Chuyªn ®Ònghiªn cøu kinh tÕ tÖ nh©n

1

Khu vùc kinh tÕtö nh© n míi næi lªn vµ sù nghiÖ c«ng nghiÖ ho¸ ë p p ViÖ Nam t
Do James Riedel vµ TrÇ n S. Chö ¬ng James Riedel Associates, Inc.

So¹n th¶o cho c¸c nhµ tµi trî dù ¸n:

Chö ¬ng tr× ph¸t triÓ dù ¸n Mª K«ng nh n Tæ chøc Tµi chÝ Quèc tÕ nh V¨n phßng Thö ¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖ ViÖ Nam p t C«ng ty Nissho Iwai C«ng ty DÇ u löa Mobi Quü tµi trî Ch©u ¸

Th¸ng Tö n¨m 1997

1

Môc lôc Lê c¶m ¬n.................................................................................................................. 3 i Khu vùc kinh tÕ tö nh© n míi næi lªn vµ sù nghiÖ c«ng nghiÖ hãa ë ViÖ Nam .. 5 p p t I. TÇ quan träng cña c¸c doanh nghiÖ tö nh© n võa vµ nhá............................... 7 m p a. Yª u cÇu cÊp b¸ch vÒ mét nÒn c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu................. 7 nh ng b. Sù thÝ hî cña mét nÒn c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu ch p nh ng ®è ví ViÖ t Nam.................................................................................................... 8 i i c. Vai trß cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n võa vµ nhá.............................................. 12 II- Qui m« vµ c¬ cÊu cña Khu vùc Kinh tÕ Tö nh© n ë ViÖ Nam ......................... 15 t III- Nh÷ng vÊn ® Ò c¸c c«ng ty tö nh© n ® ang ph¶i ® èi mÆt ................................... 20 a. “TÝ dông, tÝ dông vµ tÝ dông”....................................................................... 20 n n n b. QuyÒn së h÷u vµ QuyÒn sö dông ®Êt................................................................. 21 c. HÖ thè thuÕ ................................................................................................... 22 ng d. C¬ chÕ thö ¬ng m¹i ........................................................................................... 23 e. TÖ hµnh chÝ quan liª u.................................................................................... 23 nh IV. KÕ luËn vµ kiÕ nghÞ....................................................................................... 25 t n

2

Lêi c¶m ¬n
Chóng t«i rÊt biÕt ¬n mäi sù ñng hé vµ gióp ®ì quý b¸u cho dù ¸n nµy. Trö íc tiªn chóng t«i xin c¸m ¬n ngµi Bruce Corner (Merill Lynch, Newyork) ®· cïng víi ngµi Jonathan Stromseth (§ ¹i häc Columbia) ®Ò xuÊt thùc hiÖ dù ¸n. Dù ¸n còng ®· kh«ng n thùc hiÖ ®ö îc nÕu thiÕu sù khuyÕn khÝ vµ ñng hé cña ngµi § oµn Duy Thµnh, Chñ n ch tÞ phßng Thö ¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖ ViÖ Nam vµ «ng NguyÔ ThiÖ cè vÊn cao cÊp ch p t n u, cña V¨n phßng ChÝ phñ. nh Chóng t«i còng rÊt biÕt ¬n c¸c nhµ tµi trî vµ xin göi lêi c¶m ¬n tr©n träng tíi «ng Darrell Mc. Kenna vµ «ng Lª Ngäc Quang, v¨n phßng Mobil Oil cïng toµn thÓ nh©n viªn v¨n phßng Mobil Oil ë Hµ Néi; «ng Hayami (Cùu Chñ tÞ «ng Itoh (Tæng Gi¸m ch), ®èc t¹i Thµnh phè Hå ChÝMinh) vµ «ng Deguchi (§ ¹i diÖ t¹i Washington) cña c«ng ty n Nissho Iwai; «ng Harold Rosen, «ng Timothy Krause, «ng Thomas Davenport, «ng Micheal Edberg vµ «ng Peter Wogart cña C«ng ty tµi chÝ quèc tÕ; vµ «ng Stephen nh Parker, chuyªn viªn kinh tÕ cao cÊp cña Quü tµi trî ch©u ¸. Trong qu¸ tr× thùc hiÖ dù ¸n chóng t«i h©n h¹nh ®ö îc phèi hîp chÆ t chÏ víi nh n c¸c c¸n bé ®Ç y n¨ng lùc cña Phßng Thö ¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖ ViÖ Nam. Chóng t«i p t ®Æ c biÖ biÕt ¬n «ng Vò TiÕn Léc, Tæng thö kÝ ®· nhiÖ t× dµnh thêi gian gióp ®ì t , t nh chóng t«i. Chóng t«i còng nhËn ®ö îc sù hîp t¸c gióp ®ì cña c¸c «ng NguyÔ V¨n ViÖ n t vµ TrÞ Ngäc Huy ë V¨n phßng Hµ Néi, cña bµ Bïi ThÞXu©n Hö ¬ng, TiÕn sÜ TrÇ n § øc nh ThÞ vµ «ng Mai Em ë chi nh¸nh cña Phßng Thö ¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖ ViÖ Nam t¹i nh p t Thµnh phè Hå ChÝMinh. Chóng t«i còng ®· nhËn ®ö îc ý kiÕn ®ãng gãp cã gi¸ trÞcña Gi¸o sö Cao Cù Béi vµ § µo V¨n Hö ng trö êng § ¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n. Cuèi cïng, chóng t«i xin c¸m ¬n c¸c chñ doanh nghiÖ vµ gi¸m ®èc c¸c c«ng ty tö p nh©n ë ViÖ Nam ®· dµnh thêi gian quÝb¸u giíi thiÖ cho chóng t«i nh÷ng kinh nghiÖ t u m cña hä khi trë thµnh nh÷ng doanh nghiÖ míi trong thµnh phÇ n kinh tÕ tö nh©n míi næi p lªn ë ViÖ Nam. t

3

Lêi giíi thiÖ u
C¸c ngµnh c«ng nghiÖ p nhÑ sö dông nhiÒu lao ®éng chÝ lµ lî thÕ so s¸nh cña nh i ViÖ t Nam. Ví lî thÕ nµy, rÊt nhiÒu nö í § «ng ¸ ®· thu ®ö î nh÷ng thµnh tùu rùc rì i i c c vµ t¹o nª n c¸i gä lµ “®iÒu kú diÖ u § «ng ¸”. § Ó nè tiÕp nh÷ng thµnh c«ng cña c¸c i i nö í kh¸c trong khu vùc, qu¸ tr× c«ng nghiÖ p hãa nhanh chãng ë ViÖ t Nam cÇn ph¶i c nh ®i theo hö í më hay ®Þ hö í xuÊt khÈu. Vµ còng nhö trong trö ê hî cña c¸c ng nh ng ng p nö í ®· thµnh c«ng ví nÒn kinh tÕ ®Þ hö í xuÊt khÈu ë § «ng ¸, kÓ c¶ nh÷ng nö í c i nh ng c ®i theo hÖ tö tö ëng tr¸i ngö î nhau nhö Trung Què vµ § µi Loan, th×khè doanh nghiÖ p c c i gi÷ vÞtrÝchñ chè cho sù nghiÖ p ph¸t triÓn cña ViÖ t Nam sÏ lµ c¸c doanh nghiÖ p võa vµ t nhá. Nh× chung, c¸c doanh nghiÖ p hé gia ®× hiÖ n ®ang chiÕm phÇn ®«ng trong n nh khu vùc tö nh©n cña ViÖ t Nam vÉ n cßn qu¸ nhá bÐ, qu¸ yÕu í ®Ó cã thÓ c¹nh tranh t ®ö î trª n thÞ trö ê thÕ gií Cßn c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í th× l¹i tá ra qu¸ cø ng c ng i. c nh¾c vµ kÐm hiÖ u qu¶ ®Ó cã thÓ b¾t kÞ ®ö î ví tè ®é gia t¨ng m¹nh mÏ cña c¸c nhu p c i c cÇu trª n thÕ gií NhiÒu kinh nghiÖm ®· minh chø ng r»ng chÝ c¸c doanh nghiÖ p tö i. nh nh©n võa vµ nhá- nh÷ng doanh nghiÖ p cã quy m« ®ñ lí ®Ó cã thÓ ho¹t ®éng mét c¸ch n cã hiÖ u qu¶ song còng ®ñ nhá ®Ó biÕn chuyÓn mét c¸ch linh ho¹t- chÝ lµ chiÕc ch× nh a khãa ®Ó thùc hiÖ n thµnh c«ng sù nghiÖ p c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu mét nh ng c¸ch nhanh chãng. Tí nay nÕu nhö qu¸ tr× tö nh©n hãa ®· ®ö î triÓn khai réng kh¾p trong ngµnh i nh c n«ng nghiÖ p vµ dÞ vô cña ViÖ t Nam th× trong ngµnh s¶n xuÊt c¸c doanh nghiÖ p tö ch nh©n vÉ n chØ ®ãng gãp mét phÇn rÊt khiª m tè c¶ vÒ s¶n lö î còng nhö lùc lö î lao n ng ng ®éng. Tuy vËy qua b¸o c¸o nµy cã thÓ thÊy râ r»ng cÇn ph¶i coi c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n cña ViÖ t Nam nhö nh÷ng h¹t giè cã thÓ vö ¬n lª n m¹nh mÏ vµ trë thµnh ng nh©n tè ph¸t triÓn c¬ b¶n cho mét khu vùc tö nh©n lí m¹nh. MÆc dï m«i trö ê kinh n ng doanh cßn chö a thuËn lî nhö ng c¸c doanh nghiÖ p non trÎ mí næ i lª n vÉ n chø ng tá i i ®ö î tÝ n¨ng ®éng vµ kh¶ n¨ng sinh lî cña m× Kh«ng ai cã thÓ nghi ngê vÒ ®iÒu c nh i nh. nµy. Dùa trª n viÖ c ®¸nh gi¸ c¸c tµi liÖ u thø cÊp vµ c¸c cuéc pháng vÊn s©u ví kho¶ng i 50 c«ng ty tö nh©n trong mï hÌ n¨m 1996, C«ng ty James Riedel ®· thay mÆt cho a Chö ¬ng tr× ph¸t triÓn dù ¸n Mª k«ng (MPDF) so¹n th¶o b¸o c¸o nµy. Lµ n¬i quy tô nh cña nhiÒu nhµ tµi trîvµ do C«ng ty tµi chÝ què tÕ qu¶n lý, Chö ¬ng tr× ph¸t triÓn dù nh c nh ¸n Mª k«ng ®· ra ®ê nh»m thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña khu vùc tö nh©n ë ba nö í ViÖ t i c Nam, Lµo vµ Campuchia.

4

Khu vùc kinh tÕ tÖ nh©n mí i næi lªn vµ sù nghiÖ p c«ng nghiÖ p hãa ë ViÖ t Nam
ViÖ t Nam ®ang trong giai ®o¹n chuyÓn tiÕp tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞtrö ê ví vai trß chñ ®¹o thuéc vÒ Nhµ nö í Nãi chung, nÒn kinh tÕ ®ã ng i c. kh«ng kh¸c g×so ví c¸i gä lµ nÒn kinh tÕ thÞtrö ê trong ®ã thµnh phÇn kinh tÕ Nhµ i i ng nö í ph¶i gi÷ vÞtrÝö u thÕ so ví thµnh phÇn kinh tÕ tö nh©n. § iÒu nµy ®ang ®ö î thÓ c i c hiÖ n râ nhÊt trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖ p ViÖ t Nam n¬i thµnh phÇn kinh tÕ Nhµ nö í c dÉ n ®Çu. NÕu nhö lÜnh vùc n«ng nghiÖ p chñ yÕu thuéc vÒ tö nh©n vµ trong c¸c ngµnh dÞ vô, c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ®· chiÕm tí 53% trÞgi¸ gia t¨ng vµ con sè nµy vÉ n ch i ®ang lí dÇn lª n th×ngö î l¹i trong c«ng nghiÖ p, c¸c doanh nghiÖ p ngoµi què doanh n c c chØ ®ãng gãp 27% trÞgi¸ gia t¨ng; h¬n n÷a theo c¸c sè liÖ u thè kª chÝ thø c, tû lÖ ng nh nµy ®ang gi¶m. (Xem h× 1). nh

H× 1 nh

ThÞphÇn vÒ gi¸ trÞgia t¨ng c«ng nghiÖ p cña c¸c doanh nghiÖ p ngoµi què doanh c

36 35 34 33 32 31 30 29 28 27 26 90 91 92 93 94 95
Nguå Ng©n hµng ThÕ gií 1996 n: i, World Bank, 1996
TØ lÖ thÊp vµ xu hö í gi¶m râ rÖ t cña thµnh phÇn kinh tÕ tö nh©n trong c«ng ng nghiÖ p lµ mét vÊn ®Ò cÇn ®ö î ®Æc biÖ t quan t©m khi ®¸nh gi¸ triÓn vä ph¸t triÓn kinh c ng tÕ ë ViÖ t Nam. § Ó ®¹t mø c t¨ng trö ëng cao ViÖ t Nam ph¶i c«ng nghiÖ p hãa, vµ ®Ó thùc hiÖ n hiÖ u qu¶ c«ng cuéc ®ã, ViÖ t Nam ph¶i khai th¸c lî thÕ c¹nh tranh trong c¸c ngµnh i s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p nhÑ sö dông nhiÒu lao ®éng. § iÒu ®ã cã nghÜa r»ng c«ng nghiÖ p
5

hãa, nÕu thµnh c«ng, râ rµng ph¶i hö í tí xuÊt khÈu nhö mét giai ®o¹n cña qu¸ tr× ng i nh c«ng nghiÖ p hãa ®· thµnh c«ng t¹i mét sè nö í § «ng ¸. ë nh÷ng nö í § «ng ¸ ®· thµnh c c c«ng ví c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu th× h× thø c chñ yÕu cña c¸c doanh i nh ng nh nghiÖ p lµ c¸c c«ng ty tö nh©n võa vµ nhá, bÊt kÓ què gia ®ã lµ x· héi chñ nghÜa (nhö c Trung Què n¬i mµ c¸c c«ng ty tö nh©n ®ö î gä lµ c¸c “doanh nghiÖ p thÞtrÊn vµ lµng c, c i x· ”) hay tö b¶n chñ nghÜa (nhö ë § µi Loan). ViÖ t Nam cã ®ñ ®iÒu kiÖ n ®Ó lÆp l¹i nh÷ng thµnh c«ng cña c¸c nö í § «ng ¸ vµ c § «ng Nam ¸ ®i theo chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu. ViÖ t Nam cã c nh ng nh÷ng tiÒn ®Ò s½n cã vÒ nguå lùc, ChÝ phñ ®· vµ ®ang x©y dùng ë ph¹m vi réng n nh khung chÝ s¸ch cÇn thiÕt ®Ó thùc hiÖ n chiÕn lö î nµy. § iÒu duy nhÊt dö ê nhö ®ang nh c ng thiÕu ë ViÖ t Nam lµ thiÕu c¸c c«ng ty tö nh©n- thµnh phÇn chñ yÕu cña qu¸ tr× c«ng nh nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu ë mä què gia kh¸c. nh ng i c MÆc dï thùc tÕ hiÖ n vÉ n cã c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n trong ngµnh c«ng nghiÖ p ë ViÖ t Nam nhö ng sè lö î Ý vµ ®ãng gãp cña hä ng t trong s¶n lö î còng nhö trong tæ ng sè ng lao ®éng cßn qu¸ nhá bÐ so ví c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í Tuy nhiª n ®iÒu ®¸ng lö u ý i c. lµ hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ë ViÖ t Nam ®Òu cã thê gian ho¹t ®éng chö a tí 5 i i n¨m, vµ cã lÏ chØ lµ vÊn ®Ò thê gian ®Ó hävö ¬n tí chç ®ø ng cÇn cã cña m× Do ®ã, i i nh. vÊn ®Ò mÊu chè lµ liÖ u nh÷ng h¹t giè cña khu vùc kinh tÕ tö nh©n cã ®ö î nu«i t ng c dö ì tè vµ liÖ u m«i trö ê kinh doanh ë ViÖ t Nam cã t¹o ®iÒu kiÖ n ph¸t triÓn nhanh ng t ng chãng cho thµnh phÇn kinh tÕ tö nh©n trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p hay kh«ng. § ©y lµ vÊn ®Ò chÝ sÏ ®ö î ®Ò cËp tí trong nghiª n cø u nµy dùa trª n c¬ së tæ ng nh c i hî ®¸nh gi¸ c¸c sè liÖ u thè kª vµ tµi liÖ u thu thËp ®ö î còng nhö kÕt qu¶ pháng vÊn p, ng c trùc tiÕp cña c¸c t¸c gi¶ ví kho¶ng 50 c«ng ty tö nh©n ë ViÖ t Nam trong mï hÌ n¨m i a 1996. Ví mét sè lÝdo ®ö î ®ö a ra dö í ®©y, chóng t«i cho r»ng c¸c sè liÖ u thè kª i c i ng chÝ thø c vµ nhiÒu tµi liÖ u nghiª n cø u hiÖ n cã vÒ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n chö a ph¶n nh ¸nh chÝ x¸c nh÷ng kÕt qu¶ mµ h䮹t ®ö î hoÆc nh÷ng triÓn vä cña hätrong s¶n nh c ng xuÊt c«ng nghiÖ p. Trong khi c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ViÖ t Nam, theo quan ®iÓm cña chóng t«i, lµ “m¹nh” h¬n so ví nhËn ®Þ chung, hä i nh ph¶i ®è mÆt ví nh÷ng khã kh¨n vö í m¾c to i i ng lí chñ yÕu lµ do c¸c chÝ s¸ch vµ quy ®Þ cña ChÝ phñ. Do ®ã, trong phÇn kÕt n, nh nh nh luËn cña nghiª n cø u nµy, chóng t«i ®ö a ra mét sè kiÕn nghÞcho c¶i c¸ch chÝ s¸ch cÇn nh thiÕt ®Ó t¹o ra m«i trö ê thuËn lî h¬n cho viÖ c ph¸t triÓn thµnh phÇn kinh tÕ tö nh©n ng i trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p.

6

I- TÇ m quan träng cña c¸ c doanh nghiÖ p tÖ nh©n võa vµ nhá
Vai trß thiÕt yÕu cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n võa vµ nhá ®è ví ph¸t triÓn kinh i i tÕ ViÖ t Nam ®ö î ®¸nh gi¸ dùa trª n ba kÕt luËn c¬ b¶n ®ö î kiÓm nghiÖm b»ng nh÷ng c c c¬ së thùc tÕ. § ã lµ: a. C«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu lµ chiÕn lö î kh¶ thi duy nhÊt ®Ó ph¸t nh ng c triÓn nhanh kinh tÕ ViÖ t Nam . b. ViÖ t Nam ®¸p ø ng nh÷ng ®iÒu kiÖ n tiª n quyÕt vÒ nguå lùc s½n cã vµ khung n chÝ s¸ch cÇn thiÕt cho viÖ c thùc hiÖ n chiÕn lö î ®ã. nh c c. § iÒu tè cÇn thiÕt dÉ n ®Õn sù thµnh c«ng cña chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ i c nh hö í xuÊt khÈu lµ sù ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n võa vµ nhá nhö ng mét h× thø c chñ yÕu (nhö ng kh«ng ph¶i duy nhÊt) cña c¬ cÊu tæ chø c trong nh lÜnh vùc s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p. a. Yªu cÇ cÊp b¸ch vÒ mét nÒn c«ng nghiÖ hãa ® Þ hö íng xuÊt khÈu u p nh

Trong kho tµng tµi liÖ u vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ h¬n 100 n¨m qua, kh«ng cã mét nh©n tè nµo cã tÝ thiÕt thùc vµ xuyª n suè qua mä thê ®¹i, mä què gia h¬n mè nh t i i i c i quan hÖ tö ¬ng hç gi÷a më cöa thö ¬ng m¹i vµ t¨ng trö ëng kinh tÕ. Nh©n tè nµy kh«ng ph¶i lóc nµo còng ®ö î biÕt hay chó ý tí vµ thùc tÕ hÇu hÕt c¸c nö í ®ang ph¸t triÓn ®· c i, c khëi ®Çu c«ng cuéc c«ng nghiÖ p hãa cña häb»ng viÖ c ®ãng cöa nÒn kinh tÕ ví thö ¬ng i m¹i què tÕ. ChiÕn lö î s¶n xuÊt thay thÕ nhËp khÈu, mµ thùc tÕ tÊt c¶ c¸c nö í ®ang c c c ph¸t triÓn (trõ Hå K«ng) sö dông ë thê k× ®Çu cña c«ng nghiÖ p hãa ®· dùa trª n 2 ng i luËn ®iÓm sai lÇm. Mét lµ hä r»ng c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu sÏ dÉ n tí cho nh ng i thÊt b¹i do c¸c nö í ®ang ph¸t triÓn sÏ kh«ng thÓ t× ®ö î thÞtrö ê cho hµng hãa cña c m c ng m× t¹i c¸c nö í ph¸t triÓn. LuËn ®iÓm sai lÇm thø hai cho r»ng c¸c nö í ®ang ph¸t nh c c triÓn, b»ng c¸ch ®ãng cöa nÒn kinh tÕ vµ b¶o hé s¶n xuÊt trong nö í sÏ cã thÓ ®¹t ®ö î c, c qui m« s¶n xuÊt cã hiÖ u qu¶ c¶ vÒ kinh tÕ vµ vÒ thê gian (hä th«ng qua lµm) ®Ó cuè i c i cï hä sø c c¹nh tranh trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖ p mµ trö í ®©y hä thÕ. ng cã c yÕu Kinh nghiÖm tÝ lòy tõ c¸c nö í ®ang ph¸t triÓn trong h¬n bè thËp kØ qua ®· ch c n chø ng tá sai lÇm cña c¶ hai luËn ®iÓm trª n. Kinh nghiÖm cña Hå K«ng, Singapor, § µi ng Loan vµ Nam TriÒu Tiª n, nh÷ng nö í ®Çu tiª n tõ bá lè suy nghÜ ®ã vµ ¸p dông chiÕn c i lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu lµ b»ng chø ng hï hå cho sù sai lÇm cña c nh ng ng n luËn ®iÓm bi quan ví xuÊt khÈu. MÆc dï vËy tö tö ëng bi quan ví xuÊt khÈu vÉ n tå t¹i i i n dö í d¹ng lËp luËn “sai lÇm vÒ thµnh phÇn” ví lý lÏ cho r»ng thµnh c«ng cña nh÷ng i i nö í ®i ®Çu kia (bè “con hæ ”) sÏ kh«ng thÓ lÆp l¹i ®ö î ë nh÷ng nö í ®i sau do bè c n c c n nö í ®ã ®· lµm b· o hßa thÞtrö ê c¸c nö í ph¸t triÓn b»ng c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖ p c ng c cã sö dông nhiÒu lao ®éng. Tuy nhiª n thµnh lòy cuè cï nµy cña tö tö ëng “bi quan i ng
7

ví xuÊt khÈu” ®· ®æ vì hoµn toµn khi, tiÕp theo thµnh c«ng cña c¸c con hæ ch©u ¸, mét i lo¹t c¸c nö í ®ang ph¸t triÓn kh¸c kÓ c¶ Trung Què vµ phÇn lí c¸c què gia § «ng c c n c Nam ¸, ®· ¸p dông vµ thµnh c«ng ví chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu i c nh ng trong thËp kØ 80. LuËn ®iÓm thø hai cho lµ qui m« s¶n xuÊt ®¹t hiÖ u qu¶ kinh tÕ vµ viÖ c hä th«ng qua lµm sÏ cho phÐp c¸c nö í ®ang ph¸t triÓn bá qua quy luËt vÒ lî thÕ c¹nh c c i tranh vµ thay vµo ®ã, ®Çu tö nguå vè Ý ái cña m× vµo c¸c ngµnh c«ng nghiÖ p cã n n t nh hµm lö î c«ng nghÖ vµ hµm lö î vè cao còng ®· cho thÊy lµ sai lÇm vµ buéc c¸c ng ng n nö í nµy ph¶i tr¶ mét gi¸ qu¸ ®¾t. Tuy chiÕn lö î s¶n xuÊt thay thÕ nhËp khÈu ®· t¹o ra c c nh÷ng khu c«ng nghiÖ p lí ë c¸c nö í ®ang ph¸t triÓn réng lí (nhö Trung Què Bran c n c, xin, Ên § é vµ Thæ NhÜ Kú) nhö ng nãi chung nã g©y ra nh÷ng thiÖ t h¹i to lí dö í d¹ng n i hiÖ u qu¶ kinh tÕ thÊp vµ thö ê ®i kÌm ví nã lµ bÊt æ n vÒ kinh tÕ vÜ m«. ng i Nh÷ng kinh nghiÖm tÝ cùc cña c¸c nö í thùc hiÖ n c«ng nghiÖ p hãa ®Þ ch c nh hö í xuÊt khÈu cï ví hµng lo¹t kinh nghiÖm tiª u cùc cña c¸c nö í theo chiÕn lö î ng ng i c c s¶n xuÊt thay thÕ nhËp khÈu, hö í néi ®· buéc nhiÒu nö í ph¶i ®ö a ra nh÷ng chö ¬ng ng c tr× c¶i c¸ch kinh tÕ lí tõ n¨m 1985. Thùc ra, ngoµi vï cËn Sa-ha-ra ë ch©u Phi nh n ng còng ®· cã kh«ng Ý nh÷ng cuéc c¸ch m¹ng trong c¶i c¸ch chÝ s¸ch ë c¸c nö í ®ang t nh c ph¸t triÓn khi c¸c nö í nµy lÇn lö î ®¬n phö ¬ng h¹ thÊp nh÷ng rµo c¶n thö ¬ng m¹i vµ c t tiÕn hµnh c¶i c¸ch theo hö í thÞtrö ê ng ng. b. Sù thÝ hîp cña mét nÒn c«ng nghiÖ hãa ® Þ hö íng xuÊt khÈu ® èi víi ch p nh ViÖ Nam t ChiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu thÝ hî ví ViÖ t Nam v×hai c nh ng ch p i lÝdo: (1) kh«ng cã chiÕn lö î thay thÕ nµo kh¸c mang l¹i hiÖ u qu¶ tö ¬ng tù, vµ (2) ®iÒu c kiÖ n kinh tÕ ë ViÖ t Nam còng giè ví ®iÒu kiÖ n trö í ®©y ë c¸c nö í ®· thµnh c«ng ng i c c ví chiÕn lö î ®Þ hö í xuÊt khÈu, vµ do ®ã còng hø a hÑ n nh÷ng thµnh c«ng cho ViÖ t i c nh ng Nam. Nh÷ng nö í c¸ biÖ t ®¹t ®ö î tØ lÖ thu nhËp ®Çu ngö ê cao mµ kh«ng cÇn c«ng c c i nghiÖ p hãa lµ nh÷ng nö í rÊt giµu tµi nguyª n thiª n nhiª n, chñ yÕu lµ dÇu löa. Kh«ng c may, ViÖ t Nam l¹i kh«ng n»m trong sè ®ã. ViÖ t Nam còng cã nh÷ng kho¸ng s¶n cã gi¸ trÞ(chñ yÕu lµ dÇu má vµ khÝ®è vµ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y chóng ®· gãp phÇn ®¸ng t) kÓ vµo gi¸ trÞxuÊt khÈu vµ tæ ng thu nhËp cña ®Êt nö í song tr÷ lö î dÇu cña ViÖ t Nam c ng trª n ®Çu ngö ê chØ b»ng mét phÇn nhá cña nh÷ng nö í nhö Malaysia hay In®«nª sia. i c ViÖ t Nam cã gÇn 70.000 km2 ®Êt n«ng nghiÖ p mµu mì hiÖ n nay cung cÊp viÖ c , lµm cho kho¶ng 80% d©n sè vµ vµo nh÷ng n¨m ®ö î mï ®· cã lö ¬ng thùc dö thõa cho c a xuÊt khÈu (chñ yÕu lµ g¹o). Tuy nhiª n, ví d©n sè lª n tí 75 triÖ u hiÖ n nay, n«ng nghiÖ p i i ViÖ t Nam ®· gÇn tí gií h¹n kh¶ n¨ng cung cÊp lö ¬ng thùc cho ®Êt nö í Do ®ã trong i i c. tö ¬ng lai n¨ng suÊt ngµnh n«ng nghiÖ p sÏ ph¶i t¨ng lª n. ChiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa c ®Þ hö í xuÊt khÈu còng kh«ng gi¶i tho¸t ViÖ t Nam khái sù cÇn thiÕt ph¶i ®Çu tö lí nh ng n vµo n«ng nghiÖ p ®Ó n©ng cao sø c s¶n xuÊt. Tuy vËy, thËm chÝví sù ®Çu tö lí vµo n«ng i n
8

nghiÖ p, khu vùc kinh tÕ nµy còng kh«ng thÓ t¹o ®ñ c«ng ¨n viÖ c lµm cho hµng triÖ u ngö ê ®ang sinh sè ë ®ã vµ thª m hµng triÖ u con ngö ê n÷a sÏ ra ®ê ë n«ng th«n trong i ng i i nh÷ng n¨m tí § Ó n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng thùc sù trong n«ng nghiÖ p, c¸ch duy i. nhÊt lµ chuyÓn mét phÇn lí lùc lö î lao ®éng n«ng nghiÖ p sang s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p. n ng C«ng nghiÖ p hãa, do ®ã lµ ch× khãa ®Ó t¨ng mø c thu nhËp ®Çu ngö ê ë ViÖ t a i Nam mét c¸ch l©u dµi. H¬n n÷a, c«ng nghiÖ p hãa ph¶i phï hî ví nh÷ng lî thÕ c¹nh p i i tranh cña ViÖ t Nam vµ nhö vËy sÏ ph¶i ph¸t triÓn nh÷ng ngµnh nghÒ theo hö í xuÊt ng khÈu vµ cã sö dông nhiÒu lao ®éng. Nhö ®ö î thÊy trong b¶ng 1, lî thÕ c¹nh tranh ®Çu c i tiª n vµ trª n hÕt cña ViÖ t Nam lµ nguå nh©n lùc då dµo. Giè nhö c¸c nö í kh¸c ë n i ng c § «ng ¸ ®· thµnh c«ng ví c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu, ViÖ t Nam lµ nö í cã i nh ng c mËt ®é d©n cö cao ví tµi nguyª n nghÌo nµn vµ phÇn lí d©n cö sè ë n«ng th«n. H¬n i n ng n÷a, nhö b¶ng 1 cho thÊy, vÒ ph¸t triÓn nguå lùc lao ®éng, ViÖ t Nam ®· ®¹t ®ö î mø c n c nhö ë c¸c nö í nµy khi häkhëi ®Çu thµnh c«ng ví c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt c i nh ng khÈu. B¶ng 1 So s¸nh c¸c chØ sè kinh tÕ vµ x· héi § µi Loan 30-35 n¨m trö í c 300 629 24 63 30 30 Th¸i Lan 15-20 n¨m trö í c 108 240 45 60 26 7 Trung Què c 10-15 n¨m trö í c 96 219 44 65 47 27 ViÖ t Nam hiÖ n nay 195 934 21 67 42 16

MËt ®é d©n sè (ngö ê i/km2) MËt ®é d©n sè sè b»ng n«ng ng nghiÖ p (ngö ê i/km2) TØ lÖ diÖ n tÝ ®Êt n«ng nghiÖ p ch trong tæ ng diÖ n tÝ ®Êt ®ai (%) ch Tuæ i thä trung b× nh TØ lÖ trÎ em hä ®Õn cÊp hai so ví c i sè trÎ em trong ®é tuæ i ®i hä (%) c TØ lÖ mï ch÷ (trª n tæ ng sè ngö ê i trª n 15 tuæ i) (%) Nguå Riedel, 1993 n:

Mét lÜnh vùc mµ ViÖ t Nam kh«ng so ®ö î ví c¸c nö í ®· ¸p dông c«ng nghiÖ p c i c hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu lµ ph¸t triÓn c«ng nghiÖ p. Tr× ®é ph¸t triÓn c«ng nghiÖ p ë nh ng nh ViÖ t Nam hiÖ n nay kÐm xa so ví c¸c nö í kh¸c khi hächuyÓn tõ chiÕn lö î s¶n xuÊt i c c thay thÕ nhËp khÈu, hö í néi sang chiÕn lö î xuÊt khÈu, hö í ngo¹i. § iÒu nµy ®ö î ng c ng c b¶ng 2 minh hä vµ cho thÊy s¶n lö î c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖ p chÝ cña ViÖ t Nam a ng nh

9

chØ b»ng kho¶ng 1/10 ®Õn1/20 so ví ë § µi Loan hay Trung Què khi häb¾t ®Çu chiÕn i c lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu. c nh ng B¶ng 2 S¶n lö î s¶n phÈm/®Çu ngö ê cña mét sè mÆt hµng c«ng nghiÖ p ng i ViÖ t Nam § µi Loan Trung Què c (hiÖ n nay) 1960 1980 ThÐp (kg) 1,5 28,3 37,8 -1 C«ng cô c¬ khÝ(10 chiÕc) 11,1 210,8 136,6 Ph©n hãa hä (kg) c 4,9 34,4 125,6 § éng c¬ ®iÖ n (10-3 chiÕc) 0,1 1,5 Kh«ng cã sè liÖ u Qu¹t ®iÖ n (10-3 chiÕc) 2,8 18,5 7,4 GiÊy (kg) 1,2 7,5 Kh«ng cã sè liÖ u V¶i b«ng (m) 4,7 16,0 7,6 Nguå Riedel, 1993, tr.410 n: Do c¸c c¬ së c«ng nghiÖ p ë ViÖ t Nam tö ¬ng ®è nhá, mét sè ngö ê cã thÓ cho i i r»ng nhö phÇn lí c¸c nö í kh¸c ViÖ t Nam nª n ®i theo chÝ s¸ch hö í néi ®Ó x©y n c nh ng dùng nÒn t¶ng c«ng nghiÖ p trö í khi thùc hiÖ n chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í c c nh ng xuÊt khÈu. Nhö ng ®ã sÏ lµ mét sai lÇm lí bëi chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í n c nh ng xuÊt khÈu ®· thµnh c«ng ë c¸c nö í kh¸c lµ do tÝ mÒm dÎo cña chiÕn lö î nµy vµ v× c nh c vËy nã cã kh¶ n¨ng c¶i t¹o l¹i c¸c c¬ së c«ng nghiÖ p kÐm hiÖ u qu¶, ®ö î x©y dùng tõ c thê k×s¶n xuÊt thay thÕ hµng nhËp khÈu trö í ®©y. Nh× chung b¶n chÊt cña chiÕn lö î i c n c nµy lµ sù kÕt hî nh©n c«ng rÎ, chñ yÕu tõ n«ng th«n ví nguyª n vËt liÖ u vµ m¸y mãc p i thiÕt bÞphÇn lí ®ö î nhËp khÈu. Dö í gãc ®é nµy, qui m« tö ¬ng ®è nhá cña c¸c c¬ së n c i i c«ng nghiÖ p ViÖ t Nam, thö ê lµ cña Nhµ nö í l¹i lµ mét thuËn lî h¬n lµ bÊt lî bëi ng c, i i, nã gióp gi¶m bí nhiÒu nç lùc cÇn thiÕt (mÆc dï kh«ng mong muè ®Ó tö nh©n hãa t n) hoÆc ®ãng cöa c¸c xÝnghiÖ p què doanh kh«ng cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh què tÕ. c c

10

H× 2 nh

Sù æn ® Þ kinh tÕ vÜm« vµ c© n ® èi ng© n s¸ch nh

80 70 60 50 40 30 20 10 0 -10 -20 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996
Nguå Tæ ng côc Thè kª ; Ng©n hµng ThÕ gií 1996 n: ng i,

TØ lÖ l¹m ph¸t theo gi¸ b¸n lÎ

Tæ ng c©n ®è ng©n s¸ch chÝ phñ i nh

ViÖ t Nam kh«ng chØ cã ®ö î nh÷ng ®iÒu kiÖ n tiª n quyÕt cho sù thµnh c«ng cña c chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu vÒ nh÷ng nguå lùc s½n cã mµ cßn c¶ c nh ng n vÒ khu«n khæ kinh tÕ vÜ m« cÇn thiÕt. § Ó thùc hiÖ n thµnh c«ng chiÕn lö î c«ng nghiÖ p c hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu tè thiÓu cÇn cã ba ®iÒu kiÖ n vÒ kinh tÕ vÜ m«: (1) sù æ n ®Þ nh ng i nh kinh tÕ vÜ m«, (2) tØ lÖ tiÕt kiÖm néi ®Þ tû lÖ ®Çu tö tö ¬ng ®è cao vµ t¨ng dÇn, vµ (3) a, i nÕu kh«ng tù do hãa thö ¬ng m¹i nhö Hå K«ng vµ Singapor th×còng ph¶i më cöa tù ng do cho c¸c nhµ xuÊt khÈu ®Ó nhËp nguyª n vËt liÖ u vµ m¸y mãc thiÕt bÞ Nhö h× 2 cho . nh thÊy, mét trong nh÷ng thµnh c«ng ®¸ng kÓ nhÊt cña ViÖ t Nam lµ kh¶ n¨ng gi¶m l¹m ph¸t vµ gi÷ nã ë mø c thÊp- ®©y lµ b»ng chø ng cho cam kÕt cña ChÝ phñ thùc hiÖ n nh chÝ s¸ch tµi chÝ kh«n khÐo. nh nh H× 3 cho phÐp nhËn ®Þ r»ng yª u cÇu vÒ tØ lÖ tiÕt kiÖm néi ®Þ vµ tû lÖ ®Çu tö nh nh a cao (hoÆc Ý nhÊt lµ t¨ng lª n) ®· ®¹t ®ö î trong nh÷ng n¨m 90. Thùc tÕ, nh÷ng tØ lÖ trong t c h× 3 rÊt cã thÓ chö a ph¶n ¸nh ®ñ mø c tiÕt kiÖm vµ ®Çu tö v×tû lÖ t¨ng cña c¶ tiÕt kiÖm nh lÉ n ®Çu tö ®Òu n»m trong khu vùc tö nh©n, n¬i mµ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ kh«ng ®ö î c ®¸nh gi¸ ®Çy ®ñ. Cuè cï cÇn ph¶i ghi nhËn lµ ViÖ t Nam ®· tiÕn nh÷ng bö í dµi i ng, c trong viÖ c gi¶m bí c¸c hµng rµo thö ¬ng m¹i, ®Æc biÖ t ®è ví c¸c nhµ xuÊt khÈu, mÆc t i i dï vÉ n cßn nhiÒu viÖ c ph¶i lµm ®Ó gióp nh÷ng nhµ xuÊt khÈu cã thÓ c¹nh tranh ®ö î c trª n thÞtrö ê thÕ gií VÊn ®Ò nµy sÏ ®ö î ®Ò cËp trë l¹i trong b¸o c¸o. ng i. c

11

H× 3 nh Tæ ng ®Çu t- néi ®Þ vµ c¸c nguå vè TiÕt kiÖm néi ®Þ a n n: a, § Çu t- trùc tiÕp tõ n- í ngoµi (FDI) vµ c¸c kho¶n tiÕt kiÖm c bª n ngoµi kh¸c (% trª n GDP)

TiÕt kiÖm néi ®Þ a 30 25 20 15 10 5 1990 1991

FDI

TiÕt kiÖm bª n ngoµi kh¸c

1992

1993

1994

1995

Nguå Ng©n hµng ThÕ gií 1996 n: i,
c. Vai trß cña c¸c doanh nghiÖ tö nh© n võa vµ nhá p

Cã mét quan ®iÓm trong kinh tÕ hä ph¸t triÓn vµ trong mét sè tæ chø c ph¸t triÓn c què tÕ cho lµ “nhá th×sÏ ®Ñp” vµ do ®ã c¸c doanh nghiÖ p võ vµ nhá nª n ®ö î khuyÕn c c khÝ Chóng t«i kh«ng ®å quan ®iÓm ®ã. Chóng t«i ñng hé hiÖ u qu¶ chø kh«ng ph¶i ch. ng mét m« h× cô thÓ trong tæ chø c c«ng nghiÖ p. NÕu c¸c doanh nghiÖ p lí thuéc së h÷u nh n, Nhµ nö í mµ ®¹t ®ö î hiÖ u qu¶ th× cø ®Ó c¸c doanh nghiÖ p ®ã tå t¹i. Thùc tÕ, trong c c n mét sè ngµnh c«ng nghiÖ p nhö thÐp vµ hãa chÊt, râ rµng c¸c c«ng ty lí hiÖ u qu¶ h¬n n c¸c c«ng ty nhá. ThËm chÝcã mét sè ngµnh mµ së h÷u Nhµ nö í thÝ hî h¬n së h÷u c ch p tö nh©n, vÝdô trong c¸c ngµnh c«ng Ý (®iÖ n, nö í khÝ®è lµ nh÷ng ngµnh ®éc quyÒn ch c, t) tù nhiª n, nÕu tö nh©n qu¶n lÝ th× nhÊt ®Þ cÇn ph¶i cã sù can thiÖ p s¸t sao cña Nhµ nh nö í c. TÇm quan trä cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n trong qu¸ tr× c«ng nghiÖ p hãa ng nh ®Þ hö í xuÊt khÈu cã c¬ së kh«ng ph¶i trª n lÝthuyÕt hay do hÖ tö tö ëng mµ c¨n cø nh ng vµo thùc tÕ r»ng h× thø c tæ chø c c«ng nghiÖ p nµy lµ thµnh c«ng nhÊt trong mét nÒn nh kinh tÕ më, nh©n lùc då dµo vµ tiÒn c«ng thÊp. Nãi “thµnh c«ng nhÊt” theo ®óng nghÜa i ®en cña nã tø c lµ nÕu ®ö î ®è xö hî lÝ c«ng b»ng, c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n sÏ ®¹t tØ c i p , lÖ thu hå vè cao h¬n c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í lí hoÆc c¸c doanh nghiÖ p gia ®× i n c n nh. V× thÕ, c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n cã thÓ sö dông tè h¬n c¸c nguå ®Çu tö hiÖ n ®ang t n
12

khan hiÕm vµ næ i lª n nhö mét h× thø c doanh nghiÖ p chñ yÕu trong c¸c ngµnh s¶n xuÊt nh ®Þ hö í xuÊt khÈu, sö dông nhiÒu lao ®éng. nh ng Nh÷ng b»ng chø ng vÒ tÝ ö u viÖ t cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n t¹i c¸c nö í dö nh c thõa lao ®éng cã thÓ thÊy ®ö î ë bÊt k× mét què gia § «ng ¸ ®· thµnh c«ng trong sù c c nghiÖ p c«ng nghiÖ p hãa nµo. ë ®©y chóng ta cã thÓ ®ö a ra mét dÉ n chø ng vÒ § µi Loan, mét nö í thµnh c«ng nhÊt trong c¸c nö í ë § «ng ¸ vµ lµ mét trong nh÷ng nö í rÊt c c c thÝ hî ®Ó so s¸nh ví ViÖ t Nam bëi v× nhö c¸c b¶ng sè liÖ u trª n cho thÊy, ViÖ t Nam ch p i , cã nhiÒu ®iÓm tö ¬ng ®å ví § µi Loan c¸ch ®©y 35 ®Õn 40 n¨m. ng i Mét sù giè nhau lµm nhiÒu ngö ê ng¹c nhiª n lµ c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í ng i c chiÕm ®a sè trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p ë § µi Loan cuè nh÷ng n¨m 50, nhö ë ViÖ t i Nam hiÖ n nay. Thùc tÕ, trÞgi¸ gia t¨ng thùc (tÝ b»ng USD) cña c¸c xÝnghiÖ p s¶n xuÊt nh què doanh § µi Loan thê k×®ã lí h¬n cña c¸c xÝnghiÖ p què doanh ViÖ t Nam ngµy c i n c nay. Tuy vËy, nhö thÊy trong h× 4, ®ãng gãp cña c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í ®· bÞlu nh c mê hoµn toµn bëi sù t¨ng trö ëng cña khè tö nh©n sau khi chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa i c ®Þ hö í xuÊt khÈu ®ö î thùc hiÖ n vµo nh÷ng n¨m 60. nh ng c H× 4 nh TrÞgi¸ gia t¨ng thùc tÕ cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n vµ doanh nghiÖ p nhµ nö í ë § µi Loan c (theo mø c gi¸ n¨m 1985, tØ ®«la § µi Loan NT$)

C¸c ®Æc ®iÓm kinh tÕ cña c¸c doanh nghiÖ p c«ng nghiÖ p ë § µi Loan theo c¸c h× thø c së h÷u ®ö î minh hä trong b¶ng 3. § Õn n¨m 1986 (thê ®iÓm ®iÒu tra sè nh c a i liÖ u), c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n chiÕm tí 85% gi¸ trÞgia t¨ng ngµnh c«ng nghiÖ p vµ sè i lao ®éng, so ví kho¶ng 35% vµo n¨m 1960. Quy m« trung b× cña c¸c doanh nghiÖ p i nh

13

tö nh©n ë § µi Loan vµo kho¶ng 40 nh©n c«ng, gÇn b»ng mø c trung b× cña c¸c c«ng ty nh tö nh©n trong ngµnh c«ng nghiÖ p ë ViÖ t Nam hiÖ n nay. Cã thÓ dÔ nhËn thÊy t¹i sao c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n võa vµ nhá l¹i næ i lª n nhö mét h× thø c doanh nghiÖ p chiÕm ö u thÕ ë § µi Loan. § ã lµ do c¸c doanh nghiÖ p nµy nh cã tØ lÖ thu hå vè b× qu©n cao gÊp gÇn 3 lÇn so ví c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í quy i n nh i c m« lí h¬n, cã hµm lö î vè cao h¬n, vµ gÊp 2 lÇn c¸c doanh nghiÖ p gia ®× cã quy n ng n nh m« nhá h¬n, vµ sè lao ®éng cao h¬n. Trong mét nÒn kinh tÕ më, då dµo lao ®éng vµ i nh©n c«ng rÎ th× c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n chiÕm ö u thÕ v× chóng võa ®ñ nhá ®Ó ho¹t ®éng mét c¸ch linh ho¹t ®å thê võa ®ñ lí ®Ó ®¹t hiÖ u qu¶ cao. “VÎ ®Ñp” cña chóng ng i n kh«ng ph¶i ë quy m« mµ ë kh¶ n¨ng sinh lî V× cã kh¶ n¨ng sinh lî nª n c¸c doanh i. i nghiÖ p ®ã kh«ng cÇn ChÝ phñ hç trî hächØ cÇn cã ®iÒu kiÖ n c«ng b»ng ®Ó thµnh nh , c«ng. B¶ng 3 C¸c ®Æc trö ng cña doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ë § µi Loan ph©n theo h× thø c së h÷u (1986) nh C«ng ty tö nh©n 57.477 2299 1013 2835 85,2 40,0 440,0 1233,0 2,8 Doanh nghiÖ p gia ®× nh 61.224 337 101 170 5,1 5,5 300,0 504,4 1,6 C«ng ty què c doanh 221 93 294 325 9,7 420,0 3161,2 3161,3 1,1

Sè doanh nghiÖ p Sè lao ®éng (ngh× ngö ê n i) Vè cè ®Þ (triÖ u ®«la § µi Loan) n nh Gi¸ trÞgia t¨ng (triÖ u ®«la § µi Loan) TØ lÖ ®ãng gãp vµo tæ ng gi¸ trÞgia t¨ng (%) Sè lao ®éng trong mç doanh nghiÖ p i Sè vè lao ®éng (ngh× ®«la § µi Loan) n/1 n Gi¸ trÞgia t¨ng/1 lao ®éng (ngh× ®«la § µi n Loan) TØ lÖ gi¸ trÞgia t¨ng trª n tæ ng vè (lÇn) n Riedel, 1997, tr.211

14

II- Qui m« vµ c¬ cÊ cña Khu vùc KINH TÕ TÖ u nh©n ë ViÖ t Nam
§ ¸nh gi¸ chÝ x¸c qui m« hoÆc c¬ cÊu khu vùc s¶n xuÊt tö nh©n ë ViÖ t Nam lµ nh mét viÖ c hÕt sø c khã kh¨n. Nh÷ng sè liÖ u thè kª b¸o c¸o lª n c¸c c¬ quan cã thÈm ng quyÒn rÊt thiÕu chÝ x¸c, ®ö î tr× bµy r¾c rè vµ thö ê kh«ng toµn diÖ n. Nh÷ng nh c nh i ng phø c t¹p hay gÆp ph¶i lµ vÒ: (1) sè liÖ u tæ ng hî – th«ng thö ê chØ cã sè liÖ u thè kª p ng ng tæ ng hî cña ngµnh c«ng nghiÖ p; h¬n n÷a c¸ch hiÓu vÒ ngµnh nµy còng rÊt kh¸c nhau, p mét sè trö ê hî tÝ c¶ c«ng nghiÖ p khai kho¸ng, x©y dùng vµ dÞ vô c«ng céng, ng p nh ch trong nh÷ng trö ê hî kh¸c l¹i kh«ng coi chóng lµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖ p; (2) ph©n ng p lo¹i h× thø c së h÷u – c¸c c«ng ty “ngoµi què doanh” ®ö î ®Þ nghÜa theo nhiÒu nh c c nh c¸ch kh¸c nhau, ngoµi c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n vµ c«ng ty cæ phÇn ®«i khi (nhö ng kh«ng ph¶i mä trö ê hî cã thÓ cßn tÝ c¶ hî t¸c x· , hé gia ®× kh«ng ®¨ng ký i ng p) nh p nh kinh doanh vµ doanh nghiÖ p mét së h÷u; (3) ph¹m vi cña sè liÖ u– mét sè sè liÖ u thè ng kª ®ö î tÝ to¸n trª n tÊt c¶ c¸c c«ng ty nhö ng mét sè sè liÖ u kh¸c l¹i ®ö î tÝ theo c nh c nh phö ¬ng ph¸p x¸c suÊt vµ thö ê kh«ng cã g×®Ó ph©n biÖ t ®ö î hai lo¹i sè liÖ u nµy; (4) ng c hµng trong kho vµ hµng lu©n chuyÓn – thö ê khã cã thÓ x¸c ®Þ ®ö î ®ã lµ sè liÖ u ng nh c vÒ gi¸ trÞhµng hãa t¹i mét thê ®iÓm nhÊt ®Þ hay hµng lu©n chuyÓn trong mét kho¶ng i nh thê gian nhÊt ®Þ vµ (5) chu kú cho thu thËp sè liÖ u kh«ng nhÊt qu¸n ví nhau vµ ®«i i nh; i khi kh«ng thÓ ph©n ®Þ næ i. nh BÊt chÊp tÊt c¶ nh÷ng khã kh¨n trª n, chóng ta vÉ n cã ®ö î mét bø c tranh kh¸i c qu¸t vÒ qui m« vµ c¬ cÊu khu vùc kinh tÕ tö nh©n ë ViÖ t Nam cho dï c¸c chi tiÕt cßn rÊt m¬ hå Bø c tranh kh¸i qu¸t ®¬n gi¶n lµ: c¸c c«ng ty tö nh©n vè lµ ®éng lùc thóc ®Èy . n qu¸ tr× c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu ë § µi Loan vµ c¸c nö í § «ng Nam ¸ nh nh ng c kh¸c, th×trong bè c¶nh cña ViÖ t Nam lµ c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n vµ c«ng ty cæ i phÇn, hiÖ n chØ chiÕm mét vÞtrÝrÊt nhá trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p cña ®Êt nö í nhö ng c, tõ mét vÞtrÝnhá bÐ (gÇn nhö sè kh«ng) nã ®ang lí m¹nh rÊt nhanh. B¶ng 4 cho thÊy, n tÝ ®Õn thê ®iÓm ngµy 1 th¸ng 7 n¨m 1995, cã kho¶ng hai ngµn c«ng ty tr¸ch nhiÖm nh i h÷u h¹n vµ c«ng ty cæ phÇn trong lÜnh vùc s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p. Toµn bé sè c«ng ty nµy chØ gi÷ kho¶ng 8% tæ ng sè vè ®¨ng ký cña ngµnh c«ng nghiÖ p. Theo ®¸nh gi¸ cña n chóng t«i, hiÖ n nay khu vùc tö nh©n sö dông kho¶ng 12% sè lao ®éng trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p. Doanh nghiÖ p mét së h÷u lµ h× thø c phæ biÕn nhÊt trong s¶n xuÊt c«ng nh nghiÖ p nhö ng do qui m« nhá nª n chØ chiÕm kho¶ng 3% tæ ng sè vè ®¨ng ký vµ sè lao n ®éng. Sè doanh nghiÖ p gia ®× vµ hî t¸c x· nhiÒu h¬n so ví doanh nghiÖ p mét së nh p i h÷u, vµo kho¶ng 800.000 doanh nghiÖ p, thuª kho¶ng 2,5 triÖ u lao ®éng vµ ®ãng gãp tí i 20% s¶n lö î c«ng nghiÖ p. ng

15

B¶ng 4 Ph©n bæ c¸c doanh nghiÖ p c«ng nghiÖ p theo h× thø c Së h÷u nh TÝ ®Õn ngµy 1 th¸ng 7 n¨m 1995 nh DN mét C«ng ty C«ng ty DN së h÷u TNHH cæ phÇn gia ®× nh Trong tÊt c¶ c¸c ngµnh c«ng nghiÖ p 18.243 7.346 165 800.000 Sè lö î ng Vè (triÖ u ®å VN) n ng 3.071 5.693 1.704 Kh«ng cã sè liÖ u Trong s¶n xuÊt CN 5.030 1.735 41 400.000 Sè lö î ng Vè (triÖ u ®å VN) n ng 758 1.628 183 Kh«ng cã sè liÖ u Nguå Tæ ng Côc Thè kª , Hµ néi n: ng B¶ng 5 cho thÊy sù ph¸t triÓn cña c¸c c«ng ty tö nh©n trong ngµnh c«ng nghiÖ p ë ViÖ t Nam. § i lª n tõ mét tû trä rÊt nhá gÇn nhö b»ng kh«ng vµo n¨m 1991, c¸c c«ng ng ty tö nh©n ®· ph¸t triÓn rÊt nhanh chãng. Lý do lµ ë chç chØ ®Õn n¨m 1992 c¬ së ph¸p lý cho c¸c c«ng ty tö nh©n mí ®ö î h× thµnh cï ví viÖ c th«ng qua hiÕn ph¸p mí i c nh ng i i. B¶ng 5 Sè lö î vµ vè ®¨ng ký cña c¸c c«ng ty c«ng nghiÖ p tö nh©n: 1991-1996 ng n 1991 Sè lö îng c«ng ty C«ng ty mét chñ së h÷u C«ng ty TNHH C«ng ty Cæ phÇn Vèn (tû ® ång VN) C«ng ty mét së h÷u C«ng ty TNHH C«ng ty Cæ phÇn Kh«ng cã sè liÖ u Kh«ng cã sè liÖ u Kh«ng cã sè liÖ u 930 1.490 310 1.351 2.723 850 2.090 3.882 1.071 2.500 4.237 1.244 3.000 7.300 2.500 76 43 3 3.126 1.170 65 8.690 3.389 106 14.165 5.310 134 18.243 7.346 165 21.000 8.900 190 1992 1993 1994 1995 1996

DN Nhµ nö í c 6.310 77.656 2.777 21.099

Nguå Tæ ng côc Thè kª , Hµ Néi n: ng B¶ng 6 biÓu thÞ c¬ cÊu s¶n lö î theo ngµnh cña c¸c c«ng ty tö nh©n, doanh ng nghiÖ p gia ®× vµ c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í ChÕ biÕn lö ¬ng thùc thùc phÈm lµ lo¹i nh c. h× ho¹t ®éng chñ yÕu cña c¶ ba h× thø c doanh nghiÖ p nµy, chiÕm kho¶ng 44% tæ ng nh nh s¶n lö î c«ng nghiÖ p (kh«ng kÓ ngµnh ®iÖ n vµ n¨ng lö î ng ng). Tû trä lí cña ngµnh ng n chÕ biÕn lö ¬ng thùc, thùc phÈm ph¶n ¸nh mø c ®é thÊp kÐm cña c«ng nghiÖ p hãa ë ViÖ t Nam. B¶ng 6 cßn chØ ra r»ng c¶ doanh nghiÖ p gia ®× lÉ n c¸c c«ng ty tö nh©n ®Òu tËp nh trung chñ yÕu trong mét sè Ý ngµnh. Ngoµi c«ng nghiÖ p chÕ biÕn, ngµnh vËt liÖ u x©y t dùng còng ®ãng vai trß quan trä ®è ví c¸c hé gia ®× trong khi dÖ t may (cï ví ng i i nh ng i

16

chÕ biÕn lö ¬ng thùc thùc phÈm) lµ lÜnh vùc ho¹t ®éng chÝ cña c¸c c«ng ty tö nh©n ë nh ViÖ t Nam.

17

B¶ng 6 C¬ cÊu s¶n lö î c¸c ngµnh s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p ng theo h× thø c së h÷u nh C«ng ty tö nh©n % 31,0 27,0 11,4 4,7 25,3 100,0 Doanh nghiÖ p gia ®× nh % 44,5 7,9 7,8 18,3 21,5 100,0 Doanh nghiÖ p Nhµ nö í c % 29,9 8,1 0,9 7,4 53,7 100,0 Tû trä cña c¸c Cty tö ng nh©n trong tæ ng s¶n lö î % ng 3,7 12,4 15,5 2,4 2,2 4,0

Lö ¬ng thùc, thùc phÈm DÖ t may Gç /S¶n phÈm gç VËt liÖ u x©y dùng C¸c ngµnh kh¸c Tæ ng sè

Nguå Tæ ng côc Thè kª , Hµ Néi n: ng C¸c sè liÖ u thè kª trª n cho dï cã phÇn l¹c hËu vµ kh«ng chÝ x¸c nhö ng còng ng nh gióp chóng ta x¸c ®Þ ®ö î vai trß cña khu vùc tö nh©n trong tö ¬ng lai. Con sè thö ê nh c ng ®ö î ®ö a ra ®Ó minh chø ng cho tÇm quan trä cña c¸c c«ng ty tö nh©n lµ tû trä 60% c ng ng trong tæ ng s¶n phÈm què néi (GDP) cña khu vùc nµy. Thùc tÕ, § ¹i héi § ¶ng lÇn thø t¸m c ®· xem xÐt vÊn ®Ò Nhµ nö í cÇn lµm g×®Ó gi¶m bí ®i 20% tû trä cña chÝ c¸c c«ng ty c t ng nh tö nh©n trong GDP. Tuy nhiª n, H× 5 cho ta thÊy râ viÖ c ®ö a vÊn ®Ò nµy ra xem xÐt lµ sai nh lÇm v×khu vùc tö nh©n, mµ Nhµ nö í muè c¹nh tranh trong viÖ c khai th¸c c¸c nguå lùc, c n n chñ yÕu l¹i bao gå c¸c n«ng trang gia ®× vµ doanh ngiÖ p gia ®× mµ kh«ng mét chÝ m nh nh nh phñ nµo, kÓ c¶ chÝ phñ nö í x· héi chñ nghÜa, muè khai th¸c. C¸c c«ng ty tö nh©n, bao nh c n gå c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n vµ c«ng ty cæ phÇn, chiÕm mét phÇn rÊt nhá bÐ trong m nÒn kinh tÕ ví tû trä kh«ng qu¸ 1% GDP, vµ v×vËy häkh«ng thÓ lµ mè ®e dä ®è ví i ng i a i i c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í hay ví c¸c môc tiª u x· héi cña ChÝ phñ. Ngö î l¹i, c¸c c i nh c môc tiª u vÒ t¨ng trö ëng, viÖ c lµm vµ c«ng b»ng, thËm chÝ c¶ môc tiª u duy tr× c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í phô thuéc vµo thµnh c«ng cña sù nghiÖ p c«ng nghiÖ p hãa vµ sù v÷ng c m¹nh cña c¸c c«ng ty tö nh©n.

18

H× 5 nh Thö í ®o tÇm quan trä cña Khu vùc Tö nh©n c ng

0

10

20

30

40

50

60

Gi¸ trÞgia t¨ng cña c«ng ty tö nh©n trong GDP Gi¸ trÞcña kinh tÕ n«ng trang gia ®× vµ doanh nghiÖ p gia ®× trong GDP nh nh Gi¸ trÞcña khu vùc ngoµi què doanh trong GDP c

19

III- Nh÷ ng vÊ ®Òc¸ c c«ng ty tÖ nh©n ®ang n ph¶i ®èi mÆt
a. “TÝ dông, tÝ dông vµ tÝ dông” n n n Tæ ng bÝthö § ç Mö ê ®· ®Ò cËp tí vÊn ®Ò mµ ViÖ t Nam ph¶i ®è mÆt trong qu¸ i i i tr× ph¸t triÓn kinh tÕ b»ng ba ch÷ “vè vè vµ vè C¸c c«ng ty võa vµ nhá cña ViÖ t nh n, n n”. Nam còng cã chung quan ®iÓm nµy; hä r»ng nh÷ng trë ng¹i lí nhÊt ®è ví sù ph¸t cho n i i triÓn cña hälµ ”tÝ dông, tÝ dông vµ tÝ dông”. Qua c¸c cuéc pháng vÊn gÇn ®©y cña n n n chóng t«i ví 50 c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, c«ng ty cæ phÇn cã thÓ thÊy chÝ nh÷ng i nh qui ®Þ kh«ng râ rµng vÒ quyÒn së h÷u, nh÷ng qui ®Þ h¹n chÕ cña Nhµ nö í trong nh nh c xuÊt nhËp khÈu, hÖ thè thuÕ bÊt hî lý vµ tÖ hµnh chÝ quan liª u ®· g©y rÊt nhiÒu ng p nh khã kh¨n cho ho¹t ®éng kinh doanh vµ lµm t¨ng chi phÝcña c¸c c«ng ty nµy. Nhö ng tÊt c¶ nh÷ng ngö ê mµ chóng t«i pháng vÊn ®Òu xÕp nh÷ng vÊn ®Ò trª n vµo sau vÊn ®Ò tÝ i n dông mµ cô thÓ lµ thiÕu tÝ dông. KÕt qu¶ tö ¬ng tù còng thÊy ®ö î trong tÊt c¶ c¸c cuéc n c ®iÒu tra kh¸c vÒ ho¹t ®éng cña c¸c c«ng ty tö nh©n ë ViÖ t Nam. Còng giè nhö c¸c d÷ liÖ u vÒ qui m« vµ c¬ cÊu cña khu vùc kinh tÕ tö nh©n ng trong c«ng nghiÖ p, c¸c sè liÖ u thè kª chÝ thø c kh«ng ph¶n ¸nh ®ö î chÝ x¸c thùc ng nh c nh tÕ mµ c¸c c«ng ty võa vµ nhá gÆp ph¶i trong vÊn ®Ò tµi chÝ Sè liÖ u thè kª chÝ nh. ng nh thø c (xem b¶ng 7) cho thÊy khu vùc “ngoµi què doanh” ®· ®¹t ®ö î mø c t¨ng trö ëng c c rÊt lí trong thÞphÇn tÝ dông néi ®Þ tõ 6% n¨m 1990 lª n ®Õn kho¶ng 40% n¨m 1996. n n a, Ví con sè 40%, tû lÖ tÝ dông cña thµnh phÇn kinh tÕ tö nh©n trong tæ ng sè vè tÝ i n n n dông trong nö í râ rµng thÊp h¬n tû trä cña hätrong GDP (kho¶ng 60%), tuy nhiª n c ng vÊn ®Ò bÊt b× ®¼ng trong hÖ thè ph©n phè tÝ dông ®ang cã dÊu hiÖ u gi¶m dÇn. nh ng i n B¶ng 7 Tû trä tÝ dông cña khu vùc kinh tÕ ngoµi què doanh vµ c¸c c«ng ty tö nh©n ng n c trong trong tæ ng tÝ dông trong nö í (%) n c

1990 Khu vùc kinh tÕ ngoµi què doanh c C¸c c«ng ty tö nh©n 6,2

1991 7,2

1992 16,2 0,8

1993 28,4 3,8

1994 32,5 6,6

1995 38,5

1996 40,7

kh«ng cã kh«ng cã sè liÖ u sè liÖ u

kh«ng cã kh«ng cã sè liÖ u sè liÖ u

Nguå Ng©n hµng ThÕ gií 1995, 1996 n: i, § ¸ng tiÕc lµ nh÷ng thay ®æ i tÝ cùc nµy kh«ng cã hoÆc cã rÊt Ý t¸c dông thiÕt ch t thùc ®è ví khè c¸c c«ng ty tö nh©n. Së dÜ nhö vËy v× hai lý do: (1) c¸c c«ng ty tö i i i nh©n chØ ®ö î nhËn mét phÇn nhá trong tæ ng sè vè tÝ dông trong nö í dµnh cho khu c n n c vùc kinh tÕ tö nh©n (xem b¶ng 7), vµ (2) gÇn nhö toµn bé tÝ dông ph©n bæ cho c¸c c«ng n ty tö nh©n ®Òu lµ tÝ dông ng¾n h¹n, th«ng thö ê tõ ba ®Õn s¸u th¸ng. H¬n n÷a, thê n ng i
20

h¹n vay vè cã vai trß ®Æc biÖ t quan trä ®è ví c¸c c«ng ty tö nh©n, quan trä h¬n n ng i i ng nhiÒu so ví c¸c n«ng trang gia ®× vµ c¸c doanh nghiÖ p gia ®× v× c¸c c«ng ty tö i nh nh nh©n lµ nh÷ng c«ng ty sö dông nhiÒu vè vµ c¸c dù ¸n ®Çu tö cã thê gian hoµn vè l©u n i n h¬n so ví c¸c dù ¸n cña c¸c hé gia ®× trong tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc nhö c«ng nghiÖ p, i nh thö ¬ng m¹i vµ n«ng nghiÖ p. PhÇn lí c¸c c«ng ty tö nh©n mµ chóng t«i pháng vÊn ®Òu ®· tõng vay vè ng©n n n hµng ví thê h¹n tõ ba ®Õn s¸u th¸ng ®Ó lµm vè lö u ®éng, chØ cã mét sè rÊt Ý ®ö î vay i i n t c vè trung vµ dµi h¹n ®Ó ®Çu tö vµo tµi s¶n cè ®Þ § a phÇn c¸c c«ng ty ®ã ®Òu ph¶i dùa n nh. hoµn toµn vµo nguå tiÒn mÆt tù cã, lî nhuËn gi÷ l¹i, vay hähµng vµ vay trong thÞ n i trö ê tÝ dông kh«ng chÝ thø c ®Ó ®Çu tö . Chi phÝc¬ héi cña viÖ c sö dông tiÒn mÆt vµ ng n nh chi phÝcho l· i suÊt trª n thÞtrö ê tÝ dông kh«ng chÝ thø c Ý nhÊt cao gÊp n¨m lÇn l· i ng n nh t suÊt tiÒn göi ng©n hµng. ChÝ ®iÒu nµy g©y ra t× tr¹ng v« cï kÐm hiÖ u qu¶ cña nh nh ng ho¹t ®éng tµi chÝ vµ c¶n trë ®¸ng kÓ c¸c c«ng ty tö nh©n ®Çu tö vµo lÜnh vùc s¶n xuÊt. nh Trong khi c¸c c«ng ty tö nh©n gÇn nhö kh«ng thÓ tiÕp cËn ®ö î ví nguå tÝ c i n n dông dµi h¹n cña hÖ thè tµi chÝ chÝ thø c trong nö í hä cµng khã cã kh¶ n¨ng ng nh nh c, l¹i tiÕp cËn ®ö î ví nguå tÝ dông nö í ngoµi. LuËt cña ViÖ t Nam kh«ng cho phÐp ngö ê c i n n c i nö í ngoµi ®ö î së h÷u cæ phÇn cña c¸c c«ng ty tö nh©n ViÖ t Nam. Ví c¸c qui ®Þ vÒ c c i nh tµi chÝ vµ mø c l· i suÊt trÇn, viÖ c cho c¸c c«ng ty tö nh©n ViÖ t Nam vay trùc tiÕp sÏ nh kh«ng ®em l¹i lî nhuËn cho ngö ê nö í ngoµi vµ thö ê g©y ra nhiÒu rñi ro. ChÝ v× i i c ng nh vËy, mÆc dï cã kho¶ng 12 quÜ ®Çu tö nö í ngoµi ®ang ho¹t ®éng t¹i ViÖ t Nam nhö ng tµi c s¶n cña hä trong nh÷ng c«ng ty tö nh©n lµ rÊt Ý ThËm chÝ ngay c¶ lÜnh vùc cho thuª tµi t. , chÝ lÜnh vùc cã kh¶ n¨ng ®em l¹i nhiÒu lî Ý cho c¸c c«ng ty tö nh©n hiÖ n ®ang cã nh, i ch nhu cÇu cÊp b¸ch vÒ m¸y mãc, thiÕt bÞnhËp khÈu, cho ®Õn nay vÉ n chö a ph¸t triÓn ®ö î c vµ nã vÉ n chö a thÓ ®ãng vai trß quan trä chõng nµo ChÝ phñ chö a tiÕp tôc thùc hiÖ n ng nh cÊp phÐp cho thuª tµi chÝ nh. b. QuyÒn së h÷u vµ QuyÒn sö dông ® Êt Ch¼ng cã g×lµ ng¹c nhiª n nÕu nhö khè c¸c c«ng ty tö nh©n cña ViÖ t Nam ®ö î i c ®¸nh gi¸ lµ cßn non ní v× c¬ së ph¸p lý ®Ó b¶o vÖ së h÷u tö nh©n võa mí ®ö î qui t i c ®Þ khi Què héi th«ng qua HiÕn ph¸p n¨m 1992. H¬n n÷a, m· i ®Õn n¨m 1994 c¬ së nh c ph¸p lý gi¶i quyÕt tranh chÊp vÒ quyÒn së h÷u, th«ng qua tßa ¸n d©n sù, tßa ¸n kinh tÕ vµ c¸c trung t©m trä tµi phi chÝ phñ kh¸c, mí ®ö î h× thµnh. Khu«n khæ ph¸p ng nh i c nh luËt cho nÒn kinh tÕ thÞ trö ê tù do vÉ n chö a hoµn chØnh vµ cÇn ®ö î c¶i c¸ch. § Æc ng c biÖ t, c¸c v¨n b¶n ph¸p qui cho phÐp ChÝ phñ can thiÖ p vµo qu¸ tr× quyÕt ®Þ cña nh nh nh c¸c c«ng ty tö nh©n, nhÊt lµ quyÕt ®Þ vÒ ®Çu tö vµ viÖ c ¸p dông c¸c nguyª n t¾c, c¸c nh biÖ n ph¸p khuyÕn khÝ kh¸c nhau ®è ví c¸c lo¹i h× së h÷u còng ®· c¶n trë ®¸ng kÓ ch i i nh viÖ c h× thµnh vµ ph¸t triÓn c¸c c«ng ty tö nh©n võa vµ nhá. nh QuyÒn së h÷u ®Êt ®ai lu«n lµ vÊn ®Ò nan gi¶i. LuËt cña ViÖ t Nam chØ quy ®Þ nh quyÒn sö dông nhö ng kh«ng cho phÐp quyÒn së h÷u vµ h¹n chÕ nghiª m ngÆt viÖ c
21

chuyÓn nhö î ®Êt. HËu qu¶ lµ quyÒn sö dông ®Êt thö ê kh«ng ®ö î chuyÓn nhö î ng ng c ng c«ng khai, gi¸ ®Êt thiÕu æ n ®Þ dÉ n ®Õn t× tr¹ng ®Çu c¬ vµ sö dông ®Êt kÐm hiÖ u qu¶. nh, nh TÊt nhiª n trong m«i trö ê nhö vËy, gÆp nhiÒu bÊt lî h¬n c¶ lµ c¸c c«ng ty mí thµnh ng i i lËp hay nãi mét c¸ch ng¾n gä chÝ lµ c¸c c«ng ty tö nh©n ho¹t ®éng trong lÜnh vùc n nh s¶n xuÊt cña ViÖ t Nam. § Ó kh¾c phôc t× tr¹ng c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í cã ö u thÕ næ i tréi so ví c¸c nh c i c«ng ty tö nh©n trong viÖ c chiÕm h÷u ®Êt ®ai, th¸ng 2 n¨m 1995 ChÝ phñ ®· ban hµnh nh NghÞ®Þ qui ®Þ tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖ p thuéc së h÷u Nhµ nö í hay tö nh©n ®Òu ph¶i nh nh c thanh to¸n cho ChÝ phñ tiÒn thuª ®Êt kh«ng sö dông cho môc ®Ý n«ng nghiÖ p, mµ nh ch hä quyÒn sö dông. Ngoµi ra, NghÞ®Þ còng qui ®Þ râ ®è ví ®Êt kh«ng sö dông cã nh nh i i cho môc ®Ý n«ng nghiÖ p chØ ®ö î dï gi¸ trÞ tiÒn thuª ®Êt ®· tr¶ vµ trÞ gi¸ tµi s¶n ch c ng n»m trª n m¶nh ®Êt ®ã ®Ó lµm tµi s¶n thÕ chÊp. NghÞ ®Þ nµy cã t¸c dông hoµn toµn nh ngö î l¹i so ví môc tiª u ban ®Çu v×c¸c qui ®Þ nµy ®· lµm cho viÖ c chuyÓn nhö î c i nh ng quyÒn sö dông ®Êt cµng trë nª n kh«ng cã c¨n cø x¸c thùc vµ lµm trÇm trä h¬n vÊn ®Ò ng c¸c c«ng ty tö nh©n sö dông ®Êt vµ tµi s¶n cè ®Þ trª n m¶nh ®Êt ®ã ®Ó thÕ chÊp vay vè nh n tõ hÖ thè ng©n hµng. HËu qu¶ cuè cï lµ ®Èy c¸c c«ng ty tö nh©n vµo vÞtrÝbÊt lî ng i ng i so ví c¸c c«ng ty Nhµ nö í trong viÖ c giµnh quyÒn sö dông ®Êt vµ vay c¸c nguå tÝ i c n n dông. c. HÖthèng thuÕ Ngö ê ta nãi r»ng c¸i chÕt vµ thuÕ lµ nh÷ng thø duy nhÊt mµ chóng ta biÕt ch¾c i ph¶i ®è mÆt trong ®ê Còng nhö ë kh¾p mä n¬i trª n thÕ gií thuÕ kh«ng ph¶i lµ thø i i. i i, ®ö î ¸i mé ë ViÖ t Nam. Tuy nhiª n, nh× chung gi¸m ®è c¸c c«ng ty tö nh©n kh«ng c n c cho r»ng thuÕ lµ trë ng¹i chÝ cho c«ng viÖ c kinh doanh. Hä ®Þ lµ sÏ nép thuÕ vµ nh x¸c nh phÇn lí hächo r»ng mø c thuÕ hänép lµ tö ¬ng ®è hî lý vµ c«ng b»ng, vµ trong rÊt n i p nhiÒu trö ê hî chÝ c¸c doanh nghiÖ p vµ c¬ quan thuÕ ®µm ph¸n ví nhau ®Ó x¸c ng p nh i ®Þ mø c thuÕ. nh VÊn ®Ò tå t¹i cña hÖ thè thuÕ ViÖ t Nam vµ nh÷ng ¶nh hö ëng cña nã ®Õn c¸c n ng c«ng ty võa vµ nhá kh«ng ph¶i lµ ë mø c thuÕ. Mø c thuÕ ë ViÖ t Nam thùc ra lµ tö ¬ng ®è i thÊp so ví tiª u chuÈn què tÕ. VÊn ®Ò lµ ë chÝ sù bÊt hî lý cña hÖ thè thuÕ vµ i c nh p ng c¸ch qu¶n lý thuÕ. Sù bÊt hî lý trong hÖ thè thuÕ cña ViÖ t Nam lµ ë chç cã qu¸ p ng nhiÒu lo¹i thuÕ vµ c¸c mø c thuÕ kh¸c nhau. VÝdô c¸c c«ng ty tö nh©n ph¶i nép 3 lo¹i thuÕ chÝ thuÕ doanh thu, thuÕ tiª u thô ®Æc biÖ t vµ thuÕ lî tø c. Ví mç mét lo¹i thuÕ, nh: i i i thuÕ suÊt lµ kh¸c nhau cho tõng lo¹i h× kinh doanh, tõng nhãm mÆt hµng: thuÕ suÊt nh doanh thu tõ 0-40% vµ thuÕ lî tø c tõ 25-45%. Do cã nhiÒu lo¹i thuÕ vµ cã nhiÒu mø c i thuÕ suÊt nª n trong qu¶n lý hÖ thè thuÕ, nhiÒu trö ê hî c¸c nhµ chø c tr¸ch cã thÓ tù ng ng p ý quyÕt ®Þ § iÒu nµy ®· buéc c¸c doanh nghiÖ p thùc hiÖ n chÕ ®é nhiÒu hÖ thè sæ nh. ng s¸ch kÕ to¸n vµ nãi chung lµ tr¸nh c«ng khai hå s¬ tµi chÝ cña hä HÖ qu¶ lµ kh«ng nh . nh÷ng c«ng t¸c thu thuÕ kh«ng ®¹t kÕt qu¶, thiÕu c«ng b»ng mµ cßn t¸c ®éng xÊu ®Õn c«ng t¸c kÕ to¸n vµ lö u tr÷ hå s¬ tµi chÝ mét trong nh÷ng yÕu tè quan trä ®Ó x©y nh, ng nª n mét hÖ thè tµi chÝ v÷ng ch¾c. ng nh
22

d.

C¬ chÕ thö ¬ng m¹i Còng giè nhö hÖ thè thuÕ, c¸c c«ng ty võa vµ nhá kh«ng coi c¬ chÕ thö ¬ng ng ng

m¹i lµ mét c¶n trë lí ®è ví c«ng viÖ c kinh doanh. Tè ®é t¨ng trö ëng thö ¬ng m¹i n i i c hµng n¨m lµ 30%, gÊp ba lÇn tè ®é t¨ng GDP, chø ng tá ViÖ t Nam cã nÒn kinh tÕ më. c Tuy nhiª n mét lo¹t c¸c biÖ n ph¸p h¹n chÕ thö ¬ng m¹i vÉ n cßn tå t¹i vµ trong phÇn lí n n c¸c trö ê hî nh÷ng h¹n chÕ nµy r¬i vµo c¸c c«ng ty võa vµ nhá. ng p, Mét qui ®Þ ph©n biÖ t ®è xö râ nÐt nhÊt lµ ph¶i cã giÊy phÐp cña ChÝ phñ nh i nh cho kinh doanh xuÊt nhËp khÈu trùc tiÕp. § Ó nhËn ®ö î giÊy phÐp kinh doanh do Thñ c Tö í cÊp, c«ng ty ph¶i cã sè vè lö u ®éng trª n 200.000 USD- ®©y lµ mét c¶n trë ng n kh«ng thÓ vö î qua ®ö î ®è ví nhiÒu c«ng ty tö nh©n. Do ®ã nhiÒu c«ng ty tö nh©n t c i i buéc ph¶i xuÊt nhËp khÈu th«ng qua c¸c c«ng ty thö ¬ng m¹i lí cña Nhµ nö í ví phÝ n c i ñy th¸c lµ 2% trÞgi¸ giao dÞ ch. Ngoµi phÝ ñy th¸c tr¶ cho c¸c c«ng ty kinh doanh xuÊt nhËp khÈu, nhµ nhËp khÈu cßn ph¶i nép thuÕ nhËp khÈu, mø c thuÕ ®è ví tõng hµng hãa còng rÊt kh¸c nhau, i i tõ 0-50% gi¸ trÞhµng hãa vµ c¸c mø c thuÕ nµy còng ®ö î thay ®æ i hµng quÝ®Ó phï hî c p ví sù thay ®æ i trong “cÇu” cña ®Êt nö í nhö lê gi¶i thÝ cña c¸c c¬ quan cã thÈm i c, i ch quyÒn. MÆc dï thuÕ nhËp khÈu cña ViÖ t Nam ®è ví nguyª n liÖ u vµ m¸y mãc thiÕt bÞ i i tö ¬ng ®è thÊp (dö í 20%), nhö ng chÝ s¸ch thö ¬ng m¹i cña ViÖ t Nam l¹i thÓ hiÖ n râ i i nh khuynh hö í b¶o hé c«ng nghiÖ p trong nö í trö í sù c¹nh tranh cña nö í ngoµi. Tuy ng c c c nhiª n, b»ng viÖ c nép ®¬n xin gia nhËp ASEAN, AFTA vµ WTO ChÝ phñ ®· tù cam nh kÕt thùc hiÖ n c¬ chÕ tù do thö ¬ng m¹i- ®iÒu kiÖ n trä yÕu ®Ó thùc hiÖ n thµnh c«ng ng chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu. c nh ng e. TÖhµnh chÝ quan liªu nh Logic cña nÒn kinh tÕ thÞtrö ê lµ ngö ê dï tiÒn cña m× ®Ó ®Çu tö lµ ngö ê ng i ng nh i sÏ ®¸nh gi¸ chÝ x¸c nhÊt sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña kho¶n ®Çu tö v×nhµ ®Çu tö sÏ nh thu ®ö î lî nhuËn nÕu nã thµnh c«ng, sÏ chÞ thua lç nÕu nã thÊt b¹i. ChÝ phñ ViÖ t c i u nh Nam ®· chÊp nhËn nh÷ng yÕu tè cÇn thiÕt cho mét nÒn kinh tÕ thÞtrö ê nhö ng kh«ng ng tin hoµn toµn vµo tÝ logic cña nã. C¸c c¸ nh©n kh«ng ®ö î tù do ®Çu tö tiÒn cña m× nh c nh vµo c¸c doanh nghiÖ p hî ph¸p, mµ ®Çu tiª n ph¶i ®ö î Nhµ nö í cho phÐp thµnh lËp, p c c gi¶i thÓ hay thay ®æ i giÊy phÐp kinh doanh. § è ví c¸c c«ng ty võa vµ nhá, qu¸ tr× i i nh nµy lµ qu¸ r¾c rè i. Theo c¬ chÕ hiÖ n nay, muè b¾t ®Çu kinh doanh cÇn ph¶i cã giÊy phÐp cña Së n KÕ ho¹ch § Çu tö tØnh/ thµnh phè sau khi ®· ®ö î ñy ban Nh©n d©n tØnh/ thµnh phè c th«ng qua. Trª n c¬ së nh÷ng qui ®Þ cña Nhµ nö í ñy ban nh©n d©n tõng tØnh/ thµnh nh c, phè cô thÓ hãa thµnh nh÷ng qui ®Þ chi tiÕt vÒ cÊp phÐp kinh doanh. VÝdô nhö ë thµnh nh

23

phè Hå ChÝMinh, muè thµnh lËp mét c«ng ty TNHH hoÆc mét c«ng ty cæ phÇn nhµ n ®Çu tö ph¶i: • Nª u râ môc tiª u, ph¹m vi ho¹t ®éng vµ lÜnh vùc kinh doanh; • § ö a ra ®Çy ®ñ c¸c b»ng chø ng chø ng minh ®ñ sè vè ph¸p ®Þ (tõ 30.000 USD ®Õn n nh 100.000 USD); • Cung cÊp c¸c c¬ së ®Ó x¸c nhËn gi¸m ®è ngö ê chñ së h÷u cã ®ñ n¨ng lùc ®¶m c/ i nhiÖm c«ng viÖ c. Ngoµi ra, c¸c nhµ ®Çu tö cÇn ph¶i xuÊt tr× nh÷ng giÊy tê sau: nh • ®¬n xin thµnh lËp doanh nghiÖ p; • b¶n kÕ ho¹ch kinh doanh; • giÊy x¸c nhËn lai lÞ cæ ®«ng; ch • giÊy chø ng nhËn n¬i cö tró; • lý lÞ tö ph¸p; ch • giÊy chø ng nhËn sø c kháe; • dù th¶o ®iÒu lÖ c«ng ty; • chø ng nhËn cña ng©n hµng vÒ kh¶ n¨ng tµi chÝ cña c«ng ty nh • nghiª n cø u kh¶ thi. Ngoµi viÖ c chÞ tè kÐm vµ mÊt thê gian (®Õn 9 th¸ng), thñ tôc nµy t¹o cho c¸c u n i c¬ quan chø c n¨ng ë mä cÊp cña ChÝ phñ quyÒn quyÕt ®Þ qu¸ lí Nh÷ng quyÒn i nh nh n. h¹n nµy rÊt dÔ bÞl¹m dông vµ thùc tÕ thö ê x¶y ra nhö vËy. ng

24

IV. KÕt luË vµ kiÕn nghÞ n
Trong cuéc tranh luËn ®ang diÔn ra vÒ hö í ph¸t triÓn kinh tÕ ë ViÖ t Nam ®· ng cã nhiÒu ý kiÕn nhÇm lÉ n vÒ vai trß cña thµnh phÇn kinh tÕ tö nh©n. ChØ trong vßng mét thËp kû, khu vùc kinh tÕ tö nh©n ®· vö ¬n lª n ®ãng gãp 60% tæ ng s¶n phÈm què néi c (GDP), mét con sè thè kª mµ tï theo quan ®iÓm cã thÓ bÞsuy diÔn lµ ®¸ng b¸o ®éng ng y hoÆc ngö î l¹i, cã thÓ ®ö î cho r»ng ®ã lµ mét dÊu hiÖ u kh¶ quan bëi nã lµ mét b»ng c c chø ng cho sù chuyÓn ®æ i c¬ cÊu kinh tÕ theo hö í tö b¶n chñ nghÜa. Trong thùc tÕ, ng kh«ng cã c¸ch ®¸nh gi¸ nµo lµ hoµn toµn chÝ x¸c v×®¹i bé phËn c¸c thµnh phÇn kinh nh tÕ tö nh©n lµ c¸c n«ng trang gia ®× doanh nghiÖ p gia ®× vµ doanh nghiÖ p mét së nh, nh h÷u. C¸c c«ng ty tö nh©n, c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n vµ c«ng ty cæ phÇn, thµnh phÇn duy nhÊt cã thÓ bÞ coi lµ tö b¶n chñ nghÜa hiÖ n chØ chiÕm mét tû trä qu¸ nhá ng trong nÒn kinh tÕ- chö a ®Çy 1% GDP. MÆc dï chØ chiÕm mét tû trä nhá bÐ trong nÒn kinh tÕ nhö ng chÝ c¸c c«ng ty ng nh tö nh©n l¹i hø a hÑ n mét tö ¬ng lai x¸n l¹n cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ l©u dµi cña ViÖ t Nam. § iÒu nµy chØ cã thÓ ®¹t ®ö î th«ng qua chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í c c nh ng xuÊt khÈu mµ sù thµnh c«ng cña chiÕn lö î nµy phô thuéc rÊt nhiÒu vµo sù ph¸t triÓn c n¨ng ®éng cña khu vùc kinh tÕ tö nh©n, chñ yÕu lµ c¸c c«ng ty võa vµ nhá. Lý do chÝ nh lµ ë chç c¸c doanh nghiÖ p gia ®× thö ê cã qui m« qu¸ nhá ®Ó cã thÓ c¹nh tranh trª n nh ng thÞtrö ê thÕ gií trong khi ®ã c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í l¹i cã qui m« qu¸ lí vµ tá ng i, c n ra qu¸ cø ng nh¾c ®Ó cã thÓ ®¹t ®ö î thµnh c«ng trong mét thÞ trö ê toµn cÇu thö ê c ng ng xuyª n thay ®æ i. Trong mét què gia ®«ng d©n, lùc lö î lao ®éng då dµo vµ thùc hiÖ n c ng i chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa ®Þ hö í xuÊt khÈu, c¸c doanh nghiÖ p ho¹t ®éng cã hiÖ u c nh ng qu¶ h¬n c¶ sÏ lµ c¸c c«ng ty võa vµ nhá bëi chóng cã qui m« ®ñ lí ®Ó cã thÓ ho¹t ®éng n mét c¸ch cã hiÖ u qu¶ vµ còng ®ñ nhá ®Ó n¨ng ®éng theo nh÷ng biÕn ®æ i trª n thÞtrö ê ng. C¸c th«ng tin ®¸ng tin cËy vÒ khu vùc kinh tÕ tö nh©n ë ViÖ t Nam kh«ng nhiÒu. C¸c sè liÖ u thè kª cho thÊy cã kho¶ng 5.000 c«ng ty trong lÜnh vùc s¶n xuÊt, ngoµi ra ng kh«ng cßn mét sè liÖ u nµo kh¸c. NÕu cã c¸c sè liÖ u bæ sung th×chóng còng kh«ng hoµn toµn ®¸ng tin cËy. § Ó cã thÓ n¾m ®ö î nh÷ng ®iÓm m¹nh vµ yÕu cña khu vùc kinh tÕ tö c nh©n ®ang ph¸t triÓn ë ViÖ t Nam, chóng ta ph¶i tí c¸c c«ng ty nµy, gÆp gì gi¸m ®è vµ i c t× hiÓu s©u vÒ hä m ngay trong m«i trö ê x· héi vµ m«i trö ê kinh doanh cña b¶n th©n ng ng hä § ©y chÝ lµ phö ¬ng ph¸p ®iÒu tra ®ö î thùc hiÖ n cho b¶n b¸o c¸o nµy. C¸c t¸c gi¶ . nh c ®· ph¶i bá ra 9 th¸ng võa qua ®Ó lµm quen vµ pháng vÊn c¸c gi¸m ®è cña kho¶ng 50 c c«ng ty. C¸c th«ng tin thu ®ö î trong nh÷ng cuéc pháng vÊn nµy hoµn toµn lµ ®Þ tÝ c nh nh, nhö ng theo quan ®iÓm cña chóng t«i ®iÒu nµy kh«ng v×thÕ mµ kÐm gi¸ trÞ . Nh÷ng mÇm mè cho mét khè c¸c c«ng ty tö nh©n ®· ®ö î gieo trå vµ kh«ng ng i c ng cßn nghi ngê g×n÷a, nh÷ng c«ng ty non trÎ mí næ i lª n ho¹t ®éng rÊt n¨ng ®éng vµ cã i hiÖ u qu¶. Chóng ta cã thÓ thÊy r»ng, nh÷ng mÆt m¹nh cña c¸c c«ng ty tö nh©n mí i
25

thµnh lËp ë ViÖ t Nam ®Òu xuÊt ph¸t tõ nh÷ng ngö ê chñ vµ c¸c gi¸m ®è ®iÒu hµnh, i c nh÷ng ngö ê mµ theo ®¸nh gi¸ cña chóng t«i, lµ nh÷ng nhµ doanh nghiÖ p lu«n lÊy thµnh i c«ng lµm kim chØ nam cho mä hµnh ®éng. PhÇn lí c¸c nhµ doanh nghiÖ p mí bö í i n i c vµo thö ¬ng trö ê mµ chóng t«i gÆp gì ®Òu ®ö î ®µo t¹o rÊt tè C¸c nhµ doanh nghiÖ p ng c t. ë miÒn Nam thö ê cã nhiÒu kinh nghiÖm qu¶n lý trong khi c¸c nhµ doanh nghiÖ p ë ng miÒn B¾c l¹i cã tr× ®é hä vÊn cao h¬n, vµ phÇn lí ®Òu ®ö î ®µo t¹o ë c¸c nö í nh c n c c § «ng ¢ u ë tr× ®é kÜ sö . Lµ kÜ sö , häthö ê quan t©m ®Õn c¸c khÝ c¹nh vÒ s¶n xuÊt nh ng a h¬n lµ quan t©m ®Õn thÞtrö ê vµ häthõa nhËn r»ng ®ã chÝ lµ mét ®iÓm yÕu mµ cã ng nh thÓ ngµy cµng mang tÝ then chè Dï mí chØ ®ö î thµnh lËp 4-5 n¨m ví sè vè ban nh t. i c i n ®Çu rÊt khiª m tè trung b× kho¶ng 20.000 USD, c¸c c«ng ty tö nh©n cã tè ®é ph¸t n, nh c triÓn nhanh chãng ví doanh thu trung b× lµ tõ 1-6 triÖ u USD. HärÊt l¹c quan khi i nh hö í tí tö ¬ng lai. PhÇn lí c¸c c«ng ty ®ö î pháng vÊn ®Òu cã c¸c kÕ ho¹ch ®Çu tö ng i n c ph¸t triÓn rÊt chi tiÕt vµ cô thÓ. Tuy nhiª n, kh«ng mét doanh nghiÖ p nµo tá ra tin tö ëng vµo kh¶ n¨ng huy ®éng vè cho c¸c kho¶n ®Çu tö dµi h¹n tõ thÞtrö ê tµi chÝ chÝ n ng nh nh thø c trong tö ¬ng lai gÇn. Vµ v×thÕ còng kh«ng cã g×®¸ng ng¹c nhiª n khi nh÷ng gi¸m ®è cña c¸c c«ng ty c tö nh©n mí næ i ë ViÖ t Nam ®Òu m« t¶ vÊn ®Ò chÝ cña hälµ “vè vè vµ vè TÊt i nh n, n n”. nhiª n hä thõa nhËn lµ nhiÒu vÊn ®Ò vÒ chÝ s¸ch nhö hÖ thè thuÕ, quyÒn së h÷u vµ c¬ nh ng chÕ thö ¬ng m¹i còng ®ang cã ¶nh hö ëng tí sù vËn hµnh hÖ thè tµi chÝ i ng nh. Sù ho¹t ®éng kÐm hiÖ u qu¶ cña hÖ thè tµi chÝ lµ mét g¸nh nÆng cho mä lo¹i ng nh i h× doanh nghiÖ p què doanh vµ tö nh©n, lí vµ nhá. Tuy nhiª n, nã ®Æc biÖ t quan nh c n trä ®è ví c¸c c«ng ty tö nh©n mí næ i lª n, c¸c c«ng ty nµy kh«ng giè c¸c doanh ng i i i ng nghiÖ p Nhµ nö í ë chç chóng kh«ng thÓ dùa vµo ChÝ phñ ®Ó ®ö î b¶o l· nh vay ng©n c nh c hµng vµ kh¸c c¸c doanh nghiÖ p gia ®× ë chç chóng ph¶i ®è mÆt ví nh÷ng kho¶n ®Çu nh i i tö tö ¬ng ®è lí mµ thê gian thu hå vè l¹i tö ¬ng ®è l©u. Kh«ng cã kh¶ n¨ng tham gia i n i i n i vµo thÞtrö ê tµi chÝ chÝ thø c, c¸c c«ng ty nµy b¾t buéc ph¶i vay vè ví l· i suÊt ng nh nh n i rÊt cao trª n thÞtrö ê kh«ng chÝ thø c hoÆc ph¶i tÝ lòy c¸c kho¶n tiÒn tiÕt kiÖm c¸ ng nh ch nh©n ®Ó tháa m· n nhu cÇu ®Çu tö . KÕt qu¶ lµ rÊt nhiÒu nhµ doanh nghiÖ p cã tiÒm n¨ng ví c¸c dù ¸n cã thÓ sinh l· i bÞmÊt hÕt ®iÒu kiÖ n ®Çu tö , mµ ®iÒu ®ã ®å nghÜa ví sè i ng i viÖ c lµm Ý ®i trong khè s¶n xuÊt, vµ sè ngo¹i tÖ thu ®ö î tõ viÖ c xuÊt khÈu s¶n phÈm t i c còng sÏ gi¶m nhiÒu, nguå thu nhËp thu tõ thuÕ cña c¸c c«ng ty lµm ¨n cã l· i nhÊt ë n ViÖ t Nam còng sÏ bÞgi¶m bí t. T× ra hö í gi¶i quyÕt cho vÊn ®Ò nguå vè ®Çu tö cho c¸c c«ng ty tö nh©n nª n m ng n n ®ö î ®Æt lª n vÞ trÝ ö u tiª n hµng ®Çu trong viÖ c ho¹ch ®Þ chÝ s¸ch. Thµnh lËp thÞ c nh nh trö ê chø ng kho¸n vè ®· ®ö î mong ®î tõ l©u lµ mét bö í ®i ®óng ®¾n, nhö ng nã sÏ ng n c i c kh«ng cã kh¶ n¨ng gi¶i quyÕt dø t ®iÓm vÊn ®Ò t× vè cña c¸c c«ng ty tö nh©n mí m n i ®ö î thµnh lËp. § iÒu quan trä h¬n nhiÒu lµ t× ra c¸c biÖ n ph¸p trùc tiÕp gi¶i quyÕt c ng m
26

®ö î vÊn ®Ò b¶o ®¶m c¸c kho¶n vay ng©n hµng vµ c¸c kho¶n tÝ dông ngo¹i tÖ cho viÖ c c n nhËp m¸y mãc vµ thiÕt bÞcho c¸c c«ng ty tö nh©n. § Ó gióp ®ì c¸c c«ng ty tö nh©n vö î t qua c¸c khã kh¨n mµ nã gÆp ph¶i khi vay tÝ dông trª n c¸c thÞ trö ê vè chÝ thø c, n ng n nh ChÝ phñ nª n c©n nh¾c viÖ c thµnh lËp mét quü cung cÊp c¸c kho¶n b¶o ®¶m tÝ dông nh n cho c¸c c«ng ty tö nh©n nhö chÝ phñ c¸c nö í § «ng ¸ ®· lµm. LÊy vÝ dô nhö ë § µi nh c Loan, chÝ phñ ®· thµnh lËp mét quü ví sè vè ban ®Çu chØ kho¶ng 400 triÖ u USD vµo nh i n n¨m 1974. Quü nµy ®· b¶o ®¶m cho nh÷ng kho¶n tÝ dông ví tæ ng trÞ gi¸ h¬n 58 tØ n i USD cho c¸c doanh nghiÖ p võa vµ nhá vµ nhê ®ã t¨ng sè vè cña quü thª m 200 triÖ u n USD. Ngoµi viÖ c tõng bö í gì bá c¸c trë ng¹i trong viÖ c t× vè ®Çu tö cho c¸c c«ng ty c m n tö nh©n, ChÝ phñ còng cÇn ph¶i nç lùc nh»m tr¸nh t¹o ra nh÷ng trë ng¹i mí Lê nh i. i c¶nh b¸o nµy lµ cã c¬ së trong thê ®iÓm hiÖ n nay, khi mµ mét vµi quan chø c trong i ChÝ phñ ®ang ®Ò xuÊt viÖ c gií h¹n nhËp khÈu vµ gií h¹n sö dông thö tÝ dông tr¶ nh i i n chËm trong viÖ c thanh to¸n nhËp khÈu vµ coi ®ã lµ nh÷ng biÖ n ph¸p ®Ó gi¶m th©m hôt thö ¬ng m¹i lí cña ®Êt nö í NÕu nhö viÖ c th©m hôt c¸n c©n thö ¬ng m¹i cña ViÖ t Nam n c. lµ mét vö í m¾c th×chÝ lµ c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í ®· t¹o ra nã chø kh«ng ph¶i ng nh c lµ c¸c c«ng ty tö nh©n mí lª n cña ViÖ t Nam. ChÝ v×vËy, viÖ c ph¸t triÓn c¸c c«ng ty i nh tö nh©n võa vµ nhá cña ViÖ t Nam- nh©n tè chñ yÕu cho mét chiÕn lö î c«ng nghiÖ p hãa c ®Þ hö í xuÊt khÈu thµnh c«ng- lµ gi¶i ph¸p l©u dµi cho vÊn ®Ò c¸n c©n thanh to¸n nh ng mµ ®Êt nö í ®ang ph¶i ®è mÆt. Do ®ã chóng t«i kiÕn nghÞChÝ phñ nª n xem xÐt viÖ c c i nh thiÕt lËp c¸c chö ¬ng tr× ®Æc biÖ t ë Ng©n hµng Nhµ nö í nh»m ö u tiª n c¸c c«ng ty tö nh c nh©n mí thµnh lËp ho¹t ®éng theo hö í xuÊt khÈu ë ViÖ t Nam trong viÖ c mua ngo¹i i ng tÖ . Nãi tãm l¹i, nh÷ng h¹t giè cho mét khè kinh tÕ tö nh©n ®· ®ö î gieo trå rÊt ng i c ng hiÖ u qu¶ ë ViÖ t Nam, vµ c¸c c«ng ty ho¹t ®éng cã l· i vµ n¨ng ®éng ®ang xuÊt hiÖ n ngµy cµng nhiÒu. TÊt c¶ nh÷ng g×c¸c c«ng ty nµy cÇn lµ mét m«i trö ê kinh doanh thuËn lî ng i ®Ó ph¸t triÓn, ®iÒu mµ chØ cã ChÝ phñ mí cã thÓ lµm ®ö î NÕu cã ®ö î mét m«i nh i c. c trö ê nhö thÕ, chóng t«i ch¾c ch¾n r»ng sÏ cã ngµy cµng nhiÒu c¸c nhµ doanh nghiÖ p ng ®ø ng ra thµnh lËp c«ng ty, huy ®éng vè vµ n¾m b¾t ®ö î c¸c c¬ héi kinh doanh lí ë n c n ViÖ t Nam./.

27