Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Permbajtja
1. 2. 3. sotme 4.
5.

Njohuri te pergjithshme mbi sigurimet Historiku i shoqerive siguruese ne Shqiperi Problemet qe perballet tregu ne ditet e Krahasimi me vendet e Rajonit

Analiza statistikore e kryer ndermjet dymbedhjete Prefekturave te Shqiperise 6. Analiza statistikore e anketimit ne Tirane

7. Faktoret qe pengojne perfshirjen e shtresave me te ardhura te uleta ne sigurime 8. 9. Perfundimet Literatura

Faqja 1

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

1. Njohuri te pergjithshme mbi sigurimet
a) Natyra ekonomike dhe funksionet e sigurimit Sigurimi është mënyra për të siguruar mbrojtje kundër humbjeve financiare që rezultojnë nga një shumëllojshmëri perilesh. Me blerjen e policave te sigurimit, individët dhe bizneset mund të marrin kompensim për humbjet për shkak të aksidenteve rrugore, vjedhje të pasurisë, zjarrit, dëmtime të stuhise, shpenzimet mjekësore, dhe humbje të të ardhurave për shkak të paaftësisë ose vdekjes. Demshperblimi per humbjet gjenerohet nga fondi i sigurimeve. Sigurimi është i arsyeshem, kur ngjarjet e sigurimit (rreziqet) shkaktojne nevojë të konsiderueshme për para. Si një kategori ekonomike nje siguracion paraqet marrëdhënie ekonomike, duke përfshirë format dhe metodat e krijimit të fondit të sigurimeve dhe përdorimin e tij në demshperblimin per ngjarjet e siguruara dhe duke ndihmuar njerëzit, kur disa ngjarje ndodhin në jetën e tyre. Kontrata e sigurimit është një letër e nënshkruar nga palët, ku përcaktohet rreziku, objekti i siguruar, rrethanat dhe periudha për të cilën ai sigurohet, personi që e siguron dhe pjesa e rrezikut që ai pergatitet te pranoje. b) Mrojtja nga risqet Funksioni kryesor i sigurimeve është që ato të veprojnë si mekanizma për transferimin e riskut. Por edhe pse e transferojnë rrezikun ato nuk mund ta shmangin një plagosje ose një sëmundje, kështu që ato mund ta mbrojnë individin nga fatkeqësitë e jetës. Në një masë të konsiderueshme mund të mbrohet ajo që zoteron personi, kryesisht pasuria edhe kjo nëpërmjet dëmshpërblimit. Streset mendore dhe fizike si dhe sëmundjet mund të paksohen në qoftë se individi ka njohuritë e nevojshme për sëmundjet dhe merr masa parandaluese për to. Një pasuri, por edhe një individ me gjendje shëndetësore të keqësuar mund të mbrohet në qoftë se personi apo biznesi që përfaqëson ai, blejnë një policë sigurimi, që të mbrojnë pasurinë nga faktorët njerëzore (vjedhje ose dëmtime me dashje), kundrejt aksidenteve (zjarr ose përplasje automjetesh), ndaj stuhisë dhe përmbytjeve ose ndaj sëmundjeve dhe paaftesisë për të punuar. Mundesia për të pësuar një humbje apo dëm material lidhet me rritjen e numrit të incidenteve si dhe me mundësinë e ndodhjes së tyre. Rritja e numrit të rreziqeve lidhet me një numër të madh veçorish individuale, mendore, fizike dhe pasurore të personit ose kompanisë. Sigurimet mbrojnë pasurinë materiale duke i dhënë zoteruesit të saj burimet për të zëvendësuar humbjen që i është shkaktuar. Ato mbrojnë një person për të cilin nevojiten shpenzime për t'ia kthyer shëndetin në gjëndjen e tij normale ose për të siguruar rehatinë si invalid. Nga ana tjetër, sigurimet mbrojnë edhe personat, të cilët nuk janë në moshë për të punuar duke u siguruar të ardhura në formën e pensioneve, duke i përfshirë punonjesit në skemat e produktit të sigurimeve.

Faqja 2

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Koncepti i mbrojtjes së sigurimeve është një marrëveshje për zhdëmtim në para ose për zëvëndësim për të mbajtur pasurinë e të siguruarit në të njejtat kushte edhe pas ndodhjes së ngjarjes së siguruar. Të gjitha pasuritë e një pronari, si: toka, ndërtesat, pajisjet, llogaritë bankare, veshjet, aksionet, autoveturat, patentat e produkteve që prodhohen për herë të parë, si dhe vlerat që zotëruesi përfiton nga përdorimi i pasurisë së tij mund të sigurohen. Ato mund të mbrohen ndaj një rreziku të veçantë ose ndaj disa rreziqeve njëherësh duke u siguruar kundrejt tij. Për t'u siguruar e mbrojtur zotëruesi do të shpenzojë vetëm primin e sigurimit, që duhet t'i paguajë një shoqërie sigurimi. c) Rasti ideal : “Sigurimi i Drejte” Për të sqaruar "Sa Sigurim duan individet" Jeffrey M. Perloff (2004) vë në dukje se mënyra se si funksionon sigurimi është se një person qe ka antipati riskun apo firmë i jep para kompaninë se sigurimit në gjendjen e mirë te natyrës, dhe kompania e sigurimeve transferon para te i siguruar në gjendjen e keqe te natyrës. Transaksionit lejon personin qe ka antipati riskun apo firmë të zhvendose disa ose të gjitha rreziqet drejt kompanisë se sigurimit. Për shembull, z. X është person qe ka antipati riskun. Ai dëshiron të siguroje shtëpinë e tij, e cila është me vlerë 80 $ (mijë). Ekziston një probabilitet 25% qe shtëpia e tij do të digjet vitin e ardhshëm. Në qoftë se ndodh një zjarr, shtëpia do te kete vlerë vetëm 40 $. Kur nuk ka sigurim, vlera e pritur e shtëpisë së tij është (1 / 4 * 40 $) + (3 / 4 * $ 80) = 70 $. Z. X përballet me një sasi te larte risku. Varianca e vlerës së shtëpisë së tij është (1 / 4 * ($ 40 - $ 70) * ($ 40 - $ 70) + (3 / 4 * ($ 80 - $ 70) * ($ 80 - $ 70)) = 300 $ Devijimi standart eshte : $300 = $17.3 Tani të supozojmë se një kompani sigurimesh ofron një bast të drejtë, ose një sigurim të drejtë, një bast midis një siguruesi dhe një te siguruari në të cilen vlera e bastit per te siguruarin është zero. Kompania e sigurimeve ofron z. X te tregtoje $ 1 në gjendjen e mirë te natyrës (pa zjarr) për $ 3 në gjendjen e keqe te natyrës (zjarri). Ky sigurim është nje bast i drejtë për shkak se vlera e pritshme e këtij sigurimi per z. X është zero: (1 / 4 * $ 3) + (3 / 4 * (- $ 1) = 0 $ Meqenese z. X është antipatik ndaj riskut, ai sigurohet plotësisht, duke blerë sigurim të mjaftueshem për të eliminuar krejt rrezikun e tij. Me këtë shumë sigurimi, ai ka të njëjtën sasi pasurie në dyja raste.

Faqja 3

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Z. X i paguan kompanise se sigurimeve $ 10 në gjendje të mirë të natyrës dhe merr 30 $ në gjendje të keqe. Në gjendje të mirë, ai ka një shtëpi me vlerë 80 $ minus 10 $ qe ai i paguan kompanise se sigurimeve, për një pasuri neto prej 70 $. Nëse ndodh zjarri, ai ka një shtëpi me vlerë 40 $ plus një pagesë nga kompania e sigurimeve e 30 $, për një pasuri neto, përsëri, 70 $. Vlera e pritur e z. X me kete sigurim te drejtë eshte $ 70, e njëjtë me vlerën e pritur pa sigurim. Varianca qe ai ndesh bie nga $ 300 pa sigurim ne $ 0 me sigurim. Z. X është më mirë me sigurim, sepse ai e ka të njëjtën vlerë te pritur dhe nuk përballet me asnjë risk. Jeffrey M. Perloff (2004) përshkruan se kur sigurimi i drejtë ju ofrohet, njerëzit antipatike ndaj riskut sigurohen plotësisht. Nëse kompanitë e sigurimit tarifojne më shumë se sa çmimi i sigurimit të drejtë, individët blejne me pak sigurim. Për shkak se kompanitë e sigurimit nuk ofrojnë sigurim të drejtë, shumica e njerëzve nuk jane te siguruar plotësisht. Një kompani e sigurimi nuk mund të qëndroje ne treg, nëse ajo ofron sigurim të drejtë. Me sigurimin e drejtë pagesat e pritura te kompanise se sigurimeve do të jetë e barabarta me shumën qe kompania e sigurimeve mbledh. Për shkak se kompania e sigurimeve ka shpenzime operative - shpenzimet për mbajtjen e zyrave, format e printuara, punësimin e agjentëve te shitjes, dhe kështu me radhë - nese nje firmë sigurimi siguron sigurim të drejtë do të humbase para. Primet e kompanive të sigurimit duhet të jetë te larta mjaftueshem për të mbuluar shpenzimet e tyre operative, keshtu qe sigurimi është më pak i drejtë për të siguruarin. Sa mund të tarifojne kompanite e sigurimit për sigurimin? Një kompani monopoli sigurimesh mund t'i ngarkoje një shumë deri në primin të rrezikut qe një person është i gatshëm të paguaje për të shmangur riskun. Sa më shumë antipatik ndaj riskut te jete nje individ, më teper nje kompani sigurimi monopol ka per t’a tarifuar. Nëse ka shumë kompani të sigurimit qe konkurrojnë për tregun, çmimi i një policë sigurimi është më pak se maksimumi qe individët antipatik ndaj riskut janë të gatshëm të paguajnë, por perseri do jete mjaftueshmerisht e lartë qe firma të mbuloje shpenzimet e saj operuese. Në shumë vende në zhvillim, sigurimi nuk është i përhapur dhe është interesante për të hetuar arsyet e vazhdueshmerise se sigurimit te paket te te varfërit. Kështu, çështja hulumtimit te kësaj teze është si më poshtë: Pse shumica e të varfërve në Shqipëri jane me sigurim te paket ? d) Risqet e Sigurueshme Për fat të keq jo të gjitha risqet janë të sigurueshme. Që një risk te jetë i sigurueshëm duhet të plotesohen disa kërkesa. Nga këndvështrimi i siguruesit për risqet e sigurueshëm kërkohet që: -Objektet të jenë në sasi dhe cilësi që të lejojnë një përllogaritje te perafërt të probabilitetit të humbjes. Kështu, në qoftë se numri i objekteve është i vogël, atëherë siguruesi do të jetë subjekt i një pasigurie të njëjtë me atë të të siguruarit. Gjithashtu, cilësia e objekteve për t'u siguruar duhet të jetë e njëjtë në menyrë që të formulohen statistika ndihmëse për humbjet. - Humbja, duhet të jete aksidentale dhe jo e qellimshme.

Faqja 4

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

- Kur ndodh humbja duhet të jetë e përcaktuesbme dhe e matshme. - Objektet e siguruara nuk duhet të jenë subjekt i dëmtimeve të rreme, pra, të stimuluara. Nqa këndveshtrjmi i të siguruarit, risqet duhet të plotësojnë dy kushte: - Humbja potenciale duhet të jetë e madhe, aq sa të shkaktoje dem financiar. - Propabilitetii humbjes nuk duhet të jete shume i madh. Një nga prirjet e te siquruarve është të mos sigurohen ndaj humbje me propabilitet të madh ndodhjeje, sepse kosto e transferimi do të ishte tepër e lartë. Sa më e mundshme të jetë humbja, aq më e sigurt është ndodhja e saj. Sa më e sigurt të jetë kjo ndodhje, aq më i lartë do të jetë primi përkatës. Aleksandrov A. (1998) përshkruan karakteret e meposhtme të kategorisë ekonomike te sigurimit:  prania e marrëdhënieve rishpërndarese;  prania e riskut te siguruar (dhe kriterin e vlerësimit të tij);  organizimin e komunitetit të sigurimit nga nenshkruesit dhe siguruesit;  kombinime individuale dhe interesave të sigurimit dhe grupit;  përgjegjësi të bashkuar e të gjitha nenshkruesve për dëmin;  përhapje e kufizuar e dëmit;  rishpërndarjen e dëmtimit në hapësirë dhe kohë;  kthimin e pagesave të sigurimit;  vetëmjaftueshmeri të veprimtarise siguruese e) Mikrokredia, Mikrosigurimi dhe nensigurimi Është e domosdoshme që së pari të sqarojme termat mikrofinanciare, mikrosigurim dhe nensigurim. Termi mikrofinanciar i referohet kredive dhe shërbimeve bankare për të varferit. Ajo u shpik kur Banka Grameen Muhammed Yunus filloi dhënien e kredive te vogla (mikro kredi) të varfërve në Bangladesh në mesin e viteve shtatëdhjetë. Risitë janë, përveç shkalles se vogel ishte dhe dhenia e kredise të grupeve, qe garantonin për njëri-tjetrin, në vend te kërkeses per kolateral. Per më teper kreditë kanë qenë dhe ende u jepen në mënyrë tipike grave. Fillimisht ideja e te dyjave, kreditimit të grave dhe të kreditimit pa kolateral i beri ithtarët e tij objekt tallje. Por ideja doli e suksesshme për dy arsye: - Së pari, në shumicën e vendeve në zhvillim, gratë ende kanë një rol vartës në shoqëri veçanërisht në lidhje me çështjet financiare. Si pasojë, duke i dhënë mikrokredit për gratë është parë si një mjet për arritjen e fuqizimin te grave në shoqëri. - Së dyti, doli se gratë e paguajne kredine e tyre ne menyre më të besueshme dhe nuk jane doreleshuar ne shpenzimin e parave (Roth et al., 2007). Në vend të kësaj, kreditë u investuan në projekte me IRR të lartë. Gjatë viteve, mikrofinanca ka evoluar për t'u bërë një produkt i pjekur financiar me një penetrim goxha te larte dhe mbulimin e njerëzve me te ardhura të ulëta në shumë vende në zhvillim. Mikrosigurimi, si mikrokredia, kerkon zvogelim rigoroz te produkteve konvencionale financiare, në këtë rast sigurimit. Për fat të keq, "e vogla është e ndryshme" nuk eshte vetëm e vërtetë për shkencat natyrore, por edhe për financen: Me reduktimin e produkteve të sigurimit karakteristikat percaktuese ndryshojne. Sfidat dhe veçantitë qe kjo sjell janë përpunuar ne mijera studime. Një nga shpresat e mëdha mbi mikrosigurimin është lejimi i qasjes në sigurim për ata që më parë ishin të privuar nga çdo formë formale e zhvendosjes se riskut .

Faqja 5

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Një individ është referuar si i nensiguruar në qoftë se niveli aktual i sigurimit është më poshtë se niveli optimal. Ky i fundit është përcaktuar si zvogelimi më i lartë i mundshëm i atyre risqeve financiare personale duke u furnizuar me produkte të sigurimit. Ky përkufizim padyshim varet nga supozimi se primet e policave te sigurimit janë te drejta..

2. Historiku i shoqerive siguruese ne Shqiperi
a) Bazat Ligjore Si do t'a theksojmë edhe më vonë veprimtaritë siguruese në vendin tonë janë kryer edhe përpara vitit 1991 madje edhe përpara vitit 1944. Por në këtë kapitull ne do të flasim për bazat ligjore të sigurimeve pas vitit 1991, vit i cili është i lidhur me ndarjen e veprimtarisë së sigurimeve nga arkat e kursimeve dhe krijimin e shoqërisë së parë siguruese, Instituti i Sigurimeve, që ende vazhdon të jetë e vetmja shoqëri siguruese me kapital publik. Instituti i Sigurimeve (INSIG-u) u themelua në bazë të ligjit Nr. 7461 datë 23. 7. 1991. Por, duke filluar nga qershori i vitit 1999 në bazë të ligjit Nr. 8081 date 7.03.1996 "Për veprimtaritë e Sigurimeve dhe Risigurimeve", ai ka adaptuar formën e shoqërisë anonime shtetërore dhe funksionon në përputhje me dispozitën përkatëse të ligjit Nr. 7638 datë 19.11. 1992. "Për shoqëritë tregtare". Le të ndalemi pak më hollësisht në ligjin Nr. 8081 datë 7.03. 1996, pasi ky ligj aktualisht përbën aktin ligjor bazë mbi të cilin ushtrojnë veprimtarinë siguruese jo vetëm INSIG-u por edhe të gjitha shoqëritë e tjera private të sigurimeve të krijuara pas vitit 1998. Në këtë ligj përcaktohen parimet dhe rregullat e përgjithshme që lidhen me sipërmarrjet në fushën e sigurimeve. Mbi bazën e dispozitave të përcaktuara në këtë ligj, shoqëritë siguruese ushtrojnë veprimtarinë e si,gurimeve të drejtpërdrejta që kanë për objekt përsonat apo jetën e tyre dhe pasurinë apo dëmet materiale, si edhe veprimtarinë që ka për objekt risigurimet. Fusha e zbatimit të këtij ligji, shtrihet për sipërmarrjet në sigurime dhe risigurime nga shoqëritë vëndase dhe të huaja, të cilat marrin përgjegjësinë për mbulimin e rreziqeve, në bazë të kontratave të lidhura përkatësisht me të siguruarin dhe siguruesit. Në këtë ligj nuk përfshihen veprimtaritë e Institutit të Sigurimeve Shoqërore, Institutit të Sigurimit të Kujdesit Shëndetësor dhe Shoqërive, Shoqatave dhe enteve të tjera që bëjnë pjesë në një regjim sigurimesh, ndihmash apo përkrahjeje shoqërore, mbikqyrja e të cilave rregullohet me ligje të posaçme (neni 3). Sipas këtij ligji, shoqëritë siguruese vendase ose të huaja duhet të kufizojnë veprimtarinë e tyre vetëm në veprimtari siguruese dhe risiguruese si dhe në operacionet që rrjedhin drejtpërdrejt prej tyre. Nuk lejohet që ato të kryejnë veprimtari të tjera të çfarëdo lloji qofshin ato ( neni 5). Gjithashtu, sipas këtij ligji (neni 6) nuk lejohet që e njëjta shoqëri sigurimesh të kryejë sigurime për jetën dhe për pronën (jo jetën). Aktualisht vetëm INSIG -u i kryen të gjithë këto lloje sigurimesh, pasi deri në vitin 1999 ka qënë e vetmja shoqëri siguruese tek ne, prandaj i është lejuar që t'i kryej të dy këto lloje veprimtarish (jetën dhe jo jetën). Kompanitë e tjera siguruese janë të liçensuara dhe kryejnë vetëm

Faqja 6

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

veprimtari siguruese për pronën, pra, për jo jetën. Në vende të tjera ka edhe shoqëri sigurimesh që marrin në sigurim edhe jetën edhe jo jetën. Tarifat e primeve të sigurimit sipas ligjit (neni 12) caktohen nga vetë shoqëria e sigurimit, me përjashtim të primeve për sigurimet e detyrueshme të pasurisë ose përgjegjësisë të cilat rregullohen me ligje të veçanta (siç është përgjegjësia ndaj palëve të treta për sigurimin e automjeteve, kartoni jeshil për mjetet që lëvizin jashtë vendit etj., të cilat caktohen me urdhër të ministrit të Financave). Shoqëritë e Sigurimeve që merren me sigurimin e mjeteve motorrike krijojnë një organizim, që quhet Byro Motorrike, e cila i përfaqëson këto shoqëri në tregun e brendshëm dhe në vëndet e huaja si dhe kontrollon realizimin e detyrimeve që rrjedhin nga Konventat Ndërkombëtare për sigurim ndaj palëve të treta dhe për dëmet e shkaktuara nga aksidentet automobilistike. Deri në tetor të vitit 2001 detyrat e byrosë motorrike i ka kryer lnstituti i Sigurimeve INSIG-sh.a. Nga kjo kohë është krijuar dhe funksionon më vete Byroja Shqiptare e Sigurimeve. Shoqëritë e Sigurimit e ushtrojnë veprimtarinë e tyre duke u mbështetur edhe në mjaft akte të tjera ligjore siç është ligji Nr. 7641 datë 1.12. 1992 "Për sigurimin e detyrueshëm të mbajtësve të mjeteve motorrike për përgjegjësinë ndaj personave të tretë", Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë (kreu XXIII që bën fjalë për Sigurimet), disa dekrete të Kuvendit të Shqipërisë, Vendime të Këshillit të Ministrave, udhëzime, urdhëra dhe rregullore. Një dokument i rëndësishëm ligjor që rregullon veprimtarinë e INSIG¬ut dhe Shoqërive Siguruese është dhe Statuti i tyre për të cilin do të flasim në një paragraf të veçantë. Mbi bazën e këtyre ligjeve ushtrojnë veprimtarinë e tyre, në kushte të njëjta të gjitha Shoqëritë e Sigurimeve, qofshin këto me kapital publik apo privat ( neni 22 )

3. Problemet qe perballet tregu ne ditet e sotme
a) E dini se paguhet edhe…jeta? Një tjetër faktor që i bën potencialisht “të kripura” dëmet nga aksidentet në Shqipëri është numri i lartë i viktimave dhe i të dëmtuarve në përgjithësi nga aksidentet rrugore. Sipas statistikave zyrtare, në vitin 2009 ndodhën 1254 aksidente me të dëmtuar në njerëz. Nga këto aksidente, janë dëmtuar 1728 persona, nga të cilët 384 kanë humbur jetën. Në këtë shifër përfshihen vetëm personat me dëmtime të rënda, sepse vetëm ata regjistrohen nga policia në rast aksidenti. Mbi 50 aksidente ne dite te Spitali Ushtaraku paraqiten nga aksidentet automobilistike sipas shefit te urgjences se traumatologjise zotit Myftar Torba . Gjate muajve te veres ka rritje. Ardhja e emigranteve per pushime dhe shtimit te levizjes me makine , zgjatet dita, njerezit shkojne neper plazhe e pishina . Nder shkaqet kryesore sipas tij mbetet dhe perdorimi i pijeve alkolike nga drejtuesit e makinave. Per fat te keq mosha mesatare qe perben pjesen me te madhe te te aksidentuarve eshte 3540 vjeç, por nuk mungojne as 18 vjeçaret dhe me te vjetrit. Aksidente me makine po behen vertet shqetesuese – theksoi Myftar Torba. Sipas këtyre shifrave, në Shqipëri vdekjet nga aksidentet janë 12 në 100 mijë banorë. Ndërkohë, në vendet e tjera, përfshi ato të rajonit, kjo shifër është dy herë më e

Faqja 7

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

ulët. Në Maqedoni vdekjet nga aksidentet janë vetëm 5 në 100 mijë banorë, në Greqi 4 në 100 mijë banorë, ndërsa në Itali 2.7 në 100 mijë banorë. Në vendet e Europës Veriore, si në Angli apo në Suedi, ky raport bie në 1 viktimë për 100 mijë banorë. Por, a bën numri i madh i të dëmtuarve që të paguhen më shumë dëme nga aksidentet? Sigurisht që jo, shifrat që përmendëm më lart flasin qartë. Sipas ekspertëve të sektorit të sigurimeve, dëmi për një person të vdekur në aksident shkon mesatarisht 30-35 mijë euro. Nëse do llogarisnim se vetëm për 50% të të vdekurve në aksidente përgjegjës janë drejtuesit e mjeteve të siguruara, shoqëritë e sigurimit do të paguanin në vitin 2009 rreth 5.7 milion euro, ose 700 milion lekë: e thënë ndryshe 1.5 herë vlerën e të gjitha dëmeve të paguara për sigurimin e brendshëm motorik (TPL) gjatë vitit 2009. Në Shqipëri, ndryshe nga të gjitha vendet e zhvilluara europiane raporti i dëmshpërblimeve për humbjet njerëzore kundrejt atyre materiale vlerësohet 15% me 85% në një kohë që në vendet europiane ky raport është të paktën 50% me 50%! Kjo e bën edhe më kritike gjendjen: në Shqipëri paguhen rreth 600-700 mijë euro për njerëzit nga rreth 4 milion euro që paguhen në një vit për dëmet nga aksidentet automobilistike. Pa llogaritur në këtë mes të dëmtuarit ose të plagosurit, të cilët, sipas ligjit, do të sillnin gjithashtu shpenzime shumë të mëdha në dëme për kompanitë e sigurimit. Kjo kategori të dëmtuarish shpesh kërkon shpenzime më të mëdha se ata që vdesin në aksidente, sepse kanë nevojë për ndërhyrje kirurgjikale tepër të kushtueshme, si edhe për kujdes si invalidë për të gjithë jetën. Po pse realisht dëmi më i madh, jeta, realisht paguhet pak nga shoqëritë e sigurimit? Sipas z.Demir Osmani, ekspert i sigurisë rrugore dhe kryetar i shoqatës së Sigurisë Rrugore dhe Ambientit, ka dy shkaqe kryesore pse shoqëritë e sigurimit nuk paguajnë për personat që dëmtohen nga aksidentet. Arsyeja e parë është se shumë njerëz, për të mos thënë shumica e tyre, nuk e dinë se në dëmet që kompanitë e sigurimit duhet të paguajnë në rast aksidentesh, përfshihet edhe jeta apo dëmtimet fizike. Arsyeja e dytë, sipas z.Osmani, është edhe më shqetësuese: korrupsioni dhe manipulimet që ndodhin në vlerësimin e aksidenteve. Shumë shpesh kompanitë e sigurimit bëjnë çmos që ekspertiza të nxjerrë fajtor viktimat dhe jo përgjegjësit e aksidentit. Në këtë rast, çështja mbyllet. Z.Osmani thotë se problemi i pagesës së dëmeve për jetën dhe shëndetin është një rast tipik që kërkon rritjen e informacionit dhe kulturës qytetare për sigurimet. Shoqata e Sigurisë Rrugore, veç të tjerave, publikon shpesh edhe broshura për këtë qëllim, me financimin e OJF-ve të ndryshme të huaja. Por institucioni që është i ngarkuar me ligj për mbrojtjen dhe informimin e konsumatorit në këtë sektor, AMF, bën pak punë sensibilizuese. Z.Varuzhan Piranjani, ekspert i tregut dhe ish-drejtor i kompanisë së sigurimeve Insig, thotë se një arsye e rëndësishme është se marrja e një dëmshpërblimi nga një shoqëri sigurimesh kërkon shumë mund, përpjekje, kohë të humbur si edhe në shumë raste jo pak para për t’i shkuar çështjes deri në fund. Këtë gjë e tregojnë proceset e shumta gjyqësore që ka ndaj kompanive të sigurimit, por që zor se gjenden në statistikat e sigurimeve apo të ndonjë kompanie dhe insitucionit që i mbikqyr ato. I “trembur” nga këto peripeci, shpesh konsumatori shqiptar merr atë çka i japin shoqëritë e sigurimeve ose heq dorë fare nga kërkimi i saj. b) Aksidentet, shumica dërrmuese për faj të drejtuesve 96% e aksidenteve në Shqipëri ndodhin për faj të njerëzve. Sipas statistikave të Policisë Rrugore dhe Drejtorisë së Shërbimeve të Transportit Rrugor, janë gabimet

Faqja 8

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

njerëzore shkaku kryesor i aksidenteve automobilistike. Ndër përgjegjësitë njerëzore, të parat janë ato të drejtuesve të mjeteve. Për faj të drejtuesve të mjeteve ndodhin 70% e totalit të aksidenteve, si pasojë e shkeljes prej tyre të rregullave të qarkullimit rrugor. Gjithnjë sipas shifrave zyrtare, 20% e aksidenteve ndodhin për faj të këmbësorëve. Vetëm 6% e aksidenteve ndodhin për shkak të mungesës së sinjalistikës apo mirëmbajtjes së rrugëve. Teknikisht edhe këto përfshihen në aksidente që ndodhin për shkak të gabimeve njerëzore. Vetëm 4% e aksidenteve ndodhin për shkaqe madhore dhe që janë jashtë mundësisë për t’u parandaluar nga njerëzit. Ekspertët thonë se janë pikërisht rrugët më të mira ato që shkaktojnë numrin më të madh të aksidenteve. Rrugët e asfaltuara mirë, me pak kthesa, sjellin edhe numrin më të madh të aksidenteve, ku shembulli tipik është rruga Fushë-Krujë – Lezhë. Sipas z.Demir Osmani, në kushte të tilla drejtuesit e mjeteve janë më të prirur për të shkelur rregullat e qarkullimit rrugor, kryesisht duke kaluar kufijtë e shpejtësisë, apo duke kryer parakalime të gabuara. Megjithatë, z.Osmani thotë se kjo nuk i shfajëson organet kompetente publike, pasi mungesa e sinjalistikës së plotë është një nga problemet më të mëdha të sistemit rrugor shqiptar. Problemet fillojnë që nga vijëzimi, mirëmbajtja e deri nga vendosja e tabelave rrugore. Ndërsa z.Piranjani vë në dukje se në vendet e zhvilluara europiane edhe shoqëritë e sigurimeve ndikojnë shumë në uljen e aksidenteve nëpërmjet disa mekanizmave të thjeshtë, të tillë si rritja e primit të sigurimit deri në dy herë në vitin e ardhshëm nëse kryen ndonjë aksident, mospagesa e dëmshpërblimit, nese nuk je i lidhur me rrip sigurie etj. Mekanizma të tillë që ndikojnë shumë në sensibilizimin e opinionit publik, pra, për pasojë edhe të uljes së rasteve të dëmtimeve nga aksidentet automobilistike. c) Të “luash” me zjarrin Thuhet se me zjarrin e me ujin nuk bëhet shaka. Por me sa duket, shqiptarët ende nuk janë shumë të vetëdijshëm për rreziqet që mund të vijnë nga forcat e natyrës. Sipas të dhënave zyrtare që raporton Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, vlera e primeve të shkruara bruto për sigurimin nga zjarri dhe forcat e tjera të natyrës gjatë vitit 2009 ishte 517 milion lekë, ose 9.36% të totalit. Ndonëse në vlerë absolute tregu shënon një rritje me 35.6% krahasuar me vitin 2008, në peshën specifike të këtij sigurimi ndaj totalit rritja është në nivele shumë më modeste, me 0.36% më shumë krahasuar me vitin e mëparshëm. Sipas shoqërive të sigurimit, këta tregues janë më pak se modestë, duke marrë në konsideratë volumin potencial të këtij tregu. Madje, shoqëritë e sigurimit bëjnë të ditur se pjesa dërrmuese e sigurimeve nga zjarri dhe forcat e tjera të natyrës bëhet praktikisht në mënyrë të detyruar nga bankat, për bizneset që kanë vendosur pronën e tyre si kolateral për kreditë e marra. Shoqëritë llogarisin se në Shqipëri gjenden efektivisht mbi 300 mijë shtëpi banimi dhe janë të siguruara afërsisht 17 mijë të tilla. Sipas drejtorit të përgjithshëm të shoqërisë “Interalbanian”, z.Bardhyl Minxhozi, rritja e numrit të apartamenteve dhe të bizneseve këto 10 vitet e fundit ka qenë dhe mbetet në ritme shumë të larta, ndërsa tendenca e rritjes për sigurimet nga zjarri dhe rreziqet e tjera të pronës mbetet relativisht e ulët. “Megjithëse shumë shpesh dëgjojmë raste të rënies së zjarrit në apartamente dhe biznese, fare pak prej tyre janë të siguruara dhe, ç'është më e keqja, në raste të tilla i kërkohet shtetit për t'u kompensuar për dëmet që ndodhin. Kjo do të thotë se kjo shkallë e ulët e sigurimeve të pronës vjen kryesisht për shkak të mentalitetit negativ dhe

Faqja 9

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

mosnjohjes së këtyre shërbimeve. Në kushtet e ekonomisë së tregut, duhet të paguash vetë për mbrojtjen e pasurisë tënde,” thotë z.Minxhozi. d) 40 euro për të siguruar një apartament Për sigurimin e pasurisë nga zjarri dhe forcat e tjera të natyrës çmimet janë në varësi të disa faktorëve dhe kompani të ndryshme zbatojnë çmime të ndryshme. Por sidoqoftë, kosto e sigurimit është modeste në raport me dëmet që mund të shkaktohen nga zjarri apo fatkeqësitë e tjera natyrore. “Në procesin e tarifimit të rreziqeve të pronës ndikojnë disa faktorë që lidhen me shkallën e rrezikshmërisë së llojeve të ndryshme të prones, si p.sh., lloji i materialit të pronës. Gjithashtu, çmimi është edhe në varësi të vendit ku ndodhet prona, të vlerës në para të saj etj. Për banesat çmimi është mesatarisht rreth 0.5 euro për mijë, që do të thotë që një apartament me vlerë 50 mijë euro mund të kushtojë rreth 40 euro, përfshirë TVSH-në! Pra, afërsisht sa pesë karta telefoni,” -thotë z.Bardhyl Minxhozi. Z.Ogert Shkrepa nga Kompania e Sigurimeve “Sigal” thotë se çmimet po ndikohen shumë edhe nga konkurrenca midis kompanive, madje, sipas tij, në disa raste për këtë shkak çmimet shkojnë në nivele qesharake. “Gjithsesi, pavarësisht nga sa më sipër, çmimet janë shumë të arsyeshme dhe nuk janë kurrsesi një barrë që të justifikojë mossigurimin e pronës. Ky sigurim kushton nga 1 euro deri në 3 euro për 1 mijë euro të siguruara. Tarifa varet edhe nga kushtet e mbrojtjes nga zjarri, si dhe nga vendndodhja e objektit,” thotë z.Shkrepa. Viti 2007 shënoi edhe një rritje të fortë të dëmeve të paguara nga shoqëritë e sigurimit. Për dëmet nga zjarri dhe nga forcat e tjera të natyrës, gjatë vitit 2007 shoqëritë e sigurimit paguan dëme në vlerën e 125 milion lekëve, ose 318% më shumë se në vitin 2006. e) Sigurimi nga zjarri, “tregu i bankave” Sipas shoqërive të sigurimit, numri më i madh i kontratave të sigurimit nga zjarri i takon individëve, ndërsa vlera më e madhe e primeve bizneseve. Por shoqëritë nënvizojnë se vetëm një pakicë e sigurimeve nga zjarri janë realisht vullnetare. Kryesisht janë bankat, që u “imponohen” klientëve që marrin kredi për ta siguruar pasurinë ndaj zjarrit dhe forcave të tjera të natyrës. Është për t’u përmendur fakti se shumica e policave të sigurimit të pronës, afërsisht 80% e tyre, janë lëshuar për individë apo firma që e kanë të bllokuar pronën si kolateral për kredinë e marrë në bankë. Pra, është banka ajo që i detyron individët të sigurojnë pronën, në mënyrë që kredia të jetë e garantuar në rast të ndonjë fatkeqësie natyrore apo zjarri,” -thotë z.Shkrepa nga “Sigal”. Kontributi i rëndësishëm i bankave në këtë treg theksohet edhe nga drejtori i përgjithshëm i “Interalbanian”. “Një rol të madh në “popullarizimin" e sigurimeve nga zjarri po luajnë bankat, të cilat sigurimin nga zjarri si rregull e kanë si kusht për dhënien e kredive. Në këtë kontekst, edhe individët që marrin kredi për shtëpi, janë të detyruar të sigurojnë banesat nga zjarri. Kjo do të ndihmojë në një të ardhme të afërt për shtimin e këtij biznesi,” -thotë z.Minxhozi.

Faqja 10

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

f) Nuk dinë të blejnë dhe … nuk dimë të shesim Në analizën e shoqërive të sigurimit, mentaliteti negativ i klientëve dhe mungesa e kulturës së sigurimeve vullnetare është pengesa kryesore për zhvillimin e tregut të sigurimit nga zjarri dhe fatkeqësitë e tjera natyrore, por pa mohuar se “faji” nuk qëndron vetëm nga njëri krah. “Megjithatë, kur një produkt nuk shitet në masën e duhur, faji kryesor është i shitësit. Kështu, kompanitë e sigurimeve, përveç marketingut, kur shesin është e domosdoshme të jenë korrekte, sidomos kur ndodh një ose disa raste zjarri duke dëmshpërblyer shpejt dhe me cilësi. Gjatë vitit 2007, ne patëm dy raste zjarri në magazina në një ditë të vetme dhe i dëmshpërblyem në rreth 100 mijë euro brenda dytre javësh. Në këtë mënyrë, krijohet besimi reciprok midis kompanive dhe klientëve,” thotë z. Bardhyl Minxhozi. Ndërsa Shoqëria “Sigal” vlerëson se për të nxitur rritjen e këtij tregu nevojiten ndryshime ligjore dhe përfshirjen në skemën e sigurimeve të detyrueshme edhe sigurimet e apartamenteve nga zjarri dhe rreziqet shtesë. Sipas z.Shkrepa, Shoqëria “Sigal” ka në planet e saj fushata aktive marketingu për të promovuar produktet e veta në këtë fushë. “Do të punojmë nëpërmjet medias së shkruar dhe vizive, shpërndarjes së fletëpalosjeve për ndërgjegjësimin e individëve dhe subjekteve për sigurimin e pronës së tyre nga ‘Zjarri dhe Katastrofat Natyrore’. Vetëm nëpërmjet sigurimit bëhet transferimi i rreziqeve nga individët ose firmat te kompanitë e sigurimit. Kjo i lejon të siguruarit të punojnë dhe të zhvillojnë biznesin e tyre të qetë. E vetmja “humbje” e pakthyeshme për klientin është primi i paguar, i cili është fare i vogël po të krahasohet me shumën e dëmit apo me shumën e fondeve rezervë për të përballuar fatkeqësitë. Nga ana tjetër, individët apo biznesmenët ndihen të lirë të investojnë kapitalet pa pasur frikën e ndonjë dëmtimi, sepse edhe po të ndodhë kështu, kompanitë e sigurimit do të kthejnë çdo gjë në gjendjen e mëparshme financiare”- thotë z.Shkrepa. Ndërsa, sipas z.Minxhozi, Interalbanian për vitin 2008 synon të rritet më shumë në këtë pjesë të tregut, duke u përqendruar në një marketing më efektiv, të thjeshtë dhe të kuptueshëm për rëndësinë që kanë këto lloj sigurimesh për klientët.

Faqja 11

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

4. Krahasimi me vendet e Rajonit
a) Shumë aksidente, pak dëme të paguara Shqipëria është ndër vendet me normën më të lartë të aksidenteve në Europë, por njëkohësisht është mes atyre vendeve ku paguhen më pak dëme për to Shqipëria është një ndër vendet me normën më të lartë të aksidenteve dhe të dëmtimeve nga aksidentet automobilistike në Europë. Në raport me numrin e mjeteve që figurojnë zyrtarisht të regjistruara dhe që, sipas Ministrisë së Transporteve, është rreth 350 mijë, në Shqipëri ndodhin 20 aksidente për çdo 10 mijë mjete. Por realisht norma e aksidenteve është më e lartë, për arsyen e vetme se numri i mjeteve në qarkullim, sipas statistikave të tërthorta të institucioneve, vlerësohet të jetë rreth 280 mijë. Kjo bën që norma e aksidenteve të rritet në 25 për 10 mijë automjete. Ndërsa sipas shoqërive të sigurimit, vetëm 220 mijë automjete figurojnë të siguruara: e thënë ndryshe vetëm 220 mijë qarkullojnë me dokumentacion të rregullt. Po ta ndërtojmë raportin mbi këtë shifër, në Shqipëri ndodhin rreth 32 aksidente në 10 mijë automjete të regjistruara. Këto shifra janë disa herë më të larta në raport me mesataren europiane, që vlerësohet rreth 5 aksidente për 10 mijë mjete. Kjo shpeshtësi e lartë aksidentesh logjikisht të bën të mendosh se Shqipëria duhet të ketë një raport të lartë të pagesës së dëmeve për aksidentet automobilistike nga shoqëritë e sigurimit, kur dihet që sigurimi i makinës për përgjegjësi ndaj palëve të treta është i detyrueshëm. Por në të vërtetë nuk ndodh kështu. Duke iu referuar të dhënave më të fundit të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare (AMF), deri në fund të muajit tetor të këtij vitit 2009, raporti mes dëmeve dhe primeve për sigurimin e brendshëm për përgjegjësitë motorike ndaj palëve të tjera (TPL) është më pak se 19.6%, ndërsa për vitin 2007 rezultonte vetëm 18.7%. Ky raport është më i ulët krahasuar me gjithë vendet e rajonit (Tabela 1). b) Raporti dëme - prime në sigurimet motorrike: Shqipëri 22.8% Mesatarja BE: 75.8% Ndërsa raporti dëme - prime për sigurimin e përgjegjësisë motorike ndaj palëve të treta, duke përfshirë edhe kartonin jeshil dhe policën kufitare, është rreth 22.8%. Këto shifra përfaqësojnë një diferencë shumë të madhe krahasuar me mesataren e Bashkimit Europian, në raportin dëme - prime në sigurimet motorike. Për vitin 2006, ky raport ishte në nivelin 75.8%, ose 3.3 herë më i lartë krahasuar me Shqipërinë, sipas të dhënave nga AMF-ja. Po t’i referohemi normës së kombinuar dëme + shpenzime për dëme ndaj primeve, mesatarja europiane është rreth 97.5%, ndërkohë që deri në vitin 2001 ishte më e lartë se 100%. Për këtë tregues të dytë në Shqipëri nuk ekzistojnë të dhëna zyrtare.

Faqja 12

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Grafik, Raporti mesatar dëme prime për vendet e BE (%)
Të dhëna të krahasuara për tregun e sigurimeve në disa vende të Rajonit Të ardhurat nga primet e sigurimit (milion euro) Shqipëria (viti 2009) Maqedonia Bullgaria Rumania Serbia Kosova Kroacia 48 84 615 1,600 520 39 1,150

Popullsia (milion banorë) 3.14 2 7.4 22 10.1 2 4.4

Dendësia e Sigurimeve (primet për frymë)-Euro 15.2 40.8 83 72 45 19 260

Penetrimi i sigurimeve, % (Primet/PBB) 0.60% 1.80% 2.90% 2.50% 2.00% 1.50% 3.20%

Burimi: Autoritetet e sigurimeve të vendeve përkatëse, mediat, të dhënat statistikore për popullsinë dhe PBB-në të vendeve përkatëse *Për Serbinë, Kosovën, Kroacinë dhe Shqipërinë, të dhënat janë për vitin 2009, shtetet e tjera për 2008

Burimi: Autoritetet e sigurimeve të vendeve përkatëse, mediat, të dhënat statistikore për popullsinë dhe PBB-në të vendeve përkatëse *Për Serbinë, Kosovën, Kroacinë dhe Shqipërinë, të dhënat janë për vitin 2009, shtetet e tjera për 2008

Faqja 13

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

5.

Analiza statistikore e kryer ndermjet dymbedhjete Prefekturave te Shqiperise

a) Perhapja e sigurime ne Prefekturat e ndryshme te Shqiperise Analize e meposhtme bazohet ne analizen e korelacionit midis dy variablave qe vihen re ne treg , 1) te ardhurat totale te popullsise se prefektures dhe 2) primet totale te paguara ne sigurime sipas prefektures per jeten, jo-jeten dhe ne total. Te dhenat jane marre nga Instat ne menyre te terthorte meqenese nuk ekziston nje informacion mbi te ardhurat per fryme sipas prefekturave. Duke supozuar qe shperndarja e perberjes se familjeve ne Shqiperi nuk eshte e ndryshueshme ndermjet prefekturave mund te behet nje shperndarje e te ardhurave per fryme ne baze te te dhenave mbi familjet. Nga nje anketim qe eshte kryer nga “Instat”, eshte bere statistika e shperndarjes se pajisjeve elektroshtepiake neper familje sipas rretheve, nga mund te nxiren te dhena per prefekturat. Ne baze te nje statistike te dyte po nga “Instat” te kryer ne Shqiperi eshte gjetur sasia e shpenzimeve qe ben nje familje sipas rretheve per pajisje elektroshtepiake, nga mund te nxiren te dhenat per prefekturat. Supozojme qe pajisjet kane te njejten jetegjatesi dhe nevoja per shpenzime per t’i zevendesuar eshte kostante ne te gjithe Shqiperine, gjithashtu supozojme qe shpenzimet behen per zevendesim pajisjesh dhe jo per shtimin e tyre. Gjithsesi edhe sikur te behej per shtimin e tyre ky fenomen do te qe nje fenomen qe mund te mendohet se nuk ka ndikim ne analize sepse do te qe shume me i vogel se shpenzimet per zevendesimin e tyre. Prej ketej arrijme ne perfundimin se mund te krijohet nje koeficent nga i cili ne mund te shperndajme te ardhuren per fryme te Shqiperise sipas prefekturave perkatese dhe t’a korelojme me te dhenat e Autoritetit te Mbikqyrjes Financiare per gjeografine e primeve te sigurimit dhe te marrim nje numer qe shpjegon, sipas rezultatit te mare nga analiza, ne nje sasi te madhe shperndarjen e primeve sipas prefekturave. Menyra se si funksionon analiza eshte te tille: Nga te dhenat mbi shperndarjen e pajisjeve afatgjata sipas rretheve nxjerim te dhenat per secilen prefekuture duke ditur rrethet qe permban secila prefekture dhe popullsine perkatese marim nje mesatare te ponderuar me popullsine e secilit rreth per secilen prefekture. Perqindja e marre me lart ponderohet me pas me peshat perkatese qe ne rastin tone jane cmimet e tregut te pajisjeve elektroshtepiake (supozohet se marrja e cmimeve aktuale nuk ka ndikim ne analize sepse zbatohet parimi kontabel qe thote qe nje pajisje vlen sa vlera e saj e zevendesimit, pra çmimi i tregut) duke na dhene nje tabele vlerash qe mund te interpretohet si sasia totale e pajisjeve elektroshtepiake sipas prefekturave (nje statistike e re qe mund te kete vlera per studime sociale). Vlerat e marra konvertohen ne te dhenat e vitit 2009 duke bere nje konvertim ne baze te koeficenteve te ndryshimit te numrit popullsise sipas prefekturave. Vlerat tashme te korektuara kthehen ne vleren totale te shpenzimit, duke marre per baze perqindjen qe ze shpenzimi per elektroshtepiake sipas prefekturave. Supozojme se shpenzimet jane te barabarta me te ardhurat, meqenese nuk kemi arsye te themi se funksioni i kursimeve eshte i ndryshueshem ndermjet prefekturave. Duke i vendosur shenjen e barazimit tashme kemi nje tabele vlerash (pa njesi) me te cilat mund te bejme shperndarjen e te ardhurave per fryme sipas prefekturave. Nga te dhenat makroekonomike keta tregues Faqja 14

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

gjenden lehte per vitin 2009. Prej ketej mund te ndertojme tabelen e te ardhrave te popullsise sipas prefekturave. Tashme qe i kemi te gjitha te dhenat mund te analizojme shume thjeshte te dy variablat nepermjet kovariances se tyre lineare. Nga vlerat e kovariances mund te themi mendimin se blerja e primeve varet nga te ardhurat, eshte i drejte sepse me teper se 85 % ( 0.79 ) e te dhenave shpjegohet nga funksioni linear . Pra mund te themi se nje person ndikohet shume nga e ardhura e tij ne vendimet qe lidhen me blerjen e produkteve te tregut te sigurimeve.

Faqja 15

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

6. Analiza statistikore e anketimit ne Tirane
Analiza te meposhtme statistikore behet mbi bazen e te dhenave te mbledhura nga anketimi ne qytetin e Tiranes. Mendohet qe rezultatet qe dalin prej tij jane perfaqesuese per gjithe Shqiperine meqenese popullsia e Tiranes eshte nje popullsi heterogjene e perbere nga shtresa te ndryshme shoqerore dhe me origjine nga shumica e trevave te Shqiperise. Anketimi eshte kryer ne disa zona te ndryshme te Tiranes gjate nje periudhe nje javore me ane te zgjedhjeve rastesore. Hipotezat e meposhtme jane bere mbi bazen e supozimeve :  shpenzimet e sigurimit te individeve jane te varur nga të ardhurat e tyre vjetore, gje qe u vertetua edhe nga Analiza me Lart  mendimi pozitiv reth sigurimit i individeve eshte në varësi të gjinisë së tyre  mendimi pozitiv reth sigurimit i individeve eshte në varësi të moshës së tyre  mendimi pozitiv reth sigurimit i individeve eshte në varësi të edukimit të tyre  Personi i cili është i siguruar eshte në varësi të të ardhurave të tyre Pjesëmarrja në këtë statistike nga qyteti Tiranes përbëhej nga 400 njerëz, 378 prej tyre dhane përgjigje të plotë për pyetjen, dhe 22 prej tyre nuk pranuan të përgjigjen. Mosha e te intervistuarve ishte 18 vjec e lart. Numri i pyetjeve ishte 8 dhe ato ishin të gjitha pyetje te hapura. Pyetjeve në kete ankete ishin në lidhje me informacionin e te intervistuarve si mosha e tij, gjinija, arsimi, mesatarja e të ardhurave, mendimi i tyre për shërbimet e sigurimit. Me këtë informacion do të kemi mundësi për të gjetur atë pjesë të popullsisë qe dinë për kompanitë e sigurimit dhe faktorët pse ata janë kundër shërbimeve te sigurimit. Këto janë arsyet përse jane zgjedhur keto hipoteza dhe qëllimi ynë është për të mësuar nga dokumentet e mbledhura. Kemi analizuar marrëdhëniet e klientit të shërbimeve të sigurimit në grupin tonë të parë. Konsiderojmë se pjesëmarrësit sa më shumë te perfshihen në procedurat e aplikimit aq më afër rezultatit jane me realitetin. Kotler (1997) përshkruan në teorinë e tij se është e mundur për të marrë një rezultat të mirë edhe nese numri i pjesëmarrësve është më pak se 1% e popullsisë në tërësi. U ndertua pyetesori për të mbledhur informacionin e meposhtem: Frekuencat A=Gjinia B = Mosha C = Arsimimi D = të ardhurat mujore të anketuarit E = A jeni i siguruar? F = A keni të ardhura të mjaftueshme për të qene i siguruar? G = A eshte sigurimi i arsyeshem? H = A besoni në sigurim?

Faqja 16

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça femër:

Gjinia: Mosha: nga 18 deri 25 nga 26 deri 45 nga 46 e lart Niveli i arsimit i aritur: Te ardhurat mujore: A perdorni sherbime sigurimeve? Nëse, Jo, a jeni në gjendje të per te paguar për shërbimet e sigurimit? A besoni në Sigurimet? A mendoni se sigurimi është i arsyeshëm?

mashkull:

Universitet Shkolla e mesme nën 50 000 LEK me teper se 50 000 LEK Po Jo Nuk ka përgjigje Po Jo Nuk ka përgjigje Po Jo Nuk ka përgjigje Po Jo Nuk ka përgjigje

Rezultatet e anketimi : Gjinia e të anketuarve Frekuenca Te Vlefshme mashkull femër Totali Mosha e të anketuarve Frekuenca Te Vlefshme nën 25 26-45 46-mbi Totali 116 199 63 378 Përqindja 30,7 52,6 16,7 100,0 248 130 378 Përqindja 65,6 34,4 100,0

Faqja 17

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Arsimimi Frekuenca Te i Vlefshme diplomuar shkollim te mesme Totali 228 150 378 Përqindja 60,3 39,7 100,0

Te ardhurat mujore të të intervistuarve Frekuenca Te nen 50.000 Vlefshme Lek mbi 50.000 Lek Totali A jeni i siguruar? Frekuenca Te Vlefshme Po Jo Totali 23 355 378 Përqindja 6,1 93,9 100,0 318 60 378 Përqindja 84,1 15,9 100,0

A keni të ardhura të mjaftueshme për të siguruar? Frekuencë I vlefshëm Po Jo Total 57 321 378 Përqindja 15,1 84,9 100,0

A është sigurimi i arsyeshem? Frekuenca Te Vlefshme Po Jo Nuk ka përgjigje Totali 132 181 65 378 Përqindja 34,9 47,9 17,2 100,0

Faqja 18

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

A besoni në sigurimet? Po Jo Nuk ka përgjigje Totali Frekuenca 78 226 74 378 Përqindja 20,6 59,8 19,6 100,0

Ne testuam qëndrimin e te siguruarve per sigurimin me faktorët demografike (gjinia, mosha, arsimi) me kriterin e kontrollit te hipotezave me shperndarjen Hi-katror X2 ). Programi Statistikor SPSS 14v është përdorur për të llogaritur marrëdhëniet midis variablave. Ho-Proporcioni i të intervistuarve që mendon se sigurimi është i pavarur nga gjinia. H1-Proporcioni i të anketuarve të cilët mendonjne se sigurimi është i varur nga gjinia. Tabela a). Tabela Permbledhese "A është Sigurimi i arsyeshëm? * Gjinite e te anketuarve " Te anketuarit mashkull femër A eshte sigurimi i arsyeshem? Po Numri 87 % sigurimi të arsyeshem? % anketuarve % Nga Totali Tepricë Std. Tepricë Tepricat e regulluara Numri % sigurimi te arsyeshem? % anketuarve % Nga Totali Tepricë Std. Tepricë Tepricat e regulluara Numri 65,9% 35,1% 23,0% ,4 ,0 ,1 119 65,7% 48,0% 31,5% ,2 ,0 ,1 42 45 34,1% 34,6% 11,9% -, 4 -, 1 -, 1 62 34,3% 47,7% 16,4% -, 2 ,0 -, 1 23 65 181 100,0% 47,9% 47,9% 132 100,0% 34,9% 34,9% Totali

Jo

Nuk ka përgjigje

Faqja 19

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça 35,4% 17,7% 6,1% ,6 ,1 ,2 130 34,4% 100,0 % 34,4% 378 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 17,2% 17,2%

Total

%sigurimit te arsyeshem? % anketuarve % Nga Totali Tepricë Std. Tepricë Tepricat e regulluara Numri % sigurimit te arsyeshem % anketuarve % Nga Totali

64,6% 16,9% 11,1% -, 6 -, 1 -, 2 248 65,6% 100,0% 65,6%

Figura 1. A është sigurimi i arsyeshem? * gjinite e te anketuarve

Grafiku
120

Te anketuarit meshkuj femer

100

Numri

80

60

40

20

0 po jo Pa pergjigje

A jane sigurimet e arsyeshme?

Prova statistikore: Përdorni një mostër Hi-katror për të krahasuar shpërndarjen e vërejtur ndaj një shpërndarje te hipotetizuar.Testi Hi-katro është përdorur për shkak se përgjigjet janë të klasifikuar në kategori nominale dhe ka vërejtje të mjaftueshme. Tabela b) Hi-katror Rezultatet e provave "A është sigurimi i arsyeshem? * Gjinite e te anketuarve "

Faqja 20

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Statistika Hi-katror

Vlerë 0035

shkalle lirije 2

P 0983

Rezultatet e testimit janë dhënë si vlere tabele Hi-katror me vlere (0,035) dhe shkallën e lirisë (2) së bashku me vlerën P (0,983). Testimi i vleres kritike: Vlera e (c 2) me shkallën e lirisë (2) është 13,82 për a = 0,01 . Vendim: Vlera e llogaritur është më i vogël se vlera kritike, kështu që hipoteza zero pranohet. Kjo do të thotë qe neqoftese i anketuari mendon se sigurimi është i arsyeshem kjo nuk varet nga gjinia e tij. Ho-Proporcioni i të intervistuarve që mendon se sigurimi eshte i arsyeshem është i pavarur nga mosha. H1-Proporcioni i të intervistuarve që mendon se sigurimi është i arsyeshem eshte i varur nga mosha.

Tabela b) Permbledhese A eshte sigurimi i arsyeshem? * Mosha e të anketuarve moshë të anketuarit nën 25 26-45 23 89 17,4% 67,4%

sigurimi është i arsyeshem?

Po

Jo

Numri % sigurimi eshte i arsyeshem? % mosha anketuarve % Nga Totali Tepricë Std. Tepricë Totalet e regulluara numri % sigurimi eshte i arsyeshem %

46-mbi 20 15,2%

Totali 132 100,0%

19,8% 6,1% -17,5 -2,8 -4,1 79 43,6% 68,1%

44,7% 23,5% 19,5 2,3 4,2 83 45,9% 41,7%

31,7% 5,3% -2,0 -, 4 -, 6 19 10,5% 30,2%

34,9% 34,9%

181 100,0% 47,9%

Faqja 21

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Total

mosha siguruarit % Nga 20,9% Totali Tepricë 23,5 Std. 3,1 Tepricë Totalet 5,2 e regulluara Nuk Numri 14 ka % përgjigje sigurimi 21,5% eshte i arsyeshem? % mosha 12,1% anketuarit % Nga 3,7% Totali Tepricë -5,9 Std. -1,3 Tepricë Totalet -1,8 e regulluara Numri 116 % sigurimi 30,7% eshte i arsyeshem % 100,0 mosha % anketuarit % Nga 30,7% Totali

22,0% -12,3 -1,3 -2,5 27 41,5%

5,0% -11,2 -2,0 -3,1 24 36,9%

47,9%

65 100,0%

13,6% 7,1% -7,2 -1,2 -2,0 199 52,6% 100,0 % 52,6% %

38,1% 6,3% 13,2 4,0 4,8 63 16,7% 100,0 16,7%

17,2% 17,2%

378 100,0%

100,0% 100,0%

Faqja 22

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Figura b) A është sigurimi i arsyeshem? * Mosha e të anketuarve
Grafiku
100

Mosha e te anketuarve nen 25 26-45 46-e lart

80

numri

60

40

20

0 po jo [a pergjigje

A jane sigurimet e arsyeshme?

Prova statistikore: Përdorni një mostër Hi-katror për të krahasuar shpërndarjen e vërejtur ndaj një shpërndarje te hipotetizuar.Testi Hi-katro është përdorur për shkak se përgjigjet janë të klasifikuar në kategori nominale dhe ka vrojtime të mjaftueshme. Tabela c) Rezultatet e provës Hi-katror "A është Sigurimi i arsyeshëm? * Mosha e të anketuarve " Statistika Vlerë Shkalle lirije P Hi-katror 48147 4 0000 Rezultatet e testimit janë dhënë si vlera tabele te shperndarjes Hi-katror(x2) Vlera (48,147) dhe shkalla e lirisë (4) së bashku me vlerën P (0,000). Testi i vlerës kritike: Vlera e (x2) me shkallën e lirisë (4) është 18,46 për a = 0,01 . Vendim: Llogaritja tregon se vlera e llogaritur është më i madh se sa vlera kritike, kështu që hipoteza zero refuzohet. Nga kjo ne konkludojmë se mosha e te anketuarve ka rendesi ne vendimin e tyre ne lidhje me sigurimet . Shumica e te anketuarve (67,4%) mosha e te cileve eshte 26-45 supozojne se shërbimi i sigurimit është i domosdoshëm në jetë. Ne mund të konkludojmë se kjo pjesë e popullsisë në mënyrë aktive merr pjesë në jetën sociale dhe të biznesit, prandaj mendimi i tyre për sigurim është pozitiv. Të anketuarit nën moshën 25 kanë mendim negativ për sigurim. Ne mendojmë se arsyet janë: Sipas informatave zyrtare nuk ka një lende mesimore të lidhur me sigurimin në shkolla dhe gjimnaze. Sipas hulumtimit tonë, njerezit e pa siguruar jane me teper (93,9%) se njerëzit e siguruar (6,1%). Kjo mund të thotë se nuk gjenden kushtet e tilla, për të rinjtë, qe të kenë mendimin e tyre në shoqëri. Ho-Proporcioni i të intervistuarve që mendon se sigurimi eshte i arsyeshem është i pavarur nga arsimi;

Faqja 23

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

H1-Proporcioni i të intervistuarve që mendon se sigurimi eshte i arsyeshem është i varur nga arsimi; Tabela c) Permbledhese " A eshte Sigurimi i arsyeshëm? * Arsimi " Arsimi I diplomuar sigurimi është i arsyeshem? Po numri 116 % sigurimi eshte i arsyeshem? % arsimit % Nga Totali Tepricë Std. Tepricë Tepricat e regulluara numri % sigurimi eshte i arsyeshem? % arsimit % Nga Totali Tepricë Std. Tepricë Tepricat e regulluara numri % sigurimi eshte i arsyeshem? % arsimit % Nga Totali Tepricë Std. Tepricë Tepricat e regulluara numri % sigurimi eshte i arsyeshem? % arsimit % % Nga Totali Figura c). A është sigurimi i arsyeshem? * Arsimi 60,3% 87,9% 50,9% 30,7% 36,4 4,1 8,0 76 42,0% 33,3% 20,1% -33,2 -3,2 -7,0 36 55,4% 15,8% 9,5% -3,2 -, 5 -, 9 228 60,3% 100,0 16 12,1% 10,7% 4,2% -36,4 -5,0 -8,0 105 58,0% 70,0% 27,8% 33,2 3,9 7,0 29 44,6% 19,3% 7,7% 3,2 ,6 ,9 150 39,7% 100,0% 39,7% 378 100,0% 100,0% 100,0% 65 100,0% 17,2% 17,2% 181 100,0% 47,9% 47,9% 132 100,0% 34,9% 34,9% Total shkollën e mesme

Jo

Nuk ka përgjigje

Total

Faqja 24

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Grafiku
arsimimi Shkolle e larte Shkolle e mesme
100

120

Numri

80

60

40

20

0 po jo Pa pergjigje

A jane sigurimet te arsyeshme?

Testi statistikor: Përdorim një mostër te tabeles Hi-katror   2) për të krahasuar shpërndarjen vërejtur me një shpërndarje te hipotetizuar .Shperndarja Hi-katror  2) është përdorur për shkak se përgjigjet janë të klasifikuar në kategori nominale, dhe ka vrojtime të mjaftueshme. Tabela d) HI-katror Rezultatet e provës "është Sigurimi i arsyeshëm? * Arsimi " Statika Hikatror Vlerë 67956 shkalle lirije 2 P 0000

Rezultatet e testimit janë dhënë ne fillim si vlera tabele te Hi-katror (x2) Vlera (67,956) dhe shkallën e lirisë (2) së bashku me vlerën P (0,000). Vlera kritike e testuar: Vlera e (x2) me shkallën e lirisë (2) është 13,82 për a =0,01 . Vendim: Vlera e llogaritur është më e madhe se vlera kritike, kështu që hipoteza zero refuzohet. Nga kjo ne konkludojmë se të anketuarit ndikohen nga arsimi në vendimin e tyre mbi sigurimet. Shumica e të anketuarve (87,9%) me arsim të lartë jane të mendimit se shërbimet e sigurimit janë të nevojshme. Ne mendojmë se arsyet janë: Shumica e universiteteve kane disa lende të biznesit si lëndët e detyruara. Shumica e studentëve zakonisht përpiqen të fillojnë biznesin e tyre ose janë të angazhuar tashmë në biznese të vogla, të mesme ose biznese të medha. Kjo është arsyeja pse ata janë të interesuar me shumë në sistemin ekonomik duke përfshirë edhe sistemin e sigurimeve.

Faqja 25

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

H0-Pjesa e të anketuarve që është e siguruar eshte e pavarur nga të ardhurat e mjaftueshme për te qene të siguruar. H1-Pjesa e të anketuarve që është e siguruar eshte e varur nga të ardhurat e mjaftueshme për te qene të siguruar. Tabela e) Permbledhese "A jeni i siguruar? * A keni të ardhura të mjaftueshme për tu siguruar? " A keni të ardhura të mjaftueshme për tu siguruar? Po jeni të siguruar? Po numri 22 3,5 95,7% numri i pritshem % A jeni të siguruar? % a keni të ardhura të mjaftueshme për te qene i siguruar? % Nga Totali Tepricë Std. Tepricë Teprice e regulluar Jo numri numri i pritshem % a jeni të siguruar? % a keni të ardhura të mjaftueshme për te qene i siguruar? % Nga Totali Tepricë Std. Tepricë tepricat e regulluara numri numri i pritshem % a jeni të Jo 1 19,5 4,3% 23 23,0 100,0% Totali

38,6%

, 3%

6,1%

5,8% 18,5 10,0 11,1 35 53,5 9,9%

, 3% -18,5 -4,2 -11,1 320 301,5 90,1%

6,1%

355 355,0 100,0%

61,4%

99,7%

93,9%

9,3% -18,5 -2,5 -11,1 57 57,0 15,1%

84,7% 18,5 1,1 11,1 321 321,0 84,9%

93,9%

Total

378 378,0 100,0% Faqja 26

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

siguruar? % a keni të ardhura të mjaftueshme për të qene i siguruar? % Nga Totali

100,0%

100,0%

100,0%

15,1%

84,9%

100,0%

Figura e). "A jeni i siguruar? * A keni të ardhura të mjaftueshme për të qene i siguruar? "

Grafiku

A keni te ardhura te Mjftuesme?

400

po jo
300

numri
200 100 0 po jo

A jeni te siguruar?

Tabela 2,31 Rezultatet e testit Hi-katror "A jeni i siguruar? * A keni të ardhura të mjaftueshme për të qene i siguruar? " Statistika Hi-katror Vlera 124,157 shkalle lirije 1 P 0000

Rezultatet e testimit janë dhënë ne fillim si vlera tabele te Hi-katror (x2) Vlera (124,157) dhe shkallën e lirisë (1) së bashku me vlerën P (0,000). Vlera kritike e testar: Vlera e (x2) me shkallën e lirisë (1) është 10,83 për a =0,01 . Vendim: Vlera e llogaritur është më i madh se vlera kritike, kështu që hipoteza zero refuzohet. Kjo do të thotë se mosperdorimi i shërbimit te sigurimit nga njerëzit, varet nga mjaftueshmeria e te ardhurave te tyre për tu siguruar. Si perfundim nga analiza e anketes se mbledhur ne Tirane me pyetje te pergjithsme rreth anketuesve dhe mendimit te tyre mbi sigurimet arrijme ne perfundimet e Faqja 27

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

meposhtme, po te marim si baze testimin e hipotezave me shperndarjen Hi-katror me vlera standarte : • Neqoftese personi mendon se sigurimi është i arsyeshem kjo nuk varet nga gjinia e tij . • Mosha e individeve ka rendesi ne vendimin e tyre ne lidhje me sigurimet. • Individet ndikohen nga arsimi në vendimin e tyre mbi sigurimet. • Mosperdorimi i shërbimit te sigurimit nga njerëzit varet nga mjaftueshmeria e te ardhurave te tyre për tu siguruar.

7. Faktoret qe pengojne perfshirjen e shtresave me te ardhura te uleta ne sigurime
"Nga katër miliard njerëz sot në bote, të cilët jetojnë me më pak se dy dollarë në ditë, më pak se dhjetë million kanë akses në sigurim. " Churchill Craig, në Konferencën e Microinsurance në Tetor 2005, Mynih Meqenese nga Analiza rezultoi se sasia e sigurimeve qe blen nje individ ka nje varesi te larte nga te ardhurat e tij, do te qe e nevojshme qe te studionim se perse shtresa e varfer e popullsise ka nje perqasje kaq te vogel ne tregun e sigurimeve. Siç shihet dhe nga Grafiket ku jane mbivendosur primet me te ardhurat per secilen prefekture, verehet qe perveç prefektures se Tiranes pjesa tjeter e prefekturave kane nje perqindje shpenzimesh disa here me te vogel per sigurimet. Kjo na çon te mendojme se tregu ka nje moseficence ne kete pjese te tij. Per te gjetur perse shtresa e varfer e shqiptareve nuk jane te siguruar u ngriten kater hipoteza , te lidhura dhe me shkaqet qe parashtron shpesh dhe literatura, ne lidhje me shkaqet qe cojne ne moseficence te tregut nga te dy krahet , oferte e kerkese. Krahu i ofertes u medua se nuk kishte eficence per keto tre arye : 1) Kosto me te larta transaksioni per produktet me prime te uleta 2) Zgjedhja e keqe , rriku moral dhe mashtrimi eshte me i larte per personat me te ardhura me te uleta 3) Pamundesi shkallezimi te produkteve te sigurimit per personat e varfer Kurse krahu i kerkeses kishte vec nje arsye te vetme qe e pengonte shtresen me te ardhura te uleta qe te qasej prane ketij tregu: 4) Mungesa e antipatise ndaj riskut, mungesa e informacionit , racionalitetit dhe moskuptimi i produkteve te sigurimeve Mbi bazen e ketyre arsyeve te mesiperme u ndertuan kater hipoteza. Me radhe provojme hipotezat se tregu për mikroinsurance po pengohet nga (1)

Faqja 28

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

kostot e transaksionit, (2) përzgjedhjes se keqe, rrezikut moral dhe mashtrimit, (3) mungesa e shkallezimit, (4) mungesa e antipatise ndaj riskut, mungesa e informacionit , racionlitetit dhe moskuptimi i produkteve te sigurimeve. Hedhim poshte tre hipotezat e para dhe gjejme se siguruesit dhe grupet e perbashketa në bashkëpunim mund të zvogëlojnë kostot e transaksionit, përzgjedhjes se keqe, rrezikut moral dhe mashtrimit në nivele, të cilat e bëjnë mikrosiguracionet te realizueshme. Më tej ne gjejmë se produktet e ofruara aktualisht nga siguruesit shqiptarë kane mundesine per t'u shkallëzuar (me përjashtim të sigurimit shëndetësor) dhe ofrojnë reduktim te rreziku potencial ne menyre të ndjeshëme per klientët me te ardhura të ulëta.Megjithatë, ka prova se, megjithese jo e prirur për rrezik, popullsia e synuar për produkte mikrosigurimeve është gjerësisht e painformuar e disponueshmërisë se mikrosigurimeve, mungojne njohurite financiare dhe të kuptuarit e koncepteve themelore të sigurimit, pengojne kërkesën për mikrosiguracion. hipoteza 4 nuk mund te hidhet poshte. Që nga 1970, diskutimi akademik mbi pasigurine ka fituar vrull dhe të dy informacioni jo perfekt dhe dështimet e tregut si rezultat i tij janë përfshirë në mikroekonomine bashkëkohore.Edhe pse nuk jane diskutuar gjerësisht në tekstet akademike deri tani, pasiguria është themeli i teorisë sigurimit.Dy supozimet kryesore në lidhje me konsumatorët janë bërë në teorinë e pasigurisë (Mas-Collel et al., 1995).Së pari, Teorema e dobise mendohet se ruhet. Ai thekson se funksionet e dobise kanë formën e pritur te dobise (NeumannMorgenstern funksioni i dobise), agregati dobi është i barabartë me shumën e probabilitetin e ponderuar te dobise të çdo rezultati të mundshem. Së dyti, individët janë supozuar te jene antipatike ndaj riskut.Për shkak të antipatise ndaj riskut, individi është i gatshëm për të tregtuar risk për siguri për shkak se perfiton dobi shtesë nga një përfundim i caktuar (Dionne, 2000).Më në përgjithësi, nëse çmimi për sigurim është i drejtë, dmth primi barazohet me pagesën e dëmshpërblimit qe pritet nga kompania e sigurimeve, individi preferon rezultat te caktuar mbi çdo vendim tjetër me variance jozero (Schlesinger, 2006). Përveç kësaj, Mossiu ne teoremen (1968), shpjegon se në qoftë se të gjitha supozimet paraprake të mbajë, individi është i siguruar plotësisht.Loewenstein et al. (2001), argumenton se edhe në qoftë se çmimi nuk është i drejtë dmth kompania e sigurimit mban një fitim, individi mund ende të zgjedhë për t'u siguruar për shkak të përfitimeve jo-ekonomike te mundshme (p.sh. paqe e mendjes), nga të qenit i siguruar.Duke u mbeshtetur në supozimin se politikat e sigurimit kanë çmime te drejta ekziston supozimi se siguruesit vetë janë rrezik neutrale ndaj rrezikut ose janë në gjendje të diversifikojne ne gjendje te perkryer rreziqet e ata janë të siguruar. Roth & Athreye (2005), thonë se kompanitë e sigurimeve janë me të vërtetë risk neutrale ndaj

Faqja 29

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

mikrosigurimeve ekspozimet e lidhura me këto janë zvogeluar nga madhësia e tyre ne portofolin e përgjithshëm. Më tej, disa rreziqe jane sipas definicionit më diversifikuar se të tjerët: një shkallë shumë të lartë e diversifikimit mund te arrihet për sigurimin e jetës dhe aksidenteve, ndërsa policat qe mbrojne fermerë nga stuhite apo katastrofat natyrore mbajnë një pjesë të madhe të rrezikut te padiversifikueshem. Per tregun e mikrosigurimit mund te themi se gjatë gjithë literaturës akademike qe eshte shqyrtuar, përcaktimi më i thjeshtë për mikrosiguacion është "sigurim për të varfër”. Kjo është në analogji me mikrokredine, e cila është në fakt kredi për të varfërit. Në mënyrë të ngjashme, Warren Brown (2001) përcakton mikrosiguracionin si sigurim për njerezit me te ardhura te uleta. Churchill et al. (2006), përforcojnë këtë pikë duke deklaruar se mikrosiguracioni dhe sigurimet konvencionale janë të ngjashme, përveç se e fundit ka një treg të synuar të përcaktuar qartë: njerezit me te ardhura te uleta.Nuk ka pikë të qartë ndarje ndermjet mikrosigurimit dhe sigurimit konvencional.Mikrosigurimi është drejtuar kryesisht ndaj njerëzve poshtë dhe në vijën e varfërisë, nganjëherë edhe pak mbi të.Përveç adresimit ne njerëz të ndryshëm, mikrosiguracioni nuk është në thelb e ndryshme nga sigurimi konvencional në lidhje me sigurimin e karakteristikave kryesore.Supozimet e njëjta behen si më lart dhe mikrosigurimi është prekur edhe nga informacioni asimetrik dhe dështimet e tregut si përzgjedhje e keqe dhe të rreziqeve morale.Përveç kësaj, për shkak të shkallës se saj mikrosiguracioni është shumë më i ekspozuar ndaj kostove te transaksionit se sigurimet konvencionale (Morduch, 2002). Ne Baze te punimeve te autoreve te ndyshem dhe hipotezave te meparshme, koncepti i mikrosigurimeve është një zhvillim i kohëve të fundit në industrinë financiare e cila ka evoluar më pak se dhjetë vjet më parë.Për shkak të historinë se shkurter te tij, shume literaturë akademike në kete teme nuk është as bollshme as e padiskutueshme.Aktualisht, mikrosigurimit shihet si hapi i ardhshëm i integrimit financiar të të varfërve pas programeve të mikrokreditit duket se eshte bërë relativisht e mire vendosur.Ky seksion jep një pasqyrë të hulumtimit të mëparshëm të mikrosiguracionit. Ne këtë mënyrë përqëndrohemi në literaturë përkatëse që lidhet me kërkimet mbi pyetjen tonë.Si e tillë, ne kemi analizuar arsyet për nensigurimin e të varfërve.Pjesa më e madhe e literatures është e bazuar ne raste studimore dhe analizon përvojat me mikrosigurimin në vende të ndryshme.Shumica e studimeve mbi mikrosiguracionin janë përgatitur nga një mori të organizatash që veprojnë në botë dhe të grupeve të punës. Katër argumente të mëdha për nensigurimin e të varfërve mund të identifikohet në literaturë dhe janë diskutuar më poshte.Ne

Faqja 30

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

korespondence, rrjedhin katër hipoteza, bazuar në këto argumente, se pse të varfërit janë të nensiguruar. 1.) Kosto e transaksioneve Argumenti i vetem me i rendesishem qe gjendet ne literature per nensigurimin e njerezve me te ardhura te ulëta lidhet me kostot e transaksionit.Morduch (2002) e pranon se kostot e transaksionit janë te tilla qe e pengojne mikrosigurimet nga të qenit i aplikuar nga kompanitë e sigurimit komercial.Ahuja et al. (2005) shkon një hap më tej duke deklaruar se kjo mungesë e përballueshmërisë nga ana e kompanive te sigurimit, parandalon kërkesën potenciale per të shprehur veten në treg.Mikrosigurimi shkakton shpenzime me të larta të transaksioneve se sigurimet konvencionale në pothuajse çdo fazë të transaksionit te sigurimit.Shitja Sigurimi i të varfërve është i kushtueshem për shkak të sasisë të madhe të kontratave me prim te ulët.Servirja e sigurimeve, trajtimi dhe kontrollin i deklarimeve dhe të paguarit nga përfitimet jane po te gjitha me te kushtueshme (McCord, 2002).Kostot e transaksionit duhet të ulen për të bërë sigurimin e përballueshem. Në mënyrë që të jenë në gjendje të japin mikrosigurim në një shkallë të madhe, zgjedhja e kanalit të shpërndarjes të duhur është vendimtare (Churchill, 2006).Katër modele te ndryshme të shpërndarjes të sigurimit janë përshkruar në literaturë: Së pari, siguruesi mund të shpërndajë policat vetë.Kjo më pas është referuar si kanali i drejtpërdrejtë i shitjes.Së dyti, grupet e perbashket qe mbajne pergjegjesi per njeri-tjetrin mund të krijohen dhe te ndertojne skemat e sigurimeve per llogari te tyre, ata janë më të shumtën e kohës qe vepron në kuadrin e rregullatorëve sepse kjo e fundit nuk do qe grupet te marrin persiper rreziqet te tepruar.Së treti, Fondet e perbashketa mund të japin siguri gjithashtu.Ata janë zakonisht te drejtuar nga menaxhere në mënyrë profesionale, të rregulluara ne pronësi te anetareve dhe të ofrojnë përparësine e të vepruarit afër popullit.Së katërti, jane organizimet e komunitetit qe mund të ofrojnë sigurim.Ata janë në pronësi te anëtare, të parregulluara dhe nga vete natyra e tyre shumë afër klientëve (Roth et al., 2007). Për qëllime të analizës sonë, diskutohet modeli i parë dhe pastaj të përqëndrohet në një kombinim te të dyjave, i pari me modelin e dytë, i ashtuquajturi modeli partner-agjent .Duke diskutuar modelin partner-agjent ne mendojme se si mund te funksiononte nese grupet e perbashketa do te siguronin pranë zones ku ka familje te varfëra produktet e sigurimit. Shumica e literaturës përqëndrohet në kostot e transaksioneve me te cilat perballet siguruesi. Kjo kundershton faktin se personat e siguruar perballojne kosto te transaksioneve të konsiderueshme.Ne të diskutojme mbi kostot e transaksionit të të dyja palëve të përfshira, të siguruesit si dhe të te siguruarit. Roli qendror i kostove e transaksionit në mikrosigurime çon në formulimin e hipotezes se pare e cila diskutohet ketu.

Faqja 31

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Hipoteza 1: Kostot e transaksionit janë proporcionalisht më të larta për mikrosigurimin se per sigurimet konvencionale.

1.) Zgjedhja e keqe, rreziku moral dhe mashtrimi Zgjedhja e keqe i referohet problemit te sistemi te informacionit apriori asimetrik. Akerlof (1970) përdor analogjinë e tregjeve për makinat e përdorura për të ilustruar se me pasiguri dhe asimetri informacioni, tregu nuk shkon domosdoshmërisht ne shperndarje jo-eficente te burimeve.Zgjedhja e keqe dhe rreziku moral janë të menjanuar nga projektimi i polices se sigurimit e të tillë që stimujt janë të theksuara tashmë që nga fillimi.Shembujt përfshijnë bashkesigurimin të cilat do të bëjnë një police të caktuar jo terheqese për mbajtësit e sigurimit të rrezikshem.Në qoftë se parandalimi nga dizajni nuk është i mundshëm, i siguruari si dhe siguruesi do të përpiqet të zvogëlojë përzgjedhjen e keqe duke sinjalizuar dhe perzjedhjen, përkatësisht (Jehle et al., 2001).Rreziku Moral është një problem i veprimit të fshehtë dhe formalisht është pjesë e teorise principal-agjent.Ajo i referohet veprimeve të passhitjes e shkaktuar nga parimi i paaftësisë për të vëzhguar agjentet ne veprimet e tyre.Prandaj, drejtuesi ka për të hartuar një skemë nxitje në mënyrë që agjenti i merr masat e duhura (Jehle et al., 2001).Mashtrim, dmth me dashje duke shkaktuar dëme apo duke pretenduar dëmin që nuk ka ndodhur , adresohet më mirë nga monitorimi.Ndërsa rreziku moral mund të ndodhi për shkak të një ndryshimi jo të ndërgjegjshëm në sjellje, mashtrimin gjithmonë ndodh me paramendim.Për thjeshtësi, pavarësisht se mashtrimi gjithmone eshte një dështim i tregut në kuptimin e ngushtë, ne e trajtojnë atë si të tillë për qëllim të këtij seksioni. Ndërsa këto dështime të tregut janë gjithashtu të përhapura në siguracionet konvencionale, ata mund të jenë më të rëndësishme të mikrosigurimet, duke penguar tregun e mikrosigurimeve nga zhvillimi. Kerkimet e mëparshme sugjeronin që për lloje te caktuara të sigurimeve, këto dështime të tregut janë vërtet të dëmshme.Sa herë që, këto dështime të tregut nuk mund të shmangen qe ne dizenjim, mjete te tilla si sinjalizimi dhe kontrolli do të perdoren gje që çon në kosto transaksioni.Për shkak se këto kanë tendencë të rritet në koston absolute e jo si proporcione të primit, skemat ne shkallë te vogel janë ato të goditurat më fort.Megjithatë, ka disa mënyra të reja rreth dy problemeve: Sigurimi ne grupe po bëhet gjithnje e më shumë popullor dhe bashkë-pagesat si dhe periudha e proves dhe perjashtimi nga viti i pare nuk janë të rralla (Churchill et al., 2003).Demtime tipike për shkak të sjelljes te pakujdesshme përjashtohen gjithashtu.Sipas Herrera et al. (2004), problemi është mjaft i vogël në sigurimin e jetës dhe të aksidenteve sepse pretendon qe vdekja eshte e lehtë për t’a verifikuar dhe shuma e sigurruar nuk

Faqja 32

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

është mjaft e larte per te rezultuar sjellje te pamatur.Mommens (2006) analizon rastin e sigurimit te dritherave Në bujqësi, shpenzimet e monitorimit janë shumë të larta në mënyrë që sigurimi nuk është në gjendje për të të treguar një bujk te mirë nga një bujk te keq përpara shitjes së sigurimit (përzgjedhja keqe).Për më tepër, kostot e larta te monitorimit ndalojne siguruesin të kontrolloje në rast se fermeri ende kujdeset për fushën ne menyre të përshtatshme pas marrjes së sigurimit.Në sigurim shëndetësor, zgjedhja keqe, reziku moral dhe mashtrimi janë edhe më të dëmshme.Njerëzit mund të inkurajohen për përdorimin e tepruar të sistemit shëndetësor, ose presin një kohë të gjatë për të kërkuar trajtim mjekësor në rastin e sigurimit të sëmundjeve kritike (Churchill et al., 2006).Në këtë studim, ne duam të hetojme shkallën në të cilën përzgjedhje e keqe, rreziku moral dhe mashtrimi janë përgjegjës për nensigurimin e të varfërve. Si pasojë hipoteza tjetër është si më poshtë. Hipoteza 2: Mikrosigurimi është i ekspozuar ndaj problemeve me te renda te përzgjedhjes se keqe, riskut moral dhe mashtrimit se sa është sigurimi konvencional.

1.)Shkallezimi Edhe pse nuk janë etiketuar në mënyrë eksplicite problem shkallezimi, kerkimet e mëparshme tregojne se nuk mund të jetë e mundur për të siguruar disa lloje policash mikrosiguracionesh specifike për shkak të pamundësisë për të pakësuar primin dhe përfitimet për një nivel që është e përballueshme për të varfërit.Dy kushte duhet të të plotësohen për mikrosigurimet qe të shkallëzohen.Primi duhet të jenë i lidhura direkt me të perfitimin dhe perfitimi nga ana e tij të ketë lidhje disi me të ardhurat e personit (Churchill et al., 2003).Kushti i parë është i drejtë per drejte. Nëse supozohet çmimi i drejtë, kushti duhet të ruhet automatikisht.Kushti i dytë, megjithatë, është më i komplikuar dhe varet nga lloji i sigurimit.Ndërsa Sigurimi i jetës mund të shkallezohet në nivele te mikrosigurimeve lehtesisht (përfitimi të varet nga të ardhurat), sigurimi shëndetësor është ndoshta polica më e komplikuar e sigurimit për zvogëluar (përfitimet janë pothuajse te pa varura nga të ardhurat që ata kanë për të mbuluar një semundje të caktuar). Në literaturë, problemi shkallezimit trajtohet shpesh së bashku me informacionin asimetrik dhe problemet e kostos se transaksionit.Në këtë tezë, ne duam të shikojmë në të gjitha tre efektet veç e veç. Keshtu qe hipoteza e tretë formulohet si më poshtë: Hipoteza 3: Produktet konvencionale te sigurimit nuk mund të zvogelohen në masën nevojshme për sigurimin e mikrosigurise

Faqja 33

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

1.) Antipatia ndaj riskut, informacionit, kuptimi dhe te arsyetuarit Krahu i kërkesa për mikrosigurim është kryesisht i paeksploruar. Shumica e studimeve janë mjaft cilësore në natyrë dhe jo në bazë të mostrave reprezentative. Kerkimet e meparshme jepin arsye të ndryshme për nensigurim te të varfërit: Së pari, mekanizma alternativë zvogëlimi joformal risku si vetë sigurimi dhe sigurimet komunale përmenden. Ajo është e njohur, megjithatë, këto mekanizma janë në thelb të paqëndrueshme dhe të mbulojnë vetëm ndikim të ngjarjeve të vogla për shkak të rreziqeve ideosinkretik (Churchill et al., 2006).Së dyti, mungesa e informacionit dhe të kuptuarit duket se eshte nje faktore përcaktues i madh ne reduktimin e sigurimit të kërkesës efektive (Manje et al., 2002).Kjo përfshin ndermjet e faktorëve të tjerë të mosbesimit ndaj kompanise se sigurimeve për shkak të përvojave të këqija ose fjales se keqe, paaftësia për të dalluar ndërmjet të llojeve te sigurimit, si dhe shpresa që të merrni paratë mbrapa në fund të polices.Së treti, injoranca në lidhje me produktet e sigurimit dhe rreziqet në jetë, janë përdorur për të shpjeguar (pjeserisht) nensigurimin (Roth et al., 2007).Ne duam të shtoni një diskutim mbi racionalitetin në këtë pikë dhe të argumentojnë se njerëzit mund të mendojnë dhe të veprojnë me racionalitet te kufizuar apo iracionale madje në situata të caktuara e cila shkakton qe kërkesa të bjeri me poshte asaj që mund të jetë. Prej ketej mund te ngrejme hipotezen e katert: Hipoteza 4: Klientet e sigurimeve konvensionale ndryshojne ndaj atyre te mikrosigurimeve ndaj antipatise ndaj riskut, mungeses se informacionit , racionalitetit dhe moskuptimi i produkteve te sigurimeve duke shkaktuar nje renie efektive ne kerkese Argumentimi për vertetetesine apo jo per secilen hipoteze: 1.) Kosto të transaksioneve Hipoteza 1: Kostot e transaksionit janë proporcionalisht më të larta për mikrosigurimin se per sigurimet konvencionale. Në vijim kemi shqyrtuar nëse kostot e transaksionit janë arsyeja pse produktet e sigurimit nuk u janë ofruar të varfërve. Së pari, llojet e ndryshme të kostove te transaksionit percaktohen.

Faqja 34

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Së dyti, vleresohet nëse ato janë proporcionalisht më të ulëta për mikrosigurimet se për sigurimin konvencionale në modelin e shitjes se drejtpërdrejtë. Së treti, model partner-agjent është futur për të treguar se si kostot e transaksionit në mikrosigurime mund të ulet për të refuzuar në fund të fundit hipotezën 1.Në kontekstin e microsigurimeve, kostot e transaksionit janë të perbëra nga kostot e kompanitë e sigurimeve, si edhe kostot e individeve te siguruar. Kostot e transaksionit të siguruesit përfshijnë (1) edukimine klientëve te keq informuar në vlerat e marrjes së produkteve të sigurimit të reduktuar pasigurite financiare ne jetën e tyre, (2) tregimin e kujdesit për shkak të shqyrtimit dhe të parandalimit te përzgjedhjes se keqe, rreziku moral dhe mashtrimit dhe më në fund (3) sherbimit per kontratat ekzistuese të sigurimit p.sh. mbledhjen dhe pagesën e parave.Klientët, gjithashtu, pësojnë kosto transaksioni kryesisht për shkak të (4) kryerjes se informimit mbi produktet e sigurimit të ndryshme të para kontratës, (5) kërkesat e permbushjes se dokumentacionit të vendosura nga siguruesi dhe (6), shpenzimet lidhur me shkëmbimin e parave, sidomos duke paguat primet vjetore ose mujore të siguruesit.Diskutuhen gjashtë kostot e përmendura më sipër dhe analizohet shkallën në të cilën ato ndryshojnë kur të produktet e sigurimit janë zvogëluar për permbushjen e kërkesave të të varfërve.Kjo është bërë për të dy kanalet e ndryshme te shpërndarjes te mikrosigurimit: Së pari, ne shikojmë në kostot e transaksionit në qoftë se siguruesit e ofrojne sigurimin direkt për të varfërit.Së dyti, analizohen shpenzimet në modelin e ashtuquajtur partner-agjent. Modeli Shitjet e drejtpërdrejtë (kompania e sigurimeve shet sigurimit direkt për të varfërit) Kostot e transaksionit për kompanine e të sigurimit: (1)Klientet e varfër janë mesatarisht më pak te ditur mbi ceshtjet financiare ata të pasur. Si pasojë, agjenti i sigurimeve duhet të kalojë më shumë kohë për çdo klient duke cuar ne rritjen kostove te transaksionit për kompaninë e sigurimit.Megjithatë, paga e agjentit të sigurimit në zonat rurale është më e ulët, në kete mënyrë është e paqartë nëse kostot e transaksionit në terma absolute riten apo ulen.Megjithatë, për shkak të shkallës se ulet konsiderueshme të primit dhe per të mbuluar kostot e transaksionit përbëjnë një pjesë më të madhe të primit. (2)Monitorimi para-kontraktueal kujdesi ne zgjedhje jane format më të medha të kostove te transaksionit që lidhen me asymmetrine e informacion.Kompania e sigurimeve kryesisht transferon këto shpenzime për të te klientet duke imponuar kërkesa specifike per dokumentacionin në varësi të llojit të sigurimit.Megjithatë, ajo duhet të mbajnë koston e mbledhjes dhe përpunimit të këtyre dokumentave.Këto dokumente janë mbledhur në zyrat qendrore të kompanive të sigurimit në mënyrë qe kostot e përpunimit ndoshta te jenë të njëjta pavarësisht nga madhësia e polices.Për këtë arsye, kostot e transaksionit janë më të larta si përqindje të primeve. Si pasojë, kompanitë e sigurimit mund të jetë te prirura për të

Faqja 35

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

zhvendosur një pjesë te kostove te tyre te monitorimit te policave te primit të ulët nga para-kontratë të post-kontrata (Churchill et al., 2006).Kjo redukton kostot e disi dhe ne presim që kostot e transaksionit të jenë të krahasueshme me sigurimin konvencionale në terma relative. (3) Në përgjithësi, kostoja e mbledhjes së primeve dhe pagesën e të holla në rast të ngjarjet negative duhet të jetë relativisht konstante dhe e pavarur nga madhësia e primeve. Sidoqoftë, dy faktorët e kostos dhe të sigurimit dallojnë mikrosigurimin nga sigurimet konvencionale: Së pari, klientët rurale kryesisht nuk kanë llogari bankare keshtu që sigurimi ose ka nevojë për një prani lokale ose ka për të dërguar një agjent për të mbledhur dhe të japë të holla.Në zonat urbane me klientët e pasur, e gjithë kjo behet nëpërmjet llogarive bankare.Së dyti, primet produktet e ulët shpesh kane frekuenca te ulët te pagesës duke reduktuar kostot e transaksionit.Për politikat me primet e lartë, pagesat kanë më shumë gjasa të bëhet në baza mujore.Përmbledhtazi, kostot e transaksionit të mbledhjes se primeve dhe pagesave të përfitojnë ka gjasa të jetë më i lartë për mikrosigurimet në terma absolute dhe relative. Kostot e transaksionit për klientin: (4) Klientëve rurale, përveç për atyre shumë naiv, kryejnë hulumtimin e tyre paraprak. Ata pësojne kosto ne kërkim të policave, ne të kuptuarit e kuptimit te kontratës dhe ne vlerësimin e kontratës dhe pasojat e saj.Është e pamundur që të vlerësojnë nëse shpenzimet janë më të larta ose më e ulët sesa për sigurim konvencionale për shkak se përsëri dy efekte të kundërta mund te kompensojne njëritjetrin (shpenzuar më shumë kohë me kosto oportune te vogel).Megjithatë, kostot relative te transaksioneve do të jenë më të larta për mikrosigurimet në krahasim me të sigurimin konvencionale. (5) Përveç shpenzimeve të përshkruara më lart, kërkesat e dokumentacionit të përcaktuar nga siguruesi do të thotë gjithashtu kosto te transaksioneve të rëndësishme për klientët.Plotësimi i formularëve te aplikimit dhe formave te pretendimit mund të bëhet në pak minuta nga një person i shkolluar me përvojë në çështjet financiare.Për të varfërin mesatar rurale, megjithatë, kjo ndoshta përfshin kërkesen e këshillave te një personi te besuar me njohuri në këtë çështje.Përsëri, kostot oportune duhet të jetë krahasuar me kohë e shpenzuar per te plotësuar dhe per të marrë formularët.Në terma absolutë, është e paqartë nëse kostot e transaksionit janë më të larta. Megjithatë, është e arsyeshme të supozojmë që kostot e transaksionit per plotësimin e kërkesave te dokumentacionit janë dukshëm më të mëdha për policat me prim më të ulët. (6) Në fund të klientit përballet me kosto të transaksionit e pagimit të primeve te kompania e sigurimeve.Shumica e klientëve nuk kanë llogari bankare në mënyrë që klienti ka për të sjellë para për te zyra lokale e ndërmarrjes së sigurimeve nëse agjenti nuk vjen t'i marri vete.Për

Faqja 36

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

shkak të pagesave të primit vjetor, kjo pjesë kostos se transaksionit per klientët duhet të jetë i vogël, por perseri eshte më e larte se në sigurimin konvencionale në terma absolute dhe relative.Siç tregohet në një bazë cilësore, zvogelimi i policave te sigurimit nuk do të thotë automatikisht se kosto transaksionit zvogëlohet në proporcion. Kostot e transaksionit si një përqindje e primit rriten, duke i bërë më pak terheqese mikrosigurimet. 7.1.2 Modeli partnere-agjent (kompania e sigurimeve shet sigurimit të varfërve me ndihmën e grupet e perbashketa ndërmjetës) Kostot e transaksionit për kompani të sigurimit: (1) Në modelin partner-agjent, edukimi i klientit dhe i gjithë procesi i shitjes janë marrë përsipër nga ana e grupeve te perbashketa (Churchill et al., 2006).Në kthim, sigurimi i paguan një komision si përqindje e primit grupit.Grupi jo vetëm që ka themele stafin e nevojshme në vend, ajo gjithashtu ka shumë përvojë me klientelë dhe rregullisht organizon trajnime arsimore për të varfërit për të përmirësuar arsimin e tyre (financiar).Shtimi i një modul të kursit të sigurimit do të jetë më e lehtë dhe me efikasitet ne kosto për të edukuar klientët. Kjo redukton kostot e transaksionit te kompanise se sigurimeve ne menyre të konsiderueshme dhe e bën të gjithë procesin e shitjes më efikas. Në këtë model, ne presim koston e transaksionit të të gjithe kompanive të sigurimit ulin shpenzimet e sigurimit konvencionale. (2) Nën modelin partner-agjent grupet bëjne të gjitha monitorimet para-kontraktuale.Grupet kane avantazhe të konsiderueshme në zhvillimin e kujdesit të duhur nepermje monitorimit.Organizata ka stafit ne fushë që ndërvepron ngushtë me popullin dhe në këtë mënyrë është në gjendje për të zvogëluar hendekun midis informacionit të siguruesit dhe klientit.Kjo redukton përzgjedhje e keqe dhe problemet e rezikut moral, si dhe te mashtrimit. Përveç zvogëlimin te hendekut te informatave, stafi lehtësisht mund të mbledhë aplikimet dhe formularët e demeve te konstatuar per t'i dërguar përsëri te kompania e sigurimeve. Të gjitha kompanitë e sigurimit mund te mbajne post analizen e kujdesit në zyrat qendrore në mënyrë që të parandaluar mashtrimin. Si rjedhim, kujdes ne monitorim dhe të procesit të dokumentacionit bëhet më efikas dhe kostot e transaksionit të sigurimit janë më të ulëta në terma absolutë dhe të krahasueshme në terma në relative me sigurimin e konvencionale. Organizata disburson te klientet demshperblimet e sigurimeve. Lëvrimin kryesisht përfshin ndërveprim personale të stafit me kërkuesi, por më të shumtën e kohës, gjithsesi qe të dy jetojnë në të njëjtin fshat. Si një pjesë e primit, kostot e transaksionit që lidhen me mbledhjen janë më të vogla në kuptimin absolut dhe relativ dhe kostot e lëvrimin janë pak më të larta në terma relative sesa për sigurim konvencionale. Si përfundim, kostot e transaksioneve kanë gjasa të jenë afërsisht të barabartë.

Faqja 37

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Kostot e transaksionit për klientin: (4) Modeli i-partneri agjent redukton kostot e transaksionit që lidhen me njohurite per shitjet në të paktën dy mënyra. Së pari, duke monitoruar dhe zgjedhur skemat me te pershtatshme të sigurimit për të varferit grupimi siguron që te varferit të marri mbrojtjen qe kanë nevojë me kosto të ulët. Dy supozime duhet të plotësohen për sa me siper: Klientët duhet të ketë një ekspozim të ngjashem ndaj rrezikut , kjo duket se eshte nje supozim i arsyeshme seps anëtarët e grupit priren për të pasur prejardhje të ngjashme.Për më tepër, klientët duhet të besimit te grupimet si ndërmjetës për të zgjedhur produktet e arsyeshme për ta. Së dyti, si shumica e grupimeve duhet te kene modulet e trajnimit të rregullt për edukimin reth sigurimeve.Kostot e transaksioneve të klientëve janë më të ulëta për shkak se ata duhet të shpenzojnë më pak kohë ne kujdesje monitorimi duke për të marrë një produkt më të mirë mbi mesatare. (5)Ne permbushjen e kerkesave te dokumentacionit dokumentacionit mund te ndihmoje stafi i grupimeve që mund të ofrojë përvoja se si veprohet për të marrë dokumente të caktuara.Ndërsa siguruesi mund të bëjë të njëjtën detyrë, stafi i grupimeve mund të jetë më i përshtatshëm për t'u marrë me klientët si ata sepse kanë gjasa të njohin dhe te besojne e stafin tashmë.Problemet që lidhen me policat e sigurimit mund të diskutohen. Kjo redukton kostot e transaksionit me klientin në terma absolutë. Në afat të afërm, shpenzimet ndoshta janë të krahasueshme. (6) Kostot e transaksioneve për shkak të transferimit të parave janë ulur për klientët.Si të tilla të holla mund të mblidhen dhe në disa raste edhe të jepet gjatë takimeve të rregullta. Një sigurues ka te ngjare të dërgojë një nga agjentët e tij te dera e çdo klienti. Ne permbledhim se kostot e transaksionit të transferimit të parave janë më të ulëta në terma absolutë dhe për të barabarta në terma relative. Ndërsa kostot e transaksionit jane të ndryshme për lloje të sigurimeve të ndryshme, ne duam të theksojmë se arsyetimi me lart ilustron shembullin e sigurimit të jetës. Sigurimi i llojeve të tjera mund të devijojnë nga kjo analizë. 7.1.3 Përmbledhje Në seksionin e mësipërm kemi shqyrtuar faktin nëse kostot e transaksionit janë të përshtatshme për të shpjeguar pse të varfrit janë të nensiguruar.Dallohen gjashtë lloje të ndryshme të kostove te transaksionit shkaktuara nga siguruesit ose klientët .Në modelin e shitve te drejtpërdrejta, ne kemi treguar se secili nga këto shpenzime në zvogelohet nga pak (shpesh me shumë më pak) se proporcioni mete cilen zvogelohen primet kur polica është zvogëluar.Si pasojë, kostot e transaksionit përbëjnë një pjese më e madhe te shpenzimeve totale sa më shumë një policë sigurimi zvogelohet.Ne nuk mund të përcaktojme efektin perfundimtar per shkak te shumë të panjohurave.Kjo është në përputhje me rezultatet e Murdoch (2002) dhe McCord (2002), te cilet shprehen që pjesa në rritje e kostos se transaksionit që lidhet me

Faqja 38

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

politikat e sigurimit të vogla mund të pengojë një treg për mikrosigurimet.Ky nuk është fundi i tregimit, megjithatë.Nje tjetër hap do te ishte që të tregohet se si kostot e transaksionit mund të ulet në mënyrë të konsiderueshme kur siguruesit dhe grupet e perbashketa bashkëpunojnë me anë të modelit partner-agjent.Në diskutimin e potencialit për reduktimin e shpenzimeve të çdo lloj kostosh së transaksionit tregohet se ne menyre cilësore se nga meritat e modelit të bashkëpunimit, kostot e transaksionit mund të ulet mjaft për sigurimin ne menyre qe të ofrohet në një shkallë më të vogël, i përshtatshëm për nevojat e të varfërve.Për këtë arsye, ne kemi refuzuar hipotezën 1 dhe arrijnë në përfundimin se kostot e transaksionit nuk janë arsyeja kryesore për nensigurimin e të varfërve. 2.) Zgjedhja e keqe, rreziku moral dhe mashtrimi Hipoteza 2: Mikrosigurimi është i ekspozuar ndaj problemeve me te renda te përzgjedhjes se keqe, riskut moral dhe mashtrim se sa është sigurimi konvencional. Si me lart do hetohet nëse përzgjedhja keqe, rreziku morale dhe mashtrimi janë dukshëm më të rëndësishme në mikrosigurime se në sigurimin e konvencionale.Në këtë pjese diskutohen me radhe sigurimet e llojeve të ndryshme në lidhje me dështimet e tregut në mikrosigurime në krahasim me të sigurimin e rregullt.Analiza e përfshin (1) sigurimit të jetës dhe teaksidenteve, sigurimin e ndërmarrjeve e cila përbëhet nga (2) banesa dhe përmbajtja, (3) kafshëve dhe (4) ndaj motit dhe te te korrave(5) Sigurimi shëndetësor. 7.2.1 Sigurimi i jetes dhe aksidenteve Të gjitha policat e sigurimit qe u vezhguan ne tregun e sigurimeve ne Shqipëri (ndoshta dhe gjetkë) mbulojne vdekjen dhe aksidente të çojnë në aftësi të kufizuara. Implikimet për përzgjedhje te keqe janë mjaft të qartë. Klientët që ndihen të rrezikur ndaj aksidenteve është mbi mesataren, p.sh. punëtorët e ndërtimit ose punetoret ne miniera kanë më shumë gjasa që të marrin sigurim. Gjithashtu, familjet më tepër do të paguajne prime për anëtarët më të vjetër ose te semure, në përgjithësi per dike qe ka te ngjare të vdesë së shpejti. Ky është një problem i të gjithë siguruesit e jetës janë duke u përballur. Së paku pesë masa per parandalimin e përzgjedhjes se mund të identifikohet, asnjë prej të cilave tregon se për sigurimin e jetës dështimet e tregut janë një problem në thelb më të madh per mikrosigurimet në krahasim mr sigurimet konvencionale. Së pari, perjashtimi i të moshuarve është një mënyrë për të mbajtur shumat e primit të ulëta për të dyja llojet e sigurimeve.Megjithatë, mosha kufij tipike zgjidhen. Si të tilla, ata janë shumë më e ulët se pragjet e sigurimi konvencionale për shkak të jetës jetëgjatësinë më të ulët e të varfërve.Së dyti, në mënyrë që të mos marrë klientët tashmë te sëmurë për vdekje, siguruesit shpesh i kerkojne klientëve t'i nënshtrohet një provë të shëndetit para se sigurohen.Kjo përbën një

Faqja 39

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

kosto shumë e lartë për pjesën e klienteve me te ardhura te uleta.Për të arritur një rezultat të ngjashëm, siguruesit rurale kontrollojne nëse një sëmundje(ndoshta) tashmë ekzistonte me pare se kërkesë te ndodhte.-Sëmundjet ekzistuese janë në mënyrë të qartë te përjashtuara në politikat e të ardhurave të ulëta.Për më tepër, një periudhë gjashtë muaj prove mund të aplikohet. Kjo është një masë jopopullore në vend. Së treti, duke ofruar norma shumë konkurruese për anëtarët e familjes shtesë është një veprim shumë i zgjuar, ashtu siç ka pak gjasa që disa anëtarë të familjes kene rrezik të lartë në të njëjtën kohë.McCord et al. (2005) e përshkruajnë se si agjentë te mikrosigurimeve mësojnë për të shmangur rrezikun e grupeve me rizik të lartë duke shmangur fusha të tilla si p.sh. kamion ndalesa për shkak të normave të larta të infektimit me HIV.Kjo në mënyrë efektive të çon në rezultate të ngjashme në krahasim me sigurimin konvencionale te jetes ku normat janë të vendosur në bazë të punës, kodit postar apo demografi karakteristika të tjera.Rreziku morale është më pak i përhapur në të sigurimit të jetës dhe aksidenteve. Është e vështirë të besohet se klientët bëhen më shumë rrezik marres ne jetët e tyre pasi te janë të mbuluar nga një police.Tregimet e burrave të vrarë nga gratë e tyre për të marrë përfitimet nuk janë diçka e pa degjuar, por tejet të rralla, pasi mbulesa nuk eshte shumë të lartë.Për më tepër, një bonus të rëndësishëm mbijetesë është paguar shpesh. Mashtrimi nuk është veçanërisht i lehtë në sigurimit të jetës dhe aksidenteve për shkak të vdekjes së një personi është një ngjarje shumë të rëndësishme dhe shumë të ngjarë të gjithë fshatin e di në lidhje me të dhe merr pjesë në funeralin e tij.Në rast aksidenti, një çertifikatë të policisë është e nevojshme, në mënyrë për të provuar se aksidenti ka ndodhur në fakt.Përveç kësaj një çertifikatë aftësi të kufizuara nga një mjek është e nevojshme. Ne nuk kemi gjetur shembuj në literaturë as nuk kemi dëgjuar për raste kur në mashtrim sigurimit të jetës dhe aksidenteve ishte një problem.Kjo vlen për sigurimin zakonshem, si dhe per mikrosigurimin.Për këtë arsye, përshtatje të vogla duhet të bëhen për hartimin e policave të sigurimit të jetës në mënyrë që sigurimi të ofrohen.Megjithatë, dështimet e tregut nuk janë më të dëmshme në mikrosigurime krahasuar me sigurimin konvencionale. 7.2.2 Banesat & sigurimi permbajtjes Vendbanimet dhe policat e sigurimit te përmbajtjes janë subjekt i përzgjedhjes se keqe, qoftë për të kliente me te ardhura te ulëta ose te pasur. Nje pjese e rrezikut të përzgjedhjes se keqe është eliminohet nga dizajni i policave. Megjithatë, përdorimi i premisave paraqet një sasi të caktuar të zgjedhjes se keqe sepse rrezikshmëria e tij nuk mund te verehet lehtë. Megjithatë, policat e mikrosigurimit nuk ndryshojnë nga sigurimi konvencionale në këtë drejtim. Si për të gjitha policat e tjera të sigurimit, e eliminojne zgjedhjen e keqe qe ne projektim. Për shkak të diferences midis vlerës personale dhe vleres se siguruar, rreziku morale nuk është konsideruar një rrezik i konsiderueshëm në

Faqja 40

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

sigurimin e banesave dhe përmbajtjes.Njerëzit nuk e marrin persiper rrezikun e humjes se sendeve te tyre vetëm për shkak se kompania e sigurimeve do të zëvendësojë të ndërtesës dhe përmbajtjen.Diskutimi për mashtrim është i ndryshëm për sigurimin e banesave dhe përmbajtja sesa për sigurimet e tjera që kemi parë deri tani.Përderisa askush nuk është i prirur për të kryer vetëvrasje apo të sëmuret të per te korrur përfitimet e sigurimeve, njerëzit mund të marrin në konsideratë shumë mirë djegjen e shtëpisë se tyre në qoftë se vlera e siguruar e kalon vlerën e shtëpisë.Si e tillë siguruesin duhet të konstatojë se shuma e siguruar nuk e tejkalon vlerën reale të objektit.Ky problem gjithashtu ekziston në sigurimet konvencionale.Për më tepër, shumica e shtëpive në fshatra nuk kanë nje adrese të caktuar me emrin e rruges, numri i shtëpisë dhe kodin postar dhe pronarët nuk janë të regjistruar me autoritetet lokale me një adresë fikse.Me qëllim për të parandaluar mbajtësin e i polices te pretendoje kompensimin për shtëpinë e fqinjëve të tij, si dhe të shqyrtuar nëse mbulesa e sugjeruar nga klienti është e arsyeshëme, siguruesit duhet të ketë një agjent në vend.Duke bërë kështu, siguruesi kapërcen problemin e informacionit asimetrik duke ulur shkaktimin e nxitjes dhe mundësise për mashtrim.Siç përshkruhet më në hollësi mbi sigurimin e shëndetit , siguruesi nuk është e izoluar krejtësisht nga mashtrimi i agjentit Përsëri, nuk ka arsye të supozohet se rreziku nga dështimet e tregut të banesave dhe të sigurimit te përmbajtjes është në thelb i ndryshem nga sigurimi konvencionale. 7.2.3 Sigurimi bagetise Ekziston nje sasi e madhe informacioni asimetrik i perfire ne sigurimin e bagetise. Për të shmangur përzgjedhje negative, siguruesit kërkojnë një veteriner për të vlerësuar moshën dhe shëndetin e çdo kafshë në mënyrë që një çmim adekuat mund të llogaritet. Zgjedhja e keqe ka të bëjë me llojet e ndryshme të fermerëve.Ndërsa disa prej tyre mund të jetë shumë te dashur dhe kujdesshëm, të tjerët jane me pak të kujdesen në lidhje me kafshët e tyre.Kjo mund të ndikojë në jetëgjatësinë e bagëtisë në mënyrë të konsiderueshme.Megjithatë, ky është një problem që ekziston për të dy llojet e sigurimeve, mikrosigurime si dhe sigurime konvencionale. Reziku moral kryesor ka të bëjë me fermerin qe kujdeset më pak për shkak të tufa e tij tashme eshte e siguruar. Ndërsa ne nuk mund ta përjashtojë këtë rrezik krejtësisht, ne besojmë se ai është i papërfillshëm: Blerja e kafshëve të reja është gjithmonë një bezdi për fermere për shkak të kostove te transaksioneve të përfshira, si udhëtime për në tregun lokal, pazaret për çmim dhe ende vuan nga informacioni i asimetrik në shëndetin fizik te kafsheve.Për më tepër, siguruesit per të shmangur rrezikut moral duke i ofruar vetem kontrata nje vjecare.Pas çdo vit, vlera e bagetise duhet të rivleresohet (Roth et al.2005). Prandaj, rreziku i rrezikut morale nuk është në thelb e ndryshme për të dyja

Faqja 41

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

llojet e sigurimeve.Në mënyrë për të shmangur abuzimet, çdo kafshë ka një etiketë ne vesh dhe në rast të ngordhjes, paditësi ka duhet te prese veshin e pajisur me etiketë e cila pastaj është dërguar në kompaninë e sigurimit së bashku me një fotografite e të kafshëve të ngordhur.Ne kokludojme se sigurimi per kafshët është në thelb i njejte për mikrosigurimin në krahasim me të sigurimit konvencionale. Te korrat dhe sigurimi nga moti Sigurimi te korrave është një produkt ofruar pronarëve të vegjel dhe te medhenj te tokave. Ajo siguron fermerëve kundër humbje e të lashtave për shkak të përmbytjeve, trazirave dhe vandalizmit.Ka disa përzgjedhje negative të përfshirë si fermerët që besojnë korrja e tyre është veçanërisht e prirur për të qenë e shkatërruar nga përmbytjet ose trazirat kanë më shumë gjasa për të blerë një sigurim të tillë, ndërsa siguruesi në mënyrë të qartë ka një disavantazh të informacionit (Mommens, 2006).Rreziku morale mund të lindi në rast të lashtat janë dëmtuar tashmë si bujk i siguruar ka pak motivim shpëtimin e sa më shumë e të jetë e mundur. Mashtrimi mund të ndodhë në të njëjtat rrethana si të përshkruara më sipër, dmth kur agjenti është i korruptuar ose kjo fushë është mbivleresuar. Përsëri, perzgjedhja e keqe reziku moral dhe mashtrimi jane te njejte si per mikro dhe per sigurimin e zakonshem. Një alternativë e re i referohet sigurimit te motit, pranon se korrat e keqe janë pothuajse ekskluzivisht pasojë e reshjeve të parregullta dhe të paguajnë kompensim për fermerët në varësi shiu te rene, pa marrë parasysh të korrat e tyre aktuale dhe përpjekjet që ata kanë ushtruar. Përzgjedhjes e keqe nuk është një problem për këtë lloj sigurimi sepse siguruesi me sa duket ka informacione mbi statistikat e reshjeve historike. Si pretendim qe nuk varen nga të korrat aktuale dhe padyshim fermerët nuk mund të ndikojë në shi, rrezik morale nuk eshte fare problem. Sipas ndertimit, pretendime të rrejshme nuk janë të mundshme. E vetmja formë kuptueshëm për mashtrim është ndryshimi i datave te kontratave. Sigurimi shëndetësor Ofruesit e sigurimi shëndetësor të përballen me një rrezik të konsiderueshëm të përzgjedhjes negative. Klientët që besojnë shëndetin e tyre është në rrezik apo tashmë kanë një sëmundje kanë më shumë gjasa që të marrin sigurim shëndetësor ndaj atyre qe jane te shendetshem. Masat lehtësuese janë të njëjta si për sigurimin e jetës. Së pari, duke përjashtuar klientët me nje prag të caktuar të moshës, shpesh 55 vjeç, ndihmon në kufizimin e përzgjedhjes negative. Përsëri, limitet janë më të ulëta se sa për sigurimet konvencionale. Së dyti, një periudhë gjashtë muaj pritje është një mënyrë fantastike për të përjashtuar ata që janë tashmë të sëmurë në vend të që njerëzit me të ardhura të ulëta të paguajnë për një kontroll mjekësor.Së treti, Sigurimet familje jane shumë konkurruese ne normat e tyre për të shmangur përzgjedhje e keqe.Përsëri, nuk ka gjasa që të gjithë anëtarët e të njëjtës familje vuajnë nga sëmundje

Faqja 42

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

në të njëjtën kohë. Forma më e rëndësishme rrezikut morale në të sigurimit shëndetësor është përdorimi i tepruar. Problemi nuk është i lehtë të trajtohen, por kompanitë e sigurimit përfshijnë dy kontrata për klientët me të ardhura të ulëta që e bën sigurimin te përballueshme: Së pari, siguruesit të mbulojnë vetëm qëndrimin në spital që tejkalojnë 24 orë.Së dyti, sigurimin vendos një mbulesë maksimale qe të mos tejkalohet nga ndonjë sëmundje apo pacient.Të dy masa nuk janë të zakonshme në sigurimin konvencionale për shkak se konsiderohet i jo sociale.Edhe pse këto kontratat nuk e reduktojne rrezik moral në vetvete, ata të paktën të kufizojnë rrezikun e kompanise se sigurimeve.Siguruesit e policave qe operojne ne zona me të ardhura të ulëta (më së shumti në zonat rurale) kanë më shumë të ngjarë të vuajnë nga mashtrimet.Marveshja e fshehte mes të siguruarit dhe agjenti i sigurimeve mund të çojë në vendosje date tjeter ne policat e sigurimit.Marveshjet e fshehta midis spitaleve dhe klientëve përbën një tjetër sfidë: Spitalet dhe mjekët nuk kanë nxitje për të qeverifikuar personi duke marrë trajtim është në të vërtetë klienti i siguruar dhe jo dikush tjetër. Në vend të kësaj, ata qëndrojnë per te fituar te ardhura shtesë. Një zgjidhje për këtë problem mund të jetë qe kompania e sigurimeve u kërkon spitaleve të licencuara për të marrë një foto të personit të trajtuar, kur u pranua (Garand, 2005).Së fundi, shumica e klientëve kanë shumë pak njohuri mjekësore ose s'ka fare.Spitalet mund të përfitojnë nga kjo me procedurat e faturimit të cilat janë shumë më të shtrenjtë se procedurat e kryera në fakt.Përsëri, kompania e sigurimit është në gjendje për të kontrolluar këtë problem sipas intervistave të rastit me klientët të cilët morrën trajtim mjekësor dhe shpesh fsheh mashtrimin nga mjekët (Garand, 2005).Ndërsa të gjitha këto forma të mashtrimit janë të mundshme në spitalet urbane dhe me klientët e pasur, ato kane shume pak gjasa.Argumenti se kostoja e transaksion nënkupton se per policat me te shtrenjta te sigurimit kostoja e monitorimit dhe intervistave te kryera e përbën një përqindje të vogël të kostos totale.Më tej, klientët urbane kanë karta identititi me fotografi për te identifikuar veten e tyre në çdo kohë. Pra, dështimet e tregut nuk duhet të jetë në thelb të ndryshme me të policat të ardhura të ulëta atyre të sigurimit konvencionale. Përmbledhja Ne shqyrtuam hipotezen se dështimet e tregut mund të shpjegojë bindshëm shkallën e nensigurimit e të varfërve. Edhe pse dështimet e tregut janë të përhapura në mikrosigurime, ata nuk janë veçanërisht më te shumë se në sigurimin konvencionale.Për disa nga llojet e sigurimeve, siguruesit ndryshojë politikën e specifikimeve për mikrosigurimet pak për të shmangur përzgjedhje negative, rrezikun moral dhe mashtrimet e shkaktuara nga një tjetër vendosje pak me ndryshe në krahasim me sigurimin konvencionale (njerëzit nuk kanë adresat, etj.) Pasi

Faqja 43

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

pershtaten policat e klientëve me të ardhura të ulëta, nuk ka asnjë arsye për të besuar se përzgjedhje negative, rreziku morale dhe mashtrimi janë më të rëndësishme se në sigurimin konvencionale.

3.) Scalability Hipoteza 3: produktet Konvencionale sigurimit nuk mund të pakësohet në masën nevojshme për sigurimin e microinsurance Siç shpjegohet në shqyrtimin literaturë, është argumentuar se scalability të produkteve mund të jetë një problem në microinsurance. Sigurimi nuk është domosdo e shkallëzuar në atë masë që një produkt të përshtatshëm për klientët e pasur mund të sigurohet për të varfërit.Kjo pikë është e theksuar si literaturë shpesh lidhet me çështjet e scalability, kur në fakt duke iu referuar çështjet e lidhura me kostot e transaksionit. Struktura e këtij seksioni është si më poshtë: Së pari, koncepti i scalability është përcaktuar.Së dyti, supozimet për diskutim scalability janë dhënë.Së treti, për çdo lloj sigurimi është analizuar nëse produktet janë në fakt të shkallëzuar ose jo.Per te percaktuar scalability, ne duhet të shikojmë në raport me të dy në mes të të mbulojë dhe premium, si dhe lidhje në mes të mbuluar dhe personi i siguruar të ardhurat.Dy kushte duhet të plotësohen për politikën që do të shkallëzuar: Së pari, si madhësia e vogël e mbuluar përcakton pagesat minimale, sigurimi mund të konsiderohet shkallëzuar në qoftë se rasti i siguruar ose objekt mund të sigurohen pjesërisht ose rasti i siguruar ose objekt mund të ndahet në copa të vogla të arsyeshme.Së dyti, madhësia e mbuluar duhet të jetë e lidhur disi me të ardhurat e individuale të siguruara dhe të mirën duhet të jetë kryesisht në para (Churchill et al., 2006).Kushti i dytë nuk është e drejtë përpara, por siç do të shohim, scalability është shumë e varur nga ajo.Të dyja kushtet individuale janë të nevojshme por jo kushte të mjaftueshme. Për pasojë, vetëm në qoftë se të dyja janë plotësuar kushtet, të sigurimit mund të konsiderohet shkallëzuar.Si më poshtë tregon analiza, kushti i parë është përmbushur për të gjitha produktet e sigurimit.Kushti i dytë, megjithatë, nuk është e plotësuar në rastin e sigurimeve shëndetësore, kështu që ky lloj sigurimi nuk mund të konsiderohet shkallëzuar.Në mënyrë që të jetë në gjendje për të diskutuar këtë, supozimet e këtij neni duhet të specifikohen në mënyrë të qartë. Për këtë qëllim, supozohet se produkteve të sigurimit janë me çmim në mënyrë të drejtë dhe çdo person i caktuar ka të njëjtin probabilitet për të qenë i goditur nga një ngjarje të kundërt.Përveç kësaj, kostot e transaksionit janë shpërfillur për qëllim të këtij seksioni.

Faqja 44

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Sigurimi i jetes Sigurimi i pastër Jeta Në qoftë se sigurimi i jetës është që plotësisht të mbuluar shpenzimet financiare në lidhje me vdekjen e një personi, të sigurimit duhet të mbulojë të vlerës së të ardhurave kapacitetit mbetur e personit plus koha costs e bëra për funeralin etj Kjo është e mbuluar e nevojshme për të bërë familja e të vdekurit në mënyrë të barabartë edhe jashtë nga një perspektivë financiar thjesht.Megjithatë, nuk ka asnjë arsye pse që pritet jetë të ardhurat e një personi nuk duhet të jetë pjesërisht insurable.Si e tillë, nuk ka mbuluar minimale në sigurimin e jetës.Marrë parasysh kostot e transaksionit, premium dhe mbuluar janë proporcionale.Si pasojë, kusht i parë është përmbushur. Në lidhje me gjendjen e dytë, është e qartë se sigurimi i jetës është të mbulojë në mënyrë të qartë e varur nga të ardhurat e personit ashtu siç është përcaktuar nga zhvlerësim the mbetur kapacitet të ardhurave.Si pasojë, të dyja kushtet scalability janë plotësuar dhe sigurimin e jetës është konsideruar të jetë i shkallëzuar.

Sigurimi i pensionit sigurimit pensional ka karakteristika shumë të ngjashme në krahasim me jetën e sigurimit standarde.Ndryshimi i madh është se mbuluar nuk është paguar në rast të vdekjes, por jo në të daljes në pension në formën e një pensioni të kundërt.Kjo nuk do të ndryshojë strukturën e sigurimit të konsiderueshme, kështu që të dyja janë plotësuar kushtet dhe kjo mund të konsiderohet shkallëzuar si. Sigurimi aksidenteve personale Sigurimi i aksidentit personal mbulon jo vetëm me vdekjen e një personi, por edhe aftësi të kufizuara të përhershme të pjesshme dhe të përgjithshme.Ngjashëm me sigurimin e jetës, ajo është menduar për të mbuluar të ardhurat e mbetura të siguruarit në rast të vdekjes.Rast të përgjithshëm dhe të përhershëm aftësi të kufizuara të pjesshme është më i komplikuar sepse ajo gjithashtu duhet të mbulojë dhe shpenzimet e jetesës mjekësore e të paaftëve.Megjithatë, nuk ka asnjë arsye se pse vdekja e aftësisë së kufizuar nuk duhet të sigurohen pjesërisht. Përsëri, për të njëjtën arsye si për sigurimin e jetës, ekziston një lidhje e qartë ndërmjet të ardhurave dhe të mbulojë: dy vdekje si dhe komponent aftësi të kufizuara janë të sigurimit janë llogaritur. Sigurimi i jetës është në fakt e llojit të sigurimit e cila është më e lehtë të shkallëzuar për shkak të thjeshtë Premium saj dhe struktura e fitim. mbi bazën e të ardhmen pritet të ardhurat e të siguruarit.Si pasojë, të dyja janë plotësuar kushtet e sigurimit konsiderohet shkallëzuar. Sigurimi i Ndërmarrjeve

Faqja 45

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Banesave dhe përmbajtja Vendbanimet dhe sigurimi mbulon përmbajtjen e ndërmarrjes së brendshme si dhe sendet shtëpiake dhe private të të siguruarit.Premisë dhe mbuluar përcaktohet nga vlera e shtëpisë dhe përmbajtja e saj.Banesa & sigurimit përmbajtje është shkallëzuar në një masë të konsiderueshme. Për sa kohë që objektet e siguruara janë të përcaktuar qartë, nuk ka arsye të supozohet se banesave dhe sigurimin e përmbajtja nuk mund të ndahen me objektin sigurimit fizik ose edhe duke siguruar një pjesë të një objekti.Nga perspektiva e ndërmarrjes së sigurimeve kjo bëhet vetëm problematike në qoftë se objekti i siguruar nuk është përcaktuar.Por përsëri, kjo është më shumë një problem i kontraktues mbi një argument kundër scalability.Në lidhje me gjendjen e dytë, madhësinë dhe vlerën e shtëpisë dhe përmbajtja e saj (dhe për këtë arsye shuma që do të mbulohet), janë në të shumtën e rasteve të drejtpërdrejtë në varësi të personit të ardhurave, të tilla që kushti i dytë është përmbushur gjithashtu.Përmbledhur, vendbanimet & sigurimit përmbajtje është shkallëzuar. Sigurimi i bagetise Kafshët sigurim mbulon të vdekjes së një kafshe qumësht. Cover dhe pagesat janë të shkallëzuar në Vlera e lopë individuale dhe sasinë e lopë për t'u mbuluar. Minimale e primit për mbulimin e vdekjes së një lopë krejtësisht është e përcaktuar nga vlera minimale e një kafshe qumësht.Teorikisht, megjithatë, nuk duhet të ketë problem që mbulon vlerën e lopës vetëm pjesërisht. Si pasojë, kusht i parë është përmbushur. Në lidhje me gjendjen e dytë, është e qartë se ekziston një lidhje e fortë në mes të shumës së lopë fermeri ka dhe të ardhurat e tij.Ngjashëm me sigurimeve bujqësore, lopë janë të ardhurat e fermerëve gjenerimin e pasurisë kështu që vlera e tyre është nga përkufizimi lidhur me të ardhurat.Prandaj, mbulojnë dhe të ardhurat janë të lidhura dhe të dyja janë plotësuar kushtet. Sigurimi i kulturave bujqesore dhe prej motit Moti dhe të sigurimit kulture mbulojnë bimët dhe të korrjes në bujqësi. Në qoftë se ndodh një thatësirë, fermeri merr kompensim për shumën e siguruar ose dëmin e shkaktuar aktuale cilado është më i vogël.Premium dhe mbulojnë të lëvizur në mënyrë proporcionale dhe fermeri mund të siguroj fushën e tij pjesërisht.Nëse ai zgjedh për këtë të fundit, megjithatë, e sigurimit duhet të bëni të sigurtë që fermeri mban pjesën e tij të shpenzimeve, pra në qoftë se 30% e fushës është i siguruar dhe 30% të të korrave merr humbur për shkak të thatësirës, sigurimit paguan 9 % të vlerës së fushës dhe nuk e shumës totale humbur.Kjo megjithatë është më shumë një çështje e kontraktues teorisë dhe rrezik moral se scalability. Siç u përmend më lart, këtë fushë mund të sigurohen pjesërisht nga një perspektivë scalability.Për më tepër, kusht i dytë vlen edhe si të ardhurat e fermer ka gjasa të jetë proporcional me madhësinë dhe shuma e

Faqja 46

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

fushave që ai ka.Fusha është e fermerit të ardhurat e asetit gjeneruar kështu sipas definicionit, të ardhurave dhe vlerës së pasurisë që do të mbuluara janë të lidhura.Kështu, të dy janë plotësuar kushtet dhe sigurimit kulture është shkallëzuar. Sigurimi shëndetësor Rastin e sigurimit shëndetësor është më e komplikuar se sigurimeve të tjera për disa arsye.Ne analizojmë këto arsye duke shikuar në të dy kushtet e përcaktuara më parë scalability.Së pari, kemi hetuar se sigurimit shëndetësor është i shkallëzuar në mbuluar dhe premium.Ne kemi gjetur se sigurimit shëndetësor është i shkallëzuar në përgjithësi, por në mjedis shumë të veçanta në Indi, scalability është e kufizuar. Së dyti, ne e shikojmë në lidhje në mes të të mbulojë dhe të ardhurave të personit që është bërë për politikat e tjera.Së pari, në kërkim në lidhje në mes të të mbulojë dhe premium është e rëndësishme të konstatoj se nevojat e sigurimit shëndetësor për të mbuluar shumë sëmundjeve të ndryshme.Prandaj është e primit të kuptohet si një mesatare probabilitet përzier të sëmundjeve të ndryshme.Pavarësisht nga natyra e komplikuar në vetvete, e sigurimit shëndetësor në krahasim me llojet e tjera të sigurimit, mund të imagjinohet teorikisht se njerëzit mund të siguruar vetëm një pjesë të një sëmundje të caktuara.Kjo është në mënyrë efektive se çfarë ndodh kur kompanitë e sigurimit kurorëzon vënë në kopertinën maksimale e politikave të caktuara.Kjo nuk është një problem në vetvete, në të vërtetë krejt e kundërta: Njerëzit mund të së paku gardh një pjesë të caktuar të një sëmundje të mundshme.Është supozuar se kjo është ende më e mirë se që ka nuk ka sigurim në të gjitha.Për qëllim të këtij argumenti, ne me qëllim të neglizhojmë faktin se në shoqëritë më të se është moralisht e papranueshme të refuzojë trajtimin e p.sh. një krizë zemre në baza të mbuluar sigurimit të kufizuar.Megjithatë, kur shikon në sistemin e kujdesit shëndetësor shqiptar më të posaçme, bëhet e qartë se sigurimit shëndetësor është me të vërtetë shumë problematike se sa duket në pamje të parë: E ndërlikim të bëjë me sigurimin e kujdesit shëndetësor falas nga shteti shqiptar.Si e tillë, e sigurimit shëndetësor është sigurimi shkruani vetëm ku njerëzit në fakt kanë për të vendosur mbi marrjen ose refuzimin e shërbimit të sigurimit pas ngjarjes mbuluar ka ndodhur.Më saktësisht, ata duhet të zgjedhin mes një spital privat ku trajtimi është i (pjesërisht) paguhet nga sigurimi dhe trajtimi i lirë në një spital publik.Refuzimin e shërbimit të sigurimit mund të jetë nganjëherë zgjedhja mençur shkak për sëmundje të rënda të rëndë bashkë-pagesave mund të çojë në borxh të lartë, ndërsa është e paqartë nëse dallimi në cilësi midis spitaleve është me vlerë të parave.Një ndërlikim i dytë lind për shkak të sigurimit shëndetësor është jo-ekonomik në krahasim me të gjitha sigurimet e tjera që ne kemi shikuar deri tani: Ajo në të vërtetë mbulon një shërbim në vend se duke paguar nga një sasi të paracaktuar të parave.Ky i fundit, megjithatë, ka një çmim të caktuar dhe mund të jetë me luspa poshtë vetëm në një masë të kufizuar.Si e tillë, duke marrë në dobi të

Faqja 47

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

sigurimit në të shumtën e rasteve të rënda sëmundje të thotë gjithashtu të rënda shkaktohen bashkë-pagesave.Kjo lë të individit siguruar me një vendim midis trajtimit publik dhe privat me shumë panjohura.Si pasojë, personi mund të përfundojnë duke e shërbimit publik në rast sëmundjeje të rëndë, pavarësisht kanë sigurim për shkak të frikës mos qenë në gjendje të përballojë pjesa e mbetur e privat trajtimit të shtrenjta.Nga ana tjetër, në rastin e sëmundjeve të vogla, diferenca midis cilësisë dhe private të spitaleve publike mund të jetë kaq e vogël se sigurim shëndetësor nuk është me vlerë të parave.Për shkak të pjesshëm) substitutability (e shëndetit publik dhe sektorin privat, shërbimi i siguruari nuk mund të ndahen në një nivel mjaft të vogël, pa njerëz të zëvendësuar privat për trajtim publik.Si rrjedhim, gjendja e parë të scalability në mbuluar dhe premium është plotësuar vetëm pjesërisht: Deri në pikën e zëvendësimit të shërbimeve. Së dyti, duke analizuar marrëdhëniet në mes të të mbulojë dhe të ardhurat e siguruara gjithashtu nxjerr në pah Rezultatet interesante: Për të gjitha sigurimet që kemi analizuar deri tani, të ardhurat e personit dhe të mbuluar i politikës të sigurimit janë drejtpërdrejt të lidhura disi.Në sigurim shëndetësor, megjithatë, ky nuk është rasti.Shumica e sëmundjeve të njëjtën kosto nuk ka rëndësi nëse një ose të një personi të varfër merr të pasur të sëmurë.Si pasojë, kushti i dytë për scalability nuk është e plotësuar. Në qoftë se ne supozojmë për qëllim të këtij argumenti që nga një pikë morale e parë, ajo nuk është e pranueshme që vetëm njerëzit e pasur të marrë trajtim mjekësor ne duhet ta pranojmë se sigurim shëndetësor nuk është jetë e qëndrueshme vetë për njerëz të pasur dhe të varfër pa subvencionimi kryq. Përmbledhje Në këtë seksion ne hetimin në qoftë se sigurimi është e shkallëzuar në nivelin e kërkuar për sigurimin e microinsurance. Ne kemi përcaktuar dy kriteret kryesore që duhet të plotësohen në mënyrë që të lejojë për scalability: Së pari, rasti i siguruar ose objekt mund të sigurohen pjesërisht ose rasti i siguruar ose objekt mund të ndahet në copa të vogla të arsyeshme.Së dyti, duhet të jetë e mbuluar disi lidhur me të ardhurat e personit.Ne tregojnë se kusht i parë dhe të dytë është e plotësuar për të gjitha llojet e sigurimeve me përjashtim të sigurimit shëndetësor.Në rastin e fundit, kushti i parë është vetëm pjesërisht e përmbushur për shkak të substitutability e dhe private të shërbimeve publike.Kushti i dytë nuk është plotësuar, sepse e shërbimit që është i mbuluar nga sigurimi shëndetësor ka një çmim të caktuar, pavarësisht nga të ardhurat e të siguruarit. Churchill et al. (2006) dhe Dror et al. (2005) pranojnë se sigurimit shëndetësor është më e sigurimit lloji të komplikuar për të siguruar të varfërve, ata dështojnë të qartë efektin scalability ndarë nga transaksionet e kostove dhe deshtimet e tregut

Faqja 48

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

4. Antipatia ndaj riskut, informacionit, kuptimi dhe te arsyetuarit Hipoteza 4: Klientet e sigurimeve konvensionale ndryshojne ndaj atyre te mikrosigurimeve ndaj antipatise ndaj riskut, mungeses se informacionit , racionalitetit dhe moskuptimi i produkteve te sigurimeve duke shkaktuar nje renie efektive ne kerkese Në tre seksionet e mëparshme, ne kemi shqyrtuar nëse kostot e transaksionit, dështimet e tregut, si dhe mungesa e shkallezimit të produkteve ekzistuese mund të shpjegojë nensigurimi e njerezme me të ardhura të ulëta në një masë të konsiderueshme. Ne kemi gjetur se asnjë nga tre hipotezt mund të shpjegojë nensigurimin ne menyre te besueshme dhe hodhem poshtë secilen prej tyre me përjashtim të shkallezimit te e sigurimit shëndetësor. Në këtë seksion, ne kemi analizuar se gjendja e nensigurimit është e lidhur me pengesa në anën e kërkesës. Analiza është strukturuar si vijon: Pas futjes së konceptit të kërkesës të potenciale dhe efektiv, diskutohen tre supozime të cilat duhet të ekzistojne qe kërkesa potenciale dhe efektive te jene te ngjashme. Këto supozime me pas testohen. Ne përfundim ka dëshmi se dy nga këto supozime nuk janë plotësuar dhe si pasojë kerkesa efektive eshte nen kerkesen potenciale. Prandaj, ne nuk mund ta refuzojë hipotezën 4 dhe për të gjetur prova se mungesa e informacionit, të kuptuarit dhe racionalitet janë arsyet kryesore për nensigurim në Shqipëri. Koncepti i kërkesës potenciale dhe efektive rrjedh nga Matul (2005). Kerkesa potenciale është përcaktuar si kërkesa që do të vërehet në një treg efikas. Në krahasim me atë, kerkesa efektive paraqet kërkesen që është vërejtur në të vërtetë në treg. Në pajtim me definicionin e mësipërme, u identifikuan tri supozime të cilat duhet të plotësohen qe kërkesa efektive për mikrosigurimet te jete afersisht sa kerkesa potenciale: Klientët (a) kane antipati riskun (b) janë të mirëinformuar rreth produkteve të furnizuar dhe i kuptojne ato dhe për më tepër (c) janë racionale. Në vijim analizojmë një nga një nëse këto tri supozimet janë të mbështetur nga kerkimet tona. Antipatia e riskut Vështrim i Përgjithshëm

Faqja 49

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Antipati ndaj riskut parakusht vendimtar për sigurimin e individëve për arsye të dukshme. Megjithatë, eshte e vështirë për të vërtetuar antipatine ndaj riskut direkt. Prandaj linja jonë e të arsyetimit në këtë seksion është siç vijon: Pas një intermexo të shkurtër në funksion e dobise të supozuar, tregohet se njerëzit kërkojnë lloje të caktuara të sigurimit në mënyrë eksplicite duke theksuar se ajo i ndihmon ata për të zbutur rrezikun financiar të ngjarjes themelore negative. Duke supozuar se njerëzit presin që produktet të jenë me çmim në mënyrë të drejtë, kjo gjetje interpretohet si dëshmi për antipati rrezik. Edhe pse provat nuk jane veçanërisht te forta, ne besojmë se është e arsyeshme të supozojmë se njerëzit janë të antipatik ndaj riskut. Intermexo në funksione të dobise, antipatia ndaj riskut dhe zgjedhja e brendshme e perkohshme: Si të përshkruara më lart, kemi të marrë funksionet e von Neumann-Morgenstern te dobise. Ndërsa individët antipatik ndaj riskut domosdoshmërisht kanë funksione konkave dobie kjo nuk shkaqet për fat të keq anasjelltas: sipërfaqe konkave e funksionit të shërbimeve mund të ketë dy arsye të ndryshme: antipati e rrezikut ose preferencat brendshme e perkohshme. Ndërsa antipatia ndaj rrezik është një kusht i nevojshëm për sigurimin e individit dhe me afërsinë e kërkesës efektive dhe potenciale, preferencat e brendshem e perkohshme vetëm tregojnë se klientët mund të jenë të prirur për të ruajtur në mënyrë të qetë konsumin e tyre dhe për të maksimizuar dobinë e tyre. Si dy efekte ne nuk mund të dallojme ose te jemi te sigurt nese personi është antipatik ndaj riskut kur respektohen funksionet me kurba konkave. Dimensioni kulturor: Skemat e sigurimit informal mund të jetë një shenjë e antipatise ndaj riskut. Disa mekanizma sigurimi informal mbizotrojne ne shoqeri. Miqtë dhe të afërmit duket se janë më të rëndësishmitnder e mekanizmave informal te sigurimit megjithate ende joperfekt . Informimi dhe te kuptuarit Vështrim i Përgjithshëm Arsyetojme nëse njerëzit kanë qasje të mjaftueshme në informacion dhe arijene ne nje kuptim të drejtë e produkteve të sigurimit dhe pastaj hetojme nëse individët janë duke marrë vendime racionale. Ballafaqimi me këto tre pikë në këtë procedurë është bindëse sa mund te jete nje dialektizem ne filozofi, informata është kusht i domosdoshëm për të kuptuar dhe të kuptuarit e një koncepti është kusht i domosdoshëm për të marrë zgjidhje racionale. Ne kemi treguar se mungesa e informacionit dhe të kuptuarit është arsyeja kryesore për të renien e efektshmerise se kerkeses ndaj nivelit potencial te tij.

Faqja 50

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Prandaj, ne nuk mund ta refuzojë hipoteza 4, dmth ka prova të mjaftueshme për të kërkesës efektive ne mosaritjen e niveleve të kërkesës potenciale. (1) Gjetja se njerëzit pranojnë se nuk kane informacion të mjaftueshëm është edhe e dobishme dhe sfiduese në të njëjtën kohë: Ajo paraprin pergjigjen e hipotezes qe po testojme. Nëse përgjigjja pasqyronte gjendjen aktuale, marrjen e informacionit të plote dhe te kuptuarit të sigurimeve, hipoteza nuk do të ishte e shkelur pra hipoteza 4 nuk mund të refuzohet, gjegjësisht mungesa e informacionit është të paktën pjesërisht përgjegjës për nensigurim në Shqipëri.Megjithatë, ne duam të testojme nëse kjo është e vërtetë, dmth nëse informata dhe sigurimi janë të lidhura me të vërtetë. Si e tillë, duke pasur parasysh gjendjen e dukshme e nensigurimit, më shumë informacion duhet të çojë ,ceteris paribus, në nivele më të larta të sigurimit.Linja e arsyetimit për t'u ndjekur është e drejtperdrejte: Rruga për ekspozim të informacionit eshte zgjedhur: niveli i arsimimit të njerëzve.Niveli i edukimit mendohet se rrit njohurite financiare dhe të çon në një aftësi me të lartë për të mbledhur dhe procesuar informacion. Nëse ekzistojne nivele më të larta të arsimit eshte e mundur qe te kete dhe nivele te larta të sigurimit, ka gjasa që supozimi të informacionit të përsosur dhe mirëkuptim është shkelur. Analiza e kryer nga statistika e mbledhur ne Tirane tregoi një marrëdhënie midis arsimit dhe mundësise te te qenit i siguruar. (2) Fakti që nje pjese e konsiderueshme mendon se mosqenia e i siguruar eshte per shkak te mungeses në të holla nuk është e kuptueshme për mua dhe merret si provë për një mungesë të informacioneve dhe të kuptuarit e sigurimit. Argumenti i ka dy aspekte të ndryshme, informacioni dhe të kuptuarit: Së pari, shuma absolute e primeve të gjitha të mikrosigurimeve që ne kemi parë duken më se te arsyeshme në krahasim me të ardhurat që njerëzit kanë. Së dyti, duke marrë se kemi nje vendosje të drejtë te cmimit dhe të ekspozim homogjen ndaj riskut, pritet qe mesatarja e pagesave duhet të jetë e barabartë me primet e paguar me kalimin e kohës. Argumenti i të ardhura të pa mjaftueshme për të paguar për sigurim për këtë arsye bëhet i pavlefshëm. Përkundrazi, e kundërta është e vërtetë: Ndërsa Sigurimi i jep njerëzve mundësinë për të patur një humbje të caktuar gjatë disa viteve, mos marrja e sigurimit përfundimisht çon në një situatë, ku atyre u duhet të paguajnë një shumë të madhe e cila tejkalon kapacitetin e tyre pagues . (3) Disa njerëz mund të thone se ata nuk e marrin sigurim sepse të tjerët u thone atyre për të mos t'a bere.Nga një perspektivë e informacionit, efektiviteti i fjales se gojës është i habitshme. Për më tepër, është interesante të shohim se përvojat e këqija kanë një ndikim shumë më të lartë dhe u përhap më shpejt se një lajm i mirë. Kjo është për të ardhur keq, sepse shumica e familjeve nuk përpiqen të gjejnë informacion për sigurimin dhe te kuptojne se per cfare flitet.

Faqja 51

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Prandaj, ekziston një prirje e natyrshme në mungese informacioni dhe mungesa e te kuptuarit për njerëzit të cilët mbështeten në mendimin dhe përvojat e të tjerëve. Racionaliteti Vështrim i Përgjithshëm Në mikroekonomi, si teorinë konvencionale të sigurimit njerezit janë supozuar të jenë racional. Kjo nënkupton optimizimin dobinë e tyre per nje buxhet te caktuar. Megjithate kuptohet gjerësisht se këto nuk janë supozime realiste. Në vend të kësaj, sjellje irracionale dhe racionaliteti i kufizuar (të përshkruara nga Kahneman et al. (1982)), janë të përhapura. Sjellja e kufizuar racionale vendimet që individi merr jane te marra mbi bazen e vendimeve rastesoret te cilat japin rezultat dhe jane te permiresuara nga eksperienca. Ky koncept pranon se "agjentët arijne ne kufij të formulimit dhe zgjidhjes se problemeve komplekse dhe në përpunimin e informacionit" (Simon, 1991). Para se,të theksojmë se racionaliteti kufizohet dhe madje edhe sjellje të paarsyeshme jane te lidhur posaçërisht me vendet në zhvillim dhe si e tillë nuk i dallojnë agjentët në vendet e zhvilluara dhe ata në vendet ne zhvillim. Racionaliteti i kufizuar dhe sjelljet irracionale janë gjithashtu të përhapura në shoqërinë tonë dhe sigurisht që të çojnë në joefikasitet në tregun e sigurimeve. Pjesë e arsyes pse shumica e policave të sigurimit janë zbatuar nga shteti në shoqëritë më perëndimore është e lidhur ndoshta me këtë paaftësi. Agumentojnë se ndërkohë që sjellja me racionalitet te kufizuar dhe paarsyeshme nuk janë të lidhura ekskluzivisht me vendet në zhvillim, efekti mund të jetë i fortë për shkak të sfondit arsimore dhe kulturorer të njerëzve me të ardhura të ulëta. Dimensioni kulturor Edhe pse sjellja me racionalitet te kufizuar dhe irracionale janë të përhapura në vendet e zhvilluara, si dhe vendet në zhvillim, gjejmë dëshmi se niveli i arsimit dhe sfondi kulturor ndikojne ndjeshem. Siç e kemi parë, sa me teper arsimim dhe kulture financiare të çon në një aftësi më të mirë për të mbledhur procesuar informacionin, një nivel më të lartë të të kuptuarit siguron bazën për marrjen e vendimeve racionale.Meqenese kultura financiare është e ulët në njerëzit me të ardhura të ulëta, ne mund supozojmë me siguri që acionaliteti i kufizuar dhe sjelljet e paarsyeshme do të ketë një ndikim të madh dhe janë pjesërisht përgjegjës për nensigurimin. Konstatohet se sigurimi formale është i kufizuar deri në kohët e fundit në drejtim të qyteteve të mëdha dhe të klasave me të ardhura te larta. Njerëzit me te ardhura të ulëta në zonat rurale janë duke u ekspozuar ngadalë ndaj sigurimeve formale dhe ky koncept i ri ka nevojë për disa kohë per të aritur ne familjaritet mes te varferve.

Faqja 52

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Përmbledhje Në analizën e hipotezes 4, ne fillim percaktuam antipatine ndaj riskut, informacionit , të kuptuarit dhe racionalitetit qe kerkesa efektive t'i afrohet kerkeses potenciale.Secili prej këtyre supozimeve testohet më pas. Ne kemi gjetur prova për antipati ndaj riskut, kështu që ky supozim është i plotësuar. Megjithatë, marrja e informacionit të plotë dhe të kuptuarit e sigurimeve është shkelur në mënyrë të qartë. Per me teper mund te tregojme se as supozimi mbi racionalitetin nuk qendron. Ka vetëm disa studime që të përpiqet për të vlerësuar kërkesën për mikrosigurime. Literaturë është kryesisht e bazuar ne raste studimore dhe eshte empirike. Studimi i Matul's (2005) mbi kerkesen per mikrosigurimet ne Georgia eshte ndoshta studimi me i thelluar.Matul tregon se njohuritë mbi sigurimin ndryshojne ne varesi te të ardhurat dhe vendndodhjes se personit. Ne kemi gjetur me korrelacion se e ardhura është e rëndësishme në analizne e bere. Në përgjithësi, Matul gjen se individët janë antipatik ndaj rriskut prandaj në përgjithësi, mungesa e informacionit baze dhe të te kuptuarit te produkteve te mikrosigurimit eshte ajo qe pengon tregun gje qe është në përputhje me hulumtimet tona.

Tabela permbledhese per analizen e hipotezave:

Faqja 53

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

Hipotezat

Gjetjet

Hipoteza 1: Kostot e transaksionit janë proporcionalisht më të larta për mikrosigurimin se per sigurimet konvencionale. Hipoteza 2: Mikrosigurimi është i ekspozuar ndaj problemeve me te renda te përzgjedhjes se keqe, riskut moral dhe mashtrim se sa është sigurimi konvencional. Hipoteza 3: Produktet konvencionale te sigurimit nuk mund të zvogelohen në masën nevojshme për sigurimin e mikrosigurise Hipoteza 4: Klientet e sigurimeve konvensionale ndryshojne ndaj atyre te mikrosigurimeve ndaj antipatise ndaj riskut, mungeses se informacionit , racionalitetit dhe moskuptimi i produkteve te sigurimeve duke shkaktuar nje renie efektive ne kerkese

Hidhet poshte

Ne modelin partneragjent koshtot e transaksionit nuk jane me te larta se ne sigurimet standarte

Hidhet poshte

Keto probleme nuk jane me te larta per mikrosigurimet sesa per sigurimet standarte

Hidhet poshte (pervec sigurimit te shendetit)

Verehet se produktet e tregut te sigurimeve jane plotesisht te shkallezueshme per tu pershtatur me nevojat e mikrosigurimit
U gjet se hipoteza qendron dhe eshte baza pse kerkesa pengohet per te aritur nivelet potenciale.

Nuk hidhet poshte

Faqja 54

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

8. Perfundimet
Ne analizen pergjate kesaj teme u nxoren keto perfundime: 1. Primet kryesore ne tregun e sigurimeve vijne nga sigurimet e detyrueshme 2. Primet vjetore qe paguajne individet varen shume nga e ardhura e tyre 3. Individet qe jane te shkolluar kane nje mendim me positiv per sigurimet dhe jane me te perfshire ne to

Faqja 55

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

4. Mosperdorimi i sigurimeve varet nga mjaftueshmeria e te ardhurave per te paguar sigurime 5. Produktet e sigurimeve mund te zvogelohen per t’u perstatur me nevojat e shtresave me te ardhura te pakta duke ruajtur thelbin e tyre 6. Pengesa e vetme qe verehet ne tregun e sigurimeve eshte mungesa e informacionit per sigurimet dhe moskuptimit te produkteve te ketij tregu

9. Literatura
• “Statistike e tregut te sigurimeve” : Detyre kursi e zhvilluar nga studente te Fakultetit te Shkencave Sociale, dega Pune sociale, viti dyte, lenda “Drejtimi i sigurimeve shoqerore” , Anketim ne Tirane Qershor 2009 • Struktura e buxhetit te familjeve sipas prefekturave – per zonat urbane 2000, Instat • Gjeografia e Tregut te Sigurimeve 2009 , Autoriteti i mbikqyrjes financiare • Popullsia sipas Prefekturave 2001-2010 , Instat • Popullsia sipas Rretheve 2009 , Instat • CIA - The World Factbook , Albania May 27, 2010 • Alexandrov A.A., “Insurance”, 1998

Faqja 56

Sigurimet ne Shqiperi dhe arsyet pse nuk ka shtrirje te shtresat e varfera

Dhimitër Koça

• Jeffrey M. Perloff, “Microeconomics”, 2004 • Kotler Philip, “Marketing Management”, 1997 • Revista Monitor , botimet Qershor 2008 deri Maj 2010 • Gazeta “Shekulli” , qershor 2009 Interviste me shefin e urgjences se traumatologjise Myftar Torba • Informacin i mbledhur , rreth produkteve te tregut, prane shoqerive : Atlantik , Intersig , Insig , Sigal , Prill 2010 • Armendáriz de Aghion, B. & Morduch, J. (2005). “The Economics of Microfinance” • Churchill, C., Reinhard, D. & Qureshi, Z. (2006). IntoAction: “Microinsurance – Making insurance work for the poor”, Report Summary Microinsurance conference, Munich • Nevruz Koçi, Sherif Bundo, Zenel Shalari, “Pasiguria dhe Sigurimet” (2002) • Anekte mbi Cmimet e pajisjeve elekstroshtepikake prane firmes Neptun, Janar 2010 • Von Neumann–Morgenstern utility theorem, Wikipedia, enciklopedia e lire

Faqja 57

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful