pitanje 1 – Međunarodni standardi ekonomskih socijalnih i kulturnih prava pitanje 2 – Različito tumačenje građanskih i političkih prava i socijalnih i ekonomskih

prava pitanje 3 - Povelja EU o osnovnim pravima (2000. g.) Ova Povelja reafirmiše, poštujući ovlašćenja i zadatke Zajednice i Unije i princip subsidijarnosti, prava koja proističu, naročito iz ustavnih tradicija i međunarodnih obaveza koje su zajedniške za države članice, iz Ugovora o Evropskoj Uniji, ugovora Zajednice, Evropske Konvencije o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda, društvenih povelja koje je usvojila Zajednica i Savet Evrope i iz slučajeva iz sudske prakse Suda pravde Evropskih Zajednica i Evropskog suda za ljudska prava. Uživanje tih prava povlači za sobom odgovornosti i obaveze u odnosu na druga lica, ljudsku zajednicu i buduće generacije. Zbog toga Unija priznaje prava, slobode i principe koji su zacrtani u ovom dokumentu Povelja u okviru šest poglavlja - Dostojanstvo, Slobode, Jednakost, Solidarnost, Građanska prava i Pravda – u 54 člana izlaže osnovne vrijednosti EU kao i građanska, politička, ekonomska i socijalna prava građana EU. Prvo poglavlje Dostojanstvo obuhvata pravo na ljudsko dostojanstvo koje je nepovredivo i koje se mora poštovati i štititi. Takođe i pravo na život što znači da svako ima pravo na život i ne smije biti osuđen na smrt ili pogubljen, pravo na poštovanje ličnog integriteta; zabranu mučenja, nehumanog ili ponižavajuće tretmana ili kažnjavanja; zabranu ropstva i prinudnog rada što podrazumijeva da se ni od koga se ne smije tražiti da vrši prisilni ili prinudni rad i da je trgovina ljudskim bićima je zabranjena. Drugo poglavlje, Slobode, se sastoji od 14 članova. Pravo na ličnu slobodu i bezbijednost, pravo na zaštitu ličnih podataka koji se odnose na njega odnosno nju. A koji se moraju koristiti samo za određene, utvrđene svrhe i na bazi pristanka odnosnog lica ili na nekoj drugoj zakonom predviđenoj osnovi. Pravo da se poštuje njegov odnosno njen privatni i porodični život, dom I komuniciranje. Pravo na brak i pravo na zasnivanje porodice koje mora biti garantovano u skladu sa nacionalnim zakonima kojima se uređuje ostvarivanje tih prava. Pravo na slobodu mišljenja, savjesti i religije što uključuje slobodu promjene religije ili uvjerenja, i slobodu da pojedinačno ili u zajednici sa drugima, na javnom mjestu ili privatno, manifestuje svoju religiju ili uvjerenje kroz obožavanje, propovjedanje, vršenje službe i posmatranje. Pravo na slobodu izražavanja, što obuhvata slobodu zauzimanja stavova i pravo na primanje i davanje informacija i ideja bez ometanja od strane javnih vlasti i bez obzira na granice. Svako ima pravo na slobodu mirnog okupljanja i slobodu udruživanja na svim nivoima, narocito u političkim, sindikalnim i građanskim stvarima, sto podrazumijeva pravo svakoga da osniva sindikate i pridružuje im se radi zaštite njegovog odnosno njenih interesa. Umjetnost i naučna istraživanja biće oslobođena svih ograničenja. Poštovaće se akademske slobode. Pravo na obrazovanje i pravo na profesionalnu i trajnu obuku koje uključuje mogućnost besplatnog obaveznog obrazovanja i prava roditelja da svojoj djeci obezbijede takvo obrazovanje i školovanje koje će biti usaglašeno sa njihovim religioznim, filozofskim i pedagoškim ubjeđenjima, u skladu sa nacionalnim zakonima kojima se uređuje ostvarivanje te slobode i tog prava. Pravo na zaposlenje i na slobodno izabrano ili prihvaćeno zanimanje. Priznaje se pravo na vršenje poslovnih aktivnosti u skladu sa zakonima Zajednice, nacionalnim zakonima i nacionalnom praksom. Svako ima pravo da posjeduje, koristi, otuđuje i nasleđuje njegovu odnosno njenu zakonski stečenu imovinu. Niko ne smije biti lišen njegove odnosno njene imovine, izuzev u javnom interesu i u slučajevima i pod okolnostima koji su predviđeni zakonom, kada će za taj gubitak biti blagovremeno isplaćena pravična nadoknada. Korišćenje imovine može biti regulisano zakonima samo ukoliko je to neophodno zbog opšteg interesa. Intelektualna svojina će biti zaštićena. Pravo na azil će biti garantovano, uz puno poštovanje odredbi Ženevske Konvencije koje se odnose na status izbjeglica i u skladu sa ugovorom na osnovu kojeg je osnovana Evropska Zajednica. Zaštita u slučajevima preseljavanja, protjerivanja ili ekstradicije. Kolektivna protjerivanja su zabranjena. Niko ne smije da bude preseljen, protjeran ili ektradiran u državu u kojoj postoji ozbiljan rizik da će on ili ona biti podvrgnuti smrtnoj kazni, mučenju ili drugim nehumanim ili ponižavajucim tretmanima ili kaznama. Treće poglavlje, Jednakost, sastoji se od 7 članova. Promoviše jednakost pred zakonom. Zabranu diskriminacije koja se zasniva na polu, rasi, boji kože, etničkom ili socijalnom porijeklu, genetskim osobinama, jeziku, religiji ili uvjerenju, političkom ili bilo kom drugom mišljenju, pripadnosti nacionalnoj manjini, imovini, rođenju, invaliditetu, životnom dobu ili seksualnoj orijentaciji. Poštovanje raznolikosti kultura, religija i jezika. Jednakost (polova) muškaraca i žena mora biti obezbijeđena na svim poljima, uključujući tu zapošljavanje, rad i platu. Princip jednakosti ne smije spriječiti održavanje ili usvajanje mjera koje predviđaju specifične prednosti u korist onog pola koji je nedovoljno zastupljen. Poveljom se promovišu i prava djeteta gdje se nalaže da djeca moraju imati pravo na zaštitu i brigu neophodnu za njihovu

dobrobit i da mogu slobodno da izražavaju svoje mišljenje.U svim postupcima koji se odnose na djecu, bilo da ih sprovode javne vlasti ili privatne ustanove, primarni značaj se mora pridati najvišim interesima djeteta.Svako dete mora imati pravo da redovno održava lični i direktni kontakt sa oba svoja roditelja, izuzev u slučaju kada se to protivi najvišim interesima djeteta. Pravo starih lica na dostojanstven i nezavisan život i na njihovo učešće u socijalnom i kulturnom životu i Pravo hendikepiranih lica na mjere kojima se obezbjeđuje njihova nezavisnost, socijalna i profesionalna integracija i njihovo učešće u životu zajednice. Četvrto poglavlje, Solidarnost, sastoji se od 12 članova i spaja socijalna i ekonomska prava kao što su: Prava radnika na informisanost i konsultovanje u preduzetništvu u slučajevima i pod uslovima koji su predviđeni zakonima Zajednice i nacionalnim zakonima i praksom. Pravo kolektivnog ugovaranja i djelovanja u cilju zaštite svojih interesa, uključujuci tu i štrajk. Svako ima pravo na besplatne usluge traženja zaposlenja. Svaki radnik ima pravo na zaštitu protiv neopravdanog otkaza, u skladu sa zakonima Zajednice i nacionalnim zakonima i praksom. Svaki radnik ima pravo na radne uslove koji poštuju njegovo odnosno njeno zdravlje, bezbijednost i dostojanstvo i na ograničenje maksimalnog broja radnih sati, na dnevni i nedeljni odmor i na plaćeni godišnji odmor. Zabrana dječijeg rada i zaštita mladih na radu Zapošljavanje djece je zabranjeno a minimalna starost koja je dovoljna za zaposlenje ne može biti manja od minimalne starosti kada se završava školovanje. Omladina koja je zaposlena mora da ima radne uslove koji su odgovarajući njihovom životnom dobu i mora biti zaštićena od ekonomske eksploatacije i takve vrste rada koji bi mogao da naškodi njihovoj bezbijednosti, zdravlju, ili fizičkom, mentalnom i socijalnom razvoju, ili da ometa njihovo školovanje. Pravo na porodični i profesionalni život propisuje da porodica treba da ima pravnu, ekonomsku i socijalnu zaštitu. Da bi uskladio porodični i profesionalni život svako ima pravo na zaštitu od otkaza sa posla iz razloga koji su u vezi sa materinstvom i pravo na plaćeno porodiljsko odsustvo i roditeljsko odsustvo nakon rođenja ili usvojenja djeteta. Pravo na socijalno osiguranje i na socijalne servise koji obezbjeđuju zaštitu u slučajevima kao sto je materinstvo, bolest, nesreće na poslu, zavisnost od drugih ili starost, i u slučaju gubitka zaposlenja, u skladu sa zakonima Zajednice, nacionalnim zakonima i praksom. Svako ima pravo na preventivnu zdravstvenu zaštitu i pravo na medicinski tretman pod uslovima koji su regulisani nacionalnim zakonima i praksom. Smjernice Unije će obezbijediti visok nivo zaštite potrošača. Peto poglavlje, Građanska prava, obuhvata građanske dužnosti: Pravo glasa i pravo kandidovanja za Evropski Parlament; Pravo glasa i kandidovanja na opštinskim izborima; Pravo na dobru administraciju što obuhvata: pravo svakog lica da bude saslušano prije nego što se bilo koja pojedinačna mjera protiv njega odnosno nje preduzme, pravo na uvid u njegov odnosno njen dosije i obavezu administracije da obrazloži svoje odluke, pravo na naknadu svake štete koju prouzrokuju institucije Zajednice, ili njeni službenici u sprovođenju svojih dužnosti, u skladu sa opštim principima koji su zajednički zakonima država članica. Svako fizičko ili pravno lice koje ima prebivalište ili službeno sjedište u nekoj državi članici, ima pravo pristupa dokumentima Evropskog Parlamenta, Saveta i Komisije. Svaki građanin Unije ima pravo da se slobodno kreće i nastanjuje unutar teritorije država članica. Svaki građanin Unije će, na teritoriji treće države u kojoj država članica čiji je on odnosno ona državljanin nema predstavništvo, dobiti zaštitu diplomatskih ili konzularnih organa bilo koje druge države članice pod istim uslovima kao i državljanin te države članice. Šesto poglavlje, Pravda, se sastoji od 4 člana: Pravo na efikasan pravni lijek i na pravično suđenje kaže da svako ima pravo na efikasnu pravnu zaštitu pred sudovima u skladu sa uslovima koji su predviđeni u ovom članu. Svakom treba pružiti mogućnost da bude savjetovan, branjen i zastupan a nima koji nemaju dovoljno sredstava, mora se učiniti dostupnom pravna pomoć u tolikoj meri koja je neophodna da bi im se obezbijedio efikasan pristup pravdi. Svaki optuženi će se smatrati nevinim dok se u skladu sa zakonom ne dokaže da je kriv. Svakom optuženom mora biti garantovano pravo na odbranu. Principi zakonitosti i proporcionalnosti krivicnih djela i kazne nalaže da se niko ne smije smatrati krivim za krivično djelo zbog činjenja ili nečinjenja koje, u vrijeme kada je učinjeno, po nacionalnom ili međunarodnom pravu nije predstavljalo krivično djelo. Ne smije se primjeniti teža kazna od one koja je bila predviđena u vrijeme kada je krivično djelo učinjeno. Ukoliko, nakon izvršenja krivičnog djela, zakon za njega predvidi manju kaznu, primijeniće se ta kazna.Visina kazne ne smije biti neproporcionalna krivičnom djelu. Pravo da se za isto krivično djelo u krivičnom postupku ne bude suđen ili kažnjavan dva puta podrazumijeva da niko ne smije biti ponovo suđen ili kažnjen u krivičnom postupku za djelo za koje je, na teritoriji Unije, on ili ona već bio konačno oslobođen ili osuđen u skladu sa zakonima. Četiri poslednja člana tiču se oblasti primjene; oblasti garantovanih prava; nivoa zaštite; zabrane zloupotrebe prava. Što se tiče oblasti primjene, odredbe ovog poglavlja se odnose na institucije i organe Unije, poštujuci pritom principe subsidijarnosti, kao i na države članice, samo kada oni primjenjuju propise Unije. Zbog toga oni treba da poštuju prava i da se drže principa iz ovog poglavlja i da podstiču njihovu primjenu shodno svojim konkretnim ovlašćenjima.

Oblast garantovanih prava propisuje da svako ograničavanje primjene onih prava i sloboda koje priznaje ova Povelja mora biti zasnovano na zakonu i mora poštovati suštinu tih prava i sloboda. Na osnovu principa proporcionalnosti, do ograničenja može doći samo ukoliko su ona neophodna i ukoliko ispunjavaju ciljeve od opšteg interesa koje priznaje Unija ili ukoliko postoji potreba zaštite prava i sloboda drugih. Prava koje priznaje ova Povelja a koja se zasnivaju na ugovorima Zajednice ili na ugovoru o Evropskoj Uniji, ostvarivace se pod uslovima i u granicama koje odredjuju navedeni ugovori. Nivo zaštite nalaže da se nijedna odredba ove Povelje ne smije se tumačiti tako da ograničava ili da na negativan način utiče na ljudska prava i osnovne slobode onako kako ih, u odgovarajućim oblastima primjene, priznaju zakoni Unije, međunarodni zakoni i međunarodni ugovori u kojima učestvuju države članice ili Zajednica, uključujuci tu Evropsku konvenciju o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda, i kako ih priznaju ustavu država članica. Zabrana zloupotrebe prava se odnosi na to da se nijedna odredba ove Povelje ne sme se tumačiti tako da daje pravo na angažovanje u djelatnosti ili da izvrši djelo čiji je cilj uništenje prava i sloboda koja priznaje ova Povelja, ili na njihovom ograničavanju u većem stepenu nego što ova Povelja predviđa. pitanje 4 – Karakteristike otvorenog metoda koordinacije Otvoreni metod koordinacije je eksperimentalni pristup upravljanja EU na osnovu nacionalnog napretka kroz zajedničke evropske ciljeve i organizovano zajedničko učenje. Glavne institucionalne komponente OMK su zajedničke smjernice, nacionalni akcijski planovi, ujednačeni pregledi i zajednički evaluacijski izvještaji i preporuke. Nijedan od ovih instrumenata nema obavezujući karakter. Socijalna uključenost se pojavljuje u oblasti OMK od 2001.godine. OMK obuhvata postavljanje zajedničkih ciljeva na evropskom nivou, definisanje odgovarajućih nacionalnih politika u postizanju tih ciljeva, te izvještavanje o razvoju i rezultatima nacionalnih politika. OMK je zamišljen kao pomoć državama članicama da razviju vlastitu politiku, koja će odražavati situaciju u njihovoj državi, da dijele svoje iskustvo, te nadgledaju rezultate na transparentan i uporediv način. Nema određene najbolje prakse: postoje različiti načini da se postigne izvrsnost. Na Lisabonskom zasijedanju je odlučeno da se OMK primijeni u borbi protiv socijalne isključenosti u skladu sa načelima Komisije. Ovaj predlog je od zemalja članica zahtijevao prezentaciju nacionalnih akcijskih planova, sprovođenje Akcijskog programa Zajednice u svrhu podrške ovoj akciji. Na zasijedanju u Nici, Evropsko vijeće je utvrdilo ciljeve u borbi protiv siromaštva i socijalne isključenosti:  Olakšati svima zapošljavanje, pristup resursima, pravima, robama i uslugama  Spriječiti rizik od isključenosti  Pomoći najosjetljivijima  Pokrenuti sva relevantna tijela Evropske članice su pozvane da donesu dvogodišnje nacionalne planove i definišu smjernice i mehanizme praćenja napretka. Ova četiri cilja su formulisana uopšteno kako bi ih zemlje članice mogle tumačiti na razne načine i tako prilagoditi svoju heterogenost rješavanja pitanja na domaći način u ovom osjetljivom području. Primjena OMK u borbi protiv siromaštva i socijalne isključenosti se sastoji od dva dijela: 1) Procesa koji uključuje prihvatanje nacionalnih planova socijalne uključenosti od strane zemalja članica i njihove ocjene od strane Komisije i Odbora za socijalnu zaštitu; 2) Višegodišnjeg akcijskog programa definisanog tako da podstiče saradnju između zemalja članica u borbi protiv socijalne isključenosti. Program je prihvaćen 2001. godine i usmjeren na unaprijeđivanje efikasnosti politika zemalja članica u unapređivanju socijalne inkluzije, i to na način da se kreatori politike, socijalni partneri, nevladine organizacije, naučnici i same isključene osobe podstaknu na međusobnu saradnju. Kako bi pomogla zemljama članicama u formulisanju njihovih Nacionalnih planova socijalne uključenosti, Komisija je održala bilateralne sastanke sa svakom od zemalja članica i sročila Nacionalne planove prema zajedničkom obrascu. Kako bi se definisao zajednički modalitet kojim bi se uporedio i ocijenio napredak zemalja članica u ovoj oblasti, Evropski savjet je 2001. godine u Laekenu definisao indikatore. Jedan od osnovnih ciljeva Laeken indikatora jeste procjena napretka zemalja članica EU ka sveobuhvatnim ciljevima – a naročito da se utvrde veze između socijalne zaštite sa jedne strane, i ekonomskog rasta i zaposlenosti sa druge – kao dio napora EU ka većoj socijalnoj koheziji u okviru postepenog širenja EU. Osnovni skup zajedničkih Laeken indikatora otvoren je za preispitivanje i usavršavanje, a podaci o društvenoj uključenosti prikupljaju se SILC anketom (Statistsics on Income and Living Conditions) standardizovanom

nedovoljna uključenost nvo-a u proces kreiranja ovih memoranduma. države ih same dodaju u svoje Nacionalne akcione planove o socijalnoj uključenosti zbog specifičnosti pojedinih oblasti Na temelju 15 nacionalnih planova socijalne uključenosti i kruga bilateralnih sastanaka sa zemljama članicama. utvrđivanje dobre prakse i inovativnih pristupa.inkorporiraju ciljeve socijalne uključenosti u nacionalne budžetske odluke i samim tim omogućavaju da se strukturalni fondovi Unije koriste na najbolji način. -ojačavaju statističku osnovu za mjerenje stanja koja su povezana sa siromaštvom. . 4) i procesima socijalnog uključivanja na nivou Unije. osobe sa invaliditetom i stari. svaka zemlja kandidat.nedostatak aktivnih mehanizama za primjenu predloženih politika. Zajednički indikatori su podijeljeni u 5 grupa: dohodak. prije nego pristupi Uniji. Evropska Komisija smatra da su ovi memorandumi korisni za zemlje kandidate iz više razloga. . sekundarni pokazatelji dopunjuju primarne i detaljno ih razrađuju. 2001. Naime. regionalnih i lokalnih vlasti. a što se tiče nacionalnih pokazatelja.neadekvatna statistička prezentacija kojom se narušava realna socijalna situacija.ojačavaju koordinaciju i sprovođenje politike ze socijalno uključivanje između više vladinih ministarstava. Prema Izvještaju UNDP-a. Oni predstavljaju i primarne pokazatelje. djeca i socijalno ugroženi. Zajednički memorandum o socijalnoj uključenosti se sklapa sa državom kandidatom za članstvo i prethodi donošenju Nacionalnog Akcionog plana o socijalnoj uključenosti. ocjenjivanje kako se tretira ravnopravnost polova u planovima i na korištenje pokazatelja u nacionalnim planovima.pripremaju strategiju za uključivanje socijalnih partnera i nevladinih organizacija u procesima implementiranja i monitoringa politike za socijalno uključivanje. . Prvo zajedničko saopštenje je podnijeto 2001. obrazovanje. zaposlenost. još ne daju vidljivije rezultate. Strategija za suzbijanje siromaštva i socijalne isključenosti navodi kao cilj smanjenje stope ekonomske ugroženosti stanovništva i obezbjeđenje socijalne stabilnosti.Zajednički memorandumi o socijalnoj uključenosti Zajednički memorandum o socijalnoj uključenosti (JIM) nastaje uslijed potrebe pripremanja zemalja kandidata i njohovog usmjeravanja ka Otvorenom metodu koordinacije (pitanje br.omogućavaju povezanost između nacionalnih. Izvještaj se sastoji od pet glavnih poglavlja koji se odnose na: glavne trendove i izazove. RAE populacija. g. Zajedničko saopštenje o socijalnoj uključenosti predstavlja odgovor institucija EU na Nacionalne akcione planove o socijalnoj uključenosti. Uz to. strategije pristupa i mjere. Druge konkretne politike bave se potrebama i okolnostima karakterističnim za ciljne ugrožene grupe. a drugo mnogo detaljnije 2004. kao što su izbjeglice i interno raseljena lica. u saradnji sa Evropskom komisijom izrađuje ovakav memorandum gdje procjenjuje svoje glavne zadatke u borbi protiv siromaštva i socijalne isključenosti. Zajednički izvještaj o socijalnoj uključenosti je dokument od 250 stranica podijeljen na tri dijela: prvi dio pokriva EU kao cjelinu. . godine taj Nacrt je usvojen kao Zajednički izvještaj o socijalnoj uključenosti. pitanje 5 . . S druge strane Evropska mreža za borbu protiv siromaštva ističe nekoliko nedoslednosti u primjeni ovog instrumenta.dominaciju usluga kojima se ublažava ali ne iskorjenjuje siromaštvo. . takođe memorandumi igraju i bitnu ulogu u pripremi zemalja kandidata prilikom kreiranja prvih programa o korišćenju Evropskog-socijalnog fonda. Iako su mnogi od tih dokumenata usvojeni prije više od tri godine. Crna Gora i OMC Crna Gora je usvojila niz Strategija kojima se pokušava poboljšati trenutna loša socijalna situacija.godine. Crna Gora ima izraženu i sve veću nejednakost između prosječne potrošnje bogatih i siromašnih.za sve članice EU. a treći daje popis korišćenih pokazatelja i primjera dobre prakse navedene u planovima. On oslikava situaciju i političke prioritete u ovim zemljama prije njihovog punopravnog članstva. a to su: . . zdravlje i stanovanje. Zajednički memorandumi o socijalnoj uključenosti su dodatni socijalni preduslov Unije tokom pregovora sa zemljama kandidatima i insistira se na njihovom detaljnom sprovođenju u skladu sa evropskim ciljevima. drugi dio je usredsređen na svaki nacionalni plan socijalne uključenosti pojedinačno. a to su: . u memorandumu se oslikavaju i političke mjere preduzete na nacionalnom nivou u okviru zajedničkih ciljeva Unije iz domena socijalnog uključivanja iz čega se jasno mogu primjetiti svi problemi koji će biti predmet monitoringa i kolegijalnog uvida. Komisija je usvojila Nacrt zajedničkog izvještaja o socijalnoj uključenosti.

o Pokazatelji. o poboljšanje pružanja usluga. U okviru zajednice postoji specifičan pravni sistem. Evropsko nekomunitarno radno i socijalno pravo razvijano je pod okriljem Savjeta Evrope u sklopu aktivnosti koje ova organizacija preduzima u vezi sa ostvarivanjem vrijednosti demokratije. o borba protiv nedostatka obrazovanja. Dodatak: Nacionalna socijalna strategija (plan) predstavlja operacionalizovanu nacionalnu agendu preko koje zemlje članice približavaju svoju politiku ciljevima EU. Evropske ekonomske zajednice i Evropske zajednice za atomsku energiju) koje su u svom razvoju prošle kroz nekoliko faza. Svojstvo univerzalnih međunarodnih izvora radnog i socijalnog prava imaju akti oragnizacije UN i njenih specijalizovanih agencija. o očuvanje porodične solidarnosti i prava djeteta.U svakom slučaju. godine i podijeljen je na tri dijela: prvi dio pokriva EU kao cjelinu. drugi dio se tiče svakog nacionalnog plana o socijalnoj uključenosti pojedinačno. uticali su na razvoj međunarodne dimenzije pravne zaštite radnih odnosa i socijalne sigurnosti. Izvještaj ima pet glavnih poglavlja a to su o Glavni izazovi. Evropska Komisija je zadužena za njihovu evaluaciju na osnovu čega se dalje izrađuju Zajednički izvještaji o socijalnoj uključenosti. o Strateški pristup i glavni ciljevi. o Dobra praksa. Nacionalni akcioni planovi za socijalnu uključenost (NAP) predstavljaju detaljnu razradu Zajedničkih memoranduma o socijalnoj uključenosti. Ove grane izražavaju način na koji je jedno društvo organizovano kao i nivo zaštite koje ono nastoji da obezbijedi svojim članovima u vezi sa obavljanjem rada u okviru radnog odnosa i u vezi sa zaštitom od socijalnih rizika. o Mjere politke.Evropsko radno i socijalno zakonodavstvo Pravna zaštita radnih odnosa i socijalne sigurnosti obezbjeđuje se na osnovu domaćeg radnog i socijalnog prava. o garantovanje jedankog pristupa kvalitetnim uslugama. Oni razmatraju osam ključnih oblasti kao što su: o promovisanje zapošljavanja kao prava i prilike za sve. S tim u vezi izvori radnog i soijalnog prava se mogu klasifikovati na unutrašnje i međunarodne. a kao njegova posebna grana razvijeno je radno i socijalno pravo. S druge strane. mir i pravda učine univerzalnim vrijednostima sa druge strane. Evropsko komunitarno radno i socijalno pravo razvijano je pod okriljem Evropskih zajednica (Evropske zajednice za ugalj i čelik. a treći dio daje popis korištenih pokazatelja i primjera dobre prakse navedenih u planovima. Zajednički izvještaji o socijalnoj uključenosti – je dokument koji je Komisija usvojila 2001. o obnavljanje područja višestruke depriviranosti. u pojedinim dijelovima međunarodne zajednice razvija se regionalno međunarodno radno i socijalno pravo. komunitarno pravo. o garantovanje adekvatnog dohotka za život dostojan čovjeku. o obezbjeđivanje dobrih uslova smještaja za sve. Izrađuju se u domenu zapošljavanja i socijalne uključenosti. Takođe izvore zavisno od teritorijalne pripadnosti država čiji predstavnici učestvuju u njihovom donošenju možemo svrstati u univerzalne ili regionalne. Tako je na teritoriji evropskog kontinenta nastalo evropsko radno i socijalno pravo koje uključuje nekomunitarno i komunitarno radno i socijalno pravo. uključujući posebnu zaštitu radnika migranata. dok međunarodni izvori nastaju na međunarodnom nivou sa ciljem da se spriječi nelojalna konkurencija na međunarodnom tržištu i da se obezbijedi minimum zaštite za sve radnike. Proces internacionalizacije prometa roba. usluga i kapitala sa jedne strane i želja da se socijalni napredak. nesporno je da ovi memorandumi predstavljaju važan instrument za približavanje nacionalnih socijalnih strategija onima na nivou Unije. Zaštita radnih odnosa i socijalne sigurnosti ne obezbjeđuje se samo na nacionalnom nivou. • Nadležnost EU u oblasti socijalne politike i radnog i socijalanog prava . poštovanja ljudskih prava i vladavine prava. Unutrašnji izvori radnog i socijalnog prava nastaju kao rezultat normativne djelatnosti nadležnih državnih organa. pitanje 6 . zaključno sa uspostavljanjem EU.

Prava zarada su ipak posebno uređena u komunitarnom pravu. Komunitarnim radnim i socijalnim pravom nije regulisana cjelina individualnih i kolektivnih radnih odnosa niti cjelina odnosa socijalne sigurnosti. zabrana diskriminacije radnika iz drugih država članica u pogledu zapošlajvanja. dijalog između socijalnih partnera i razvoj ljudskih resursa u svrhu postizanja visoke trajne stope zaposlenosti i borbe protiv socijalne isključenosti. Ovo se ostvaruje kroz četiri velike slobode – kretanja roba.Odredbama Ugovora o EZ određene su oblasti za koje je neophodna komunitarna aktivnost i koje podrazumijevaju ususpendovanje načela supsidijarnosti. 1 . Načelu supsidijarnosti komplemantarno je načelo srazmjernosti (proprcionalnosti). komunitarne institucije mogu doći u situaciju da zauzmu oblasti koje izvorno nisu bile u isključivoj nadležnosti EU. U skladu sa načelom specijalnosti EU djeluje u okvirima nadležnosti koje su joj dodijeljene Ugovorom o osnivanju kao i prema ciljevima koje utvrđuju izvori komunitarnog prava. nadležnost za sprovođenje zakonodavnih i drugih aktivnosti u oblasti socijlane politike podijeljena je između Unije i njenih članica. kao i pojedinačne procese preko kojih sprovodi pretežno meke instrumente. usluga i kapitala. da pitanja koja su se ranije nalazila u supsidijarnoj nadležnosti prelaze u prevashodnu nadležnost EU. odredbe o organizaciji radnog vremena i sl. a nadležnost država članica postaje sekundarna. Ne čudi manjak čvrste legislative jer sagledavanjem efekata uspostavljene Evropske socijalne politike vidljivo je da taj metod (čvrste legislative) doprinosi većem blokiranju nego proširenju iste. Predmetni cilj usklađivanje radnog i socijalnog zakonodavstva država članica sa komunitarnim pravom u nekim oblastima može da se obavi tako da se propisi članica zamijene uniformnim pravilima iz legislative EU i to je potpuno usklađivanje prava. kada se od zemalja traži veće usaglašavanje ciljeva u socijalnoj politici a ne direktna harmonizacija pokazuje porast tenedencije zemalja članica da ga prihvate i primjenjuju. Preciziranju socijalnih ciljeva doprinose i uvodne odredbe poglavlja „Socijalna politika. ljudi. tj. porast meke legislative. a izuzetke predstavljaju određena pitanja koja su u isključivoj nadležnosti jedne ili druge strane. no takođe može biti i djelimično npr. Dok. a to znači da su u obalsti socijalne politike dopuštene samo one aktivnosti EU koje su srazmjerne ciljevima iz osnivačkih ugovora.Osnovni cilj Evropskih zajednica je uspostavljanje zajedničkog tržišta čije će funkcionisanje doprinijeti privrednom razvoju država članica i poboljšanju uslova života i rada njihovih građana. Dodatak: Instrumenti Evropske socijalne politike: koliko je čvrsta ili meka legislativa EU? Da bi postigla ciljeve Evropska socijalna poltika koristi kombinaciju čvrste (obavezujuće) i meke (neobavezujuće) regulative. prava na štrajk i prava na lock-out kao i pitanja zarada. kao i vođenjem zajedničkih politika u koje spada i socijalna politika. Najvažniji socijalni cilj organizacije od samog osnivanja bio je podizanje nivoa životnog standarda stanovnika država članica. odnosno opštih pravila konkurencije i funkcionisanja zajedničkog tržišta (ukidanje prepreka za slobodno kretanje lica i usklađivanje nacionalnih zakonodavstava u mjeri u kojoj je to neophodno za funkcionisanje zajedničkog tržišta) kao i pitanje djelovanja Evropskog socijalnog fonda. Odgovarajuća normativna intervenicija bila je neophodna i zato što su države sa jeftinijom radnom snagom bile konkurentnije na tržištu i atraktivnije za investitore što je remetilo funkcionisanje unutrašnjeg tržišta. Države članice su prevashodno nadležne za ostvarivanje ciljeva socijalne politike i za obezbjeđivanje uslova da odluke u oblasti socijalne politike donose vlasti koje su najbliže građanima.1 Primjena načela supsidijarnosti suspendovana je u pogledu pitanja koja su u isključivoj nadležnosti EU. Kako povoljniji položaj na tržištu mogu ostvariti subjekti čija je proizvodnja jeftinija tako je potreba da se spriječi socijalni damping uslovila usvajanje niza komunitarnih propisa o usklađivanju uslova rada i zaštite od socijalnih rizika u državama članicama. Nadležnost je po načelu supsidijalrnosti podijeljena između Unije i članica. Pored slobodnog kretanja radnika i drugih lica unutar Unije značajan uticaj na ove grane prava imala je i konkurencija na unutrašnjem tržištu. stručno osposobljavanje i mladi“ prema kojem je cilj i – podsticanje zaposlenosti. Budući da na nacionalne mehanizme određivanja zarada u državama članicama mogu uticati odredbe komunitarnog prava kojima se potvrđuje načelo jednakog nagrađivanja muškaraca i žena za isti rad. u oblasti radnih odnosa i socijlane sigurnosti u kojima se daje prednost poštovanju nacionalnih razlika uz minimalno usklađivanje domaćeg zakonodavstva sa pravom EU i uz koordinaciju nacionalnih sistema socijalne sigurnosti. poboljšanje uslova života i rada radnika. uz odgovarajuću socijalnu zaštitu. zbog čega se radno i socijalno pravo EU odlikuje fregmentiranošću i nekoherentnošću. Za razliku od pravila da oblast socijalne poltike ulazi u isključivu nadležnost država i da se na međunarodnom nivou ne utvrđuju opšta pravila kojima bi se ograničavala suverenost država u ovoj oblasti. No. obrazovanje. Ta promjena karaktera nadležnosti dobija oblik supsidijarnosti u inverziji. Iz nadležnosti EU potpuno su isključena pitanja slobode udruživanja. s druge strane. a to su: realizacija osnovnih komunitarnih sloboda. Ovakav nenametljiv pristup meke socijalne legislative doprinosi njenom efektu trojanskog konja. nagrađivanja i drugih uslova rada. Sudska praksa Suda pravde EU sugeriše da je krug pitanja nadležnosti EU dinamičan i promjenjiljiv.

široka lepeza uslužnih djelatnosti i pomoći koje su privatne i neformalne. široko polje društveno-političkih aktivnosti koje služe smanjenju diskriminacije. U poređenju sa drugim zemljama evidentne su evropske specifičnosti koje se tiču duge tradicije u razvoju javnog sistema socijalnog osiguranja. Razvoju evrop države blagostanja doprinjelo je i to što su socijalna prava garantovana ustavima.jer se sprovode u porodicama i tradocionalno. jasno nam je. kako sama riječ kaže. demokratski sistem. Na ekonomskom planu riječ je o prelazu iz planske centralizovane državno-vlasničke u pluračističko-vlasničku ekonomiju. tj. državni ciljevi koji su usmjereni na dobrobiti građana (socijalno blagostanje). da bi njihovo sprovođenje kod zemalja kandidata doprinijelo približavanju zajedničkim socijalnim ciljevima i standardima uspostavljenim na nivou EU. da je riječ o periodu koji nastaje nakon pada komunizma. nedemokratskog u višestranački. Ako komparativno posmatramo poslednja proširenja primjećujemo njegovu promjenljivu strukturu. Specifični elementi evrop države blagostanja su: državni sistem koji se bazira na demokratskoj osnovi (parlamentarna demokratija). pravni sistem koji ne samo da daje pravni okvir nego propisuje u učešće građana u socijalnim mjerama i doprinosima na osnovu prava. U procesu napretka evropske integracije od ekonomske preko političke. evrop potrošnju kao i evrop vrijednosti. Nasuprot tome. kao i osnove sigurnosti u stanovanju i obrazovanju. sastavni dio nacionalnog instrumentarijuma socijalne politike. pitanje 8 – Socijalni problemi u državama tranzicije tokom devedesetih godina Kada govorimo o postkomunizmu. Liberalizam i neoliberalizam teže izgradnji sistema u kome individualne i građanske slobode predstavljaju branu mogućoj tiraniji države. socijalna dimenzija dobija na značaju. u SAD-u su socijalne reforme otpočele tek 30tih i 40tih godina prošlog vijeka. Socijalni model se prema mišljenju Hartmunda Kaelblea pojavljuje u tri značenja.. socijalnu politiku i zapošljavanje. politike koja je posvećena principima socijalne pravde. a ponekad i transformacija. društveno učešće i socijalni sklad. socijalne preraspodjele. ugrožena ukoliko je država obimnija od minimalne. Što se tiče SAD-a. Prvo. Ovo široko shvatanje evropskog socijalnog modela obuhvata kako evrop porodicu tako i evrop rad. zato i jeste post. siromaštva u starosti. njen prodor u zakonsku legislativu i praksu pristiže u vidu ekspertske i finansijske pomoći da bi zatim postao neraskidivi. razgranat sistem socijalne sigurnosti. evropski socijalni model se u užem smislu odnosi na evropsku politiku stvaranja radnih mjesta. i 3) proceduralnom legitimnošću. Država koja se u klasičnoj liberalnoj teoriji zvala zvala„ noćni čuvar“. potrošače i zdravstvenu zaštitu. pod evropskim socijalnim modelom se u najužem smislu podrazumijevaju posebnosti evropske države blagostanja koja pruža socijalnu sigurnost u slučaju bolesti. To novo je najčešće definisano na ekonomskom i političkom planu. što je mjerodavno individualnim pravnim zahtjevima (vladavina prava). Drugo. govori o intezivnom prelazu iz komunističkog u novo društveno razdoblje. Takođe riječ tranzicija se vrlo često koristi kao sinonim za postkomunističke zemlje. distribuciju na više poglavlja npr. Tranzicija. privredni sistem zasnovan na privatnom vlasništvu sredstava proizvodnje koji je usmjeren na tržište (tržišna privreda). one zastupaju liberalni model. Socijalni aqui označava uspostavljanje minimuma standarda u socijalnom domenu. a u minimalnoj državi ne možemo govoriti o preraspodjeli dobara. najšire značenje. Tako meka legislativa postiže čvrste efekte na održivi način. Ovakav sistem seuspostavlja na sl načine: 1) minimalizovanjem države (minimalna država). podrazumijeva današnje društvene posebnosti Evrope. Dok se na političkom planu to ogledalo u prelasku iz jednostranačkog. koje su usmjerene na to da svim građankama i građanima obezbijedi zadovoljenje osnovnih materijalnih potreba. . to su porodične i neformalne vrste blagostanja. invalidnost i nezaposlenost. invalidnosti i nezaposlenosti. evrop državu blagostanja. socijalnu sigurnost. Nozik naziva ultreminimalnom državom. naročiti put EZ u moderno doba. Državno socijalno osiguranje u Evropi je veoma razvijeno i pokriva četiri glavna individualna rizika: siromaštvo u starosti. preciznije rečeno socijalne zaštite. podsticanju jednakih šansi i stvaranju mogućnosti razvoja za svakoga. 2) autonomijom društva (poredak civilnog društva). i pored toga što je prvobitno bila samo dodatak privrednim ciljevima i politici. pitanje 7 – Razlike u ekonomsko – socijalnim modelima Uvođenje pojma „evropski socijalni model“ u politički vokabular EU vezuje se za ime bivšeg predsjednika Komisije Žaka Delora koji je sredinom 90tih godina njime označio razliku između ekonomskog i socijalnog sistema EU i SAD. Treće. Slobodno kretanje zaposlenih. Evropski socijalni model opisuje ukupnost državnih i civilno-društvenih akcija. kao i evrop kulturu menadžmenta. bolest. Ljudska prava su po istom autoru. odnosno. evrop grad i evrop obrazovanje..Naime.

Vrhunac političkog i ekonomskog sukoba simbolički je predstavljen izgradnjom Berlinskog zida 1961. Kasnije SSSR preuzima kontrolu nad istočnim evropskim zemljama. radnici su pristajali na ograničenje drugih svojih prava. Najveći broj država koje se danas ubrajaju u postkomunističke počeo je sticati nezavisnost krajem 19. Četvrto. Na našim prostorima.godine nastaje novi politički poredak koji traje sve do početka I svjetskog rata. Socijalno osiguranje je bilo namijenjeno radnicima i službenicima. grupe koje su najviše izložene nezaposlenosti jesu: mladi bez obrazovanja i iskustva. Slovenija. Nakon toga pristupilo se procesu uključivanja postkomunističkih zemalja. Odnos između bivših saveznika. Socijalna politika komunizma. Treće. nedostatak stambenog prostora. Tako su se 2004. Poljska. Upravo zbog socijalne zaštite koja im je bila nuđena (sigurnost radnog mjesta. vlast nije mogla reformisati plansku ekonomiju. nejednaki pristup zdravstvenim uslugama. Riječ je o tri opšta kopenhagenska kriterijuma: stabilnost institucija koje jamče demokratiju. povećanju udjela privatnog sektora u BDP-u. nezaposlenost Najočiglednija promjena u tranzicijskom razdoblju došla je do izražaja u području rada i zaposlenosti. mogućnost porodiljskog odsustva. naročito procesi pridruživanja EU. nakon raspada četiri velika carstva. Slovačka. Litvanija. sposobnost preuzimanja obaveza članstva u Uniji. nakon osnivanja Kraljevine Srba.godine EU pridružile: Češka.godine i tako označio kraj komunizma i nastanak postkomunističkog perioda. Nakon II svjetskog rata dolazi do malih teritorijalnih promjena. stariji radnici. Prvo. jer je ona zahtijevala radikalnu promjenu političkog konteksta na šta vlasti nisu bile spremne. kontrola nad penzijskim i zdravstvenim sistemom. Zapravo komunistički period predstavlja razdoblje socijalnih prava i temeljne socijalne sigurnosti. ekonomskoj recesiji itd. tako da i zemlje sa niskom nezaposlenošću bilježe visoke stope u pojedinim svojim najslabije razvijenim regijama. metalna. Drugo. odnosno o posljedicama tog restrukturisanja: smanjivanju industrijskog sektora i/ili njegova modernizacija u dijelu zemalja. vladavinu prava. kao što su tekstilna. U Madridu dodat je i 4. u nekim zemljma jaka je povezanost između nezaposlenosti i siromaštva. Hladni rat. Estonija. najčešće političkih.. Može se reći da su za dugovječnost komunističkog režima dijelom zaslužna i široka socijalna prava. Tranzicija i njene socijalne posljedice Ekonomski poremećaji prvi su došli do izražaja. drvna i sl industrije. Nedostaci: neadekvatna zaštita nezaposlenih. Oni govore o ekonomskom restrukturisanju. Rad. U Rusiji sve do kraja I svj rata nije bilo nikakvih programa osiguranja radnika. Nakon što je iscrpila sve izvore industrijalizacije. a u nekim državama etničke manjine. zaposlenost. a kao odgovor na formiranje NATO-a. visokosubvencionalni državni stanovi. Nakon I svj. potpuno odsustvo prava na artikulaciju autonomnih socijanih potreba. I početkom 20. Najveći gubitak poslova zabilježen je u industrijskom sektoru. što biva krunisano osnivanjem Varšavskog pakta. odnosno zemljama pod njenom vlašću (Češka i Slovenija) zakon o socijalnom osiguranju iz 1888. Pod snažnom državno-partijskom kontrolom. niske dohodovne i društvene razlike.Pod teretom istorijskog nasljeđa Sadašnjost i budućnost postkomunističkih zemalja u velikoj mjeri je određena prošlošću i to burnom prošlošću poslednjih 150 godina. Mađarska. Najviše su bile pogođene indust. skrivene privilegije partijsko/državne birokratije. invalidne osobe i one sa zdravstvenim teškoćama. ekonomska nužnost zapošljavanja žena. a u Rusiji čak sedamdeset godina komunizma predstavljali su period intezivnih društvenih promjena.vijeka. nezaposlenost je uvijek prisutna i u mnogim zemljama je veliki udio duge nezaposlenosti (duže od god dana). kožna. državno/partijski paternalizam nad radom. Najvažnija promjena bila je podjela Njemačke na 4 okupacione zone. rastu sektora usluga. Četrdesetak godina . Počeci socijalne sigurnosti sežu iz perioda kraja 19 i početka 20. industrijski je razvoj bio vrlo snažan. prva iskustva s implementacijom socijalnih programa bilježe upravo tada. Uporedo s tim . slaba veza između uplaćenih naknada i prava. ali da pritom moraju zadovoljiti određene ekonomske i političke kriterijume. Politički kriterijumi isto dolaze do izražaja. neautonomnost (penzijskog i zdravstvenog) sistema i neusklađenost s ekonomskim mogućnostima. soc osiguranje itd). Socijalna politika konunizma Snažan industrijski razvoj bio je jedan od glavnih faktora implementacije niza programa socijalne sigurnosti. dakle onima koji su bili zaposleni u državnom sektoru. prerastao je u tzv. Berlinskim kongresom 1878. a koji je srušen 1989. na šta je posebno uticala činjenica da su to bila pretežno nerazvijena društva. EU je zauzela stnovište da toj organizaciji mogu prići sve bivše postkomunističke zemlje. bolovanje zbog njege djece. ljudska prava i zaštitu manjina. U Austriji. Ali nova socijalna prava bila su presudna u privlačenju radne snage koja je dolazila sa sela.god uspostavlja sistem zdravstvenog osiguranja prema Bizmarkovom modelu. Hrvata i Sovenaca donosi se Zakon o socijalnom osiguranju radnika 1922. Koji je pokrivao sve rizike osim rizika nezaposlenosti. velike su regionalne razlike među pojedinim zemljama. grane sa visokko dodanom vrijedonšću.prednosti i mane Prednosti: sigurnost radnog mjesta za mnoge. Iako je nezaposlenost najvidljivija posljedica tranzicije ne treba zaboraviti velike promjene u strukturi rada i zaposlenosti. Vijeka. subvencionalani vrtići i jaslice. Zemlje koje su se u tom periodu brže industrijski razvijale. prilagođavanje administrativnih i pravosudnih struktura normama EU.kriterijum. besplatna zdravstvena zaštita za sve. tek nakon 1912 naglašavaju važnost da osiguranje pokriva sve rizike. poštovanje tržišne ekonomije.rata dolazi do formiranja novih nezavisnih drzava. Struktura nezaposlenosti pokazuje nekoliko karakteristika. a ubrzo i osnivanje SSSR-a. Letonija. nizak zdravstveni standard. 50-tih i 60-tih godina.

a to će dovesti do novih polarizacija.Budućnost socijalne države Izazov s kojim se suocavaju evropski sistemi socijalne zastite zaista su veliki. jačanje veze između doprinosa i penzijskih isplata. Zadatak je. dovest će do novih podjela zavisno od kompetencjja. sredisnja su pitanja kada se radi o kompetitivnosti. kao i naša sposobnost prilagodjavanja. posebno kada se radi o socijalnim i licnim uslugama. a umjesto toga ojačani element državne kontrole. kao i oni koji rade različite poslove takođe u cilju obezbjeđivanja osnovnih sredstvaa za život. niti strucno osposobljavanje. Premda se očiglednom čini tendencija da će na tižiŠtu rada dominirati usluge visokog nivoa. otvaraju nove mogućnosti. zahvaljujući obrazovanju. teško izbjeći nove dualizme »Ekonomija znanja« (knowledge econoim). uvođenje prakse ranijeg penzionisanja.kada je tadašnji javni sistem tekuće raspodjele u potpunosti zamijenjen tzv. Dakle. Nove porodicne strukture i novi tipovi životnih karijera na dnevni red postavljaju drugi. Tehnoloske promjene. kao i promjene u porodicnoj strukturi. U prvoj grupi pored porodičnih pomagača nalaze se i oni koji rade iz potrebe pukog preživljavanja a ne izbjegavanja plaćanja poreza. Transformacija strukture rizika i socijalnih potreba: . uvođenje dobrovoljnog penzijskog sistema. odnosno na argentinskom modelu. No to je opasno uvjerenje. Ti novi rizici i nove potrebe najteže pogađaju mlade i porodice s djecom.dolazi o porasta uslužnog sektora. Fleksibilizacija i liberalizacija rada je zajednička svim zemljama. redefinirati socijalnu politiku na način da se favoriziniju vitalne i stabilne p o r o d i c e . s dobro plaćenim zaposlenicima. Jedan od glavnih problema bice kako pronaći načine zbrinjavanja gubitnika. Imamo rad u neformalnom sektoru u cilju pukog preživljavanja i obavljanje više poslova istovremeno. U prvom periodu preduzimaju se sl mjere: uvođenje/promjena indeksacijskog mehanizma(kao odgovor na visoku inflaciju. Čileanski je povezan sa reformom iz 1981. u moru marginaliziranih ili iz društva iskljucenih pojedinaca.jedan od budućih scenarija može biti pojava otoka znanja.nova radna mjesta najviše su bila kreirana u finansijskom.Dakle. niti obrazovanje. pitanje 9 . Treće razdoblje ne slijedi nakon drugog već se odvija paralelno sa njim. a što je bilo propraćeno nizom drugih promjena. intenzifikacija globalizacije. jer promjene u području zaposlenosti.ako Evropa ne uspije ojačati kompetencije i resurse građana. odnosno tžišnu ekonomiju). adaptacijsko. djelimično ukidanje privilegija u penzijskom sistemu. uvođenje penzijskih prava za samozaposlene. trgovinskom. a ekonomija pune tercijarne uposlenosti samo ih može ojačati. a tercijarni će sektor biti odlučujući za zapošljavanje. ali i donose nove socijalne rizike i nove potrebe. prilagodili stanovništvo tržisnoj ekonomiji i tako riješiti socijalne probleme. U stvari.. Može se podijeliti u tri grupe: reaktivno. Najuporniji zagovornici »trećega puta« podržavaju tezu da je moguće. jačanje organizacijske strukture sistema. kao ni učenje tokom cijelog života n i s u dostatni. isto tako težak problem. Korjenita transformacija penzijskog sistema bazirala se na čileanskom modelu (njazastupljeniji u postkomunističkim zemljama). »Ekonomija znanja« nameće ne samo kompetitivnost proizvođača nego i potrošaca. a istovremeno stite građani koji su najviše izloženi rizicima. Bice. Ova grupa najzastupljenija je u bivšim zemljama Sovjetskog saveza. Razvoj penzijskog sistema nakon 1990. Riječ je o djelimičnoj privatizaciji penzijskog sistema. dakJe. ali je ponovo moguće uočiti razlike među pojedinim grupama. uloga socijalnih partnera u njegovom definisanju.a za žene 55 godina. Penzijska reforma Državni nadzor nad penzijskim sistemom doveo je do potiskivanja elemenata kao što su autonomsnost sistema. dakle. prvorazredan je izazov . Argentinski model počinje početkom 90tih godina i predstavlja kombinaciju javnog sistema i nove sheme privatno finansiranog sistema. i transformacijsko. veza između doprinosa i penzijskih naknada je bila vrlo slaba. To nas dovodi do drugog izazova koji se sastoji u tome kako redefinirari socijalnu politiku. turističkom i uopšte uslužno-potrošačkom sektoru. Ekonomija utemenjena na kornpetencijama može dovesti do novih nejednakosti.individualnom shemom kojom su upravljali privatni penzijski fondovi.kako demokratizirati znanje odnosno kompetenciju. U drugom periodu sl mjere: uključivanje elemenata minimalne zaštite. nove porodicne potrebe i trend ka punoj zaposlenosti čine nužnim razvoj zaposlenosti niskog nivoa produktivnosti. Državni nadzor nad ovim sistemom doveo je do toga da su penzijska prava bila slabo usklađena sa ekonomskim mogućnostima: zakonska obaveza za penzionisanje za muškarce je bila 60.

op.a pritom niko nista ne gubi. zavisno o socijalnih politika.) kreće se od 70% i vise u Skandinaviji. -socijalizovati troškove cijama u djecu i mlade. Uprsvo na tome pociva logika promjene prioriteta u socijalnoj zaštiti u korist porodicnih usluga. Participacija i zaposlenost: Stopa aktivnosti u Europi u velikoj mjeri varira: stopa aktivnosti žena (udio zaposlenih u konringentu 15-64 godine .Ta politika »odrzanja dohotka« u velikoj je mjeri nastavljena kako bi riješila današnje socija|ne probleme. Italiji i Spanjolskoj.Budući da tradicionalna socijalna država glavni c i l j definira kao održavanje dohodaka onih koji nisu sposobni raditi : socijalna se zaštita shvaća kao »neprodiiktivna« potrošnja. do 40% u Irskoj.i SAD. Homogamija znači da nezaposlenost. prije svega daju prednost vrijeme investitokom zaposlenost/slobodno -redefinisati pojmove jednakosti i temeljnih socijalnih prava.polazeci od nacela jednakosti sansa tokom citavog zivotnog vijeka. Bitno je pretpostaviti da svaka politika koja favorizira rad (work-Jriendly policy) treba uvažavati dinamiku ekonomije orijeniirane na tercijarni sektor. Ekonomija usluga ima dualisticku tendenciju. ona povezuje visoku razinu kompetitivnog profe sionalizma i tehnike s korištenjem usluga niske razine (low-endpolicy). šest država-ČIanica Unije ispod je te grani-ce. da jednostavno obave prijelaz škola-karijera ili da osnuju vlastitu porodicu. mogućnost da majke usklade brigu o -obrabrivati najstarije radnike da odgode odlazak u penziju. tržišta i porodice neznatno se promijenila posljednjih pedeset godina. djece. Međutim. podjela socijalnih odgovornosti između države. Ova se razlika osjetno smanjuje među mlađim skupinama ženama.Dva nacela: 1. Mladi vrlo cesto imaju teškoće da »krenu u život«. U juznoj Evropi mladi mogu očekivati da će tri godine biti nezaposleni. zaposlenosti« ponekad dostiže alarmantne razmjere i simptom je nove polarizacije. Ako kao cilj izaberemo stopu aktivnosti žena od 60%. mnogi će od toga imati koristi.Većina evropskih sistema socijalne zastite uspostavljena je u vrijeme kada su se raspodjela i intenzitet rizika i potreba bitno razlikovali od sadašnje situacije. Veza sa trzistem rada: Novi prioriteti u stvari se sabiru u te meljnom pitanju: trebaju li socijalne politike maksimimizirati proizvodne resurse i sanse svih gradjana. s druge strane.kojom se postize najveci dobit. Nezaposlenosi i nesigurnost koncentrisani su unutar mlade i slabo kvalifikovane populacije (naročito kod muškaraca). prev. a to je jedan od glavnih uzroka pada fertiiiteta. Uticaj nesigurnosti kod mladih ipak varira. -redefinisati distribuciju cijelog životnog ciklusa. a ako istovremeno slabije plaćeni dobiju kompenzacijsku pomoć. Potrebno je razviti strategiju win-win sto znaci dobitnu za sve. ako se na taj naČin kreira zaposlenost. Udjel »porodice bez. Nova šema sovijalne drzave prema Ravlovskom: -maksimalno favorizirati djeci i zaposlenost. Među državama-članicama Unije. nesigurnost i siromaštvo »dolaze u paru-<. ali je među njima stopa nezaposlenosri znatno iznad prosjeka. S malom dodanom vrijednošću i intenzivnim koriŠtenjem radne snage. koje imaju stopu jednaku ili višu od 60%.koja je onda obifjeŽena kao sporna redistribucija. s jedne. Jedina uvjerljiva politika koja jamči održivost socijalne države je povećanje stope aktivnosti. Takođe.n jihov realni dohodak neće pasti. 2. ambicioznija opcija je sadržana unacelu ravlsovske pravde koje insistira na tome da nijedan dobitak nije opravdan ako ga istovremeno ne prate prednosti za siromašne i slabije. njih sedam bilježi stopu aktivnosti muskaraca između 55 i 64 godine nižu od 40%.Primer:deregulacija plata koje ce sasvim izvjesno povecati nejednakost dohotka. Vrlo niska stopa zaposlenosti žena cesto koincidira s osjetnim padom stope zaposlenosti starijih muškaraca.S izuzetkom Skandinavije (i Velike Britanije). Švedske i Velike Britanije.vise klasicno pareto-optimalizacija sistema socijalne zastite. Svaka investicija koja favorizira rad žena istovremeno je investicija u porodicnu politiku ili politiku zaposlenosti. Javna pomoć i l i neposredna ponuda javnih usluga predstavijaju prvi uslov svake reforme. . postoji ogroman raskorak između Portugala.

ali sve više i u Ujedinjenom Kraljevstvu .S jedne strane. u teoriji . obitelj.pogotovo sto se tice kognitivnog razvoja i obrazovnih postignuca. Tri stuba socijalne sigurnosti: Osnovno pitanje pred svakim ambiciomijim avhitektom socijalnih sustava glasi: kako raspodijeliti proizvodnju socijalnih dobara.Tržista su glavni izvor blagostanja za vecinu odraslih građana tijekom najvedeg dijeia njihovih života. poslovima. U nekim državama. baš kao i drzava.Treci je model u kontinentalnoj.a cesto i katolickog socijalnog nacela supsidijarnosti. Trend bracne homogamije (ulazak u brak s partnerom slicnih socioekonomskih osobina) definitivno nije u opadanju.dok je u socijalnojdržavi ostavljena minimalna i rezidualna uloga. U tu svrhu potrebna nam je metoda koja zadovoljava tri kriterija: da nam omogućava informirani »pogled« budućnost. nezaposlenoŠću te lošim i nesiguniim. da u povezuje fragmente u cjelinu (na kraju krajeva. što je stvorilo potpuno nove tipove društvenih dobitnika i gubitnika. Živimo u doba u kojemu ideološki suprotstavljene strane još jednom renoviranju vlastite nacrte za »Dobro društvo«.porodice i države. no postoji ozbiljna mogućnost nastajanja i pozamasnog tržišta rada za nekvalificirane. pogotovo što se tiče usluga skrbi ali i obiteljskog objedinjavanja prihoda.UK. Kao što je potvrđeno mnogim istraživanjima. a ne tek neki prozor ili stepenica). U ukupnoj strukturi zaposlenosti prevladava pomak u smjeru stručnih i visokokvalificiranih poslova. Društvo usluga. Potreba za metodom: Izazov pred nama je nista manje nego izgradnja novog socijalnog m odela za dvadeset i prvo stoljeće. Pretpostavke potrebne kako bi se mogao osigurati kvalitetan i siguran život istodobno se mijenjaju i rastu.narocito juznoj Evropi spojio socijalno osiguranje s tradicijama korporativizma. To znači. univerzalizani. odlučiti o raspodjeli i nadležnosti između tržisia. kulturnim ili drustvenim resursima mogli bi lako otklizati u život obilježen niskom platom. većinu svojih prihoda građani ostvaruju iz zaposlenosti. U dvadeset i prvom stoljeću fo najvjerojatnije neće biti slučaj. utjecaj roditeljskog drustvenog nasledja i danas je jak kao i u proslosti. Tipični industrijski radnici I nisko obrazovane osobe u eri socijalnog kapitalizma većinom su mogli računati na solidno plaćene i sigurne poslove.Ka dobrome društvu: Većina istorijskih transformacija socijalnih režima imala je jednu zajedničku crtu: intenzifikaciju ideoloske borbe između razlicitih vizija toga šta bi trebalo predstavljati Dobro društvo. G la v n i iz a z o v s ko jim sm o s u o č e n i je s t s p ri jc č i ti d a s o c ijaln e nedaće postan u perm anentn e. Usred smo vremena demografskih promjena i revolucije u orga-nizaciji porodicnog zivota. tako daje vrlo vjerojatno da će i postindustrijski dobitnici i postindustrijski gubitnici formirati porodice unutar vlastite grupe. da građani postanu zaroblje ni u isključenosti ili infe riornim prilikama na način koji utječe na njihocjelokupne ve životne šanse. pogotovo u SAD-u. Reciprocitet srodstva kakav nalazimo u obitelji tradicionnlno je važan izvor blagostanja i sigurnosti. Zivotne će sanse ponajprije zavisiti o sposobnosti pojedinca da uči te od visine ljudskog kapitala. po svojoj je prirodi tencijalno dualističko. kompromis je favorizirao individualizam i tržiste. čijem nastanku svjedočimo. Uloga države u proizvodnji blagostanja naravno nije zasnovana niti na kupovini niti na reciprocitetu. Oni s nedovoljnim vještinaina. Tehnološke tansformacije i veliki rast zaposlenosti u uslužnim djelatnostima izazvali su velike promjene u strukturi socijalnih rizika. Obiteljska proizvodnja blagostiinja i dalje je prilično prisutna. dok s druge strane većinu roba i usluga kojima ostvaruju blagostanje takođe kupuju na tržistu. predvođenih ženskim preuzimanjem licne nezavisnosti i radnih karijera. nas zanima Čitavo socijalno zdanje. pogotovo u južnoj Evropi. već na redisiributivnom »drustvenom ugovoru« koji odražava određeni oblik kolektivne solidarnosti.U Skandinaviji je kompromis preferirao socijalnu demokratiju. Dalje. pojave vrlo drugačijeg globalnog ekonomskog poretka nego što je bio poredak koji je prevladavao u vrijeme naših djedova. Ova su tri stupa biagostanja međuzavisna. te da uzima uobzir dinamiku životnih šansi građana. rutinske usluge. nalazimo se usred ekonomskog preobražaja. egalitarizam i sveobuhvatna prava gradjana.

1. potrebama i kompromisima. politike socijalnog uključivanja: aktivacija izgleda kao puno privlačnija alternativa pasivnoj dahodovnoj potpori. naša referentna tačka. u svjetlu raznolikosti nacionalnih socijalnih sistema. Slicnost izazova pred razliciti socijalnim rezimima: U pravilu. Sposobnost tih sistema da učinkovito reaguju na nove rizike nužno će biti različita zbog njihovih karakterističnih snaga i slabosti . Ciljevi za buducnost socijalne drzave: 1. Ukoliko se socijalni sektor intermalizira unutar porodice. Drugim nječima. izazovi mogu biti vrlo s l i č n i . te posebno dihotomije javnog i privatnog socijalnog sektora. konkretne reforme sistema socijalne politike odvijaju se unutar izuzetno raznolikih okruženja. što se tiče izvedivosti i efikasnosti programa u odnosu na njihove troškove.može kompezovati neuspjeh trzista. nizim BDP-om (i manjim poreznim prihodima). da se socijalna politika ne može voditi zasebno od politike zapošijavaiija.koje pak proizlaze iz načina na koji supostavljena tri stuba socijalne sigurnosti.Ukoliko socijalni sektor bude prebačen natrziste. moramo istodobno imati u vidu i posljedice po tržište i porodicu. Potrebno je ponovno promisliii granice javne politike.Iz tog razloga nam je potebna analiza uslova koji cine reformu i nuznom i izvodljivom.kako unutar drzava tako i na nivou EU. 2.tada se susrecemo sa aktuelnim deficitom blagostanja. ali svaka država članica ima vlasiito nasljeđe socijalne politike.slicno. Svugdje je djelovanjem tržišta došlo do povećanja nejednakosti. poslednje bi se rješenje pokazalo kontraproduktivno za ravnopravnost polova te bi ozbiijno umanjilo nasu sposobnost za stvaranje novih radnih mjesta. penzijskom sistemu i l i socijalnoj skrbi vjerojatno neće dovesti ni do kakvih stvarnih ušteda jer će domacinstva morati kompenzirati nedostatak kroz kupovinu na tržištu ili angažovanje porodice. ali je li on ostvariv za sve zaposlene? I l i . Na primjer. Na primjeru penzijske politike: odgađanje penzije je suvisao cilj.i li ne bi . sve evropske zemlje suocene su sa sličnim rizicima.odnosno krizom. 2. Smanjivanje javnih troškova u zdravstvu. posebno je besplodno domišljati se jedinstvenom dizajnu za sve države. jednako je tačno i da se ta sličnost postindustrijskih izazova susreće s vrlo razlicitim nacionalnim sistemima socijalne politike. Uspostavljanje opstih ciljeva javnih politika bez obraćanja pažnje na njihovu praktičnu političku relevantnost i implementaciju u n u t a r raznolikih evropskih socijalnih modela lako bi moglo završiti kao puka besplodna akademska rasprava.Uticaj globalizacije na zaposlenost u EU . tako se ne može ocekivati niti radikalna promjena socijalnog rezima. Nadalje. Međutim.Kada nijedan stub nije u stanju ispraviti nefunkcionisanje druga dva. uz pojavu slicnih obrazaca demografskih promjena. kada raspravljamo o tome što država bi . to hoće rezultirati snažnijim društvenim nejednakostima. to neće rezultirati bitno nižim novčanim izdacima od strane domacinstva. Međutim. ocrtati nekoliko elemenata koji su nužni za sve obuhvatniji prestroj sistema.trebala činiti.to će vjerojatno rezultirati s više neplaćenog porodicnog te manje plaćenog rada-ili drugim riječima. i a ko se one doista susreću s prilično sličnim problemima. Od Finske do Grcke. razlicit sastav interesnih organizacija i demokratskih aktera. ali može li ona adekvatno zamijeniti osnovna socijalnim jemstvima? 3. učinkovita strategija za suzbijanje siromaštva mora kombinirati zaposlenost žena. ne bi smjeli biti državni prihodi i rashodi već ukupan udio BDP-a izdvojen na određeno područje. upozoriti na opasnosti koje izviru iz nekih. sveobuhvatnih formula za socijalnu politiku. u savremenoj reformskoj raspravi tipicnih. Jednako kao što niti jedna drzava članica EU najvjerojatnije neće privatizirati svoju socijalnu drzavu. ali i iz institucionalnih osobina programa socijalne države.trziste ili(drzava) mogu kompezovati neuspjeh porodice u postizanju blagostanja. pitanje 10 . Srvarne.

Količina proizvedenoga tretira se kao funkcija uloženog – npr. No oni su pobrkali ciljeve sa sredstvima .Peti dio razmatra ulogu medjunarodne zajednice u postavljanju ciljeva socioekonomskog razvoja. Prvi dio pokazuje kako politike koje se temelje na neoklasičnom pogledu na tržište rada na kraju slabe polozaj radnika u pregovaranju zbog sveprisutnih trzisnih propusta.Liberalizacija tržista kapitala jača pregovaracku moć kapitala: ona daje»kapilalu« pravo da'objavi da će napustiti zemlju ukoliko je nerazmjerno oporezivan ili ukoliko se usvoje druge nepovoljne mjere. Zagovarali su monelarne institucije kojejoš viŠe naginju ravnotežu moći. nesavrŠena informacija vodi do nezaposlenosti. pojedinci se ugovorno obvezuju za obavljanje određenog posla i plaćeni su samo ukoliko taj posao dovrše. onoga sto se kasnije pocelo nazivati neoklasičnom sintezom (Samuelson. Pojedincima koji izgube posao nije važan samo gubitak prihoda nego i individualnog poimanja sebstva.uključujući i podsticaje s kojima su suočeni. nesavršenosti informacija brojne su u ekonomiji. Nezaposlenost je povezana s nizom problema i patologija. To povećava mogućnost prijetnje kapitala i stoga pomiče rezultat u njegovu korist. Sljedeća dva dijela kritički raspravljaju o socijalnim implikacijama i implikacijama po zaposlenost sireg skupa politickih mjera od liberalizacije trzista kapitala do prociklicnog fiskalnog i novcanog upravljanja. to znači da se kapital uopće ne može oporezivati.a koje utječu na rezultat procesa pregovaranja.a ne kao sredstvo proizvodnje. i one uvijek imaju značajan utjecaj na način na koji se ekonomija ponasa. U krajnjem slučaju. Ipak. Ta veza nije samo korelacija: postoji i uzrocna povezanost. miješa ciljeve sa sredstvima. kao naprimjer nižeg rasta.Prvo.Cetvrti dio zagovara da se rad razmatra kao cilj sam sebi. poznata je odavno. Sindikati su popravili neravnotežu pregovaračke moći koja je postojala ranije.Drugo. U standardnoj teoriji. Pojedinci odlucuju koliko će napomo raditi i s kojom pažnjom.Tri implikacije naesavrsenosti informacija . više stope samoubistva do veće učestalosti alkoholizma. i iskorislili svoju moć da bi progurali pretjeranu zaštitu svojih članova na uštrb drugih radnika. Inflacija je bitna samo do mjere u kojcj vodi do gorih realnih rezukata. Zagovornici doktrina sklonih tržistu (kapitala) tvrdili su da su monetarne institucije važne. masina i rada. .koje se slijede na temelju teoretske pretpostavke da se ucinkovitoscu i distribucijom moze baviti posebno. nesavršena informacija vodi do nesavršene konkurencije. nereprezentativne banke. 1997. od više stope razvoda.) tvrdilo se da. Okruženje utiče na njihovo ponašanje. tj. No mađioničarskim trikom. čiji bi mandat isključivo bio stabilnost cijena. poželjnije su od onih koje to ne mogu.Svrha ekonomske aktivnosti jeste povećanje blagostanja pojedinaca. Keynes ukazuje na postojanje trajne nezaposlenosti. koje radnu snagu gleda iskljucivo kao faktor proizvodnje. . većeg siromaštva i veće nejednakosti 3 Visina zaposlenosti: Ideja da tržišta ne uspijevaju osigurati socijalno učinkovite (i poželjne) rezultate. 1 Rad i neoklasicna ekonomija: Jedan od velikih uvida(neki bi mogli reci trikova) neoklasicne ekonomije jeste tretirati rad kao svaki drugi faktor proizvodnje.bas kao što čitavo poduzetnistvo. zaposlenost je važna. kada ispravimo tržisni neuspjeh masovne nezaposlenosti.Pretpostavlja se da je provođenje ugovora besplatno. a ekonomske strukture koje to mogu postići. zahtijevajući nezavisne. Vecem djelu svjetskoga stanovništva posao. ekonornija informacija izazvala je tradicionalnu ekonomsku teoriju koja tvrdi da su tržišta autoregulacijska i učinkovita. . te da priroda ravnoteže ne zavisi ni od distribucije ni od institucija.a razvitak kao transformacija drustva. 2 Politicke mjere sklone trzistu:na ciji rizik? Postoji niz drugih političkih mjera koje se ponekad čine prilično udaljenima od tržištarada.Treće.celika. djelomično zbog pretpostavke da postoji informacija o tome je li zadatak dovrsen.

ekonomisti rada bili su najskepticniji prema tvrdnjama da čak i umjerene minimalne plate rezultiraju značajnom nezaposlenošću. najvažnijih nadležnosti zajednice ticala se slobode kretanja radnika. Sistemi soc. Stručnjaci za tržiste rada moraju proučavati stanje. nego se zagovara i »fleksibilncsi tržišta rada«. Individualna i kolektivna prava zaposlenih. kojima ne mogu dobro upravljati. Unutar ekonomske profesije. onda povećanje blagostanja radnika postaje samo po sebi c i l j . Zagovara se privatizacija starosnih penzija. Samo ukoliko se vjeruje da tržište vodi do učinkovitih rezultaia. . što automatski ubrzava pad. modela. izdataka osnivanjem Ev. postoji I povezanost između onih s određenim perspektivama interesima i trenutno dominantnih stavova o ekonomiji. u uvjerenju da će tržište samo učiniti sve pravilne odabire. tj. ali i preko prisustva uvjerljivih dokaza da ona povećava i nestabilnost. i nameće im se troškove transakcija koji znatno smanjuju naknade koje stariji primaju. U oblikovanju makroekonomske politike moramo biti usmjereni krajnjim ciljevima. Stoga .sa svojim implikacijama učinkovitosti . Vlada ima važnu ulogu u olaksavanju stvaranja radnih mjesta i održavanja ekonomije u stanju pune zaposlenosti. nezaposlenost. Bez obzira koliko dobro upravljamo ekonomijom.instrumenti koji karakterišu državu blagostanja nakon II sv. a ne posrednim varijablama. borba protiv siromaštva i kriza penzijskog sistema.prevladava standardni neoklasični model. 5Uloga medjunarodne zajednice: Međunarodne ekonomske institucije zagovaraju financijske p o l i t i k e koje su zamijenile automatske stabilizatore s automatskim destabilizatorima. T ri su velika izazova: nezaposlenost. sigurnosti s ciljem da na soc.pol. stopama inflacije ili tečaju valute. rastu i životnom standardu. i prelazili su preko nedotatka uvjerljivih empirijskih i teoretskih dokaza da ona povećava rast. tiebali. Socijalno pol. možda iznenađujuće. nadležnosti u oblasti soc. pitanje 11 – Socijalna dimenzija procesa evropskih integracije Zajednički izazovi s kojima se suočavaju Evropske zemlje obavezuju na konvergenciju soc. sto izlaže starije osobe rizicima od kojih su inace mogli biti zastićeni. Ne samo da se zagovaraju politike poput liberalizacije tržista kapitala koje izlažu zemlje golemim rizicima. ravnopravnog tretmana žena i muškaraca (načelo jednakih zarada) i rimski su ugovori predvidjeli još programe soc. nada. a obogaćuju pruzatelje financijskih uskiga. prihvatljiv način ublaže individualne razlike (bolest. bismo prhvatiti da postoji znatna nesigurnost u pogledu posljedica eko-nomskih politika i da. politike.tržišta djeluju učinkovito. Krajnje je vrijerne I da prihvatimo cinjenicu da u ekonomskim politikama postoje kompromisi i da ne postoji jedinstvena. Isto tako. Neoklasična si nteza bila je jednostavno zahtjev. zbog koje radnici još više podnose glavni teret nepovoljnih posljedica takve politike. poput svakoga drugog unosa. Pareto-dominantna politika. rata mogu se podijeliti u dvije kategorije: 1. fonda. pokušaj onih odanih tržišnom modelu da ograniče opseg potencijalne vladine intervencije. siromaštvo) 2. nedjelotvorni zajmovi se povećavaju. na zaposlenosti. ∼ Ugovori iz Rima (1957) = mali br. Predstavnici financijske zajednice bili su najgotljiviji zagovornici liberalizacije tržišta kapitala. uvjek će biti cikličnih recesija. 4 Rad kao sredstvo nasuprot cilja te razvoj kao transformacija drustva: Veći dio neoliberalne doktrine posmatra rad samo kao unos u proizvodnju. Soc. a s njima i nezaposlenosti. Kako ekonomije odlaze u recesiju. a ne kamatnim stopama. s pouzdanjem se ne mora obraćati pažnja na blagostanje radnika. a strogo provođenje standarda prikladnosti kapitala tjera banke na smanjivanje kredita. No ukoliko je poboljšavanje životnog standarda cilj ekonomije.

Preuzimanje povelje o osnovnim pravima Unije u ugovor čime je ona postala dio pravno. Najveći institucionalni skok za soc. osiguranja ali je zato zajednica isključena iz oblasti naknade za rad. dijaloga. naknada. U ugovoru iz Mastrihta uvršten je i soc. sigurnosti radnika migranata. što zapravo znači da stanovništvo nabrojanih država ostvaruje prihvatljiv životni standard učešćem na tržištu. Bitan je i član 118b kojim je komisiji povjeren zadatak da razvija i promoviše soc. To podrazumijeva usvajanje smjernica na nivou EU pravno-neobavezujućih ali ih članice ipak moraju sprovesti na nac. politiku predstavljaju Mastrihtske reforme iz 1991.∼ Jedinstveni Evropski akt (1986) donosi novine u oblasti zaštite na radu naime usvojene su smjernice o zaštiti majki. Za velike djelove radnog prava. Irska. pravo na informisanje i zaštita djece. Nica (2000) uvodi obavezu modernizacije sistema soc. centra javnih preduzeća i Unije industrijalaca i poslodavaca u Ev. tržišnoj ekonomiji. prava na štrajk i prava otpuštanja. U Amsterdamu (1997) uključuje se poglavlje zaposlenost čime je predviđen postupak koordinacije nac. pol. II grupa zahtjeva djelovanje EU (jednakost polova) i III simboličko deklarativna prava (pravo na štrajk) ∼ ∼ ∼ ∼ ∼ U pogledu ciljeva Unije u Ugovoru se uvrstava: postizanje visokog nivoa zaposlenosti. partnera u EU. partnerima i unapređivanju soc. Iako je teško govoriti o jedinstvenoj soc. Soc. Osnovna soc. zaštiti mladih na radu ili o radnom vremenu. partnera. Nepoželjnom jer se smatra da djelatnosti države koče i na neki način sputavjau pojedince u ostvarivanju svog blagostanja. Zajednica je dobila eksplicitnu odgovornost. Ev. Kanada i Australija. protokol potpisan od strane Ev. poboljšanje životnih i radnih uslova pravo na usaršavanje. Kako je u šemi već dato nivo dekomodifikacije u ovim zemljama je nizak. izolacije.pol. Cilj je izgraditi sistem u kome individualne i građanske slobode predstavljaju branu mogućoj tiraniji države. Tu je i novina u oblasti soc. dimenziji EU imajući u vidu različitost nacionalnih komponenata može se govoriti o socijalnom identitetu koji se kroz proces integracija i iznijetih reformi može definista kao stremljenje ka zajedničkim vrijednostima koje polaze od načela jednakosti i socijalizacije pravde i sigurnosti dohotka kao i zajedničke volje da se usklade ekonomska djelotvornost i socijalna pravda a evropski socijalni fond je upravo primjer te brige. 2004.nivou. Stvoren je kvazi-korporativistički postupak za uključenje Ev. Socijalna politika tumači se . ravnopravnost muškaraca i žena. Konfederacije sindikata. Ovaj protokol tj. podstiče se soc. borbi protiv soc. Sporazum o soc. ∼ ∼ pitanje 12 . Zalaže se za slobodu kretanja zapošljavanja. usvojen u Briselu „Ugovor o Ustavu za Evropu“ a najvažnije soc. solidarnosti među generacijama.Esping-Andersenovi medeli drzave blagostanja Liberalni model države blagostanja Pod država koje spadaju u ovaj tip države blagostanja ubrojene su: SAD. novine su: 1. pounat kao otvoreni metod koordinacije.obavezujućeg sastava primarnog prava.pravo na obrazovanje). Stremi se zatim i konkurentnoj soc. Velika Britanija. Nove ustavne odredbe propisuju obavezno usaglašavanje udruženja radnika i poslodavaca. koalicionog prava. Ugovor dalje daje značaj soc. zaštite. 2. ono predstavlja osnovni mehanizam po kojem se određuje status pojedinca. tržište je ona karakteristična crta. Novi Zeland. prenijeta joj je nadležnost za regulisanje oblasti soc. zaštite. pravda. Državu smatraju rezidualnom kategorijom koja treba priteći u pomoć samo u slučaju nefunkcionisanja tržišta. prava izložena u Povelji u 3 grupe: I opšta (zabrana diskriminacije. U ovom modelu. navodi uslove reprezentativnosti soc. Pojedinac i njegova sloboda ili lična odgovornost za sopstvenu sudbinu što je tipično za ove države rezultiraju nepoželjnom intervencijom države.pol. jednak tretman muškaraca i žena. Ugovorom iz Amsterdama nadležnosti unije proširene su još i na donošenje regulativa u borbi protiv diskriminacije. 1989 donosi se Povelja zajednice o osnovnim socijalnim pravima radnika poznata i kao socijalna povelja. visokog stepena soc. dijalog između menadžmenta i rada.

Italije. Kao što je uloga države u ovom sistemu takoreći minimalna tako je i broj korisnika naknada prilično sužen zahvaljujući strogim pravilima po kojima je određeno koja si to lica koja mogu ostvariti pravo na dobijanje naknada. Osnovni izvor finansiranja različitih oblasti i socijalne sigurnosti potiču iz raznih fondova a podrazumijevajući u svojoj ovoj priči i visok stepen izraženosti elemenata solidarnosti i same naknade mogu se smatrati dosta visokim. Smatralo se da će ova nova strategija pomoći u rješavanju određenih problema poput manjka adekvatnog radnog podsticaja i širenja zaposlenosti u nisko plaćenom sektoru. za razliku od liberalnog modela koji je uslovljen prethodnom provjerom dohotka i imovine. korisnik treba dati doprinos u radu ili u obliku neke druge aktivnosti“. Austrije i belgije Karakteristike korporativnog modela su:  Reprezentativnost u zastupanju interesa svih grupa i njihova autonomnost  Dobrovoljno udruživanje u cilju rješavanja konfliktnih društvenih situacija  Istrajnost u tradicionalnim porodičnim nadležnostima za ostvarivanje blagostanja Za razliku od liberala koji smatraju da drćava treba da ima tek minimalne funkcije pristalice korporativnog modela naglašavaju potrebu intervencije države i njenog autoriteta. Krivac za socijalne probleme traži se u pojedincu te se tako nameće pažnja i akcija prema promjeni pojedinca a ne cijelog društva. Distinkcije između društvenih grupa u pogledu nivoa bogatstva kojim raspolažu bile su jasno određene što je rezultiralo efikasnijoj zaštiti individualnog socijalnog položaja. Niske naknade na neki način opravdane su niskim poreskim stopama i raznim poreskim olakšicama što dovodi do veće motivacije i angažovanosti za uplaćivanje privatnog socijalnog osiguranja. Njemačke. rezidvalnu ulogu to jest pružanje pomoći i zaštite ostvaruju najugroženiji. U prošlosti ovaj model imao je za cilj da uz postojanje šema za pojedine društvene klase i grupacije održava lojalnost upravo tih grupa u društvu prema državi. Umjesto „welfare“ imamo „workfare“ odnosno kako i Esping-Andersen ističe „kao protivuslugu za primljenu pomoć. Švajcarske. Rješenja socijalnih problema traže se u tržištu. Ovako uslovljene mjere socijalnog karaktera dovode do socijalnih nejednakosti i degradacije domaćinstava s njim i prihoda. Vremenom je uslov dobijanja naknada promijenjen sa provjere imovine i prihoda na radne uslove. Holandije. Što se državnih činovnika tiče. Starija nezaposlena lica dobijaju naknade odnosno socijalnu pomoć uslovljenu prethodnom provjerom posjedovanja imovine i prihoda. Naime. Nivo naknada je. Liberalni model države blagostanja nazvan još i Anglo-Saksonski osoben je još i po niskom iznosu državnih penzijskih naknada. a ona se pokušavaju prevazići kroz dvije strategije:  Podsticanje privatnog pružanja blagostanja  U područjima u kojima tržište ne funkcioniše ograničena javna intervencija Dakle javni sektor ima tzv. jasno je da predstavljeni programi socijalne pomoći u ovom modelu ne daju željene rezultate. U ovom modelu nivo naknada uslovljen je procentom prethodne zarade uz zadržavanja prethodnog statusa. oni su imali u tim programima socijalnog osiguranja povlašćen položaj. Osim vraćanja starog autoriteta države i javnih vlasti korporativni model karakterističan je i po tome što naglašava značaj tradicije. Socijalne naknade uslovljene su dohotkom imovinom i prethodnom zaradom. u korporativističkom modelu regulisan tako što se osnov za ostvarivanje naknada tiče prethodno uplaćivanih socijalnih doprinosa. No i više je nego vidljiv velik propust koji je počinjen jer se samo po sebi postavlja pitanje: Ako su naknade radno uslovljene ko će se brinuti o nezaposlenim licima? Model je kao što se da vidjeti a i pokazalo se u stvarnosti malo izdašan i prilično selektivan. Finske. dok se srednja klasa opredjeljuje za privatno socijalno osiguranje. što je u poređenju sa državama u kojima „vlada“ drugačiji model države blagostanja prilično nisko. nezaposlene žene nisu bile uključene u sistem osiguranja a zahvaljujući nedovoljnoj razvijenosti mreže društvenih ustanova za institucionalno zbrinjavanje djece i odredbama o dječijoj i porodičnoj zaštiti koje su bile usmjerene na ostanak žene u porodici da se zaključiti da je učešće žena na tržištu bilo malo. Te naknade kreću se oko „minimalnog nivoa potrebnog za održavanje života“. U kontekstu socijalne politike želi se naglasiti uloga države koja podstiče društvenu integraciju i blagostanje građana. Korporativni model države blagostanja Ovaj model države blagostanja karakterističan je za kontinentalne Evropske zemlje poput: Francuske.u kontekstu principa supsidijarnosti i selektivnosti. . Stratifikacija kao drugi element kojim se Esping-Andersen vodio u klasifikaciji država blagostanja konkretno u korporativističkom modelu rezultat je razlika između zaposlenih i nezaposlenih odnosno razlika između grupa: invalida. što i ne omogućava posebno visoke naknade. Zalažući se za opstanak tradicionalizma velik značaj za razvoj ovog sistema imala je katolička crkva čija se funkcija ogledala u jačanju strukture tradicionalne porodice. Za razliku od liberalnog modela koji nameće privatno osiguranje u ovom modelu upravo dominantnost kolektivnog socijalnog osiguranja ograničava potrebu postojanja privatnih fondova. A ukoliko su se kroz istoriju vodile borbe za poštovanje načela jednakosti između ostalog .

socijalne aktivnosti usmjerene su na dva cilja: prvi se tiče ojačavanja porodice kroz podsticanje zaposlenosti žena i porodičnih dohodaka. Struktura socijalnih usluga je reflektovala postavljene prioritete dok su socijalne pogodnosti refleksija uskih veza usluga prema položaju na tržištu rada. U ovom po sebi karakterističnom modelu u kome je naglašena uloga države. Naime želi se postići što je viši nivo jednakosti moguće. Prioritet se daje oblasti usluga no zbog pada broja zaposlenih time i sužavanja poreske baze kapaciteti za eventualno poboljšanje nisu toliko sjajni. Kako to i Esping-Andersen primjećuje: „. Privatnom sektoru ovo ide u korist jer dobija radnu snagu a daje minimalne plate. politika zapošljavanja i razni programi inspirišu građane za rad budući da je u ovom sistemu od krucijalnog značaja nivo zaposlenosti. Na pasivne mjere izdvaja znatno manje sredstava. A i u današnjem haotičnom svijetu u kome brakovi i nemaju tako dug vijek a žene postaju zastupljenije nego ranije ponuđeni sistem ovog modela čini se neadekvatnim rješenjem. a drugi je ipak postizanje veće sopstvene nezavisnosti. porodiljska odsustva takođe su pokrivena naknadama koje se finansiraju iz budžetskih sredstava što je samo još jedan razlog u prilog visokim poreskim stopama. a privatni socijalni fondovi upravo iz ovih razloga u ovom sistemu i nisu toliko zastupljeni. Primjera radi u Danskoj se naknada nezaposlenom licu isplaćuje u roku od pet godina i to u iznosu od oko 90% prethodne zarade tog lica. 2 Tripartitnost reflektuje sistem u kome postoji saradnja radnika. a tu su i razne institucije za smještaj djece. Tendencija ka tradicionalnim porodičnim ustrojenjima u kojemu muškarac zauzima središnju poziciju ipak nije podjednako rašireno u svim zemljama ovog modela. Neki su pak rješenje odsustva radnih mjesta pronašli u prijevremenom odlasku u penziju. Danskoj. Dijalog i dogovaranja smještena su u tripartitna 2 tijela a zbog zahtijeva sindikata da zarade zaposlenih budu visoke otvara se drugi problem to jest manje mogućnosti za zapošljavanje manje produktivne radne snage. Za razliku od dva prethodna modela u ovom je prilično uspješno regulisana pitanja roditeljstva i zaposlenja gdje su majke koje su u radnom odnosu podržane na način što im se pruža plaćeno odsustvo s posla.. omladine i žena. Evidentna je mana ovog sistema jer on iz ovih razloga ne pruža adekvatnu sigurnost onima koji nisu toliko predstavljeni na tržištu rada.starih. S obzirom da su socijalne naknade uslovljene zapošljenošću te samim tim i prosjekom zarade države ovog modela uvele su jaku zakonsku regulativu po pitanjima zaposlenostim što zapravo znači da je ovaj model države blagostanja održiv samo uz visoku produktivnost. Svi su građani obuhvaćeni jednom šemom u slučaju istih razlika pod istim uslovima gdje se razlika između profesionalnih grupa ne pravi. Socijal-demokratski model države blagostanja Ovaj model države blagostanja prisutan je u Norveškoj. Finskoj i Švedskoj. u kome država predstavlja posrednika između rada i kapitala. U pokušaju da se uhvate u koštac sa nadolazećim rizicima socijalne države ovog modela uvodile su u svoje sisteme ad hoc programe. a neizvjestan tok karijere samo su još neki problemi sa kojima ovaj model treba izaći na kraj ili možda bolje rečeno njeni građani. No i dalje nedostaje prostora za određene manevre kojima bi ovaj sistem prevagnuo nad već pomenutom zamkom. Nailazimo dakle na određene kompromise i kombinacije gdje je cilj javne politike s jedne strane maksimalizacija nivoa zaposlenosti a s druge minimalizacija razmjera u kojima blagostanje pojedinca zavisi od njegovog uspjeha na tržištu. Društvo ovog modela predstavlja društvo šansi tj. Pa postavlja se pitanje ne zvuči li malo paradoksalno da pojedinci ne povezani sa tržištem ne primaju adekvatnu zaštitu dok oni zaposleni dobijaju kratko rečeno sve? Demografske promjene. države i poslodavca .. Uloga korporativnih struktura zasnovana je na međusobnoj pomoći i udruživanju. Zahvaljujući dobroj usklađenosti radnih i roditeljskih obaveza. sve kasniji ulazak u stabilno zaposlenje. a zbog svoje egavitarističke prirode sistem se oslanja na porezima.Njemačka je tako ta koja se zauzima za klasični primjer ovog modela države blagostanja. Za nezaposlene je u ovom modelu može se reći pronađeno najpovoljnije rešenje. Naime sve ove posljedice rezultiraju povećenjem poreza na rad a rast cijene rada mladu populaciju i one manje produktivne tražitelje posla prosto istiskuje sa tržišta rada. Nazvan je još i univerzalistički obzirom da je cilj ovog modela obezbjeđivanje socijalne zaštite za sve građane uz smanjivanje razlika u dohotcima. uzajamne odgovornosti i podjele rizika. Lančano povezano lica nesposobna za rad dobijaju visoke naknade no su zato i poreske stope visoke a ove iste utiču na veću potrebu za zapošljavanjem žena pa se uz zaposlenost oba partnera stiče i dovoljan porodični dohodak.države su se zatekle u zamci niske zaposlenosti i visokih socijalnih jamstava iz kojih nije lako izaći“. Zbog navedenih karakteristika ovaj model nerijetko nazivaju i konzervativnim. Ona je nakon perioda ratova označavana kao socijalno trćišna ekonomija čiji je glavni princip bio da se blagostanje dostiže ekonomskim razvojem. S druge strane u Belgiji i Francuskoj sistem socijalne zaštite zasnovan na principu solidarnosti u značenju zajedničke akcije. I dok u korporativističkom modelu imamo naknade uslovljene prethodnim zaradama ovdje se ta prava ostvaruju na idealu građanstva.

plate i imovina iz neprijavljenog rada vezanoga uz legalnu proizvodnju robe i usluga. jednakog su iznosa a podrazumijevaju kako starosne. Ovaj procenat je mnogo visociji . U filozofskom kontekstu cilj je institucionalizacija načela solidarnosti pri čemu je postignuta i univerzalnost EspingAndersen je socijal-demokratski model države blagostanja označio kao rezim mogućnosti da lice obezbijedi pristojan životni standard čak i ukoliko se nalazi izvan tržišta rada. zbrinjavanje djece razvijanje i davanje prioriteta aktivnim mjerama zapošljavanja pokazali da su države ovog modela spremne adaptirati se novim uslovima. Nenovcane transkacije . Nenovcane transakcije: razmjena (trampa) droga. ukradene robe. Iz prikazane autonomije država proizilazi da je njena funkcija u procesu raspodjele redistributivna tj. kockanje. posrednik između najamnog rada i kapitala. proizvodnja i prodaja droge. Sve u svemu model je postao primjer uspješnog promovisanja socijalno-političkih ciljeva i podizanja stope zaposlenosti. Takodje novcane transkacije. Cesto se koristi ova definicija: siva ekonomija obuhvata sve neregistrovane ekonomske aktivnosti koje pridonose sluzbeno izracunanom (ili procijenjenom) BDP-u. Izazovi post-industrijskih promjena nisu uzdrmale sistem socijal-demokratskog modela. Izbjegavanje placanja poreza: odbici za zaposlenike.krijumcarenje i prevare. u 22 tranzicijske zemlje u kojima su vrseni proracuni. Sve veci teret poreza i doprinosa za socijalno osiguranje. Ovo su izuzetno visoke brojke. Smith (1985: 18) tu ekonomiju definira kao “proizvodnju legalnih i ilegalnih roba i usluga za trzište koja nije obuhvacena sluzbenim procjenama BDP-a”. Podjela između javnog i privatnog sektora je jasna no ipak je ovaj sistem razvijan u saradnji sa civilnim društvom. prostitucija. dok je prosjecnan udio radne snage u sivoj ekonomiji u 22 tranzicijske zemlje iznosio 30 procenata. krijumcarenje.38% . pitanje 13 Problem sive ekonomije i rada na crno Tokom 2001/2002. U Esping-Andersenovoj klasifikaciji polazna stavka za razvoj blagostanja bilo je društvo a ne dominacija ekonomskih liberala. već su upravo dominantnost usluga nad službama. u skladu sa osnovnim vrijednostima preraspodjelu materijalnih i drugih dobara. Slabu tačku ovog modela mogli bi predstavljati možda pomenuti visoki poreski prohtjevi iako je održivost opstajala zahvaljujući srednjoj klasi. Iako postoji slaganje oko toga da je ovaj sistem skup po državu ipak nije skuplji i manje efikasan u odnosu na druge socijalne modele država. usmjerenost ka zapošljavanju većeg broja žena. Razlike je jednostavno u različitoj javno-privatnoj kombinaciji troškova“. Pokušaj definicije sive ekonomije Vecina autora koja pokušava procijeniti sivu ekonomiju suocena je s teškocom kako je definirati. tako i u nezakonskim aktivnostima. naravno uz izvjesne razlike među pojedinačnim zemljama. Ovdje imamo pregled ukljucenosti sive ekonomije kako u zakonskim. kraða za vlastitu korist… Vezano za zakonite aktivnosti: Novcane transakcije Utaja poreza: neprijavljeni prihod od samostalne djelatnosti. prosjecni udio sive ekonomije u 21 zemlji OECD-a (Organizacije za saradnju i razvoj) iznosio je 16. Kao što se da vidjeti socijal-demokratski model je više od prethodnih orjentisan na pružanju socijalnih usluga. zajedno s povecanom drzavnom regulacijom najvazniji su razlozi velicine i porasta sive ekonomije (odnosno sudjelovanja radne snage u njoj). U svim zemljama ovog modela postoji još i pravo na naknadu u slučaju bolesti. invalidske i porodične penzije tako i određene dodatne naknade. Vezano za nezakonite aktivnosti: Novcane transakcije: trgovina ukradenom robom. Uz nesumnjivo jak uticaj države i njene socijalne politike koja obuhvata slobodno rečeno sve oblasti ona se može u ovom tipu države blagostanja definisati kao poslodavac i kao komenzator. proizvodnja ili uzgajanje biljaka za dobivanje droge za vlastitu upotrebu. ona vrši.7% sluzbenog BDP-a. pogodnosti izvan plate. Kako to i sam Esping-Andersen primjećuje u komparaciji SAD i Skandivavskih zemalja: „Ukupna raspodjela resursa za socijalni sektor u Skandinaviji nije veća nego u SAD-u.Penzijsko osiguranje ostvaruje se po osnovu državljanstva. dakle država postaje alokator.

Da obezbijedi visok stepen zdr. te na trgovacke barijere.zastitu.predstavila saopstenje “Modernizacija I unapredjenje soc. Da ucini da se rad isplati I da obezbijedi sigurna primanja 2.god. Ali kako se veæina tih troškova moe prebaciti na zaposlenike. meðu ostalim. sklonije povecanju broja propisa i zakona. odluceno je da se otvoreni metod koordinacije primjeni I u borbi protiv soc.zamijenjena komitetom za soc.. Navedena razlika uveliko ovisi o sistemu socijalnog osiguranja i ukupnom poreznom teretu.god. . Na Lisabonskom zasjedanju.ukljucenost 4. donmesu dvogodisnje nacionalne planove I definisu mehanizme kojima ce pratiti napredak. to stvara dodatni poticaj za rad u sivoj ekonomiji.robama I uslugama. Cilj saopstenja je bio da ponudi agendu za produbljenu saradnju koja se bazira na 4 glavna cilja: 1. donijete su dvije preporuke Savjeta u kojima su zadrzani kriteriji koji se ticu dovoljnih resursa za socijalnu pomoc u sistemu socijalne zastite I postavljeni temelji strategiji konvergencije ciljeva. isklj. Izbjegavanje placanja poreza: ukupan “uradi sam” rad i susjedska pomoc.. Cak i velike porezne reforme sa znatnim snizavanjem poreznih stopa nece bitno smanjiti sivu ekonomiju. jeste podizanje nivoa socijalne ukljucenosti na prostoru EU. pokušavajuci smanjiti sivu ekonomiju.zast. One ce moci samo stabilizirati postojeci rast sive ekonomije. Neke su vlade. to je veci poticaj da se ta razlika izbjegne i da se radi u sivoj ekonomiji. kako bi izvrsio “odlucan uticaj na iskorjenjivanje siromastva” Cilj je da se svima olaksa zaposlenje.sistem odrzivim Krajem 1999. te u skladu sa tim u svoje socijalne sisteme ugrade instrumente minimalnog dohotka. kao rezultat rasprava o evropskom socijalnom modelu. a 1997. Tokom 1995. a sve u cilju pronalazenja odgovora za zajednicke izazove koje se ticu promjena u svijetu rada. Pritom se prije svega misli na propise o zapošljavanju i ogranicavanju rada stranaca. prihvacena su sva 4 cilja I osnovana je radna grupa za soc. a ne nastojati povecati njihov broj. u kojoj se navedeni troškovi mogu izbjeæi. Kaufmann i Shleifer (1997) potvrðeno je. meðutim. sprijeci rizik od iskljucenosti. Zastite”.god. Veliko podrucje interesa ekonomista jest utjecaj poreza na iskrivljenja ponude rada jer oni uticu na odluku o tome hoce li neko raditi ili odmarati te odredjuju ponudu radne snage u sivoj ekonomiji. ponajviše zato što se tako povecati moc birokratije i zapošljavanje u javnom sektoru. U empirijskoj analizi što su je proveli Johnson.Utaja poreza: razmjena legalnih usluga i robe. Zemlje clanice su pozvane da utvrde svoje prioritete vezane za ove ciljeve.zastitu.zast. kako bi mogli zivjeti zivot dostojan covjeka. pristupb resursima.n koja je tokom 2001. komisija je inicirala raspravu o “buducnosti soc. Glavni uzroci povecanja sive ekonomije 1)Povecanje tereta poreza i doprinosa za socijalno osiguranje U gotovo svim istrazivanjima potvrdjeno je da je glavni uzrok povecanja sive ekonomije povecanje tereta poreza i doprinosa za socijalno osiguranje. Drzave clanice pozvane su da u okviru svojih sistema socijalne zastite priznaju svakom licu temaljna prava na socijalnu pomoc. pravima.njege I ucini zdr.god. 2) Intenzitet propisa Vazan cimbenik koji utjece na smanjivanje radne aktivnosti u sluzbenom gospodarstvu jest povecanje intenziteta zakonske regulacije (izrazenoga brojem zakona i propisa). pitanje 14 Sistemi socijalne sigurnosti u Evropi pitanje 15 Socijalna kohezija u EU Sastavni dio politike modernizacije socijalne sigurnosti. u EU”. oni su kljucne odrednice postojanja i rasta sive ekonomije. Ti rezultati pokazuju da bi drzava trebala poboljšati sprovoðenje zakona i propisa.. posmatra kaofaktor koji doprinosi ekonomskoj I politickoj stabilnosti. u kojoj se soc. Propisi dovode do osjetnog poveæanja troškova rada u slubenom gospodarstvu. da zemlje s potpunijim zakonskim odreðivanjem gospodarstva opæenito imaju veæi udio nesluzbene ekonomije u BDP-u.god. Da penzije budu sigurne a penzioni sistemi odrzivi 3. Što je razlika izmeðu ukupnih troškova radne snage u sluzbenom gospodarstvu i neto zarade nakon oporezivanja veca. Da promovise soc.. Tokom 1992.

sa izvjesnim modifikacijama u detaljima. ukazuju da se u pogledu funkcionisanja socijalne politike nisu dogodile fundamentalne promjene u osnovama sistema u odnosu na one na koje je Marks ukazao.uklj. U diskusijama o socijalno – političkim konceptima u engleskoj literaturi se pominju tri pravca mišljenja ili tri škole. ali se pokazalo da zemlje koje najvise ulazu u BNP imaju I najmanji stepen siromastva. pokazuje razlicite rezultate.uklj. a ovom problematikom se počinju baviti i pojedine međunarodne organizacije. Razvijanje fokusa za eliminisanje siromastva I soc. vijeka u radu istoričara Vilhelma Hajnriha Rihla u vezi sa mjerama koje je Njemačka u to vrijeme sprovodila radi poboljšanja socijalnog položaja radnika. I pored velikh problema koji prate ovaj proces evidentna je odlucnost drzava clanica I nadleznih institucija Unije da obezbijedi poboljsanje zivotnog standard gradjanima koji su izlozeni rizicima siromastva.socijlane mjere. isklj. stručnošću i sposobnostima. Akcionim planovima koje proizilaze iz razlicitosti soc. To su : 1.met. ۰ Marksisti raspravljaju o državi blagostanja.planovai njihove ocjene od strane komisije I Komiteta za soc.koord. nac. Obezbijedjenje “dovoljnih resursa svima”. Obezbjedjenje pristupacnosti sistemu soc. pa je usljed toga tesko odrediti uspjesnost nacionalnih strategija.planove pojedinacno I primjere dobre prakse. Privatna svojina sredstava za proizvodnju omogućuje akumulaciju kapitala.isklj. polazeći od toga da je Marksova društvena i ekonomska analiza relevantna i danas. uključijući analizu socijalne politike. Promovisanje ulaganja u aktivne mjere na trzistu rada I kreiranje specificnih aktivnih mjera na trzistu rada u svrhu zadovoljavanja potreba onih koji imaju poteskoce prilikom zaposljavanja 2. dva pravca liberala i to tržišni i politički liberali i 3.uklj. EU predstavlja znacajan korak u borbi siromastva I soc. i početak 21.Uspjesnost borbe protiv siromastva u drzavama clanicama EU. ali i da sve razvijene zemlje imaju sistemske probleme i široku skalu neobebeđenih potreba ljudi.isklj. Na osnovu nac. zastitu koji sacinjavaju zajednicki izvjestaj 2. Prihvatanja nac.sadašnja socijalna politika razvila se u uslovima tržišnog kapitalizma. Između dva svjetska rata sadržaj i funkcije socijalne politike su se proširile. Napravila obiman zajednicki izvjestaj koji se odnosi na EU kao cjelinu.sigurnosti za sveukupno stanovnistvo 3. sve drzave clanice EU ce insistirati na sprovodjenju sljedecih prioriteta: 1. Dva osnovna kriterijuma za razvrstavanje gledišta o socijalnoj politici su : pripadnost nekog gledišta jednom od teorijskih pravaca ili škola u nauci i pripadnost gledišta nekom od uticajnih društvenih pokreta ili orijentacija koji. a njeni plodovi prosperitet za sve koji odgovorno učestvuju u produktivnoj aktivnosti. 2. pitanje 16 . Novi proces soc. da bi posle Drugog svjetskog rata dobila sadašnje obrise i značaj. ۰ Tržišni liberali polaze od toga da tržište omogućuju slobodno raspolaganje svakog pojedinca svojom imovinom. kako bi se izvukle odredjene pouke. To su : suprotni klasni interesi. revolucionarna uloga proleterijata i značaj akumulacije kapitala. Sprecavanje ranog napustanja skolovanja I promovisanje nesmetanog prelaska iz skole na posao 5. Visegodisnjih akcionih programa koji su usmjereni na podsticanje saradnje medju drzavama clanicama u borbi protiv soc. .u borbi orotiv siromastva sastoji se iz dva dijela: 1. Kraj 20. Društveno – političke i ekonomske promjene posle Prvog svetskog rata imale su odraza kako na socijalno – političku praksu tako i na koncepcije.socijaldemokrati. neomarksisti. Država blagostanja pokušava da obezbedi kompenzacije za nove probleme. Bez obzira na razlicitosti u nac. imaju određeni koncept o društvu. vijeka karakterišu transformacije socijalnih sistema sa ekonomskim i političkim promjenama. govoreći o državi blagostanja naglašava da su to najbogatije zemlje na svijetu koje imaju cilj opšte blagostanje. znaci postojanje zagarantovanog minimuma ispod kojeg nije moguc zivot koji bi biuo dostojan covjeka kao znacajne komponente evropskog socijalnog modela. Poboljsanje pristupa dostojnom smjestaju.u prvoj polovini 20. ۰ Neomarksisti. dobrom zdravlju I prilikama za dozivotno ucenje 4. Negiraju promjene vezane za preraspodjelu dohotka i ukazuju da se ona odvija uglavnom u okviru radničke klase i u okviru životnog vijeka. Komisija je 2004 god. 2. I primjena otv. vijeka i sredinom tog perioda u engleskoj i drugim zemljama u kojima se razvijao liberalni kapitalizam. kod imigranata I etnickih manjina Novi proces soc. Zastupnici ovih škola se slažu u sledećem : 1. preduzimane su da bi podržale sam sistem.Neoliberalno shvatanje socijalne politike Sam termin socijalna politika javlja se u drugoj polovini 19.sistema. prije svega u nbejednakosti na nivou ekonomskog razvoja. U izvjestaju su takodje navedene I slabosti. kao svoju idejnu osnovu.planova (15)soc. Klaus Ofe.

2.proceduralnom legitimnošću.isticalo se ono što se planira i očekuje.čiji koncept prevazilazi neke tradicionalne. Ovakav sistem se uspostavlja na sledeće načine : 1. ۰ Anti – kolektivisti kao osnovne vrijednosti ističu : slobodu.Vakuum između urušenog socijalističkog i izgrađivanja tržišnog sistema popunjavale su međunarodne organizacije i agencije.nacionalni fokus kao osnovni okvir analize i istraživanja socijalne politike. a država jedina institucija koja je može primjeniti kao prijetnju svima koji namjeravaju da je upotrebe.radne i društvene uslove.izjednačavanja sa životnim standardom i socijalnom zaštitom.multidisciplinarni pristup u analizi i formulisanju programa.utopijske ideje i elemente.Pojavljuju se novi ideološki trendovi koji značajno utiču na socijalnu politiku.Neke vrijednosti i principi su naglašavani u teoriji.Posle sloma „realnog socijalizma“ i „samoupravnog socijalizma“ privrženost političkoj i ekonomskoj slobodi postaje sve izraženija.strukturnodinamički.zatim izjednačavanje sa kolektivnom potrošnjom.U ovi zemljama dolazi do kritičkog preispitivanja i napuštanja prevaziđenog koncepta socijalne politike. Obuhvatala je životne.dok se kritička analiza postojećeg stanja nalazila u drugom planu. 3.U zvaničnim dokumentima konstantno su se isticala dostignuća u ostvarivanju socijalnih ciljeva i vrijednosti.Međunarodna .maksimalizacija dobrobiti. 2. Predstavnici konzervativnog pristupa smatraju da socijalna politika treba da bude usmjerena uglavnom ka marginalnim grupama stanovništva. Koncepcije o socijalnoj politici u bivšim socijalnističkim zemljama U socijalističkim zemljama Istočne Evrope nije postojala zajednička i opšte prihvaćena koncepcija socijalne politike.vijeku nastao kao sukob interesa te klase i dominantnog načina društne organizacije. T. Liberalizam i neoliberalizam teže izgradnji sistema u kome individualne i građanske slobode predstavljaju branu mogućoj tiraniji države.osnovni motiv je intervencionizam.tj.Prvih godina tranzicije socijalna politika se uspješno oslobodila ranije ideologije.Nepostojanje adekvatnih multidisciplinarnih fundamentalnih istraživanja u ovoj oblasti negativno se odražavala na realnost planova socijalne politike i socijalnog razvoja.autonomijuom društva i 3. 2.nosioci i instrumenti proizilazili su iz „socijalističkog samoupravnog produkcionog odnosa“.Uporedo sa opštim crtama socijalne politike. Dominantna orijentacija u socijalnoj politici u okviru građansko – konzervativno – liberalne tradicije je „socijalna administracija“. 3.Maršal navodi tri područja na koja treba da bude orjentisana socijalna politika.Država kao glavni nosilac socijalne politike u prethodnom periodu polako se povlači iz ove oblasti.Socijalna politika u bivšim socijalističkim zemljama imala je zajedničke opšte crte.što je bilo u suprotnosti sa stvarnošću.funkcionalistički i 3. „bilo konsultantskim uslugama.dok je uloga samih građana bila zanemarljiva.Mjere socijalne politike označavane su kao briga države o blagostanju građana.posebno kod politički i ekonomski dominantnog sloja društva. Prisila je dozvoljena samo onda kada treba spriječiti upotrebu sile među ljudima.ne zanemarujući ni međuljudske odnose. omogućuje utvrđivanje interesa pojedinih socijalnih grupa i čini nepotrebnom revolucionarnu akciju radničke klase.godinama prisutne.Socijalna politika jugoslovenskog „samoupravnog socijalističkog društva“ bila je koncipirana veoma široko.Na tom planu prvi korak je načinila Mađarska. Mađarski naučnici navode su moguća tri pristupa socijalnoj politici: 1.Međunarodne organizacije ističu značaj socijalne komponente tranzicije.koji su svojim pogledima imali značajan uticaj na razvoj socijalnopotiličke misli i prakse u svijetu.Godinama je pažnja bila usresređena na programe za akciju. Socijalna politika i tranzicija u tržišnu privredu Prelazak u tržišni sistem privređivanja zahtjeva reformu socijalne politike. Osnovna obilježja ovog pristupa su : 1.pragmatski.ali i osobenosti karakteristične za pojedine zemlje.minimiziranjem države.H.a to su: 1.eliminisanje siromaštva.Kao cilj socijalne politike istican je socijalni progres.a ne stvaranje jedne realistične teorije.Različita gledišta o pojmu socijalne politike u jugoslovenskoj stručnoj literaturi kretala su se od identifikacije socijalne politike sa društvenom politikom. podruštvljavanje jednakosti. 2. a socijalana politika je bitan faktor reintegracije radnika.bilo odgovarajućim finansijskim aranžmanima“. individualizam i nejednakost.Ona utiče na odnose među ljudima.۰ Politički liberali u raspravama o socijalnoj politici polaze od toga da je radnički pokret u 19.a njen sadržaj.Instrument sprovođenja socijalne politike bili su planovi razvoja koji obuhvataju ciljeve socijalne politike i obezbeđuju vezu između bližih i daljih društvenih zadataka.takva socijalna politika nije mogla da bude ostvarena i nije se moglo očekivati da u sistemu koji nije funkcionisao budu ostvarene postavke o principima socijalne politike.empirizam kao tipični oblik organizacije i analize znanja i 4.kakvo je bilo naše.svaka zemlja je imala neke specifičnosti koje su karakteristične za nju.a jedva primjenjivane u praksi.koji se mjeri poboljšanjem uslova života stanovništva.Osnovni principi socijalne politike nisu se dosledno ostvarivali u praksi. Druga osnovna vrijednost neodvojiva od slobode je individualizam. Shvatanja koja preovlađuju kod naprednih autora Više autora iz niza razvijenih zemalja tržišne privrede.ukazuju da:socijalna politika predstavlja pravac djelovanja u društvu u cilju olakšavanja uslova života pojedinaca i društvenih grupa.poboljšanja ekonomskih uslova relativno slabijih kategorija i pružanja zaštite za slučaj nastupanja rizika.U društvu.

U najvecem broju slucajeva zakonodavac je je predvidio oznos maksimalne naknade u apsolutnom iznosu ili je visina novcane naknade ogranicena limitiranjem iznosa zarade na koji se uplacuju doprinosi i on sluzi kao osnov za izracunavanje visine naknade zarade.iako se srecu i zemlje u kojima prava na naknadu imaju i lica koja ne rade.Programima javnih sistema zdravstvene zastite administriranje je povjereno posebnim nevladinim i poluautonomnim agencijama ili fondovima za zdravstveno osiguranje.Svi zaposleni su obuhvaceni zdravstvenom zastitom i obavezni su da uplacuju predvidjeni iznos sredstava u odgovarajuce fondove u cijem upravljanju ucestvuju predstavnici zaposlenih i poslodavaca.država nekim kategorijama stanovništva treba da služi a ne njima da vlada.Ako predvidjena sredstva prikupljena iz doprinosa ne pokrivaju ukupne rashode.mada im se po pravilu pruza mogucnost dobrovoljnog osiguranja.U nekim zemljama naknade se smanjuju za vrijeme hospitalizacije osiguranika.zajednice.U nekim sistemima zdravstvene zastite i zdravstvenoga osiguranja ovi programi se finansiraju iz jedinstvene stope doprinosa radnika i poslodavaca ili u okviru posebne grane osiguranja za koje se izdvajaju namjenski doprinosi.političkog i svojinskog monopola na minimum putem pluralističkih političkih odnosa. pitanje 17 Nekomunitarno radno i socijalno pravo u Evropi (Savjet Evrope) pitanje18 Sistemi zaštite od nezaposlenosti u Evropi (sa slajdova – strategija za zaposljavanje) pitanje 19 – Sistemi zdravstvene zastite u Evropi U sistemu socijalnog osiguranja posebno mjesto pripada programima osiguranja za slucaj bolesti.Fondovi ugovaraju sa odgovarajucim medicinskim ustanovama i sluzbama uslove za pruzanje usluga i nacin nadoknade.sirok obuhvat stanovnistva i jednaku dostupnost osnovne zdravstvene zastite.grupe.Prezicirani su i nacini finansiranja troskova koji se krecu od direktnog placanja ustanovama zdravstvene zastite do naknade osiguranicima.koji predvidjaju ostvarivanje dvije grupe:1. Nacin finansiranja naknada za slucaj sprijecenosti za rad i troskova zastite razlicito je uredjen u pojedinim zemljama.da utiče na svođenje ekonomskog. Pravo na novcanu naknadu u slucaju privremene sprecenosti za rad usled bolesti vezuje se za rad (zaposlenje).hirurske i druge usluge a predvidjeno je i pravo na naknadu troskova lijecenja i kucnu njegu.U pojedinim sistemima prava na novcana davanja u okviru zdravstvenog osiguranja ostvaruju se prije i posle rodjenja djeteta.Duzina isplate krece se od 6-8 nedelja.Socijalna politika nije izolovana od politike.Obavezno zdravstveno(kao i penzijsko osiguranje) najcesce nije predvidjeno za zaposlene sa visokim prihodima.drzava moze da intervenise u pokrivanju deficita u fondovima.Visina naknade odredjuje se u procentualnom iznosu zarade osiguranika.specijalisticke.Vecina sistema zdravstvene zastite predvidja participaciju korisnika i ona se krecu od simbolicnih naknada do potpunog snosenja troskova lijecenja. U praksi se srecu razlicite resenja u okviru nacionalnih zdravstvenih sistema.Drzava zakonom uredjuje odnose koji se ticu obima i vrste prava.odnosno kasama osiguranja.organizacija rada potpisala je niz sporazuma o socijalnoj politici.Bez obzira na razvijenost nauke socijalna politika zavisi od realno dejstvujućih političkih sila.sto Matoloske.Sistem zdrastvene zastite predvidja pruzanje medicinskih usluga.obuhvata lica odredjenim uslugama.Dodatnim privatnim osiguranjem obezbedjuje se visi nivo prava i pokrivanje troskova lijecenja i drugih usluga koji nisu predvidjeni obeveznim osiguranjem. Socijalna politika je nauka i vještina.Ovo pravo mogu da ostvare majke i ocevi a u slucaju bolesti djeteta predvidjena je i isplata naknade radi nege i lijecenja.Javni sistem zastite podrazumijeva pokrivanje troskova pruzenih usluga iz budzetskih sredstava.Prava na zdravstvenu zastitu.koje podrazumijevaju ljekarske preglede.Ukoliko se radi o obaveznom a ne javnom osiguranju onda se ono vezuje za prava po osnovu rada a predvidjena je i participacija u ostvarivanju prava.Prava na novcanu naknadu za vrijeme privremene sprijecenosti za rad usled bolesti 2. .pa su otuda u nekim zemljama sistemi naknade odvojeni od zdravstvene zastite.međutim.Pored toga osiguranici imaju prava na laboratorisjke.Organizacija sistema zdravstvenog osiguranja najcesce je prenijeta u nadleznost nacionalnih institucija socijalnoga osiguranja.kao i nacin finansiranja.Obuhvat lica zdravstvenim osiguranjem zavisi od karaktera sistema.medikamentno i bolnicko lijecenje.Obracun visine porodiljske naknade vrsi se obicno po istom principu kao i kod isplate prilikom nastanka bolesti i ona moze da se krece od 100% prethodne zarade.duzine isplate.Vecina programa sadrzi resenje po kome osiguranik nema prao na naknadu zarade u prvih nekoliko dana bolovanja(2-7).ukoliko je on hospitalizovan na racun socijalnog osiguranja.a nisu rijetki i slucajevi nadoknade do jedne godine a za vise djece i duze.U zemljama u kojima drzava iz javnih prihoda finansira zdravstvene usluge one su po pravilu dostupne svim stanovnicima.uz dodatak za izdrzavane clanove porodice.Teoretičari smatraju da će transformacija socijalne politike u zemljama u tranziciji biti razvitak varijanti modela „tri sveta kapitalizma blagostanja“ Esping-Andersena.dok su ministarstva najcesce nadlezna za nacionalne programe zdravstvene zastite.Socijalna politika treba da obezbijedi uslove za stabilan razvoj ličnosti.Osnovni cilj ovoga resenja je smanjenje troskova administriranja naknade i destimulisanje kratkih odlazaka na bolovanje za vrijeme kojih gubitak zarade ionako nije znacajan.

Predvidjena je pomoc drzavama clanicama da se postignu definisani ciljevi u okviru nacionalnih strategija usmjerenih na produzenje radnog vijeka i obezbedjivanje viseg nivoa materijalne osnove za obracun penzije.Cilj politike starih EU je koriscenje punih potencijala ljudi svih starosnih grupa imajuci pritom u vidu specificnost potreba starijih i razlike koje se ticu polne strukture.demografske promjene ce biti razlicito izrazene kod zena i muskaraca. Finansiranje sistema i prava Danas se u vecini zemalja pravo na penziju ostvaruje po osnovu uplate doprinosa zaposlenih i poslodavaca koji prevazilaze dio drzave.nezavisno od toga da li se radi o jedinstvenoj(jednakoj) penzji ili ona zavisi od zarade.smanjenja ocekivanih godina zivota.Jos znacajnije razlike vidljive su u grupi starih koji zive sami gdje je 70% zena.porasta smrtonosnih odojcadi.Za penzije se najvise trosi u Italiji a najmanje u Irskoj sto se moze tumaciti kao rezultat demografskih promjena u Italiji i cinjenice da Irska ima najmladje stanovnistvo.starenja stanovnistva.Visina penzije odredjuje se u zavisnosti od uslova koji se ticu duzine staza.Sistemi penzionog osiguranja u Evropi U zemljama EU postoje razliciti modeli sistema socijalne sigurnosti u okviru kojih se uredjuju pitanja penzijskog sistema.Italiji i Finskoj. Smatra se da ce u naredne dvije decenije broj evropljana starosne grupe od 20-29 biti smanjen za 20% dok ce u istom vremenskom intervalu doci do porasta broja lica starosne grupe od 54-60 za 25 % sto ce se direktno odraziti na porast broja penzionera.imajuci u vidu cinjenicu da zene u Evropi zive 6 godina duze od muskaraca i da sada cine 50% lica sa 59 i vise godina.sve znacajnijeg prisustva zena na trzistu rada.Tako ce u grupi najjrazvijenijih zemalja najjizrazenije starenja biti u Evropi gdje ce ucesce starijih iznad 60 godina porasti na 37% u 2050godini dok ce u Japanu njihovo ucesce biti jos izrazenije..U vecini slucajeva drzava subvencijama ucestvuje u pokrivanju deficita(sa izuzetkom Luksemburga i Belgije u kojima postoji utvrdjeni iznos).Ucesce drzave u finansiranju penzijskih sistema veoma je razlicito reglisano u pojedinim zemljama Unije.ostvarene zarade i doprinosa pri cemu se u nekim drzavama predvidja minimalni odnosno osnovni iznos penzija cija se visina uskljajuje sa kretanjem troskova zivota ili zarada.uz istovremeno podizanje starosne granice za oidlazak u penziju.Prava na starosnu (porodicnu penziju) u vecini drzava ostvaruje se po osnovu rada.Posmatrano prema visini doprinosa u najvecem broju drzava poslodavci izdvajaju vise sa .prilagodjavanje na cinjenicu da ce radno sposobno stanovnistvo biti sve starije.Stvaranjed ESM uzrokovano je potrebom zajednickog resavanja problema visoke nezaposlenosti.Posmatrano prema strukturi izdataka cini se da medju zemljama EU ne postoje velike razlike.pitanje 20 .Uocene demografske tendencije razlicito ce se odraziti na pojedine zemlje i regione.Osiguranje pristupa kvalitetnoj zdravstvenoj zastiti i dugotrajnoj njezi polazi od uticaja produzenja zivotnog vijeka i povecanja broja starih i potrebe kreiranja politike koja ce u buducnosti osigurati zdravstvenu zastitu i dugotrajne mjere.Politika starenja predstavlja takodje sastavni dio socijalne agnde (2000-2006) koja sadrzi katalog prioritetnih mjera na nivou unije.Cilj aktivne politike zaposljavanja je da se stvore uslovi za sto duzi radni vijek i podizanje starosne granice za odlazak u penziju i smanjenje broja lica koja prijevremeno odlaze u penziju.pri cemu se najvca sredstva iz poreza obezbedjuju u Danskoj.sigurnost prikladne trajne i prilagodljive penzije i pristup kvalitetnoj zdravstvenoj zastiti u okviru finansijski stabilnog zdravstvenog sistema. Obezbedjenje prikladnog.Uzroci takvog stanja najcesce se nalaze u padu stope prirodnog prirastaja i porastu ocekivanih godina zivota.posebne programe strucnog osposobljavanja i prekfalifikacije itd.finansijske stabilnosti i prilagodjavanja na drustvne promjene.prilagodjavanje zahtjevima nove tehnologij.Proces starenja stanovnostva vidljiv je i u zemljama srednje i istocne evrope zbog pada zivotnog standarda.Politika zaposljavanja mora biti usmjerena na sto duzi ostanak naradnom mjestu.obaveznoga osiguranja i uplate doprinosa dok je u nekim zemljama predvidjena isplata penzija bez prethodno ispunjenih uslova koji se ticu zaposlenosti pa je otuda “nacionalna penzija” obezbijedjena svim licima iznad odgovarajucih godina zivota koja imaju boravak u njima.To se u osnovi tice ispunjenja socijalno-politickog cilja.Strategijskim pravcima predvidjeno je:savladavanje ekonomskih efekata starenja stanovnistva sa ciljem da se obezbijedi privredni razvoj i solidarnost javnog budzeta. nezavisno od toga da li postoji opsti doprinos za sve grane osiguranja.povecane nesigurnosti zaposlenih.Posmatrano prema polu.ukljucivanje starijih.Prognoze pokazuju da ce stari u industrijski razvijenim zemljama u 2050 god ciniti 33% stanovnistva dok ce prosjecna starost porasti za 9 godina i iznositi 46 godina.Izdaci za penzije cine najveci dio ukupnih troskova sa izuzetkom Irske u kojoj preovladjuju izdaci za zdravstvo. Demografske promjene i politika starenja-promjena demografske strukture stanovnostva i sve znacajnije ucesce starijih predstavlja opstu karakteristiku globalnih kretanja industrijski najjrazvijenijih i zemalja u razvoju.EVROPSKA POLITIKA STARENJA predstavlja sastavni dio socijalno-politickih programa usmjerenih na prevazilazenje problema ubrzanog starenja stanovnistva i obezbedjenja uslova za efikasno funkcionisanje penzikskog sistema.trajnog i finansijski prilagodljivog penzionog sistema polazi od toga da uocene i prognozirane tendencije starenja stanovnistva vrse ogroman pritisak na penzijske sisteme zemalja clanica..promjena u strukturi domacinstva itd.

sa tendncijom izjednacavanja u narednim godinama.Uskladivanje penzija vrsi se po pravilu jednom godisnje saglasno ideksu rasta troskova zivota.U zakonodavstvima najveceg broja zemalja nejcesce se predvidja starosna granica od 65 godina za muskarce i 60.odnosno 65 godina za zene i radni staz od 30-40 godina kao preduslov za sticanje prava na starosnu penziju.Druge zemlje kao sto su Ceska Republika...politicki rizik odrazava se na sve vrste penzionih planova.Prava u kviru sistema penzijskog i invalidskog osiguranja po pravilu se finansiraju iz sledecih izvora: doprinosa radnika.U slucaju povrede na radu.odnosno kapitalizovanih sredstava u okviru privatnih fondova.Drzava kao treci finansijer prava obezbedjuje sredstva iz opstih fiskalnih prihoda.Ostvarivanje prava na penziju u zemljama clanicama Unije u osnovi je definisano duzinom staza osiguranja.Na tom putu najdalje su odmakle Poljska i Madjarska.nerijesena pitanja kljucnih kriterijuma u obracunu penzija na osnovu kapitalizirane stednje i neprihvatanja od strane sindikata...doprinosa poslodavaca i sredstava drzave.godinama zivota i boravkom ili drzavljanstvom.teorijskih osnova.koja se u nekim slucajevima dopunjuje sa razlikom stecenom po osnovu rada i uplate doprinosa.Stope doprinosa radnika i poslodavaca u vecini zemalja su izjednacene mada je u nekim zemljama predvidjeno da poslodavci placaju vise.Makroekonomski sokovi mogu imati negativan uticaj na proizvodnju.restrukturiraju svoj javni PAYG sistem bez uspostavljanja obaveznog privatnog osiguranja.Kada su u pitanju doprinosi radnika i poslodavaca onda se oni obracunavaju kao procentualni iznos zarade.Kao instrument u odredjenju realnih vrijednosti penzija koristi se sistem uskladjivanja penzija sa porastom troskova zivota ili zarada.Starosna penzija u najvecem broju sistema predstavlja redovno mjesecno primanje i njena visina zavisi od zarade osiguranika.pa izaberite jedan od ova dva odgovora a koliko vidim izabracete ovaj ispod jer je kraci . Rizici i neizvjesnost reformi Postoje barem tri vrste neizvjesnosti:1.Obuhvat stanovnistva obaveznim vidovima osiguranja i drugim programima zastite odredjen je principima i ciljevima prihvacenih programa.porodicnu penziju i posebnih dodataka za izdrzavanje clanova .koje pored obaveznog osiguranja(I stub) koji se finansira na osnovu tekuce raspodjele.Visina penzije obracunava se prema odredbama zakona koji to pitanje regulisu na novou drzava clanica pri cemu se razlikuju zemlje u kojima se isplacuju jednake penzije za sve korisnike i pen zije koje zavise od prethodno ostvarenih zarada.Na ovako opredeljenje uticao je veliki broj faktora ali su se kao odlucujuci pokazali visoki fiskalni troskovi uvodjenja II stuba.U najvecem broju slucajeva postoji kombinacija sva tri nacina finansiranja. A sada umjesto svega gore napisanog u vezi pitanja pod brojem 20 mozete uciti i odgovarati samo ovaj dio koji Sam ispod napisao.uvode individualne stedne racune (II stub) kojima se upravlja na komercijalnoj osnovi.Ostvarivanje prava na starosnu penziju kao osnovnog prava u sistemu PIO uslovljeno je godinama zivota i duzinom staza osiguranja.. jer svi penzioni sistemi zavise.izuzetkom Njemacke i Luksemburga gdje su obaveze u podjednakoj mjeri prenijete na zaposlene i poslodavce.hvala vam J J J Programi penzijsko-invalidskog osiguranja predstavljaju najjvazniji segment sistema socijalne sigurnosti u gotovo svim zemljama.smanjenja radne sposobnosti ili invalidnosti-pravo na penzije se ostvaruje prema posebnim uslovima.Velika Britanija je kako bi smanjila drzavno ucesce u penzijama i redukovala siromastvo planirala mjere jacanja privatnog osiguranja koje treba da povrati povjerenje javnosti u diskreditovani sistem.dok je visina penzija limitirana minimalnjim i maksimalnim iznosom.utice na sve vrste penzionih planova 3.na jednoj strani zu zemlje koje su odabrale put radikalnih reformskih procesa..Univerzalni programi poznaju praksu jednakih penzija bez obzira na zaradu..iako se primjenjuju razliciti kriterijumi u odredjivanju procenata izdvajanja za pojedine vidove prinadleznosti.Slovenija i Estonija.zrelosti i ciljeva sistema i stepena industrijske razvijenosti.sticanja prava na invalidsku penziju. 2.uplatom doprinosa.na cijene ili na oboje 2.ili u nekim slucajevima iz izvora koji su specijalno namijenjeni za finansiranje rashoda sostema penzijsko-invalidskog osiguranja. Pored pune starosne penzije sistemi socijalnog osiguranja predvidjaju i mogucnost prevremenog penzionisanja.Nacionalni sistemi socijalnog osiguranja zavise od tradicije.ali je obicno iznos zarade na koji se placaju doprinosi limitiran maksimalnim iznosom.. Reforme penzijskog osiguranja u zemljama u tranziciji Postoje dva modela promjena:1.demografski sok. Starosna granica kao preduslov za pstvarivanje prava na penziju pdredjena je razlicito za muskarce (65godina-sa izuzetkom Francuske u kojoj je to 60 godina za muskarce i zene).mada mora se reci na razlicite nacine od djelotvorne Vlade.

na principu baziran sistem socijalne sigurnosti.odnosno penzije koju bi imao u trenutku smrti.” Evropski socijalni model Specifični elementi evropske dvžave blagostanja i socjalne države koji Evropi daju tzv.naročito putem obrazovanja.U velikom broju sistema penzijsko-invalidskog osiguranja uslovi za ostvarivanje prava po osnovu invalidnosti su nesposobnost za rad(potpuna ili djelimicna) i minimalne godine radnog staza(od 3-5 godina). • široko polje društveno-političih aktivnosti koje služe smanjenju diskriminacije podsticanju jednakih šansi i stvaranju mogućnosti rozvoja za svakoga.Vecina savremenih sistema socijalne sigurnosti pokriva rizik gubitka zarade usled povrede na poslu ili profesionalnog oboljenjqa. Državno socijalno osiguranje u Evropi je veoma razvijeno i pokriva četiri glavna individualna rizika: siromašvo u starosti. na tržište (tržišna privreda).Pritom je potrebno da osiguranik ispuni uslove koji se ticu starosne penzije ili minimalne duzine staza osiguranja. pitanje 21 – Demografska kretanja u EU i socijalne posledice U poređenju sa drugim regionima u svijetu socijalno-politička praksa u Evropi ima dugu tradiciju.U slucaju da je osiguraniku potrebna pomoc usled potpune nesposobnosti za rad. Osiguranje za slucaj povrede na radu i profesionalnog oboljenja spada u najjstarije i pocetne oblike radnickog osiguranja.jer se sprovode u porodicama i tradicionalno.porodice. invalidnost i nezaposlenost. stručnog usavršavanja.odnosno preciznije rečeno socijalne zaštite.sve izraženije konvergencije nacionalnih sistema i izgradnje “evropskog socijalnog modela.sistemi javnog osiguranja pokrivaju osnovne socijalne razlike.Visina porodicne penzije obracunava se kao procenat ostvarene zarade osiguranika.čiji je cilj prevencija u slučaju nastupanja socijalnih rizika prilikom koijih ima kompenzirajuću ili ulogu rehabilitacije (socijalna sigurnost i druge vrste socijalne zaštite) • pravni sistem koji ne samo da daje pravni okvir nego propisuje i učešće građana u socijalnim mjerama i doprinosima na osnovu prava. socijalni kvalitet i obrazuje „evropski socijalni model" su: • “državni sistem koji se bazira na demokratskoj osnovi (parlamentarna demokratija) • piivredni sistem zasnovan na privatnom vlasništvu sredstava proizvodnje koji je usmeren.Kriza sistema i zahtjevi koji se tiču funkcionisanja jedinstvenog tržišta.U nekim zemljama finansiranje osiguranja u navedenom slucaju vrsi se na osnovu uplata poslodavaca.Uskladjivanje penzija vrsi se prema utvrdjenim kriterijumima kako bi se ublazili negativni efekti inflatornih kretanja na njihovu realnu vrijednost i obezbijedio minimum sigurnosti korisnika.što je mjerodavno individualnim pravnim zahtjevima (vladavina prava) Evropski socijalni model opisuje ukupnost državnih i civilno-društvenih akcija. bolest. • široka lepeza uslužnih djelatnosti i pomoći koje su privatne i neformalne.Zasnovani na konceptu države blagostanja i socijalne države. kad i sveopšta integracija građana u društvu i njegove pojedine oblasti (inkluzija-socijalne uključenosti).iz koga je tokom vremena nastao cjelokupni sistem socijalnog osiguranja. U poređenju sa drugim zemaljama evidentne su evropske specifičnosti koje se tiču duge tradicije u razvoju javnog sistema socijalnog osiguranja.Pravo na ovaj vid penzije mogu da ostvare izdrzavani clanovi porodic uze i sire) ciji je krug definisan nacionalnim zakonodavstvom i to se prije svega odnosi na spuprugu i djecu. .saglasno granama privrede u kojima postoji povecana opasnost od povrede ili profesionalnog oboljenja.Troskove lijecenja od zadobijenih povreda i profesionalne rehabilitacije pokrivaju javni sistemi zdravstvene zastite. prije svega od strane žena (koje su akterke “skrivene države blagostanja”).Osnovni uslov za sticanje invalidske penzije predstavlja gubitak radne sposobnosti i minimalna duzina staza osiguranja.predvidjen je i dodatak za njegu i pomoc drugog lica. • državni ciljevi koji su usmjereni na dobrobiti građana (socijalno blagostanje) • razgranat.Za sticanje prava na porodicnu penziju predvidjeni su uslovi koji se ticu osiguranika i clanova porodice.sa elementima preraspodjele i solidarnosti.a programi osiguranja mogu biti organizovani u okviru javnoga sistema i razlicitih oblika privatnih fondova u koje poslodavci uplacuju propisane povecane stope doprinosa. to su porodične i neformalne vrste blagostanja. što predstavlja gotovo opšti standard i pored raznolikosti u regulisanju između pojedinih država.zaposlenih i drzave.uslovili su promjene u pravcu modernizacije socijalne zaštite.Visina uplate doprinosa zavisi od vrste rizika koji pokriva.u zavisnosti od broja clanova porodice i njihovog statusa.koje su usmjereni na to da svim građankama i građanima obezbijedi zadovoljenje (osnovnih ) materijalnih potreba.društveno učešće i socijalni sklad.

Cilj kreirane politike je „korišćenje punih potencijala ljudi svih starosnih grupa“ i „aktivna starost“. Rezulat toga je činjenica da “novi regionalni. našao pred raznim izazovima. nadnacionalni i globablni akteri" čine socijalnu politiku kompleksnijom. i kulturnih kretanja.industralizacija i državna socijalna politika3. epidemija. kasniji i postepen odlazak u penziju. Aktuelne promjene i izazovi Evropski socijalni model se početkoin XXl v.period transformacija Pružanje pomoći širomašnima na lokalnom (komunalnom) nivou bilo je uslovljeno masovnim siromaštvom usled bolesti.Švedska. Globalizacija takođe dovodi prema stavovima Boba Deacona.Javnini sistem socijalne sigurnosti dobija nove dimenzije. .moderna država blagostanja i 4.Suočene sa izazovom starenja. Danska i Finska u poslednjih 15 godina ostvaruju najbolje rezultate na polju rasta. Duga tradicija razvoja Istorijski razvoj socijalno-političke aktivnosti u Evropi odvijao se u više faza:1. Evropski socijalni model nalazi se takođe pod snažnim uticajem drustvenih.koje se kasnije proširilo na službenike.Promjene u demografskoj strukturi direktno se odražavaju na probleme u funkcionisanju penziskog. u uslovima usporenog ekonomskog napretka i promjena na tžištu rada.sve prisutnije alternativne forme življenja uz naglašenu atomizacjju i individualizaciiu Uz to dolazi širok kompleks pitanja koja se tiču izazva globalizacije koji prema nekim mišljenjma dovodi u pitanje postojanje nacionalnih država blagostanju.a ne samo na pojedine grupe.komunalne socijalne reforme i prosvetiteljstvo2.pa se otuda vode međunarodne debate o karakteru sistema. ali ne i .aktivan život u penziji.države članice EU razvile su širok spektar mjera i aktivnosti u pravcu predupređenja socijalno-ekonomskih posledica. Iskustvo pojedinih evropskih zemalja (skandinavske) pokazuju da se rast može ostvariti dobrom kombinacijom ekonomskih i socijalmh faktora. Koordinacija nacionalnih sistema Proces integracije u okviru Evropske unije rezultirao je stvaranjem jedinstvenog tržišta. dok se ostvarivanje pojedinih prava u okviru javnog sistema vezivalo za obaveze rada sposobnog dela stanovništva. Mjere državne intervencije usmjerene su na čitavo stanovništvo. internacionalni.zdravstvenog i drugih vidova osiguranja i socijalne zaštite. zahtjevale su veću intervenciju države u cilju osigaranja osnovmh rizika. Ovu fazu razvoja socijalne sigurnosti karakteriše. To se prije svega odnosi na prava po osnovu kontinuirane zaposlenosti. izgradnja sistema na elementima koji će kasnije biti osnova za kritiku države blagostanjia i radikalne reforme.Krajem XIX veka počinje era zakonskog uređenja prava zaposlenih u pojedinim granama. a time dolazi do suštinskih promjena uloga masovnih nosilaca sociialne politike. ratova i gladi. čije su najznačajnije komponente:doživotno učenje.ciljevima. Period ubrzane industrijalizacije u Evropi i promjene nastale masovnim seljenjem stanovništva u potrazi za poslom. Izgradnja modernih država blagostanja počinje nakon II svetskog rata. visoke zaposlenosti i niske stope nezaposlenosti. To se reflektuje na promjene u strukturi porodice.zajedničke socijalne politike koja je do danas ostala u nadležnosti država članica. smanjenje broja članova zajedničkog domaćinsta.zemljoradnike.Posebne specifičnosti evropskog socijalnog modela tiče se transnacionalnog karaktera evropske države blagostanja.Osnovni faktori promjena sadržani su u smanjenju stope nataliteta i produženju životnog vijeka što se reflektuje na poremećaje između pojedinih starosnih grupa i odnosa radno aktivnog i izdržavanog dijela populacije. takođe.elementima krize i pravcima reforme.državne činovnike.kao i medicinske i druge mjere. Aktuelni izazovi evropskom konceptu države blagostanja najčešće se vezuje za demografske promjene u starosnoj strukturi stanovništva.do potrebe regulisanja pitanja preraspodjele na regionalnom i međunarodnom nivou. Ekonomski izazov evropskom socijalnom modelu vidljiv je prije svega u činjenici da finansiranje sistema zavisi od produktivnosti i privrednog rasta. prekidane kratkotrajnom nezaposlenošću i brzim vraćanjem u svijet rada.koje predstavljaju zajedničku krakteristiku industrijskih najrazvijenih zemalja. Sve tri zemlje u isto vrijeme imaju razvijen sistem socijalne sigurnosti i kreiranju svoju ekonomsku politiku u saradnji sa socijalnim partnerima i ekspertima.produženje radnog vijeka.

i osnovana radna grupa za socijalnu zaštitu.1974). odnosno razvoju socijalne dimenzije zajedničkog tržišta. 2. jednosmjerni i razarajući uticaj na socijalnu državu dokumentuje Mishra. strukturalnim karaktristikama pojedinih drzava.redovni monitoring. Popularnost socijalne države otežava reforme koje se izvode uz strategiju izbjegavanja krivice.izrade ciljeva i specifičnih vremenskih planova u kratkoročnom i dugoročnom periodu 2. ekonomskim. »Kejnzijanizam u jednoj zemlji«nije više realna mogućnost.ugradnje evropskih ciljeva u nacionalne i regionalne politike 4.Prve zakonodavne mjere u oblasti socijalne politike na nivou Zajednice odnosile su se na regulisanje slobode kretanja radnka. Komisija je inicirala raspravu o “Budućnosti socijalne zaštite" i 1997. koordinaciju sistema socijalne sigurnosti.da učini penzije sigrnim i penzione sisteme održivim. godine biti zamenjena Komitetom za socijalnu zaštitu.bliži.Globalizacija podrazumjeva mogućnosti nacionalnih vlada da sprovode ciljeve pune zaposlenosti i privrednog rasta putem reflaciske politike. da obezbijedi visok kvalitet zdravstvene njege i održivost zdravstvenih sistema. demokratizacija.koja će tokom 2001.ne svi. Jaki.širi svijest o tome da je svijet nedjeljiv.evaluacija i Peer-review. Nova faza razvoja počinje uvođenjem Otvorenog metoda koordinacije (OMK).koji se sastoji iz četiri elementa:1..ali se istovremeno.posebno radničke.konzervativno-korporativnog i socijalnodemkratskog režima.. „mekog" prava. a potom za osvajanjem i održavanjem niza socijalnih prava i povlastica.ustanovljavanje kvantitativnih i kvalitativnih indikatora i Benchmarks-a (svijetski najbolja rešenja) 3. Kao dodatak ekonomkoj sferi.Sistemska analiza aspekata ekonomske globalizacije odnosi se na: • Povećanje međunarodne trgovine.”Zamućenost”-pokušaj da se ublaže negativne posledice ferormi 2.ali se široko polje socijalne politike i dalje reguliše uglavnom preko tzv. Dobar primjer je ovde Esping-Andersen. razvoj ivonh socijalnih rizika .da proromoviše socijalnu uključenost i 4. ali sve više i srednje klase za bazičnom socijalnuom sigurnošću.dvije su teorije bile dominantne . • Povećanje obima međunarodnog tržišta kapitala. pitanje 22 – Evropski socijalni model i izazovi globalizacije Globalizacija Globalizacija se može definisati kao svijet koji postaje manji.dostupniji. socijalna politika trebalo da doprinese postizanju pune zaposlenosli (Program socijalne akcije. tj borbom pojedinih grupa. godine predstavila saopštenje “Modernizacija i unapređenje socijalne zaštite u EU". god.one koje su rast socijalne države primarno vezivale uz društvene promjene (modernizacija. Tokom 1995.mnogim nitima povezan sistem.”Kompenzacija”-ponudi se nešto pozitivno u zamjenu za uvedene restrikcije Jasno je da uticaj globalizacije na socijalnu državu nije i ne može biti jednosmjeran. političkim .godine prihvaćena je zajednička strategija za sva četiri ciija. Sasvim je drukčiji ekonomski pristup unutar kog se globalizacija svodi na ekonomsku globalizaciju i njime se žele objasniti svi drugi društveni procesi. Poveljom o osnovnim socijalnim pravima radnika (1989) i Sporaznmom o socijalnoj politici (koj je postao satavni deo Amsterdamskog ugovora 1997). • Povećanje međunarodne proizvodnje Globalizacija i socijalna država U razdoblju ekspanzije socijalnih država u drugoj polovini 20. napravljeni si izvjesni koraci naprijed.. 3.ali i postojanost liberalnog.da učini da se rad isplati i da obezbijedi sigurna primanja. Prve analize reformi socijalnih država (pa tako i uticaja globalizacije na socijalnu državu) ostale su u okviru teorija dotadašnjeg razvoja socijalnih država. glavni promicatelj klasične podjele socijalnih država na tri socijalna režima koji su utemeljeni u istorijskim. Krajem 1999. Cilj saopštenja je bio da ponudi agendu za produbljenu saradnju baziranu "na četiri glavna cilja u okviru opšteg izazova modrnizacije: 1. .Otuda i različitost. u kome se socijalna zaštita posmatra kao produktivni faktor koji doprinosi ekonomskoj i političkoj stabilnosti i boljem korišćenju postojećih resursa. 3.”Podijeli pa vladaj”-reforma se dizajnira tako da njene nagetivne posledice osjećaju samo neki korisnici pojedine usluge.bezbijednost i zdravlje radnika. vijeka.sažimajući ga unutar sedam teza: 1.odnosno da će postojati vrlo različita gledišta o tome kako razumjeti taj odnos. Reforma socijalne politike zavisna je od pređenog putu pa je i politika smanjivanja troškova kvalitativno_drukčija od politik_ekspanzije i dosta teško_provrediva.) i one koje su socijalnu ekspanziju primarno objašnjavale teorijama moći i klasne strukture. Tri su njena osnovna oblika: 1.

god.) i Dodatni protokol Evropskoj socijalnoj povelji kojim se uspostavlja sistem kolektivnih žalbi. decentralizovano kolektivno pregovaranje. Globalno takmičenje i mobilnost kapitala rezultira »socijalnim dampingom «i smanjivanjem plata i radnih uslova. adekavtnu socijalnu zaštitu slobodu organizovanja i kolektivnog pregovaranja.2. zaštitu djece i mladih. poznata i kao Socijalna povelja.koje će biti izraženo kroz Ugovore o EU. donesen je socijalno-akcijski plan koji predviđa niz aktivnosti u oblasti zapošljavanja. uslova na radu. 6.Uticajna Radaellieva analiza opisuje je kao procese:a)konstrukcije b) difuzije c)institucionalizacije formalnih i neformalnih pravila.slobodu nastanjivanja.gdje se kao najizrazitiji trend pojavljuje zaokret od univerzalizma ka selektivnosti i garantovanju socijalnih prava na što nižem nivou.jednaku platu za muškarce i žene i pravo na plaćene praznike. goidne.Globalizacija slabi ideološku podršku socijalnoj zaštiti.načina na koji se rade stvari.potpisana je u Torinu 1961.Dva su osnovna vida socijalnog dampinga.Globalizacija vrši pritisak na sisteme socijalne zaštite i socijalne troškove jer prioritet postaje smanjivanje deficita i dugova te smanjivanje poreskog opterećenja što je glavni cilj državne politike.dodana su nova prava te je preciziran mehanizam primjene i nadzora nad primjenom u zemljama potpisnicama. participacije radnika. Godine 1985.prvo kroz Mastriht a zatim kroz Amsterdam i Nicu. posebno u pogledu nacionalnog minimuma.jednaki tretman muškaraca i žena. Godine 1973.uslove rada i životnog standarda. Godine 2000-te će biti usvojena lisabonska strategija koja traži všie boljih poslova i većuo socijalnu koheziju. savjetovanje i participaciju radnika. relativno nov pojam.te zajedničkih vrednosti i. donosi se Povelja Zajednice o osnovnim socijalnim pravima radnika. 4. 5. U soclijalnom području Rimski ugovor je regulisao slobodu kretanja radnika. 3. zemlje članice usvajaju Jedinstveni evropski akt koji je išao ka jačoj ekonomskoj itnegraciji.Globalizacija ograničava političke opcije nacija isključujući lijevo-centrističke pristupe. Protokol o izmjenama Evropske socijalne povelje (1991.a stupila je na snagu 1965. procedura. Europeizacija je proces “konstrukcije” i ”difuzije” evropskih institucija i politika u evropskim zemljama. 7. Na taj način ona govori o »kraju ideologije« u pogledu socijalne države. poboljšanje životnih i radnih uslova. zaštitu starijih.identitete. poiitičkih paradigmi.politčke strukture i javne politike. stilova.) kojem je cilj trebao biti povećane mogućnosti zapošljavanja te geografske i zaposlenicčke mobilnosti.Izmjenjena Evropska socijalna povelja štiti tri osnovne grupe prava: • Prava na random mjestu . informisanje.Nekoliko članaka je bilo posvećeno i socijalnoj politici. pojam koji objašnjava aspekte širenja i uticaja EU. Godine 1989.Drugi se vid odnosi na smanjenje zaštite rada Socijalna politika u kontekstu evropeizacije Evropeizacija je. zapošljavanja i naknada.Na njegovim temeljima je doneseno niz direktiva u području sprečavanja negativnih posledica u slučaju kolektivnih otkaza. normi koji se prvo definišu i konsoliduju unutar procesa donošenja odluka na nivou EU. pravo na usavršavanje. godine. Socijalna politika postoje glavna tačka nesporazuma između globalnog kapitalizma i demokrataskih nacionalnih država.a ne o obavezuujćem propisu i odnosi se samo na radnike Devedesete će ostati upamćene po snažnom evropskom povezivanju.a potom inkroporiranje u domaći diskurs. Rimskim ugovorom je bilo predviđeno i osnivanje Evropskog socijalnog fonda (stvarno osnovanog 1960.Radi se o dokumentima:Dodatni protokol Evropsko socijalnoj povelji (1988. Socijalna poltika Savjeta Evrope kao dio procesa evropeizacije Evropska socijalna povelja kao osnovni evropski dokument koji govori o socijalnim pravima.Globalizacija rezultira povećanom nejednakošću plata i radnih uslova kroz povećanu fleksibilnost tržišta rada. Ona se zalaže za sloboda kretanja. uključujući i direktivu o jednakoJ mogućnosti usavršavanja za sve radnike bez obzira na pol. Kompleksnost odnosa globalizacije i socijalne države demonstrirale su i vrlo detaljne studije koje su pokušale testirati tezu o socijalnom dampingu u različitim delovima svijeta.). takođe.Globalizacija slabi osnovicu socijalnog partnerstva i tripartizma pomičući ravnotežu snage od rada i države prema kapitalu. Logika globalizacije dolazi u sukob sa »logikom« nacionalne zajednice i demokratske politike. jer se podriva nacionalna solidarnost i opravdava nejednakost prema zaslugama. Nizom izmjena.stečaja poslodavaca te nekoliko rezolucija i direktiva o zaštiti na radu.Prvi se ogleda u području socijalne sigurnosti. Radi se o povelji.

Direktne investicije iz EU u ove drzave unijele su postepeno uobicajena evropska pravila i politike u industrijske odnose u istocnoevropskim kompanijama.anglosaksonski.ne nezaposlenost.Nakon II sv.U tom kontekstu pojavljuju se razlicite tipologije drzave blagostanja.Svojevremeno su zbog toga cak razvijene i teze da drzave tranzicije u procesu pristupanja EU funkcionisu kao Trojanski konj za unistavanje evropskog socijalnog modela. Uopsteno govoreci.Na razlike u bazicnoj strategiji koja se odnosi na konstrukciju.prihvatali zajednicke elemente i povezivali se sa drugim politikama:zaposljavanja.kao i od ekonomske eksploatacije.starost i invalidnost.prvu grupu.Najcesce se ESM dovodi u kontrast sa tzv.Vremenom su razliciti modeli uticali jedan na drugi i tako se medjusobno priblizavali.U najjrazvijenijim djelovima Evrope ova zastita pokriva cjelokupno stanovnistvo i obuhvata zdravstvenu zastitu.tako da je manja paznja usmjeravana na znacajne razlike izmedju drzava unutar kapitalistickog poretka.tripartitne institucije u zemljama tranzicije zapravo su doprinosile neoliberalnim resenjima.tako da sebi nijesu mogle da priuste pa su gradile odnose blize neoliberalno modelu.Socijalna drzava koja je bila olicenje poslijeratnog prosperiteta zapadnih kapitalistickih zemalja tako je podvtgnuta moralnoj i politickoj transformaciji .konkurentnosti.Gotovo da se vise ne moze govoriti o homogenim i uniformnim modelima vec vise o mjesovitim tipovima koji kombinuju elemente pojedinih tradicionalnih tipova.Poojednostavljajuci ESM na velika poreska opterecenja i troskove drzave analiticari zagovaraju tezu da je upravo taj model uzrok zaostajanja EU za drugim razvijenim trzisnim(liberalnijim)privredama.istoriji i dominantnoj religiji u pojedinim drzavama odnosno regionima.nezaposlenost.bolest.zastitu nezaposlenih.po Telbitu cine sistemi socijalne sigurnosti ciji je cilj da na socijalno prihvatljiv nacin ublaze individualne razlike kao sto su bolest.Sredinom 70-ih godina drzavna potrosnja za socijalne programe u vodecim kapitalistickim zemljama blagostanja pocinje da dolazi u pitanje.inglacijom.solidarnosti i univerzalizma kao kljucnih dostignuca leberalne demokratije.Kako kaze Ost osnivane sa ciljem da doprinesu socijaldemokratizovanju novih odnosa izmedju svijeta rada i svijeta kapitala.obuke i prekvalifikacije.Aktuelni procesi u novim drzavama clanicama EU ipak ukazuju da se u njima odvija institucionalizacija i formalizovanje sistema socijalnog dijaloga.kolektivnog pregovaranja i tripartizma kao i ostalih segmenataq ekonomsko-socijalne politike sa ciljem da se dostignu socijalni standardi po ugledu na one u EU.Tokom proteklih decenija radjena su brojna komparativna istrazivanja u socijalnoj politici koja porede slicnosti i razlike medju pojedinim zemljama u pogledu regulisanja ukupnog dometa socijalne politike.rata drzava blagostanja postaje glavna strukturna karakteristika svih zapadnoevropskih zemalja. Neoliberalnim modelom koji simbolizuje SAD..stambenu zastitu i razlicite vidove socijalne pomoci.zastitu porodice i materinstva.• • Posebna zaštita posebno ranjivih grupa Univerzalna socijalna zaštita cijelog stanovništva pitanje 23 .bolest i invaliditet a potom sve vise na usluge u oblasti kontinuiranog obrazovanja.Tako veliki broj autora ukazuje da EU treba da se oslobodi preovladjujuceg stava o potrebi da odbrani ESM i da su aktuelne razvojne teskoce u Uniji zapravo rezultat visokih socijlanih troskova.Evropski socijalni model je bio preskup za drzave u tranziciji koje suocene sa besparicom i potrebom ubrzanog dostizanja nivoa razvijenosti starih drzava clanica EU.penzije.Dolazi do ogranicavanja drzavne potrosnje.Tokom 90-ih godina prosloga vijeka posebno atraktivna tema medju istrazivacima je bila takozvani „tranzicioni” socijalni model koji se navodno razvijao u drzavama centralne i istocne evrope.starenje.porede se njihove slicnosti i razlike kao i prednosti i nedostaci razlicitih resenja u ostvarivanju blagostanja pojedinih zemalja.socijalno-demokratski model Svedske koji preovladava u skandinavskim zemljama i korporativni ili neokonzervativni model Njemacke koji preovladava u srednjoj Evropi.Hronicno visoke stope nezaposlenosti u Evropi i uporedo sa tim veca stopa siromastva u Americi najcesci su simboli krize drzave blagostanja i krize socijalne .na osnovu drustvene solidarnosti preuzima odgovornost za one drustvene grupe kojima je potrebna dodatna podrska i zastita.naftnom krizom i smanjivanjem stope ekonomskog rasta.kako svijeta tako i samog evropskog kontinenta.finansiranje i pravno regulisanje drzave blagostanja dominantno su uticale razlicitosti u kulturnoj tradiciji.U pocetku se drzava blagostanja koncentrisala na pokrivanje rizika od gubitka zarad za starije stanovnostvo.nezaposlenost ili siromastvo uopste.radna nesposobnost.pa Esping-Andersen ukazuje na KRIZU DRZAVE BLAGOSTANJA koja u restriktivnim ekonomskim uslovima mora da odbrani ideju socijalne pravde.drugi stub drzave blagostanja cine individualna i kolektivna prava zaposlenih cija je svrha da zastite zaposlene od uslova rada koji ugrozavaju ljudsko dostojanstvo i koji su stetni za zdravlje.Do poslednjih decenija proslog vijeka kljucna paznja istrazivaca odnosila se na sukob dva tipa ekonomskih i politickih sistema:socijalizma i kapitalizma. 2.Tako je veoma poznata tipologija Esping-Andersena koja ukazuje na:socijalno-liberalni model SAD-a koji preovladava u anglosaksonskim zemljama.kontinentalni i mediteranski.osnovna funkcija socijalne politike je obezbedjenje od rizika kao sto su siromastvo.To je prouzrokovano prvenstveno ekonomskom recesijom sredinom 70-ih godina.Istrazivaci cesto ukazuju da se ne radi o jednom jedinstvenom evropskom socijalnom modelu vec o vise njih pa ih Andre Sapir razvrstava na cetiri:nordijski.Uzroci krize drzave blagostanja Socijalna politika znaci da drzava.Karakterisu je razliciti socijalno-politicki instrumenti koji se mogu grubo podijeliti u dvije grupe: 1.razvoja indistrijskih odnosa itd.

Naknade za nezaposlene su relativno niske.U svim anglosaksonskim drzavama.tako i zemalja u tranziciji. Danska i Finska .dok je segment zaposlene populacije stimulisan poreskim plaksicama da uplacuju doprinose za privatno socijalno osiguranje.kako razvijenih evropskih zemalja.sto je medjutim uporedivo i sa nekim istocno-evropskim zemljama.a ostvarivanje prava u osnovi je uslovljeno korisnikovim šansama na trzištu rada .U takvim uslovima postojeci sistemi socijalne zastite prije povecavaju nego sto sprecavaju nazaposlenost.Karaktristike socijalno-liberalnog modela po Esping-Andersenu Socijlano-liberalni model drzave blagostanja(Velika Britanija.pri čemu se poslednje tri zemlje iz prethodnog modela približavaju ovoj grupi) se odlikuje visokim stepenom dekomodifikacije.sto u krajnjem slucaju vodi i ka njenom stratifikovanju.U svrhu ocuvanja i odrzavanja malog broja korisnika naknada u ovom sistemu se primjenjuju stroga pravila i ostri uslovi za njihovo ostvarivanje. .procenat BNP koji se trosi na ove programe je nizi od 0.Država mjerama porodične politike obezbjeđuje uspješno kombinovanje roditeljstva i zaposlenja. pitanje 25 -Karakteristike socijalno demokratskog modela po Espring-Andersenu Socijalno demokratski model države blagostanja (uglavnom skandinavske zemlje:Norveška.shodno cemu se smatra da paznju i akcije drustva treba usmjeriti ka promjeni pojedinaca a samo deklarativno i drustva i to na nizim nivoima.visoke plate i nefleksibilni odnosi na trzistu rada doveli su do visokih troskova koje mnoge evropske drzave tesko mogu finansirati.U ovom modelu stanovnostvo se stimulise da ucestvuje na trzistu rada.Kako kaze Gidens.Samo u Irskoj treca strana mora da bude obavijestena o otpustanju radnika. pitanje 24 .Ovaj stav posebno dolazi do izrazaja u oblasti trzista rada i industrijskih odnosa u kojima je uticaj tradicije i kulture u pojedinim sredinama veoma vidan.dok su žene koje rade podržane mrežom institucija za smještaj djece i plaćenim odsustvom sa posla.Austra) se karaktrise niskim nivoom dekomodifikacije.u osnovi se prihvata stav da se drzavnim intervencijama sputavaju slobode gradjana i da one vise skode blagostanju nego sto ga podsticu.U slucaju otpustanja zaposlenog poslodavac ne nailazi ni na kakve prepreke(Sad i Kanada) ili je u obavezi da posalje zaposlenom obavjestenje u pisanoj formi(UK).Iako i u okviru ovoga modela postoje izvjesne varijacije.Posebno tezak izazov za ustaljene ekonomsko socijalne modele predstavlja Globalizacija.U slucaju da zaposleni bude proglasen tehnoloskim viskom.istorijie i tipa privrede zasigurno ce nastaviti da koegzistiraju jer nece moci da slijede samo jedan model kapitalizma koji ionako nema smisla kaze Gidens. kako bi se smanjile razlike na trzištu rada i osiguralo brže zapošljavanje .I novo zastite zaposlenih je nizak.Nivo naknada takodje je restriktivan i krece se oko minimalnog nvioa potrebnog za odrzavanje zivota a ne omogucavanje korisniku da zadrzi status koji je prethodno uzivao tj. Aktivna politika zapošljavanja i razni programi obuke usmjereni su na veću motivaciju za rad.U ovom rezimu obezbedjen je samo osnovni ali nedovoljan nivo naknada koje se ostvaruju na bazi prethodne provjere dohotka i imovine.nacionalne politike moraju postati potpuno integrisane u svjetske perspektive.Sve u svemu.tj “promovisanje jednakosti na najvišem nivou”.Irska.tri aksioma moderne neoliberalne ideologije ostavljaju duboke tragove na trziste rada.mjerilu i pokazatelju statusa pojedinca.Kanada.U ovim drzavama prisutna je snazna usmjerenost ka privatnom sektoru odnosno ka privatnim penzijskim fondovima.Cilj ovih režima je postizanje socijalnog obezbjeđenja za sve građane .leberalizacije i preivatizacija.koji ne mogu biti ograniceni djelatnostima drzave.Na pitanje: kako odrzati ravnotezu izmedju rasta zaposlenosti i velikodusne egalitaristicke socijalne zastite evropske drzave veoma tesko nalaze odgovore.5%.niske su i poreske stope.Visoki socijlani doprinosi i porezi.dimenzije kapitalizma u svim njegovim pojavnim oblicima. čime se stanovništvo podstiče da prihvata zaposlenje.U nekim zemljama sistemom osiguranja nezaposlenih predvidja se isplata novcanih naknada u jednakom iznosu za sve korisnike ili u visini od 55% od poslednje zarade i ona se isplacuje u kratkom roku. Prije pojave stanja socijalne potrebe.Za zaposlene su naknade prilicno niske a maksimalne drzavne penzije iznose ispod 50% od ostvarivanih zarada.uz konstantno smanjivanje razlika u dohocima .Sad.Usled niskih naknada i malog obuhvata lica socijalnom pomoci.kao osnovnom regulatornom mehanizmu. Zaposlenost je od ključnog značaja u ovom režimu.kako svakako i moramo.Ali mnostvo razlicitih formi koje variraju u zavisnosti od kultire.a prioritet se daje trzistu.Uzroci i priroda socijalnih problema tumace se pozitivisticki.mali je broj drzavnih programa koji bi mu bili od koristi za novo zaposlenje.Nizak nivo naknada omogucuje postojanje relativno niskih poreskih stopa.Starija lica bez zaposljenja mogu da ostvare samo prava na socijalnu pomoc i to uz prethodnu provjeru imovine i prihoda.Istrazivaci pokazuju da se Esping-Andersenov liberalni model moze uporediti sa anglosaksonskim modelom kod Lajbfrida koji se karakterise:prilicno niskim iznosom drzavnim penzijskih naknada u poredjenju sa pstalim zemljama.ako globalizaciju shvatimo ozbiljno.Isticu se individualizam i slobode pojedinaca.te su one usmjerene samo prema onima koji nisu u stanju da rade.deregulacija.

tako da su postojale različite šeme za različite društvene klase i grupacije.tačnije: visini ostvarivanih zarada i dužini zaposlenja. Budući egalitarističke prirode. to je on veoma često bio u funkciji jačanja strukture tradicionalne porodice u kojoj nezaposlene žene nisu bile uključene u sistem osiguranja . Istovremeno dominantnost kolektivnog socijalnog osiguranja podrazumijeva ograničenu egzistenciju privatnih fondova osiguranja . Komunitarno radno i socijaliio pravo prošlo je u svom razvoju kroz sledeće faze: 1) rani neoliberalni period (1958-1972) 2)period socijalne akcije (1972-1980). Njemačka. mogućnosti zapošljavanja za manje produktivnu radnu snagu su male.Projekcija ovog modela u prošlosti bila je da odražava i generiše lojalnost određenih grupa u društvu prema centralnoj državi ili monarhiji. Nivo naknada je visok i uopšteno je uslovljen procentom prethodne zarade .U takvim uslivima ucešce žena na tržistu rada bilo je veoma malo .tiču razlika između zaposlenih i nezaposlenih. Francuska.u prvom redu žena.“Socijalno demokratski režim je univerzalistički. Kao posledica toga i poreske stope su visoke .Naknade za lica nesposobna za rad mogu biti visoke i dugo isplaćivane. Budući da je za razvoj ovih sistema veliki znacaj imala i katolička crkva. čime se takodje ostvaruje zadržavanje korisnikovog prethodnog statusa. Švajcarska.već su svi obuhvaćeni istom šemom. pitanje 26 .Druga posljedica visokih naknada i velikih mogućnosti za ostvarivanje prava u sistemu socijalne sigurnosti je niska zastupljenost privatnih šema”. to je osnovni izvor finansiranja uplata obaveznih doprinosa.Karakteristike korporativnog/neokonzervativnog modela po Espring-Andersenu Korporativni model države blagostanja (uglavnom kontinentalno evropske zemlje: Italija. uz nedovoljnu razvijenost mreže društvenih ustanova za institucionalno zbrinjavanje djece. Uslovi pod kojima se prava ostvaruju .Visoke poreske stope istovremeno utiču i na porast potrebe za zapošljavanjem žena.starih i omladine. što je obezbjeđivalo reprodukovanje i zaštitu individualnog socijalnog položaja. Ne pravi se razlika između profesionalnih grupa. dok su odredbe o dječjoj i porodičnoj zaštiti bile usmjerene na ostanak žene u porodici. U tom smislu. grupacija nezaposlenih ima nizak nivo dekomodifikacije. između ostalog i zbog relativno niskih iznosa socijalne pomoći u zemljama korporativističkog modela.Stepen dekomodifikacije razlikuje se kod onih koji su formalno zaposleni u odnosu na one koji ne rade. Holandija. dok su državni činovnici imali povlašcen položaj u šemama socijalnog osiguranja. Razlike u bogatstvu između društvenih grupa bile su precizno određene.više se baziraju na idealu građanstva .osnov za ostvarivanje naknada u korporativističkom modelu tiče se prethodno uplaćivanih socijalnih doprinosa .Stratifikacija u korporativističkom modelu teži održavanju tradicionalnih razlika na bazi profesionalnog statusa i pola. zbog zahtjeva sindikata da zaposleni imaju visoke zarade. 4)period zaokruživanja unutrasnjeg tržišta (1986-1993) i 5) period pravne integracije (od 1993. ovaj sistem se prevashodno bazira na porezma.Budući da su socijalne naknade dominantno zasnovane na prethodnom zaposlenju . koje se prema Espring-Andersenu . koji se mogu smatrati relativno visokim.jer je sveukupno stanovništvo pokriveno za iste rizike pod istim uslovima. budući da se dovoljan porodični dohodak može ostvariti samo ukoliko su oba partnera zaposlena. iako podrazumijevaju i obuhvataju i element solidarnosti. Pošto su različiti segmenti sistema socijalne sigurnosti uglavnom fondirani iz zasebnih izvora.nego na prethodnom zaposlenju korisnika . 3)period stagnacije (1980-1986). Nasuprot liberalnom modelu države blagostanja .njeno mjesto bilo je u porodici. invalida . U korporativističkom modelu. Austrija i Belgija ) se karakteriše umjerenim nivoom dekomodifikacije. Finska.čiji su hranioci muškarci.god do danas) 1)rani neoliberalni period (1958-1972) .One su uglavnom povezane sa prethodnom zaradom i minimalne naknade su prilično visoke. pitanje 27 – Etape razvoja socijalnog aquis-a Zajedno sa razvojem Evropskih zajednica i njihovih integracija razvijano je i komunitarno radno i socijalno pravo. pri Čemu su se naročito intenzivne izmene dogodile u poslednjih 20 godina.iako su ublažene visokim stopama zaposlenosti. i sadržaj ove grane komunitarog prava pretrpio je drastične promene od poznih pedesetih godina proslog veka do danas.

Odedbe Amsteredamskog ugovora omogucile su usaglasavanje rjesenja o jednakom tretmanu muskaraca i zena . najprije usvojene direktive u ovoj oblasti : direktiva o zastiti . koz saradnju . Drzave clanice usvojile su Protokol o socijalnoj politici koji je sadrzao Sporazum o socijalnoj politici . koje pravno nije obavezivala clanice . potrebno razvijati i socijalnu dimenziju . 2)period socijalne akcije (1972-1980). Djelatnost zajednice u socijalnoj sferi u ovom periodu bila je ogranicena na usvajanje pravnih izvora koji su imali za cilj otklanjanje prepreka za formiranje i funkcionianje zajednickog trzista . Amsterdamskim ugovorom je potvrdjena obaveznost Komisije da sistematski konsultuje socijalne patrtnere o relevantnim aktivnostima . Drzave clanice su bile spremene na usvajanje samo pravno neobavezujucih odluka . Po pvi put su definisana nedjeljiva socijalna prava . felksibilnog trzista u SADu)uslijedila je stagnacija u razvoju komunitarnog radnog i socijalnog prava . Socijalna iskljucenost predstavlja poces tokomkojeg se izvesne individue potiskuju na marginu drustva i sprecava njihovo . Kasnije je ovaj metod koriscen i na druge oblasti socijlne politike kao sto su suzbijanje siromastva. ustanvljen je okvir za konsultvovanje i infomisanje zaposlenih(druga direktiva) . iste zemlje su kao clanice Savjeta evrope bile strane ugovornice Evropskih ljudskih prava i osnovnih sloboda . Jedinstveni evropski akt narocito je poklanjao paznju evropskom socijalnom dijalogu.godine usvojena je Povelja zajednice o osnovinim socijanim pravima radnika . Dvije godine kasnije usvojen je prvi „socijani akcioni program“ koji je inicirao usvajanje prvih direktiva radnog i soc. Posljednjih godina donijete su tri nove direktive koje su se ticale osavremenjavanja rjesenja o jednakom tretmanu muskaraca i zena (prva direktiva). Naredna faza je pocela i njegovim usvajanjem . 1997.prava . Siromasno stanovnistvo moze biti u znatno nepovoljnijem polozaju u smislu nezaposlenost. socijalnih i kulturnih aktivnosti koje su uobicajne za ostale ljude . Ugovorom iz Nice 2000. Njime je u Ugovor unijeta odredba da Komisija podstice dijalog na evropskom nivou sto je ukljucilo socijalne partnere da se priblize ciljevima . a izbor da svaka drzava ima pravo veta nije bilo odgovarajuce . socijalne iskljucenosti .a ocekivalo se da ce ratifikovati i Evropsku socijalnu povelju . 5) period pravne integracije (od 1993.prava . losim stambenim uslovima . Usljed dejstva nepogodnih faktora (nezaposlenosti . 3)period stagnacije (1980-1986). 1989. rijetko direktiva . ovo stanovnistvo je cesto maginalizovano i iskljuceno iz ucestvovanja iz ekonomskih . Pored toga . Ovim ugovorom obezbijedjena je novina u oblasti politike zaposaljavanja .Za razliku od Evropske zajednice za uglaj i celik i Evrop.) zakljuceno je da je umjesto dotadasnje politike . Ovim je dokazano da Evropske zajednice nijesu samo ekonomske zajednice vec i zajednice za siri razvoj ekonomskih i socijanih prava . Do tada je bilo jednoglasno donosenje odluka. pored ekonomske . Opredeljenje osnivaca EEZ za „socijalni minimalizam“ pravdanao je cinjenicom da je u drzavama clanicama EEZ vec obezbijedjena adekvatna zastita osnovnih ekonomskih i soocijalnih prava buduci da su one kao punopravne clanice MOR-a ratifikovale najvaznije konvencije ove organizacije . cemu je i doprinijela paksa Suda pavde Evopskih zajednica . predstavlja otvoreni metod koordinacije koji podazumijeva uredjivanje ove oblasti putem pavnoobavezujucih normi . Novi instrument zajdnice socijalne politike 2000. konkurencije trzista na Dalekom istoku . kao i zastiti zaposlenih u slucaju insolventnosti(bez sedstava za placanje) poslodavaca (treca direktiva). U Zavrsnoj deklaraciji Pariskog samita (oktobra 1972.god do danas) Ovu etapu odlikuj usvajanje vise osnivackih ugovora . Ovu prvu fazu obiljezeli su zaceci regulisanja bezbjednosti i zdravalja radnika u radu. neadekvatne zdavstvene zasite . medju osnivacima Evropske ekonomske zajednice preovladalo je uvjerenje da funksionianje trzista samo po sebi moze dovesti do poboljsanja i uskladjivanja zivota i rada radnika u okviru zajednice .zajednice za atomsku energiju . pitanje 28 – Siromaštvo u EU Ovaj poblem postao je aktivan pocetkom 90tih godina i to nam govori da ekonomski napredak ne pruza jednake sanse svim gradjanima .Ovaj sporazum je „ugradjen“ u Ugovo o EU. kolektivnih otpustanja itd. sto je dijelom doprinijela efikasna zastita pred Evropskim sudom pravde . prvi je Ugovor u Mastrihtu 1992. Rjesenje o donosenju odluka kvalifikovanom vecinom predstavljalo je bitan pomak .kada je konacno stvarena Evropska unija . imao je za cilj da omoguci institucijama funkcionisanje u posirenoj EU . penzija i zdrvastvene zastite . niskog dohotka . unapredjenje znanja i razmjenu iskustava . Ovim aktom unijet je novi clan kojim je ukazano na znacaj radne sredine . 4)period zaokruživanja unutraŠnjeg tržišta (1986-1993) Usvajanje Jedinstvenog evropskog akta je veoma vazno za razvoj komunitarnog radnog i soc.

10. Prema polu . 1. prije svega Komisiju.ucestvovanje u potpunom drustvu zbog siromastva ili odsustva strucnosti . dinamičkog i brzog ekonomskog razvoja. Takva situacija je dovela do usvajanja posebnih mjera i strategija zapošljavanja.) „Učiniti da se rad isplati“. Izvještaj je utvrdio da postoje 4 glavne slabosti: nezapošljenost. nacionalni akcioni planovi i preporuke. 7. Sa śednice u Stokholmu 2001.godina .) Podrška ravnopravnosti polova. i 4.)Unaprijeđenje uključivanja posebno pogođenih grupa na tržište rada. 2. ne samo sto omogucuje dohodak .) Borba protiv dugoročne nezapošljenosti i pomoć nezapošljenima u traženju posla. pitanje 29 Razvoj socijalne politike u državama u tranziciji (isto sto i pitanje 8) pitanje 30. stopa inflacije i porast nezapošljenosti su iz dana u dan rasli. Struktura lica koja su izlozena siromastvu u EU (15) pokazuje izvjesne zajednicke karakteristike .) Drugi dio Smjernica zasniva se na prihvatanju teze da stvaranje i otvaranje novih i kvalitetnih radnih mjestazahtijeva dinamičniju i preduzetničku klimu za posa’. Na sastanku u Amsterdamu utvrđeno je da se Evropski savjet na jednom svom godišnjem satanku bavi pitanjem socijalne politike i politike zapošljavanja. što je ovu oblast tavilo među primarne zadatke Unije. godina je bitna godina u razvoju EU. preduzetništvo.) stub smjernica čine jednake mogućnosti od kojih se prije svega ističe polna jednakost i ukidanje diskriminacije. Do usvajanja tog plana državama je bilo ostavljeno da same djeluju po tom pitanju u svojim okvirima. Sledeća važnija strategija donešena je u Lisabonu 2000.) Promovisanje ljudskog kapitala i doživotnog učenja. 9. zene su pod vecim rizikom zivljenja u siromastvu . niska prudktivnost i regionalne razlike. dok je poslije 97’ taj proces prenesen na organe Unije. Te godine ne samo da je potpisan Ugovor o daljim integracijama unutar Unije. godine đe je institucionalizovan Otvoreni metod koordinacije kao zvanični oblik intervencije koji se zasniva na fleksibilnijem pristupu koji obezjeđuje mogućnost promjena na nacionalnom nivou. godine. Ovaj izik je veci kod djece nego kod odaslih koa i starosnu grupu preko 65 godina .) Smanjenje neformalnog rada. To ih udaljuje od posla . đe se usvaja 10 novih smjernica: 1. Najvecem riziku od siomastav izlozene su odredjene grupe kao sto su nezaposleni (dugorocno) samohani roditelji . Sva lica koja zive u velikim domacinstvima sa troje ili vise djece izlozena su riziku od siromastva . nego jer promovise participaciju u drustvu i licni razvoj . takodje je veci rizik za zene starije od 45. 4. ovo predstavlja najsiguniji nacin da se izbjegne rizik . i velike poodice kao djeca kao ranjiva kategorija . 3. spor napredak prema ciljevima. starija lica koja zive sama .) Smanjenje regionalnih razlika u pogledu zapošljavanja i nezapošljenosti.) Unaprijeđenje zapošljenosti bazira se na razlikama koje postoje u obuci. . kada je 70-tih godina recesija zahvatila zemlje Zapadne Evrope. U skladu sa izvještajem. a to su pokazala istrazivanja u EU .) Obezbjeđivanje odgovarajuće ponude rada i podsticanje zapošljavanja starije radne snage. Međutim. mogucnosti za obazovanje i ostalih mreza aktivnosti . sledeće korake EU je usvojila na sastanku u Briselu 2003. specijalizaciji i obrazovanju radnika pri čemu je naglašena potreba obuke nezapošljenih mladih i starijih radnika 2. 8. Politika zapošljavanja u EU (+ sa slajdova strategija zaposljavanja) Zemlje Evropke Unije u svojim prvim decenijama zajedničkog života bilježile stabilne periode pune zapošljenosti. prilagodljivost i jednakim mogućnostima. Glavne intitucionalne komponente OMK – a su zajedničke smjernice.) Stvaranje više radnih mjesta i podrška preduzetništvu. čime se želi podspješiti otvvaranje lokalnih preduzeća sa poreskim olakšicama. već su usvojene i detaljne smjernice zapošljavanja.) Sposobnost prilagođavanja radne snage zahtjevima tehnologije koja se brzo mijenja. 3. 5.) Promovianje adaptabilnosti radnika i preduzeća za promjene. evropska politika zapošljavanja je pretrpjela promjene. Zasijedanje u Lisabonu predstavlja značajan korak u razvoju socijalne politike EU na kome je utvrđeno da u periodu 2000 – 2010 Unija mora postati najkonkurentnije i najdinamičnije tržište. 6. Zaposlenost predstvalja kljucni faktor socijalne ukljucenosti . potrebno je jos uzeti u obzir i obazovanje smjestaj zdavstvenu zastitu . Nizak dohodak je jedna od komponenti siomastva . 1997. Smjernice su počivale na „četiri osnovna stuba“: mogućnostima za zapošljavanje.

Na osnovu toga. Sve dinamičnije počinje od 97’ i Amsterdamskog ugovora od kad Evropski savjet svake godine donosi smjernice za dalji rad. U isto vrijeme sloboda kretanja smanjuje socijalne pritiske u regijama i siromašnim zemljama EU. radnih uslova i ostalih prednosti koje mogu pomoći radniku u integraciji u sastav dotične zemlje članice. Vremenom se javio problem u procesu kreiranja radnih mjesta za lica koja se teško zapošljavaju. Proširenje EU iz 2004. Postoje i ograničenja navedenih prava. kao i na zaposlenje u javnim službama. hladan prijem domaćeg stanovništva. slobodno kretanje radnika nosi sa sobom i određene smetnje. a takođe je među najvažnijim pravima Zajednice. Tako članovi porodice radnika imaju pravo da žive sa radnikom na području države domaćina i pravo na jednak tretman u smislu školovanja i socijalnih prava. Sloboda kretanja radnika omogućuje građanima Evropske unije traženje boljih uslova života i rada unutar Unije od onih koje im može ponuditi njihova vlastita država. kao što su sloboda kretanja i boravka tokom zaposlenja u drugoj državi članici. Prema članu 39 Ugovora o EZUČ iz 1957.Povezana je sa nizom pitanja.ali i znatno olakšava prilagođavanje ponude radnika potražnji preduzeća u okviru EU. Ako kome što nije jasno neka mi se obrati. takoda su se izdvojile sledeće opcije: Mjere stručnog osposobljavanja i prekvalifikacije. Ovakva zabrana se može ograničiti samo na ona radna mjesta koja se odnose na javni autoritet i odgovornost očuvanja opšteg interesa države. sekundarnim pravom Europske unije.pravo na jednak tretman u smislu pristupa zaposlenju. i tako omogućuje poboljšanje uslova života ljudi koji u njima ostaju. Da bi se što efikasnije uključile u ovaj program. Unija na taj način proširuje mogućnosti poboljšanja životnog standarda pojedinca. Države su shvatile da će socijalni status svojih državljana popraviti ako sarađuju pa kreću u pravljene planova. imigracije i policijske i pravosudne saradnje u kontroli spoljnih granica Unije. ali i olakšaju kretanje radnika. U bogatijim zemljama i regijama. a time ni željeno smanjenje nezaposlenosti. javne sigurnosti ili javnog zdravlja. Iako u EU postoji niz propisa koji nastoje da podstiču.pravo na traženje zaposlenja . Evropski Savjet utvrđuje zaključke koji služe kao osnov za nove smjernice i preporuke. zapošljavanje na slabije plaćenim mjestima. što je jedan od veoma važnih ciljeva EU. mnoge nove članice su sa pripremama krenule mnogo prije ulaska u Uniju. Uređeno je da svaki građanin EU ima pravo da živi i radi u drugoj državi članici. siromašenje regija emigracije najdinamičnijim ljudskim kapitalom i preopterećenje socijalne infrastrukture u zoni imigracije. građanska prava i državljanstvo EU. još uvijek nije postignut zadovoljavajući stepen mobilnosti. a prvenstveno se odnose na područje zaštite javne politike. U te mane spadaju: iseljenje stanovništva.pravo prebivališta . tako da se njihov prijem nije odrazio na ostale članice kako je predviđano. regulativama i direktivama.. a države programima koji dolaze iz ogana EU daju prednost u odnosu na nacionalne programe. Rezime gore napisanog: Socijalna politika EU je prethodnih godina bilježila velike promjene. pitanje 31 – Sapirova podjela pitanje 32. privremene i ograničene subvencije zarada. a nekim članovima je dopušteno i da rade na tom području. deregulacija radnog prava. Države članice izrađuju godišnje Nacionalne akcione planove koji sadrže opis primjene smjernica i preporuka u praksi. uzajamno priznavanje kvalifikacija. Pravna osnova: Sloboda kretanja radnika uređena je odredbama Ugovora o Evropskoj zajednici. tj. Od značaja za slobodno kretanje radnika (državljana treće države) jeste i Amsterdamski ugovor koji uključuje i pitanje viza.Utvrđivanje smjernica politike zapošljenosti i definisanje preporuka državama članicama predstavlja prvi korak u sprovođenju OMK. migracija radnika osigurava praćenje ekonomskog razvoja tih regija. prava iz socijalne sigurnosti. što znači da pristup javnim službama nedržavljanima može biti zabranjen i ograničen samo na državljane zemlje domaćina. a Komisija i Savjet na osnovu toga izrađuju Zajednički izvještaj o zapošljenosti. Određena prava radnika odnose se i na članove njihove porodice. Sloboda kretanja radnika u EU Sloboda kretanja radnika svrstava se među temeljna načela EU i jedna je od četiri slobode unutrašnjeg tržišta. bez straha od diskriminacije na temelju nacionalnosti. kao i praksom Evropskog suda pravde. i upravo se zato svaki slučaj procjenjuje zasebno . Pravo na rad u drugoj zemlji članici podrazumijeva: . sloboda kretanja radnika ne odnosi se na zaposlenje u javnom sektoru. Naravno da pored prednosti.pravo na boravak u drugoj zemlji članici u svrhu izvršenja radne obveze . predstavlja izazov za nove članice i njihovo uključivanje u zajedničku strategiju. Unošenjem koncepta „Evropskog građanstva“ u Mastrihtski ugovor načelo slobodnog kretanja pripada svakom građaninu Unije.

EU.Profesionalna aktivnost radnika treba da bude „stvarna i efektivna“ odnosno ne smije da bude „čisto marginalna i uzgredna“ što potvrđuje i praksa Suda pravde evropskih zajednica. godine u Lisabonu.“ Za sticanje slobode kretanja radnika postavljaju se uslovi koji se odnose na samog radnika. Uobičajeno je da u situaciji visoke nezaposlenosti ljudi strahuju od migracije kao sile koja će stvoriti još veću nezaposlenost.s jedne.koje se u najširem smislu podvodi pod pojam profesionalnog obrazovanja kao i da ima dovoljno sredstava tako da neće pasti na teret socijalne pomoći države prijema. Postoje i mnoge druge prepreke.da je upisao studije na odgovarajućoj obrazovnoj ustanovi za sticanj odgovarajućeg stepena obrazovanja. naravno. značajno je to što zapravo nezaposlenost djeluje obeshrabrujuće na mobilnost i migracije. koje je neophodan uslov kako bi se omogućila mobilnost radne snage.i u širem smislu-kao sloboda kretanja članova porodice radnika. rad sa nepunim radnim vremenom od nekoliko sati nedeljno. što može da varira u zavisnosti od zanimanja. godine postane najkonkurentnija i najdinamičnija privreda svijeta zasnovana na znanju.Osim toga potrebno je da student ima zdravstveno osiguranje u državi porijekla kojim su pokriveni isti rizici koje zdravstveno osiguranje obuhvatau državi prijema.načelo jednakosti postupanja omogućava radniku migrantu da bude član sindikata. I upravo ekonomski slabije razvijena područja pokazuju vrlo nizak stepen mobilnosti radne snage. Upoređujući spremnost na migriranje između starih i novih država članica. Drugim riječima. sposobna da ostvari održivi ekonomski rast sa kvantitativno i kvalitativno boljim zapošljavanjem i većom socijalnom kohezijom. Lisabonska strategija Evropski Savjet je. Portugal) pokazale znatno veću sklonost emigraciji nego neke nove države članice. Pod marginalnim radom ne podrazumjeva se rad sa nepunim radnim vremenom. nedostatak potrebnih informacija o pravima radnika koji se sele u drugu državu članicu.može biti izabran i za radničkog predstavnika u preduzeću. što uslovljava nisku mobilnost radne snage. nedovoljna saradnja između država članica. zna za pomenuti problem.ne bi mogao da se smatra vršenjem stvarne i efektivne profesionalne aktivnosti.Nizak stepen mobilnosti radne snage u EU ima veoma negativne posljedice na ekonomski rast. Mobilonost radnika u EU Pri planiranju odlaska u drugu državu članicu državljani EU još uvijek nailaze na pravne. proizlazi da su neke stare države članice (npr. pitanje 33.ako ispunjava minimalan broj časova. Usvojena je i Direktiva o opštem sistemu priznanja diploma visokog obrazovanja koje se dodjeljuju nakon završetka obrazovanja u trajanju od najmanje tri godine. praktične i administrativne prepreke. postavio novi strateški cilj da do 2010.Ugovorom o EZ regulisano je uzajamno priznavanje profesionalnih kvalifikacija. Sloboda kretanja radnika uključuje tri osnovna prava -pravo na napuštanje svoje države i ulaska u druge države članice -pravo boravka radi obavljanja profesionalne aktivnosti u državi prijema -pravo da se ostane u državi prijema po prestanku zaposlenja Sloboda kretanja studenata Potrebno je da student ne ostvaruje pravo na boravak po nekom drugom osnovu. Primjeri Austrije i Njemačke kao glavne imigracijske destinacije za državljane novih članica to jasno pokazuju. Kada je riječ o zemljama u tranziciji.ostvaruje svoja sindikalna prava (uključujući aktivno i pasivno biračko pravo za izborne funkcije u sindikatu).s druge strane. Geografska blizina još je jedan bitan element migracija. U pogledu ostvarivanja kolektivnih prava radnika. a između ostalih i dugački administrativni postupci. za sve profesije koje nisu regulisane u posebnim direktivama.Uslovi koji se tiču radnika su: dražavljanstvo države članice i profesionalna aktivnost ekonomskog karaktera. Stoga je mobilnost radnika migranata iz novih država članica bila niska usprkos razlikama koje su postojale u platama i stopi nezaposlenosti u poređenju sa starim državama članicama. . i konstantno nastoji da ukloni pomenute prepreke različitim mjerama kojima je cilj da poboljšaju stanje zaposlenosti i podstaknu mobilnost radne snage. zaposlenost i stručnu osposobljenost radne snage. i uslovi u pogledu prirode aktivnosti. na sastanku održanom 23 i 24 marta 2000.ali i sloboda kretanja studenata i penzionera.koji se javlja samo radi sticanja prava koja se priznaju radniku. Sloboda kretanja se može shvatiti i užem smislu-kao sloboda kretanja radnika. ali i nizak nivo saradnje u procesu obrazovanja.

i starijih na 50%. u cilju rešavanja onih društvenih problema. jačanje unutrašnjeg tržišta. nosilac socijalne zaštite više nije država nego niz nevladinih organizacija.put ka Evropi zasnovanoj na informacijama i znanju". Na razvoj savremenog nevladinog sektora su uticali neo-liberalni teorijski koncepti koji forsiraju slobodu. za koje su zainteresovani većina ili svi građani. Garant civilnog društva je građanin i to ekonomski i politički suveren koji je odgovoran za vlastiti razvoj i prosperitet društva u cjelini. bez neposredne kontrole države ili njenih organa. Teorijsko – praktični razlozi nastanka nevladinog sektora Među teorijskim razlozima za nastanak se izdvajaju učenja iz oblasti političke filozofije. razvoj nevladinog sektora je uslovljen i pragmatičnim razlozima. uvećanje kapitala.ekonomske reforme i socijalna kohezija. Neformalni se zasniva na pomoći i samopomoći od osoba bliskih rođačkih ili socijalnih veza. spora. socijalnoj i sferi životne sredine.Usvojena je sveobuhvatna reformska agenda pod nazivom "Zapošljavanje. napuštena. Slažu se da je svaka intervencija usmjerena na preraspodjelu bogatstva i da je nespojiva sa ljudskim slobodama. kao i povezivanju svih politika EU u ekonomskoj. zapala u krizu.godine na 67% odnosno 70% do 2010.godine. Kao pet (5) ključne oblasti za ostvarivanje ciljeva LS su : • • • • • istraživanje i inovacije. Njegov osnov su nevladine organizacije. U zemljama tranzicije situacija je „šarenolika“ pa je i saradnja između dva sektora neodgovarajuća. pitanje 34 – Uloga civilnog društva u reformisanju države blagostanja Nevladin ili „treći sektor“ dobija sve veću ulogu u oblasti socijalne politike a pogotovo u socijalnoj zaštiti kao njenom užem segmentu. pogotovo neo-liberalnih teorija. Nevladine organizacije su nepolitičke organizacije i udruženja građana koje nastaju samoinicijativno. Aristotel je doa prvu definiciju civilnog društva. Lisabonski savjet je stvorio i Otvoreni metod koordinacije. neefikasna. kao glavni instrument u ovoj oblasti. Dakle. negativno (sloboda „od“) za razliku od pozitivnog (sloboda „za“). Glavni predstavnici su Nozik i Hajek. zaposlenost žena sa 51% na 64%. Nedržavne organizacije mogu biti profitne i neprofitne. najčešće. Između građana i države je recipročan odnos i to građani su podanici jer im država može nametnuti prava i obaveze ali mogu i da se brane od arbitrarne intervencije državne moći. obrazovanje. Prve žele što veči profit na tržištu. ne odgovara ni vladajućoj eliti. i zaposlenost i socijalna kohezija. osim u nekim skandinavskim zemljama. Danas je ova doktrina. shvatajući ga kao. a druge postoje iz potrebe građana za samoorganizovanjem. nefleksibilna. informacije i komunikacione tehnologije. Dobrovoljni čine nevladine organizacije. Neprofitni (treći sektor) dijeli se na neformalni i dobrovoljni. sa 60% 2000. Osnovni cilj politike zapošljavanja LS bio je usmjeren na podizanje stope zaposlenosti. zajednicu građana dobrovoljno ujedinjenih zarad srećnog života. Skupa je. koji se zasniva na fleksibilnom pristupu koji obezbjeđuje mogućnost promjena na nacionalnom nivou. odnosno rešavanjem problema na način drugačiji od državnog. Sa razvojem kapitalizma dolazi i do novog shvatanja civilnog društva koje postaje dio građanskog života nezavisnog od države.poznata kao Lisabonska strategija (LS). Pojam nevladinog sektora i nevladinih organizacija Svako društvo sastoji se iz javnog sektora (čine ga državne organizacije) i privatnog (nedržavne organizacije). Sloboda se shvata. Zato je u građanskim društvima uspostavljena bliska saradnja između vladinog i nevladinog sektora pri čemu je ovaj drugi preuzeo neke socijalne funkcije države. Zato. Država blagostanja ima mnogo veće ingerencije u svim oblastima društvenog života ali sa njenom krizom neo-liberalizam dobija na značaju. Njihove karakteristike su:privatnost (nastaju i djeluju po . Njena suština je u konzistentnom povezivanju djelovanja u okviru Unije sa onim u zemljama članicama. Pored teorijskih. isključivo pojedinac odlučuje kako će raspolagati vlastitim sredstvima. Sedamdesetih je država blagostanja koja treba da obezbijedi svima jednakost i socijalnu sigurnost. zatim učenja o civilnom društvu i građaninu kao ekonomskom i političkom suverenu odgovornom za zadovoljenje potreba i rešavanje potreba u oblasti socijalnih odnosa. Pokazala se nerentabilnom. Zato je usvojen novi koncept – „welfare pluralism“ koji počiva na ideji mješovitog sistema servisnih usluga u svim oblastima socijalne politike.

planer.Tako su socijalni partneri postepeno dobijali i preuzimali sve znacajniju ulogu participirajuci u odlukama o ekonomskoj i socijalnoj politici u EU.drogaši). pogotovo u pogledu finansija i kontrole. sistem postaje fleksibilniji.Znacajno mjesto pri tome imala je i evropska socijalna povelja koja je donesena 1961 godine a kasnije 1986 inovirana. Opšti zaključak bi bio da država ne sarađuje adekvatno sa nevladinim organizacijama osim sa socio-humanitarnim. od uspostavljanja saradnje između vladinih i nevladinih organizacija. Prebacivanje dijela funkcija vezanih za socijalnu politiku i zaštitu na nevladin sektor. Nevladin sektor od ove saradnje dobija: moćnog saveznika od kog i zavisi njegov razvoj. Sve one se finansiraju iz budžeta i jedine su nevladine organizacije koje država kontinuirano potpomaže. Takođe. Odgovornost bi bila u domenu građana i njihovih organizacija i udruženja. Međutim. organizacije sa nekim širim ciljem ali doprinose i zaštiti i pomoći invalidnim. sveobuhvatnije rešavati zbog činjenice da se različiti nosioci sistema zaštite staraju o njihovim problemima i potrebama.privatnoj inicijativi).koji je unesen u ugovor iz Mastrihta dodatno ojacao znacaj. njihove potrebe i problemi će se brže. javljaju se nove mogućnosti za zaposlenje. Sistem socijalne zaštite od saradnje dobija isto što i država-fleksibilnost. iako su neprofitne. Iako sa većinom država uspostavlja sporadične kontakte. Jednostavno.blizine ili daljine između vladinih i nevladinih organizacija. sa grupom i u lokalnoj zajednici. nebudžetske i nelukrativne (finansiraju se iz članarine.gluvi). O razlozima za saradnju između vladinog i nevladinog sektora Država od ove saradnje dobija smanjenje rashoda za socijalnu funkciju države. Tri su vrste socijalnog rada: sa pojedincem i porodicom. iako su vođene privatnim interesima-nastoje riješiti probleme velikog broja građana. Na kraju. potencijalnog finansijera i uspostavljanjem pravila dolazi i do selekcije nevladinih organizacija-postojale bi samo najsposobnije sa najboljim rešenjima. Odnos države prema nevladinom sektoru Odnos se može analizirati na osnovu: 1. Odavde je moguće izdvojiti 4 idealna tipa odnosa: integrisana zavisnost (zavisnost+blizina).bez obzira na kom nivou bili organizovani. Zaključak. Ove organizacije su udruženja koja zastupaju i štite interese onih kojima je potrebna pomoć i zaštita. socio-humanitarne organizacije se u najvećoj mjeri finansiraju iz budžeta. efikasnije.Socijalni dijalog u EU je nastao kao rezultat filozofije i prakse socijalnog dijaloga u zemljama clanicama EU.Socijalni dijalog obuhvata bipartitne i tripartitne konsultacije i pregovore o socijalnim pitanjima u koje su ukljuceni poslodavci(njihove organizacije). odvojena zavisnost (zavisnost+distanca). Jača lokalna zajednica.Sredinom 80-ih ugovor o EU je jedinstvenim evropskim aktom dopunjen clanom 118b kojim je dat zadatak Komisiji da razvija i promovise socijalni dijalog izmedju menadzmenta i rada. pragmatičnost i efikasnost.Socijalni partneri na evropskom nivou su prve okvirne ugovore zakljucili o materinskom odsustvu 1995 godine ( na osnovu cega je Savjet EU . entuzijazam i dobrovoljnost (nastaje bez uticaja države i organa). odnosno kvantitetu i kvalitetu komunikacije između njih i 2. neprofitne su. nijesu antivladine već sarađuju sa vladom. praćenje razvoja. Najveću korist od saradnje imaju korisnici usluga socijalne zaštite.Medjutim tek je socijalni protokol. mogu biti uključene u profitne djelatnosti ali ne sa ciljem sticanja kapitala nego realizacije ciljeva. Smanjuje se administrativni aparat i rešava se problem zaposlenosti stručnih kadrova koji i jesu osoblje nevladinih organizacija. korist će imati i sistem socijalne zaštite ali i društvo (država) u cjelini. praktičniji i efikasniji. donacija).ulogu i odgovornost socijalnih partnera. pitanje 35 – Socijalni dijalog u EU Socijalni dijalog je jedan od najznacajnijih faktora okji doprinosi uspostavljanju i legitimaciji specificnog ESM. Na osnovu osnivača mogu se podijeliti u 3 kategorije: organizacije invalidnih lica (ostvaruju svoje potrebe-slijepi.alkoholičari. integrisana autonomija (nezavisnost+blizina) i odvojena autonomija (nezavisnost+distanca). organizacije u korist invalidnih lica (neposredna pomoć oboljelima-Crveni krst.zavisnosti ili nezavisnosti između njih. Centri za socijalni rad bi bili značajni za realizaciju ciljeva. saradnja omogućava kontrolu-uvid u aktivnosti nevladinih organizacija.sindikati i vlad.Vec sam ugovor iz Rima je uspostavio osnovnu formu socijalnog dijaloga u kojem komisija ima obavezu da konsultuje socijalne partnere o specificnim pitanjima vezanim za zajednicku politiku i implementaciju fundamentalnih sloboda. socijalni radnik nije izvršitelj nego i koordinator. raznolikost i specifičnost djelovanja (drugačije od države i partije).

takvi standardi mogu se implementirati kroz odluku Savjeta i/ili kroz kolektivne ugovore na nacionalnom nivou.koji podrazumijeva konsultacije.Neoliberalna Evropa tesko da je mirna Evropa.Oni mogu da samostalno pregovaraju i da zahtijevaju da njihovi dogovori dobiju formu zakonodavnih tekstova.koja ukljucuje 12 industrijskih sindikata koji predstavljaju razlicite privredne sektore.Vladimir Spidla-komesar EK za socijalnu politiku i zaposljavanje tako ukazuje da socijalni dijalog u potpunosti cini dio Lisabonske strategije i da moze doprinijeti ostvarenju njenih ciljeva putam pronalazenja prave ravnoteze izmedju ekonomskih rezultata i socijalnoga napretka.nevladine organizacije.da reprezentuje u datoj grani vecinu zemalja clanica EU 4.razne neprofitne institucije i raznovrsne gradjanske inicijative.Tako je socijalni dijalog postao kljucni instrument svake ekonomske i socijalne reforme i pokretac evropske socijalne politike.kao i radnom vremenu-socijalni dijalog razvio od konsultacija do modela socijalnog upravljanja.da u jednoj odredjenoj grani bude organizovan na evropskom nivou 2.evropskim savjetima zaposlenih.ETUC-evropska konfederacija sindikata.U sirem smislu on tako postaje dio sveobuhvatnog drustvenog dijaloga koji ukljucujue razlicite subjekte civilnog drustva kao sto su sindikalne i poslodavacke organizacije.da posjeduje adekvatnu strukturu za ucesce u socijalnom dijalogu.socijalni partneri mogu pregovarati o standardima na nivou citave EU.On je rodjen kao rezultat politickih borbi.Danas je socijalni dijalog na nivou EU razvijen u vise oblasti:Komisija je obavezna da konsultuje socijalne partnere o izradi socijalne politike EU.ESM je nezavrsen proces koji ce uvijek biti predmet politickih konfrotacija.UNICE(organizacija poslodavaca koja okuplja privatni sektor sa mnogo nezavisnih granskih poslodavackih udruzenja). Socijalni dijalog u EU je utemeljen clanovima 138 i 139 ugovora o EZ i odvija se na vise nivoa:na nivou evropskih kompanija.Sektorski socijalni dijalog se odnosi na formalne i neformalne bilateralne pregovore na nivou EU koji rezultiraju zakonski i ugovorno obavezujucim kolektivnim ugovorima na nivou EU.ugovorima o radu na skraceno i odredjeno vrijeme.donio direktivu 96/34 o roditeljskom odsustvu) o radu sa skracenim radnim vremenom(1996).Da bi socijalni partner na nivou EU bio reprezentativan treba da ispuni sledece uslove:1.Uspostavljanje sistema socijalnog dijaloga pruzilo je mogucnost da socijalni partneri samo uoblicavaju institucionalne forme svoje saradnje.Komisija obavezno i formalno konsultuje socijalne partnere po pitanju svake evropske socijalne inicijative.Tako ce se i dalje razvijati.na sektorskom nivou.Socijalni dijalog se smatra kljucnom snagom koja doprinosi inovacijama i promjenama.oblast borbe protiv stresa na radnom mjestu.o radu na odredjeno vrijeme (1997).koji se moraju primjenjivati na nivou privredne grane u drzavama clanicama.kao i zastitu radnika od stetnih materija.ne smanjuju se.koje su priznate na domacem nivou i raspolazu odgovornim(intelektualnim i materijalnim) kapacitetima za pregovaranje 3.da se sastoji od takvih nacionalnih organizacija.Definisani su i uslovi reprezentativnosti socijalnih partnera u EU.Do danas su socijalni partneri u EU zakljucili cak 17 okvirnih ugovora medju kojima su obuhvatali i rad na daljinu.Danas je nemoguce zamisliti da se neka politika u EU osmisljava i primijenjuje bez ozbiljen ukljucenosti socijalnih partnera.U Evropi se inace ovaj proces naziva „SOCIJALNOM KONCERTACIJOM”.Ali pritisci rastu.socijalni partneri takodje mogu pregovarati o dobrovoljnim sporazumima nezavosno od bilo kakvog konsultativnog predloga Komisije.CEEP(poslodavacka organizacija koja predstavlja javni sektor) i UEAPME(organizacija poslodavaca iz malih kompanija) Vazna oblast socijalnog dijaloga na evropskom nivou je sektorski socijalni dijalog. .konflikta interesa.Do sada je otvoren 31 sektorski dijalog na evropskom nivou.zatim na teritorijalnom tj inter-regionalnom nivou.i na kraju na ukupnom planu EU pri cemu su najznacajniji akteri toga dijaloga pored same evropske Komisije.rad u civilnom vazduhoplovstvu.razlicitih pogleda i prilagodjavanju novim izazovima i novim uslovima.Do sada Evropa je bila relativno otporna na plac zbog razaranja svoje politike socijalnoga blagostanja.Moze se reci da se u kontekstu postizanja niza dogovora socijalnih partnera-o porodiljskom odsustvu.U ovom trenutku pozicija koju socijalni dijalog uziva u evropi je jedinstvena u svijetu.zajednicke akcije i pregovore u razlicitim granama privrede.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful