.doldurulmuş. Transformatör merkezlerindeki sıcaklığa göre direnç değerinin ölçülmesi.sıcaklığa duyarlı bir de direnç yerleştirilir. O C da belirli direnç değerinde yapılır ve bu özellik 100 N veya 100 pt gibi bir sembolle belirtilir.yağ sıcaklığına göre belirlenen değerden 5° C fazla yapılır 5 . 5° C olarak kabul edilmekledir.sıcaklığa göre düzenlenen Ohmmetre üzerinde de belirtilir.28 Şekil .direnç üzerindeki değişmeyi oluşturan sıcaklığa göre düzenlenir. (pt) platinden yapıldığım belirtir. Ancak Ohmmetrenin skalası. sistemde açıklandığı gibi yapılabilir. Direncin 0° C deki değeri ve yapıldığı metali belirten sembol. Sonda yuvasın daki sıcaklığa bağlı olarak direnç değerinde oluşan değişmedir Ohmmetre ile belirlenir.direncin 0° C da 100 Ohm olduğunu: (N ) nikelden.WESTON KÖPRÜSÜ olarak bilinen bîr direnç Ölçme sistemiyle gerçekleştirilir.TANK KORUMA www. Uygulamada. Sonda yuvasına yerleştirilen sıcaklığa duyarlı direnç.com . Bu nedenle sargı sıcaklığına göre belirlenen alarm ve açma değeri .

Sistemimizde daha çok l ile 20 MVA arasındaki güç transformatörlerinde kullanılmaktadır. Bu durumda.rölenin çalışma akımından büyükse.Kumanda panosu üzerinde "TANK KORUMA" ışıklı sinyali çıkar c .Korna çalar b . Tank korumada prensip olarak. P www.Bir kısım transformatör merkezlerinde genel açma rölesi çalı sı r.meslekidenetim.28 Tank koruma prensip şeması Şekil.TANK KORUMA RÖLES denir. Söz konusu akım transformatörüne.28 de görüldüğü gibi sargı-toprak arızasında arıza akımı devresini akım transformatörünün primerinden tamamlar. Basit ve ekonomik olması nedeniyle kullanışlı bir koruma sistemidir. Tank ile toprak arasındaki iletkene bir akım transformatörü yerleştirilir ve bunun sekonderinden ani çalışmalı akım rölesi beslenir. NOT j Tank koruma rölesinin çalışmasıyla servis dışı olan transformatörün gerekli kontrol ve testleri yapılmadan servise alınması sakıncalıdır.TANK KORUMA AKIM TRANSFORMATÖRÜ . Bağlanan akım transformatörünün oranına göre tank koruma rölesine yansıyan akım.kapama devrelerini kilitler.Transformatör giriş ve çıkış kesicileri açar d .sargı toprak kısa devre arızasında. Tank korumayı gerçekleştirebilmek için transformatör t anki.com . Şekil .28).hasan sınırlandırmak ve arızalı transformatörü anında servis dışı bırakmak amacıyla yapılır. Yıldız bağlı ve nötr noktası topraklı primer veya sekonder sargıda meydana gelen sargı-toprak arızasında.transformatör tankından toprağa akan akımdan faydalanılır.kontağının kapanmasını sağlar. a .29 Transformatör öz koruma tertiplerinden biridir.bir iletkenle toprağa bağlanır ve raylarla tekerlekler arası yalıtılır. röleye de. Durum ilgililere bildirilir ve verilen talimata göre hareket edilir.(Şekil.

tank koruma iletkeninden akan akım L.2 9 2 . Ancak uygulamada.Transformatör üzerine yerleştirilen parafudrların.topraklama iletkeninden akarsa röle çalışmaz.29 da.tekerlekler üzerinden akan akım Iolarak belirtilmiştir.Tank koruma rölesinin sağlıklı çalışabilmesi için t anki n .Soğutma fanları veya sirkülasyon pompalarında tank üzerinden devresini ta mamlayan sargı toprak. Örnek olarak soğutma fanında meydana gelen sargı-toprak arızası gibi.ideal olarak sonsuz olacak şekilde tekerlekleri raylar araşma izolasyon maddesi konularak sağlanır.tank üzerinden deşarj yap ması durumunda 5 .sağlıklı çalışmaması veya yanlış çalışması gibi sakıncalı durumlarla karşılaşılabilir. tank korumanın amacı dışında çalışan arıza şekilleridir. TANK KORUMA TES S NDEK ÖZELL KLER Tank koruma rölesinin sağlıklı çalışabilmesi veya yanlış çalışmaması için tesisinde şu hususlara dikkat edilmesi gerekir. 1 .tank koruma iletkeni ve tekerlekler üzerinden iki kola bölünerek toprağa akar. Şekil.Giriş ve çıkış buşinglerinin çatlaması durumunda 3 . kısa devre arızasında. Ayrıca tank korumanın tesisinde bazı özelliklere dikkat edilmezse.com . l . Söz konusu temas direncinin daha küçük olması durumunda sargı-tank arasındaki arıza akımı.üzerinde durduğu beton zeminden yalıtılması gerekir. www.tank koruma rölesinin yanlış çalışmasına sebep olmasıdır.Tankın tekerlekleri ile raylar arasına izolasyon maddesi konul m amasının ikin-f ci sakıncalı tarafı. Şekil .Buşing veya buşing üzerindeki ark boynuzlarında oluşan deşarj durumunda 4 . Bu yalıtım.tekerleklerle raylar arasındaki temas direncinin 20 Ohm dan büyük olması yeterli görülmektedir. Yukarıda belirtilen tank koruma rölesini çalıştıran arıza şekillerinden bir kısmı.Güç transformatörünün primer veya sekonder sargısında oluşan sargı toprak kısa devre arızasında 2 . Bu nedenle tekerleklerle raylar arasındaki geçiş direncinin belirtilen değerin üstünde olması istenir.meslekidenetim. Tank koruma rölesinin ayarlı olduğu değerden daha büyük bölümü.30 TANK KORUMA RÖLES N! ÇALIŞTIRAN ARIZALAR Çalışma prensibi nedeniyle tank koruma rölesini çalıştıran arızalar şu şekilde özetlenebilir.

3 . b .Güç transformatörünün tankına yerleştirilen parafudrlar.31 Güç transformatörünün beslediği devrede oluşan faz-toprak arızalarında.tank koruma rölesinin gereksiz yere çalışması. 20 Ohm dan küçükse.arıza akımı iki kola ayrılır. www.aşağıdaki hususlara da dikkat edilmesi gerekir* a .rölenin yanlış çalışmasına engel olunması bakımından.30 da görüldüğü gibi fiderde oluşan anzada.meslekidenetim.com .Tank korumanın tesisinde.Transformatörün kumanda dolabından çıkan kablolar ve metil kılıfları.tanktan yalıtılmadı ve parafudr topraklama iletkeninin tanka teması önlenmelidir. !j akımının tank koruma iletkeni üzerinden tanka çıkıp.işletmede en çok karşılaşılan bir durumdur.izolasyon maddesi konulmalıdır.tekerlekler ile raylar arasındaki geçiş direnci kontrol edilmeli. Böyle bir yanlış çalışma söz konusu olduğunda. Şekil.tekerlekler üzerinden tekrar dönmesi halinde tank koruma rölesi çalışabilir. Bu yanlış çalışma.transformatör tankından izole edilmelidir.tekerlekier ile raylar arasındaki temas direncinin küçük olmasından kaynaklanır.

Daha çok 20 MVA in üstündeki güç transformatörlerinde. • www.primer ve sekonder devreye konan ve söz konusu sargılara uygun orandaki akim transformatörleri ile eşitlenir.iç arızada oluşan hasan sınırlandırmak amacıyla kullanılır.32 de görülen bir devrenin kurulması yeterlidir.D FERANS YEL KORUMA Transformatör öz koruma tertiplerinden biridir.diferansiyel korumanın genel çalışma prensibini oluşturur Akım transformatörlerinin sekonder polarite uçları birbirine ters bağlanarak 180° faz farklı akımların oluşumu sağlanır ve bir akım rölesi.com . Bu karşılaştırmayı yapabilmek için primer ve sekonder akımlarının eşitlenmesi gerekir..primer ve sekonder devreye konan ve söz konusu akımlarının karşılaştırılması esasına dayanır.meslekidenetim. Bu farklı durum . Bu akım rölesine D FERANS YEL ROLE denir. ÇALIŞMA PRENSÎB! Güç transformatörünün primer veya sekonder sargısında oluşan iç arızada. Ancak normal işletme koşullarında da güç transformatörlerinin primer ve sekonder akım değerleri farklıdır.Fransızca bir kelimedir ve teknik terim olarak sistemimizde kullanılmaktadır.(Şekil. Akım transformatörlerinin sekonder devrelerinde eşitlenen akımların karşılaştırılmaları için. Bu devre. Türkçe karşılığı FARKLI anlamına gelen DIFERENTIELLE.şekil. Diferansiyel rölenin çalışma prensibi. Ancak normal işletme koşullarında da güç transformatörlerinin primer ve sekonder akım değerleri farklıdır.31).sekonder devre akımı azalır.A ve B uçlarına yerleştirilir.32 6 .primer devre akımı artar. Bu farklı durum . ç arızada oluşan bu özellikten faydalanılarak diferansiyel koruma tertibi yapılmış ve geliştirilmiştir.güç transformatörlerinin primer ve sekonder akımlarının karşılaştırılması esasına dayanır. Bu karşılaştırmayı yapabilmek için primer ve sekonder akımlarının eşitlenmesi gerekir.

dir. akımından büyük olması nedeniyle oluşan fark akımı. Aynı anda.33 . www.I.primer devreye bağlı akım transformatöründen kısa devre akımının akması nedeniyle bu devrenin akımı artar.sarımlar arası kısa devre arızası olduğunu düşünürsek.meslekidenetim. olacaktır. ve akım transformatörünün sekonderinden akan akım da 5 A. akımı. Bu durumda.akım transformatörlerinin sekonderlerinde farklı akım değerleri meydana gelmiş olur. iç arızada I.sekonder devrenin akımı azalır. olduğu düşünülürse.com .diferansiyel rölenin çalışmasını sağlar. Vektöryel olarak : Ancak söz konusu güç transformatörünün primer veya sekonder sargısında. bu devrede bulunan akım transformatörünün sekonderinden akan akım 5 A.güç transformatörünün primer sargısından çekilen akım Î5 A.Güç transformatörünün sekonderînden çekilen akımın 60 A. Akım transformatörlerinin sekonder polarite uçları birbirine ters bağlı olduğuna göre iki eşit değerdeki akımlar birbirini yok eder ve röleden akım akmaz.

com .Yüzdeli Diferansiyel Röle.şu şekilde özetlenebilir. Bunları üç grupta ele almak mümkündür.beslendiği iki.Güç transformatörünün primer veya sekonder kısmında oluşan sarımlar.DENGELEME AKIM TRANSFORMATÖRÜ Genellikle güç transformatörünün primer ve sekonder akım değerleri.uygulama-da karşılaşılan bazı Özelliklerin bilinmesi ve bu özellikleri içeren bir diferansiyel koruma devresinin gerçekleştirilmesi gerekir. Bu iki akım transformatörü arasındaki kısma. Durum lgililere bildirilir ve alınan talimata göre hareket edilir.Güç transformatörünün sargıları ile akım transformatörleri arasındaki hat veya kabloda oluşan arızada. Söz konusu iki akım transformatörü arasında oluşan arızalar. a . www.Bîr kısım transformatör merkezlerinde genel açma rölesi çalışır.sargılar veya sargı tank arızasında 2 .D FERANS YEL RÖLENlN ÇALIŞMA BÖLGESi denir. D FERANS YEL RÖLEY ÇALIŞTIRAN ARIZALAR Diferansiyel röle.Güç transformatörünün giriş veya çıkışındaki parafudrların delinmesi duru munda 3 .Filtre Elemanı c . a .Sekonder sargı tarafındaki akım transformatörünün patlaması durumunda 4 .kapama devrelerini kilitler.gereken kontrol ve testleri yapılmadan servise alınması sakıncalıdır. Diferansiyel koruma tertibinin dış arızada çalışmasına engel olmak için. 1 .bu devrelere konan akım transformatörleri ile aynı oranda değildir. N O T : Diferansiyel rölenin çalışmasıyla servis dışı olan transformatörün.Kumanda panosu üzerinde "D FERANS YEL KORUMA" ışıklı sinyali çıkar c Transformatör giriş ve çıkış kesicileri açar d . akım transformatörü arasında oluşan arızalarda çalışır. Bu nedenle diferansiyel korumayı tamamlayan bazı elemanlara gerek duyulur.Dengeleme Akım Transformatörü b .34 Bu durumda.Korna çalar b .Giriş ve çıkış buşinglerinin kırılması »çatlaması veya delinmesi durumunda 5 .meslekidenetim. a .

75/5 . b .15 . ve akım transformatörünün sekonderinden akan akım 5 A.F LTRE ELEMANI Gür transformatörlerinin primer sargılarından. Ayrıca güç transformatörleri boşta gerilim altına alındığında. Bu fark akımı dış arızada daha da büyür ve diferansiyel rölenin çalışmasına neden olur.meslekidenetim. Dengeleme akım transformatörü uygulamada. dir.primer oranındaki dengeleme sağlanmıştır. Bu durumda güç transformatörünün primerinden 60 A. akım çekildiği düşünülür-se primer akım transformatörünün sekonderinden akan akım.33 de.33 de.güç transformatörünün her iki sargı devresine de yerleştirilir ve röle panosuna monte edilir.dir.35 Şekil. dir.akım transformatörü oram ise 15/5 A.nominal akımlarının % 2 ile 5 oranında mıknatıslama akımı akar. dir. Darbe mıknatıslama akımı. fark akımı meydana gelmiştir. Görüldüğü gibi l A.. www. Böylece kaldırılarak dış arızada akım transformatörünün sekonderine yerleştirilen 4/5 A. Şekil. olmasına rağmen akım transformatörünün oranı 75/5 A. Fakat primer devre akım: 00 A. Bu sakıncanın giderilmesi amacıyla dengeleme akım tansformatörü kullanılır. 60/15 .primer sargılarından darbe mıknatıslama akımı çekilir.primer sargı nominal akımının üç katına kadar ulaşabilir ve yaklaşık yarım saniye sürelidir. olması normal işletme koşullarında oluşan fark akımı ortadan diferansiyel rölenin çalışması önlenmiş olur.4 A. akım transformatörü ile röleye giden akımların 5'er A. Aynı anda güç transformatörünün sekonderinden çekilen akım 15 A.güç transformatörünün sekonder akımı 15 A.com .

www. Yani akım transformatörünün sınıfı le lgilidir. Söz konusu fark akımı normal işletme koşullarında küçük ise de dış arızada diferansiyel röleyi çalıştıracak değere ulaşabilir.halbuki arıza aksım 50 frekanslıdır. Tutucu bobinlerin çalışma bobinine yaptığı sağirlaştırıcı etki. c . Akım transformatörlerinin sekonder akımları tutucu bobinler üzerinden geçer 've tutucu bobinler .bu defa iç arızadaki duyarlılığı azalmış olur. Mıknatıslama akımı. Bu fark. armonik yani 100-150 frekanslı. Bu tip diferansiyel rölelere YÜZDELÎ D FERANS YEL RÖLELER denir.prîmer sargıdan akan darbe mıknatıslama akımını dengeleyecek bir akımın sekonder sargıdan çekilmemesi nedeniyle gereksiz yere çalışabilir. Filtre elemanı röle panosunda ve diferansiyel rölenin yanında bîr yere monte edilmektedir. Böylece gereksiz yere rölenin çalışması önlenmiş olur. Bunun yerine. Yok edilen bu değer. Bu özellikten faydalanılarak uygulanan filtre elemanıyla : mıknatıslama akımının röle çalışma bobini tarafına geçmesi engellenir. (Şekil.YÜZDEL D FERANS YEL RÖLELER Akım transformatörlerinin her ikisi aynı sekonder akımı meydana getirmeyebilirler.iki saniye süreyle diferansiyel röleyi servis dışı bırakan bir uygulamadan faydalanılmaktadır. 2.akım transformatörlerinin yapım hatası nedeniyle oluşur. • Sorunun çözümü için diferansiyel koruma devresine F LTRE ELEMANI monte edilir.darbe mıknatıslama akımının etkisinden korunmak için filtre elemanı kullanılmamaktadır.36 Diferansiyel röle. Yani çalışma bobininde oluşan manyetik alanın bir kısmını yok ederler.güç transformatörleri boşta gerilim altına alındığında. Şekil. Amerikan tipi transformatör merkezlerinde.aynı elektromıknatıs üzerine sarılmış sargılarla veya çalışma bobininin kontak kapama momentine karşı koyacak şekilde moment oluşturan ayrı bîr elemanla yapılır.transformatör giriş kesicisi kapatıldığında.meslekidenetim.34). ve 3.akım transformatörünün sınıfına göre ayarlanır. Buna karşı rölenin akım ayarı dış arızada çalışmayacak şekilde yükseltilirse.com .34 de prensibi görülen diferansiyel röleler duyarlılıktan fedakârlık yapmadan yukarıdaki sorunu çözmüşlerdir.büyük akım değerlerinde çalışma bobinine sağırlaşımcı etki yaparlar.

Her faza birer röle yerleştirilebileceği gibi.aynı oranda primer sargısına yansır. ÜÇ SARGILI TRANSFORMATÖRLERDE D FERANS YEL KORUMA Şekil. Üç fazlı devrede diferansiyel korumanın tesisinde bu özelliğe dikkat edilmezse.güç transformatörünün primer sargı tarafındaki akım transformatörünün sekonderinden akan akım. açı farkı 150° dir. Uç fazlı güç transformatörlerinin primer ve sekonder sargıları arasında faz farkı söz konusu olabilir. örnek olarak grup açısı Yd-5 olan bir güç transformatöründe. Bir güç transformatörünün primerinden akan mıknatıslama akımı. Diferansiyel rölenin çalışma prensibi.güç transformatörünün sekonder sargı tarafındaki akım transformatörlerinin sekonderinden akan akımların toplamına eşittir. Durum böyle olunca. www.primer ve sekonde sargılar arasındaki.dış arızada diferansiyel rölenin gereksiz yere çalışmasına sebep olur.primer ve sekonder akım transformatörlerinin sekonderlerinden farklı akım akışını sağlar. Halbuki diferansiyel röleye gelen akımlar arasındaki açı farkı 180° olmalıdır.tek fazlı devrede ele alındığı gibidir.com . Böylece normal işletme koşullarında diferansiyel röleye gelen akımların vektör-yel toplamı sıfır olur.meslekidenetim. Bu durum güç transformatörünün etiketinde grup açısı olarak belirtilir. Yüzdeli diferansiyel rölelerde bulunan tutucu bobinler bu sakıncayı giderebilecek şekilde ayarlanırlar.mıknatıslama akımı nedeniyle meydana gelen farklı akım değerlerinden diferansiyel rölenin etkilenmesini önlemektir.35 de üç fazlı devrede diferansiyel korumanın prensip şeması görülmektedir. Üç sargılı transformatörlerin sekonder sargılarından çekilen güç.üç elemanlı bir diferansiyel rölede kullanılabilir. diferansiyel röleye gelen akımla^açı farkı.37 Tutucu bobinlerin bir başka özelliği de.36 da üç sargılı bir güç transformatöründe diferansiyel korumanın tek hat prensip şeması görülmektedir. ÜÇ FAZLI D FERANS YEL RÖLELER Şekil.

meslekidenetim.38 www.com .

devresi kesilmekte ve böylece transfer çalışmada rölenin işlev yapması önlenmektedir. Başka bir deyişle. Bu kontaklardan biri transfer ayırıcı kapandığında röle D. Hareket sonu kontağı. HAREKET SON'U KON'TAĞl adı verilen bir konrak.C.com . Bu durumda yalnız sekonder sargıya bağlı akım transformatöründen akım akması nedeniyle diferansiyel röle çalışır.meslekidenetim. Bu nedenle transfer çalışmada geçişte diferansiyel rölenin çalışması söz konusu değildir. transfer çalışmada rölenin servis dışı bırakılmasına gerek yoktur. Bu amaca yönelik olarak şekil.39 TRANSFER ÇALIŞMADA D FERANS YEL KORUMA Fransız ve Amerikan tipi transformatör merkezlerinde. Yapılan manevra işlemleri sonunda güç transformatörünün primer sargısı.transfer ayırıcının açma ve kapama mekanizması beraber hareket etmekte ve transfer ayırıcı açık iken kapalı.37 de Fransız tipi transformatör merkezlerinde yapılan uygulamanın prensip şeması görülmekledir.biri açık diğeri kapalı konumda olan iki hareket sonu kontağından faydalanılmaktadır. Şekil.transfer devre üzerinden beslenir. Diğeri ise diferansiyel rölenin çalışma bobinini kısa devre eder.C.diferansiyel rölenin D.transformatör giriş kesicisi bakıma alınacak olsun.primer devreye bağlı akım transformatöründen akım akmaz. Ancak güç transformatörünün sekonder devresine bağlı akım transformatöründen devre akımının akması devam eder.transfer ayırıcı kapalı ve buna bağlı olarakta hareket sonu kontağı açık olduğuna göre.kapalı iken açık bulunmaktadır. Amerikan tipi transformatör merkezlerinde yapılan uygulamada. devresini keser.37 de görüldüğü gibi. Bu sakıncanın giderilmesi amacıyla transformatör transfere alındığında diferansiyel rölenin servis dışı bırakılması gerekir.diferansiyel rölenin kontak devresine seri bağlanmaktadır. Konunun açıklanması yönünden. TEK Şebeke Tesis Daire Başkanlığı tarafından yapılan uygulamada giriş ve çıkış akım transformatörleri. Dolayısıyla transformatörün giriş kesici ve ayırıcılarının açık bulunması nedeniyle.sargı ile ayırıcı arasına yerleştirilmektedir.güç transformatörünün transfer devre üzerinden beslenmesi durumunda 'diferansiyel rölenin servis dışı bırakılması gerekir. Transfer çalışmada. www.

40 www.com .meslekidenetim.

100 msn içinde çalışmasının mümkün olduğunu göstermiştir. KARBON D OKS T ve matan.gaz oluşumunun etkilerini araştıran BUCHHOLZ.etan.gaz birikimi ve yağ akış hızı gibi Özellikleri değerlendirmiştir.meslekidenetim.Buşing Buchholz Rölesi www.kendi adıyla anılan bu röleyi gerçekleştirmiştir. Basit yapısı nedeniyle ucuz olmasına rağmen ç arızada oldukça süratli bir koruma elemanıdır.ucuz ve iç arızada güvenli olması nedeniyle güç farkı gözetmeksizîn. Mekaniki olan bu röleler.Transformatör Buchholz Rölesi 2. 1.GAZ RÖLELER ÎLE KORUMA Transformatör öz koruma tertiplerinden biridir.41 7 . Benzetilmiş işletme şartlarında yapılan deneyler. H DROJENdîr.com .yapı ve çalışma prensiplerine göre iki kısma ayrılır.propan gibi PARAF NLER de meydana gelir.yağla dolu bir transformatör tankına ark uygulandığında rölenin 50 .transformatörün gerilim ve gücüne göre uygulanan üç şekli bulunmaktadır. Dolayısıyla iç arızanın sınırlandırılması ve arızalı transformatörün aınnda servis dışı bırakılması amacıyla kullanılır. Buchholz rölelerinin. Ancak beraberinde ASET LEN ve metan. Güç transformatöründe oluşan bir iç arızada. Rölenin mekanik yapışım oluştururken. Basit. Bu nedenle izolasyon maddeleri ayrışır ve yanıcı Özellikte gaz kabarcıkları ortaya çıkar.Basınç röleleri.etan. işletmelerde kullanılan hidrokarbon yani madensel zolasyon yağlarının ark sonucu yanması nedeniyle oluşan ana gaz. A .KARBON MONOKSlT. Kâğıt izolasyonun yanması sonucu ayrışan gazlar ise.ark söz konusu olduğu için katı ve sıvı izolasyon maddeleri yanar.Buchholz Röleleri B .propan gibi PARAF NLER dir.Kademe Buchholz Rölesi 3.GENLEŞME TANKI OLAN transformatörlerde kullanılabilir. !ç arızada oluşan ark nedeniyle izolasyon yağının ısınarak genleşmesi ve ayrışan söz korusu gazların meydana getirdiği hacim değişimi nedeniyle oluşan basınç farkı gibi etkenlerden faydalanılarak çeşitli yapı ve prensiplerde uygulanan gaz röleleri gerçekleştirilmiştir. A .BUCHHOLZ RÖLELER Güç transformatörlerinde meydana gelen bir iç arızada.

TRANSFORMATÖR BUCHHOLZ RÖLES Transformatör tankı ile genleşme tankını birleştiren bağlantı borusunun yatay kısmına monte edilmektedir.meslekidenetim. Üstteki ALARM ŞAMANDIRASI.Bağımlı Bucholz Rölesi. a .com . Şekil . (Şekil-38).38Buchholz rölesinin. www. Normal işletme koşullarında rölenin yağla dolu olması nedeniyle şamandıralar yüzmekte ve bu şamandıralara bağlı kontaklar açık konumda bulunmaktadır. a .(Şekil39).BAĞIMSIZ BUCHHOLZ RÖLES l MVA' n üstündeki güç transformatörlerinde kullanılan bir koruma elemanıdır.alttaki ise AÇMA ŞAMANDIRASI adını alır.Bağımsız Buchholz Rölesi b .42 l.transformatörün gücüne göre kullanılan yapı ve çalışma prensibi biraz farklı iki şekli bulunmakladır.civa veya bilya ile kapanabilen kontaklar yerleştirilmiştir. Şek l-39 da görüldüğü gibi rölenin çinde iki adet şamandıra bulunmaktadır. Şamandıraların mafsalına bağlı ve şamandıralarla birlikle hareket eden cam tüplerin içine.

alârm ve açma devrelerine göre iki şekilde incelenebilir. (ŞekiI-40).com . NOT : Bucholz alarm devresinin çalışması halinde durum ilgililere bildirilir ve alınan talimata göre hareket edilir. a .yağdan hafif olduğu çin yukarıya doğru.ALARM DEVRES N N ÇALIŞMA PRENS B Belirli değerde gaz oluşumu ile çalışır.cam tüpün içindeki civa veya bilya alarm kontağının kapanmasını sağlar.kendi mafsalına bağlı olan cam tüpün de konumu değişir.genleşme tankına kaçmak isterler. Bu kısma gaz doldukça.Zil çalar b .ek yerinde kötü temas veya sargı kısa devrelerinde ark sonucu oluşan gaz kabarcıkları.43 Bağımsız Buchholz rölesinin çalışma prensibi.Kumanda panosu üzerinde "BUCHHOLZ ALARM" ışıklı sinyali çıkar. www. Bu durumda.yağ aşağıya doğru itilir ve yağla birlikte alarm şamandırası da aşağıya doğru hareket eder. Nüve izolasyonunda meydana gelen bir hasar. Belirli seviyede. Bu arada söz konusu gaz kabarcıkları. Şamandıranın hareketi sonucu.transformatör tankı ile genleşme tankı arasındaki Bucholz rölesinin üst kısmına toplanırlar. l .meslekidenetim.

belirli hızda bağlantı borusundan genleşme tankına doğru akar.(Şekil-40). a . Açma şamandırasının devrilmesi sonucu. Cam tüpün içindeki civa veya bilya. Bu nedenle izolasyon yağı. izolasyon yağının bağlantı borusundan belirli hızda akışı anında. Buchholz açma kontağının kapanması sonucu.AÇMA DEVRES N N ÇALIŞMA PRENS B Belirli değerde yağ akış hızı ile çalışır.44 2 .Bir kısım transformatör merkez!erinde--gene! açma rölesi çalışır.açma kontağının kapanmasını sağlar.com .kapama devrelerini kilitler. Durum ilgililere bildirilir ve alman talimata göre hareket edilir www. NOT:Buchholz açma devresinin çalışmasıyla servis dışı olan transformatörün gerekli kontrol ve testler: yapılmadan servise alınması sakıncalıdır.Transformatör giriş ve çıkış kesicileri açar d . iç arızada.ark nedeniyle gaz oluşumu yanında.meslekidenetim.söz konusu şamandıranın mafsalına bağlı cam tüpün konumu değişir.Korna çalar b .açma şamandırasının paletine çarpar ve bu etki le şamandıra devrilir.Kumanda panosu üzerinde "BUCHHOLZ AÇMA" veya "BUCHHOLZ TEHL KE" ışıklı sinyali çıkar c .yağın ısınması ve buna bağlı olarak genleşmesi söz konusudur.

sargılar veya sargı-tank arızasında .Yağ sirkülasyon pompasının hava emmesi durumunda Deprem durumunda NO T : Yağ seviyesinin düşmesi durum unda.Elektrik! devrede kötü temas durumunda .aşağıda belirtildiği gibi özetlenebilir. San renkli gaz.aşağıda belirtilen hususların öğrenilmesini sağlar.Güç transformatörünün primer ya dasekonder sargısında oluşan sarımlar. ARIZANIN ŞEKLÎ .com . www. Renksiz olan gaz ise.oluşan gazın miktarı ve renginin belirlenmesi sonucu.Ayrıca Buchholz rölesinin çalışma sebebinin yorumunu yapabilmek için.rölenin üst kısmında toplanan gazın incelenmesi hal inde.Nüve arızalarında .HAVA olduğunu belirtir. Rölenin üstündeki gaz boşaltma musluğu açılır ve musluktan çıkan gaza kibrit alevi yaklaştırılarak yanıcı olup olmadığı kontrol edilir. Gaz yanıcı değilse.arıza hakkında belirli bir bilgiye sahip olunabilir.arızanın önemi hakkında bilgi verir. Siyah veya gri renkli gaz. Söz konusu cam kap veya gözetleme penceresinden. Beyaz renkli gaz.transformatörde iç arızanın oluştuğunu ifade eder.toplanan gazın yanıcılığının belirlenmesi gerekir.meslekidenetim. izolasyon yağının yandığını. Bu durumda güç transformatörü.Toplanan gazın rengi.ağaç kısımların hasara uğradığını. Bu amaca yönelik olarak Buchholz rölesinin üst kısmı cam kap içine alınır. Gazın yanıcı olması. 2 . çalıştırılabilir.zamanla rölenin üst kısmında birikerek.45 BUCHHOLZ RÖLESlNlN ÇALIŞMA SEBEB N N YORUMU Buchholz rölesinin çalışmasından sonra.Toplanan gazın miktarı. bazı Buchholz rölelerinde AÇMA devresi çalışmamaktadır.gerekli test ve bakımı yapılmadan servise alınmamalıdır.arızanı n oluşumu hakkında bilgi edinmek mümkündür.Yağ seviyesinin düşmesi durumunda .gereksiz yere Buchholz alarm devresin. BUCHHOLZ ROLES N ÇALIŞTIRAN ARIZALAR Bir kısmı amacına uygun olmamasına rağmen Buchholz rölesini çalıştıran arızalar-ve arızanın şekline göre çalışan devreler. Şöyleki 1 .musluktan çıkan gaz havadır ve boşaltıldıktan sonra ilgililerin izniyle transformatör servise alınabilir. gözetleme penceresi yerleştirilir.kâğıt izolasyonun yandığını. N OT Transformatöre yağ doldurulurken sargılarda sıkışıp kalan hava. Ya da bu kısma.

normal çalışma konumu olan ( l ) konumuna alınması unutulmamalıdır. www. 3 .meslekidenetim.kendi açma devresi ile kontrol edilir. 4 .Açma Kontağı Kontrolü Buton yukarıya doğru çekilir. 2 .BREVETTl marka R B R tipi Bucholz rölelerinin kont rolü. Bu komroI7 yapımcı firmanın uyguladığı sisteme göre. Kontrol butonunun bu konuma çevrilmesi durumunda röle kesinlikle çalışmaz. a .aşağıdA belirtilen şekillerde yapılabilir. Alarm kontağının çalışması.com .Bazı bağımsız Buchholz rölelerinde. Test çubuğu musluktan yukarıya doğru tilerek açma kontağının kapanması sağlanır. Test çu buğu. Açma kontağının çalışması. 1 .kendi alarm devresi ile kontrol edilir. Ancak kontroldan sonra vananın tekrar açılması unutulmamalıdır. a -Alarm Kontağı Kontrolü Cam kabın üstündeki musluk açılarak test çubuğu yukarıdan aşağıya doğru itilerek alarm kontağı kapanır. ( l ) Normal çalışma konumudur. ( 3 } Alarm devresinin kontrol butonudur.genleşme tankı tarafındaki vananın kapatılması gerekir. b . b .Özel hava pompalan bulunmaktadır. Bu buton röle klemens muhafazasının Önünde bulunur ve kapağı tornavida ile gevşetilerek çıkartılır.Açma Kontağı Kontrolü Rölenin alt kısmındaki musluk açılır.Bazı bağımsız Bucholz rölelerinde kontrol.test çubuğu ile yapılır.Buchholz rölesinin alarm ve açma kontakları le işlev devrelerinin çalışıp çalışmadığı kontrol edilir.46 BAĞIMSIZ SUCHHOLZ RÖLES N N KONTROLÜ Güç transformatörünün lk defa servise alınmasından önce veya peryodik bakımları sonunda.özel kontrol butonu le yapılır. Kontrol butonunun kapağı çıkartıldığında dört konum olduğu görülür.çevrilen butonlu tiptir.Bazı bağımsız Buchholz rölelerinde kontrol. ( 4 ) Açma devresinin kontrol butonudur.röle klemens muhafazasının yanına dikey olarak tesbit edilmiştir.Alarm Kontağı Kontrolü Buton aşağıya doğru basılır. Bu tip röleler de kontrol işlemine başlamadan Önce. Böylece önce alarm sonra açma devresi kontrol edilmiş olur. NOT : Kontrol işlemi bitirildikten sonra kontrol butonunun. Gaz boşaltma musluğuna pompanın hortumu takılır ve musluk açılarak rölenin içine hava basılır. ( 2 ) Rölenin kilit konumudur.

Bu özellik mekanik bir yapı uygulanarak sağlanmıştır.hem gaz oluşumu ve "hem de yağ akış hızı île çalışır. www.BAĞIMLI BUCHHOLZ RÖLES . Bağımsız Buchholz rölesindekî açma şamandırası ve palet yerine. BUCHHOLZ RÖLES N N MONTAJINDAK! ÖZELLiKLER Buchholz rölesinin sağlıklı çalışabilmesi ve çalışma hızının arttırılabilmesi için aşağıda belirtilen hususlara dikkat edilmesi gerekir.alârm şamandırası ve buna bağlı olarak açma devresini oluşturan palet.yalnızca palet kullanılmıştır.biraz daha basılması durumunda ise AÇMA kontaklarının kapanması sağlanmış olur.rölenin genleş me tankı tarafındaki vana -kapatılır ve altındaki yağ boşaltma musluğu veya kör tapa açılarak. Kontrol butonuna biraz basılması durumunda ALARM. Bağımlı Buchholz rölesinde alarm ve açma devresinin kontrolu.47 5 .belirli değerde gaz oluşumu halinde alarm. (Seki 1-41).kontaklarım kapatma yönünde hareket alırlar.röle-nîn üstkısmına toplanması sonucu çalışır. 2 .belirli değerde gazm. 1 .sonra açma dev resi kontrol edilir.röle içindeki yağ boşaltılır.iç arızada oluşan gazın bağlantı borusundan genleşme tankına kolayca gide bilmesi ve yağ akışı esnasında çalkalanmaya engel olunması yönünden rölenin montajı önemlidir.kademe değiştirici kontaklarında oluşan arızada hasarı sınırlandırmaktır. Ancak ya pımcı firmaya göre bu eğim. Alarm devresi.başka bir deyişle alarm devresi le açma devresi birbirine bağımlıdır.Kontrolü yapılacak rölede yukarıda belirtilen olanaklar yoksa.meslekidenetim. Yağ seviyesi düştükçe Önce alârm. Ayrıca iç arıza nedeniyle oluşan yağ akış hızının paleti devirebilecek değere ulaşmasıyla da açma devresi çalışabilir. 2 . l MVA'in altındaki güç transformatörlerinde kullanılmaktadır. Kademe tankı ile genleşme tankı arasındaki bağlantı borusuna monte edilir. Aksi hal de.üzerinde belirti len OK YÖNO genleşme tankını gösterecek şekilde monte edilmesi gerekir. Bağımlı Buchholz rölesinin üst kısmına toplanan gaz hacmine göre. KONTROL BUTONU ile yapılır.bir iç arızada açma devresinin çalışması söz konusu değildir. Bu özelliklerin sağlanması için Buchholz rölesi. Açma devresi ise.KADEME BUCHHOLZ ROLESl Yük altında gerilim kademesi değiştirilebilen güç transformatörlerinde.transformatör tankından gen leşme tankına doğru 5 eğimle yükselen düz bir boruya monte edilmelidir. 2 ile 7 arasında olabilmektedir.başka bir deyişle kademe tankı bulunan güç transformatörlerinde kullanılır.bağım sız Buchholz rölesinde olduğu gibi.daha fazla gaz oluşumunda açma devresi çalışır. Gaz oluşumu ile çalışan kademe Buchholz rölesinin kullanılma amacı.com . Alarm şamandırası ile palet. Bu yapı ve prensip doğrultusunda. b .Buchholz açma devresinin sağlıklı çalışabilmesi için rölenin.

48 Kade me tankı içinde bulunan gerilim kademe değiştirici kontaklarında. Buşingde oluşan bir yağ kaçağında yağ seviyesinin düşmesi sonucu. ' 3 .kötü temas söz konusu olduğunda ark meydana gelir. Yapı ve çalışma prensibi Buchholz alarm özelliğindedîr.Bir kısım transformatör merkezlerinde genel açma rölesi çalışır. Çalışması halinde alarm devresi beslenir. Ancak bazı transformatör merkezlerinde.buşing seviyesinden daha yukarıda olması zorunludur. kademe Buchholz rölesinin çalışmasını sağlar. Tek kontaklı olan söz konusu röle çalıştığında.Kumanda panosu üzerinde "KADEME BUCHHOLZ" ışıklı sinyali çıkar c .buşing izolasyonunun korunmasını sağlar.kapama devrelerini kilitler.meslekidenetim.ayn bir genleşme tankı tesis edilir. Buşing Buchholz rölesi bu tip güç transformatörlerinde kullanılmakta ve buşing flanşı ile genleşme tankı arasındaki bağlantı borusuna monte edilmektedir.transformatör yağından ayrı tutulur ve buşingler için daha küçük.transformatör giriş ve çıkış kesicilerine açma kumandası verilmektedir. Ancak bu durumun ekonomik olmaması nedeniyle buşing çindeki yağ.com .BUŞ NG BUCHHOLZ RÖLESt Buşinglerin izolasyon yağı ile dolu olabilmesi için genleşme tankının . a . Ark nedeniyle oluşan gaz kabarcıkları. www. 380 kV da buşing boylarının uzun olması nedeniyle genleşme tankının oldukça yükseğe monte edilmesi gerekir.Transformatör giriş ve çıkış kesicileri açar d .Korna çalar b .

com . (Şe-kil-42).Arıza Basınç Rölesi 2 . (Şekil-43). Arıza basınç rölesi.49 B .meslekidenetim.transformatör tankı yüzeyine bîr basınç yapar.bu prensipten faydalanılarak geliştirilmiş olup.diyaframın bağlı olduğu bir piston ve pistonun hareketiyle kapanan bir kontak bulunmaktadır.ARIZA BASINÇ RÖLES işletmelerimizde daha çok genleşme tankı olmayan güç transformatörlerinde kullanılmaktadır.transformatör tankının yan alt yüzeyine monte edilen röle diyaframına da etki yapar ve diyaframın bağlı olduğu pistonu itmesiyle röle kontağı kapanır. : Söz konusu rölede bir diyafram .transformatör tankının yan-alt kısmına monte edilmektedir. www. {ç arızada oluşan basınç. l.Basınç Emniyet Cihazı l . ç arızanın oluşumunda izolasyon yağında meydana gelen anî genleşme.kullanılma amacına göre iki kısma ayrılır.BASINÇ RÖLELER ! !ç arızada izolasyon yağının genleşmesi sonucu oluşan basınç Özelliğinden faydalanılarak gerçekleştirilen basınç röleleri. iç arızada oldukça duyarlı olması ve amacı dışındaki arızalarda çalışmaması nedeniyle tercih edilen bîr koruma elemanıdır.

Bu röle. (Şekil-42).! saniyede 0.Transformatör giriş ve çıkış kesicileri açar. www. Bu durumda basınç emniyet cihazı adı verilen bir koruma elemanı kullanılmaktadır.75 At/sn) ise.BASINÇ EMNiYET ClHAZI iç arızada meydana gelen basınç.meslekidenetim. 2 .Kumanda panosu üzerinde "GAZ BASINÇ AÇMA" ışıklı sinyali çıkar c .arıza nedeniyle transformatör içinde oluşan basıncın. Basınç emniyet cihazının kapağı açıldığı anda veya açık kalması halinde.yük değişmeleri ile meydana gelen küçük basınç farklarına karşı duyarlı değildir.röle kontağını 0. Transformatör tankı içindeki basıncın tehlikeli değere ulaşması sonucu. işletmelerimizde ( J ) tipi arıza basınç rölesi kullanılmaktadır. Transformatör tankının kapağına monte edilen söz konusu röle.04 At/sn olması halinde çalışır.genleşme tankı olmayan transformatörlerde kullanılabildiği gibi.6 Kg/cm basıncı ayarlanmakta ve birden fazla sayıda kullanılabilmektedir.75 atmosfer (1.50 Bu durumda.genleşme tankı olan transformatörlerde de deve boynunun yerini almaktadır.bir kısım transformatörlerde 0.04 atmosfer (Kg/cm ) artması halinde.başka bîr deyişle basınç yükselmesinin 0. örnek olarak italyan yapımı VS-150 Tar tipi basınç emniyet cihazı.basınç emniyet cihazının kapağı açılarak tankın hasara uğraması önlenmiş olur.transformatör tankını da hasara uğratacak değere ulaşabilir. Basınç yükselmesi l saniyede 1. a . Bu durumda.com . iç arızalara karşı çok duyarlı olan arıza basınç rölesi.Korna çalar b .mekaniki bir kolun hareketi ile alarm kontağı kapanır.08 sn gibi oldukça kısa bir zamanda kapatmaktadır.

meslekidenetim. ÇALIŞMA PRENS B Mesafe koruma röleleri yapışa! olarak elektromekanik veya statik olabilir. Rölenin ölçtüğü empedans değeri.Başlatma Ünitesi 2 .51 a . Kısaca mesafe koruma rol esi yi e selektif korumanın sağlanabilmesi. MESAFE KORUMA adı verilen ve birçok ünitenin birlikte çalışmasıyla oluşan bîr koruma sistemiyle gerçekleştirilmektedir. Gerilimin akıma oranı da empedansı verir. 1 .rölenin ayarlandığı değerin alımda ise başlatma zincirini çalıştırır. Başlatma zincirinin çalışması ile işlev yapması arasındaki aşamada. Arızalı hat parçasının belirlenerek anında servis dışı bırakılması amacına yönelik uygulanan koruma tertibine SELEKT F yani SEÇ C KORUMA denilmektedir. Kısa devre arızasında gerilim değeri azalır. Yani arızadaki empedans değeri.şebekeni n birkaç kaynaktan beslenmesi nedeniyle oldukça büyük değerdedir.arıza noktası ile röle arasındaki mesafeye bağlıdır. Z s U/I değerine göre hattın empedansım ölçmektedir.açma kumandası verecekse hangi süre sonunda vereceğine. Aksi halde. Bu üniteler. Dolayısıyla mesafe koruma adı bu Özellikten kaynaklanmaktadır. Her iki uygulamanın da çalışma prensibi. Ayrıca aşır: akım koruma. Bu nedenle arızalı kısmın belirlenerek anında servis dışı bırakılması gerekir.uzaklığa göre açma kumandası verip vermemesine.transformatör ve alternatör gibi elemanların çok kısa zamanda arızalanması ve enterkonnekte sistemin tümünde enerjinin kesilmesi söz konusu olabilir. l . Sistemimizde mesafe koruma röleleriyle birlikte aşırı akım röleleri de kullanılır. Kısa devre arızalarına karsı mesafe koruma. akım değeri artar.Kumanda panosu üzerinde "GAZ BASINÇ S NYAL" ışıklı sinyali çıkar.ölçme Ünitesidir. arıza akımının yönüne.aşağıda belirtilen ünitelerin zincirleme çalışması sonunda gerçekleşir.mesafe korumanın artçısı olarak da kullanılır. Enterkonnekte sistemde seçici koruma. Dolayısıyla kısa devre empedansı.bazı Ölçmeler sonunda karar verir. Bu karşılaştırma. Mesafe koruma rölesinin ölçtüğü empedans.Zil çalar b .gerilim değerinin akım değerine oranı olarak belirtilir.asın yüklenmeye karşı da aşın akım korumadan faydalanılır. normal işletme koşullarındaki yük empedansıdan daha küçüktür.com . Yani röle.BAŞLATMA ÜN TESl www. IV - MESAFE KORUMA Enterkonnekte bir şebekeyi oluşturan enerji nakil hatlarında meydana gelen kısa devrede arıza akı m ı .Yon Ünitesi 3 .hattın uzunluğu le orantılıdır.bir noktadaki akım ve gerilini değerlerinin karşılaştırılması esasına dayanır.

transformatör merkezlerinde ise hat giriş ve çıkışında birer mesafe koruma rölesi ve bu rölelere ait yön ünitesi bulunmaktadır.gerilim bobininin çekme kuvvetinden daha fazla olur ve başlatma elemanının kontağı kapanır. www. akım.santrallarda hatların çıkışında.com . (Şekil-44).YÖN ELEMANI Başlatma ünitesi. Bu durumda bobininin çekme kuvveti.arıza baranın hangi tarafında olursa olsun çalışır. Hat akım transformatöründen beslenen akım bobini çalışma momentini . Şekil-45 de örnek olarak belirtilen ve çift yönlü beslenen bir şebekede santral ve transformatör merkezlerinde bulunan yön elemanlarının çalışma yönleri görülmektedir. Ancak kısa devrede akım değeri artar. 2 .akım bobininin çekme kuvvetinden daha fazla olması nedeniyle başlatma elemanının kontağı açık konumdadır. Bu amaca yönelik olarak kullanılan elemanlardan biri de yön elemanıdır.meslekidenetim.düşük gerilim ve düşük empedans tipleri yaygın olarak kullanılır ve YOL VERME ÜNÎTES olarak da bilinir. En çok kullanılan düşük empedans başlatma elemanı.denge kollu elektromanyetik röledir. Normal işletme koşullarında gerilim bobininin çekme kuvvetinin. Yön elemanı.52 Aşır.rölenin çalışması istenilen yönde akması halinde çalışır ve kontağını kapatır.gerilim transformatöründen beslenen gerilim bobini de frenleme momentini sağlar. Halbuki selektif korumanın sağlanabilmesi için arızalı hattın belirlenerek yalnızca o hattın servis dışı bırakılması gerekir.hattan akan akımın.gerilim değeri azalır. Santral ve transformatör merkezleri A-B-C-D harfleriyle belirtilmekte.

com . 1-2-3-4-5-6 gibi sayılarla belirtilmekte ve her yön elemanı kontağının kapanması gereken akım akış yönü de okla gösterilmiştir. l nolu yön elemanının kontağı kapanmaktadır. Buna göre. Şekil-46 da belirtilen K noktasında oluşan arızada çalışan yön elemanları görülmektedir.meslekidenetim. Dikkat edilirse yön elemanının kontakları. 1-3-4-6 nolu yön rölelerinin kontakları kapanır ve böylece ikinci çalışma zinciri de tamamlanmış olur. örneğin hat akım akış yönü A santralından B transformatör merkezine doğru ise. Bunu www.46 3 .ÖLÇME ÜN TES Mesafe koruma rölesinin işlev yapabilmesi. Şekil .akım akış yönü karşı merkeze doğru ise kapanmaktadır.her iki santralın da arıza noktasını beslemesi nedeniyle akım akış yönüne göre.başka bir deyişle selektif korumayı sağlayabilmesi için üçüncü çalışma zincirinin de tamamlanmış olması gerekir.53 Söz konusu yön elemanları.

7 sn www. 1.akım bobinlerinin sarım sayılan değiştirilmekle kademeler arasındaki farklı empedans değerlerinde çalışma sağlanmaktadır. kademenin çalışacağı her arızada 2. kademe ölçme elemanı.meslekidenetim. Kademe 2.0. Böylece arızalı hat parçası. Kademe . 1. kademe ölçme elemanına göre daha uzak mesafedeki arızayı belirleyebilmektedir. 1. Şekil-47 de tek fazlı ve üç kademeden oluşan Ölçme elemanın prensip devresi görülmektedir.ölçme elemanının kontağı kapanır ve hat çıkış kesicisine açma kumandası gider. kademenin çalışma empedansından daha büyüktür. ve 2. kademe ölçme elemanına göre daha uzak mesafedeki arızayı koruma bölgesi içine alır Durum böyle olunca. kademe elemanı da çalışır* Ancak 1. kademe ani çalışmalı. 1. ve 3.rölenin koruma bölgesi içinde ise. kademeler sabit zamanlıdır.com . 3. 1. Yani 3. Kademe elemanlarının gerilim bobinlerine aynı gerilim uygulandığı halde.54 sağlayan eleman ölçme ünitesidir ve arıza yeri ile röle arasındaki mesafeyi ölçer. ve 2. Eğer arıza yeri. kademenin çalışma empedansı. 2. kademe ölçme elemanı. ve 3. Kademe elemanlarının çalışma zamanı genellikle.Ani . Aynı şekilde 2.üçüncü aşama olan ölçme elemanının çalışması sonunda servis dışı kalmış olur.

www. Şekil . Kademe .5 sn olarak belirlenmektedir. kademe : B transformatör merkezi ile D santralı arasındaki hattın tamamını koruma bölgesi içine alır. 2.gerilim ve empedans grafiği çizilmiştir.arıza noktasından uzaklaştıkça gerilim ve empedans değeri büyümektedir.meslekidenetim.genellikle kendisinden sonraki ikinci transformatör merkezine kadar olan hattı koruma bölgesi içine alırlar.1.48 Buna göre her transformatör merkezindeki mesafe koruma rölelerinde farklı empedans değerleri oluşmaktadır. 1. Sistemimizde mesafe koruma röleleri . Şekil-48 de görülen devrede oluşan arızada. Şekil-49 da örnek alınan B transformatör merkezindeki ölçme ünitesine ait kademe elemanlarının koruma bölgesi ele alınmaktadır. kademe : B ve C transformatör merkezleri arasındaki hattın % 80 ini.com . 3.55 3. Gerilim ve empedans grafiğinde görüldüğü gibi arıza noktasında gerilim ve empedans sıfır.arıza noktasına göre her transformatör merkezindeki akım. kademe : B ve C transformatör merkezleri arasındaki hattın tamamı ve C transformatör merkezi ile D santralı arasındaki hattın % 20 sini.

1.56 Mesafe koruma rölelerinin kademe ayarları daha çok yukarıda belirtilen esaslar dikkate alınarak belirlenirler.meslekidenetim. 2. kademe elemanının artçısı olarak kullanılır. ve 3.com . kademe uygulaması. Şekil .güvenli bir selektif korumanın sağlanabilmesi için.49 www.