Chuyªn ® Ò nghiªn cøu kinh tÕ tö nh© n Sè

8

®éng lùc t¨ng trÖ ëng chÖ a ®ñ lín cña viÖ t nam: KÕt qu¶ ®iÒu tra 95 doanh nghiÖ s¶n xuÊt tö p nh©n cã qui m« lín t¹i ViÖ Nam t

Leila Webster Vµ Markus Taussig

Th¸ng 6 n¨m 1999

1

2

Lêi c¸m ¬n § Ó hoµn thµnh b¸o c¸o nµy, c¸c t¸c gi¶ ®· dùa nhiÒu vµo sù gióp ®ì cña rÊt nhiÒu ngö ê ®Æc biÖ t lµ c¸c gi¸m ®è c¸c doanh nghiÖ p ®ö î ®iÒu tra - nh÷ng ngö ê ®· ®å i, c c i ng ý tham gia pháng vÊn. Chóng t«i sÏ kh«ng thÓ hoµn thµnh ®ö î b¸o c¸o nµy nÕu kh«ng c cã sù cëi më cña c¸c gi¸m ®è doanh nghiÖ p tµi ba nµy, nh÷ng ngö ê ®· giµnh thê c i i gian quÝb¸u cña m× ®Ó chia sÎ ví chóng t«i c©u chuyÖ n kinh doanh cña hä nh i . C¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o xin c¸m ¬n c« Nghiª m Kh¸nh HiÒn vµ c« § µo thÞLiª n, hai c¸n bé cña MPDF ®· giµnh nhiÒu thê gian nãi chuyÖ n qua ®iÖ n tho¹i ví c¸c gi¸m ®è doanh i i c nghiÖ p, lö u t©m tí mä chi tiÕt cÇn thiÕt cña qu¸ tr× ®iÒu tra, vµ lµm viÖ c tËn t× i i nh nh vö î qu¸ thê gian lµm viÖ c th«ng thö ê Mét c«ng viÖ c rÊt quan trä lµ x©y dùng C¬ t i ng. ng së D÷ liÖ u c¸c Doanh nghiÖ p cña MPDF, ®ö î thùc hiÖ n dö í sù gi¸m s¸t cña c¸n bé c i phô tr¸ch th«ng tin cña MPDF lµ c« Lª ThÞBÝ H¹nh. Th«ng tin bæ xung thª m cña ch c¸c c¸n bé ®Çu tö cña MPDF vµ cña Gi¸m ®è Chö ¬ng tr× MPDF, «ng Thomas c nh Davenport, còng rÊt quÝb¸u ®è ví c«ng tr× nµy cña chóng t«i. i i nh Chóng t«i còng xin c¸m ¬n anh Sam Korsmoe vµ c« Quúnh Trang Phö ¬ng NguyÔn, ®· cï gãp sø c ví anh Trö ¬ng Th¸i Dòng cña MPDF vµ ví c¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o tham ng i i gia thùc hiÖ n pháng vÊn, còng nhö c¸c c¸n bé trîgióp pháng vÊn Phan Xu©n Khoa, Lª Minh Dòng, NguyÔn NhËt Lam, Hoµng Huy Th«ng. C¸c c¸n bé pháng vÊn ®· ®ãng gãp nh÷ng ý kiÕn, nhËn xÐt c¸ nh©n v« cï quÝ b¸u, gióp chóng t«i hoµn thiÖ n b¸o ng c¸o nµy. C¸c ý kiÕn ®ãng gãp ®è ví b¶n th¶o ®Çu tiª n cña c¸c «ng L©m Hoµng Léc cña Ng©n i i hµng Thö ¬ng m¹i Cæ phÇn ¸ ch©u, «ng Ari Kokko cña trö ê § ¹i hä Kinh tÕ ng c Stockholm, «ng Ray Mallon cña ViÖ n Qu¶n lý Kinh tÕ Trung ö ¬ng, «ng James Riddel cña ViÖ n Ph¸t triÓn Què tÕ Harvard, bµ Nilgun Tas cña UNIDO vµ «ng Patrick Belser, c chuyª n gia tö vÊn cña Ng©n hµng ThÕ gií còng nhö cña c¸c c¸n bé pháng vÊn chÝ i, nh, ®· ®ãng gãp rÊt nhiÒu cho b¶n b¸o c¸o nµy. Chóng t«i xin ®Æc biÖ t c¸m ¬n anh DiÖ p Hoµi Nam cña c«ng ty DÞ vô V¨n phßng vµ Tö vÊn § Çu tö vµ «ng John R. Davis cña ch c«ng ty White & Case ®· tö vÊn cho chóng t«i vÒ luËt ®Êt ®ai cña ViÖ t Nam. C¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o xin hoµn toµn chÞ tr¸ch nhiÖm vÒ mä vÊn ®Ò chö a ®óng hoÆc chö a râ u i trong b¶n b¸o c¸o. Cuè cï c¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o xin c¸m ¬n Chö ¬ng tr× Hä bæ ng Fulbright ®· tµi trî i ng, nh c cho anh Markus Taussig thùc hiÖ n nghiª n cø u vÒ khu vùc tö nh©n cña ViÖ t Nam.

3

Giíi thiÖ u VÊn ®Ò ph¸t triÓn khu vùc tö nh©n t¹i ViÖ t Nam thö ê chñ yÕu ®ö î bµn ®Õn nhö lµ ng c vÊn ®Ò tö nh©n ho¸, hay theo c¸ch gä ö a chuéng cña ngö ê ViÖ t Nam lµ cæ phÇn ho¸ i i c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í Tuy nhiª n, do cæ phÇn ho¸ c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í lµ c. c mét qu¸ tr× phø c t¹p vµ mÊt nhiÒu thê gian, mét sè chuyª n gia quan s¸t ®· b¾t ®Çu nh i nhÊn m¹nh tí tÇm quan trä cña viÖ c nu«i dö ì c¸c c«ng ty ViÖ t Nam nhö lµ mét i ng ng gi¶i ph¸p song song, nÕu kh«ng nãi lµ thay thÕ cho gi¶i ph¸p cæ phÇn ho¸, ®Ó ph¸t triÓn khu vùc tö nh©n t¹i ViÖ t Nam. § iÒu nµy ®· dÉ n tí c¸c c©u hái: hiÖ n nay khu vùc tö i nh©n ®ang ho¹t ®éng ë ViÖ t Nam ví mø c ®é nµo, vµ khu vùc tö nh©n nµy cÇn lµm g× i ®Ó t¨ng trö ëng m¹nh. C¸c doanh nghiÖ p tö nh©n hiÖ n ®ang ho¹t ®éng t¹i ViÖ t Nam ®· ®ö î trang bÞg×®Ó cã thÓ ®ãng vai trß chÝ trong sù t¨ng trö ëng cña ViÖ t Nam? ViÖ c c nh ®æ i mí chÝ s¸ch cña ViÖ t Nam cÇn ®Æt ö u tiª n vµo nh÷ng chÝ s¸ch g×®Ó gióp Ý i nh nh ch ®ö î nhiÒu nhÊt cho c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ViÖ t Nam? c C«ng tr× nghiª n cø u nµy cho thÊy nh÷ng kÕt qu¶ kh¸c nhau. Mét mÆt, sù t¨ng trö ëng nh vÒ sè lö î c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ®· b¾t ®Çu gi¶m vµ tû trä cña khu vùc tö nh©n ng ng trong GDP ®· b¾t ®Çu tr×trÖ . Nhö ng mÆt kh¸c, cho tí nay khu vùc tö nh©n vÉ n lµ khu i vùc t¹o ra sø c t¨ng trö ëng cao nhÊt vÒ c«ng ¨n viÖ c lµm, vµ ®iÒu nµy ph¶n ¸nh xu hö í cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ViÖ t Nam ngµy cµng dùa nhiÒu vµo ö u thÕ c¹nh ng tranh cña ViÖ t Nam lµ lao ®éng. § å thê kÕt qu¶ nghiª n cø u còng cho thÊy râ sù ng i, ph¸t triÓn kh«ng ®å ®Òu cña khu vùc tö nh©n t¹i ViÖ t Nam, hiÖ n chñ yÕu tËp trung t¹i ng khu vùc miÒn Nam vµ c¸c khu vùc thµnh thÞ vµ c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt chñ yÕu chØ , tËp trung vµo mét sèÝ ngµnh s¶n xuÊt nhÊt ®Þ t nh. C«ng tr× nghiª n cø u nµy cho thÊy mét thùc tÕ r»ng t¹i ViÖ t Nam cã mét nhãm c¸c nh doanh nghiÖ p tö nh©n thµnh c«ng. KÕt qu¶ nghiª n cø u còng x¸c nhËn r»ng m«i trö ê ng kinh doanh kh«ng thuËn lî cña ViÖ t Nam kh«ng nh÷ng chØ h¹n chÕ mµ cßn bãp mÐo i sù ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n. C¸c ö u thÕ cña doanh nghiÖ p nhµ nö í vµ c t× tr¹ng bÞ c« lËp ra khái c¸c thÞ trö ê toµn cÇu ®· ®Èy c¸c nhµ ®Çu tö tö nh©n t¹i nh ng ViÖ t Nam vµo t× thÕ ph¶i chen ch©n nhau trong mét kho¶ng kh«ng chËt hÑ p - tø c lµ nh phÇn lí chØ ho¹t ®éng trong mét sè ngµnh c«ng nghiÖ p cã gi¸ trÞ gia t¨ng tö ¬ng ®è n i thÊp. Trong bè c¶nh nhö vËy, nh× chung c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ViÖ t Nam sÏ dÔ bÞ i n t¸c ®éng khi mø c lî nhuËn cña hä suy gi¶m nhanh vµ thÞtrö ê toµn cÇu biÕn ®éng. i bÞ ng B¶n b¸o c¸o nµy miª u t¶ chi tiÕt c¸c thö th¸ch mµ c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt lí nhÊt n cña ViÖ t Nam - ®éng lùc t¨ng trö ëng hiÖ n chö a ®ñ lí cña ViÖ t Nam - ®ang ph¶i n ®ö ¬ng ®Çu.

4

I. Môc tiªu vµ phö ¬ng ph¸p ® iÒu tra A. Môc tiªu 1.01. C«ng tr× ®iÒu tra khu vùc kinh tÕ tö nh©n ViÖ t Nam cña MPDF cã hai môc nh tiª u chÝ (i) X¸c ®Þ hiÖ n tr¹ng vµ c¸c vÊn ®Ò cña c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh: nh nh©n ë ViÖ t Nam nh»m gióp hä ®ö î sù hç trîh÷u hiÖ u h¬n cña c¸c chÝ s¸ch cña cã c nh chÝ phñ, c¸c thÓ chÕ thÞtrö ê vµ c¸c chö ¬ng tr× trîgióp ë cÊp ®é doanh nghiÖ p; nh ng, nh vµ (ii) HiÓu s©u h¬n vÒ nh÷ng mÆt m¹nh vµ mÆt yÕu cña c¸c nhµ doanh nghiÖ p thµnh ®¹t thuéc lµn sãng ph¸t triÓn thø nhÊt t¹i ViÖ t Nam, ®Æc biÖ t xem xÐt tí viÖ c hä s· n i ®· sµng hay chö a trong vai trß ®i ®Çu trong qu¸ tr× t¨ng trö ëng vµ t¹o viÖ c lµm trong nh nh÷ng n¨m tí Ngoµi ra, c«ng tr× ®iÒu tra nghiª n cø u nµy cßn cã thª m môc tiª u x¸c i. nh ®Þ c¸c dù ¸n ®Çu tö kh¶ thi mí cho MPDF vµ gióp cung cÊp thª m th«ng tin vÒ sø nh i mÖ nh vµ c¸c dÞ vô cña chö ¬ng tr× MPDF. ch nh B. Phö ¬ng ph¸p luËn1 1.02. C¸ch tiÕp cËn. Cuéc ®iÒu tra nµy chØ tËp trung vµo nh÷ng doanh nghiÖ p s¶n xuÊt néi ®Þ cã ®¨ng kÝvµ ®a phÇn tö nh©n, sö dông tõ 100 lao ®éng trë lª n. H¬n n÷a, cuéc a, ®iÒu tra nµy chØ khoanh l¹i trong sè c¸c doanh nghiÖ p ®ãng t¹i 3 tØnh phÝ B¾c lµ Hµ a Néi, H¶i Phßng vµ Th¸i B× thµnh phè § µ N½ng ë miÒn Trung, vµ 3 tØnh phÝ Nam lµ nh, a Hå ChÝMinh, § å Nai vµ B× Dö ¬ng. Cuéc ®iÒu tra dù kiÕn pháng vÊn tæ ng céng ng nh 100 doanh nghiÖ p. 1.03. ViÖ c quyÕt ®Þ chØ ®iÒu tra c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n lí nghÜa lµ nh÷ng nh n, doanh nghiÖ p cã tõ 100 lao ®éng trë lª n, xuÊt ph¸t tõ mét sè c©n nh¾c chÝ Thø nhÊt, nh. khi xem xÐt l¹i nh÷ng cuéc ®iÒu tra khu vùc tö nh©n ®· thùc hiÖ n trö í ®©y ë ViÖ t c Nam, cã thÓ thÊy r»ng hiÖ n cã rÊt Ý th«ng tin vÒ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n lí 2 Thø t n.
Nh× chung, c¸ch tiÕp cËn, ph- ¬ng ph¸p luËn vµ c©u hái ®iÒu tra ®Òu ® - î trùc tiÕp khai th¸c tõ nh÷ng cuéc n c kh¶o s¸t t- ¬ng tù do Leila Webster tiÕn hµnh hå ®Çu thËp kØ 1990 vÒ c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt cña khu vùc ti nh©n mí næ i ë Ba Lan, Hung-ga-ry, TiÖ p Kh¾c vµ Nga còng nh- ë Gha-na vµ Li B¨ng. T¹i b¸o c¸o nµy, chóng i t«i cã so s¸nh ví c¸c c«ng ty t- ¬ng ø ng ë § «ng ¢ u khi thÊy cÇn thiÕt. i 2 Theo hiÓu biÕt cña c¸c t¸c gi¶, cho tí nay, cuéc kh¶o s¸t toµn diÖ n nhÊt vÒ c¸c c«ng ty t- nh©n ViÖ t Nam ®- î i c Tr- ê Kinh tÕ Xtè ng c-kh«m hî t¸c ví Bé Lao ®éng cña ViÖ t Nam tiÕn hµnh n¨m 1997. Cuéc kh¶o s¸t nµy xem p i xÐt cô thÓ nh÷ng c«ng ty cã d- í 100 lao ®éng t¹i c¸c tØnh Hµ Néi, H¶i Phßng vµ Hµ T©y ë phÝ B¾c, vµ c¸c tØnh i a Hå ChÝ Minh vµ Long An ë phÝ Nam (xem Maud Hemlin, Bhargavi Ramaurthy vµ Per Ronnas, Gi¶i phÉ u vµ a ®éng th¸i cña ngµnh s¶n xuÊt t- nh©n qui m« nhá ë ViÖ t Nam", lo¹t Tµi liÖ u lµm viÖc vÒ Kinh tÕ vµ Tµi chÝ sè nh, 236, th¸ng N¨m 1998). C¸c cuéc kh¶o s¸t t- ¬ng tù kh¸c gå cã: James Riedel vµ Ch- ¬ng TrÇn, "Khu vùc tm nh©n ®ang næ i lª n vµ c«ng cuéc c«ng nghiÖ p hãa ë ViÖ t Nam", th¸ng T- 1997; Masahiko Ebashi vµ nh÷ng ng- ê i kh¸c, "ChÝ s¸ch ph¸t triÓn c¸c doanh nghiÖ p võa vµ nhá vµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖ p hç trîë ViÖ t Nam", th¸ng nh T¸m 1997; Ph¹m Gia H¶i (biª n tËp), "184 doanh nghiÖ p võa vµ nhá ®- î kh¶o s¸t ë ViÖ t Nam: B¸o c¸o ®¸nh gi¸ c vµ ph©n tÝ ch", Hµ Néi: GTZ/VICOOPSME, th¸ng Ba 1996. Phßng Th- ¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖ p ViÖ t Nam còng ®· tiÕn hµnh nhiÒu cuéc kh¶o s¸t vÒ kh¸ ®«ng c¸c c«ng ty t- nh©n, nh- ng mí chØ c«ng bè mét Ý kÕt qu¶ ph©n i t tÝ cô thÓ vÒ khu vùc t- nh©n. ch
1

5

hai, nÕu suy ngÉm kÜ chóng ta sÏ thÊy râ h¬n nh÷ng ö u thÕ cña viÖ c xem xÐt nh÷ng doanh nghiÖ p thµnh ®¹t nhÊt ë ViÖ t Nam so ví viÖ c xem xÐt ®¬n thuÇn mä doanh i i nghiÖ p tö nh©n ViÖ t Nam: cô thÓ, nhãm c¸c doanh nghiÖ p thµnh c«ng nµy sÏ gióp chóng ta hiÓu râ nh÷ng ®iÒu kiÖ n tiª n quyÕt ®Ó mét doanh nghiÖ p cã thÓ thµnh c«ng trong m«i trö ê kinh tÕ hiÖ n nay cña ViÖ t Nam. C¸c t¸c gi¶ cña c«ng tr× nghiª n cø u ng nh nµy còng muè biÕt râ h¬n vÞthÕ cña c¸c doanh nghiÖ p thµnh c«ng thuéc lµn sãng thø n nhÊt nµy vµ hiÖ n c¸c doanh nghiÖ p nµy ®· ®ö î chuÈn bÞ nhö thÕ nµo ®Ó cã thÓ trë c thµnh nÒn t¶ng cho mét khu vùc tö nh©n bÒn v÷ng t¹i ViÖ t Nam. Thø ba, x©y dùng mét c¬ së d÷ liÖ u gÇn nhö hoµn chØnh vÒ céng ®å doanh nghiÖ p tö nh©n qui m« lí sÏ ng n gióp chóng ta cã thÓ chä ra mét mÉ u bÊt k× trong khi ®ã, nÕu kh¶o s¸t toµn bé khu n , vùc doanh nghiÖ p tö nh©n th×l¹i kh«ng thÓ thùc hiÖ n ®ö î viÖ c nµy. Vµ thø tö , MPDF c chñ yÕu quan t©m tí nh÷ng doanh nghiÖ p tö nh©n võa vµ lí vµ viÖ c tËp trung vµo c¸c i n, ®è tö î tö ¬ng tù nhö vËy sÏ lµm cho c«ng tr× nghiª n cø u nµy cã gi¸ trÞh÷u Ý trùc i ng nh ch tiÕp cho MPDF. 1.04. Lý gi¶i cña viÖ c gií h¹n cuéc ®iÒu tra nµy vµo nh÷ng doanh nghiÖ p ®· ®¨ng kÝ i lµ: râ rµng sù t¨ng trö ëng kinh tÕ nhanh chãng vµ bÒn v÷ng ë ViÖ t Nam ph¶i dùa chñ yÕu vµo sù t¨ng trö ëng cña c¸c doanh nghiÖ p, ®Æc biÖ t lµ c¸c c¬ së c«ng nghiÖ p nhÑ cã sö dông nhiÒu lao ®éng. Nhö ®· thÊy râ t¹i nhiÒu nö í ®ang ph¸t triÓn, c¸c khu vùc c kinh tÕ kh«ng chÝ thø c (kh«ng ®¨ng ký) chÝ lµ nguå t¹o thu nhËp v« gi¸, nhÊt lµ nh nh n ®è ví bé phËn d©n chóng cã thu nhËp thÊp vµ khã kh¨n. Vµ trª n thùc tÕ cã mét tû lÖ i i nhÊt ®Þ c¸c doanh nghiÖ p ®· b¾t ®Çu sù nghiÖ p cña m× ví tö c¸ch nh÷ng doanh nh nh i nghiÖ p kh«ng chÝ thø c. § å thê chóng ta còng cÇn nhËn thø c râ nh÷ng h¹n chÕ nh ng i, cña khu vùc kinh tÕ kh«ng chÝ thø c trong viÖ c ®ãng gãp vµo t¨ng trö ëng, cô thÓ lµ: nh nh× chung c¸c doanh nghiÖ p nµy chö a ®¹t hiÖ u qu¶ cao trong s¶n xuÊt hµng hãa do n qui m« nhá, vµ Ý khi trë thµnh nguå cung cÊp c«ng ¨n viÖ c lµm chñ yÕu do rÊt Ý t n t doanh nghiÖ p cã kh¶ n¨ng t¨ng trö ëng lí tí mø c cã thÓ thuª vµ tr¶ lö ¬ng cho thËm n i chÝ chØ mét lao ®éng. C¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í ViÖ t Nam vÉ n tiÕp tôc chiÕm lÜnh c khu vùc s¶n xuÊt, nhö ng nh× chung kh«ng thÓ coi c¸c doanh nghiÖ p nµy lµ ®è tö î n i ng tiª n phong ®i ®Çu cña qóa tr× t¨ng trö ëng kinh tÕ trong tö ¬ng lai v× nhiÒu nguyª n nh nh©n liª n quan tí tÝ hiÖ u qu¶ mµ chóng ta ®· biÕt râ . i nh 1.05. Cuéc ®iÒu tra nµy chØ tËp trung vµo c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt v×mét lÝdo ®¬n gi¶n lµ: nh× chung, c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt lµ c¸c doanh nghiÖ p ®· ®Çu tö nhiÒu n vè nhÊt, vµ do vËy sÏ chÞ nhiÒu rñi ro nhÊt trong qu¸ tr× t¨ng trö ëng.3 H¬n n÷a, n u nh hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ë ViÖ t Nam ®Òu tham gia vµo c¸c ngµnh sö dông nhiÒu lao ®éng, phï hî ví thÕ m¹nh so s¸nh cña ViÖ t Nam vÒ lao ®éng, vµ nh÷ng p i doanh nghiÖ p nµy cã lî thÕ nhiÒu nhÊt trong viÖ c tiÕp tôc thu hót thª m lao ®éng trong i thê gian tí Vµ, Ý ai nghi ngê vÒ viÖ c con ®ö ê t¨ng trö ëng cña ViÖ t Nam ph¶i dùa i i. t ng
3

Chóng ta sÏ cÇn ph¶i xem xÐt sí ®Õn sù t¨ng tr- ëng cña c¸c ngµnh dÞ vô ë ViÖ t Nam. m ch

6

nhiÒu vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu, nhÊt lµ s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p nhÑ sö dông nhiÒu lao ®éng. 1.06. Cã hai yÕu tè dÉ n tí quyÕt ®Þ gií h¹n tiÕn hµnh cuéc ®iÒu tra nµy t¹i 7 ®Þ i nh i a phö ¬ng nª u trª n. Thø nhÊt, c¸c sè liÖ u thè kª cÊp tØnh do Tæ ng côc Thè kª cña ng ng ViÖ t Nam cung cÊp cho thÊy hÇu nhö 3/4 c¸c doanh nghiÖ p lí ®Òu ho¹t ®éng t¹i 7 ®Þ n a phö ¬ng nµy, vµ nhö vËy sù thiª n lÖ ch do sù lùa chä tiª u ®iÓm vÒ ®Þ lÝnµy sÏ kh«ng n a 4 lí Thø hai, sÏ khã kh¶ thi nÕu chóng ta muè tiÕn hµnh mét cuéc ®iÒu tra trª n qui n. n m« toµn què t¹i mét nö í cã diÖ n tÝ nhö ViÖ t Nam. c c ch 1.07. Tæng mÉ u c¸c doanh nghiÖ dù kiÕn ®iÒ tra. Bö í ®Çu tiª n ®Ó thùc hiÖ n cuéc p u c ®iÒu tra nµy lµ x©y dùng mét C¬ së D÷ liÖ u c¸c Doanh nghiÖ p ®a phÇn tö nh©n cña ViÖ t Nam cã sö dông tõ 100 lao ®éng trë lª n, bëi lÏ cho tí nay t¹i ViÖ t Nam chö a cã mét i danh s¸ch ®ö î coi lµ ®Çy ®ñ vÒ c¸c doanh nghiÖ p nµy. C¬ së D÷ liÖ u nµy ®ö î x©y c c dùng b»ng c¸ch kÕt hî c¸c danh s¸ch doanh nghiÖ p lÊy tõ nhiÒu nguå trong ®ã cã: p n, • C¸c c¬ quan thè kª , së lao ®éng, côc thuÕ, vµ së kÕ ho¹ch-®Çu tö cña c¸c ng ®Þ phö ¬ng; a • C¸c c¬ quan bö u ®iÖ n ®Þ phö ¬ng; a • C¸c c¬ së d÷ liÖ u trª n CD-ROM cña Bé V¨n hãa-Th«ng tin vµ Phßng Thö ¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖ p ViÖ t Nam; • Tæ ng Liª n ®oµn Lao ®éng ViÖ t Nam; • C¸c danh b¹ doanh nghiÖ p ®· ®ö î xuÊt b¶n. c
1.08.

MPDF thuª hai c«ng ty tö vÊn ®Õn c¸c tØnh cã ®«ng doanh nghiÖ p tö nh©n nhÊt vµ lËp danh b¹ tÊt c¶ nh÷ng doanh nghiÖ p ®ñ tiª u chuÈn ®iÒu tra mµ hä thÓ cã
H× nh1.1: C¬ së D÷ liÖ cña MPDF vÒ c¸c Doanh nghiÖ S¶n xuÊt cã u p Qui m« lín, ph© n theo ® Þ danh ( 457 doanh nghiÖ a p)
Hå ChÝ Minh B× D- ¬ng nh Hµ Néi § ång Nai H¶i Phßng § N½ng µ Th¸ B× i nh B× §nh nh Þ Nam §nh Þ C¸ ®Þ c a ph- ¬ng kh¸ c

249 46 41 28 12 9 7 6 6 53

0

50

100

150
(Sèdoanh nghiÖ p)

200

250

7

* C¸c doanh nghiÖ cã qui m« lín ®Þ nghÜ ë ®©y lµ nh÷ng doanh nghiÖ ®a phÇ n tö nh©n vµ ®a phÇ n ViÖ p nh a p t Nam, cã sö dông tõ 100 lao ®éng trë lªn.

t× ®ö î Nh÷ng danh s¸ch mí nµy sau ®ã ®ö î kÕt hî ví c¸c danh b¹ doanh nghiÖ p m c. i c p i ®· cã, vµ lo¹i bá nh÷ng phÇn trï nhau. Nh©n viª n cña MPDF gä ®iÖ n tho¹i cho tõng ng i doanh nghiÖ p cã tª n trong C¬ së D÷ liÖ u mí lËp ®Ó ®¶m b¶o sù chÝ x¸c cña c¸c i nh th«ng tin c¬ b¶n.5 1.09. C¬ së D÷ liÖ u hoµn chØnh cña MPDF vÒ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n cã ®¨ng kÝvµ cã sö dông tõ 100 lao ®éng trë lª n bao gå 682 doanh nghiÖ p, trong ®ã 457 doanh m nghiÖ p (67%) lµ c¸c c¬ së s¶n xuÊt.6 Con sè c¸c doanh nghiÖ p cã sö dông tõ 300 lao ®éng trë lª n lµ 198, trong ®ã 152 lµ c¬ së s¶n xuÊt.7 Nhö vËy, c¸c con sè nµy cho thÊy 100 doanh nghiÖ p mµ MPDF dù kiÕn chä mÉ u ®· ®¹i diÖ n cho 20% tæ ng sè c¸c n doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n cì lí cña ViÖ t Nam. n
H× 1.2: C¬ së D÷ liÖ cña MPDF vÒ c¸c Doanh nghiÖ S¶n xuÊt cã nh u p Qui m« lín, ph© n theo Ngµnh (457 doanh nghiÖ p)
DÖt vµ May Thùc phÈm & Gi¶i kh¸t Gç C¸c s¶n phÈm phi kim lo¹i kh¸c Da Cao su vµ chÊt dÎo Kim lo¹i c¬ b¶n Ho¸ chÊt C¸c s¶n phÈm kh¸c 0 20 40 9 9 49 60 80 100 120 140 160 22 34 39 65 71 159

* C¸c doanh nghiÖ cã qui m« lín ®Þ nghÜ ë ®©y lµ nh÷ng doanh nghiÖ ®a phÇ n tö nh©n vµ ®a phÇ n ViÖ p nh a p t Nam, cã sö dông tõ 100 lao ®éng trë lªn.

1.10. Chän mÉ u. C¸c doanh nghiÖ p ®iÒu tra ®ö î chä tõ tæ ng mÉ u c¸c doanh nghiÖ p c n s¶n xuÊt (nhö nª u trª n) t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh, § å Nai vµ B× Dö ¬ng ë phÝ ng nh a
4

ViÖc ph©n tÝ c¸c sè liÖ u cña Tæ ng côc Thè kª cho thÊy r»ng ®Õn cuè n¨m 1998, 7 tØnh nµy chiÕm 73% ch ng i tæ ng sèc¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt t- nh©n cã sö dông tõ 100 lao ®éng trë lª n. 5 Chóng t«i ph¸t hiÖ n ra r»ng tØ lÖ lç th«ng tin trong c¸c c¬ së d÷ liÖ u hiÖ n cã rÊt cao, hÇu hÕt lµ th«ng tin l¹c i hËu. 6 So s¸nh ví c¸c sèliÖ u chÝ thø c cña chÝ phñ th×thÊy c¬ së d÷ liÖ u cña MPDF nh× chung lµ hoµn chØnh. Sè i nh nh n liÖ u cña Tæ ng côc Thè kª cho thÊy trª n toµn què cã tæ ng sè 622 c«ng ty t- nh©n cã sö dông tõ 100 lao ®éng ng c trë lª n, trong ®ã 465 lµ c¸c c¬ së s¶n xuÊt. 7 Sè liÖ u cña Tæ ng côc Thè kª lµ: cã tæ ng sè190 c«ng ty t- nh©n cã sö dông tõ 300 lao ®éng trë lª n. ng

8

Nam; § µ N½ng ë miÒn Trung; vµ Hµ Néi, H¶i Phßng vµ Th¸i B× ë phÝ B¾c. Sè lö î nh a ng c¸c doanh nghiÖ p ®ö î c lùa chä tõ khu vùc n H× 1.3: Ph© n bè mÉu ® iÒu tra theo khu vùc nh phÝ B¾c vµ miÒn a §i ® Þ lý a Trung nhiÒu h¬n so ví i tû trä cña c¸c doanh ng H¶i Phßng Th¸ B× i nh nghiÖ p thuéc hai khu T.p Hå ChÝ Minh 6% 5% vùc nµy trong tæ ng 35% Hµ Néi mÉ u c¸c doanh nghiÖ p, 23% v× nÕu chä qu¸ nhiÒu n doanh nghiÖ p ®ãng trª n ®Þ bµn thµnh phè a §µ N½ng Hå ChÝMinh sÏ dÔ t¹o 3% B× D- ¬ng nh §ång Nai Ên tö î r»ng hÇu hÕt ng 14% 14% c¸c doanh nghiÖ p ®Òu tËp trung ë ®ã, vµ nhö vËy sÏ Ý cã ®iÒu kiÖ n ®Ó so s¸nh c¸c doanh nghiÖ p theo tõng khu vùc. MÉ u ®iÒu tra cßn t ®ö î chia nh¸nh theo qui m« doanh nghiÖ p, nh»m cã thÓ so s¸nh mét sè lö î tö ¬ng c ng ®ö ¬ng c¸c doanh nghiÖ p cã sö dông tõ 100 ®Õn 299 lao ®éng ví c¸c doanh nghiÖ p cã i sö dông tõ 300 lao ®éng trë lª n. 1.11. Ban ®Çu, 144 doanh nghiÖ p ®ö î lùa chä mét c¸ch ngÉ u nhiª n: miÒn Nam cã c n 45 doanh nghiÖ p cã 100-299 lao ®éng, 45 doanh nghiÖ p cã tõ 300 lao ®éng trë lª n; miÒn Trung, cã 7 doanh nghiÖ p cã 100-299 lao ®éng, 1 doanh nghiÖ p cã tõ 300 lao ®éng trë lª n;8 vµ miÒn B¾c cã 25 doanh nghiÖ p cã 100-299 lao ®éng, vµ 19 doanh nghiÖ p cã tõ 300 lao ®éng trë lª n.9 MPDF ®· göi cho gi¸m ®è c¸c doanh nghiÖ p ®ö î c c lùa chä thö do Gi¸m ®è chö ¬ng tr× MPDF ký, ®Ò nghÞhätham gia cuéc ®iÒu tra, n c nh gi¶i thÝ sø mÖ nh vµ nh÷ng dÞ vô cña MPDF, vµ hø a sÏ göi cho hä b¸o c¸o cuè ch ch b¶n i cï Bø c thö nµy ®ö î göi kÌm theo mét phong b× cã d¸n tem, ghi s½n ®Þ chØ vµ ng. c a phiÕu tr¶ lê trong ®ã cã yª u cÇu hä nhËn nh÷ng d÷ liÖ u c¬ b¶n vÒ doanh nghiÖ p i, x¸c cña m× vµ cho biÕt hä thÓ tham gia vµo cuéc ®iÒu tra hay kh«ng. Mét tuÇn sau ®ã, nh cã nh©n viª n cña MPDF gä ®iÖ n tho¹i tí tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖ p ®· ®ö î lùa chä nµy. i i c n 1.12. Khi biÕt râ r»ng nhãm 144 doanh nghiÖ p ®ö î lùa chä tõ ®Çu nµy sÏ kh«ng ®¸p c n ø ng ®ö î môc tiª u lùa chä 100 doanh nghiÖ p mÉ u cña MPDF, kho¶ng 100 doanh c n nghiÖ p n÷a ®· ®ö î chä thª m mét c¸ch ngÉ u nhiª n tõ C¬ së D÷ liÖ u vµ ®ö î c¸c c¸n c n c bé cña MPDF liª n hÖ b»ng c¸ch kÕt hî c¶ göi thö , fax vµ gä ®iÖ n tho¹i. Cuè cï p i i ng, MPDF ®· liª n hÖ ví gÇn 250 doanh nghiÖ p, tö ¬ng ®ö ¬ng ví kho¶ng 2/3 tæ ng sè i i doanh nghiÖ p cï lo¹i ë c¸c tØnh ®ö î chä ng c n.
8 9

8 c«ng ty nµy lµ toµn bé c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt t- nh©n cìlí cña § µ N½ng. n 19 c«ng ty cã tõ 300 lao ®éng trë lª n nµy chÝ lµ toµn bé c¸c c«ng ty thuéc lo¹i nµy ë Hµ Néi, H¶i Phßng vµ nh Th¸i B× nh.

9

1.13. § iÒu quan trä trong qu¸ tr× ®iÒu tra lµ ph¶i lu«n lö u ý tí nh÷ng doanh ng nh i nghiÖ p kh«ng n»m trong mÉ u ®iÒu tra còng nhö nh÷ng t¸c ®éng cã thÓ cã ®è ví i i nh÷ng kÕt qu¶ vµ kÕt luËn cña viÖ c ®iÒu tra do viÖ c lo¹i c¸c doanh nghiÖ p ®ã ra khái mÉ u ®iÒu tra. Thø nhÊt, viÖ c lo¹i trõ tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖ p cã dö í 100 lao ®éng cã i nghÜa lµ mét sè doanh nghiÖ p sö dông nhiÒu vè vµ cã nhiÒu kh¶ n¨ng cã doanh thu n kh¸ lí ®· bÞ lo¹i trõ khái mÉ u ®iÒu tra. TÊt c¶ c¸c doanh nghiÖ p lí t¹i nh÷ng tØnh n n ngoµi nh÷ng tØnh tiÕn hµnh ®iÒu tra còng kh«ng ®ö î tÝ ®Õn. Nh÷ng doanh nghiÖ p c nh lí kh¸c cã thÓ còng ®· bÞlo¹i ra khái mÉ u ®iÒu tra cßn bao gå nh÷ng doanh nghiÖ p n m cã dö í 100 lao ®éng chÝ thø c nhö ng cã nhiÒu lao ®éng kh«ng chuyª n (part-time) i nh vµ/hoÆc lao ®éng theo mï vô. Thø hai, nh÷ng doanh nghiÖ p tõ chè tham gia ®iÒu tra a i cã thÓ lµ nh÷ng doanh nghiÖ p sî h· i, nghi ngê hoÆc tù tin h¬n nh÷ng doanh nghiÖ p kh¸c. Thø ba, viÖ c chØ chä mÉ u ®è ví c¸c doanh nghiÖ p ®· cã ®¨ng kÝcòng lo¹i trõ n i i nh÷ng doanh nghiÖ p chö a ®¨ng kÝ vµ mét sè ngö ê cã thÓ lËp luËn r»ng c¸c doanh , i nghiÖ p chØ ®i ®¨ng kÝkhi hä muè xin vay vè xin xuÊt khÈu, vµ xin giÊy tê liª n quan n n, tí quyÒn sö dông ®Êt. Trong chõng mùc lËp luËn nµy lµ ®óng th×mét sè doanh nghiÖ p i lí nhö ng chö a ®¨ng kÝcã thÓ ®· bÞlo¹i trõ. Vµ, tÊt nhiª n, rÊt nhiÒu doanh nghiÖ p nhµ n nö í nhá h¬n, trong thùc tÕ vËn hµnh rÊt giè nhö c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n xÐt tõ c ng gãc ®é ®Þ nghÜa mµ nãi, ®· kh«ng cã mÆt trong mÉ u ®iÒu tra nµy. nh 1.14. MÉ u ®iÒu tra cuè cï gå cã 95 doanh nghiÖ p, trong ®ã cã 5 doanh nghiÖ p i ng m chö a ®ñ sè lao ®éng tè i 10 thiÓu lµ 100 ngö ê i. H× 1.4: Ph© n bæ mÉu ® iÒu tra theo Qui m« nh MÉ u nµy gå 59 doanh m doanh nghiÖ p nghiÖ p ë phÝ Nam vµ a 500 lao ®éng trë lª n 33 doanh nghiÖ p ë phÝ a 29% B¾c. ViÖ c chØ cã 3 doanh nghiÖ p ë miÒn Trung kh«ng cho phÐp Ý h¬n 300 lao ®éng t chóng t«i rót ra ®ö î c 50% nhiÒu kÕt luËn vÒ khu 300 – 499 lao ®éng vùc tö nh©n ë miÒn 21% Trung. ViÖ c ph©n mÉ u ®iÒu tra theo qui m« doanh nghiÖ p ®¹t kÕt qu¶ tè h¬n, vµ mÉ u ®iÒu tra cuè cï gå cã 5 doanh nghiÖ p cã sè lao ®éng thÊp h¬n t i ng m 100 mét chót, 39 doanh nghiÖ p cã 100-299 lao ®éng, vµ 51 doanh nghiÖ p cã 300 lao ®éng trë lª n.11 Nhãm mÉ u ®iÒu tra cuè cï bao gå 32 doanh nghiÖ p dÖ t may, ph¶n i ng m
10

Trª n thùc tÕ, c¸c c¸n bé pháng vÊn ®· tí gÆp 105 doanh nghiÖ p, trong ®ã cã 10 doanh nghiÖ p kh«ng ®¸p ø ng i ®- î c¸c tiª u chÝcña cuéc ®iÒu tra. c 11 C¸c nh©n viª n tham gia ®iÒu tra cho biÕt nh× chung nh÷ng doanh nghiÖ p lí h¬n tá ra Ý lo ng¹i h¬n c¸c doanh n n t nghiÖ p nhá trong viÖ c tham gia vµo cuéc kh¶o s¸t.

10

H × h 1 . 5 : P h © n b è M Éu ® iÒu tra t h e o N g µ n h n
34% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% May Da T P & G.kh¸t Phi k i m k h Ý c h ñ yÕu lµ gèm Gç § å gç 12% 12% 10% 8% 7%

¸nh mét c¸ch chÝ x¸c sè lö î ®«ng ®¶o c¸c doanh nghiÖ p trong ngµnh nµy trong nh ng tæ ng sè c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt lí n. 1.15. Thùc hiÖ Tõ 1 th¸ng Giª ng ®Õn 6 th¸ng Hai 1999, c¸c nhãm c¸n bé ®iÒu tra ®· n. pháng vÊn 95 doanh nghiÖ p mÉ u. Mç nhãm c¸n bé pháng vÊn gå 2 ngö ê mét i m i, ngö ê ViÖ t Nam vµ mét nö í ngoµi, tÊt c¶ 8 ngö ê ®Òu cã tr× ®é tiÕng ViÖ t tè C¸c i c i nh t. cuéc pháng vÊn kÐo dµi trung b× tõ 2 ®Õn 3 giê sau ®ã lµ ®i th¨m nhµ m¸y nÕu cã nh , thÓ.12

1.16. Sö lý d÷ liÖ C¸c c¸n bé sö lý d÷ liÖ u ®· sö dông phÇn mÒm thè kª ®Ó tÝ u. ng nh to¸n c¸c gi¸ trÞtrung b× trung b× céng, vµ gi¶i biÕn thiª n cña c¸c biÕn sè vµ tÇn sè nh, nh cña c¸c biÕn sè riª ng lÎ. C¸c c©u hái ngá, mang tÝ chÊt ®Þ lö î còng ®ö î sö lÝvµ nh nh ng c ph©n lo¹i b»ng phÇn mÒm sö lÝv¨n b¶n. 1.17. Sau ®ã, c¸c t¸c gi¶ cña b¸o c¸o nµy ®· tiÕn hµnh mét lo¹t phÐp "ph©n tÝ nhá" ch ®Ó x¸c ®Þ c¸c xu hö í d÷ liÖ u. Cô thÓ, viÖ c ph©n tÝ nµy nh»m t× lê gi¶i cho 2 nh ng ch m i c©u hái cã liª n quan: thø nhÊt, nhãm gi¸m ®è vµ doanh nghiÖ p nµo ®ö î tiÕp cËn c c nhiÒu h¬n ví c¸c nguå lùc, nhÊt lµ nh÷ng nguå lùc do chÝ phñ ph©n phè vµ thø i n n nh i, hai, kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña c¸c nhãm nµy kh¸c nhau ra sao. ChÝ biÕn sè ®· ®ö î lùa n c chä nh»m x¸c ®Þ kh¶ n¨ng tiÕp cËn nguå lùc vµ kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña doanh n nh n nghiÖ p. B¶y biÕn sè trong sè nµy lµ: ®Þ ®iÓm, ngµnh ho¹t ®éng, qui m« doanh nghiÖ p, a tuæ i cña doanh nghiÖ p, kª nh xuÊt khÈu chñ yÕu, n¬i sinh cña gi¸m ®è vµ n¬i lµm viÖ c c, cña gi¸m ®è trö í khi chuyÓn vÒ doanh nghiÖ p. Hai biÕn sè ®éc lËp bæ sung ®ö î x¸c c c c lËp trª n c¬ së sö dông c¸c chï c©u tr¶ lê BiÕn sè ®éc lËp thø nhÊt lµ: "quan hÖ " cña m i. gi¸m ®è theo ®ã, nh÷ng gi¸m ®è nµo ®¸p ø ng ®ö î tõ 4 trë lª n trong tæ ng sè 6 ®Æc c, c c ®iÓm liª n quan tí viÖ c ®ö î ö u tiª n tiÕp cËn ví nh÷ng ö u ®· i cña nhµ nö í th×®ö î i c i c c
12

§ a sè c¸c cuéc pháng vÊn ®- î tiÕn hµnh ví ng- ê chñ së h÷u chÝ c i i nh/gi¸m ®è cña tõng c«ng ty. Trong mét c vµi tr- ê hî ®è t- î pháng vÊn lµ c¸n bé qu¶n lÝcña doanh nghiÖ p hiÓu biÕt rÊt râ vÒ doanh nghiÖ p còng ng p, i ng nh- vÒ ng- ê chñ së h÷u - ®©y lµ nh÷ng ng- ê th- ê cã quan hÖ hä i i ng hµng ví gi¸m ®è i c/chñ doanh nghiÖ p.

11

gä lµ "cã quan hÖ ", cßn nh÷ng ngö ê kh¸c th× ®ö î gä lµ "sè cßn l¹i".13 BiÕn sè ®éc i i c i lËp thø hai ph©n lo¹i c¸c doanh nghiÖ p thµnh c¸c doanh nghiÖ p "thµnh c«ng", doanh nghiÖ p "kh«ng thµnh c«ng" vµ "sè cßn l¹i" trª n c¬ së ph©n tÝ xu hö í biÕn ®éng ch ng 14 cña doanh sè b¸n hµng vµ lî nhuËn cña doanh nghiÖ p. C¸c kÕt qu¶ ph©n tÝ quan i ch trä nhÊt ®ö î tr× bµy trong c¸c môc "Ph©n TÝ Nhá" t¹i c¸c chö ¬ng III vµ IV, ng c nh ch ®å thê nh÷ng chi tiÕt ph©n tÝ nhá h¬n ®ö î ®Ò cËp r¶i r¸c t¹i c¸c chö ¬ng môc ng i ch c thÝ hî trong b¸o c¸o nµy. ch p

13

§ Ó ®- î ph©n lo¹i lµ "cã quan hÖ ", mét gi¸m ®è ph¶i ®¸p ø ng tõ 4 trë lª n trong sè 6 ®iÒu kiÖ n sau: lµ ®¶ng c c viª n § ¶ng Céng s¶n ViÖ t Nam, lµm viÖc trong c¬ quan nhµ n- í (trõ tr- ê hî lµm viÖ c cho chÝ quyÒn miÒn c ng p nh Nam thê tr- í 1975), phôc vô trong qu©n ®éi tõ 2 n¨m trë lª n, c«ng t¸c hoÆc hä tËp ë n- í ngoµi tr- í n¨m i c c c c 1991, lµm viÖ c cho chÝ phñ ë n- í ngoµi, vµ cã vî chå cha hoÆc mÑ tõng lµm viÖ c cho § ¶ng, Nhµ n- í nh c , ng, c hoÆc qu©n ®éi. 14 C¸c doanh nghiÖ p "thµnh c«ng" lµ nh÷ng doanh nghiÖ p lµm ¨n cã l· i, c¶ lî nhuËn, doanh sè b¸n hµng vµ khè i i l- î hµng b¸n ®Òu t¨ng trong n¨m 1998. V× chØ cã 12 doanh nghiÖ p cho biÕt lµ häkh«ng cã l· i, nª n nhãm ng doanh nghiÖ p "kh«ng thµnh c«ng" ®· ®- î ®Þ nghÜa mét c¸ch kÐm chÆt chÏ h¬n mét chót. Trª n thùc tÕ, c¸c c nh doanh nghiÖ p "kh«ng thµnh c«ng" lµ nh÷ng doanh nghiÖ p cã c¶ doanh sèb¸n hµng lÉ n khè l- î hµng b¸n gi¶m i ng sót trong n¨m 1998.

12

II. bøc tranh lín A. Bøc tranh vÜm« - § æi míi ch÷ng l¹i 2.01. Nh× mét c¸ch tæ ng thÓ, chö ¬ng tr× c¶i c¸ch kinh tÕ cña ViÖ t Nam - thö ê n nh ng ®ö î gä lµ "®æi míi" trong tiÕng ViÖ t hoÆc "renovation program" trong tiÕng Anh - ®· c i thµnh c«ng ®¸ng kÓ. Mí chØ c¸ch ®©y mét thËp kØ, nÒn kinh tÕ ViÖ t Nam cßn ®ang ë i trong mét t× tr¹ng hç mang, bÞtû lÖ siª u l¹m ph¸t cï ví n¹n ®ãi lan trµn tµn ph¸. nh n ng i Ngµy nay, ví tè ®é t¨ng trö ëng GDP hµng n¨m tõ 8 ®Õn 9 phÇn tr¨m trong nh÷ng i c n¨m gÇn ®©y, ViÖ t Nam cã thÓ ®ö î coi lµ què gia cã mø c ph¸t triÓn kinh tÕ mau c c chãng bËc nhÊt trong sè c¸c què gia nghÌo nhÊt thÕ gií trong thËp kØ qua. Næ i bËt c i trong sè c¸c thµnh tùu nµy lµ viÖ c gi¶m ®¸ng kÓ t× tr¹ng nghÌo khæ tõ mø c chiÕm 3/4 nh d©n sè khi b¾t ®Çu c¶i c¸ch15 xuè cßn kho¶ng 1/3 d©n sè t¹i thê ®iÓm hiÖ n nay.16 ng i 2.02. Tuy nhiª n, xÐt tõ t× h× hiÖ n nay, nÒn kinh tÕ ViÖ t Nam dö ê nhö giè nh nh ng ng mét cç xe ®ang hÕt x¨ng vµ rÊt cã thÓ ®ang ®i nhanh tí t× tr¹ng chÕt m¸y. Nh÷ng chØ i nh sè dö í ®©y cho chóng ta thÊy t× tr¹ng nµy: i nh • T¨ng trö ëng GDP suy gi¶m h¬n mét nöa trong n¨m 1998, xuè cßn 3,8%, vµ c¸c ng dÊu hiÖ u cho thÊy mø c t¨ng trö ëng GDP sÏ cßn tiÕp tôc suy gi¶m trong n¨m 1999;17 • XuÊt khÈu, vè ®· t¨ng trö ëng kho¶ng 25%/ n¨m trong gÇn suè thËp kØ qua, ®· suy n t gi¶m kho¶ng 12% trong quÝ I n¨m 1999 mÆc dï ChÝ phñ ®· lo¹i bá nhiÒu qui nh ®Þ h¹n chÕ xuÊt khÈu vµ ®· ph¸ gi¸ ®å tiÒn néi tÖ 17% trong n¨m 1998;18 nh ng • Trong quÝI n¨m 1999, nhËp khÈu suy gi¶m ví tè ®é cßn cao h¬n - gi¶m 18% so i c ví quÝI n¨m 1998 - ®iÒu nµy tuy cho phÐp ViÖ t Nam tr¸nh ®ù¬c mét cuéc khñng i ho¶ng vÒ ngo¹i tÖ, nhö ng kh«ng ph¶i lµ ®iÒm b¸o tè lµnh cho tö ¬ng lai cña c¸c t ho¹t ®éng xuÊt khÈu vè ph¶i phô thuéc nhiÒu vµo vËt tö nhËp khÈu; n

David Dollar vµ Jennie Litvak, "C¶i c¸ch kinh tÕ vÜ m« vµ gi¶m nghÌo ë ViÖ t Nam" trong cuè Phóc lîi gia n ®× vµ sù qu¸ ®é cña ViÖ Nam, cña David Dollar vµ nh÷ng ng- ê kh¸c (biª n tËp), Washington, DC: Ng©n hµng nh t i ThÕ gií 1998, tr.15. i, 16 Sè liÖ u s¬ bé trÝ dÉ n tõ cuéc kh¶o s¸t vÒ th- í ®o mø c sè lÇn thø hai cña ViÖ t Nam (LSMS) do Thôy § iÓn, ch c ng Ng©n hµng ThÕ gií vµ UNDP hçtrî ®- î dÉ n trong "Toµn cÇu hãa, qu¶n lÝvµ æ n ®Þ Nh÷ng bµi hä then chè i , c nh: c t tõ § «ng ¸" (dù th¶o v¨n b¶n lµm viÖ c), V¨n b¶n cña UNDP, th¸ng Ba, 1999. 17 Tè ®é t¨ng tr- ëng GDP chÝ thø c cña n¨m 1998 do chÝ phñ ®- a ra lµ 5,8%, nh- ng Ng©n hµng ThÕ gií c nh nh i ®¸nh tôt xuè 2% chñ yÕu do mø c t¨ng tr- ëng - í tÝ cho ngµnh dÞ vô thÊp h¬n. Tuy nhiª n, còng nª n l- u ý ng c nh ch r»ng hÇu hÕt c¸c sèliÖ u ®- î sö dông trong b¸o c¸o nµy lµ trÝ tõ nguå cña Tæ ng côc Thè kª , vµ do ®ã, ®- î c ch n ng c dùa trª n con sè5,8%. 18 Sè liÖ u chÝ thø c cña Tæ ng côc Thè kª cho thÊy tæ ng gi¸ trÞxuÊt khÈu trong quÝI n¨m 1999 ®· gi¶m gÇn nh ng 12% so ví quÝI n¨m 1998. Xem "Tiª u § iÓm - ViÖ t Nam dù tÝ hiÖ u qu¶ xuÊt khÈu quÝI sa sót", Reuters, 23 i nh th¸ng Ba, 1999.

15

13

• § Çu tö trùc tiÕp cña nö í ngoµi vÉ n tiÕp tôc ®µ r¬i tù do trong n¨m 1999, ®¹t mø c c thÊp h¬n c¶ n¨m 1998, khi mø c gi¶i ng©n ®Çu tö nö í ngoµi ®· gi¶m kho¶ng mét c 19 nöa so ví mø c cña n¨m 1997. Trong mét chõng mùc nhÊt ®Þ ViÖ t Nam hiÖ n i nh, nay ®ang ph¶i thay thÕ ®Çu tö nö í ngoµi b»ng nguå viÖ n trî nö í ngoµi - gi¶i c n c 20 ng©n viÖ n trînö í ngoµi t¨ng kho¶ng 40% trong n¨m 1998. c • ChÝ phñ ®· ®iÒu chØnh theo hö í gi¶m ®¸ng kÓ chö ¬ng tr× ®Çu tö c«ng cho nh ng nh giai ®o¹n 1996-2000 ®Ó ph¶n ¸nh t× tr¹ng ®Çu tö nö í ngoµi suy gi¶m. nh c 2.03. T¸c ®éng cña t× tr¹ng suy gi¶m kinh tÕ ®è ví tØ lÖ c«ng ¨n viÖ c lµm hiÖ n cßn nh i i chö a râ v×qu¸ thiÕu c¸c sè liÖ u thè kª cã chÊt lö î vÒ lao ®éng ë ViÖ t Nam. C¸c ng ng kÕt qu¶ ph©n tÝ trö í ®©y dù b¸o r»ng tè ®é t¨ng trö ëng 8-9% cña ViÖ t Nam chØ cÇn ch c c suy gi¶m chót Ý sÏ lµm cho t× tr¹ng thÊt nghiÖ p t¨ng nhanh, chñ yÕu do viÖ c hµng t nh n¨m cã thª m mét triÖ u ngö ê mí tham gia vµo lùc lö î lao ®éng.21 Trª n thùc tÕ, tû i i ng lÖ thÊt nghiÖ p ®· t¨ng kho¶ng 1% trong n¨m 1997 mÆc dï t¨ng trö ëng GDP cña n¨m ®ã vÉ n ®¹t mø c trª n 8%.22 Mét sè sè liÖ u dù to¸n cho thÊy tû lÖ thÊt nghiÖ p ®« thÞ®· t¨ng kho¶ng 6 ®Õn 8% trong n¨m 1998.23 TØ lÖ kh«ng ®ñ viÖ c lµm còng ë mø c rÊt cao trong c¶ nö í nhÊt lµ ®è ví thanh niª n.24 c, i i 2.04. HÇu hÕt c¸c chuyª n gia quan s¸t, ë nh÷ng mø c ®é kh¸c nhau, ®· cho r»ng c¸c vÊn ®Ò hiÖ n t¹i cña ViÖ t Nam b¾t nguå tõ viÖ c tè ®é c¶i c¸ch suy gi¶m vµ tõ nh÷ng n c ¶nh hö ëng cã tÝ chÊt thø ph¸t cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝ ch©u ¸. Trª n gi¸c ®é nh nh thø nhÊt, chÝ phñ ViÖ t Nam ®· chËm chÔ trong viÖ c ph¸t ®éng hiÖ p c¶i c¸ch thø hai nh tiÕp sau c¸c bö í c¶i c¸ch c¬ cÊu m¹nh mÏ hå cuè thËp kØ 1980 vµ ®Çu thËp kØ 1990. c i i T¨ng trö ëng do kÕt qu¶ cña c¸c bö í c¶i c¸ch thuéc hiÖ p mét nµy ®· ®¹t mø c ®¸ng kÓ, c chñ yÕu do mø c néi cung t¨ng cao do kÕt qu¶ cña c¸c biÖ n ph¸p c¶i c¸ch ph¸p lý, cho phÐp c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ho¹t ®éng, dì bá c¸c kiÓm so¸t vÒ gi¸ c¶, vµ ph¸ gi¸ ®å néi tÖ . C¸c nhµ ®Çu tö nö í ngoµi còng hè h¶ lao vµo ViÖ t Nam do nghÜ r»ng ®©y ng c i lµ mét thÞtrö ê réng lí vµ ®Ó tËn dông lùc lö î lao ®éng cã tay nghÒ tö ¬ng ®è cao ng n ng i vµ rÎ t¹i ViÖ t Nam. Chóng ta hoµn toµn cã thÓ lËp luËn r»ng nÒn kinh tÕ ViÖ t Nam ®· thu nhËn ®ö î tè ®a nh÷ng lî Ý mµ ViÖ t Nam cã thÓ tËn dông ®ö î tõ hiÖ p c¶i c¸ch c i i ch c ®Çu tiª n, vµ giê ®©y chØ cã thÓ tiÕp tôc t¨ng trö ëng thª m n÷a nÕu cã mét hiÖ p c¶i c¸ch mí s©u s¾c vÒ thÓ chÕ, tø c lµ, tö nh©n hãa khu vùc doanh nghiÖ p nhµ nö í (hiÖ n vÉ n i, c

Cam kÕt ®Çu t- trùc tiÕp n- í ngoµi trong n¨m 1998 gi¶m xuè chØ cßn 1,8 triÖ u USD, trong ®ã mø c gi¶i c ng ng©n chØ ®¹t 1 triÖ u USD, Vietnam Update, Ng©n hµng ThÕ gií th¸ng Ba 1999. i, 20 The Economist Intelligence Unit, ViÖ t Nam - QuÝI n¨m 1999. 21 Dollar vµ Litvak, tr. 12. 22 Thùc tr¹ng lao ®éng-viÖ lµm ë ViÖ Nam, 1997, Hµ Néi: Nhµ XuÊt b¶n Thè kª , 1998, tr. 47. c t ng 23 "Toµn cÇu hãa, qu¶n lÝvµ æ n ®Þ Nh÷ng bµi hä then chè tõ § «ng ¸", tr. 39. nh: c t 24 Thùc tr¹ng lao ®éng-viÖ lµm, 1997, tr. 42. c

19

14

cßn rÊt lí c¬ cÊu l¹i khu vùc ng©n hµng, c¶i thiÖ n chÊt lö î c¸c dÞ vô c«ng céng n), ng ch vµ t¨ng lö î th«ng tin c¸c lo¹i. ng 2.05. Sù cÇn thiÕt ph¶i c¶i c¸ch nÒn kinh tÕ ViÖ t Nam cßn trë nª n cÊp b¸ch h¬n do cuéc khñng ho¶ng tµi chÝ khu vùc. Mø c ®é héi nhËp cßn h¹n chÕ, ®Æc biÖ t trª n lÜnh nh vùc thÞtrö ê vè ®· lµ bø c ®Öm gióp ViÖ t Nam tr¸nh ®ö î nh÷ng có ®¸nh trùc tiÕp ng n, c cña cuéc khñng ho¶ng mµ c¸c nÒn kinh tÕ kh¸c trong khu vùc ®· ph¶i chÞ Nhö ng u. chóng ta hiÖ n cã ®ñ b»ng chø ng vÒ c¸c t¸c ®éng gi¸n tiÕp mµ nÒn kinh tÕ ViÖ t Nam ph¶i g¸nh chÞ trong 18 th¸ng võa qua do khñng ho¶ng kinh tÕ ch©u ¸. C¸c nö í § «ng u c ¸ bÞt¸c ®éng cña khñng ho¶ng chiÕm kho¶ng 70% c¶ vÒ lö î ®Çu tö nö í ngoµi lÉ n ng c thÞtrö ê xuÊt khÈu cña ViÖ t Nam, vµ nh÷ng nö í nµy ®· tiÕp nhiª n liÖ u cho phÇn lí ng c n 25 mø c t¨ng trö ëng cao cña ViÖ t Nam trong suè thËp kØ qua. C¸c ho¹t ®éng thö ¬ng m¹i t vµ ®Çu tö trong néi bé c¸c nö í khu vùc ®· suy gi¶m m¹nh, trong khi ®ã, hµng xuÊt c khÈu cña ViÖ t Nam l¹i bÞgi¶m kh¶ n¨ng c¹nh tranh so ví c¸c nö í l¸ng giÒng § «ng ¸ i c do ®å tiÒn cña hä ph¸ gi¸ m¹nh. ng bÞ 2.06. Trong 18 th¸ng qua, ChÝ phñ ®· ®è phã ví t× tr¹ng kinh tÕ suy gi¶m b»ng nh i i nh mét lo¹t s¸ng kiÕn mí ChÝ phñ ®· ban hµnh nhiÒu nghÞ®Þ vµ luËt mí ö u ¸i h¬n i. nh nh i cho doanh nghiÖ p, t¨ng tè ®é tö nh©n hãa, xãa bá viÖ c cÊp phÐp xuÊt khÈu, vµ tõng c bö í ph¸ gi¸ ®å tiÒn. Quan trä nhÊt lµ viÖ c th«ng qua luËt Doanh nghiÖ p mí vµo c ng ng i th¸ng S¸u n¨m 1999, trong ®ã cã qui ®Þ quyÒn cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n râ rµng nh h¬n rÊt nhiÒu so ví trö í ®©y. LuËt nµy sÏ cã hiÖ u lùc tõ ngµy 1 th¸ng Giª ng n¨m i c 2000, vµ nhiÒu ngö ê trong ChÝ phñ hi vä luËt Doanh nghiÖ p mí sÏ cã t¸c ®éng i nh ng i tÝ cùc m¹nh mÏ ®è ví m«i trö ê kinh doanh cña ViÖ t Nam. § å thê hiÖ n vÉ n ch i i ng ng i, tå t¹i nhiÒu trë ng¹i ®¸ng kÓ do ChÝ phñ tiÕp tôc nh¾c l¹i cam kÕt thùc hiÖ n chiÕn n nh lö î t¨ng trö ëng trong ®ã nhµ nö í ®ãng vai trß chñ ®¹o, do rµo c¶n nhËp khÈu cßn c c cao, c¸c doanh nghiÖ p bÞh¹n chÕ sö dông ngo¹i tÖ, ®å tiÒn vÉ n bÞ®Þ gi¸ qu¸ cao, ng nh vµ khu vùc ng©n hµng nh× chung vÉ n chö a ®ö î c¶i c¸ch ví mét sè lö î lí vµ ngµy n c i ng n cµng gia t¨ng c¸c kho¶n nîkhã ®ßi. § ¸ng lö u ý lµ ChÝ phñ vÉ n chö a phª chuÈn mét nh c¸ch ®Çy ®ñ vai trß chñ chè cña khu vùc tö nh©n trong viÖ c lËp l¹i tè ®é t¨ng trö ëng t c cao t¹i ViÖ t Nam. B. Tãm t¾t lÞ sö khu vùc kinh tÕ tö nh© n cña ViÖ Nam26 ch t 2.07. § · hµng ngµn n¨m, nÒn kinh tÕ vµ v¨n hãa ViÖ t Nam dùa chñ yÕu vµo n«ng nghiÖ p. Cuéc chinh phôc cña ngö ê Ph¸p hå thÕ kØ 19 kh«ng lµm thay ®æ i ®iÒu nµy i i ®ö î bao nhiª u. Ngö ê Ph¸p ®ö a vµo ViÖ t Nam quan niÖm hiÖn ®¹i vÒ së h÷u tö nh©n c i hî ph¸p, nhö ng chØ thùc thi nã nhö mét bé phËn cÊu thµnh cña mét hÖ thè kinh tÕ p ng
25 26

ViÖ t Nam: Trç dËy ®Ó ®è phã ví th¸ch thø c, Ng©n hµng ThÕ gií 1998, tr. 3. i i i i, Xem Phô lôc II ®Ó cã tr× bµy chi tyÕt h¬n vÒ lÞ sö khu vùc t- nh©n cña ViÖ t Nam. nh ch

15

bÞbãp mÐo nh»m phôc vô cho mét sè nhá gií thö î lö u ViÖ t Nam, chñ yÕu ë miÒn i ng Nam. Nh÷ng ho¹t ®éng s¶n xuÊt c¹nh tranh ví hµng khÈu cña Ph¸p, kÓ c¶ hµng thñ i c«ng truyÒn thè ®Òu bÞbãp chÕt.27 N¨m 1939, c«ng nghiÖ p chØ chiÕm 10% tæ ng s¶n ng, lö î què gia. 90.000 ngö ê lµm viÖ c trong ngµnh c«ng nghiÖ p, 60% c¸c hÇm má do ng c i 28 ngö ê Ph¸p kiÓm so¸t. i 2.08. Nö íc ViÖ Nam D©n chñ Céng hßa, 1954-1975. Sau khi HiÖ p ®Þ Gi¬-ne-v¬ t nh chia c¾t ViÖ t Nam vµo n¨m 1954, § ¶ng Lao ®éng ViÖ t Nam thùc hiÖ n chiÕn lö î c«ng c nghiÖ p hãa nhanh chãng, cam kÕt triÖ t tiª u c¸c h× thø c kinh tÕ tö b¶n chñ nghÜa vµ nh thiÕt lËp mét hÖ thè dùa hoµn toµn vµo c¸c doanh nghiÖ p què doanh vµ c¸c hî t¸c ng c p 29 x· . § Õn n¨m 1960, sau khi thùc hiÖ n nh÷ng chö ¬ng tr× lí vÒ c¶i c¸ch ruéng ®Êt, nh n tËp thÓ hãa, vµ què h÷u hãa c¸c c¬ së c«ng nghiÖ p võa vµ lí h¬n mét nöa s¶n lö î c n, ng c«ng nghiÖ p lµ do c¸c doanh nghiÖ p què doanh s¶n xuÊt ra, vµ gÇn 1/4 s¶n lö î c«ng c ng nghiÖ p lµ do khu vùc h¬p t¸c x· t¹o ra. Khu vùc doanh nghiÖ p tö nh©n chÝ thø c ®ãng nh gãp chö a ®Õn 1%. MÆc dï khu vùc nhµ nö í gi÷ vai trß chñ ®¹o vÒ s¶n lö î khu vùc c ng, tö nh©n kh«ng chÝ thø c l¹i lµ nguå cung cÊp c«ng ¨n viÖ c lµm hµng ®Çu - thËm chÝ nh n ngay c¶ trong thê kú ®Ønh cao cña khu vùc doanh nghiÖ p nhµ nö í hå gi÷a thËp kØ i c i 1960, lùc lö î lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í còng chØ chiÕm dö í 1/5 ng c i tæ ng sè lùc lö î lao ®éng. ng 2.09. Sau ®î bï næ t¨ng trö ëng nhanh trong 10 n¨m sau khi kÝHiÖ p ®Þ Gi¬-net ng nh v¬, nÒn kinh tÕ do khu vùc nhµ nö í ®ãng vai trß chñ ®¹o t¹i miÒn B¾c ®· t¨ng trö ëng c chËm l¹i trong 10 n¨m tiÕp theo ®ã, ®¹t mø c t¨ng trö ëng thÊp h¬n so ví tè ®é gia i c t¨ng d©n sè30 ViÖ c MÜ leo thang tiÕn hµnh nÐm bom miÒn B¾c lµ mét yÕu tè dÉ n tí sù . i suy gi¶m nµy. Trong giai ®o¹n khã kh¨n ®ã, ®Ó cã ®ö î mét tö ¬ng lai tö ¬i s¸ng h¬n, c c¸c c¸n bé ®Þ phö ¬ng b¾t ®Çu thö nghiÖm nh÷ng c¬ chÕ khuyÕn khÝ nh»m ®Èy m¹nh a ch s¶n xuÊt. Tuy nhiª n, nh× tæ ng thÓ, hÖ thè kÕ ho¹ch hãa tËp trung ë miÒn B¾c chñ n ng yÕu tå t¹i ®ö î mét phÇn lµ nhê cã viÖ n trîå¹t cña khè Liª n X« vµ Trung Què 31 n c i c. B¶ng 2.1: T¨ ng trö ëng kinh tÕ cña nö íc ViÖ Nam D© n chñ Céng hßa t 1955-1960
27

Mø c t¨ng GDP hµng n¨m 13,5%

Mø c t¨ng d©n sè hµng n¨m 3,5%

5.
28

David Marr, TruyÒn thè ViÖ t Nam tr- í thö th¸ch, 1920-1945, Berkeley: NXB § ¹i hä California, 1981, tr. ng c c

TrÇn Hoµng Kim, Kinh tÕ ViÖ t Nam thê k×1945-1995 vµ triÓn vä ®Õn n¨m 2020, Hµ Néi: NXB Thè kª , i ng ng 1996, tr. 31. 29 Xem 45 n¨m kinh tÕ ViÖ t Nam (1945-1990), Hµ Néi: NXB Khoa hä X· héi, 1990. c 30 45 n¨m kinh tÕ ViÖ t Nam, tr. 16. 31 TØ lÖ viÖ n trîn- í ngoµi trong tæ ng thu ng©n s¸ch cña ChÝ phñ nh¶y vä tõ mø c 21% thê k× 1960-65 lª n c nh t i 68% thê k×1966-70 (xem TrÇn Hoµng Kim, Kinh tÕ ViÖ t Nam thê k×1945-1995 vµ triÓn vä ®Õn n¨m 2020, i i ng Hµ Néi: NXB Thè kª , 1996, tr. 181). ng

16

1961-1965 1966-1970 1971-1975
Nguå 45 n¨m kinh tÕ ViÖ Nam n: t

9,6% 0,7% 2,3%

2,9% 3% 2,6%

2.10. ViÖ Nam Céng hßa, 1954-1975. LÖ thuéc vµo vè nö í ngoµi cã lÏ lµ mét ®Æc t n c ®iÓm kinh tÕ giè nhau gi÷a miÒn B¾c vµ miÒn Nam trong giai ®o¹n nµy.32 Sù kh¸c ng biÖ t vÒ tÝ chÊt gi÷a kinh tÕ miÒn B¾c ví kinh tÕ miÒn Nam ®ö î minh hä râ nÐt nh i c a nhÊt qua viÖ c: dÞ vô lµ khu vùc t¨ng trö ëng nhanh nhÊt cña miÒn Nam, chiÕm tí ch i 33 60% nÒn kinh tÕ ngay trö í khi ViÖ t Nam thè nhÊt. Trong chõng mùc chÝ phñ cã c ng nh can thiÖ p vµo ®ê sè kinh tÕ, th×trä t©m cña sù can thiÖ p ®ã l¹i lµ khu vùc n«ng i ng ng nghiÖ p chø kh«ng ph¶i lµ khu vùc c«ng nghiÖ p. 2.11. T¹i thê ®iÓm ®Ønh cao n¨m 1964, c«ng nghiÖ p chØ chiÕm 13% GDP cña ViÖ t i Nam céng hßa. Kh«ng cã g×®¸ng ng¹c nhiª n khi bè c¶nh hç lo¹n vµ ®Çy rñi ro cña i n mét cuéc chiÕn tranh ®ang leo thang ®· c¶n trë ®¸ng kÓ qu¸ tr× c«ng nghiÖ p hãa khu nh vùc tö nh©n t¹i ViÖ t Nam céng hoµ: t¹i thê ®iÓm ngay trö í khi ®Êt nö í thè nhÊt, tØ i c c ng trä cña c«ng nghiÖ p trong tæ ng GDP cña ViÖ t Nam céng hoµ ®· gi¶m xuè mø c chØ ng ng b»ng mét nöa mø c cña n¨m 1964.34 S¶n xuÊt c«ng nghiÖ p tËp trung chñ yÕu ë khu vùc xung quanh Sµi Gßn, vµ tËp trung ®a sè vµo c¸c ngµnh thùc phÈm vµ ®å uè thuè l¸ ng, c vµ dÖ t.35 TuyÖ t ®¹i ®a sè c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ®Òu nhá, trong ®ã chØ cã 320 trong tæ ng sè 175.000 c¬ së s¶n xuÊt (0,2%) sö dông tõ 50 lao ®éng trë lª n.36 2.12. Sù thèng nhÊt vÒ chÝ trÞvµ kinh tÕ cña nö íc Céng hßa X· héi chñ nghÜ ViÖ nh a t Nam, 1976-1980. Ví viÖ c ®Êt nö í ®ö î chÝ thø c thè nhÊt vµo n¨m 1976, hÖ i c c nh ng thè kinh tÕ ë miÒn B¾c ®ö î ¸p dông cho miÒn Nam. ChÝ phñ thùc hiÖ n chÝ ng c nh nh s¸ch què h÷u hãa hoÆc tËp thÓ hãa tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n cã qui m« ®¸ng kÓ c ë miÒn Nam nh»m ®¶m b¶o r»ng sù nghiÖ p thè nhÊt ®Êt nö í sÏ chØ lµm gi¶m chót Ý ng c t tØ trä cña khu vùc què doanh trong tæ ng s¶n lö î c«ng nghiÖ p. ChØ mét sèÝ doanh ng c ng t nghiÖ p nhá lµ kh«ng bÞ®Æt dö í sù kiÓm so¸t hoµn toµn cña nhµ nö í nhö ng l¹i bÞxÕp i c, lo¹i thµnh c¸c doanh nghiÖ p c«ng tö hî doanh trong ®ã nhµ nö í n¾m phÇn khè p c ng chÕ. Chñ trö ¬ng nµy nh× chung chØ dµnh cho nh÷ng doanh nghiÖ p nµo cã chñ së h÷u n ®ö î ®¸nh gi¸ lµ ®óng ®¾n vÒ chÝ trÞ c nh .
32

Hoa Kú viÖ n trîkh«ng hoµn l¹i 26 tØ USD cho ViÖ t Nam Céng hßa giai ®o¹n 1954-1974. 18 tØ trong sè ®ã lµ giµnh riª ng cho môc ®Ý qu©n sù (TrÇn Hoµng Kim, tr. 196). ch 33 Vµ tÊt nhiª n, mét phÇn nhÊt ®Þ cña ngµnh dÞ vô nµy ®· ® - î ph¸t triÓn ®Ó ®¸p ø ng nhu cÇu cña lùc l- î nh ch c ng qu©n sù MÜ ®«ng ®¶o t¹i miÒn Nam ViÖ t Nam. Patrick Boarman, Kinh tÕ Nam ViÖ t Nam: Mét sù khëi ®Çu mí i, Los Angeles: Trung t©m Kinh doanh Què tÕ, 1973, tr. 10. c 34 TrÇn Hoµng Kim, tr. 191, 194. 35 90% tæ ng s¶n l- î c«ng nghiÖ p ®- î t¹o ra tõ khu vùc Sµi Gßn - ChîLí - Biª n Hßa - Gia § Þ NÕu tÝ ng c n nh. nh theo ngµnh, 80% s¶n l- î c«ng nghiÖ p thuéc c¸c ngµnh thùc phÈm vµ ®åuè thuè lµ vµ dÖ t. ng ng, c 36 TrÇn Hoµng Kim, tr. 191.

17

2.13. Tr¸i ngö î ví nh÷ng dù b¸o cña c¸c nhµ kÕ ho¹ch hãa tËp trung ë miÒn B¾c, nÒn c i kinh tÕ cña nö í ViÖ t Nam thè nhÊt chØ thu ®ö î kÕt qu¶ tr× trÖ tö ¬ng tù nhö nÒn c ng c kinh tÕ miÒn B¾c trong thËp kØ trö í ®ã. ViÖ c miÒn Nam ph¶n ®è m¹nh mÏ chñ trö ¬ng c i tËp thÓ hãa vµ què h÷u hãa, mè quan hÖ xÊu ®i nhanh chãng gi÷a ViÖ t Nam ví C¨mc i i pu-chia vµ Trung Què vµ viÖ c phö ¬ng T©y kh«ng tham gia vµo q¸u tr× t¸i kiÕn thiÕt c, nh thê kú sau chiÕn tranh ®· lµm cho bø c tranh kinh tÕ ViÖ t Nam vè ®· xÊu l¹i cµng trë i n nª n xÊu h¬n. Trong giai ®o¹n tõ 1976 ®Õn 1980: • S¶n lö î n«ng nghiÖ p t¨ng dö í mø c 2%/n¨m, thÊp h¬n nhiÒu so ví chØ tiª u ng i i chÝ thø c lµ 8-10%; nh • C«ng nghiÖ p ph¸t triÓn ví tè ®é 0,6%/n¨m, so ví môc tiª u 16-18%; i c i • D©n sè tiÕp tôc t¨ng m¹nh ví tè ®é h¬n 2%/n¨m, mÆc dï dßng "thuyÒn nh©n" ra i c ®i å ¹t; • C¸c ho¹t ®éng "xÐ rµo" cña c¸c doanh nghiÖ p - ho¹t ®éng kinh doanh trª n c¸c thÞ trö ê chî®en nh»m kiÕm ®ñ mø c thu ®Ó trang tr¶i chi phÝs¶n xuÊt vµ thö ëng cho ng ngö ê lao ®éng hßng tiÕn l¹i gÇn h¬n tí nh÷ng chØ tiª u s¶n xuÊt kh«ng thùc tÕ do i i chÝ quyÒn trung ö ¬ng ®Ò ra - ®· trë thµnh viÖ c lµm phæ biÕn;37 nh 2.14. § æi míi, tõ 1986 ®Õn nay. Sau mét nöa thËp kØ ¸p dông nh÷ng biÖ n ph¸p t× nh thÕ, t× h× kinh tÕ ViÖ t Nam vµo n¨m 1986 ®· tõ chç xÊu chuyÓn sang xÊu h¬n. nh nh Ngoµi t× tr¹ng siª u l¹m ph¸t vµ n¹n ®ãi lan réng, ban l· nh ®¹o cña ViÖ t Nam cßn nh ph¶i ®ö ¬ng ®Çu ví mét vÞ©n nh©n vÒ tö tö ëng hÖ ngµy cµng trë nª n khã chÞ lµ Liª n i u X«. NguyÔn V¨n Linh ®ö î chØ ®Þ lµm Tæ ng bÝ thö § ¶ng Céng s¶n ViÖ t Nam, vµ c nh § æi míi ®ö î chÝ thø c ph¸t ®éng. c nh 2.15. Lóc ®Çu, § æi míi cã néi dung rÊt giè ví Perestroika (c¶i tæ ) cña Liª n X« ng i phi tËp trung hãa qu¸ tr× ra quyÕt ®Þ vÒ c¸c ®Çu vµo ®è ví c¸c doanh nghiÖ p trong nh nh i i khi tiÕp tôc kiÓm so¸t gi¸ c¶ vµ bao cÊp cña nhµ nö í KÕt qu¶ lµ, còng nhö ë Liª n X«, c. t× tr¹ng siª u l¹m ph¸t quay trë l¹i, vµ n¨m 1989 chø ng kiÕn dßng "thuyÒn nh©n" ra ®i nh ®«ng nhÊt kÓ tõ mét thËp kØ trö í ®ã.38 Mét lÇn n÷a, t× tr¹ng khñng ho¶ng ®· lµm c nh suy yÕu lËp trö ê cña nh÷ng ngö ê b¶o thñ vµ cho phÐp chñ trö ¬ng c¶i c¸ch ®ö î thùc ng i c hiÖ n trë l¹i - vÉ n dö í ngä cê ®æi míi - cô thÓ lµ: thiÕt lËp nh÷ng nguyª n t¾c kinh tÕ i n c¨n b¶n gióp mang l¹i sù t¨ng trö ëng nhanh chãng: tù do hãa gi¸ c¶, t¨ng mø c l· i suÊt lª n l· i suÊt thùc dö ¬ng, ph¸ gi¸ vµ thè nhÊt tØ gi¸ hè ®o¸i. ng i
37 38

Xem Adam Fforde vµ Stefan de Vylder, ViÖ t Nam: Mét nÒn kinh tÕ thê qu¸ ®é, SIDA, 1988. i Cima, Ronald J. (biª n tËp), ViÖ t Nam: Nghiª n cø u què gia, ChÝ phñ Hoa K× 1989, tr. 179. c nh ,

18

2.16. N¨m 1988, nhµ nö í ban hµnh c¸c nghÞ®Þ "c«ng nhËn tÇm quan trä l©u dµi c nh ng cña tö nh©n, ®¶m b¶o cho khu vùc nµy tå t¹i nhö mét bé phËn cña mét nÒn 'kinh tÕ n nhiÒu thµnh phÇn' vµ dì bá mä h¹n chÕ ®è ví viÖ c thuª mö í lao ®éng cña khu vùc i i i n 39 nµy". Hai n¨m sau, vµo n¨m 1990, luËt Doanh nghiÖ p ®· thiÕt lËp nª n c¬ së h¹ tÇng ph¸p lÝ cho mét khu vùc tö nh©n chÝ thø c. Cuè cï trong n¨m 1992, HiÕn ph¸p nh i ng, mí cña nö í ViÖ t Nam ®· kh¼ng ®Þ l¹i tÝ chÊt ph¸p lÝcña doanh nghiÖ p tö nh©n i c nh nh vµ chç ®ø ng cña khu vùc tö nh©n trong mét nÒn kinh tÕ "nhiÒu thµnh phÇn". C. Khu vùc s¶n xuÊt tö nh© n cña ViÖ Nam40 t 2.17. Ngö ê ta thö ê hay nhÇm lÉ n vÒ qui m« thùc cña khu vùc tö nh©n cña ViÖ t i ng Nam, vµ phÇn lí nguyª n nh©n lµ do viÖ c gÇn nhö toµn bé ngµnh n«ng nghiÖ p ë ViÖ t n Nam ®Òu n»m trong tay tö nh©n, ®å thê l¹i tå t¹i mét khu vùc kinh tÕ kh«ng chÝ ng i n nh thø c ®ang ngµy cµng lí trong néi bé nÒn kinh tÕ ViÖ t Nam. B¶n b¸o c¸o nµy chØ tËp n trung vµo bé phËn nhá nhÊt cña khu vùc kinh tÕ tö nh©n, ®ã lµ nh÷ng doanh nghiÖ p tö nh©n s¶n xuÊt cã ®¨ng kÝ chÝ thø c. Sù lùa chä trä t©m nµy xuÊt ph¸t tõ sù tin nh n ng tö ëng cña chóng t«i r»ng tö ¬ng lai kinh tÕ cña ViÖ t Nam tï thuéc rÊt nhiÒu vµo vËn y mÖ nh cña bé phËn nµy trong khu vùc tö nh©n. N¨ng suÊt lao ®éng trong n«ng nghiÖ p sÏ chØ t¨ng rÊt Ý vµ mø c t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng thùc sÏ chØ cã thÓ do s¶n xuÊt c«ng t, nghiÖ p ®em l¹i. Trong c«ng nghiÖ p, s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p nhÑ sÏ lµ ngµnh cã hiÖ u qu¶ s¶n xuÊt cao nhÊt v×®ã chÝ lµ n¬i mµ nguå lùc phong phó cña ViÖ t Nam lµ lao ®éng nh n sÏ ®ö î khai th¸c ®Çy ®ñ nhÊt. Trong phÇn néi dung nµy cña b¸o c¸o, chóng t«i xin b¾t c ®Çu b»ng c¸ch tiÕp cËn mét c¸ch tæ ng qu¸t nhÊt vÒ tØ trä cña tõng ngµnh kinh tÕ ng
H× 2.1 nh Tû träng c«ng ¨ n viÖ lµm c ph© n theo Ngµnh, 1997
DÞ vô ch 24%

H× 2.2. nh
N.nghiÖp H¶i s¶n vµ l©m nghiÖp 26%

Tû träng GDP ph© n theo Ngµnh 1998 (dù kiÕ n)

DÞ vô ch 41%

N.nghiÖp

C.nghiÖp vµ X©y dùng 10%
C«ng nghiÖp & x©y dùng 33%

l©m nghiÖp
66%

thuû s¶n vµ

39

Borje Ljunggren, "V- î lª n trª n c¶i c¸ch: VÒ nh÷ng ®éng th¸i gi÷a thay ®æ i kinh tÕ vµ thay ®æ i chÝ trÞë ViÖ t t nh Nam", Ch- ¬ng trong b¶n th¶o cuè s¸ch ch- a xuÊt b¶n vÒ x· héi d©n sù cña ViÖ t Nam, 1997, tr. 10. n 40 Trõ tr- ê hî cã chó thÝ kh¸c, c¸c sèliÖ u ®- î sö dông trong b¸o c¸o nµy ®Òu dùa trª n c¸c sè liÖ u thè kª ng p ch c ng cña Tæ ng côc Thè kª - nguå d÷ liÖ u thè kª chÝ thø c ë ViÖ t Nam (xem Phô lôc I). MPDF kh«ng thÓ ®¶m ng n ng nh b¶o tÝ chÝ x¸c cña mä sè liÖ u, nh- ng c¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o tin r»ng nh÷ng xu h- í do c¸c con sè nµy ph¶n nh nh i ng ¸nh thÓ hiÖ n ®- î thùc tiÔn. Ng- ê ®ä sÏ thÊy r»ng sè liÖ u lÊy tõ mç nguå mét kh¸c. VÝ dô, Phßng Th- ¬ng c i c i n m¹i vµ C«ng nghiÖ p ViÖ t Nam sö dông sè liÖ u cña Bé KÕ ho¹ch vµ § Çu t- cho r»ng cã kho¶ng 35.000 doanh nghiÖ p t- nh©n ë ViÖ t Nam. Theo Tæ ng côc Thè kª , con sècña Bé KÕ ho¹ch vµ § Çu t- dùa trª n con sè ®¨ng kÝ ng mµ kh«ng tÝ tí nhiÒu c«ng ty t- nh©n ®· kh«ng cßn ho¹t ®éng n÷a, trong khi ®ã sè liÖ u cña Tæ ng côc Thè nh i ng kª ®- î dùa trª n sèl- î cña c¸c c«ng ty hiÖ n ®ang ho¹t ®éng. c ng

19

trong GDP vµ trong tæ ng sè viÖ c lµm, sau ®ã chuyÓn sang ph¸c th¶o c¬ cÊu doanh nghiÖ p vµ nh÷ng ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña khu vùc s¶n xuÊt tö nh©n hiÖ n cßn nhá bÐ cña ViÖ t Nam.

Nguå Thùc tr¹ng lao ®éngn: viÖ lµm ë ViÖ Nam, 1997, c t Nhµ XuÊt b¶n Thèng kª,1998

Nguå T× h× kinh tÕ-x· héi 1998 n: nh nh Tæng côc Thèng kª, 12-1998

2.18. N«ng nghiÖ p vµ c¸c ho¹t ®éng cã liª n quan tiÕp tôc thu hót 2/3 lùc lö î lao ng ®éng cña ViÖ t Nam. C«ng nghiÖ p vµ x©y dùng chØ chiÕm 10% tæ ng sè c«ng ¨n viÖ c lµm. Thø tù nµy bÞ®¶o ngö î l¹i khi xem xÐt tí tØ trä ®ãng gãp cña c¸c ngµnh trong c i ng GDP. C«ng nghiÖ p vµ x©y dùng ®ãng gãp 1/3 cho GDP, trong khi n«ng nghiÖ p chØ ®ãng gãp 1/4 tæ ng mø c GDP. 2.19. Khu vùc nhµ nö í hiÖ n chiÕm 40% GDP, vµ 60% cßn l¹i lµ cña khu vùc tö nh©n c - thö ê ®ö î gä lµ khu vùc ngoµi què doanh ë ViÖ t Nam. Khu vùc nhµ nö í chiÕm ng c i c c 10% tæ ng sè c«ng ¨n viÖ c lµm, trong khi ®ã khu vùc tö nh©n chiÕm tí 90%. N«ng i nghiÖ p vµ doanh nghiÖ p hé gia ®× (kÓ c¶ khu vùc kh«ng chÝ thø c) chiÕm ®a sè nh nh trong khu vùc tö nh©n, cung cÊp tí 89% tæ ng sè c«ng ¨n viÖ c lµm (kho¶ng 66% trong i s¶n xuÊt n«ng nghiÖ p vµ 34% trong doanh nghiÖ p hé gia ®× vµ 34% GDP. Khu vùc nh) tö nh©n "doanh nghiÖ p", nghÜa lµ c¸c doanh nghiÖ p cã ®¨ng kÝ chØ chiÕm 1% tæ ng sè , c«ng ¨n viÖ c lµm vµ 7% GDP.

H× 2.3. Tû träng cña GDP theo h× thøc nh nh p doanh nghiÖ - 1998
C.ty t- nh©n cã ®.ký
7% 9% 10% 11%

H× 2.4. Tû träng c«ng ¨ n viÖ lµm theo nh c h× thøc doanh nghiÖ - 1997 nh p
Cty t- nh©n ®.ký
1% 4% 5%

Hî t¸ x· p c § t- n.ngoµi Çu Bé m¸ hµnh chÝ y nh

Bé m¸ hµnh chÝ y nh D.nghiÖ N.n- í p c Hé gia ®× vµ nh n.d©n

29%

DN nhµ n- í c Hé gia ®× nh & n«ng d©n
89%

34%

20

Nguå Tæng côc Thèng kª n:

Nguå Tæng côc Thèng kª n:

2.20. Theo qui ®Þ cña luËt Doanh nghiÖ p n¨m 1990, khu vùc doanh nghiÖ p tö nh©n nh cña ViÖ t Nam bao gå ba h× thø c ph¸p lý: c«ng ty tö nh©n, c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u m nh h¹n, vµ c«ng ty cæ phÇn. Theo Tæ ng côc Thè kª , trª n c¶ nö í hiÖ n cã tæ ng sè 26.021 ng c doanh nghiÖ p tö nh©n, trong sè ®ã cã 18.750 c«ng ty tö nh©n, 7.100 c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, vµ 171 c«ng ty cæ phÇn.41 2.21. HiÖ n nay, sè lö î c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ®ang t¨ng rÊt chËm. Tè ®é t¨ng ng c trö ëng vÒ sè lö î c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ®· gi¶m tõ mø c cao gÇn 60%/n¨m trong ng n¨m 1994 (tø c lµ n¨m thø hai sau khi b¾t ®Çu qu¸ tr× tù do hãa) xuè cßn 4,1% nh ng trong n¨m 1998. § ¸ng ng¹c nhiª n nhÊt lµ viÖ c gi¶m 250 c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n trong n¨m 1998. Sè lö î c¸c c«ng ty "tö nh©n", thö ê lµ lo¹i h× nhá nhÊt trong ng ng nh c¸c lo¹i h× doanh nghiÖ p tö nh©n, l¹i t¨ng thª m 1.250 c«ng ty vµ sè lö î c¸c c«ng nh ng ty cæ phÇn còng t¨ng thª m 19 c«ng ty - mét mø c t¨ng qu¸ nhá khi chóng ta tÝ tí c¸c nh i doanh nghiÖ p ®· ®ö î cæ phÇn hãa thµnh c¸c c«ng ty cæ phÇn trong n¨m 1998. Con sè c nµy lµm cho c¸c t¸c gi¶ cña b¸o c¸o nµy b¨n kho¨n vÒ c¸ch thø c ph©n lo¹i mµ Tæ ng côc Thè kª ¸p dông cho c¸c doanh nghiÖ p mí ®ö î cæ phÇn hãa. ng i c B¶ng 2.2: Sè lö îng doanh nghiÖ tö nh© n, theo tö c¸ch ph¸p nh© n, p 1993-1998 1993 Doanh nghiÖ p tö nh©n T¨ng hµng n¨m C«ng ty tö nh©n T¨ng hµng n¨m
41

1994 10.881 60% 7.794 50%

1995* 15.276 41% 10.916 40%

1996 18.894 24% 12.464 14%

1997 25.002 32% 17.500 40%

6.808 -5.182 --

1998 (ö íc tÝ nh) 26.021 4% 18.750 7%

B¹n ®ä cã thÓ nhËn thÊy r»ng sèliÖ u vÒ c¸c c«ng ty t- nh©n cã ®¨ng kÝnµy m©u thuÉ n ví c¸c sè liÖ u ®· ® - î c i c c«ng bè kh¸c ®è ví khu vùc t- nh©n. C¸c t¸c gi¶ tin r»ng sù chª nh lÖ ch nµy lµ do cã sù kh«ng râ rµng trong i i ph- ¬ng ph¸p ph©n lo¹i doanh nghiÖ p tr- í ®©y cña Tæ ng côc Thè kª . Lo¹i "kinh tÕ t- nh©n" cña Tæ ng côc c ng Thè kª chØ gií h¹n ë nh÷ng doanh nghiÖ p ®¨ng kÝ d- í h× thø c ph¸p lÝ "doanh nghiÖ p t- nh©n" - nh÷ng ng i i nh doanh nghiÖ p chØ cã mét chñ së h÷u duy nhÊt. Tæ ng côc Thè kª ®Æt c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n vµ c¸c ng c«ng ty cæ phÇn vµo nhãm "kinh tÕ hç hî Nhãm "kinh tÕ hç hî ®- î coi lµ h× thø c hî doanh gi÷a nhµ n p". n p" c nh p n- í ví khu vùc t- nh©n. D- ê nh- do nhµ n- í cã phÇn trong mét sè c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n vµ cæ phÇn c i ng c nª n Tæ ng côc Thè kª ph¶i ®Æt tÊt c¶ tÊt c¶ c¸c c«ng ty thuéc hai lo¹i nµy vµo trong nhãm "kinh tÕ hç hî ng n p". MPDF tin r»ng tØ trä cña nhµ n- í trong c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n vµ c¸c c«ng ty cæ phÇn lµ rÊt thÊp vµ ng c v×thÕ ®· qui lo¹i "kinh tÕ hç hî thµnh lo¹i "kinh tÕ t- nh©n" ®Ó ph¶n ¸nh mét c¸ch chÝ x¸c sè l- î c¸c n p" nh ng c«ng ty t- nh©n cã ®¨ng kÝ .

21

C«ng ty TNHH T¨ng hµng n¨m C«ng ty cæ phÇn T¨ng hµng n¨m

1.607 -19 --

2.968 85% 119 526%

4.242 43% 118 -1%

6.303 49% 127 8%

7.350 17% 152 20%

7.100 -3% 171 13%

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999); * Khi so s¸nh víi 1995, ®éc gi¶ cÇ n hiÓ r»ng c¸c sè liÖ n¨m 1995 kh¸c víi sè liÖ cña n: u u u c¸c n¨m kh¸c. N¨m 1995, Tæng côc Thèng kª tÝ c¶ c¸c doanh nghiÖ trong c¸c lÜ vùc tµi chÝ n dông, bÊt ®éng s¶n, nh p nh nh/tÝ dÞ vô c«ng nghÖ thÓthao vµ v¨n hãa, mµ trong c¸cn¨m kh¸c l¹i kh«ng tÝ nhö vËy. ch , nh

2.22. VÒ ®Þ bµn ho¹t ®éng, khu vùc miÒn Nam chiÕm kho¶ng 3/4 tæ ng sè doanh a nghiÖ p tö nh©n. ChØ riª ng thµnh phè Hå ChÝMinh ®· chiÕm 1/4 tæ ng sè doanh nghiÖ p vµ gÇn 1/3 tæ ng sè lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n. 2.23. Nhö ®ö î thÓ hiÖ n c trong b¶ng dö í ®©y, c¸c i ph© n theo § Þ bµn ho¹t ® éng, 1998 (- íc tÝ a nh) doanh nghiÖ p tö nh©n thö ê ng M.Trung 9% rÊt nhá bÐ vÒ qui m«, trung M. Nam M. B¾c trõ tp. Hå b× chØ cã 19 lao ®éng. TÝ nh nh 18% ChÝ Minh trung b× c¸c doanh nghiÖ p nh, 48% ë phÝ B¾c thö ê cã qui m« a ng lí h¬n kho¶ng 40% so ví n i Tp. Hå ChÝ Minh c¸c doanh nghiÖ p ë phÝ a 25% Nam. Ví sè lao ®éng trung i b× 47 ngö ê c¸c doanh nh i, nghiÖ p s¶n xuÊt cã qui m« lí h¬n nhiÒu so ví mø c chung. n i
H× 2.5. C¸c doanh nghiÖ t- nh© n ViÖ Nam nh p t

B¶ng 2.3 Qui m« vµ Sè lö îng c¸c doanh, tÝ theo ® Þ bµn ho¹t ® éng, nh a 1997 vµ 1998 (sè liÖ 1997 vµ 1998 lµ ö íc tÝ u nh)
1997 Sè doanh nghiÖ p 1998 Sè doanh nghiÖ p T¨ng trö ëng 98/97 B/qu©n lao ®éng/doanh nghiÖ p 97' B/qu©n lao ®éng/doanh nghiÖ p 98' T¨ng trö ëng 98/97

MiÒn B¾c MiÒn Trung MiÒn Nam C¶ nö í c

4187 2087 18728 25002

4428 2292 19301 26021

6% 10% 3% 4%

22 18 16 17

25 21 18 19

14% 21% 12% 12%

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999) n:

2.24. Khu vùc kinh tÕ tö nh©n ®· thÓ hiÖ n kh¶ n¨ng m¹nh mÏ trong viÖ c t¹o c«ng ¨n viÖ lµm. Nh× tæ ng thÓ, sè ngö ê lµm viÖ c trong khu vùc tö nh©n ®· t¨ng 16,2% trong c n i n¨m 1998 so ví mø c t¨ng 0,3% trong khu vùc nhµ nö í C«ng ¨n viÖ c lµm trong c¸c i c.

22

doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n còng t¨ng m¹nh ë mø c 20,8% trong n¨m 1998 - cao h¬n nhiÒu so ví mø c t¨ng viÖ c lµm trong c¸c khu vùc kinh tÕ kh¸c. i 2.25. XÐt theo khÝ c¹nh ph©n bè ngµnh, c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n kinh doanh a thö ¬ng m¹i chiÕm gÇn mét nöa tæ ng sè doanh nghiÖ p tö nh©n (ví kho¶ng 12.753 i doanh nghiÖ p), tiÕp sau ®ã lµ c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ví kho¶ng 5.620 doanh i nghiÖ p trª n toµn què Sè lö î c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n t¨ng gÇn 10% c. ng trong n¨m 1998, nghÜa lµ cao h¬n gÊp hai lÇn tè ®é t¨ng cña toµn bé khu vùc tö c B¶ng 2.4 C¸c doanh nghiÖ s¶n xuÊt tö nh© n, ph© n theo qui m« p thuéc mét sè ngµnh nhÊt ® Þ n¨ m 1998 (ö íc tÝ nh, nh) Dö í 100 i lao ®éng 5155 3026 88 14 371 627 1029 100-299 lao ®éng 299 48 85 13 25 26 102 300-499 lao ®éng 72 10 24 7 5 3 23 500 lao ®éng trë lª n 94 21 23 31 6 1 12 Tæ ng sè 5620 3105 220 65 407 657 1166

Tæ ng sè doanh nghiÖ p T.phÈm & § å uè ng QuÇn ¸o Da Gç Phi kim lo¹i C¸c ngµnh kh¸c
Nguå Tæng côc Thèng kª (1999) n:

nh©n nãi chung.42 Trong sè c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt, 55% sè doanh nghiÖ p ho¹t ®éng trong ngµnh thùc phÈm vµ ®å uè C¸c doanh nghiÖ p tö nh©n thùc sù dÉ n ®Çu ng. mét sè ngµnh s¶n xuÊt, trong ®ã cã: s¶n xuÊt ®å gç gia ®× kim khÝ gç vµ s¶n phÈm nh, , 43 gç y cô vµ dông cô chÝ x¸c. C¸c doanh nghiÖ p tö nh©n cã qui m« lí cßn ®ãng vai , nh n trß quan trä trong c¸c ngµnh may mÆc, da vµ s¶n phÈm da (chñ yÕu lµ giÇy), vµ c¸c ng s¶n phÈm phi-kim lo¹i (chñ yÕu lµ gè vµ thñy tinh). m 2.26. Tãm l¹i, râ rµng khu vùc tö nh©n ViÖ t Nam hiÖ n cßn rÊt nhá bÐ vµ dÔ bÞrñi ro. Khu vùc kinh tÕ nµy nhá c¶ vÒ sè lö î c¸c doanh nghiÖ p ®ang ho¹t ®éng, vÒ qui m« ng b× qu©n, lÉ n vÒ tØ trä trong tæ ng sè c«ng ¨n viÖ c lµm vµ GDP. Khu vùc kinh tÕ nµy nh ng dÔ bÞ rñi ro v× thö ê chØ tËp trung vµo mét vµi ngµnh s¶n xuÊt nhÊt ®Þ ho¹t ®éng ng nh, chñ yÕu t¹i mét sèÝ ®Þ bµn, phô thuéc nhiÒu vµo ý muè chñ quan cña c¸c quan chø c t a n ®Þ phö ¬ng vµ trung ö ¬ng, vµ ph¶i chÞ t¸c ®éng trùc diÖ n cña t× h× kinh tÕ cña c¶ a u nh nh
42

Sè liÖ u vÒ mø c t¨ng cña c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt t- nh©n dÔ g©y lóng tóng v× theo b¸o c¸o sè l- î c¸c ng doanh nghiÖ p nµy gi¶m 11% trong n¨m 1997 vµ sau ®ã t¨ng trë l¹i ví mø c 10% trong n¨m 1999. Xem Phô lôc i B¶ng 11. 43 Mallon, "Ho¹ch ®Þ s©n ch¬i th¨ng b»ng: C¸c ph- ¬ng ¸n gi¶m thiÓu c¸c yÕu tè lµm nhôt chÝkhu vùc t- nh©n nh ë ViÖ t Nam", trang iv.

23

khu vùc xung quanh. Nhö ®· trao ®æ i ë phÇn trª n, tè ®é t¨ng trö ëng cña khu vùc nµy c ®ang chËm l¹i trª n c¸c mÆt: tØ trä trong GDP vµ sèlö î c¸c doanh nghiÖ p. ng ng 2.27. § »ng sau nh÷ng con sè tö ¬ng ®è kh«ng mÊy kh¶ quan nµy, l¹i lµ nh÷ng tin tø c i, tè lµnh. Sè c«ng ¨n viÖ c lµm do c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n t¹o ra ®· t¨ng 16% trong t n¨m 1998, vµ ®è ví c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n, mø c t¨ng c«ng ¨n viÖ c lµm i i ®¹t mø c b× qu©n 21%. Trong bè c¶nh t× tr¹ng thÊt nghiÖ p ®ang t¨ng lª n ë ViÖ t nh i nh Nam, ®©y lµ mét tin tø c tè lµnh kh«ng nhá. t

24

III. gi¸m ® èc c¸c doanh nghiÖ tö nh© n p A. C¸c ® Æc ® iÓm chung 3.01. Tuæ i trung b× cña c¸c gi¸m ®è lµ 45. Ngö ê trÎ nhÊt mí 27 tuæ i ë § µ n½ng, vµ nh c i i ngö ê giµ nhÊt lµ 68 tuæ i ë thµnh phè Hå ChÝ Minh. Ba phÇn tö lµ nam gií vµ mét i i phÇn tö lµ n÷. 87% lµ ngö ê ViÖ t (hay ngö ê Kinh); 11% lµ ngö ê Hoa; 2% cßn l¹i lµ i i i lai ViÖ t vµ Hoa. Cã bè gi¸m ®è lµ ngö ê ViÖ t mang què tÞ nö í ngoµi (ViÖ t kiÒu). n c i c ch c 45% sè gi¸m ®è trong mÉ u chä sinh ra ë miÒn B¾c, 10% ë miÒn Trung, vµ 45% ë c n miÒn Nam. 40% xuÊt th©n tõ n«ng th«n. 3.02. Tr× ®é v¨n hãa cña c¸c gi¸m ®è thuéc mÉ u ®iÒu tra kh«ng ®å ®Òu nhau, nh c ng nhö ng nh× chung ®¹t mø c kh¸, xÐt trong bè c¶nh ViÖ t Nam ®ang cã chiÕn tranh hoÆc n i ®ang cã sù ®iÒu chØnh ®Çy biÕn ®éng thê hËu chiÕn khi nh÷ng ngö ê nµy ®ang gÇn qua i i tuæ i vÞ thµnh niª n hoÆc xÊp xØ ®«i mö ¬i. 48% sè gi¸m ®è cã b»ng ®¹i hä 4% cã c c, b»ng cao hä Cã 23 ngö ê ®· du hä ë nö í ngoµi (mét sè hä trong mét th¸ng, mét c. i c c c sè kh¸c trong mét n¨m); cã 13 ngö ê hä ë c¸c nö í thuéc khè céng s¶n trö í ®©y, 9 i c c i c ngö ê hä ë phö ¬ng T©y, vµ 1 ngö ê hä ë NhËt B¶n. i c i c 3.03. Kinh nghiÖm chuyª n m«n cña c¸c gi¸m ®è ph¶n ¸nh lo¹i h× c«ng ¨n viÖ c lµm c nh tå t¹i trong nhiÒu thËp kû trö í ®©y ë ViÖ t Nam. Cã kho¶ng gÇn mét nöa sè gi¸m ®è n c c (47%) cho biÕt doanh nghiÖ p nhµ nö í lµ n¬i lµm viÖ c ban ®Çu chÝ yÕu cña hätrong c nh , ®ã mét phÇn ba lµ gi¸m ®è hoÆc phã gi¸m ®è vµ 22% cßn l¹i lµ trö ëng phßng. Cã 4 c c, gi¸m ®è vÉ n ®ang tiÕp tôc gi÷ chø c vô trong c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í Mét phÇn tö c c. sè gi¸m ®è trong mÉ u chä ®· lµm viÖ c cho chÝ phñ (trong ®ã mét phÇn ba lµm viÖ c c n nh t¹i c¸c c¬ quan trung ö ¬ng vµ hai phÇn ba lµm viÖ c ë chÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng). T¹i thê nh a i ®iÓm pháng vÊn, cã 4 gi¸m ®è vÉ n gi÷ cö ¬ng vÞtrong c¸c c¬ quan chÝ phñ. c nh 3.04. Cã 20 gi¸m ®è (chiÕm 21%) lµ ®¶ng viª n § ¶ng Céng s¶n ViÖ t Nam vµ hai ngö ê c i kh¸c lµ cùu ®¶ng viª n. 44 § ©y lµ c¸c con sè ®¸ng kÓ trong bè c¶n c¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o i biÕt r»ng Ý nhÊt ®· cã mét nghÞquyÕt cña § ¶ng cÊm ®¶ng viª n cã cæ phÇn trong bÊt kú t lo¹i h× doanh nghiÖ p tö nh©n nµo. 45 C¸c ®¶ng viª n trong mÉ u chä dö ê nhö nh n ng
44

C¸c gi¸m ®è doanh nghiÖ p trong mÉ u chä lµ ®¶ng viª n th- ê lµ ®¶ng viª n l©u n¨m, trong ®ã 83% ®· vµo c n ng § ¶ng tõ 10 n¨m trë lª n. 45 Thµnh uû thµnh phè Hå ChÝ Minh n¨m 1997 ®· c«ng bè r»ng ®¶ng viª n vµ vî con hoÆc nh÷ng ng- ê th©n i kh«ng ®- î phÐp së h÷u cæ phÇn cña c¸c doanh nghiÖ p t- nh©n. § ©y lµ h- í dÉ n cña ®¶ng bé c¬ së ®Ó thùc c ng hiÖ n NghÞquyÕt 10/NQ-TU ®· ®- î l· nh ®¹o § ¶ng th«ng qua. Kh«ng râ c¸c chÝ quyÒn ®Þ ph- ¬ng ®· thùc c nh a hiÖ n nghÞquyÕt nµy thÕ nµo. § Ò nghÞtham kh¶o bµi viÕt trª n t¹p chÝThê b¸o Sµi gßn cã tùa ®Ò “Thµnh uû thµnh i phè Hå ChÝMinh quy ®Þ c¸c ®¶ng viª n vµ gia ®× cña häkh«ng ®- î phÐp kinh doanh” trong phÇn d÷ liÖ u nh nh c Lexus/Nexus, ngµy nhËp : 8/8/1997.

25

kh«ng ®Æc biÖ t lo ng¹i vÒ viÖ c nµy, nhö ng mét sègi¸m ®è trong mÉ u chä nãi r»ng hä c n ®· quyÕt ®Þ kh«ng vµo § ¶ng do chÝ sù mËp mê nµy. Cã 45% sè gi¸m ®è trong nh nh c mÉ u chä cã ngö ê th©n gÇn gòi lµ ®¶ng viª n. n i B. § éng c¬ kinh doanh vµ phÈm chÊt c¸ nh© n

H× 3.1: C¸c môc tiªu chñ yÕu cña c¸ nh© n khi thµnh lËp doanh nghiÖ nh p
Môc tiª u kh¸c 18% TiÒn 39%

Sù ®éc lËp 17% Sù thµnh ®¹t 26%

3.06. Khi ®ö î hái vÒ ®éng c¬ tham gia doanh nghiÖ p tö nh©n, 38% sè gi¸m ®è trong c c mÉ u chä tr¶ lê r»ng kiÕm tiÒn lµ môc tiª u chñ yÕu, 26% nãi r»ng sù thµnh ®¹t - mong n i muè ®ö î thÓ hiÖ n kh¶ n¨ng cña m× - lµ ®iÒu quan trä nhÊt ®è ví hä Nhãm n c nh ng i i . ngö ê muè cã sù ®éc lËp ®ø ng thø ba, chiÕm 17%. Trong qu¸ tr× pháng vÊn, nh÷ng i n nh ngö ê pháng vÊn nhËn thÊy c¸c nhµ doanh nghiÖ p ®Òu cã c©u tr¶ lê chung ®Çu tiª n lµ i i muè t¹o viÖ c lµm cho ngö ê kh¸c, nhö ng c©u tr¶ lê nµy dö ê nhö kh¸ khiª n cö ì n i i ng ng vµ thö ê bÞ quª n ngay khi hä®ö î hái tiÕp c¸c c©u kh¸c. 20% sè gi¸m ®è ®Ò cËp ng c c ®Õn sù ch¸n n¶n, hoÆc thÊt vä ®è ví c«ng viÖ c trong c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í ng i i c nhö lµ nguyª n nh©n chñ yÕu cña viÖ c hä tham gia kinh doanh tö nh©n. 3.07. Khi ®ö î hái vÒ yÕu tè khuyÕn khÝ hälao vµo kinh doanh tö nh©n, 34% sè c ch gi¸m ®è nãi r»ng hä c thÊy cã c¬ héi kiÕm ®ö î lî nhuËn, 19% nãi do khu«n khæ ph¸p c i lý ®è ví kinh doanh tö nh©n cã sù chuyÓn biÕn. C¸c yÕu tè mang tÝ b¾t buéc nhö bÞ i i nh mÊt viÖ c hoÆc dù kiÕn sÏ bÞmÊt viÖ c trong khu vùc nhµ nö í lµ nguyª n nh©n chñ yÕu c ®è ví dö í mét phÇn tö sè gi¸m ®è trong mÉ u chä i i i c n. 3.08. Ngö î l¹i, c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n ë § «ng ¢ u ®· b¾t ®Çu ho¹t ®éng c kinh doanh tö nh©n cña m× trong nh÷ng n¨m c¶i c¸ch ®Çu tiª n v× nh÷ng lý do kh¸c nh

26

h¼n.46 Hä ê nãi r»ng sù thÊt vä ví c«ng viÖ c trong c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í thö ng ng i c lµ nguyª n nh©n chÝ thóc ®Èy hä nh tham gia kinh doanh tö nh©n. Chóng ta cã thÓ lý gi¶i sù kh¸c biÖ t gi÷a hai nhãm doanh nghiÖ p nµy nhö thÕ nµo? Thø nhÊt, nh× chung lµn n sãng ®Çu tiª n c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n ë § «ng ¢ u lµ nh÷ng ngö ê cã tr× i nh ®é hä vÊn cao, nhö ng trong nhiÒu n¨m bÞbuéc ph¶i lµm nh÷ng viÖ c thÊp h¬n nhiÒu so c ví kh¶ n¨ng cña hätrong c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í vµ v× vËy hämuè ®ö î lµm i c, n c viÖ c theo kh¶ n¨ng cña m× ë c¸c c«ng ty mí cña chÝ hä vµ thø hai, ®iÒu kiÖ n lµm nh i nh ; viÖ c t¹i c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í ë § «ng ¢ u rÊt tå tÖ hå ®Çu nh÷ng n¨m 90 do c i i thiÕu nguyª n liÖ u, thÞtrö ê tiª u thô s¶n phÈm khã kh¨n, vµ chËm tr¶ lö ¬ng. Tãm l¹i, ng nh÷ng ®éng c¬ khuyÕn khÝ chuyÓn tõ khu vùc nhµ nö í sang tö nh©n thùc sù cao ch c trong nh÷ng n¨m c¶i c¸ch ®Çu tiª n ë § «ng ¢ u do ®iÒu kiÖ n lµm viÖ c ngµy cµng tå tÖ i trong khu vùc nhµ nö í Ngö î l¹i, ®iÒu kiÖ n lµm viÖ c trong c¸c doanh nghiÖ p nhµ c. c nö í ë ViÖ t Nam nh× chung kh«ng buéc c¸c nh÷ng ngö ê lµm c«ng ph¶i tù xoay xë, c n i tø c lµ c¸n c©n gi÷a c¸i ®ö î vµ c¸i mÊt dö ê nhö kh«ng thiª n vÒ hö í lµm tö nh©n c ng ng tè h¬n lµm cho nhµ nö í vµ ®è ví hÇu hÕt c¸c gi¸m ®è lµm qu¶n lý trong mét c«ng t c, i i c, ty nhµ nö í vÉ n ®ö î nhiÒu h¬n so ví lµm cho c«ng ty tö nh©n. c c i VÝdô ® iÓn h× 3.1: Lµm qu¶n lý chui nh Sinh ra t¹i miÒn trung ViÖ t Nam, gi¸m ®è A lµ mét viª n chø c cao cÊp trong c chÕ ®é Sµi gßn cò, v× thÕ «ng ®· ph¶i vµo tr¹i c¶i t¹o sau khi ®Êt n- í thè nhÊt. c ng Tuy nhiª n, ®Õn nh÷ng n¨m 80, gi¸m ®è A mét lÇn n÷a trë l¹i nhµ n- í lµm qu¶n c c, lý cho mét doanh nghiÖ p ®Þ ph- ¬ng ë thµnh phè Hå ChÝMinh. N¨m 1988, vîcña a «ng thµnh lËp mét tiÓu hî t¸c x· s¶n xuÊt quÇn ¸o xuÊt khÈu sang Liª n X« vµ p § «ng ¢ u. Doanh nghiÖ p nµy ®· nhanh chãng trë thµnh nguå thu nhËp chÝ cña n nh gia ®× vµ gi¸m ®è A ngµy cµng ph¶i quan t©m ®Õn nã nhiÒu h¬n. nh, c Sau khi luËt C«ng ty ®- î ban hµnh n¨m 1990, h䮨ng ký tiÓu hî t¸c x· c p cña m× thµnh c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n vµ vîcña «ng A trë thµnh Gi¸m ®è nh c. ¤ ng A trë thµnh Chñ tÞ c«ng ty vµ tiÕp tôc c«ng viÖ c nhµ n- í cña m× theo ch c nh; nh- «ng nãi, ®ã lµ viÖ c qu¶n lý c«ng ty “®»ng sau c¸nh gµ”. Sau khi ®¨ng ký c«ng ty mét sè n¨m, «ng A thÊy r»ng chi phÝc¬ héi cña viÖ c tiÕp tôc lµm cho nhµ n- í ®· c trë nª n qu¸ lí nª n ®· quyÕt ®Þ vÒ h- u ®Ó giµnh toµn bé thê gian cho viÖ c qu¶n n, nh i lý c«ng ty riª ng cña m× nh. 3.09. Khi xem xÐt lÞ sö nh©n th©n, ch©n dung s¬ lö î vÒ c¸c gi¸m ®è ViÖ t Nam cho ch c c thÊy hälµ mét ®éi ngò nh÷ng ngö ê kh¸ tù tin, cã n¨ng lùc thùc tiÔn vµ s½n sµng lµm i viÖ c. Nh× chung, mét sè kh¸ lí c¸c gi¸m ®è ViÖ t Nam tù m« t¶ m× lµ xuÊt th©n tõ n n c nh
46

Tham kh¶o lo¹t Tµi liÖ u c«ng t¸c cña Ng©n hµng ThÕ gií do Leila Webster viÕt vÒ sù h× thµnh cña c¸c nhµ i nh s¶n xuÊt t- nh©n.

27

c¸c gia ®× cã hoµn c¶nh khã kh¨n - sè nµy ®«ng h¬n nhiÒu sè doanh nghiÖ p tö ¬ng tù nh ë § «ng ¢ u. Nhö ng kh¸c ví c¸c nhµ doanh nghiÖ p ë nh÷ng nö í kh¸c, c¸c gi¸m ®è i c c ViÖ t Nam Ý coi m× lµ nh÷ng ngö ê s½n sµng chÊp nhËn rñi ro hay lµ nh÷ng ngö ê t nh i i thÝ ®ö î chØ huy ngö ê kh¸c - ®ã lµ hai phÈm chÊp thö ê thÊy xuÊt hiÖ n hµng ®Çu ch c i ng trong nh÷ng phÈm chÊt cña c¸c nhµ doanh nghiÖ p c¨n cø theo c¸c c«ng tr× nghiª n nh cø u lí n. C. C¸c gi¸m ® èc miÒn B¾c vµ c¸c gi¸m ® èc miÒn Nam 3.10. MiÒn Nam lµ ®Þ bµn ho¹t ®éng cña phÇn lí c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ViÖ t a n Nam. C¸c gi¸m ®è ë khu vùc nµy còng mang tÝ chÊt ®a ®¹ng nhÊt: trong sè 59 gi¸m c nh ®è ë miÒn Nam, cã 11 ngö ê xuÊt th©n tõ miÒn B¾c; 8 ngö ê tõ miÒn Trung; 9 ngö ê c i i i Trung què 2 lµ ngö ê lai ViÖ t-Hoa; vµ 3 ngö ê lµ ViÖ t kiÒu. C¸c gi¸m ®è ë miÒn B¾c c; i i c Ý ®a d¹ng h¬n: chØ cã 1 trong sè 33 ngö ê kh«ng xuÊt th©n tõ miÒn B¾c; tÊt c¶ ®Òu lµ t i ngö ê Kinh, kÓ c¶ mét ViÖ t kiÒu. i

VÝdô ® iÓn h× 3.2: Sinh ra ® Ó lµm qu¶n lý nh “T«i ®· lµm sÕp tõ khi t«i míi chØ lµ mét c« bÐ15 tuæi”, gi¸m ®è B nãi, dï c bµ sinh ra vµ lí lª n ë Hµ Néi. B¾t ®Çu kinh doanh tõ khi cßn Ý tuæ i, bµ B bu«n n t b¸n v¶i, cï lµm ¨n ví mÑ ë nhµ. § Çu nh÷ng n¨m 80, bµ ®· qu¶n lý mét hî t¸c ng i p x· xuÊt khÈu quÇn ¸o sang Liª n X« vµ § «ng ¢ u. Bµ B chö a bao giê hä qua bËc c trung hä c. Mét n¨m rö ì sau khi luËt Doanh nghiÖ p ®ö î th«ng qua, bµ B gi¶i thÓ hî i c p t¸c x· vµ ®¨ng ký l¹i doanh nghiÖ p cña m× thµnh mét c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u nh h¹n. HiÖ n nay c«ng ty cña bµ ®· xuÊt khÈu 80% s¶n phÈm quÇn ¸o cña m× sang nh T©y ¢ u vµ thuª 250 nh©n c«ng. Theo con ®ö ê cña mÑ m× c«ng ty cña bµ B lµ ng nh, mét doanh nghiÖ p gia ®× trong ®ã chå bµ lµm phã gi¸m ®è vµ hai con ®Òu nh, ng c gi÷ c¸c chø c vô qu¶n lý. Bµ B cã kÕ ho¹ch x©y dùng mét c«ng ty thµnh ®¹t vµ giao l¹i cho c¸c con bµ qu¶n lý. Bµ B ®· lµm viÖ c trong mét doanh nghiÖ p nhµ nö í trö í khi thµnh lËp c«ng c c ty riª ng cña m× nhö ng ®· bá viÖ c sau ®ã cã mét tuÇn do thÊt vä ví m«i nh, ng i trö ê quan liª u vµ thiÕu ®éng c¬ lµm viÖ c. Bµ B ®· chä con ®ö ê kinh doanh ng n ng tö nh©n, nhö ng bµ vÉ n ®¶m nhËn mét chø c vô mµ bµ ®ö î bÇu trong bé m¸y chÝ c nh quyÒn ®Þ phö ¬ng ®Ó cã ®iÒu kiÖ n tiÕp cËn ví c¸c nhµ ho¹ch ®Þ chÝ s¸ch, kÓ a i nh nh c¸c c¸n bé cao cÊp cña § ¶ng vµ nhµ nö í Nhê ®ã, bµ thùc hiÖ n vai trß lµ ngö ê c. i i bª nh vùc cho khu vùc tö nh©n, ví lËp luËn r»ng doanh nghiÖ p cña bµ lµ lý tö ëng

28

®è ví ViÖ t Nam v×nã t¹o viÖ c lµm cho nhiÒu c«ng nh©n Ý lµnh nghÒ. i i t 3.11. § iÒu kh¸c biÖ t râ nhÊt gi÷a c¸c gi¸m ®è miÒn Nam ví c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c c i c lµ lo¹i h× tµi s¶n mµ hai nhãm nµy sö dông khi ra kinh doanh riª ng. Nãi mét c¸ch nh ng¾n gä c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c nh× chung chó trä nhiÒu ®Õn c¸c mè quan hÖ n, c n ng i chÆt chÏ ví nhµ nö í trong khi c¸c gi¸m ®è miÒn Nam nh× chung dùa chñ yÕu vµo i c, c n c¸c kinh nghiÖm kinh doanh. 3.12. Cô thÓ h¬n, 36% gi¸m ®è miÒn B¾c lµ ®¶ng viª n, trong khi con sè nµy trong sè c c¸c gi¸m ®è miÒn Nam chØ lµ 14%. H¬n n÷a, 79% c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c cã ngö ê c c i th©n gÇn gòi trong § ¶ng, trong khi chØ cã mét phÇn tö gi¸m ®è miÒn Nam cã hoµn c c¶nh tö ¬ng tù. 75% gi¸m ®è miÒn B¾c cã b»ng ®¹i hä so ví con sè 45% ë miÒn c c i Nam, vµ trª n 50% gi¸m ®è miÒn B¾c ®· du hä ë nö í ngoµi - con sè nµy kh¼ng ®Þ c c c nh mét thùc tÕ lµ, trong thê kú sau khi thè nhÊt ®Êt nö í c¬ héi hä tËp vµ ®i nö í i ng c, c c ngoµi ë miÒn B¾c nhiÒu h¬n miÒn Nam. NhiÒu trÝthø c miÒn Nam ®· rê ViÖ t Nam sau i chiÕn tranh. Nh÷ng ngö ê ë l¹i vµ nh÷ng ngö ê cã liª n hÖ ví chÝ quyÒn cò thö ê bÞ i i i nh ng cÊm hä ®¹i hä (ví ngö ê th©n cña hä c c i i còng vËy) cho ®Õn khi cã sù ®æ i mí vÒ chÝ i nh trÞtrong qu¸ tr× ®æ i mí trong nöa cuè nh÷ng n¨m 80. nh i i 3.13. C¸c sè liÖ u trª n ®©y cung cÊp b»ng chø ng ®Þ lö î vÒ c¶m nghÜ chung cña nh ng nh÷ng ngö ê pháng vÊn trong qu¸ tr× ®iÒu tra lµ: yÕu tè quan hÖ chÝ trÞ lµ quan i nh nh trä ®è ví c¸c doanh nghiÖ p ë mä n¬i t¹i ViÖ t Nam, vµ lµ yÕu tè quan trä nhÊt ng i i i ng ®è ví c¸c doanh nghiÖ p ë miÒn B¾c. NÕu suy nghÜ kü vÒ ®iÒu nµy, chóng ta sÏ kh«ng i i thÊy cã g×®¸ng ng¹c nhiª n. Trung t©m cña § ¶ng vµ thñ ®« lµ ë Hµ néi, vµ ë nh÷ng n¬i gÇn trung t©m chÝ trÞ sè ngö ê cã c¸c mè quan hÖ chÝ trÞthö ê cao h¬n. Ba thËp nh , i i nh ng kû n»m dö í sù kiÓm so¸t toµn diÖ n cña nhµ nö í vÒ vËt chÊt vµ ý thø c ®è ví nÒn i c i i kinh tÕ miÒn B¾c trö í thê kú ®æ i mí ®· lµm cho c¸c c«ng d©n b× thö ê thÊy c i i nh ng kh«ng yª n t©m trö í nh÷ng g× kh«ng b× thö ê trong ®ã lµm viÖ c cho khu vùc c nh ng, doanh nghiÖ p tö nh©n lµ mét viÖ c ®ö î coi lµ kh«ng b× thö ê Mét gi¸m ®è miÒn c nh ng. c B¾c cã gia ®× bÞmÊt hÕt tµi s¶n trong c¶i c¸ch ruéng ®Êt ®Çu nh÷ng n¨m 50 ®· gi¶i nh thÝ r»ng «ng vÉ n kinh doanh dï ví suy nghÜ lµ nhµ nö í cã thÓ tÞ thu mä thø «ng ch i c ch i cã vµo bÊt cø lóc nµo. ThËm chÝc¸c gi¸m ®è miÒn B¾c cã c¸c mè quan hÖ chÝ trÞ c i nh ®¸ng kÓ thö ê lóng tóng khi gi¶i thÝ r»ng chÝ phñ ñng hé doanh nghiÖ p tö nh©n ng ch nh trong khi l¹i cam kÕt thùc hiÖ n chñ trö ¬ng t¨ng trö ëng kinh tÕ ví khu vùc nhµ nö í i c lµm chñ ®¹o. 3.14. Do kh«ng ®ö î hä hµnh chÝ qui ®Çy ®ñ, c¸c gi¸m ®è miÒn Nam thö ê ph¶i c c nh c ng bï l¹i b»ng kinh nghiÖm nghÒ nghiÖ p. Trong khi 54% gi¸m ®è miÒn Nam trong doanh c nghiÖ p mí cña m× thö ê s¶n xuÊt ®óng nh÷ng s¶n phÈm ®· ®ö î s¶n xuÊt t¹i i nh ng c nh÷ng chç lµm cò cña häth×53% gi¸m ®è miÒn B¾c l¹i s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm mµ hä , c

29

kh«ng hÒ cã kinh nghiÖm tõ trö í VÝ dô, mét gi¸m ®è miÒn B¾c ®· thµnh lËp mét c. c doanh nghiÖ p ®å gç sau khi ®· nhiÒu n¨m lµm ca sÜ trong qu©n ®éi; mét gi¸m ®è kh¸c c l¹i më mét xÝ nghiÖ p giÇy sau 20 n¨m dËy m«n lÞ sö. Ngoµi kinh nghiÖm, truyÒn ch thè gia ®× trong nghÒ lµm ®å gè ®å gç vµ may mÆc rÊt phæ biÕn ë miÒn Nam. ng nh m, D. NghÒ cò 3.15.Trong sè 95 gi¸m ®è thuéc mÉ u chä cã 25 ngö ê ®· tõng lµ gi¸m ®è phã c n, i c, gi¸m ®è hoÆc trö ëng phßng, ban t¹i c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í - 18 ngö ê tõ c¸c c c i doanh nghiÖ p nhµ nö í ë miÒn Nam vµ 7 ngö ê tõ c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c (mÆc dï c i mét nöa sè gi¸m ®è doanh nghiÖ p nhµ nö í miÒn Nam xuÊt th©n tõ miÒn Trung hoÆc c c miÒn B¾c ViÖ t Nam). C¸c nhµ cùu qu¶n lý doanh nghiÖ p nhµ nö í nµy ®· mang theo c nh÷ng tµi s¶n g× khi rê bá cö ¬ng vÞcò ®Ó ®Õn ví doanh nghiÖ p tö nh©n cña m× ? i i nh Dö ê nhö cã thÓ kÕt luËn r»ng Ý ra c¸c gi¸m ®è nµy ®· bö í vµo kinh doanh tö nh©n ng t c c ví mét m¹ng lö í c¸c mè quan hÖ c«ng t¸c kh¸ chÆt chÏ nhê c¸c cö ¬ng vÞtrö í ®©y i i i c cña hä Nhö ng kh«ng cã b»ng chø ng cho thÊy hähÇu hÕt ®· mang theo ®ö î nh÷ng . c lo¹i tµi s¶n kh¸c, nhö c¸c ®Æc quyÒn vÒ ®Êt ®ai, nhµ cöa hay kh¶ n¨ng tiÕp cËn ví c¸c i kho¶n vay ng©n hµng. 3.16. Cã b»ng chø ng thùc tÕ cho thÊy c¸c gi¸m ®è nµy cã thÓ ®· tËn dông ®ö î kinh c c nghiÖm cña m× trong doanh nghiÖ p nhµ nö í ®Ó ¸p dông cho ho¹t ®éng kinh doanh nh c tö nh©n. ViÖ c khu vùc miÒn Nam chiÕm tí 18 trong tæ ng sè 25 gi¸m ®è vè lµ cùu i c n qu¶n lý doanh nghiÖ p nhµ nö í trö í ®©y cho chóng ta thÊy mét sè gi¶ thiÕt thó vÞ thø c c : nhÊt, ë miÒn B¾c hÇu nhö kh«ng cã gi¸m ®è doanh nghiÖ p nhµ nö í nµo chuyÓn sang c c lµm tö , vµ sù chuyÓn dÞ nh÷ng ngö ê cã tr× ®é tõ nhµ nö í sang tö nh©n (®i cï ch i nh c ng ví qu¸ tr× chuyÓn hö í tõ chiÕn lö î t¨ng trö ëng lÊy khu vùc nhµ nö í lµm chñ i nh ng c c ®¹o sang t¨ng trö ëng do khu vùc tö nh©n lµm chñ ®¹o) ®· diÔn ra ë miÒn Nam nhanh h¬n so ví miÒn B¾c; vµ thø hai, m«i trö ê kinh doanh thuËn lî h¬n ë miÒn Nam cã i ng i thÓ ®· lµm cho viÖ c chuyÓn tõ nhµ nö í sang tö nh©n trë nª n hÊp dÉ n h¬n vµ dÔ chÊp c nhËn h¬n ë miÒn Nam so ví miÒn B¾c. Vµ cã thÓ, biÓu hiÖ n tÝ cùc nhÊt lµ, tr¸i i ch ngö î ví thùc tÕ ë nhiÒu nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn ®æ i trong ®ã c¸c gi¸m ®è doanh c i c nghiÖ p nhµ nö í ®· “thu vÐn tµi s¶n nhµ nö í kh¸ nhiÒu khi chuyÓn tõ nhµ nö í sang c c” c tö nh©n, cho ®Õn nay kh«ng thÊy cã b»ng chø ng nµo vÒ t× tr¹ng nµy ë ViÖ t Nam. nh

Ph© n tÝ nhá 3.3: C¸c gi¸m ® èc cã quan hÖ ch RÊt nhiÒu ngö ê tin r»ng nh÷ng mè quan hÖ quen biÕt vÒ chÝ trÞ lµ lî thÕ i i nh i sè cßn cho kinh doanh ë ViÖ t nam. § Ó lµm râ nh÷ng lî Ý cña c¸c mè quan hÖ ng i ch i

30

chÝ trÞkhi ®iÒu hµnh mét c«ng ty tö nh©n ë ViÖ t Nam, c¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o nµy ®· t¹o nh ra mét h× mÉ u gi¸m ®è ®¸p ø ng ®ö î mét lo¹t c¸c ®iÒu kiÖ n cho thÊy hä nh÷ng nh c c cã mè quan hÖ ®¸ng kÓ ví nhµ nö í vµ gä lo¹i c¸c gi¸m ®è nµy lµ nhãm nh÷ng ngö ê i i c, i c i “cã quan hÖ ”.* § · cã 28 trong sè 95 gi¸m ®è (chiÕm 29%) thuéc nhãm “cã quan hÖ ” c nµy. Sau ®ã c¸c t¸c gi¶ ®· so s¸nh c¸c gi¸m ®è “cã quan hÖ ” ví nh÷ng ngö ê cßn l¹i c i i trong mÉ u chä ®Ó thÊy ®ö î nh÷ng kh¸c biÖ t gi÷a hä c¸c ®Æc ®iÓm chung, vÒ kh¶ n c vÒ n¨ng tiÕp cËn c¸c nguå lùc cÇn thiÕt cho kinh doanh tö nh©n, vµ vÒ kÕt qu¶ ho¹t ®éng n cña c«ng ty cña hä . C¸c ®Æ c ®iÓ chung. C¸c gi¸m ®è “cã quan hÖ ” ®a sè ho¹t ®éng vµ xuÊt th©n m c tõ miÒn B¾c: 17 trong sè28 (chiÕm 60%) gi¸m ®è “cã quan hÖ ” ho¹t ®éng ë miÒn B¾c c vµ 21 trong sè 28 ngö ê (chiÕm 75%) xuÊt th©n tõ miÒn B¾c so ví lÇn lö î 16 trª n 67 i i t ngö ê (24%) vµ 12 trª n 67 ngö ê (chiÕm 18%) ®è ví c¸c gi¸m ®è cßn l¹i. § iÒu i i i i c kh«ng ng¹c nhiª n lµ c¸c gi¸m ®è “cã quan hÖ ” chiÕm 32% sè c«ng ty ®ö î thµnh lËp c c trong vßng 5 n¨m qua, trong khi ®ã chØ chiÕm 20% trong sè c«ng ty ®ö î thµnh lËp tõ c h¬n 10 n¨m nay. Tuæ i cña c¸c gi¸m ®è nµy kh«ng chª nh lÖ ch nhau. Mét nöa sè gi¸m c ®è “cã quan hÖ ” (15 trª n 28 ngö ê chä kinh doanh xuÊt khÈu quÇn ¸o. Trª n thùc tÕ, c i) n x¸c suÊt nh÷ng gi¸m ®è nµy tham gia kinh doanh quÇn ¸o cao gÊp hai lÇn nh÷ng c ngö ê cßn l¹i trong mÉ u chä mÆc dï cã rÊt Ý kinh nghiÖm vÒ ngµnh nµy - 53% nh÷ng i n t gi¸m ®è ‘ quan hÖ ” chö a tõng bao giê ho¹t ®éng trong ngµnh quÇn ¸o so ví chØ cã c cã i 18% nh÷ng gi¸m ®è “kh«ng cã quan hÖ ” tham gia kinh doanh s¶n xuÊt quÇn ¸o. c TiÕp cËn víi c¸c nguå lùc. Nhö c¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o ®· dù kiÕn, c¸c gi¸m ®è n c “cã quan hÖ ” cã lî thÕ h¬n ®«i chót trong viÖ c tiÕp cËn c¸c nguå lùc. B¶ng thè kª i n ng dö í ®©y cho thÊy mét sè lí c¸c gi¸m ®è “cã quan hÖ ” ®· tè nghiÖ p ®¹i hä ®ö î ®i i n c t c, c du hä nö í ngoµi, vay ®ö î tiÒn ng©n hµng vµ ®· gia nhËp § ¶ng. B»ng chø ng ®¸ng kÓ c c c nhÊt lµ, c¸c gi¸m ®è “cã quan hÖ ” cã c¬ héi cao gÊp ba lÇn so ví nh÷ng ngö ê kh¸c c i i khi ®ö î vay ng©n hµng ®Ó ®Çu tö ví thê h¹n tõ 3 n¨m trë lª n. c i i
Cã quan hÖ (28 ngö ê i) Cã b»ng ®¹i hä c Du hä nö í ngoµi c c § · vay ®ö î ng©n hµng c § · vay ®ö î ng©n hµng c thê h¹n tõ 3 n¨m trë lª n i Cã quyÒn sö dông ®Êt (sæ ®á) 22% Lµ ®¶ng viª n Cã ngö ê th©n trong § ¶ng i 86% 48% 76% 32% 38% 78% 29% Sè cßn l¹i (67 ngö ê i) 40% 14% 64% 12% 14% 30% 27% Toµn bé mÉ u (95 ngö ê i) 54% 24% 67% 18% 21% 45%

* § Ó ®ö îc xÕp lo¹i lµ “cã quan hÖ c¸c gi¸m ®èc ph¶i ®¸p øng tõ 4 ®Õn 6 ®iÒ kiÖ sau: lµ ®¶ng viªn céng s¶n, ”, u n

31

lµm viÖ cho chÝ phñ (kh«ng kÓchÝ quyÒ miÒ nam trö íc n¨m 1975), ®· lµm nghÜ vô qu©n sù tõ 2 n¨m trë c nh nh n n a lªn, ®· lµm viÖ hay häc tËp ë nö íc ngoµi trö íc n¨m 1991, ®· lµm viÖ g×®ã cho chÝ phñ ë nö íc ngoµi, vµ lµ c c nh con c¸i cña nh÷ng ngö êi ®· lµm viÖ cho ®¶ng, nhµ nö íc hoÆ c qu©n ®éi. C¸c nhµ nghiªn cøu ®iÒ tra ®· thö c u nghiÖ víi nh÷ng “®iÓ nót” (cut-off points) kh¸c nhau ®Ó ®¶m b¶o c¸c biÕn sè ®ö îc vËn dông mét c¸ch c«ng m m b»ng, tøc lµ khi c¸c ®iÒ kiÖ ®ö îc gi¶m xuèng cßn 3 hoÆ c n©ng lªn tíi 5 còng kh«ng lµm thay ®æi kÕt qu¶ mét u n c¸ch ®¸ng kÓ .

KÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh. Tuy nhiª n, nh× chung kh¶ n¨ng tiÕp cËn nhiÒu n h¬n ví c¸c nguå lùc ®· kh«ng dÉ n ®Õn kÕt qu¶ lµ c¸c c«ng ty cña c¸c gi¸m ®è “cã i n c quan hÖ ” ®· thµnh c«ng h¬n. Khi b¾t ®Çu, c¸c c«ng ty cña hä lí h¬n, nhö ng sau ®ã cã n ®· ph¸t triÓn chËm h¬n, vµ ®· suy gi¶m nhiÒu t¹i thê ®iÓm tiÕn hµnh cuéc ®iÒu tra nµy. i
Cã quan hÖ (28 ngö ê i) T¨ng viÖ c lµm trung b× nh tõ khi ®¨ng ký kinh doanh Sè c«ng nh©n trung b× khi nh ®¨ng ký kinh doanh Sè c«ng nh©n trung b× nh hiÖ n nay * Doanh thu trung b× n¨m 1998 (tØ VND) nh Sè doanh nghiÖ p cã doanh thu cao nhÊt n¨m 1998 trong mÉ u chä ** n 14% 90 ngö ê i 280 ngö ê i 7 14% Sè cßn l¹i (67 ngö ê i) 25% 60 ngö ê i 345 ngö ê i 10,5 27% Toµn bé mÉ u (95 ngö ê i) 23% 69 ngö ê i 330 ngö ê i 10 25%

* Sè c«ng nh©n hiÖ nay gå c¶ nh÷ng c«ng nh©n lµm viÖ tõng phÇ n hoÆ c vµ theo mïa. Sè c«ng nh©n khi ®¨ng n m c kýkh«ng bao gå nh÷ng ngö êi nµy. m ** C¸c con sè nµy chØ tØ lÖphÇ n tr¨m c¸c c«ng ty

Nh÷ng lý gi¶i hîp lý T¹i sao c«ng ty cña c¸c gi¸m ®è “cã quan hÖ ” l¹i ho¹t : c ®éng kÐm h¬n ®«i chót so ví c¸c c«ng ty kh¸c trong mÉ u chä dï hä®ö î tiÕp cËn i n, c nhiÒu h¬n ví c¸c nguå lùc gióp häcã thÓ ®ö a doanh nghiÖ p cña m× ph¸t triÓn i n nh thµnh c¸c doanh nghiÖ p ho¹t ®éng khÊm kh¸ h¬n? Cã thÓ gi¶i thÝ nhö sau : ch 1. 2. 3. 4. C¸c gi¸m ®è nµy tËp trung nhiÒu h¬n ë miÒn B¾c (17 trong sè 28 gi¸m ®è “cã c c quan hÖ ”), n¬i m«i trö ê trö í ®©y vµ hiÖ n nay Ý thuËn lî ví kinh doanh tö ng c t i i nh©n h¬n so ví miÒn Nam; i Hä thiÕu kinh nghiÖm h¬n: 14 trong sè 28 gi¸m ®è “cã quan hÖ ” kh«ng hÒ cã c kinh nghiÖm g×trö í ®©y vÒ c¸c s¶n phÈm chñ yÕu cña m× so ví con sè 20 c nh i trª n 67 gi¸m ®è cßn l¹i; c Cã kh¶ n¨ng lµ yÕu tè quan hÖ chØ quan trä ®è ví viÖ c huy ®éng nguå lùc ng i i n ®Ó thµnh lËp c«ng ty chø kh«ng cã t¸c dông g×nhiÒu khi ph¸t triÓn c«ng ty; Do hä tham gia kh¸ nhiÒu vµo ngµnh may mÆc vè dÜ ®ang gÆp nhiÒu khã kh¨n: n 15 trong sè 28 gi¸m ®è “cã quan hÖ ” ®· thµnh lËp c¸c c«ng ty may mÆc so ví c i 17 trª n 67 c¸c c«ng ty cßn l¹i;

32

5.

Cã kh¶ n¨ng lµ viÖ c hä î ö u tiª n ®µo t¹o ®¹i hä vµ du hä nö í ngoµi trª n ®ö c c c c thùc tÕ kh«ng ph¶i lµ mét nguå lùc cã thÓ gióp Ý nhiÒu cho thùc tiÔn kinh n ch doanh.

ý nghÜ ý nghÜa chñ yÕu cña c¸c con sè nª u trª n lµ, ë mét mø c ®é nµo ®ã, c¸c a: nguå lùc ®· kh«ng ®ö î giµnh cho nh÷ng ngö ê cã kh¶ n¨ng sö dông c¸c nguå lùc n c i n cã hiÖ u qu¶ nhÊt cho kinh doanh tö nh©n. § ©y dö ê nhö lµ mét hÖ qu¶ kh«ng tr¸nh ng khái cña viÖ c ph©n bæ nguå lùc dùa nhiÒu vµo c¸c mè quan hÖ h¬n lµ dùa vµo kh¶ n i n¨ng sö dông nguå lùc. MÆt kh¸c, yÕu tè “cã quan hÖ ” râ rµng chØ lµ mét yÕu tè ®Ó n xÕp lo¹i - hÇu nhö tÊt c¶ c¸c gi¸m ®è trong mÉ u chä ®Òu cã nh÷ng mè quan hÖ nµo c n i ®ã; nhãm ®ö î nª u ë ®©y chØ ®¬n gi¶n lµ “cã quan hÖ ” h¬n nh÷ng ngö ê kh¸c. Vµ sè c i ngö ê “cã quan hÖ ” trong mÉ u chä nµy cao h¬n trong sè c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n nãi i n chung v×cã mét sè lö î kh«ng c©n xø ng c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c ®ö î ®ö a vµo mÉ u. ng c c Vµ cuè cï cã thÓ néi dung ph¸t hiÖ n quan trä nhÊt cña phÇn ph©n tÝ nµy chÝ i ng, ng ch nh lµ: nh÷ng ngö ê cã tr× ®é hä vÊn cao h¬n l¹i ho¹t ®éng kÐm h¬n nh÷ng ngö ê kh«ng i nh c i cã b»ng cÊp g× § iÒu nµy lµ sù c¶nh tØnh ®è ví nhu cÇu cÇn ph¶i hö í nÒn gi¸o dôc . i i ng cña ViÖ t Nam vµo nhiÖm vô trang bÞcho sinh viª n nh÷ng kü n¨ng thÝ hî trong bè ch p i c¶nh thÞtrö ê ®ang biÕn ®æ i cña nö í nµy. ng c

33

Ph© n tÝ nhá 3.4: N¬i sinh ch C¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o nµy gi¶ ®Þ r»ng c¸c gi¸m ®è vµ c¸c c«ng ty cña hä nh c kh¸c nhau kh«ng ph¶i chØ do ®Þ ®iÓm ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖ p, mµ cßn do n¬i sinh a cña gi¸m ®è C¸c t¸c gi¶ còng quan t©m t× hiÓu liÖ u c¸c gi¸m ®è sinh ra ë miÒn c. m c B¾c cã c«ng ty ë miÒn Nam cã kh¸c ví c¸c gi¸m ®è miÒn Nam cã c«ng ty ë miÒn i c Nam hay kh«ng. § Ó kiÓm ®Þ gi¶ thuyÕt nµy, trö í hÕt c¸c t¸c gi¶ so s¸nh viÖ c tiÕp nh c cËn ví c¸c nguå lùc gi÷a c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c ho¹t ®éng ë miÒn B¾c (34%), c¸c i n c gi¸m ®è miÒn B¾c ho¹t ®éng ë miÒn Nam (24%) vµ c¸c gi¸m ®è miÒn Nam ho¹t c c ®éng ë miÒn Nam (42%), vµ sau ®ã xem xÐt kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖ p thuéc tõng nhãm. TiÕp cËn víi c¸c nguå lùc. C¸c gi¸m ®è sinh ë miÒn B¾c chiÕm mét tØ lÖ n c kh«ng tö ¬ng xø ng trong tæ ng sè c¸c gi¸m ®è 45% tæ ng sè gi¸m ®è sinh ra ë miÒn c: c B¾c nhö ng c¸c c«ng ty miÒn B¾c chØ chiÕm 35% tæ ng sè c«ng ty. C¸c gi¸m ®è sinh ë c miÒn B¾c ®ö î ö u tiª n hä tËp dï häho¹t ®éng ë miÒn B¾c hay miÒn Nam, vµ kh¶ c c n¨ng cã ®ö î c¸c mè quan hÖ chÝ trÞcña hä gÊp 4 lÇn nh÷ng ngö ê ®å nghiÖ p c i nh cao i ng miÒn Nam cña hä(xem Ph©n tÝ nhá #1) vµ sè ®«ng lµ § ¶ng viª n. Vµ kh¶ n¨ng vay ch ®ö î c¸c kho¶n vay dµi h¹n cao gÊp 3 lÇn; trª n thùc tÕ, tÊt c¶ 11 doanh nghiÖ p ®· vay c ®ö î c¸c kho¶n vay cã thê h¹n tõ 4 n¨m trë lª n ®Òu thuéc c¸c gi¸m ®è sinh ë miÒn c i c B¾c. C¸c gi¸m ®è sinh ë miÒn B¾c ho¹t ®éng ë miÒn Nam ®ö î hö ëng mét lî thÕ c c i nguå lùc then chè mµ c¸c gi¸m ®è miÒn Nam cã: ®ã lµ kh¶ n¨ng tiÕp cËn lí h¬n n t c n ví “sæ ®á” i
Sinh ra vµ ho¹t ®éng miÒn B¾c (32 ngö ê i) Sinh ra ë miÒn B¾c, ho¹t ®éng ë miÒn Nam (11 ngö ê i) 73% 46% 55% 10% 18% 50% 27% 64% Sinh ra ë miÒn Nam (40 ngö ê i) Toµn Bé mÉ u (95 ngö ê i) 55% 25% 43% 43% 18% 44% 23% 45%

Cã b»ng ®¹i hä c § · du hä nö í ngoµi c c § · vay ®ö î ng©n hµng c § · 5 lÇn vay ng©n hµng ng¾n h¹n § · cã ®ö î kho¶n vay ng©n hµng c thê h¹n tõ 3 n¨m trë lª n i Cã “sæ ®á” Lµ ®¶ng viª n Cã ngö ê th©n trong § ¶ng i

69% 31% 78% 48% 31% 31% 39% 77%

37% 18% 60% 45% 10% 53% 8% 15%

KÕt qu¶ ho¹t ®éng. C¸c doanh nghiÖ p thuéc c¸c gi¸m ®è sinh ë miÒn Nam c thö ê lµ c¸c doanh nghiÖ p thµnh c«ng nhÊt, trong khi c¸c doanh nghiÖ p thuéc c¸c ng
34

gi¸m ®è sinh ë miÒn B¾c kÐm thµnh ®¹t h¬n. C¸c doanh nghiÖ p cña c¸c gi¸m ®è c c miÒn B¾c khi thµnh lËp thö ê nhá h¬n doanh nghiÖ p ë nh÷ng n¬i kh¸c nhö ng t¨ng ng nhanh h¬n vÒ sè lö î nh©n c«ng, trong khi doanh thu t¨ng chËm h¬n. Doanh nghiÖ p ng do c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c ho¹t ®éng ë miÒn Nam khi thµnh lËp th× lí h¬n, sau ®ã c n ph¸t triÓn chËm h¬n nhiÒu vµ ®· trë thµnh c¸c doanh nghiÖ p nhá nhÊt vµo thê ®iÓm i tiÕn hµnh cuéc pháng vÊn. C¸c doanh nghiÖ p do c¸c gi¸m ®è ngö ê miÒn Nam qu¶n c i lý cã kÕt qu¶ ho¹t ®éng tè nhÊt xÐt theo tÊt c¶ c¸c chØ sè t .
Sinh ra vµ ho¹t ®éng ë miÒn B¾c (32 ngö ê i) Mø c t¨ng nh©n c«ng trung b× nh tõ khi ®¨ng ký kinh doanh Sè nh©n c«ng b× qu©n nh khi ®¨ng ký kinh doanh (ngö ê i) Sè nh©n c«ng b× qu©n hiÖ n cã nh Mø c t¨ng doanh sèb¸n ra n¨m 1998 Mø c t¨ng lî nhuËn n¨m 1998 i Doanh thu n¨m 1998 (tØ VND) Sè cã doanh thu lí nhÊt n¨m 1998 n Sinh ra ë miÒn B¾c, ho¹t ®éng ë miÒn Nam (11 ngö ê i) 9% 105 200 60% 18% 4,2 27% Sinh ra ë miÒn Nam (40 ngö ê i) Toµn Bé mÉ u (95 ngö ê i) 23% 69 330 47% 42% 10 25%

30% 45 283 31% 50% 7 6%

16% 90 338 63% 55% 14,5 38%

Nh÷ng lý gi¶i hîp lý T¹i sao c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c ví c¸c mè quan hÖ chÝ . c i i nh trÞ ®¸ng kÓ vµ tr× ®é hä vÊn tè l¹i khã thµnh c«ng trong m«i trö ê kinh doanh nh c t ng tö ¬ng ®è thuËn lî ë miÒn Nam? Kh«ng ph¶i do hä i i thiÕu kinh nghiÖm, v×x¸c suÊt c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c ho¹t ®éng ë miÒn Nam vè cã kinh nghiÖm tõ trö í vÒ s¶n phÈm c n c chÝ yÕu cña c«ng ty thö ê cao gÊp 3 lÇn so ví c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c ho¹t ®éng ë nh ng i c miÒn B¾c. Cã thÓ nguyª n nh©n chÝ lµ hä quyÕt ®Þ kinh doanh trong ngµnh may nh ®· nh mÆc lµ ngµnh cã lî nhuËn thÊp h¬n c¸c ngµnh kh¸c. NhiÒu ngö ê dö ê nhö lao vµo i i ng kinh doanh may mÆc mét c¸ch gÇn nhö mï qu¸ng, nh¾m m¾t ®i theo ngö ê kh¸c mµ i kh«ng cã kÕ ho¹ch tõ trö í Kho¶ng mét nöa (46%) c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c ho¹t ®éng c. c ë miÒn Nam ®· thµnh lËp c¸c doanh nghiÖ p may. Ngö î l¹i, c¸c gi¸m ®è miÒn Nam c c rÊt Ý kinh doanh may mÆc (23%). t

35

IV. C¸c Doanh nghiÖ p A. § Æc ® iÓm chung 4.01. VÒ ®Þ ®iÓ doanh nghiÖ C¸c chuyª n gia nghiª n cø u cña c«ng tr× ®iÒu tra a m p. nh nµy ®· pháng vÊn tæ ng céng 95 doanh nghiÖ p: 5 ë Th¸i b× nh, 6 ë H¶i phßng vµ 22 ë Hµ Néi, 3 ë § µ n½ng, mç tØnh B× dö ¬ng vµ § å nai 13 doanh nghiÖ p, vµ 33 doanh i nh ng nghiÖ p ë thµnh phè Hå ChÝMinh. MÉ u chä cuè cï gå 33 doanh nghiÖ p ë miÒn n i ng m B¾c, 59 doanh nghiÖ p ë miÒn Nam vµ chØ cã 3 doanh nghiÖ p ë miÒn Trung. 4.02. Tö c¸ch ph¸p nh©n vµ h× thøc së h÷u. ChiÕm 78 trong sè 95 doanh nghiÖ p nh trong mÉ u chä (82%), c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n lµ lo¹i h× tö c¸ch ph¸p nh©n n nh ®ö î ®a sè c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ViÖ t Nam lùa chä 11 doanh nghiÖ p (12%) lµ c n. c«ng ty tö nh©n, lo¹i h× duy nhÊt chØ cã ë ViÖ t Nam, theo ®ã c«ng ty tö nh©n chØ cã nh 47 mét chñ së h÷u. Bè doanh nghiÖ p cßn l¹i lµ c¸c c«ng ty cæ phÇn. n 4.03. 63 doanh nghiÖ p (66%) thuéc së h÷u hoµn toµn cña ngö ê qu¶n lý doanh nghiÖ p, i thö ê cï ví gia ®× cña hä Trong sè doanh nghiÖ p cßn l¹i, c¸c cæ ®«ng thö ê ng ng i nh . ng hÇu hÕt lµ c¸c nhµ ®Çu tö tö nh©n, vµ thö ê lµ b¹n bÌ vµ ®å nghiÖ p cña gi¸m ®è ng ng c. Trong sè 95 doanh nghiÖ p ®ö î pháng vÊn, chØ cã 3 doanh nghiÖ p cã cæ ®«ng lµ c¸c c doanh nghiÖ p nhµ nö í vµ kh«ng doanh nghiÖ p nµo cã cæ ®«ng lµ c¸c c¬ quan hay hiÖ p c héi cña chÝ phñ. 48 4 doanh nghiÖ p cã cæ ®«ng lµ ViÖ t kiÒu. nh 4.04. C¸c doanh nghiÖ ®ö îc thµnh lËp khi nµo ? § iÒu ®¸ng ng¹c nhiª n lµ tuæ i b× p nh qu©n cña c¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä lµ 8 n¨m. Vµ còng ®¸ng ng¹c nhiª n ví c¸c n i t¸c gi¶ cña b¸o c¸o lµ sù ph©n bè tuæ i cña c¸c doanh nghiÖ p nµy kh¸ giµn tr¶i, vµ kh«ng kh¸c ví t× h× ë c¸c nÒn kinh tÕ cã c¬ chÕ thÞtrö ê l©u ®ê vµ më cöa h¬n. i nh nh ng i 49 29 doanh nghiÖ p (31%) ®· ho¹t ®éng trö í khi cã nh÷ng c¶i c¸ch thÞtrö ê hå ®Çu c ng i n¨m 1988, trong khi chØ cã 19 doanh nghiÖ p (20%) ®· ho¹t ®éng ®ö î 5 n¨m. Nh÷ng c n¨m cã nhiÒu doanh nghiÖ p ®ö î thµnh lËp nhÊt (23% sè doanh nghiÖ p trong mÉ u c chä lµ 1992 vµ 1993, ®ã lµ nh÷ng n¨m phå thÞ ban ®Çu tiÕp sau chÝ s¸ch tù do n) n nh nh
47 48

Lo¹i h× t- c¸ch ph¸p nh©n nµy th- ê ®- î diÔn gi¶i lµ h× thø c së h÷u c¸ thÓ. nh ng c nh Khã cã thÓ biÕt ®- î mø c ®é cña c¸c mè quan hÖ gi¸n tiÕp h¬n ví nhµ n- í Cã mét tr- ê hî ®Æc biÖ t cho c i i c. ng p thÊy r»ng ng- ê qu¶n lý cña c«ng ty ®· in tª n Uû ban Nh©n d©n cña ®Þ ph- ¬ng lª n phÇn trª n cña danh thiÕp cña i a «ng ta. 49 Khi ph©n tÝ B¸o c¸o ®iÒu tra mø c sè n¨m 1993, P. M. Vijverberg còng thÊy r»ng ®iÒu ng¹c nhiª n lµ c¸c ch ng c«ng ty t- nh©n ViÖ t Nam ®· ho¹t ®éng trong mét thê gian dµi. Mét phÇn ba sè c«ng ty trong mÉ u chä ®· b¾t i n ®Çu ho¹t ®éng ®- î 2 n¨m r- ì mét phÇn ba ®· ho¹t ®éng h¬n 7 n¨m, vµ mét phÇn n¨m ®· h¬n 11 n¨m. c i, Vijverberg ®· ®è chiÕu c¸c con sènµy ví c¸c n- í ®ang ph¸t triÓn kh¸c cã chÝ s¸ch thuËn lî ví t- nh©n h¬n i i c nh i i nhiÒu nh- Gana vµ Bê biÓn Ngµ (xem bµi “C¸c doanh nghiÖ p gia ®× phi n«ng nghiÖ p ë ViÖ t Nam” cña nh Vijverberg, trang 141 trong tuyÓn tËp “Phóc lî gia ®× vµ sù chuyÓn ®æ i cña ViÖ t nam” do David Dollar vµ i nh nh÷ng t¸c gi¶ kh¸c tuyÓn chä Washington D.C.: Ng©n hµng ThÕ gií n¨m 1998). n, i,

36

ho¸ hoµn toµn viÖ c thµnh lËp c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n. 4.05 GÇn mét phÇn ba sè doanh nghiÖ p trong mÉ u chä ®· ®ö î thµnh lËp trong thê n c i kú rÊt khã kh¨n sau khi qu©n ®éi ViÖ t Nam vµo C¨m-pu-chia n¨m 1979 vµ trö í khi cã c sù c«ng nhËn ph¸p lý c¬ b¶n ®è ví khu vùc tö nh©n vµo n¨m 1988. Cã thÓ c¸c doanh i i nghiÖ p ®ö î thµnh lËp trong thê kú nµy lµ v× do kh«ng cßn cã sù lùa chä kh¸c, chÝ c i , n nh phñ ®· thÓ hiÖ n th¸i ®é cho phÐp mét c¸ch miÔn cö ì sù ho¹t ®éng ngoµi hÖ thè ng ng 50 nhµ nö í mµ nay ®ö î gä lµ sù “ph¸ rµo”. C¸c doanh nghiÖ p ®ö î c¸c c¸ thÓ thµnh c, c i c lËp trong thê kú nµy ®· ho¹t ®éng kh«ng chÝ thø c dö í h× thø c c¸c hî t¸c x· quy i nh i nh p m« nhá - ®ö î gä lµ tæ s¶n xuÊt hay “c¸c ®¬n vÞs¶n xuÊt” - ®Õn khi chóng ph¸t triÓn c i tí mø c buéc ph¶i ®¨ng ký thµnh c¸c hî t¸c x· s¶n xuÊt chÝ thø c. i p nh 4.06. Mét nöa sè c¸c gi¸m ®è ®· ®¨ng ký doanh nghiÖ p cña hä c vµo c¸c n¨m 1992 vµ 51 1993. Trong c¸c n¨m sau ®ã, sè lö î doanh nghiÖ p ®ö î ®¨ng ký ®· gi¶m ®¸ng kÓ ng c (xem H× 4.1). Cã nhiÒu c¸ch gi¶i thÝ hî lý vÒ nguyª n nh©n cã Ý doanh nghiÖ p lí nh ch p t n ®ö î ®¨ng ký trong thê gian gÇn ®©y. Thø nhÊt, c¸c doanh nghiÖ p ViÖ t Nam lóc ®¨ng c i
H × 4.1: N ¨ m ® ¨ ng ký c ñ a c¸c c« n g ty thuéc m Éu ® iÒu tra nh
30 30 25
Sè c«ng ty

20 13 13

20 15 10 5 0 T r - íc 1991 10 5 6 3

1 1998

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

ký thö ê nhá, vµ häcÇn mét sè n¨m ®Ó ®¹t quy m« cã 100 c«ng nh©n hoÆc nhiÒu ng h¬n. § iÒu cÇn lö u ý ë ®©y lµ hÇu nhö con ®ö ê duy nhÊt ®Ó h× thµnh mét doanh ng nh nghiÖ p lí lµ b¾t ®Çu tõ quy m« nhá vµ ph¸t triÓn mét c¸ch v÷ng ch¾c, vµ c¸c khã kh¨n n vÒ vè liÕng, bÝquyÕt lµm ¨n vµ tiÕp cËn thÞtrö ê kh«ng cã lî cho viÖ c thµnh lËp c¸c n ng i doanh nghiÖ p lí Thø hai, c¬ héi ví c¸c doanh nghiÖ p lí hÇu nhö kh«ng cã, tø c lµ n. i n c¸c doanh nghiÖ p lí ®ö î thµnh lËp tõ ®Çu ®· n¾m gi÷ hÕt sè Ý c¸c c¬ héi cña c¸c n c t doanh nghiÖ p tö nh©n lí trong mét m«i trö ê cã sù chi phè ®¸ng kÓ cña c¸c doanh n ng i

50

Th¸i ®é khoan dung nµy rÊt hay thay ®æ i, tuú thuéc vµo t× h× kinh tÕ vµ c¸c khuynh h- í ý thø c hÖ (xem nh nh ng cuè “Tõ kÕ ho¹ch ®Õn thÞtr- ê : chuyÓn ®æ i kinh tÕ ë ViÖ t Nam” cña Adam Fford vµ Stefan de Vyder (n¨m n ng 1996), Nhµ xuÊt b¶n Boulder Westview) 51 ChÝ quyÒn d- ê nh- kh«ng thùc hiÖ n nghiªm ngÆt viÖ c ®¨ng ký c«ng ty sau gÇn hai n¨m LuËt C«ng ty nh ng ®- î th«ng qua vµo n¨m 1990. c

37

nghiÖ p nhµ nö í vµ c¸c c¬ héi thÞ trö ê lí cßn l¹i hÇu nhö kh«ng cßn.52 Vµ c¸ch c, ng n gi¶i thÝ thø ba lµ, m«i trö ê kinh doanh ®· xÊu ®i trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y vµ ngµy ch ng cµng cã Ý c¸c doanh nghiÖ p s½n sµng chÊp nhËn rñi ro khi ph¶i thùc hiÖ n c¸c ®Çu tö t 53 ®¸ng kÓ. Mç c¸ch gi¶i thÝ nµy ®Òu cho thÊy r»ng hiÖ n ®ang tå t¹i nhiÒu yÕu tè i ch n g©y trë ng¹i cho sù gia t¨ng sèlö î c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n vµ lµm cho quy m« cña ng phÇn lí c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ViÖ t nam bÞgi÷ ë mø c rÊt nhá. n 4.07. Ai lµ ngö êi ®· thµnh lËp c¸c doanh nghiÖ Trong hÇu hÕt c¸c trö ê hî c¸c p. ng p, chñ së h÷u hiÖ n nay lµ nh÷ng ngö ê cã vai trß chñ yÕu trong viÖ c thµnh lËp c¸c doanh i nghiÖ p cña häGÇn mét nöa (45%) doanh nghiÖ p do c¸c c¸ nh©n lËp ra, mét sè tù m× . nh lËp, mét sè lËp cï ví ngö ê trong gia ®× Mét phÇn ba sè doanh nghiÖ p do b¹n bÌ ng i i nh. cï hî sø c thµnh lËp. ChØ cã bè gi¸m ®è ®· tiÕp qu¶n c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í ng p n c c vµ cã mét ngö ê ®· b¾t ®Çu b»ng viÖ c mua l¹i mét nhµ m¸y cña mét doanh nghiÖ p nhµ i nö í c. 4.08. Trong bè trö ê hî chuyÓn giao së h÷u tõ nhµ nö í sang tö nh©n, kh«ng cã n ng p c trö ê hî nµo ®ö î thùc hiÖ n th«ng qua qu¸ tr× cæ phÇn ho¸ cña nhµ nö í Cã hai ng p c nh c. doanh nghiÖ p nguyª n cña nhµ nö í ®ö î coi lµ hÇu nhö ®· ph¸ s¶n khi ®ö î c¸c chñ së c c c h÷u tö nh©n mua l¹i. Doanh nghiÖ p thø ba lóc ®Çu do mét ®å c«ng an ë miÒn Nam n thµnh lËp. Sau ba n¨m ho¹t ®éng, sù nghi ngê vÒ tÝ hî ph¸p cña viÖ c mét ®å c«ng nh p n an l¹i ®i kinh doanh ®· buéc ngö ê ta ph¶i tö nh©n ho¸ c«ng ty nµy, trong ®ã c¸c sÜ i quan c«ng an vÉ n gi÷ 50% së h÷u. Trong trö ê hî thø tö , ba n¨m sau khi gi¶i ngò, ng p mét thiÕu t¸ qu©n ®éi ®· ®ö î giao mét doanh nghiÖ p nhµ nö í mµ sau ®ã «ng ta ®· c c ®¨ng ký doanh nghiÖ p ®ã theo luËt Doanh nghiÖ p. 4.09. NhiÒu doanh nghiÖ p kh¸c cho biÕt hä c¸c mè quan hÖ chÆt chÏ ví c¸c doanh cã i i nghiÖ p nhµ nö í khi mí thµnh lËp. Mét sè ®· b¾t ®Çu kinh doanh dö í tª n cña c¸c c i i doanh nghiÖ p nhµ nö í ®Þ phö ¬ng, nhö ng ngay tõ ®Çu ®· ho¹t ®éng ®éc lËp vµ v×lî c a i nhuËn cña chÝ hä Kh«ng râ lµ c¸c gi¸m ®è nµy cã ph¶i tr¶ mét kho¶n phÝcho c¸c nh . c doanh nghiÖ p nhµ nö í hay kh«ng khi hä nh thø c chuyÓn h¼n sang khu vùc tö nh©n. c chÝ Mét doanh nghiÖ p thùc tÕ do mét doanh nghiÖ p nhµ nö í lËp ra, trong ®ã nhµ nö í cã c c 20% cæ phÇn khi thµnh lËp. Gi¸m ®è cña doanh nghiÖ p nµy nãi rÊt khã thµnh lËp mét c doanh nghiÖ p tö nh©n vµo n¨m 1990 v×thiÕu c¸c luËt lÖ râ rµng vµ do chÝ phñ thiÕu nh kinh nghiÖm xö lý c¸c vÊn ®Ò liª n quan tí c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n. Theo gi¸m ®è i c nµy, doanh nghiÖ p cña «ng ®· ®ö î thµnh lËp bëi mét doanh nghiÖ p nhµ nö í ®Ó t¹o c c
52

Bæ sung vµo phÇn gi¶i thÝ nµy lµ viÖc chÝ phñ vÉ n kh«ng chÊp nhËn ®- î nh÷ng hËu qu¶ x· héi ng¾n h¹n ch nh c cña hiÖ n t- î cã mét sèl- î lí c¸c doanh nghiÖ p ®- î thµnh lËp vµ bÞph¸ s¶n, th- ê cã trong mét nÒn kinh ng ng n c ng tÕ thÞtr- ê Do vËy, chÝ s¸ch cña chÝ phñ ®· kh«ng h- í tí viÖ c t¹o ra mét m«i tr- ê thùc sù c¹nh tranh ng. nh nh ng i ng cho phÐp sù thµnh lËp vµ gi¶i thÓ th- ê xuyª n c¸c doanh nghiÖ p. ng 53 Trong lËp luËn nµy cã ý kiÕn r»ng c¸c nhµ doanh nghiÖ p ®· trë nª n Ý tin t- ëng h¬n nh÷ng n¨m tr- í vµo t c ph- ¬ng h- í cña c«ng cuéc c¶i c¸ch. ng

38

®iÒu kiÖ n cho doanh nghiÖ p bö í vµo ho¹t ®éng. c 4.10. Ngµnh nghÒ C¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä tËp trung nhiÒu vµo 5 ngµnh: gÇn . n 90% lµ may mÆc, s¶n xuÊt ®å gç (gå c¶ ®å dï gia ®× m ng nh), ®å da, ®å gè thùc phÈm m, vµ nö í gi¶i kh¸t. C¸c doanh nghiÖ p may chiÕm phÇn lí sè doanh nghiÖ p trong mÉ u c n chä ®¹t tØ lÖ 34% trong tæ ng sè 54 n, . 4.11. Kh¸c ví t× h× t¹i nhiÒu nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn ®æ i, nhiÒu rñi ro kh¸c, hÇu i nh nh nhö kh«ng cã doanh nghiÖ p nµo trong mÉ u chä ë ViÖ t Nam thùc hiÖ n ®a d¹ng ho¸ n s¶n phÈm cña m× nh. Mét nöa sè doanh nghiÖ p phô thuéc 100% vµo nguå thu tõ mét n nhãm s¶n phÈm chÝ HÇu nhö kh«ng cã doanh nghiÖ p nµo cã c¸c lo¹i s¶n phÈm thø nh. hai ®¸ng kÓ, vµ ®è ví nh÷ng doanh nghiÖ p cã ®a d¹ng ho¸ th× thö ê chä c¸c s¶n i i ng n phÈm liª n quan gÇn gòi, ch¼ng h¹n c¸c doanh nghiÖ p dÖ t ®· s¶n xuÊt quÇn ¸o vµ c¸c doanh nghiÖ p ®å gç th× cã s¶n xuÊt mét sè ®å dï b»ng gç T× tr¹ng thiÕu sù ®a ng . nh d¹ng nµy mét phÇn lµ hËu qu¶ cña khu«n khæ ph¸p lý cø ng nh¾c cña ViÖ t Nam chØ cho phÐp c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm mµ h䮨ng ký kinh doanh. Sù gi¸m s¸t chÆt chÏ cña c¸c quan chø c ®Þ phö ¬ng ng¨n c¶n c¸c doanh nghiÖ p cã ®¨ng a ký tiÕn hµnh kinh doanh nhiÒu lo¹i h× ho¹t ®éng h¬n so ví lóc mí thµnh lËp. C¸c nh i i gi¸m ®è cßn nãi r»ng viÖ c bæ sung thª m ho¹t ®éng kinh doanh thö ê mÊt thê gian c ng i vµ tè kÐm. ChØ cã bè doanh nghiÖ p cho thÊy cã doanh thu ®¸ng kÓ tõ c¸c ho¹t ®éng n n 55 thö ¬ng m¹i.
H× 4.2: Ph© n bè theo ngµnh nghÒ cña c¸c doanh nghiÖ thuéc mÉu chän nh p
§ å dï ng 7.4% § å gç 8.4% Kh¸c 11.6% QuÇn ¸o 33.7%

C¸c s¶n phÈm kim lo¹i kh¸c (§ å gèm) 9.6%

Thùc phÈm & n - íc gi¶i kh¸t 11.6%

§ å da 11.6%

4.12. Doanh thu. TÝ trung b× c¸c doanh nghiÖ p cã doanh thu b¸n ra hµng n¨m lµ nh nh, 10 tØ ®å (725.000 USD) trong n¨m 1998. Hai doanh nghiÖ p lí cã doanh sè b¸n ra ng n
54

Khi so ví c¸c sèliÖ u cña Tæ ng côc Thè kª , ng- ê ta thÊy r»ng sù ph©n bèngµnh nghÒ cña c¸c c«ng ty ®- î i ng i c chä mét c¸ch ngÉ u nhiª n nµy lµ sù ph¶n ¸nh chÝ x¸c t× h× ph©n bèngµnh nghÒ cña sèc«ng ty t- nh©n lí n nh nh nh n ë ViÖ t Nam. N¨m ngµnh nghÒ nµy chiÕm 71% tæ ng sè c«ng ty t- nh©n lí vµ 79% tæ ng sè c«ng ty cã tõ 300 n c«ng nh©n trë lª n. 55 H× th¸i nµy lµ sù t- ¬ng ph¶n thó vÞví thÕ hÖ ban ®Çu c¸c nhµ s¶n xuÊt ë c¸c n- í § «ng ¢ u ®ang chuyÓn nh i c ®æ i th- ê b¾t ®Çu tõ c¸c ho¹t ®éng th- ¬ng m¹i ®Ó cã thu nhËp nhanh vµ nhiÒu mµ sau ®ã ®- î hä ®Çu t- vµo ng c t¸i c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt mí i.

39

®¹t 100 tØ vµ 300 tØ ®å (7,25 vµ 21,75 triÖ u USD), gãp phÇn lµm t¨ng doanh thu b× ng nh qu©n hµng n¨m cña c¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä lª n thª m 20 tØ VND (1,5 triÖ u n USD). Gi÷a miÒn B¾c vµ miÒn Nam cã chª nh lÖ ch ®¸ng kÓ vÒ doanh sè b¸n ra: mø c doanh sè b¸n ra b× qu©n 14 tØ VND (1 triÖ u USD) cña c¸c doanh nghiÖ p miÒn Nam nh cao gÊp h¬n hai lÇn mø c doanh sè b¸n ra b× qu©n 6,9 tØ VND cña c¸c doanh nghiÖ p nh miÒn B¾c. Trª n thùc tÕ, chØ cã hai doanh nghiÖ p miÒn B¾c thuéc nhãm c¸c doanh nghiÖ p cã doanh sè cao nhÊt trong mÉ u chä (chiÕm 1/4 tæ ng sè doanh nghiÖ p ®ö î n c chä mÉ u). n

H× 4.3: So s¸nh doanh thu hµng n¨ m cña c¸c doanh nghiÖ thuéc c¸c vïng kh¸c nhau nh p
D- í 5 tØ VND i Tõ 5 ®Õn 9 tØ VND Tõ 10 ®Õn 24 tØ VND Tõ 25-49 tØ VND Tõ 50-99 tØ VND Trª n 100 tØ VND c«ng ty miÒn nam c«ng ty miÒn b¾c

12 6 7 15 7 2 0 2 0 0 5 10 15 20 25 4 14 21

B. Lao ® éng 4.13. Quy m« lùc lö îng lao ®éng. ViÖ c x¸c ®Þ chÝ x¸c sè c«ng nh©n thùc sù cña nh nh c¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä kh«ng ph¶i lµ viÖ c dÔ dµng. Cã nhiÒu phö ¬ng ph¸p n kh¸c nhau ®Ó ph©n lo¹i c«ng nh©n, gå c¸c c«ng nh©n lµm viÖ c toµn phÇn chÝ thø c, m nh nh÷ng c«ng nh©n lµm viÖ c toµn phÇn kh«ng chÝ thø c, vµ c¸c c«ng nh©n lµm viÖ c b¸n nh phÇn vµ theo thê vô. Nh÷ng ngö ê pháng vÊn ®· tiÕn hµnh hái c¸c doanh nghiÖ p vÒ tÊt i i c¶ c¸c con sè nµy vµ tÝ tæ ng sè c«ng nh©n (b»ng c¸ch nh©n sè lö î c«ng nh©n lµm nh ng viÖ c b¸n phÇn vµ theo thê vô ví hÖ sè 0,5) ®Ó tÝ ra mét con sè gÇn tö ¬ng ®ö ¬ng ví i i nh i 56 toµn bé lùc lö î lao ®éng cña tõng doanh nghiÖ p. ng

56

C¸c doanh nghiÖ p ViÖ t Nam th- ê giÊu chÝ quyÒn vÒ sè l- î chÝ x¸c c¸c c«ng nh©n hä ng nh ng nh thuª ®Ó gi¶m thiÓu chi phÝ vµ nhiÒu gi¸m ®è ®· nãi hä r»ng mø c thuÕ nhµ n- í ®¸nh vµo lao ®éng hiÖ n ë mø c cao mét , c cho c c¸ch v« lý. GÇn mét phÇn t- sèdoanh nghiÖ p trong mÉ u chä ®· thõa nhËn sè c«ng nh©n lµm viÖ c toµn phÇn cña n hä h¬n sèhä c¸o chÝ thø c cho chÝ phñ. H¬n n÷a, nhiÒu doanh nghiÖ p cßn dùa nhiÒu vµo nh÷ng c«ng cao b¸o nh nh nh©n lµm viÖc theo thê vô. i

40

4.14. Theo b¶ng dö í ®©y, viÖ c tÝ tæ ng sè c«ng nh©n cho thÊy r»ng c¸c doanh nghiÖ p i nh trong mÉ u chä cã quy m« lí h¬n ®«i chót so ví quy m« tè thiÓu 100 c«ng nh©n cña n n i i nghiª n cø u nµy. Sè c«ng nh©n lµm viÖ c toµn phÇn chÝ thø c b× qu©n lµ 200 ngö ê nh nh i, vµ sè c«ng nh©n lµm viÖ c toµn phÇn thùc tÕ lµ 270 ngö ê Sè c«ng nh©n lµm viÖ c theo i. thê vô b× qu©n lµ 40 ngö ê trª n mét doanh nghiÖ p, trong ®ã 10% sè doanh nghiÖ p i nh i trong mÉ u chä ®· thuª tõ 500 c«ng nh©n trë lª n lµm viÖ c theo thê vô. Ví c«ng thø c n i i nµy, ngö ê ta ®· tÝ ®ö î r»ng tæ ng sè c«ng nh©n b× qu©n cao h¬n con sè ö í tÝ i nh c nh c nh 330 ngö ê Chi phÝb× qu©n mµ ngö ê chñ ph¶i bá ra cho mç c«ng nh©n trong sè 330 i. nh i i ngö ê nµy lµ 640.000 ®å i ng.

41

B¶ng 4.1: Sè c«ng nh© n trªn mét doanh nghiÖ p (TÊt c¶ c¸c sè liÖ lµ møc trung b× u nh)
Sè c«ng nh©n chÝ thø c nh Sè c«ng nh©n thùc tÕ Sè c«ng nh©n thê vô vµ i b¸n phÇn Tæ ng sè c«ng nh©n

200

270

40

330

4.15. Nhö dù kiÕn, c¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä ph©n bè tö ¬ng ®è ®å ®Òu gi÷a n i ng c¸c doanh nghiÖ p cã sè c«ng nh©n dö í 300 ngö ê (46%) vµ c¸c doanh nghiÖ p cã sè i i nh©n c«ng tõ 300 ngö ê trë lª n (54% sè doanh nghiÖ p). C¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o rÊt ng¹c i nhiª n vÒ quy m« cña c¸c c¸c doanh nghiÖ p lí nhÊt: 11 doanh nghiÖ p (12%) cã tõ n 1000 c«ng nh©n trë lª n, doanh nghiÖ p lí nhÊt cã 2.500 c«ng nh©n. C¸c doanh nghiÖ p n miÒn Nam thö ê lí h¬n ví tæ ng sè c«ng nh©n b× qu©n lµ 338 ngö ê so ví 295 ng n i nh i i ngö ê ë c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c. C¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ®å da cho ®Õn nay lµ i c¸c doanh nghiÖ p lí nhÊt, cã b× qu©n 850 nh©n c«ng mç doanh nghiÖ p. n nh i 4.16. TØ lÖt¨ng trö ëng lao ®éng. Ph¸t hiÖ n ®¸ng khÝ lÖ nhÊt cña b¸o c¸o ®iÒu tra nµy ch lµ sù gia t¨ng m¹nh mÏ lùc lö î lao ®éng t¹i c¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä Râ ng n. rµng lµ c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n lí ®ang t¹o ra c¸c viÖ c lµm mí ví tØ lÖ n i i cao h¬n bÊt kú lo¹i h× doanh nghiÖ p trong nö í nµo kh¸c. Trung b× mç doanh nh c nh i nghiÖ p ®· t¨ng gÊp 5 lÇn sè lao ®éng cña m× kÓ tõ khi b¾t ®Çu ho¹t ®éng, ví mø c nh i t¨ng 19% hµng n¨m. Tû lÖ t¨ng trö ëng lao ®éng b× qu©n hµng n¨m kÓ tõ khi ®¨ng ký nh doanh nghiÖ p - lµ chØ sè ph¶n ¸nh chÝ x¸c h¬n khi xÐt tí mø c t¨ng trö ëng lao ®éng nh i trong ®iÒu kiÖ n kinh tÕ hiÖ n t¹i - thËm chÝ cßn cao h¬n, ®¹t 23%. ViÖ c tû lÖ t¨ng trö ëng lao ®éng kÓ tõ khi ®¨ng ký doanh nghiÖ p ë c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c cao gÊp ®«i doanh nghiÖ p miÒn Nam kh«ng ph¶i lµ ®iÒu ®¸ng ng¹c nhiª n v×c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c thö ê cã quy m« nhá h¬n khi thµnh lËp. Mø c t¨ng lao ®éng tuyÖ t ®è tÝ ng i nh cho tõng doanh nghiÖ p ®¹t mø c gÇn nhö nhau. B¶ng 4.2: TØ lÖt¨ ng trö ëng lao ® éng (TÊt c¶ sè liÖ ®Ò lµ møc trung b× u u nh)
Sè nh©n c«ng khi thµnh lËp Sè nh©n c«ng Tû lÖ t¨ng trö ëng hµng khi ®¨ng ký n¨m kÓ tõ khi thµnh lËp Tû lÖ t¨ng trö ëng hµng n¨m kÓ tõ khi ®¨ng ký

40

69

19%

23%

4.17. C¸c doanh nghiÖ p cã tû lÖ t¨ng trö ëng lao ®éng cao nhÊt thö ê lµ c¸c doanh ng

42

nghiÖ p mí thµnh lËp. C¸c doanh nghiÖ p ®ö î thµnh lËp trong 5 n¨m qua cã tû lÖ t¨ng i c trö ëng lao ®éng cao h¬n 50% so ví toµn bé mÉ u. Tö ¬ng tù, c¸c doanh nghiÖ p cã qui i m« lí trong mÉ u chä (cã tõ 300 nh©n c«ng trë lª n) trª n thùc tÕ cã quy m« kh«ng lí n n n h¬n mø c trung b× khi ®¨ng ký doanh nghiÖ p. § ¬n gi¶n lµ c¸c doanh nghiÖ p nµy t¨ng nh trö ëng nhanh h¬n. Næ i bËt trong sè c¸c doanh nghiÖ p cã sè lao ®éng t¨ng nhanh lµ c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ®å da vµ hµng may mÆc, ví tû lÖ t¨ng trö ëng lao ®éng hµng i n¨m lÇn lö î lµ 60 % vµ 25%. C¸c doanh nghiÖ p thùc phÈm vµ nö í gi¶i kh¸t ®· cã tû t c lÖ t¨ng trö ëng lao ®éng hµng n¨m lµ 25%, nhö ng xuÊt ph¸t ®iÓm ban ®Çu cña hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖ p nµy rÊt thÊp. 4.18. Mét doanh nghiÖ p may ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh ®· ®¹t tû lÖ t¨ng trö ëng lao ®éng cao rÊt Ên tö î Doanh nghiÖ p nµy b¾t ®Çu ho¹t ®éng n¨m 1992 ví 30 m¸y may ng. i vµ 50 c«ng nh©n. HiÖ n nay doanh nghiÖ p ®· cã 750 m¸y may vµ 800 m¸y s¶n xuÊt giÇy mí ®ö î l¾p ®Æt. TÝ tæ ng céng, lùc lö î lao ®éng cña doanh nghiÖ p hiÖ n gå i c nh ng m 2.225 c«ng nh©n thö ê xuyª n (kÓ c¶ 375 c«ng nh©n thê vô). Nhö vËy tû lÖ t¨ng ng i trö ëng lao ®éng hµng n¨m cña doanh nghiÖ p lµ 73%.

Ph© n tÝ nhá 4.1: C¸c khã kh¨ n lín nhÊt theo ph¶n ¶nh cña c¸c gi¸m ® èc ch C¸c gi¸m ®è ®ö î yª u cÇu lËp danh s¸ch thø tù c¸c vÊn ®Ò khã kh¨n mµ doanh c c nghiÖ p cña hähiÖ n ph¶i ®ö ¬ng ®Çu. Kh«ng tiÕp cËn ®ö î nguå vè vµ th«ng tin lµ c n n nh÷ng khã kh¨n hµng ®Çu. B¶ng 4.3: Nh÷ng h¹n chÕ chñ yÕ theo x¸c ® Þ cña c¸c gi¸m ® èc* u nh Kh«ng t× ®ö î m c vè ®Çu tö n 53%
hä.

ThiÕu th«ng tin 41%

ThiÕu vè n lö u ®éng 39%

Khñng ho¶ng kinh tÕ § «ng ¸ 19%

ChÝ s¸ch nh chÝ phñ nh kh«ng râ 16%

* C¸c sè liÖ thÓ hiÖ tØ lÖphÇ n tr¨m sè gi¸m ®èc ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò nµy trong sè 3 vÊn ®Ò khã kh¨n nhÊt cña u n Kh«ng t× ®ö îc vèn ®Ç u tö . T× tr¹ng thiÕu vè ®Çu tö , vÊn ®Ò ®ö î nh¾c ®Õn m nh n c nhiÒu nhÊt, kh«ng ph¶i lµ ®iÒu ng¹c nhiª n ví c¸c t¸c gi¶ v× vÊn ®Ò nµy ®· ®ö î bµn i c ®Õn nhiÒu trong tÊt c¶ b¸o c¸o ®iÒu tra vÒ c¸c doanh nghiÖ p ë ViÖ t Nam. C¸c gi¸m ®è c nhÊt trÝr»ng yª u cÇu cã thÕ chÊp lµ trë ng¹i lí nhÊt ví viÖ c tiÕp cËn c¸c kho¶n vay n i lí dµi h¹n. Kh«ng chØ cã c¸c vÊn ®Ò: yª u cÇu vÒ thÕ chÊp qu¸ cao, ®Þ gi¸ gi¸ trÞtµi n nh s¶n thÕ chÊp qu¸ thÊp, vµ lo¹i h× tµi s¶n thÕ chÊp cã thÓ ®ö î chÊp nhËn qu¸ Ý mµ nh c t,

43

cßn lµ: viÖ c c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í kh«ng cÇn cã tµi s¶n thÕ chÊp ®Ó vay vè cho c n thÊy phÇn lí c¸c kho¶n tÝ dông s½n cã, nhÊt lµ c¸c kho¶n tÝ dông dµi h¹n khan hiÕm n n n ®Òu r¬i vµo tay c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í chø kh«ng ph¶i c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n. c Trª n khÝ c¹nh nµo ®ã, viÖ c c¸c gi¸m ®è chó trä vµo vÊn ®Ò vè ®Çu tö lµ mét dÊu a c ng n hiÖ u cña sù tù tin - nhiÒu ngö ê tin r»ng nÕu ®ö î tiÕp cËn ví nguå vè mét c¸ch i c i n n c«ng b»ng, doanh nghiÖ p cña häsÏ ph¸t triÓn tè Do kh«ng ®ö î tiÕp cËn ví nguå t. c i n vè ®Çu tö ®Ó mua thiÕt bÞ mí vµ më réng c¬ së s¶n xuÊt, nhiÒu doanh nghiÖ p ph¶i n i tiÕp tôc ho¹t ®éng ví c¸c thiÕt bÞ kh«ng ®å bé hoÆc kh«ng tè ö u trong c¸c nhµ i ng i xö ëng v« cï chËt chéi. ng ThiÕu th«ng tin. C¸c gi¸m ®è lo ng¹i nhiÒu nhÊt viÖ c thiÕu th«ng tin vÒ thÞ c trö ê nö í ngoµi, c¶ vÒ ®Çu vµo lÉ n ®Çu ra cña doanh nghiÖ p. Cã mét gi¸m ®è ®· ng c c cho nh÷ng ngö ê pháng vÊn xem c¸c t¹p chÝc«ng nghiÖ p c¸ch ®©y h¬n hai n¨m, vµ cho i biÕt ®©y lµ nguå th«ng tin tè nhÊt cña «ng vÒ c¸c c«ng nghÖ mí MÆc dï 67 doanh n t i. nghiÖ p (71%) ®· tham gia c¸c hiÖ p héi doanh nghiÖ p do chÝ phñ qu¶n lý, hÇu nhö hä nh ®Òu kh«ng tho¶ m· n ví c¸c th«ng tin ®ö î cung cÊp cho héi viª n. Vµ do kh«ng ®ö î i c c tù do trong viÖ c thµnh lËp c¸c hiÖ p héi hoµn toµn tö nh©n ®Ó ®¸p ø ng c¸c nhu cÇu cô thÓ cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n, lo¹i th«ng tin ®· ®ö î sö lý vÒ c¸c ngµnh c«ng c nghiÖ p vµ thÞtrö ê mµ c¸c hiÖ p héi doanh nghiÖ p cung cÊp thö ê rÊt hiÕm hoi. Mét ng ng sè gi¸m ®è bµy tá sù thÊt vä v×kh«ng t× ®ö î th«ng tin vÒ c¸c nhµ cung ø ng vµ c ng m c tiª u thô hµng ho¸ vµ vÒ c¸ch ®Þ gi¸, vè lµ nh÷ng th«ng tin cã thÓ gióp t¨ng cö ê vÞ nh n ng thÕ cña hä i kh¸ch hµng. Tuy nhiª n, cÇn lö u ý lµ, vÒ b¶n chÊt, vÊn ®Ò thiÕu th«ng tin ví thö ê kh«ng ®ö î nh× nhËn ®Çy ®ñ bëi nh÷ng ngö ê ®ang chÞ t¸c ®éng cña chÝ ng c n i u nh trë ng¹i th«ng tin ®ã. Nh÷ng ngö ê pháng vÊn thÊy r»ng ®iÒu nµy ®óng ví mét sè kh¸ i i lí c¸c gi¸m ®è n c. Vèn lö u ®éng. MÆc dï vè lö u ®éng chØ ®ø ng thø ba trong sè c¸c vÊn ®Ò khã n kh¨n ®ö î c¸c gi¸m ®è nª u ra, t× tr¹ng kh«ng ®ñ vè lö u ®éng trª n thùc tÕ lµ c©u c c nh n tr¶ lê thö ê trùc cho c©u hái “C¸i g×lµ vÊn ®Ò hµng ®Çu ®è ví doanh nghiÖ p cña b¹n i ng i i hiÖ n nay ?” Trª n thùc tÕ, 22% sè doanh nghiÖ p trong mÉ u chä cho r»ng t× tr¹ng n nh thiÕu vè lö u ®éng lµ vÊn ®Ò sè mét cña hä Nhö ®· ®Ò cËp, nhiÒu doanh nghiÖ p trong n . mÉ u chä trª n thùc tÕ ®· vay ®ö î ng©n hµng nhiÒu kho¶n vay ng¾n h¹n, nhö ng sè vè n c n ®ã kh«ng ®ñ ®¸p ø ng nhu cÇu cña häThiÕu vè lö u ®éng cµng lµm cho hädÔ bÞ“b¾t . n bÝ bëi c¸c doanh nghiÖ p mua hµng, cung ø ng mä nguyª n liÖ u ®Çu vµo cho hä nhö ” i , ®è ví nhiÒu doanh nghiÖ p trong ngµnh may. ThiÕu vè lö u ®éng còng thö ê g©y ra i i n ng t× tr¹ng s¶n xuÊt cÇm chõng do nguå tµi chÝ gè ®Çu gi÷a nh÷ng lÇn ®Æt hµng qu¸ nh n nh i máng. VÊn ®Ò nµy cã thÓ ®ö î coi lµ ®¸ng tiÕc nhÊt, vµ lµ mét b»ng chø ng râ rµng cho c thÊy hÖ thè ng©n hµng kh«ng theo kÞ sù thµnh c«ng cña c¸c doanh nghiÖ p. ng p

44

Cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ § «ng ¸. T¸c ®éng lan truyÒn cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝ khu vùc b¾t ®Çu t¹i Th¸i Lan vµo th¸ng 7 n¨m 1997 chö a g©y t¸c h¹i trùc tiÕp nh tí ViÖ t Nam v×®å tiÒn ViÖ t Nam kh«ng ph¶i lµ ®å tiÒn chuyÓn ®æ i vµ ViÖ t Nam i ng ng chö a cã thÞtrö ê chø ng kho¸n. Tuy vËy c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ®· c¶m thÊy râ hËu ng qu¶ cña cuéc khñng ho¶ng. Nh÷ng doanh nghiÖ p xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm sö dông nhiÒu lao ®éng ®· chø ng kiÕn gi¸ c¶ trª n thÞtrö ê thÕ gií ®è ví c¸c s¶n phÈm cña ng i i i m× gi¶m sót m¹nh vµ theo ®ã nguå thu cña häcòng gi¶m theo. C¸c doanh nghiÖ p nh n kh¸c trong c¸c lÜnh vùc s¶n xuÊt ®å dï hay chÕ biÕn h¶i s¶n còng bÞ¶nh hö ëng khi ng nh÷ng ngö ê tiª u dï ch©u ¸ c¾t gi¶m chi tiª u, trong mét sè trö ê hî cßn ®× chØ i ng ng p nh c¸c ®¬n ®Æt hµng, hoÆc chËm thanh to¸n. Sù biÕn ®éng m¹nh cña ®å Yª n còng ®ö î ng c nª u lª n nhö mét khã kh¨n ®è ví nh÷ng doanh nghiÖ p xuÊt khÈu hµng sang NhËt. i i ChÝ s¸ch cña ChÝ phñ kh«ng râ rµng. C¸c gi¸m ®è than phiÒn rÊt nhiÒu nh nh c vÒ viÖ c c¸c quy ®Þ kh«ng râ rµng vµ hay thay ®æ i cña chÝ phñ ®· t¸c ®éng trùc tiÕp nh nh ®Õn c«ng viÖ c kinh doanh cña hä T× tr¹ng kh«ng biÕt râ c¸c quy ®Þ hiÖ n hµnh . nh nh hoÆc kh«ng biÕt chóng sÏ thay ®æ i thÕ nµo ®· biÕn c«ng t¸c lËp kÕ ho¹ch kinh doanh thµnh mét trß ®¸nh b¹c. Nãi mét c¸ch chung nhÊt, c¸c gi¸m ®è lu«n ph¶i cè t× Èn ý c m ®»ng sau c¸c tuyª n bè chÝ s¸ch cña chÝ phñ ®Ó cã thÓ hiÓu râ chÝ s¸ch cña chÝ nh nh nh nh phñ ®ang ®i theo hö í nµo. Cô thÓ h¬n, c¸c gi¸m ®è than phiÒn vÒ t× tr¹ng thiÕu râ ng c nh rµng trong luËt ®Êt ®ai vµ luËt thuÕ. Gi¸m ®è c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ®å gç ®Æc biÖ t c khã chÞ vÒ mét lo¹t nh÷ng thay ®æ i bÊt ngê trong c¸c luËt lÖ vÒ xuÊt khÈu gç Hä u . nãi luËt lÖ thö ê thay ®æ i mµ kh«ng ®ö î b¸o trö í vµ thö ê thiÕu cô thÓ, t¹o ®iÒu kiÖ n ng c c ng cho c¸c c¸n bé trung cÊp vËn dông luËt mét c¸ch tuú tiÖ n.

4.19. C¸c vÊn ®Ò vÒ lao ®éng. C¸c gi¸m ®è nãi häkh«ng gÆp vÊn ®Ò g× trong viÖ c c tuyÓn dông nh©n c«ng. HÇu hÕt ®Òu dùa vµo c¸ch thø c tuyÓn dông kh«ng chÝ thø c, nh kÓ c¶ hø a miÖ ng, qua quan hÖ gia ®× hay gií thiÖ u. 33 gi¸m ®è (34%) nãi hä nh i c tuyÓn dông lao ®éng mí th«ng qua qu¶ng c¸o. C¸ch lµm ®¬n gi¶n th«ng thö ê lµ dùng mét i ng biÓn th«ng b¸o trö í cöa doanh nghiÖ p, mÆc dï mét sè gi¸m ®è nãi cã sö dông qu¶ng c c c¸o trª n b¸o. Mét sè gi¸m ®è th«ng qua nh÷ng ngö ê l· nh ®¹o c¸c céng ®å kÓ c¶ c i ng, nhµ thê Thiª n chóa gi¸o ®Ó tuyÓn ngö ê ChØ cã 15 doanh nghiÖ p (16%) dùa vµo c¸c c¬ i. quan chÝ thø c cña chÝ phñ ®Ó tuyÓn lao ®éng mí nh nh i. 4.20. Trª n thùc tÕ, lùc lö î lao ®éng dö thõa khæ ng lå cña ViÖ t Nam t¹o ®iÒu kiÖ n dÔ ng dµng cho hÇu hÕt c¸c gi¸m ®è trong khu vùc tö nh©n t× ®ö î sè c«ng nh©n häcÇn. c m c PhÇn lí c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt trong khu vùc tö nh©n cÇn nh÷ng ngö ê cã tr× ®é n i nh hä vÊn võa ph¶i hay ®ö î ®µo t¹o h¹n chÕ. Ví lo¹i lao ®éng tö ¬ng ®è ®¬n gi¶n nµy, c c i i 57 chØ cã 15 gi¸m ®è (16%) nª u cã khã kh¨n vÒ tuyÓn dông. Tö ¬ng tù, c¸c gi¸m ®è Ý c c t
57

Thùc ra lµ hä phµn nµn vÒ nh÷ng c«ng nh©n Ý lµnh nghÒ th- ê hay quen ví lè lµm viÖ c cÇm chõng, cã c¶ t ng i i t× tr¹ng th- ê xuyª n trè lµm. nh ng n

45

khi nãi hägÆp khã kh¨n trong viÖ c t× kiÕm c¸c c¸n bé qu¶n lý chuyª n nghiÖ p. Trª n m thùc tÕ, nhiÒu gi¸m ®è cho thÊy hä c kh«ng cã nhu cÇu nhiÒu l¾m vÒ lo¹i h× lao ®éng nh qu¶n lý nµy do c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n thö ê giµnh c¸c vÞ trÝ qu¶n lý cho nh÷ng ng ngö ê trong gia ®× vµ b¹n bÌ tin cËy. Khã kh¨n chÝ trong viÖ c tuyÓn dông lµ: thu i nh nh hót ®ö î c¸c c¸n bé kü thuËt, nhö kü sö , ®è c«ng vµ nh÷ng thîc¶. § ©y râ rµng lµ mét c c c«ng viÖ c khã kh¨n h¬n nhiÒu v×cã 52 gi¸m ®è (54%) ®· nª u vÊn ®Ò nµy. c 4.21. MÆc dï c¸c gi¸m ®è ®ö î pháng vÊn thö ê ph©n lo¹i hÇu hÕt c«ng viÖ c vµo c c ng nhãm c¸c c«ng viÖ c kh«ng cÇn kü n¨ng “lµnh nghÒ”, 88 trong sè 95 gi¸m ®è (93%) c cho biÕt häcã thùc hiÖ n ®µo t¹o t¹i chç cho c«ng nh©n mí HÇu nhö kh«ng cã gi¸m i. ®è nµo khen ngî c¸c c¬ së ®µo t¹o cña nhµ nö í Gi¸m ®è cña mét trong c¸c doanh c i c. c nghiÖ p lí nhÊt cho biÕt «ng ta ®· thuª mét trong nh÷ng c¬ së nµy thùc hiÖ n nh÷ng yª u n cÇu ®µo t¹o cña m× nhö ng doanh nghiÖ p cña «ng ®· ph¶i cung cÊp c¬ së vËt chÊt vµ nh, toµn bé tµi liÖ u ®µo t¹o. Do hiÕm viÖ c lµm, nh÷ng c«ng nh©n mí thö ê s½n sµng lµm i ng viÖ c v× ®å lö ¬ng ®ñ sè trong thê gian ®µo t¹o, vµ thËm chÝ trong mét sè trö ê ng ng i ng hî chÞ tr¶ phÝcho ®µo t¹o ban ®Çu. p u 4.22. Hai phÇn ba sè lao ®éng cña c¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä lµ phô n÷, vµ 29 n doanh nghiÖ p (31%) cho biÕt 90% lao ®éng trong doanh nghiÖ p cña hä phô n÷. ViÖ c lµ ®a sè lao ®éng lµ n÷ kh«ng ph¶i lµ ®iÒu ng¹c nhiª n, do c¸c doanh nghiÖ p may mÆc chiÕm phÇn lí sè doanh nghiÖ p. C¸c gi¸m ®è cho biÕt hä biÕt viÖ c chÝ phñ cã n c cã nh ®Ò nghÞmiÔn thuÕ cho nh÷ng doanh nghiÖ p sö dông hÇu hÕt lao ®éng n÷. C. Tµi chÝ nh 4.23. Nguå tµi chÝ ban ®Ç u. Giè nhö nh÷ng nö í kh¸c, hÇu hÕt c¸c gi¸m ®è n nh ng c c (79%) dùa vµo tiÒn tÝ luü c¸ nh©n cña m× céng ví tiÒn tÝ luü cña gia ®× vµ ch nh, i ch nh ®«i khi cña b¹n bÌ, lµm nguå vè ban ®Çu vµ ®Ó trang tr¶i cho nh÷ng th¸ng ho¹t ®éng n n ®Çu tiª n. C¸c doanh nghiÖ p mí Ý khi ®i vay ng©n hµng: chØ cã 4 trong sè 95 doanh i t nghiÖ p huy ®éng vè b»ng mét kho¶n vay thö ¬ng m¹i trong 6 th¸ng sau khi ®¨ng ký n doanh nghiÖ p, vµ 2 trong sè 4 doanh nghiÖ p nµy ®· ho¹t ®éng ®ö î nhiÒu n¨m trö í c c khi ®¨ng ký. MÆc dï c«ng tr× ®iÒu tra nµy kh«ng cho b»ng chø ng râ rµng, song hoµn nh toµn cã kh¶ n¨ng lµ c¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä ®· cã ®ö î nguå vè ban ®Çu n c n n nhê mét phÇn vµo c¸c kho¶n ø ng trö í cña kh¸ch hµng, nhÊt lµ ví trö ê hî c¸c c i ng p doanh nghiÖ p may thö ê ®ö î kh¸ch hµng cung cÊp hÇu hÕt nguyª n liÖ u vµ v×vËy hä ng c gi¶m ®ö î nhu cÇu vè lö u ®éng cho s¶n xuÊt. c n 4.24. Sè doanh nghiÖ p huy ®éng vè cho doanh nghiÖ p cña m× chñ yÕu b»ng lî n nh i nhuËn gi÷ l¹i cña doanh nghiÖ p: 33 doanh nghiÖ p (36%) huy ®éng vè hoµn toµn tõ n kho¶n lî nhuËn gi÷ l¹i sau n¨m ®Çu kÓ tõ khi ®¨ng ký, vµ 48 doanh nghiÖ p (53%) i trong thê gian tõ n¨m thø nhÊt tí n¨m thø ba. Trong sè 86 doanh nghiÖ p trong mÉ u i i chä cã thê gian ho¹t ®éng Ý nhÊt 3 n¨m, 52 doanh nghiÖ p (61%) huy ®éng vè cho n i t n
46

ho¹t ®éng cña hä hoµn toµn tõ viÖ c t¸i ®Çu tö lî nhuËn gi÷ l¹i hµng n¨m tÝ ®Õn thê i nh i ®iÓm tiÕn hµnh cuéc pháng vÊn nµy. ChØ sau tõ mét ®Õn ba n¨m th×vay ng©n hµng mí i trë thµnh nguå tµi chÝ chñ yÕu cho c¸c ho¹t ®éng cña sè ®«ng c¸c doanh nghiÖ p n nh (23%). 4.25. Kh¶ n¨ng tiÕp cËn víi c¸c kho¶n vay ng©n hµng. Mét sè lí ®Õn mø c ®¸ng ng¹c n nhiª n c¸c doanh nghiÖ p ®· thµnh c«ng khi vay ng©n hµng: 64 doanh nghiÖ p (67%) ®· ®ö î vay Ý nhÊt mét lÇn cña ng©n hµng, vµ chØ cã 3 doanh nghiÖ p ®· lµm ®Çy ®ñ thñ c t tôc vay nhö ng kh«ng vay ®ö î c. 4.26 Phæ biÕn nhÊt lµ c¸c kho¶n vay ng©n hµng ng¾n h¹n tõ 6 th¸ng trë xuè vµ 40 ng, doanh nghiÖ p (43%) ®· ®ö î vay tõ 5 lÇn trë lª n. Mét sè kh¸ ®«ng doanh nghiÖ p (34 c doanh nghiÖ p, 36%) ®· vay ®ö î c¸c kho¶n vay cã thê h¹n tõ 9 th¸ng trë lª n. Khã c i kh¨n chÝ ®è ví c¸c doanh nghiÖ p lµ kh«ng vay ®ö î nh÷ng kho¶n vay dµi h¹n h¬n: nh i i c chØ cã 17 doanh nghiÖ p (18%) vay ®ö î c¸c kho¶n vay cã thê h¹n tõ 3 n¨m trë lª n, c i trong ®ã 11 doanh nghiÖ p ®· vay ®ö î nh÷ng kho¶n tõ 4 n¨m trë lª n (10 doanh nghiÖ p c 58 ho¹t ®éng ë miÒn B¾c). B¶ng 4.4: TiÕ cËn víi c¸c kho¶n vay cña ng© n hµng, ph© n theo khu vùc p (% sè doanh nghiÖ p) Toµn bé C¸c doanh C¸c doanh mÉ u nghiÖ p nghiÖ p miÒn B¾c miÒn Nam Vay ng©n hµng thê h¹n tõ 6 th¸ng trë i 70% 63% 64% xuè ng Vay ng©n hµng thê h¹n tõ 9 th¸ng trë lª n i 48% 31% 36% Vay ng©n hµng thê h¹n tõ 3 n¨m trë lª n i 33% 10% 18% 4.27. ViÖ c 30% tæ ng sè doanh nghiÖ p thuéc mÉ u ®iÒu tra chö a tõng bao giê xin vay ng©n hµng lµ ®iÒu rÊt khã hiÓu khi biÕt r»ng c¸c gi¸m ®è lu«n coi trä viÖ c huy ®éng c ng thª m vè Cã hai lý do chÝ ®ö î ®Ò cËp ngang nhau ®è ví viÖ c kh«ng xin vay ng©n n. nh, c i i hµng lµ: do thñ tôc qu¸ phø c t¹p vµ rè cuéc kh«ng cã hi vä ®ö î vay, vµ do c¸c t ng c doanh nghiÖ p c¶m thÊy tho¶i m¸i h¬n khi gií h¹n chi trong kho¶n tiÒn tÝ luü cña i ch chÝ m× vµ kho¶n lî nhuËn doanh nghiÖ p t¹o ra ®ö î C¸c gi¸m ®è ®Òu phµn nµn nh nh i c. c 59 r»ng l· i suÊt hiÖ n qu¸ cao vµ cÇn ®ö î hç trî c .
Ng©n hµng C«ng th- ¬ng (Incombank) cho ®Õn nay lµ nguå cho vay dµi h¹n chÝ cña c¸c c«ng ty trong mÉ u n nh chä trong sè 11 kho¶n vay cã thê h¹n tõ 4 n¨m trë lª n, cã 8 kho¶n cña Incombank, 1 cña eximbank, 1 cña n: i IFC, vµ 1 cña mét ng©n hµng ViÖ t Nam ch- a x¸c ®Þ Kho¶n cho vay tõ ng©n hµng ViÖ t Nam ch- a x¸c ®Þ nµy nh. nh còng nh- hai kho¶n cho vay cña Incombank cã nguå tõ mét quü cña § µi loan giµnh cho c¸c doanh nghiÖ p võa n vµ nhá cña ViÖ t Nam. 59 Mét sègi¸m ®è d- ê nh- vÉ n cßn chÞ t¸c ®éng cña c¸ch thø c ho¹t ®éng tr- í ®©y cña hÖ thè ng©n hµng c ng u c ng ViÖ t Nam. Trong c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung, c¸c ng©n hµng ®- î tù do cung cÊp tÝ dông cho c¸c doanh c n nghiÖ p nhµ n- í cã nhu cÇu, khi cÇn chØ viÖ c in thª m tiÒn ®Ó cho vay. Ví kiÓu hiÓu biÕt nh- thÕ vÒ sù vËn hµnh c i
58

47

4.28. Nhu cÇ u vÒ tµi chÝ Hai phÇn ba sè gi¸m ®è ®ö î pháng vÊn (63 doanh nh. c c nghiÖ p) nãi r»ng häcÇn cã nguå vè dµi h¹n ®Ó mua thiÕt bÞ mí vµ n©ng cÊp c¬ së n n i
H× 4.4: Nhu cÇu vay ng© n hµng dµi h¹n cña c¸c Doanh nghiÖ nh p

B©y giê t«i kh«ng cÇn ngay T«i cÇn vay ®Ó c¶i thiÖn hoÆc më réng c¬ së s¶n xuÊt T«i cÇn vay ®Ó mua thiÕt bÞmíi T«i cÇn vay ®Ó t¨ng vèn l- u ®éng T«i cÇn vay ®Ó tr¶ hÕt c¸c kho¶n nî kh¸c T«i cÇn vay ®Ó chi cho nghiª n cø u vµ triÓn khai

19 37 26 11 1 1 0 5 10 15 20 25 30 35 40

s¶n xuÊt cña m× 60 NhiÒu gi¸m ®è kh¸c kh«ng hµi lßng ví nh÷ng trang thiÕt bÞvµ nh. c i m¸y mãc s¶n xuÊt cña hänhö ng l¹i sîm¾c ph¶i c¸c kho¶n nîdµi h¹n vµ ng¹i ®Çu tö , thª m trong m«i trö ê kinh doanh hiÖ n nay. Nhö ®· lö u ý trª n ®©y, hÇu hÕt c¸c doanh ng nghiÖ p ®Òu c¶m thÊy hÇu nhö hä kh«ng thÓ vay ®ö î vè dµi h¹n. c n 4.29. Mét sègi¸m ®è gi¶i thÝ r»ng hä c¸c kho¶n vay dµi h¹n h¬n c¸c kho¶n vay c ch cÇn hiÖ n cã ®Ó lµm vè lö u ®éng. Trong sè nµy cã c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ®å gç ví lý n , i do häph¶i chÞ mét kho¶ng thê gian dµi tõ khi nhËp khÈu nguyª n liÖ u cho ®Õn khi u i thanh to¸n cuè cï C¸c gi¸m ®è c¸c doanh nghiÖ p ho¹t ®éng trong c¸c ngµnh s¶n i ng. c xuÊt mang tÝ thê vô nhö chÕ biÕn h¹t ®iÒu vµ h¶i s¶n còng lµ nh÷ng ngö ê bÞ ¶nh nh i i hö ëng bëi vÊn ®Ò nµy. C¸c doanh nghiÖ p ViÖ t Nam ph¶i dùa nhiÒu vµo c¸c kh¸ch hµng § «ng ¸, vµ do vËy trong n¨m qua t× h× cßn trë nª n tå tÖ h¬n v×c¸c kho¶n thanh nh nh i to¸n bÞchËm vµ c¸c ®¬n ®Æt hµng bÞho· n do khñng ho¶ng kinh tÕ. 4.30. Nh÷ng doanh nghiÖ p thùc sù muè vay thö ê thÝ vay b»ng ®å ViÖ t Nam, n ng ch ng nhÊt lµ nh÷ng doanh nghiÖ p muè vay ng¾n h¹n (60% sè ngö ê thuéc nhãm nµy muè n i n vay b»ng ®å ViÖ t Nam). Hä ch vay b»ng ®å b¶n tÖ v×hä bæ sung nguå vè ng thÝ ng cÇn n n lö u ®éng chñ yÕu b»ng ®å b¶n tÖ vµ c¶m thÊy tho¶i m¸i khi vay b»ng ®å tiÒn mµ ng ng häquen. Khi ®ö î hái vÒ viÖ c vay dµi h¹n, hÇu hÕt c¸c gi¸m ®è vÉ n thÝ vay b»ng c c ch
cña hÖ thè ng©n hµng, c¸c gi¸m ®è d- ê nh- thÊy ng¹c nhiª n vµ kh«ng hµi lßng ví viÖ c c¸c ng©n hµng ®ßi ng c ng i hä ph¶i cã c¸c kÕ ho¹ch ®Çu t- chi tiÕt tr- í khi ®å ý cÊp cho hä kho¶n vay dµi h¹n. TÊt nhiª n, nhiÒu ng- ê c ng c¸c i cho r»ng c¸ch cho vay tr- í ®©y vÉ n cßn ®- î ¸p dông cho c¸c doanh nghiÖ p nhµ n- í c c c. 60 Râ rµng lµ nhu cÇu tÝ dông ®- î nª u kh«ng ph¶i lµ nhu cÇu thùc v× nã cßn phô thuéc vµo c¸c ®iÒu kiÖ n vµ n c ®iÒu kho¶n cña kho¶n vay. Mét tû lÖ nhá c¸c doanh nghiÖ p nµy còng ®ñ tiª u chuÈn ®Ó vay ng©n hµng.

48

®å ViÖ t Nam, nhö ng gÇn mét phÇn ba nãi r»ng häkh«ng quan t©m viÖ c vay b»ng ng ®å tiÒn nµo. § ©y lµ ®iÒu dÔ hiÓu v×hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖ p nµy ®Òu xuÊt khÈu mét ng phÇn ®¸ng kÓ s¶n phÈm cña m× vµ nhê ®ã cã ®ö î c¸c nguå thu b»ng ngo¹i tÖ . nh c n 4.31. C¸c gi¸m ®è doanh nghiÖ p ®· ®ö î hái liÖ u hä xem xÐt viÖ c b¸n cæ phÇn ®Ó c c cã 61 huy ®éng vè hay kh«ng. Kh«ng n»m ngoµi dù kiÕn, 5 gi¸m ®è cña c¸c c«ng ty cæ n c phÇn rÊt quan t©m ®Õn mä lo¹i h× huy ®éng vè tõ viÖ c niª m yÕt trª n thÞ trö ê i nh n, ng chø ng kho¸n tí viÖ c b¸n cæ phiÕu cho c¸c doanh nghiÖ p chuyª n ®Çu tö vµo c¸c doanh i nghiÖ p mí Nhö ng chØ cã mét nöa sè gi¸m ®è cßn l¹i tr¶ lê lµ cã. NhiÒu gi¸m ®è râ i. c i c rµng kh«ng thÊy tho¶i m¸i ví ý tö ëng ph¶i tõ bá bÊt kú sù kiÓm so¸t nµo ®è ví c«ng i i i viÖ c kinh doanh cña hä ViÖ c c¸c c«ng ty "tö nh©n" vµ c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u . h¹n ®Òu c¶m thÊy khã tr¶ lê cô thÓ vÒ vÊn ®Ò nµy ph¶n ¸nh thùc tÕ lµ, trong khi c¸c i doanh nghiÖ p tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n buéc ph¶i cã nhiÒu cæ ®«ng theo quy ®Þ cña luËt nh ph¸p, hä ê chØ cã mét gi¸m ®è trª n thùc tÕ. thö ng c 4.32. Nh÷ng khã kh¨n víi viÖ tiÕp cËn nguå tµi chÝ PhÇn lí c¸c gi¸m ®è phµn c n nh. n c nµn r»ng häkh«ng cã kh¶ n¨ng tiÕp cËn ví nguå vè tÝ dông cña ng©n hµng: 35% i n n n nãi r»ng viÖ c vay c¸c kho¶n ng¾n h¹n lµ "rÊt khã" vµ 70% nhËn ®Þ ®óng nhö vËy vÒ nh c¸c kho¶n vay dµi h¹n. Khi ®ö î hái vÒ khã kh¨n chÝ trong viÖ c vay ng©n hµng, mét c nh nöa sè gi¸m ®è ®ö î hái nª u vÊn ®Ò thÕ chÊp. Hähoµn toµn hiÓu c¸c quy ®Þ hiÖ n c c nh hµnh cho phÐp c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ®ö î vay ®Õn 70% trÞ gi¸ tµi s¶n thÕ chÊp, c trong khi c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í kh«ng ph¶i ®¸p ø ng g×c¸c yª u cÇu thÕ chÊp nµy. c 4.33. C¸c gi¸m ®è cho biÕt r»ng c¸c c¸n bé nhµ nö í chÞ tr¸ch nhiÖm ®Þ gi¸ tµi c c u nh s¶n thÕ chÊp thö ê hay ®Þ gi¸ thÊp h¬n nhiÒu mø c gi¸ thÞtrö ê Mét gi¸m ®è cho ng nh ng. c biÕt ng«i nhµ «ng ®· mua ví gi¸ 30 tØ VND ®· ®ö î ®Þ gi¸ 13 tØ VND. Mét gi¸m i c nh ®è kh¸c nãi tµi s¶n cña «ng ®ö î ®Þ gi¸ 350 triÖ u nhö ng «ng cã thÓ b¸n nã ví gi¸ c c nh i 4,7 tØ VND. Dö ê nhö kh«ng cã c¬ chÕ nµo ®Ó khiÕu n¹i viÖ c ®Þ gi¸ tµi s¶n thÕ ng nh chÊp.

Ph© n TÝ Nhá 4.2: M¹ng Internet ch "Siª u xa lé th«ng tin", m¹ng Internet, lµ kª nh kinh doanh phÇn lí ch- a ®- î n c c¸c gi¸m ®è trong mÉ u ®iÒu tra khai th¸c. 31 trong 95 c«ng ty (33%) cã nè m¹ng c i Internet, nh- c huy ®éng vènsè Ý coi nã gi¶i mét c«ng cô kinhc doanh. pháng vÊn lµ ph- ¬ng thø c ng chØ mét cæ phÇn ®- î lµ thÝ cho c¸c gi¸m ®è trong khi Sè c«ng ty ë miÒn t 61 Mét ph- ¬ng thø c ch i i cãNamquan nè c¸c c«ng ty ®Çu gÊp n vµo c¸c doanh nghiÖmiÒn B¾c, mÆc dï firms). C¸c c«ng ty nµy liª n cã ®Õn m¹ng nhiÒu t- v讫i sè c«ng ty ë p mí (venture capital chi phÝ nè m¹ng i chuyª n mua cæ phiÕu cña c¸c c«ng miÒn. thµnh lËp vµ h- í dÉ n c¸c c«ng ty nµy ho¹t ®éng trong nh÷ng n¨m ng kh«ng kh¸c nhau gi÷a hai ty míi
mí thµnh lËp, vµ hy vä r»ng cæ phiÕu cña c«ng ty ®ã th- ê sÏ t¨ng gi¸ m¹nh nhÊt trong nh÷ng n¨m ®Çu ®i i ng ng vµo ho¹t ®éng. MPDF ®ang t× hiÓu kh¶ n¨ng h× thµnh lo¹i c«ng ty nµy ë ViÖ t Nam vµ muè biÕt c¸c c«ng ty m nh n Mét ng thÕ lÖ víi ý t- ëng ý lµ cã mét ¬ng ¸n huy nãi vèn cæ phÇn kh¸c ®· ® - hµng ngµym c t- nh©n sÏ ph¶n ø ngo¹inµo ®¸ng l- u nµy. Nh÷ng ph-gi¸m ®è ®éng r»ng bµ vµo m¹ng î nª u bao gå c ®Ó kiÓm tra trª n c¶ thÕng chøi ví c¸c ¬ng lai. i nh. Mét sè gi¸m ®è kh¸c c viÖ c b¸n cæ phiÕu gi¸ thÞtr- ê gií ng kho¸n t-hµng n«ng s¶n cña m×

cho biÕt hä khi cã dï Internet ®Ó t× kh¸ch hµng vµ ng- ê cung cÊp. Mét vµi ®«i ng m i doanh nghiÖ p kh¼ng ®Þ ®· dï Internet ®Ó qu¶ng c¸o, nh- ng ch- a cã ai lËp mét nh ng 49 ®Þ chØ trª n m¹ng. Mét sè gi¸m ®è d- ê nh- nhÇm lÉ n gi÷a th- ®iÖ n tö (e-mail) a c ng ví Internet. Cã 49 c«ng ty (48%) cã thuª bao dÞ vô e-mail. i ch HiÖ n ®· cã sù c¹nh tranh gi÷a c¸c nhµ cung cÊp Internet ë ViÖ t Nam, vµ do vËy gi¸ dÞ vô ®· gi¶m. MÆc dï vËy, gi¸ vÉ n cßn cao. Tuy nhiª n, ®iÒu quan trä ch ng

4.34. ChØ cã 9% doanh nghiÖ p cho biÕt cã gÆp khã kh¨n khi mua ngo¹i tÖ. Mét mÆt, ®©y lµ ®iÒu ng¹c nhiª n trong bè c¶nh cã quy ®Þ buéc c¸c doanh nghiÖ p ph¶i ngay i nh lËp tø c göi toµn bé kho¶n thu b»ng ngo¹i tÖ vµo ng©n hµng, nhö ng mÆt kh¸c, cã kh¶ n¨ng lµ nhiÒu doanh nghiÖ p thùc sù kh«ng cã nhu cÇu sö dông ngo¹i tÖ ví sè lö î i ng lí do kh¸ch hµng cña häthö ê cung cÊp nguyª n liÖ u, bao tiª u s¶n phÈm, vµ sau ®ã n ng thanh to¸n cho häphÇn gi¸ trÞchª nh lÖ ch. Nhö mét sè gi¸m ®è cho biÕt, c¸c doanh c nghiÖ p kh«ng chØ mÊt ®i thê gian quý b¸u cho viÖ c mua ngo¹i tÖ , mµ cßn bÞthiÖ t do i chª nh lÖ ch gi÷a tØ gi¸ mua vµ b¸n ngo¹i tÖ cña ng©n hµng. D. Nguån vèn c¬ së vËt chÊt 4.35. ThiÕt bÞ HÇu hÕt c¸c doanh nghiÖ p nhËp phÇn lí thiÕt bÞs¶n xuÊt cña häChØ cã . n . 15 doanh nghiÖ p (16%) dùa chñ yÕu vµo m¸y mãc s¶n xuÊt t¹i ViÖ t Nam. Ý doanh t nghiÖ p t× nguå thiÕt bÞ ngoµi khu vùc: 70 doanh nghiÖ p (74%) ®· mua thiÕt bÞs¶n m n xuÊt t¹i § «ng ¸, trong ®ã gÇn mét nöa ®ö î s¶n xuÊt t¹i NhËt. NhiÒu gi¸m ®è ®· mua c c thiÕt bÞ trùc tiÕp tõ c¸c kh¸ch hµng nö í ngoµi chñ yÕu cña hä § Æc biÖ t, c¸c doanh c . nghiÖ p may mÆc thö ê mua m¸y mãc cña NhËt - m¸y mãc cña NhËt lµ thiÕt bÞ s¶n ng xuÊt chÝ cña tõ 25 ®Õn 32 doanh nghiÖ p may mÆc (78%). nh

50

4.36. HÇu hÕt c¸c thiÕt bÞ s¶n xuÊt cã tuæ i thädö í 10 n¨m, trong ®ã, 50% doanh i nghiÖ p cã tuæ i thä m¸y mãc tõ 1-3 n¨m. ChØ cã 3 doanh nghiÖ p cho biÕt thiÕt bÞcña hä cã ®é tuæ i trung b× chö a tí mét n¨m, vµ chØ cã 8 doanh nghiÖ p nãi thiÕt bÞcña hä nh i ®· h¬n 10 n¨m. Kh«ng thÊy cã b»ng chø ng vÒ viÖ c sö dông hay cã thÞtrö ê mua b¸n c¸c ng thiÕt bÞ®· qua sö dông. 4.37. § Êt ®ai vµ nhµ xö ëng. ë ViÖ t Nam, vÊn ®Ò së h÷u ®Êt ®ai rÊt r¾c rè Ví mét i. i giä nãi khiª m nhö ê mét gi¸m ®è cho biÕt khã cã thÓ gi¶i thÝ ®ö î c¸c luËt lÖ ng ng, c ch c vÒ së h÷u ®Êt ®ai ë ViÖ t Nam ví ngö ê ngo¹i què § iÒu kh«ng may - vµ quan trä i i c. ng h¬n - lµ dö ê nhö rÊt Ý ngö ê ViÖ t Nam hiÓu râ c¸c luËt lÖ vÒ ®Êt ®ai. § iÒu nµy kh«ng ng t i chØ ®óng ví c¸c gi¸m ®è doanh nghiÖ p, mµ cßn ®óng ví mét sè c¸n bé chÝ quyÒn i c i nh cã chø c n¨ng thùc hiÖ n. Ch¾c ch¾n, nh÷ng qui ®Þ mËp mê vÒ ®Êt ®ai ®· vµ sÏ tiÕp tôc nh cã t¸c ®éng s©u réng, ®Æc biÖ t lµ ®Õn lßng tin cña c¸c nhµ ®Çu tö . 4.38. ë ViÖ t Nam, ph¸p luËt kh«ng cho phÐp së h÷u tö nh©n vÒ ®Êt ®ai, do toµn bé ®Êt ®ai ®Òu thuéc vÒ nh©n d©n nãi chung vµ do nhµ nö í qu¶n lý. 62 QuyÒn vÒ ®Êt ®ai chÝ c nh lµ c¸c quyÒn sö dông ®Êt dµi h¹n, theo ®ã c¸c c¸ nh©n vµ c¸c doanh nghiÖ p cã thÓ ®ö î c nhµ nö í "giao l¹i" hoÆc cho thuª ®Êt ®Ó sö dông. § Êt ®ai chØ cã thÓ ®ö î "giao l¹i" ®Ó c c lµm nhµ ë, canh t¸c n«ng nghiÖ p, trå rõng hoÆc lµm c¬ së h¹ tÇng, vµ trong tháa ng thuËn giao ®Êt kh«ng quy ®Þ gií h¹n thê gian. NÕu dï cho c¸c ho¹t ®éng thö ¬ng nh i i ng m¹i hoÆc s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p, nhµ nö í sÏ kh«ng giao ®Êt mµ chØ cho thuª ví thê c i i h¹n tè ®a lµ 70 n¨m. § Êt ®ö î "giao" vµ cho thuª cã thÓ ®ö î chuyÓn nhö î (trª n i c c ng thùc tÕ lµ b¸n khi ®ö î nhµ nö í cho phÐp) hoÆc cho bª n thø ba thuª l¹i. Tuy nhiª n, vÒ c c mÆt ph¸p lý, ®Êt ®ai ®Ó s¶n xuÊt vµ kinh doanh kh«ng ®ö î phÐp cho thõa kÕ vµ nhµ c nö í cã thÓ thu l¹i nÕu ®Êt ®ai kh«ng ®ö î sö dông ®óng ví môc ®Ý ban ®Çu. HiÖ n c c i ch chö a râ c¸c quy ®Þ cña luËt ®Êt ®ai ®ö î thùc thi tí mø c ®é nµo ë cÊp ®Þ phö ¬ng. nh c i a 4.39. C¶ ngö ê thiÕt kÕ c©u hái ®iÒu tra lÉ n ngö ê pháng vÊn ®Òu kh«ng hiÓu biÕt ®Çy i i ®ñ vÒ nh÷ng vÊn ®Ò nãi trª n khi thùc hiÖ n cuéc ®iÒu tra nµy, vµ v×thÕ ®· kh«ng tËp hî p ®ö î th«ng tin cô thÓ vÒ viÖ c c¸c luËt lÖ nµy ®ö î thùc hiÖ n ra sao trª n thùc tÕ. C¸c sè c c liÖ u thu thËp ®ö î chØ ®¬n thuÇn ph¶n ¸nh sù hiÓu biÕt cña c¸c gi¸m ®è vÒ quyÒn sö c c dông ®Êt cña chÝ hävµ sù hiÓu biÕt nµy phÇn nµo tr¸i ngö î ví nh÷ng quy ®Þ trª n nh , c i nh v¨n b¶n cña ph¸p luËt. VÝdô, häthö ê nãi vÒ chuyÖ n "mua" quyÒn sö dông ®Êt cña ng nhµ nö í ®Ó phôc vô kinh doanh, ®iÒu dö ê nhö kh«ng thÓ thùc hiÖ n theo ph¸p luËt c ng hiÖ n hµnh. Sù kh¸c biÖ t gi÷a c¸ch hiÓu cña c¸c gi¸m ®è vÒ luËt ®Êt ®ai ví c¸c quy c i ®Þ cña luËt ®Êt ®ai phÇn nµo cho thÊy t× h× thùc hiÖ n luËt ®Êt ®ai ë c¸c ®Þ nh nh nh a phö ¬ng.
62

Sù chè ®è së h÷u t- nh©n vÒ ®Êt ®ai vÉ n lµ mét vÊn ®Ò ý thø c hÖ c¬ b¶n ®è ví § ¶ng Céng s¶n ViÖ t Nam. ng i i i C¸c ®¹o luËt vÒ ®Êt ®ai ®- î th«ng qua vµo c¸c n¨m 1987, 1993 vµ 1998. NghÞ®Þ h- í dÉ n thi hµnh LuËt ®Êt c nh ng ®ai n¨m 1998 ®· ® - î ban hµnh th¸ng 3 n¨m 1999. c

51

4.40. Theo nhËn thø c cña c¸c gi¸m ®è trong sè 95 doanh nghiÖ p trong mÉ u chä cã c, n, mét nöa (47 doanh nghiÖ p) nãi hä quyÒn sö dông ®Êt, sè cßn l¹i nãi häthuª ®Êt ®Ó cã kinh doanh (47 doanh nghiÖ p). Ngo¹i lÖ duy nhÊt lµ mét cùu sÜ quan cao cÊp cña qu©n ®éi nãi «ng ®· ®ö î chÝ phñ cÊp ®Êt khi nghØ hö u. c nh 4.41. C¸c doanh nghiÖ p ë miÒn Nam thö ê hay kh¼ng ®Þ häcã quyÒn sö dông ®Êt ng nh h¬n c¸c doanh nghiÖ p ë miÒn B¾c. 33 gi¸m ®è miÒn Nam, 12 gi¸m ®è miÒn B¾c, vµ c c 2 gi¸m ®è miÒn Trung nãi häcã quyÒn sö dông ®Êt. Nguå gè cña c¸c quyÒn sö c n c dông ®Êt nµy còng kh¸c nhau gi÷a miÒn B¾c vµ miÒn Nam. Trong sè 33 doanh nghiÖ p miÒn Nam nãi häcã quyÒn sö dông ®Êt, 24 doanh nghiÖ p nãi häcã ®ö î quyÒn sö c dông ®Êt tõ c¸c c¸ nh©n, 3 doanh nghiÖ p cã tõ c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í vµ mét c, doanh nghiÖ p cã tõ qu©n ®éi. NhiÒu gi¸m ®è miÒn Nam ®· mua ®Êt cña n«ng d©n, c lµm n¶y sinh vÊn ®Ò liÖ u ®Êt ®ai cã thÓ ®ö î ph©n lo¹i l¹i thµnh ®Êt kinh doanh hoÆc c ®Êt s¶n xuÊt. Ba gi¸m ®è kh¸c nãi hämua quyÒn sö dông ®Êt cña nhµ nö í vµ cã 2 c c ngö ê kh¸c nãi hä®ö î thõa kÕ. Ngö î l¹i, kh«ng cã gi¸m ®è miÒn B¾c nµo nãi hä i c c c mua quyÒn sö dông ®Êt cña c¸c c¸ nh©n. Cã 3 ngö ê mua quyÒn sö dông ®Êt cña c¸c i doanh nghiÖ p nhµ nö í vµ 2 ngö ê mua cña c¸c hî t¸c x· . Trong sè 7 ngö ê cßn l¹i, 5 c i p i ngö ê cho biÕt hä i mua cña chÝ phñ vµ 2 ngö ê nãi hä î thõa kÕ. nh i ®ö c 4.42. Cã ®Ó ®ö a ra mét sè lê gi¶i thÝ hî lý vÒ viÖ c t¹i sao tØ lÖ së h÷u quyÒn sö i ch p dông ®Êt ë c¸c doanh nghiÖ p miÒn Nam l¹i cao h¬n c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c. Thø nhÊt, qu¸ tr× què h÷u hãa ®Êt ®ai cña nhµ nö í ®ö î thùc hiÖ n toµn diÖ n h¬n ë miÒn nh c c c B¾c trong nh÷ng n¨m 50 vµ 60 so ví ë miÒn Nam sau khi ®Êt nö í thè nhÊt, vµ ë i c ng 63 miÒn Nam sè tö nh©n së h÷u ®Êt ®ai còng nhiÒu h¬n ®¸ng kÓ. Thø hai, nh÷ng trë ng¹i vÒ hµnh chÝ quan liª u ®Ó cã ®ö î quyÒn së h÷u ®Êt ë miÒn Nam dö ê nhö Ý h¬n so nh c ng t ví miÒn B¾c. Vµ cuè cï cã kh¶ n¨ng do yÕu tè lÞ sö, ngö ê miÒn Nam coi trä i i ng, ch i ng quyÒn së h÷u ®Êt ®ai h¬n ngö ê miÒn B¾c vµ do vËy theo ®uæ i vÊn ®Ò nµy m¹nh mÏ i h¬n. 4.43. Cã lÏ khi 8 doanh nghiÖ p nª u trª n nãi r»ng hä mua quyÒn sö dông ®Êt cña nhµ ®· nö í (3 doanh nghiÖ p ë miÒn Nam, 5 doanh nghiÖ p ë miÒn B¾c) thùc chÊt lµ hä thuª c ®· ®Êt cña nhµ nö í v×luËt ph¸p kh«ng cho phÐp mua quyÒn sö dông ®Êt ®Ó s¶n xuÊt vµ c, kinh doanh. Trong sè 47 doanh nghiÖ p nãi hä®· thuª ®Êt, 26 doanh nghiÖ p thuª cña chÝ phñ, vµ 15 doanh nghiÖ p thuª ®Êt cña doanh nghiÖ p nhµ nö í 4 doanh nghiÖ p nh c, 64 thuª cña qu©n ®éi, vµ chØ cã mét doanh nghiÖ p thuª cña c¸ nh©n.

63

Trª n thùc tÕ, tr- í n¨m 1980, ví viÖ c th«ng qua HiÕn ph¸p mí quyÒn së h÷u t- nh©n vÒ ®Êt ®ai ®· chÝ thø c c i i, nh bÞcÊm ë ViÖ t Nam. Tuy nhiª n, cã thÓ cho r»ng ví viÖ c què h÷u ho¸ hÇu nh- toµn bé ngµnh c«ng nghiÖ p vµo i c ®Çu nh÷ng n¨m 60, lo¹i ®Êt cã gi¸ trÞth- ¬ng m¹i nhÊt ®Òu thuéc së h÷u nhµ n- í c. 64 § iÒu kh«ng g©y ng¹c nhiª n lµ c¶ hai c«ng ty nµy ®Òu ®Æt ë thµnh phèHåChÝMinh.

52

4.44. Thê h¹n thuª ®Êt kh¸c nhau ®¸ng kÓ: 11 doanh nghiÖ p cã thê h¹n thuª tõ 1-2 i i n¨m; 9 doanh nghiÖ p tõ 5-15 n¨m, vµ 27 doanh nghiÖ p tõ 20-50 n¨m. Thê h¹n thuª ®Êt i tõ c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í thö ê ng¾n; trong khi ®ã thê h¹n thuª ®Êt cña c¸c c¬ c ng i quan trung ö ¬ng hoÆc ®Þ phö ¬ng thö ê dµi tí 20 n¨m hoÆc h¬n. C¸c doanh nghiÖ p a ng i thuª ®Êt cña c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í thö ê phµn nµn r»ng hämuè thuª trùc tiÕp c ng n tõ nhµ nö í ví thê h¹n dµi h¬n, nhö ng c¸c doanh nghiÖ p nµy ®· tõ chè b¸n (chuyÓn c i i i nhö î quyÒn sö dông ®Êt. Mét doanh nghiÖ p miÒn B¾c ®· ho¹t ®éng kinh doanh trª n ng) khu ®Êt cña mét doanh nghiÖ p nhµ nö í kh«ng cßn tiÕp tôc ho¹t ®éng - trª n thùc tÕ, c doanh nghiÖ p nµy ®· t¹o thu nhËp b»ng c¸ch cho 17 doanh nghiÖ p tö nh©n thuª ®Êt cña m× X¸c suÊt cña viÖ c ®Êt ®ai trë thµnh yÕu tè c¶n trë lí ví sù ph¸t triÓn cña doanh nh. n i nghiÖ p ®è ví c¸c doanh nghiÖ p ë miÒn B¾c thö ê cao gÊp ®«i c¸c doanh nghiÖ p i i ng miÒn Nam. 4.45. B»ng chø ng vÒ quyÒn sö dông ®Êt ®Çy ®ñ vµ hî ph¸p ®ö î thÓ hiÖ n dö í h× p c i nh thø c "sæ ®á". 40 doanh nghiÖ p trong mÉ u chä (42%) cho biÕt hä "sæ ®á" cho phÇn n cã ®Êt cña häVÒ mÆt ph¸p lý, c¶ ngö ê ®ö î giao ®Êt vµ ngö ê thuª ®Êt cña nhµ nö í ®Òu . i c i c ®ñ tiª u chuÈn ®Ó nhËn "sæ ®á". Tuy nhiª n, hÇu hÕt nh÷ng ngö ê cã "sæ ®á" cho biÕt hä i ®· mua quyÒn sö dông ®Êt: chØ cã 6 trong sè 40 nh÷ng ngö ê cã "sæ ®á" nãi hächØ i thuª ®Êt th«i. Nh÷ng ngö ê thö ê hay kh¼ng ®Þ cã quyÒn sö dông ®Êt lµ c¸c gi¸m i ng nh ®è miÒn Nam, vµ hä c còng thö ê cã "sæ ®á" - 29 trong sè 40 doanh nghiÖ p cã "sæ ®á" ng lµ c¸c doanh nghiÖ p ë miÒn Nam. 4.46. Nh÷ng doanh nghiÖ p nãi hä®· mua quyÒn sö dông ®Êt hoÆc thuª trùc tiÕp cña nhµ nö í nhö ng kh«ng cã "sæ ®á" cho biÕt nguyª n nh©n lµ do c¸c c¸n bé ®Þ phö ¬ng c a ngÇn ng¹i kh«ng muè cÊp chø ng nhËn nµy cho hä chi phÝ®Ó cã sæ ®á qu¸ cao. VÒ n vµ lý do thø nhÊt ã thÓ lÊy vÝdô cô thÓ: 10 trong sè 11 doanh nghiÖ p ë tØnh B× Dö ¬ng nh ®· cã "sæ ®á" cho phÇn ®Êt cña m× trong khi ë mét huyÖ n c¸ch ®ã kh«ng xa ë tØnh nh, § å Nai, c¸c gi¸m ®è cho biÕt c¸n bé ®Þ phö ¬ng chö a cÊp mét quyÓn "sæ ®á" nµo. ng c a VÒ lý do thø hai, c¸c gi¸m ®è thö ê nãi r»ng hä®· c©n nh¾c gi÷a yª u cÇu ph¶i ®i c ng vay ng©n hµng (vµ v× thÕ ph¶i cã "sæ ®á" lµm thÕ chÊp) ví chi phÝ ®Ó cã "sæ ®á", vµ i mét sè ngö ê ®· quyÕt ®Þ kh«ng lµm c¶ hai viÖ c ®ã. Mét gi¸m ®è gi¶i thÝ r»ng i nh c ch «ng chØ cÇn "sæ ®á" ®Ó cã thÓ b¸n ®Êt ®i ví gi¸ cao tè ®a khi cÇn. i i 4.47. Sù râ rµng vÒ së h÷u quyÒn sö dông ®Êt trë nª n rÊt cÇn thiÕt khi c¸c doanh nghiÖ p xin vay ng©n hµng vµ cÇn cã thÕ chÊp (còng nhö khi b¸n cæ phÇn). C¸c gi¸m ®è c thö ê nãi r»ng vËt thÕ chÊp quan trä nhÊt ®è ví ng©n hµng lµ "sæ ®á". Tuy nhiª n, ng ng i i trong sè 17 doanh nghiÖ p trong mÉ u chä ®ö î vay cña ng©n hµng ví thê h¹n tõ 3 n c i i n¨m trë lª n, chØ cã 5 doanh nghiÖ p cã "sæ ®á", 7 doanh nghiÖ p cã mét b»ng chø ng nµo ®ã vÒ quyÒn sö dông ®Êt, vµ 5 doanh nghiÖ p thuª ®Êt. 4.48. VÒ c¸c nhµ m¸y ®ö î x©y dùng trª n khu ®Êt, râ rµng lµ nhiÒu doanh nghiÖ p ®· c
53

c¶m thÊy ®ñ an t©m vÒ vÊn ®Ò quyÒn sö dông ®Êt vµ quyÕt ®Þ x©y dùng nhµ m¸y trª n nh c¸c m¶nh ®Êt ®ã: 61% doanh nghiÖ p ®· x©y dùng c¸c nhµ m¸y cña hä C¸c doanh . nghiÖ p cßn l¹i ®· mua (14%) hoÆc thuª nhµ m¸y (18%). § iÒu ®Æc biÖ t ®¸ng chó ý lµ cã rÊt nhiÒu doanh nghiÖ p ®· x©y dùng nhµ m¸y mÆc dï hächØ ®ö î thuª ®Êt trong thê c i h¹n ng¾n. E. ThÞtrö êng 4.49. ThÞtrö êng tiªu thô s¶n phÈm (®Çu ra). C¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä hÇu hÕt n ®Òu ®i theo hö í xuÊt khÈu. 85 trong sè 95 doanh nghiÖ p, chiÕm mét tû lÖ rÊt cao ng (89%), ®· xuÊt khÈu Ý nhÊt mét phÇn s¶n phÈm cña m× vµ 78 doanh nghiÖ p (82%) t nh, coi thÞtrö ê nö í ngoµi lµ nguå doanh thu chÝ cña m× 65 TÝ trung b× 97% ng c n nh nh. nh nh, s¶n phÈm cña c¸c doanh nghiÖ p thuéc mÉ u ®iÒu tra ®ö î xuÊt khÈu. Toµn bé c¸c c doanh nghiÖ p may ®Òu chñ yÕu b¸n s¶n phÈm ra nö í ngoµi - tø c lµ 32 trong sè 78 c doanh nghiÖ p cã xuÊt khÈu s¶n phÈm (41%) lµ c¸c doanh nghiÖ p may. 4.50. HÇu hÕt c¸c doanh nghiÖ p cã xuÊt khÈu ®Òu s¶n xuÊt hµng phôc vô cho ngö ê tiª u i dï ë c¸c nö í c«ng nghiÖ p hãa. § iÒu nµy cã nghÜa lµ s¶n phÈm cña hä chÊt lö î ng c cã ng kh¸ cao. 40 doanh nghiÖ p (51% sè doanh nghiÖ p cã xuÊt khÈu) cã kh¸ch hµng chñ yÕu ë T©y ¢ u, 15 doanh nghiÖ p (19% sè doanh nghiÖ p cã xuÊt khÈu) cã kh¸ch hµng NhËt B¶n, vµ 8 doanh nghiÖ p (10%) cã kh¸ch hµng ë B¾c Mü. C¸c nö í cã thu nhËp trung c b× nhö Hµn Què § µi Loan vµ c¸c nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn ®æ i ë § «ng ¢ u lµ nh÷ng nh c, kh¸ch hµng chÝ cña 15 doanh nghiÖ p (19%) cßn l¹i. ViÖ c cã nhiÒu doanh nghiÖ p x¸c nh lËp ®ö î vÞtrÝcña m× trª n c¸c thÞtrö ê phö ¬ng T©y æ n ®Þ vµ t¨ng trö ëng m¹nh lµ c nh ng nh mét dÊu hiÖ u m¹nh mÏ cho thÊy kh¶ n¨ng cña nhiÒu doanh nghiÖ p ViÖ t Nam. 4.51. § å thê ®Æc ®iÓm dÔ nhËn thÊy cña c¸c doanh nghiÖ p xuÊt khÈu nµy lµ hä ng i, kh«ng tù tiÕp cËn ®ö î c¸c thÞtrö ê tø c lµ häph¶i phô thuéc nhiÒu vµo c¸c c«ng ty c ng, trung gian thö ¬ng m¹i. Trong sè 78 doanh nghiÖ p xuÊt khÈu nª u trª n, 47 doanh nghiÖ p xuÊt khÈu qua c¸c ®¹i lý trung gian, 31 doanh nghiÖ p b¸n th¼ng cho ngö ê mua hoÆc i c¸c doanh nghiÖ p b¸n lÎ ë nö í ngoµi. Cô thÓ h¬n, 48 doanh nghiÖ p cã ngö ê tiª u dï c i ng cuè cï ë c¸c thÞtrö ê T©y ¢ u vµ B¾c Mü, nhö ng chØ cã 27 doanh nghiÖ p b¸n hµng i ng ng trùc tiÕp cho mét doanh nghiÖ p b¸n lÎ ë nö í ®ã. Trong sè 15 doanh nghiÖ p cã kh¸ch c hµng ë NhËt, cã 8 doanh nghiÖ p ph¶i th«ng qua c¸c ®¹i lý thö ¬ng m¹i lµm cÇu nè b¸n i hµng cho c¸c cöa hµng b¸n lÎ ë NhËt B¶n vµ 7 doanh nghiÖ p ®· tù m× thiÕt lËp ®ö î nh c mè quan hÖ b¸n hµng trùc tiÕp h¬n. Trong sè gÇn 47 ®¹i lý thö ¬ng m¹i cã lµm ¨n ví i i c¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä 28 ®¹i lý lµ c¸c c«ng ty Hµn Què hoÆc § µi Loan, 7 n, c
65

17 c«ng ty chñ yÕu b¸n hµng trª n thÞtr- ê néi ®Þ s¶n xuÊt nhiÒu chñng lo¹i hµng ho¸ h¬n so ví 78 doanh ng a i nghiÖ p cã xuÊt khÈu. Trong sè c¸c doanh nghiÖ p b¸n trª n thÞtr- ê néi ®Þ nµy cã nhiÒu doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ng a thùc phÈm vµ n- í gi¶i kh¸t. c

54

®¹i lý NhËt B¶n, 8 ®¹i lý ch©u ¢ u, vµ sèÝ cßn l¹i lµ cña mét sè nö í kh¸. t c
H × 4.5: ThÞ tr- êng ® Çu ra cña c¸c Doanh nghiÖ trong mÉu chän nh p
(95 c«ng ty)
Hµn Què c & § µ i Loan T© y ¢ u ViÖ t Nam NhËt b¶n B¾c M ü § «ng ¢ u vµ Liªn X« cò ASEAN 0 Kh« ng biÕt biÕtknoKh«

12 17 17 15 4 1 2 8

35 23 40

14

1 1 5 10 15 20 25 30 35 40

0 0

Ng- êi tiªu dïng cuèi cïng Kh¸ch hµng trùc tiÕp

Sè doanh nghiÖ p

4.52. ViÖ c c¸c doanh nghiÖ p cã xuÊt khÈu chiÕm mét tû trä cao trong tæ ng mÉ u ®iÒu ng tra cã thÓ lµ dÊu hiÖ u cho thÊy c¸c khã kh¨n cña c¸c doanh nghiÖ p trong viÖ c tiÕp cËn thÞtrö ê néi ®Þ Theo lÏ tù nhiª n, chóng ta vÉ n cho r»ng sè doanh nghiÖ p cã qui m« ng a. lí cña ViÖ t Nam s¶n xuÊt cho thÞ trö ê néi ®Þ nhÊt ®Þ ph¶i chiÕm tû trä cao n ng a nh ng trong tæ ng mÉ u ®iÒu tra do c¸c doanh nghiÖ p nµy ®ö î coi lµ cã ö u thÕ ®¸ng kÓ trª n thÞ c trö ê néi ®Þ Cã thÓ c¸c doanh nghiÖ p nµy gÆp khã kh¨n trª n thÞtrö ê néi ®Þ lµ do: ng a. ng a bÞ c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í lÊn chç bëi nh÷ng doanh nghiÖ p nhµ nö í nµy ®· chi c c phè thÞtrö ê néi ®Þ tõ l©u, hoÆc do hµng nhËp rÎ h¬n, chñ yÕu lµ nhËp lËu tõ Trung i ng a Què , khiÕn c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n kh«ng thÓ c¹nh tranh næ i. Ngoµi ra, c¸c doanh c nghiÖ p tö nh©n khã cã thÓ kh¾c phôc ®ö î t× tr¹ng ph©n t¸n cña thÞtrö ê ViÖ t Nam c nh ng khi muè më réng quy m« ho¹t ®éng cña m× HiÖ n cã nh÷ng trë ng¹i ®¸ng kÓ vÒ n nh. mÆt th«ng tin ë ViÖ t Nam còng nhö hµng lo¹t c¸c hµng rµo phi thuÕ quan kh«ng chÝ nh thø c gi÷a c¸c tØnh, theo kiÓu chØ ®ö î phÐp "mua hµng ®Þ phö ¬ng". c a 4.53. C¸c thÞtrö êng nguyªn liÖ (®Çu vµo). C¸c gi¸m ®è nh× chung ®Òu hµi lßng ví u c n i chÊt lö î vµ nguå cung cÊp c¸c nguyª n liÖ u th« vµ ®Çu vµo trung gian. 86% c¸c ng n doanh nghiÖ p nãi r»ng hä"lu«n lu«n" hoÆc "thö ê xuyª n" cã thÓ mua c¸c nguyª n ng liÖ u ®Çu vµo khi häcÇn. C¸c doanh nghiÖ p cã xu hö í phô thuéc nhiÒu vµo nguå ng n nguyª n liÖ u nhËp khÈu. ChØ cã 23 doanh nghiÖ p trong mÉ u chä (25%) nhËp khÈu dö í n i 20% tæ ng mø c nguyª n liÖ u tÝ theo gi¸ trÞ TÝ trung b× cho c¶ mÉ u chä c¸c nh . nh nh n, doanh nghiÖ p nhËp khÈu kho¶ng 70% nguyª n liÖ u cña m× nh.

55

4.54. Sù phô thuéc cña c¸c doanh nghiÖ p vµo nguyª n liÖ u nhËp khÈu kh¸c nhau ®¸ng kÓ gi÷a c¸c ngµnh nghÒ. C¸c doanh nghiÖ p may phô thuéc nhiÒu nhÊt vµo nguyª n liÖ u nhËp khÈu ví tØ lÖ phÇn tr¨m b× qu©n mø c nguyª n liÖ u ph¶i nhËp khÈu lµ 90% (xem i nh Ph©n TÝ Nhá 4.3). MÆt kh¸c, trong sè c¸c doanh nghiÖ p thùc phÈm vµ nö í gi¶i kh¸t, ch c nh× chung kh«ng cã doanh nghiÖ p nµo ph¶i nhËp khÈu nguyª n liÖ u. C¸c doanh nghiÖ p n s¶n xuÊt ®å gç vµ c¸c s¶n phÈm kh¸c tõ gç cã c¬ cÊu phô thuéc nhËp khÈu ®a d¹ng nhÊt. § ©y lµ kÕt qu¶ cña hai chiÕn lö î kh¸c nhau cña c¸c doanh nghiÖ p trö í quy chÕ c c cÊm xuÊt khÈu gç quý tõ c¸c rõng cña ViÖ t Nam. Mét bª n lµ kho¶ng mét nöa sè doanh nghiÖ p ®· chuyÓn tõ nguyª n liÖ u gç quý sang c¸c c¸c lo¹i gç kh¸c cã s½n h¬n ë trong nö í nhö gçcao su. Mét bª n kh¸c lµ kho¶ng mét nöa sè doanh nghiÖ p tiÕp tôc sö dông c gç quý b»ng c¸ch nhËp khÈu tõ c¸c nö í l¸ng giÒng cã luËt b¶o vÖ m«i trö ê Ý kh¾t c ng t khe h¬n. Ph© n TÝ Nhá 4.3: C¸c ® ¹i lý thö ¬ng m¹i trung gian ch Kho¶ng trª n mét nöa (49) trong sè 85 doanh nghiÖ p cã xuÊt khÈu trong mÉ u chä ®· xuÊt khÈu mét phÇn s¶n phÈm cña m× qua c¸c ®¹i lý thö ¬ng m¹i nö í ngoµi n nh c ®Ó ®ö a s¶n phÈm cña m× vµo thÞtrö ê nö í ngoµi. Sù phô thuéc lí nµy vµo c¸c ®¹i nh ng c n lý thö ¬ng m¹i - hÇu hÕt lµ tõ Hµn Què vµ § µi Loan - lµ hËu qu¶ tÊt yÕu cña viÖ c th«ng c tin vÒ thÞtrö ê nö í ngoµi t¹i ViÖ t Nam hiÖ n cßn bÞc¶n trë bëi nhiÒu yÕu tè C¸c ®¹i ng c . lý thö ¬ng m¹i trung gian lµ mét gi¶i ph¸p thÞ trö ê ®Ó gi¶i quyÕt khã kh¨n nÈy sinh ng do sù c¶n trë vÒ th«ng tin, trª n thùc tÕ lÊp ®Èy kho¶ng trè vÒ th«ng tin gi÷a thÞ ng trö ê ViÖ t Nam ví thÕ gií bª n ngoµi. V×vËy, mè quan hÖ ví c¸c ®¹i lý thö ¬ng m¹i ng i i i i trung gian nh× chung rÊt cã gi¸ trÞvµ ®ö î c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ViÖ t Nam ö u ¸i. n c Nhö ng trª n thùc tÕ, c¸c doanh nghiÖ p ph¶i chÞ nh÷ng chi phÝg×®Ó ®æ i lÊy lî u i Ý nµy? C¸c sè liÖ u thu ®ö î tõ cuéc ®iÒu tra nµy cho thÊy c¸c chi phÝnµy thùc sù lµ ch c ®¸ng kÓ. Doanh thu cña c¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä cã sö dông c¸c ®¹i lý n thö ¬ng m¹i trung gian ®Ó xuÊt khÈu thÊp h¬n nhiÒu so ví mø c doanh thu c¸c doanh i nghiÖ p xuÊt khÈu trùc tiÕp. Cô thÓ, doanh thu hµng n¨m b× qu©n cña c¸c doanh nh nghiÖ p xuÊt khÈu trùc tiÕp cao h¬n 31% doanh thu b× qu©n cña c¸c doanh nghiÖ p nh xuÊt khÈu qua trung gian. Trª n thùc tÕ, doanh thu b× qu©n cña c¸c doanh nghiÖ p b¸n nh hµng qua trung gian thö ¬ng m¹i thÊp h¬n 20% mø c doanh thu cña c¸c doanh nghiÖ p kh«ng xuÊt khÈu. C¸c doanh nghiÖ p xuÊt khÈu trùc tiÕp còng ®¹t x¸c suÊt cao h¬n 50% so ví c¸c doanh nghiÖ p xuÊt khÈu qua trung gian trong viÖ c gi÷ gi¸ æ n ®Þ còng nhö i nh t¨ng lî nhuËn, t¨ng doanh thu vµ lö î hµng b¸n ra trong n¨m 1998. i ng Do nh÷ng khã kh¨n vÒ th«ng tin c¶ vÒ c¸c thÞ trö ê ®Çu vµo vµ ®Çu ra, c¸c ng doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ViÖ t Nam ph¶i hoµn toµn dùa vµo c¸c ®¹i lý thö ¬ng m¹i trung gian. Mét phÇn ba sè doanh nghiÖ p trong mÉ u chä ®· nhËp khÈu hÇu hÕt, nÕu kh«ng n nãi lµ toµn bé, c¸c ®Çu vµo tõ chÝ ®¹i lý thö ¬ng m¹i trung gian bao tiª u s¶n phÈm nh
56

cuè cï cho doanh nghiÖ p. C¸c ®¹i lý thö ¬ng m¹i nh× chung ®Òu hiÓu ®ö î gi¸ trÞ i ng n c cña kho¶ng trè vÒ th«ng tin trª n thÞ trö ê ViÖ t Nam do vËy thö ê ngÇn ng¹i ng ng ng kh«ng muè chia sÎ c¸c th«ng tin ví c¸c doanh nghiÖ p ViÖ t Nam v×sî®iÒu ®ã sÏ lµm n i tæ n h¹i cho vai trß trung gian cña häVÝdô, hä . kh«ng muè cung cÊp c¸c th«ng tin vÒ n ngö ê cung cÊp hoÆc vÒ c¸c ngö ê mua kh¸c c¹nh tranh ví hä Sè lö î h¹n chÕ c¸c i i i . ng doanh nghiÖ p trung gian thö ¬ng m¹i nö í ngoµi cã v¨n phßng ®¹i diÖ n ë ViÖ t Nam ®· c h¹n chÕ kh¶ n¨ng cña c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ViÖ t Nam khi muè so s¸nh dÞ vô n ch cña c¸c ®¹i lý trung gian. Mét gi¸m ®è gi¶i thÝ r»ng «ng ta kh«ng thÓ cho ngö ê pháng vÊn biÕt gi¸ trÞ c ch i cña c¸c ®Çu vµo ®è ví s¶n phÈm do m× s¶n xuÊt, v×®¹i lý thö ¬ng m¹i - nguå cung i i nh n cÊp ®Çu vµo nhËp khÈu duy nhÊt cña «ng - ®· tõ chè cho «ng ta biÕt. Ngö ê gi¸m ®è i i c nµy phµn nµn "§ iÒu nµy giè nhö chóng t«i ®ang ®i trª n chÝ chiÕc xe cña m× ng nh nh, nhö ng cã kÎ nµo ®ã n¾m lÊy v« l¨ng vµ kh«ng cho chóng t«i l¸i". Mét gi¸m ®è kh¸c c kh«ng thÓ tr¶ lê ®ö î c©u hái nh÷ng chiÕc ¸o s¬ mi mµ doanh nghiÖ p «ng ta s¶n xuÊt i c ®· ®ö î b¸n ví gi¸ bao nhiª u: "TÊt c¶ nh÷ng g×t«i biÕt vÒ gi¸ c¶ lµ nÕu t«i lµm háng c i c¸i nµo th×ph¶i ®Òn c¸i ®ã", «ng ta nãi mét c¸ch ngö î ngËp. ng

57

F. KÕ qu¶ ho¹t ® éng vµ Xu hö íng t 4.55. C¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o nµy ®· ng¹c nhiª n mét c¸ch dÔ chÞ khi thÊy r»ng, thËm chÝ u trong hoµn c¶nh khã kh¨n hiÖ n nay, ®a sè c¸c doanh nghiÖ p trong mÉ u chä (83 doanh n nghiÖ p, 87%) ®· thu ®ö î lî nhuËn trong n¨m 1998. Tuy nhiª n, khi xÐt vÒ xu hö í c i ng th× bø c tranh chung l¹i kh«ng cho chóng ta thÊy kÕt qu¶ râ rµng nhö vËy. 39 doanh nghiÖ p (42%) cho biÕt lî nhuËn ®· t¨ng trong n¨m 1998 vµ ®è ví 38 doanh nghiÖ p i i i kh¸c (41%), lî nhuËn ®· gi¶m trong cï kú. Tö ¬ng tù, 42 doanh nghiÖ p (44%) cho i ng biÕt doanh thu vµ lö î hµng b¸n ra t¨ng lª n trong n¨m 1998, trong khi 29 doanh ng nghiÖ p (31%) cho biÕt c¶ hai chØ sè nµy ®Òu gi¶m. Doanh thu gi¶m nhiÒu h¬n lö î ng hµng b¸n lµ ®iÒu dÔ gi¶i thÝ v× trong n¨m 1998 ®· cã 58 doanh nghiÖ p buéc ph¶i ch, gi¶m gi¸ s¶n phÈm cña m× nh. B¶ng 4.4: Xu hö íng biÕ ® éng doanh thu vµ lö îng hµng b¸n, n¨ m 1998 n Sè doanh nghiÖ p Lö îng hµng b¸n T¨ng nhiÒu T¨ng Ý t Kh«ng thay ®æ i Gi¶m Ý t Gi¶m nhiÒu Doanh thu T¨ng nhiÒu T¨ng Ý t Kh«ng thay ®æ i Gi¶m Ý t Gi¶m nhiÒu 26 22 17 14 12 24 19 16 19 13 TØ lÖ phÇn tr¨m 28 24 19 15 13 26 21 17 21 14

58

Ph© n TÝ Nhá 4.4: Doanh nghiÖ “Thµnh c«ng” vµ “Kh«ng thµnh c«ng” ch p C¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o ®· t¹o ra hai lo¹i h× doanh nghiÖ p: doanh nghiÖ p nh “Thµnh c«ng” vµ doanh nghiÖ p “Kh«ng thµnh c«ng” ®Ó t× hiÓu s©u h¬n vÒ m nh÷ng doanh nghiÖ p vµ nh÷ng gi¸m ®è ®· thµnh c«ng trong viÖ c x©y dùng c¸c c doanh nghiÖ p lµm ¨n thµnh ®¹t trong nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn ®æ i cña ViÖ t Nam.* ThËt ®¸ng khÝ lÖ khi thÊy 44% sè doanh nghiÖ p trong mÉ u chä ®ñ tiª u chuÈn ch n lµ doanh nghiÖ p “Thµnh c«ng” vµ chØ cã 31 % doanh nghiÖ p bÞr¬i vµo diÖ n doanh nghiÖ p “Kh«ng thµnh c«ng”.
Thµnh c«ng (42) 59% 46% 17% 62% 45% 26% 50% 26% 49% 55% 100% 14 tØ VND Kh«ng thµnh c«ng (24) 79% 57% 35% 69% 24% 14% 30% 38% 19% 23% 59% 7 tØ VND C¸c d.n cßn l¹i (24) 63% 65% 25% 75% 33% 8% 46% 42% 29% 23% 100% 8,5 tØ Toµn bé mÉ u (95) 66% 54% 24% 67% 36% 18% 44% 34% 31% 42% 87% 10 tØ

§ · ®ö î ®µo t¹o chÝ quy c nh § · cã b»ng ®¹i hä c § · du hä nö í ngoµi c c § · vay ®ö î ng©n hµng mét lÇn c § · vay ®ö î ng©n hµng ví thê h¹n tõ c i i 9 th¸ng trë lª n § · vay ®ö î ng©n hµng ví thê h¹n tõ c i i 3 n¨m trë lª n § · cã “sæ ®á” Doanh nghiÖ p may mÆc XuÊt khÈu trùc tiÕp, kh«ng qua ®¹i lý trung gian Gi¸m ®è sinh ë miÒn Nam c Lµm ¨n cã l· i lóc ®ö î ®iÒu tra c Mø c doanh thu trung b× nh

* § iÒu quan träng cÇ n lö

u ýlµ nh÷ng ngö êi ®· x©y dùng thµnh c«ng c¸c doanh nghiÖ tö nh©n cã sö dông p tõ 100 nh©n c«ng trë lªn trong nh÷ng n¨m qua ë ViÖ Nam, trªn thùc tÕ ®· lµ nh÷ng ngö êi `thµnh c«ng`, t vµ c¸c biÕn sè ph©n lo¹i nhö vËy chØ ®¬n thuÇ n lµ ®Ó so s¸nh nh÷ng doanh nghiÖ rÊt thµnh c«ng (®øng p hµng ®Ç u) víi nh÷ng doanh nghiÖ Ý thµnh c«ng h¬n. V×vËy,nh÷ng doanh nghiÖ “ thµnh c«ng” lµ nh÷ng p t p doanh nghiÖ lµm ¨n cã l·i, cã doanh thu vµ lö îng hµng b¸n ra t¨ng trong n¨m 1998 (c¸c c©u hái tõ 189 p - 192 trong phÇ n b¶ng c©u hái ë Phô lôc 3). Do chØ cã 12 doanh nghiÖ th«ng b¸o lµ hä kh«ng cã l·i, nªn p nh÷ng doanh nghiÖ “kh«ng thµnh c«ng” ph¶i ®ö îc ®Þ nghÜ mét c¸ch kÐ chÆ t chÏ h¬n. C¸c doanh p nh a m nghiÖ “ kh«ng thµnh c«ng” lµ c¸c doanh nghiÖ cã doanh thu vµ lö îng hµng b¸n ra gi¶m trong n¨m p p 1998 (c¸c c©u hái tõ 189-192).

59

Ch©n dung cña mét doanh nghiÖ “Thµnh c«ng”. Cã thÓ ph¸c ho¹ ®ö î ch©n p c dung s¬ lö î cña mét doanh nghiÖ p “Thµnh c«ng” ®iÓn h× trong sè c¸c doanh c nh nghiÖ p s¶n xuÊt ViÖ t Nam. Doanh nghiÖ p nµy thö ê ®ö î thµnh lËp vµ qu¶n lý ng c bëi mét nhµ doanh nghiÖ p sinh ra ë miÒn Nam, ®· chuyÓn sang khu vùc tö nh©n tõ mét cö ¬ng vÞ trong mét doanh nghiÖ p nhµ nö í vµ cã thÓ kh«ng cã b»ng ®¹i c hä hay ®ö î ®µo t¹o chÝ quy. Nhµ doanh nghiÖ p nµy ®· x¸c ®Þ vµ ®¸p ø ng c c nh nh ®ö î nhu cÇu cña m¶ng thÞtrö ê cã mø c cÇu cao vµ cã lî nhuËn trª n thÞtrö ê c ng i ng néi ®Þ ch¼ng h¹n trong c¸c ngµnh s¶n xuÊt giÊy, bét giÆt, m× sî vµ thuè nam, a, i c hoÆc mét m¶ng s¶n phÈm cã lî nhuËn cao trª n c¸c thÞtrö ê xuÊt khÈu, nhö cµ i ng phª , h¹t ®iÒu, h¶i s¶n, vµ c¸c lo¹i quÇn ¸o vµ giÇy dÐp cã chÊt lö î cao ®ö î b¸n ng c th¼ng cho ngö ê mua cuè cï kh«ng qua ®¹i lý thö ¬ng m¹i trung gian. ThÞ i i ng, trö ê xuÊt khÈu cña c¸c doanh nghiÖ p nµy thö ê lµ T©y ¢ u vµ B¾c Mü chø ng ng kh«ng ph¶i lµ khu vùc § «ng ¸, n¬i mµ thÞtrö ê ®· bÞco hÑ p l¹i trong n¨m 1998. ng Vµ ®©y còng lµ c¸c doanh nghiÖ p cã nhiÒu kh¶ n¨ng vay ®ö î vè cña ng©n hµng c n ví thê h¹n dµi h¬n 3 th¸ng, vè lµ thê h¹n cho vay th«ng thö ê cña c¸c ng©n i i n i ng hµng. § å thê c¸c doanh nghiÖ p nµy cã “sæ ®á” cho phÇn ®Êt cña m× ng i, nh. Ch©n dung cña mét doanh nghiÖ “Kh«ng thµnh c«ng”. Chóng ta l¹i cã thª m p b»ng chø ng vÒ t¸c dông h¹n chÕ cña c¸c trö ê ®¹i hä vµ c¸c chö ¬ng tr× ®µo ng c nh t¹o mµ gi¸m ®è cña c¸c doanh nghiÖ p lo¹i nµy ®· tham gia -- Gi¸m ®è cña c¸c c c doanh nghiÖ p “Kh«ng thµnh c«ng” thö ê cã b»ng ®¹i hä ®· tham dù Ý nhÊt ng c, t mét kho¸ ®µo t¹o, vµ cã thÓ ®· du hä ë nö í ngoµi. Cã nhiÒu kh¶ n¨ng c¸c doanh c c nghiÖ p nµy ®ang ho¹t ®éng trong chÝ nh÷ng ngµnh mµ c¸c doanh nghiÖ p nh “Thµnh c«ng” ®ang ho¹t ®éng, nhö ng cã qui m« tö ¬ng ®è nhá, thö ê s¶n xuÊt i ng lo¹i s¶n phÈm cã gi¸ trÞgia t¨ng thÊp h¬n vµ cã thÓ ®ang bÞthua lç t¹i thê ®iÓm i tiÕn hµnh ®iÒu tra. C¸c doanh nghiÖ p lo¹i nµy thö ê s¶n xuÊt quÇn ¸o ®Ó xuÊt ng khÈu qua mét ®¹i lý thö ¬ng m¹i trung gian, chñ yÕu lµ § µi Loan hoÆc Hµn Què c. Vµ c¸c doanh nghiÖ p nµy thö ê Ý cã c¬ héi vay ®ö î c¸c kho¶n vay trung vµ dµi ng t c h¹n so ví c¸c doanh nghiÖ p ®ö î xÕp vµo diÖ n thµnh c«ng. i c Nh÷ng ®iÓ kh«ng kh¸c nhau gi÷a c¸c doanh nghiÖ “Thµnh c«ng” vµ c¸c doanh m p nghiÖ “Kh«ng thµnh c«ng”: Nh÷ng doanh nghiÖ p “Thµnh c«ng” vµ “Kh«ng p thµnh c«ng” kh«ng kh¸c nhau vÒ ngµnh nghÒ: cã 11 doanh nghiÖ p may mÆc trong sè c¸c doanh nghiÖ p “Thµnh c«ng” vµ 11 doanh nghiÖ p may mÆc trong sè c¸c doanh nghiÖ p “Kh«ng thµnh c«ng”; 6 doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ®å da thuéc sè nh÷ng doanh nghiÖ p “Thµnh c«ng” vµ 5 trong sè nh÷ng doanh nghiÖ p “Kh«ng thµnh c«ng”; vµ cã 4 doanh nghiÖ p ®å gè trong sè nh÷ng doanh nghiÖ p “Thµnh m c«ng” vµ 3 trong sè nh÷ng doanh nghiÖ p “Kh«ng thµnh c«ng”. Thö ê doanh ng nghiÖ p “Thµnh c«ng” lµ nh÷ng doanh nghiÖ p t× ®ö î nh÷ng c¬ héi cã lî nhuËn m c i trong ngµnh trong khi doanh nghiÖ p “Kh«ng thµnh c«ng” l¹i kh«ng lµm ®ö î nhö c vËy trong cï chÝ ngµnh ®ã. Kh«ng cã sù kh¸c biÖ t g× gi÷a doanh nghiÖ p ng nh “Thµnh c«ng” vµ “Kh«ng thµnh c«ng” vÒ ®Þ ®iÓm doanh nghiÖ p: kho¶ng 40% 60 a doanh nghiÖ p “Thµnh c«ng” cã trô së ë c¶ miÒn B¾c vµ miÒn Nam, vµ kho¶ng

60% doanh nghiÖ p “Kh«ng thµnh c«ng” ho¹t ®éng ë c¶ miÒn B¾c vµ miÒn Nam. Sù kh¸c biÖ t vÒ tuæ i trung b× cña hai lo¹i doanh nghiÖ p nµy (7 n¨m cña doanh nh nghiÖ p “Thµnh c«ng” vµ 9 n¨m cña doanh nghiÖ p “Kh«ng thµnh c«ng”) còng kh«ng ®¸ng kÓ. ý nghÜ Tõ sù ph©n tÝ trª n ®©y chóng ta cã thÓ kÕt luËn r»ng thµnh c«ng trong a. ch viÖ c x©y dùng mét doanh nghiÖ p “Thµnh c«ng” phô thuéc hÇu nhö trùc tiÕp vµo 3 yÕu tè lùa chä s¶n phÈm cã gi¸ trÞgia t¨ng cao thay v×c¸c s¶n phÈm cã gi¸ trÞ : n gia t¨ng thÊp; tiÕp cËn thÞtrö ê trùc tiÕp, kh«ng qua ®¹i lý, vµ vay ®ö î tÝ dông ng c n dµi h¹n. KÕt luËn r»ng yÕu tè tÝ dông dµi h¹n cã vai trß quyÕt ®Þ ®è ví sù n nh i i thµnh c«ng cña c¸c doanh nghiÖ p ë ViÖ t Nam chØ mang tÝ trùc quan nhö ng nh hoµn toµn phï hî ví chÝ nh÷ng ®iÒu mµ c¸c gi¸m ®è thuéc diÖ n ®iÒu tra ®· p i nh c nãi. VÊn ®Ò xuÊt khÈu trùc tiÕp, thay v× th«ng qua c¸c ®¹i lý trung gian lµ yÕu tè khã lý gi¶i h¬n. Trª n thùc tÕ, nh÷ng doanh nghiÖ p xuÊt khÈu trùc tiÕp kh«ng bÞ mÊt tiÒn vµo tay c¸c ®¹i lý trung gian. Ngoµi ra, chóng ta cßn cã thÓ gi¶ thiÕt r»ng nh÷ng doanh nghiÖ p ®· t× ra con ®ö ê xuÊt khÈu trùc tiÕp ®· thÓ hiÖ n mét m ng phÈm chÊt n¨ng ®éng, gióp cho hä n nhiÒu khÝ c¹nh. Ngö î l¹i, nh÷ng doanh trª a c nghiÖ p xuÊt khÈu gi¸n tiÕp thËm chÝthö ê kh«ng t× c¸ch lµm viÖ c ví nhiÒu ®¹i ng m i lý thö ¬ng m¹i trung gian kh¸c nhau. Cuè cï c¸c ®¹i lý thö ¬ng m¹i trung gian i ng, ng i thö ê mua c¸c s¶n phÈm tö ¬ng tù tõ ngö ê s¶n xuÊt trª n toµn khu vùc, thËm chÝ trª n kh¾p thÕ gií vµ do vËy sÏ chØ tr¶ cho c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt ViÖ t Nam i, mø c gi¸ tè thiÓu. Do ®ã, chóng ta cã thÓ thÊy r»ng nh÷ng doanh nghiÖ p cã kh¶ i n¨ng tiÕp cËn ví ngö ê b¸n lÎ mét c¸ch trùc tiÕp, ví nh÷ng lo¹i s¶n phÈm kh¸c i i i biÖ t, sÏ cã kh¶ n¨ng thu ®ö î mø c gi¸ hê h¬n vµ lî nhuËn cao h¬n. c i i

61

Ph© n tÝ nhá 4.5: § Þ ® iÓm doanh nghiÖ ch a p Nhö ®· lö u ý trong Chö ¬ng II, miÒn Nam lµ ®Þ bµn ho¹t ®éng cña hÇu hÕt a c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ViÖ t Nam. Trong khi miÒn Nam lµ thñ ®« thö ¬ng m¹i, miÒn B¾c lµ thñ ®« chÝ trÞ § Ó hiÓu râ h¬n sù kh¸c biÖ t gi÷a c¸c vï cã vai trß nh . ng nhö thÕ nµo, c¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o ®· so s¸nh c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c ví c¸c i doanh nghiÖ p miÒn Nam. MÉ u chä cuè cï cho môc ®Ý ph©n tÝ nµy cã n i ng ch ch tæ ng sè 33 doanh nghiÖ p ë miÒn B¾c vµ 59 doanh nghiÖ p ë miÒn Nam. Kh¶ n¨ng tiÕp cËn víi c¸c nguå lùc. Nhö dù kiÕn, c¸c doanh nghiÖ p miÒn n B¾c cã lî thÕ ®¸ng kÓ trong viÖ c tiÕp cËn c¸c nguå lùc nãi chung. LÜnh vùc cã i n lî thÕ ®¸ng kÓ nhÊt lµ tiÕp cËn ví c¸c kho¶n vay dµi h¹n, theo ®ã x¸c suÊt c¸c i i doanh nghiÖ p miÒn B¾c vay ®ö î c¸c kho¶n vay cã thê h¹n tõ 3 n¨m trë lª n cao c i gÊp 3 lÇn. Trª n thùc tÕ, 10 trong sè 11 doanh nghiÖ p trong mÉ u chä ®ö î vay c¸c n c kho¶n vay cã thê h¹n tõ 4 n¨m trë lª n ®Òu ë miÒn B¾c. i MiÒn B¾c (33 doanh nghiÖ p) Cã b»ng ®¹i hä c § · du hä nö í ngoµi c c § · vay ®ö î ng©n hµng mét lÇn c § · vay ®ö î tõ 5 kho¶n vay ng¾n c h¹n trë lª n § · vay ®ö î kho¶n vay cã thê h¹n c i tõ 3 n¨m trë lª n Cã “sæ ®á” Lµ ®¶ng viª n Cã ngö ê th©n trong § ¶ng i 70% 30% 76% 47% 33% 27% 34% 77% MiÒn Nam (59 doanh nghiÖ p) 45% 22% 64% 41% 10% 53% 14% 25% Toµn bé mÉ u (95 doanh nghiÖ p) 95% 24% 67% 43% 18% 44% 21% 45%

62

KÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh. C¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c ®· t¨ng trö ëng ví tè ®é b× qu©n hµng n¨m nhanh gÊp ®«i c¸c doanh nghiÖ p miÒn Nam, i c nh nhö ng ®ã chñ yÕu lµ v×cã quy m« rÊt nhá khi ®¨ng ký doanh nghiÖ p chø kh«ng ph¶i v×sù gia t¨ng lao ®éng sau ®ã - vÒ c¬ b¶n c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c giè ng c¸c doanh nghiÖ p miÒn Nam. Tuy nhiª n, dï quy m« cña lùc lö î lao ®éng cña ng c¸c doanh nghiÖ p t¹i hai miÒn lµ nhö nhau, c¸c doanh nghiÖ p miÒn Nam cã mø c doanh thu b× qu©n cao gÊp hai lÇn so ví c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c. nh i

MiÒn B¾c Mø c t¨ng lao ®éng b× qu©n tõ khi nh ®¨ng ký doanh nghiÖ p Sè c«ng nh©n b× qu©n lóc ®¨ng ký nh Sè c«ng nh©n b× qu©n hiÖ n nay nh Mø c t¨ng doanh sè n¨m 1998 Mø c t¨ng lî nhuËn n¨m 19998 i Doanh thu n¨m 1998 (tØ VND) Sè cã thu nhËp cao nhÊt trong mÉ u n¨m 1998 31% 40 ngö ê i 295 ngö ê i 42% 48% 6,9 7%

MiÒn Nam 16% 90 ngö ê i 338 ngö ê i 49% 27% 14 32%

Toµn bé mÉ u 23% 69 ngö ê i 330 ngö ê i 47% 42% 10 255

63

Nh÷ng lý gi¶i hîp lý Dï ®ö î tiÕp cËn nhiÒu h¬n ví c¸c nguå lùc nãi chung, . c i n c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c vÉ n cã quy m« nhá h¬n nhiÒu so ví c¸c doanh i nghiÖ p miÒn Nam. Cã thÓ ®ö a ra mét sè lý gi¶i nhö sau : • M«i trö ê kinh doanh: chÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng ë miÒn B¾c Ý ñng hé kinh ng nh a t doanh h¬n ë miÒn Nam. KÕt qu¶ cuè cï lµ ho¹t ®éng kinh doanh ë miÒn i ng Nam s«i ®éng h¬n, ví nhiÒu ngö ê mua vµ ngö ê b¸n h¬n; i i i • C¸c gi¸m ®è doanh nghiÖ p miÒn B¾c cã Ý kinh nghiÖm kinh doanh h¬n: 53% c t sè gi¸m ®è miÒn B¾c trong mÉ u chä kh«ng hÒ cã chót kinh nghiÖm nµo vÒ c n s¶n phÈm chÝ cña doanh nghiÖ p m× so ví 29% sègi¸m ®è ë miÒn Nam; nh nh i c • C¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c tham gia nhiÒu h¬n vµo ngµnh may mÆc (®ang gÆp nhiÒu khã kh¨n) so ví c¸c doanh nghiÖ p miÒn Nam, vµ doanh thu cña c¸c i doanh nghiÖ p may mÆc miÒn B¾c thö ê thÊp h¬n doanh thu cña c¸c doanh ng nghiÖ p may mÆc miÒn Nam. • X¸c suÊt c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c ph¶i xuÊt khÈu qua c¸c ®¹i lý thö ¬ng m¹i cao h¬n c¸c doanh nghiÖ p miÒn Nam lµ 31%; • X¸c suÊt c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c kh«ng xuÊt khÈu chót g×cao gÊp 4 lÇn so ví c¸c doanh nghiÖ p miÒn Nam; i • KiÕn thø c ®ö î ®µo t¹o qua ®¹i hä cña c¸c gi¸m ®è miÒn B¾c ®· kh«ng gióp c c c mang l¹i cho hä nh÷ng kü n¨ng h÷u Ý trong kinh doanh - c¸c gi¸m ®è miÒn ch c Nam thö ê sö dông hähµng trÎ tuæ i cã b»ng ®¹i hä gióp m× trong doanh ng c nh nghiÖ p. ý nghÜ : MiÒn B¾c dö ê nhö ®ang gÆp khã kh¨n nghiª m trä vÒ vÊn ®Ò a ng ng th«ng tin. TÊt c¶ nh÷ng ngö ê trong cuéc ®Òu bÞ t¸c ®éng bëi vÊn ®Ò th«ng tin i nµy, tõ chÝ phñ, c¸c c¬ së gi¸o dôc thiÕu kinh phÝ dÕn chÝ b¶n th©n c¸c gi¸m nh , nh ®è Ý kinh nghiÖm. B¶n chÊt cña vÊn ®Ò nµy lµ nh÷ng ngö ê trong cuéc lu«n chØ c t i biÕt mét phÇn cña vÊn ®Ò. RÊt nhiÒu doanh nghiÖ p, hiÖ n ®ang ph¶i dùa hoµn toµn vµo c¸c ®¹i lý thö ¬ng m¹i trung gian nö í ngoµi ®Ó cã c¸c th«ng tin hä vÒ ®Çu c cÇn vµo vµ thÞ trö ê ®· nãi ví nh÷ng ngö ê pháng vÊn r»ng häkh«ng thiÕu th«ng ng, i i tin v×c¸c ®¹i lý thö ¬ng m¹i trung gian ®· cung cÊp cho hä®Çy ®ñ mä ®iÒu cÇn i thiÕt. H¬n n÷a, sè lö î c¸c doanh nghiÖ p miÒn B¾c cã nè m¹ng Internet chØ ng i b»ng mét nöa sè c¸c doanh nghiÖ p miÒn Nam - mÆc dï nhö c¸c t¸c gi¶ b¸o c¸o , ®ö î biÕt, viÖ c sö dông Internet ë miÒn Nam kh«ng dÔ dµng h¬n vµ kh«ng rÎ h¬n c ë miÒn B¾c.

64

V. C¸c vÊn ® Ò chÝ nh 5.01. Chö ¬ng II ®· m« t¶ cho chóng ta thÊy qui m« rÊt nhá cña toµn bé khu vùc tö nh©n cña ViÖ t Nam: kho¶ng 26.000 doanh nghiÖ p tö nh©n ®· ®¨ng ký ho¹t ®éng, cã sè lao ®éng trung b× lµ 19 ngö ê nh i/mét doanh nghiÖ p, t¹o ra tæ ng sè lao ®éng lµ 500.000 ngö ê Trong sè ®ã chØ cã 5.600 doanh nghiÖ p lµ doanh nghiÖ p s¶n xuÊt, vµ 74% sè i. doanh nghiÖ p s¶n xuÊt nµy tËp trung vµo ba ngµnh (chÕ biÕn thùc phÈm, chÕ biÕn gç vµ c¸c s¶n phÈm phi kim lo¹i - chñ yÕu lµ gè vµ thuû tinh.) vµ 81% sè doanh nghiÖ p m nµy ®ãng t¹i miÒn Nam. Sè lö î nhá doanh nghiÖ p nµy ®· t¹o thª m c«ng ¨n viÖ c lµm ng ví tû lÖ rÊt cao lµ 16% trong n¨m 1998, cao h¬n bÊt cø h× thø c doanh nghiÖ p nµo i nh kh¸c cho tí nay. Tuy nhiª n, chØ kho¶ng 450 c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt nµy cã sè lao i ®éng tõ 100 ngö ê trë lª n. i 5.02. Chö ¬ng III vµ IV cung cÊp th«ng tin ®Çy ®ñ vÒ 95 gi¸m ®è vµ c«ng ty cña hä c , ®ö î lùa chä ngÉ u nhiª n tõ sè 450 doanh nghiÖ p s¶n xuÊt cã qui m« lí cña ViÖ t c n n Nam vµ ®ö î nhãm chuyª n gia cña MPDF pháng vÊn. § ©y lµ mét nhãm c¸c c¸ nh©n c n¨ng ®éng, rÊt kh«ng ®å nhÊt, ®¹i diÖ n cho c¶ miÒn B¾c vµ miÒn Nam. Mét sè ngö ê ng i trong nhãm nµy ®· cã mét qu¸ tr× ho¹t ®éng l©u dµi trong khu vùc doanh nghiÖ p tö nh nh©n, trong khi nh÷ng ngö ê kh¸c trö í ®©y l¹i lµm viÖ c trong c¸c doanh nghiÖ p nhµ i c nö í vµ chØ mí gia nhËp khu vùc tö nh©n; ®å thê l¹i cã nh÷ng ngö ê hiÖ n vÉ n ®ø ng c i ng i i ch©n trong ch©n ngoµi, võa lµm nhµ nö í võa lµm tö nh©n. RÊt nhiÒu ngö ê trong sè c, i hä nh÷ng ngö ê rÊt ®¸ng kÝ phôc, ®· x©y dùng thµnh c«ng doanh nghiÖ p cña m× lµ i nh nh tõ chÝ sø c lao ®éng cña m× tõ mét chót Ý kinh nghiÖm vµ kiÕn thø c vÒ s¶n phÈm nh nh, t vµ mét trÝ gi¸c m¹nh mÏ vÒ c¸ch thø c lµm ¨n. 95 doanh nghiÖ p s¶n xuÊt nµy cã mø c t¨ng trö ëng nh©n c«ng ë mø c trung b× lµ 23% mét n¨m kÓ tõ khi ®¨ng ký kinh nh doanh. 5.03. Cã 3 c©u hái ph¸t sinh tõ nh÷ng thùc tÕ nµy: thø nhÊt, t¹i sao l¹i chØ cã 5.600 doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n ®¨ng ký ho¹t ®éng t¹i mét què gia cã sè d©n lª n tí c i gÇn 80 triÖ u ngö ê Thø hai, t¹i sao l¹i chØ cã 450 trong sè 5.600 doanh nghiÖ p s¶n i?. xuÊt nµy cã kh¶ n¨ng t¨ng trö ëng ®ñ lí ®Ó cã sè lao ®éng lí h¬n 100 ngö ê Vµ thø n n i? ba, 450 doanh nghiÖ p nµy cã vÞthÕ nhö thÕ nµo trong viÖ c ®ãng vai trß ®éng lùc cho sù t¨ng trö ëng trong tö ¬ng lai cña ViÖ t Nam?. Chö ¬ng nµy sÏ lý gi¶i c¸c c©u hái ®ö î ®Æt c 66 ra nµy .
66

C©u hái thø 4 n»m ngoµi khu«n khæ cña b¸o c¸o nµy lµ 450 doanh nghiÖ p s¶n xuÊt t- nh©n lí ®- î nghiª n n c cø u trong c«ng tr× ®iÒu tra nµy kh¸c g×so ví 5.600 doanh nghiÖ p s¶n xuÊt t- nh©n cña ViÖ t Nam. KÕt hî c¸c nh i p kÕt qu¶ nghiª n cø u trong b¸o c¸o nµy ví c¸c kÕt qu¶ nghiª n cø u kh¸c vÒ c¸c doanh nghiÖ p nhá h¬n sÏ cho i chóng ta bø c tranh hoµn chØnh vÒ khu vùc s¶n xuÊt t- nh©n t¹i ViÖ t Nam.

65

A. T¹i sao c¸c doanh nghiÖ s¶n xuÊt tö nh© n cña ViÖ Nam l¹i Ý nhö vËy? p t t 5.04. Chóng ta cã thÓ x¸c ®Þ ®ö î nhiÒu lý do gi¶i thÝ cho viÖ c chØ cã mét sè nh c ch lö î nhá c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n t¹i ViÖ t Nam nãi chung vµ c¸c doanh nghiÖ p s¶n ng xuÊt tö nh©n nãi riª ng. HÇu hÕt c¸c lý do ®Òu xoay quanh 3 vÊn ®Ò chÝ (i) viÖ c thµnh nh: lËp mét doanh nghiÖ p s¶n xuÊt t¹i ViÖ t Nam hiÖ n nay lµ mét viÖ c cã rñi ro cao; (ii) c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n cña ViÖ t Nam ho¹t ®éng trong mét m«i trö ê rÊt ng nghÌo nguå lùc; vµ (iii) vè ®Çu tö vÒ c¨n b¶n lµ kh«ng cã. n n 5.05. M«i trö êng rñi ro cao: Mét ®iÒu dÔ thÊy lµ ngö ê ®Çu tö ViÖ t Nam ph¶i ®ö ¬ng i ®Çu ví rÊt nhiÒu rñi ro trong viÖ c b¾t ®Çu mét doanh nghiÖ p s¶n xuÊt. C¸c rñi ro chÝ i nh gå cã: m • Sù bÊt æn trªn thÞtrö êng: C¸c gi¸m ®è tö nh©n trong cuéc ®iÒu tra nµy rÊt lo ng¹i c vÒ vÊn ®Ò thÞtrö ê vµ rÊt nhiÒu ngö ê trong sè hä®· chø ng kiÕn mø c cÇu vµ gi¸ ng, i c¶ trª n thÞtrö ê gi¶m xuè trong n¨m 1998. Sø c mua trª n thÞ trö ê ViÖ t Nam ng ng ng sÏ gi¶m xuè bao nhiª u trong bè c¶nh t¨ng trö ëng suy gi¶m? Tû lÖ l¹m ph¸t ng i trong c¸c n¨m tí sÏ lµ bao nhiª u? Hµng rµo thuÕ quan vµ phi thuÕ quan sÏ thay ®æ i i nhö thÕ nµo? Mø c l· i suÊt ®è ví ®å tiÒn néi tÖ vµ ngo¹i tÖ sÏ biÕn chuyÓn ra i i ng sao? Mø c cÇu trong khu vùc sÏ phôc hå nhanh ë mø c ®é nµo? Khi nµo th× ViÖ t i Nam ®ö î hö ëng chÕ ®é ö u ®· i tè huÖ què cña Hoa Kú? Trong tö ¬ng lai, ®å c i c ng tiÒn ViÖ t Nam sÏ cã gi¸ trÞbao nhiª u? Vµ gi¸ trÞcña nã so ví c¸c ®å tiÒn trong i ng khu vùc sÏ nhö thÕ nµo? • YÕu tè bÊt æn chÝ trÞ C¸c gi¸m ®è tö nh©n ®Æt rÊt Ý kú vä vµo ChÝ phñ, vµ nh : c t ng nh tÊt c¶ ®Òu cã th¸i ®é e ng¹i. Mét doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n cã thÓ dùa tí mø c i ®é nµo vµo sù b¶o vÖ cña ChÝ phñ ®è ví c¸c quyÒn ph¸p lý cña doanh nghiÖ p nh i i ví tö c¸ch lµ mét doanh nghiÖ p tö nh©n? Sù tin cËy cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n i vµo th¸i ®é cña ChÝ phñ ®è ví khu vùc tö nh©n thö ê bÞ gi¶m sót do bëi c¸c nh i i ng chÝ s¸ch vµ c¸c tuyª n bè tr¸i ngö î nhau cña ChÝ phñ, còng nhö do hµng lo¹t nh c nh bµi viÕt tiª u cùc cña gií b¸o chÝ thuéc quyÒn qu¶n lý cña ChÝ phñ. ChÝ phñ i nh nh còng kh«ng b¶o vÖ c¸c doanh nghiÖ p ®ö î g×nhiÒu trö í t× tr¹ng tham nhòng vµ c c nh tuyª n truyÒn chØ trÝ khu vùc tö nh©n. Vµ phÇn lí ngö ê d©n ViÖ t Nam ®· Ý nhiÒu ch n i t cã kinh nghiÖm vÒ viÖ c chÝ s¸ch ®è ví khu vùc tö nh©n thay ®æ i rÊt bÊt ngê vµ nh i i , ®«i khi, rÊt bÊt lî cho khu vùc doanh nghiÖ p tö nh©n. i

66

• Qu¸ nhiÒ qui ®Þ cña ChÝ phñ: C¸c gi¸m ®è coi sù tå t¹i cña nhiÒu qui u nh nh c n ®Þ liª n quan tí hÇu hÕt mä khÝ c¹nh kinh doanh cña m× rÊt khã t× rÊt nh, i i a nh, m, kh«ng râ rµng, vµ cã thÓ hiÓu theo nhiÒu c¸ch kh¸c nhau, thö ê xuyª n thay ®æ i vµ ng kh«ng ®ö î th«ng b¸o râ rµng lµ chuyÖ n hiÓn nhiª n. C¸c qui ®Þ vÒ thuÕ vµ h¶i c nh quan lµ nh÷ng qui ®Þ g©y nhiÒu vÊn ®Ò nhÊt 67. § Ó cã thÓ tu©n thñ theo c¸c qui nh ®Þ hiÖ n hµnh ®ßi hái rÊt nhiÒu thê gian vµ cÈn trä vµ viÖ c vi ph¹m c¸c qui nh i ng, ®Þ nµy thö ê ph¶i tr¶ gi¸ ®¾t. C¸c nghÞ ®Þ vµ qui chÕ cña ChÝ phñ trung nh ng nh nh ö ¬ng cã thÓ ®ö î hiÓu theo hö í tÝ cùc cho khu vùc tö nh©n l¹i thö ê Ý khi ®ñ c ng ch ng t mø c cô thÓ ®Ó cã thÓ cã t¸c ®éng tÝ cùc ë cÊp ®Þ phö ¬ng. Cuè cï viÖ c thùc ch a i ng, thi c¸c qui ®Þ nµy l¹i tuú thuéc vµo quyÕt ®Þ tuú ý cña c¸c c¸n bé h÷u quan nh nh thay v×theo qui ®Þ luËt ph¸p, vµ do vËy rÊt rñi ro cho doanh nghiÖ p. nh • Kh¶ n¨ng tiÕp cËn h¹n chÕ ®èi víi th«ng tin: C¸c gi¸m ®è ViÖ t Nam ph¶i ho¹t c ®éng ví Ý th«ng tin h¬n nhiÒu so ví c¸c ®å nghiÖ p cña hä c¸c nö í kh¸c. Sù i t i ng t¹i c rñi ro cña c¸c gi¸m ®è ViÖ t Nam cßn bÞ t¨ng thª m bëi thiÕu th«ng tin vÒ s¶n c phÈm, thÞ trö ê c«ng nghÖ , xu hö í s¶n phÈm ... Cã rÊt Ý nguå th«ng tin cËp ng, ng t n nhËt, cã gi¸ trÞ cao t¹i ViÖ t Nam vµ viÖ c t× kiÕm c¸c th«ng tin nµy ë bª n ngoµi m kh«ng nh÷ng tè kÐm mµ ®è ví nhiÒu ngö ê ViÖ t Nam, häcßn kh«ng biÕt ph¶i n i i i t× ë ®©u. m • Kinh doanh s¶n xuÊt mang tÝ rñi ro cao h¬n so víi c¸c lùa chän kinh doanh nh kh¸c: Trong c¸c n¨m ®Çu tiª n cña qu¸ tr× ®æ i mí c¸c c¬ héi ®Çu tö kh¸c ®· nh i, mang l¹i cho ngö ê ®Çu tö ViÖ t Nam c¸c lùa chä ®Çu tö Ý rñi ro h¬n so ví h× i n t i nh thø c s¶n xuÊt. C¸c ho¹t ®éng kinh doanh thö ¬ng m¹i thö ê cã mø c sinh lî cao, ng i hoµn vè nhanh h¬n. § Çu tö vµo bÊt ®éng s¶n còng ®· mang l¹i tû lÖ sinh lî cao n i trong mét thê gian ng¾n cho rÊt nhiÒu ngö ê i i. 5.06. M«i trö êng kinh doanh nghÌo nguå lùc: C¸c gi¸m ®è ®ö î ®iÒu tra chØ n c c ®ö î tiÕp cËn ví rÊt Ý c¸c nguå lùc kinh doanh, vè thuê ®ö î coi lµ c¨n b¶n vµ c i t n n ng c ®ö î cung cÊp ví sè lö î lí trong c¸c nÒn kinh tÕ thÞ trö ê kh¸c. HÇu hÕt c¸c c i ng n ng gi¸m ®è nµy cho thÊy hä t biÕt vÒ nh÷ng nguå lùc mµ hä c Ý n kh«ng cã. • Sù m©u thuÉ n trong th¸i ®é cña c«ng chóng ®èi víi khu vùc tö nh©n: ThiÖ n chÝcña c«ng chóng lµ mét nguå lùc kinh doanh theo nghÜa r»ng chÝ c«ng chóng lµ n nh ngö ê mang l¹i vÞ trÝ chuyª n m«n vµ sù c«ng nhËn cho c¸c nhµ l· nh ®¹o doanh i nghiÖ p, còng nhö chÝ c«ng chóng lµ kh¸ch hµng chÝ cña doanh nghiÖ p, lµ nh nh nh÷ng ngö ê ph¶i ®ñ lßng tin cËy ®è ví ngö ê s¶n xuÊt ®Ó cã thÓ mua s¶n phÈm i i i i
67

Ng- î l¹i ví dù ®o¸n, hÇu hÕt c¸c gi¸m ®è ®- î hái ®Òu kh«ng gÆp khã kh¨n trong viÖ c ®¨ng ký doanh c i c c nghiÖ p vµ xin giÊy phÐp ho¹t ®éng. Trª n thùc tÕ, 90% c¸c doanh nghiÖ p ®· ®¨ng ký vµ lÊy ®- î giÊy phÐp kinh c doanh trong vßng 6 th¸ng hoÆc Ý h¬n, vµ 69% trong vßng 3 th¸ng hoÆc Ý h¬n. t t

67

do ngö ê s¶n xuÊt t¹o ra 68. Khi ®ö î hái vÒ nhËn thø c cña c«ng chóng ®è ví i c i i doanh nghiÖ p tö nh©n vµ vÊn ®Ò lî nhuËn, 52% c¸c gi¸m ®è ®ö î hái cho r»ng i c c c«ng chóng cã c¸i nh× tÝ cùc ®è ví vÊn ®Ò nµy. Tuy nhiª n, nh÷ng ngö ê kh¸c n ch i i i l¹i nãi vÒ th¸i ®é m©u thuÉ n s©u s¾c trong c«ng chóng vÒ c¸c nhµ `tö s¶n`, nh÷ng ®è tö î ®· bÞ giÌm pha trong kho¶ng 45 n¨m t¹i miÒn B¾c vµ 20 n¨m t¹i miÒn i ng Nam. Vµ rÊt khã cã thÓ chè l¹i suy nghÜ chung r»ng c¸ch duy nhÊt ®Ó lµm giµu ng lµ: ph¹m ph¸p. Trª n thùc tÕ, Ên tö î m¹nh nhÊt vÒ khu vùc tö nh©n cña ViÖ t Nam ng ®è ví nhiÒu ngö ê ViÖ t Nam cã thÓ ®· b¾t nguå tõ c¸c vô ¸n kiÓu Minh Phông/ i i i n Epco. • C¸c thÓ chÕ hç trî thÞtrö êng cßn kÐ ph¸t triÓ C¸c gi¸m ®è ®ö î ®iÒu tra m n: c c thö ê Ý sö dông dÞ vô cña c¸c thÓ chÕ hç trîthÞtrö ê mét phÇn lµ do c¸c thÓ ng t ch ng, chÕ nµy ho¹t ®éng kh«ng tè mét phÇn do hiÖ n mét sè thÓ chÕ cÇn thiÕt cßn chö a t, tå t¹i t¹i ViÖ t Nam. Trö í tiª n, chóng ta cã thÓ kÓ tí toµ ¸n, c¸c c¬ quan th«ng n c i tin c«ng céng, chÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng, ng©n hµng, hiÖ p héi ngµnh, c¸c tæ chø c nh a xóc tiÕn thö ¬ng m¹i vµ c¸c trö ê ®¹i hä Sau ®ã, cã thÓ kÓ tí thÞtrö ê chø ng ng c. i ng kho¸n, thÞtrö ê tiÒn tÖ , vµ c¸c c«ng ty b¶o hiÓm. Nh× chung, c¸c doanh nghiÖ p ng n tö nh©n (còng nhö hÇu hÕt c¸c c«ng d©n ViÖ t Nam) chØ ®ö î tiÕp nhËn c¸c dÞ vô c ch c«ng céng kÐm chÊt lö î thËm chÝcßn thiÕu nhiÒu lo¹i h× dÞ vô cÇn thiÕt, vµ ng, nh ch thö ê cã Ý sù lùa chä h¬n so ví c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n t¹i hÇu hÕt c¸c nö í ng t n i c kh¸c. • C¸c lo¹i h× dÞ vô kinh doanh cßn kÐ ph¸t triÓ 69: RÊt Ý doanh nghiÖ p ®ö î nh ch m n t c ®iÒu tra sö dông c¸c dÞ vô kinh doanh c¬ b¶n, mµ thö ê dùa vµo nh©n viª n ch ng trong néi bé doanh nghiÖ p ®Ó ®¸p ø ng c¸c nhu cÇu nµy. § ©y lµ thùc tÕ rÊt kh¸c so ví xu hö í hiÖ n nay cho r»ng ®Ó x©y dùng c¸c doanh nghiÖ p c¹nh tranh cÇn ph¶i i ng dùa rÊt nhiÒu vµo viÖ c sö dông c¸c dÞ vô bª n ngoµi do c¸c chuyª n gia chuyª n ch ngµnh cung cÊp, lµ nh÷ng ngö ê cã thÓ cung cÊp c¸c dÞ vô cã chÊt lö î cao, ví i ch ng i 70 sè lö î vµ thê gian cÇn thiÕt, vµ v×vËy chØ lµ mét biÕn phÝ . C¸c lo¹i h× dÞ ng i nh ch vô thö ê ®ö î sö dông tõ nguå bª n ngoµi doanh nghiÖ p thö ê cã: kÕ to¸n, ®µo ng c n ng t¹o, thiÕt kÕ mÉ u m· , nghiª n cø u thÞtrö ê sö lý d÷ liÖ u, qu¶ng c¸o vµ b¶o dö ì ng, ng. Ngµnh dÞ vô cßn nhá bÐ ë ViÖ t Nam Ý khi coi trä c¸c kh¸ch hµng tö nh©n ViÖ t ch t ng Nam mµ thö ê chØ thÝ lÊy ®ö î c¸c hî ®å lí h¬n cña c¸c c«ng ty liª n ng ch c p ng n doanh vµ ®«i khi cña c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í KÕt qu¶ lµ hÇu hÕt c¸c doanh c.
68

GÇn ®©y MPDF ®· thuª thùc hiÖ n ®iÒu tra th¸i ®é cña c«ng chóng ®è ví c¸c doanh nghiÖ p t- nh©n t¹i ViÖ t i i Nam. Khi hoµn thiÖ n xong b¸o c¸o ®iÒu tra, chóng ta sÏ cã c¸c chØ sè ®Þ l- î cho thÊy th¸i ®é cña c«ng nh ng chóng. 69 § Ó cã thªm th«ng tyn vÒ t× tr¹ng c¸c lo¹i h× dÞ vô kinh doanh , xin xem B¸o c¸o cña MPDF vÒ DÞ vô nh nh ch ch Kinh doanh t¹i ViÖ t Nam do c«ng ty Service Growth Consultants Inc., Vancouver, Canada vµ c«ng ty t- vÊn Thiª n Ng©n (Galaxy), Hµ néi thùc hiÖ n th¸ng 12 n¨m 1998. 70 C¸c t¸c gi¶ cña b¸o c¸o nµy còng nhËn thÊy r»ng hÇu hÕt c¸c gi¸m ®è doanh nghiÖ p ViÖ t Nam d- ê nhc ng kh«ng hiÓu hÕt c¸c lî Ý do chuyª n m«n ho¸ mang l¹i tõ viÖc thuª dÞ vô tõ bª n ngoµi thay v×tù lµm, vµ trong i ch ch nhiÒu tr- ê hî lo ng¹i sÏ ph¶i tyÕt lé th«ng tyn kinh doanh cho ng- ê ngoµi doanh nghiÖ p biÕt. ng p i

68

nghiÖ p tö nh©n ®Òu thùc hiÖ n c¸c chø c n¨ng nµy th«ng qua nguå lùc cña chÝ n nh m× do vËy lµm t¨ng chi phÝcè ®Þ cña m× vµ v×vËy bá qua lî Ý cña viÖ c nh, nh nh i ch chuyª n m«n ho¸. • Ý kinh nghiÖ ®Ó häc hái: T¹i ViÖ t Nam cã rÊt Ý kinh nghiÖm vÒ s¶n xuÊt c«ng t m t nghiÖ p nhÑ , lµ linh vùc hÊp dÉ n ®è ví c¸c nhµ doanh nghiÖ p tö nh©n Ý vè i i t n. Ngµnh c«ng nghiÖ p cßn nhá bÐ cña ViÖ t Nam chñ yÕu bao gå c¸c doanh nghiÖ p m nhiÒu vè ho¹t ®éng trong lÜnh vùc c«ng nghiÖ p nÆng thö ê thÊy t¹i hÇu hÕt c¸c n, ng nö í theo m« h× XHCN. KÕt qu¶ lµ cã rÊt Ý ngö ê ViÖ t Nam cã kinh nghiÖ p vÒ c nh t i ngµnh c«ng nghiÖ p nhÑ . Do vËy, mét trong nh÷ng nguå lùc quÝ nhÊt ®è ví c¸c n i i doanh nghiÖ p - kinh nghiÖm cña chÝ m× vµ cña ngö ê kh¸c - hiÖ n cßn rÊt thiÕu nh nh i t¹i ViÖ t Nam. • H¹n chÕ vÒ c¬ së ®µo t¹o c¸c kü n¨ng phï hîp: Nhö chóng ta ®· thÊy trong chö ¬ng II vµ III, c¸c gi¸m ®è cã tr× ®é gi¸o dôc cao nhÊt l¹i lµ nh÷ng ngö ê c nh i ho¹t ®éng ví kÕt qu¶ thÊp nhÊt trong sè c¸c doanh nghiÖ p ®ö î ®iÒu tra. C¸c kiÕn i c thø c mµ hä tiÕp nhËn ®ö î t¹i c¸c trö ê ®¹i hä vµ c¸c kho¸ ®µo t¹o (mµ 61 trong c ng c sè 95 ngö ê nµy ®· tham dù) râ rµng cã rÊt Ý t¸c dông cho hä HiÖ n cã rÊt nhiÒu i t . kho¸ ®µo t¹o qu¶n trÞ kinh doanh theo kiÓu phö ¬ng T©y t¹i ViÖ t Nam nhö ng mét nhµ doanh nghiÖ p ViÖ t Nam muè ®i t× mét kho¸ ®µo t¹o qu¶n trÞkinh doanh cã n m chÊt lö î cao, mang tÝ thùc tiÔn vµ ¸p dông ®ö î t¹i ViÖ t Nam sÏ thÊy rÊt khã ng nh c cã thÓ t× ®ö î mét kho¸ nhö vËy. 53 gi¸m ®è ®ö î ®iÒu tra yª u cÇu ®ö î ®µo m c c c c t¹o vÒ qu¶n trÞkinh doanh, vµ ®iÒu nµy cho thÊy hä hiÓu râ c¸c kü n¨ng mµ hä n hiÖ cßn thiÕu. 5.07. ThiÕu vèn: Mét nguyª n nh©n gi¶i thÝ rÊt cô thÓ lý do t¹i sao l¹i cã Ý doanh ch t nghiÖ p tö nh©n t¹i ViÖ t Nam chÝ lµ do thiÕu kh¶ n¨ng tiÕp cËn ví nguå vè trö í nh i n n, c kÕt lµ nguå vè tÝ dông ng©n hµng. § Æc biÖ t, ®è ví c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt, viÖ c n n n i i gÇn nhö kh«ng cã tÝ dông dµi h¹n cña ng©n hµng khiÕn cho ®Çu tö vµo trang thiÕt bÞ n nhµ m¸y hÇu nhö kh«ng thÓ thùc hiÖ n ®ö î Nhö chóng t«i ghi nhËn ®ö î chØ cã 11 c. c, trong sè 95 doanh nghiÖ p ®ö î ®iÒu tra ®ö î vay vè cña ng©n hµng ví thê h¹n 4 c c n i i n¨m trë lª n. T¹i sao l¹i thiÕu vè nhö vËy? n • LÞ sö kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung vµ nhiÒu thËp kû nghÌo ®ãi nghiª m trä t¹i ViÖ t ch ng Nam ®· lµm cho hÇu hÕt ngö ê d©n ViÖ t Nam kh«ng cã ®ñ tÝ luü cÇn thiÕt ®Ó b¾t i ch 71 ®Çu mét doanh nghiÖ p nhá . • C¸c ng©n hµng què doanh cña ViÖ t Nam hiÖ n kiÓm so¸t tí 80% c¸c tµi s¶n tµi c i chÝ t¹i ViÖ t Nam, vµ hiÖ n kh«ng cã ®éng c¬ ®ñ m¹nh ®Ó cho khu vùc tö nh©n vay nh do hÇu hÕt c¸c ng©n hµng nµy kh«ng ph¶i chÞ c¬ chÕ kiÓm so¸t ng©n s¸ch cø ng, vµ u do vËy, kh«ng bÞbuéc ph¶i cho c¸c dù ¸n ®Çu tö cã lî nhÊt vay. i
71

Trong hÇu hÕt giai ®o¹n c¶i c¸ch, c¸c c¸ nh©n cã nhiÒu vè ®Òu thÝ ®Çu t- vµo bÊt ®éng s¶n lµ lÜnh vùc mang n ch l¹i lî nhuËn cao. Tuy nhiª n, c¸c khã kh¨n kinh tÕ gÇn ®©y ®· lµm næ qu¶ bong bãng bÊt ®éng s¶n t¹i ViÖ t Nam. i

69

• C¸c qui chÕ cña ChÝ phñ hiÖ n kh«ng ö u ¸i ®è ví viÖ c cho khu vùc tö nh©n vay nh i i (chñ yÕu th«ng qua c¸c qui ®Þ vÒ thÕ chÊp vµ sö dông ®Êt), vµ do vËy lµm cho c¸c nh ng©n hµng tè kÐm h¬n khi cho tö nh©n vay, khuyÕn khÝ hä n ch dµnh phÇn lí nguå n n vè dµi h¹n khan hiÕm cho c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í vay. n c • C¸c ng©n hµng Ý cã kinh nghiÖm trong viÖ c cho khu vùc tö nh©n vay, thËm chÝrÊt t Ý kinh nghiÖm ph©n tÝ dù ¸n, vµ do vËy, c¶m thÊy kÐm tù tin khi cho khu vùc tö t ch nh©n vay, vµ nÕu cho tö nh©n vay th×dÔ thÊt b¹i. • C¸c ng©n hµng t¹i ViÖ t Nam thiÕu vè dµi h¹n do vè huy ®éng tiÒn göi dµi h¹n rÊt n n hiÕm vµ c¸c kho¶n vay nîmÊt kh¶ n¨ng chi tr¶ rÊt lí vµ ngµy cµng t¨ng. n • Cho tí rÊt gÇn ®©y, c¸c nhµ ®Çu tö nö í ngoµi Ý cã kh¶ n¨ng lÊy c¸c doanh nghiÖ p i c t tö nh©n lµm ®è t¸c mµ thö ê bÞ buéc ph¶i liª n doanh ví c¸c doanh nghiÖ p nhµ i ng i nö í § iÒu ®ã cã nghÜa lµ mét sè lö î lí vè nö í ngoµi (còng nhö c«ng nghÖ c. ng n n c vµ bÝ quyÕt c«ng nghÖ ) ®æ vµo ViÖ t Nam trong 10 n¨m qua hÇu hÕt chØ ch¹y vµo c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í chø kh«ng vµo tay c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n 72. c, • ViÖ c kh«ng cã thÞtrö ê chø ng kho¸n vµ c¸c c«ng ty ®Çu tö vè (venture capital) ng n hiÖ n mí chØ cã mét sèÝ c¸c quÜ ®Çu tö ho¹t ®éng t¹i ViÖ t Nam - ®· ng¨n chÆn c¸c i t doanh nghiÖ p tö nh©n t¹i ViÖ t Nam tiÕp cËn ví nguå vè cæ ®«ng. i n n B. T¹i sao l¹i chØ cã 450 doanh nghiÖ s¶n xuÊt tö nh© n cña ViÖ Nam thµnh p t c«ng trong viÖ t¨ ng trö ëng? c 5.08. § ©u lµ nh÷ng yÕu tè ng¨n chÆn sù t¨ng trö ëng cña c¸c doanh nghiÖ p 73? T¹i sao l¹i chØ cã rÊt Ý c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt cã ®ñ kh¶ n¨ng t¨ng trö ëng tõ c¸c doanh t nghiÖ p nhá thµnh c¸c doanh nghiÖ p cì võa? C¸c vÊn ®Ò khã kh¨n mµ c¸c doanh nghiÖ p ®ö î ®iÒu tra ®· th¸o gì ®ö î cho chóng ta thÊy râ lý do t¹i sao chØ cã rÊt Ý c¸c doanh c c t nghiÖ p ®ñ sø c t¨ng trö ëng. C¸c vÊn ®Ò nµy cã thÓ ®ö î ph©n thµnh 4 lo¹i trë ng¹i c chÝ (i) sù lÊn chç cña c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í (ii) thiÕu vè (iii) c¸c yÕu tè rñi nh: c; n; ro liª n quan tí viÖ c c¸c doanh nghiÖ p t¨ng trö ëng thµnh c«ng thµnh c¸c doanh nghiÖ p i `lí vµ (iv) thiÕu c¬ së kü n¨ng. n`; 5.09. Sù lÊn chç cña c¸c doanh nghiÖ nhµ nö íc: HiÖ n cã rÊt nhiÒu ý kiÕn vÒ viÖ c p c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í lÊn chç c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n, vµ cuéc ®iÒu tra nµy ®· c ghi nhËn ®ö î mét sè t× huè liª n quan tí t× tr¹ng nµy. Trong trö ê hî sù l©n c nh ng i nh ng p
72

Ngoµi FDI, nguå vè ODA - hiÖ n lµ nguå vè ®ang cã tÇm quan trä ngµy cµng lí - còng ®· hç trîcho n n n n ng n doanh nghiÖ p nhµ n- í ph¸t triÓn so ví sù ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖ p t- nh©n do hÇu hÕt ODA ®Òu ®- î c i c cÊp qua c¸c bé vµ c¬ quan chÝ quyÒn ®Þ ph- ¬ng vµ cuè cï trë thµh vè cña c¸c doanh nghiÖ p do c¸c bé vµ nh a i ng n c¬ quan nµy qu¶n lý. 73 Vµ dÜ nhiª n, c©u hái liª n quan tí vÊn ®Ò nµy, vµ cã lÏ còng lµ c©u hái quan trä h¬n, lµ ®iÒu g×®ang c¶n trë i ng c¸c c¬ së s¶n xuÊt nhá kh«ng chÝ thø c (hiÖ n ®ang tå t¹i ví con sèhµng chôc nÕu kh«ng nãi lµ hµng tr¨n ngµn nh n i ®¬n vÞ trong viÖc ®¨ng ký vµ t¨ng tr- ëng nh- c¸c doanh nghiÖ p t- nh©n. C«ng tr× ®iÒu tra nµy kh«ng tËp trung ) nh vµo c©u hái nµy nh- ng rÊt nhiÒu vÊn ®Ò khã kh¨n mµ c¸c doanh nghiÖ p lí ®ang gÆp ph¶i ch¾c ch¾n còng lµ n nh÷ng khã kh¨n c¶n er c¸c doanh nghiÖ p nhá nµy.

70

chç ®å nghÜa ví viÖ c mét doanh nghiÖ p nhµ nö í chiÕm mét phÇn ®¸ng kÓ c¸c ng i c nguå lùc khan hiÕm cña x· héi, g©y h¹i tí c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n, th×viÖ c ph©n bæ n i h¹n ng¹ch c¸c mÆt hµng dÖ t xuÊt khÈu sÏ lµ mét vÝdô ®iÓn h× do c¸c doanh nghiÖ p nh nhµ nö í hiÖ n kiÓm so¸t phÇn tµi s¶n nµy lí h¬n rÊt nhiÒu so ví phÇn cña c¸c doanh c n i nghiÖ p tö nh©n. Sù lÊn chç cßn cã thÓ x¶y ra trª n thÞtrö ê vè tÝ dông, theo ®ã mét ng n n phÇn lí nguå vè dµi h¹n ®ö î chuyÓn cho c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í so ví phÇn n n n c c, i rÊt nhá chuyÓn cho c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n. B»ng viÖ c h¹n chÕ c¸c ®è t¸c tiÒm n¨ng i cña c¸c c«ng ty nö í ngoµi, buéc hächñ yÕu chØ ®è t¸c ®ö î ví c¸c doanh nghiÖ p c i c i nhµ nö í c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ®· bÞlo¹i ra khái vßng ®ua vµ kh«ng cßn kh¶ n¨ng c, tiÕp cËn ví nguå vè ®Çu tö nö í ngoµi, c«ng nghÖ vµ bÝquyÕt c«ng nghÖ thö ê ®i i n n c ng cï ví ®Çu tö nö í ngoµi... QuyÒn së h÷u vµ/hoÆc sö dông ®Êt t¹i c¸c khu vùc thµnh ng i c thÞvµ khu c«ng nghiÖ p thö ê do c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í vµ ChÝ phñ n¾m gi÷, ng c nh c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n thö ê kh«ng cã ®iÒu nµy. Trª n thÞtrö ê néi ®Þ còng diÔn ng ng a ra t× tr¹ng lÊn chç nghiª m trä do c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í thö ê chiÕm chç nh ng c ng ®ø ng rÊt m¹nh, trong ®ã cã c¶ viÖ c ®ö î giao c¸c hî ®å lí cña ChÝ phñ. c p ng n nh 5.10. Ngoµi ra, c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í cßn `chiÕm hÕt chç cña doanh nghiÖ p tö c ` nh©n, chñ yÕu trong lÜnh vùc th«ng tin. T× tr¹ng nµy x¶y ra khi c¸c th«ng tin quan nh trä chØ ®i tí c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í Ý khi hoÆc kh«ng tí c¸c doanh nghiÖ p tö ng i c, t i nh©n. Khi ngö ê mua c¸c lo¹i s¶n phÈm kh¸c nhau tí ViÖ t Nam ®Ó t× b¹n hµng, c¸c i i m tæ chø c thö ¬ng m¹i thö ê chØ hä i c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í Th«ng tin vÒ c¸c hî ng tí c. p ®å quan trä chñ yÕu ®ö î n¾m gi÷ trong néi bé c¸c bé vµ c¸c doanh nghiÖ p trùc ng ng c thuéc bé, c¸c ®è tö î bª n ngoµi khã lßng tiÕp cËn ®ö î C¸c ph¸i ®oµn ®i nö í i ng c. c ngoµi, c¸c cuéc triÓn l· m t¹i nö í ngoµi vµ c¸c v¨n phßng ®¹i diÖ n thö ¬ng m¹i t¹i nö í c c ngoµi thö ê chØ cã ®¹i diÖ n c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í C¸c doanh nghiÖ p tö nh©n Ý ng c. t khi ®ö î khuyÕch trö ¬ng. Tãm l¹i, phÇn lí c¬ së h¹ tÇng th«ng tin hiÖ n cã t¹i ViÖ t c n Nam ®ö î x©y dùng chñ yÕu ®Ó ®ö a th«ng tin vµ c¬ héi t¬Ýc¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í c c. 5.11. Nh× chung, cã thÓ thÊy r»ng chØ cã mét sèÝ c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n n t ®· t¨ng trö ëng ®ö î thµnh nhu÷ng doanh nghiÖ p cã qui m« lí h¬n do c¸c nguå lùc c n n vµ thÞtrö ê vè cÇn thiÕt cho sù t¨ng trö ëng, thö ê bÞ c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í ng, n ng c chiÕm hÕt. Ngay c¶ ®è ví c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ®· huy ®éng ®ö î ®ñ nguå lùc i i c n vµ thÞtrö ê ®Ó t¨ng trö ëng, th×sù cã mÆt cña c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í dö ê nhö ng c ng ®· g©y ra t¸c ®éng lµm thu hÑ p `phÇn ®Êt tè mµ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n cã thÓ tiÕp t` cËn, tø c lµ c¸c thÞtrö ê hÊp dÉ n nhÊt ví c¸c s¶n phÈm cã lî nhÊt. NhiÒu s¶n phÈm ng i i cã mø c lî nhuËn cao thö ê ®ö î dµnh riª ng cho c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í theo qui i ng c c ®Þ cña luËt ph¸p, vÝdô: dÇu khÝ xuÊt khÈu g¹o, c¸c s¶n phÈm trå trä nhö cµ phª nh , ng t vµ h¹t ®iÒu, vµ c¸c s¶n phÈm cã h¹n ng¹ch xuÊt khÈu, mÆc dÇu cã mét sè doanh nghiÖ p tö nh©n còng len ®ö î vµo nh÷ng s¶n phÈm nµy. Tuy nhiª n, phÇn lí c¸c doanh nghiÖ p c n
71

tö nh©n bÞÐp vµo c¸c lo¹i s¶n phÈm cã mø c lî nhuËn thÊp nhö : chÕ biÕn thùc phÈm, i quÇn ¸o vµ giµy dÐp, lµ nh÷ng ngµnh dÔ gia nhËp thÞtrö ê vµ mø c lî nhuËn tö ¬ng ®è ng i i thÊp. Cuè cï ngay c¶ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n lí nhÊt còng bÞc¸c doanh nghiÖ p i ng, n nhµ nö í chÌn chç vµ h¹n chÕ sù thµnh ®¹t cña m× c nh. 5.12. ThiÕu vèn: Mä vÊn ®Ò nª u trª n liª n quan tí vè ®Òu gióp gi¶i thÝ t¹i sao c¸c i i n ch doanh nghiÖ p tö nh©n kh«ng t¨ng trö ëng ®ö î C¸c doanh nghiÖ p lí ph¶i ®ö î tiÕp c. n c cËn ví ®ñ vè lö u ®éng vµ vè ®Çu tö . Râ rµng, sù tiÕp cËn nµy hiÖ n rÊt h¹n chÕ ë ViÖ t i n n Nam, vµ do vËy ®· trë thµnh mét rµo ch¾n m¹nh mÏ ng¨n c¶n sù t¨ng trö ëng. 5.13. C¸c rñi ro liªn qian tíi viÖ c¸c doanh nghiÖ t¨ng trö ëng thµnh c¸c doanh c p nghiÖ lín: Tö ¬ng tù, mä vÊn ®Ò nª u trª n liª n quan tí yÕu tè rñi ro ®Òu gióp gi¶i p i i thÝ c¸c c©u hái ®ö î nª u ra ë ®©y. C¸c doanh nghiÖ p tö nh©n lí t¹i ViÖ t Nam chÞ ch c n u rñi ro lí h¬n do chÝ qui m« cña hä ®¬n gi¶n lµ hä nhiÒu thø ®Ó mÊt h¬n. § å n nh cã ng thê còng cã héi chø ng: nh÷ng c©y cao nhÊt l¹i lµ nh÷ng c©y bÞ chÆt ®Çu tiª n. Trong i qu¸ khø , viÖ c ní láng c¸c h¹n chÕ ®è ví khu vùc tö nh©n thö ê ®i ®«i ví c¸c biÖ n i i i ng i ph¸p thanh trõng, trõng ph¹t c¸c ®è tö î tá ra qu¸ nhiÖ t t× hoÆc qu¸ thµnh c«ng i ng nh trogn kinh doanh. Trong t× tr¹ng c¸c quyÕt ®Þ kinh doanh cßn mang tÝ bÊt æ n nh nh nh lí vµ c¸c ®è tö î tö nh©n thö ê bÞb¸o chÝnª u xÊu, phÇn lí c¸c gi¸m ®è muè n, i ng ng n c n khÐp m× l¹i, tø c lµ chØ muè ë qui m« tö ¬ng ®è nhá mµ th«i. nh n i 5.14. ViÖ c qu¸ thµnh c«ng còng thö ê ®i ®«i ví c¸c kho¶n chi kh«ng chÝ thø c. ng i nh C¸c chuyª n viª n pháng vÊn cña MPDF ®Æt rÊt nhiÒu c©u hái liª n quan tí vÊn ®Ò chi i phÝ cña viÖ c tham nhòng ®è ví c¸c doanh nghiÖ p ®ö î ®iÒu tra. PhÇn lí c¸c gi¸m i i c n ®è ®ö î hái ®Òu gi¶m nhÑ tÇm quan trä cña tham nhòng, coi ®ã nhö lµ kho¶n thuÕ c c ng nhá, cã thÓ chÊp nhËn ®ö î vµ mang l¹i nhiÒu lî Ý h÷u h× Chi phÝ` b«i tr¬n m¸y` c, i ch nh. vµ `ngo¹i giao` lµ c¸c thuËt ng÷ thö ê ®ö î dï ®Ó chØ c¸c kho¶n ®Çu tö nµy. NhiÒu ng c ng gi¸m ®è b¸o c¸o r»ng hälµ nh÷ng ngö ê cung cÊp chÝ nguå tµi chÝ khi x¶y ra c i nh n nh thiª n tai t¹i ®Þ phö ¬ng hoÆc cho c¸c cuéc thi hoa hËu. Mét n÷ doanh nghiÖ p ®ï r»ng a a cã mét nh©n viª n thuÕ ®Þ phö ¬ng ®ö î nhËn lö ¬ng 500.000 ®å a c ng/th¸ng tõ doanh nghiÖ p cña chÞ Trª n thùc tÕ, c¸c gi¸m ®è thö ê ®Ò cËp tí nhiÒu kho¶n chi nhá cho . c ng i nhiÒu lo¹i c¸n bé kh¸c nhau. 5.15. Ngo¹i lÖ ®è ví c¸c kho¶n chi nhá (vµ ®ö î c¸c doanh nghiÖ p chÊp nhËn) lµ c¸c i i c kho¶n chi cho c¬ quan h¶i quan. NhiÒu doanh nghiÖ p cho biÕt häph¶i chi c¸c kho¶n chi lí ®Ó hµng cña hä®ö î giao hoÆc xÕp lª n tµu. Mét nhµ doanh nghiÖ p chi tiÕt n c kho¶n chi cña m× nhö sau: Mét n¨m doanh nghiÖ p nµy chi 500 triÖ u ®å mét nöa nh ng, sè ®ã lµ cho c¸c c¸n bé h¶i quan. Doanh nghiÖ p nµy xuÊt 1.000 container mét n¨m, vµ mç mét container ph¶i chi 250.000 ®å trong ®ã 100.000 chi cho c¸n bé kiÓm ho¸ i ng,

72

tí doanh nghiÖ p; 50.000 ®å cho ngö ê më cöa b· i xÕp hµng vµ 100.000 ®å cho i ng i ng c¸n bé kiÓm ho¸ t¹i c¶ng. 5.16. Nhu cÇu cÇn cã c¸c kü n¨ng cao h¬n cho c¸c doanh nghiÖ lín h¬n: Thùc tÕ p cho thÊy c¸c lo¹i kü n¨ng cÇn thiÕt ®Ó x©y dùng vµ qu¶n lý mét doanh nghiÖ p lí n thö ê phø c t¹p h¬n rÊt nhiÒu so ví c¸c kü n¨ng cÇn cho doanh nghiÖ p nhá. Sù kh«n ng i ngoan vµ trÝgi¸c cã thÓ ®ñ ®Ó qu¶n lý mét doanh nghiÖ p nhá, nhö ng kh«ng ®ñ ®Ó ®¸p ø ng nhu cÇu cña mét doanh nghiÖ p lí thµnh c«ng. C¸c nhµ qu¶n lý c¸c doanh nghiÖ p n, nhá cña ViÖ t Nam thö ê nh× t¨ng trö ëng ví mét cÆp m¾t e dÌ do Ý ngö ê ®ö î ®µo ng n i t i c t¹o chÝ qui vÒ qu¶n trÞdoanh nghiÖ p. Nhö chóng t«i ®· ghi nhËn, hiÖ n còng cã Ý c¬ nh t së ®µo t¹o thÝ hî gióp hä ch p t¨ng trö ëng daonh nghiÖ p cña m× nh. 5.17. Khi ®ö î yª u cÇu x¸c ®Þ lÜnh vùc mµ häcÇn ®µo t¹o nhÊt, hÇu hÕt c¸c gi¸m c nh ®è ®ö î hái ®Òu nª u kü n¨ng qu¶n lý chung. MÆc dï nh÷ng nhµ qu¶n lý nµy ®· lµ c c nh÷ng ngö ê cã kü n¨ng nhÊt trong khu vùc doanh nghiÖ p tö nh©n cña ViÖ t Nam, nhiÒu i ngö ê trong sè hächo thÊy hähiÓu râ r»ng hämí thö ê chØ lµ qu¶n lý theo kinh i i ng nghiÖm chø kh«ng ph¶i lµ ¸p dông c¸c kü n¨ng kinh doanh chÝ thø c. nh C. VÞthÕ cña c¸c doanh nghiÖ tö nhËn lín thuéc líp sãng ® Ç tiªn? p u 5.18. B»ng chø ng thu ®ö î tõ cuéc ®iÒu tra cho thÊy mét c©u tr¶ lê kh«ng râ rµng ®è c i i ví c©u hái nµy. C©u tr¶ lê ng¾n lµ rÊt nhiÒu nhµ qu¶n lý t¹i c¸c doanh nghiepÑ nµy lµ i i nh÷ng ngö ê rÊt ®¸ng trä lµ nh÷ng ngö ê nÕu ®ö î phÐp, hoµn toµn cã thÓ cã nh÷ng i ng, i, c ®ãng gãp to lí cho nÒn kinh tÕ ViÖ t Nam. Tuy nhiª n, mÆt kh¸c cña c©u tr¶ lê ng¾n l¹i n i lµ: c¸c doanh nghiÖ p cña häsÏ ph¶i thay ®æ i ®¸ng kÓ nÕu hämuè thùc thi ®ö î sù n c ®ãng gãp ®ã. 5.19. C¸c nhµ doanh nghiÖ p nµy ®ang võa lµm võa hä vµ rÊt nhiÒu ngö ê ®· hä ®ö î c, i c c rÊt nhiÒu trong 5-10 n¨m kinh doanh võa qua cña m× ViÖ c hä x©y dùng ®ö î c¸c nh. ®· c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö ¬ng ®è lí trong mét m«i trö ê nhö ®ö î miª u t¶ ë trª n ®· i n ng c cho thÊy rÊt râ n¨ng lùc cña häMét tû lÖ lí c¸c doanh nghiÖ p nµy ®· cã kh¶ n¨ng t¹o . n ra c¸c s¶n phÈm cã sø c c¹nh tranh trª n c¸c thÞtrö ê rÊt khã tÝ trª n thÕ gií ®· cho ng nh i thÊy mø c ®é kü n¨ng cña hä§ µo t¹o chÝ qui sÏ bæ xung thª m phÇn kinh nghiÖm cña . nh hä vµ viÑ c cã kh¶ n¨ng tiÕp cËn tè h¬n ví th«ng tin còng sÏ gióp Ý tö ¬ng tù. Ngoµi , t i ch viÖ c cã kh¶ n¨ng, c¸c gi¸m ®è nµy còng ®· chø ng minh r»ng häph¶i lµ nh÷ng con c ngö ê rÊt cø ng r¾n, lµm viÖ c ch¨m chØ, vµ kiª n cö ê vµ lµ nh÷ng ngö ê cã kh¶ n¨ng i ng, i ®¸p ø ng ví hoµn c¶nh lu«n thay ®æ i. i 5.20. MÆt kh¸c, rÊt nhiÒu doanh nghiÖ p hiÖ n ®ang tr¶i qua thê kú khã kh¨n, vµ c¸c i ®iÓm yÕu cña c¸c doanh nghiÖ p nµy ®ang ngµy cµng lé râ . Trong giai ®o¹n gi÷a nh÷ng n¨m 1990, ViÖ t Nam ®¹t ®ö î mø c t¨ng trö ëng cao; tû gi¸ hè ®o¸i ®å ViÖ t Nam lóc c i ng
73

®ã ®ang c¹nh tranh, ngö ê mua tí gâ cöa xin mua hµng cña nhiÒu doanh nghiÖ p tö i i nh©n. T× h× nay ®· ®æ i kh¸c, vµ c¸c gi¸m ®è ®ang ph¶i ®ö ¬ng ®Çu ví ®ßi hái nh nh c i ph¶i vËn hµnh c¸c doanh nghiÖ p c¹nh tranh h¬n trong mét thÞtrö ê c¹nh tranh h¬n rÊt ng nhiÒu. Mét sè ngö ê ®ö î trang bÞtè h¬n mét sè ngö ê kh¸c ®Ó ®¸p ø ng ®ö î ®ßi hái i c t i c nµy. 5.21. PhÇn lí c¸c doanh nghiÖ p nµy ®ang s¶n xuÊt c¸c lo¹i s¶n phÈm cã mø c lî n i nhuËn thÊp, dÔ gia nhËp thÞ trö ê trong c¸c ngµnh hµng xuÊt khÈu vè ®ö î coi lµ ng n c nh÷ng ngµnh `Ý gè rÔ` nhÊt trª n thÕ gií tø c lµ quÇn ¸o, giµy dÐp. C¸c doanh nghiÖ p t c i, ®ang b¸n c¸c s¶n phÈm nµy th«ng qua c¸c c«ng ty thö ¬ng m¹i vÒ thùc chÊt chØ lµ b¸n lao ®éng ViÖ t Nam, lµ lo¹i hµng ho¸ hiÖ n ®ang cã gi¸ trÞh¬n so ví c¸c què gia c¹nh i c tranh ví ViÖ t Nam mÆc dï n¨ng suÊt lao ®éng cña ViÖ t Nam thö ê kh«ng cao 74. i ng Mø c sinh lî ®Çu tö cña c¸c doanh nghiÖ p nµy còng thÊp, qu¸ thÊp (nhÊt lµ trong bè i i c¶nh gi¸ ®ang h¹ thÊp t¹i khu vùc ch©u ¸) ®Ó cã thÓ x©y dùng ®ö î thµnh c¸c doanh c nghiÖ p lí n. 5.22. § Ó t¨ng trö ëng ®ö î trong ®iÒu kiÖ n hiÖ n t¹i, c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n chØ cã c hai sù lùa chä (i) t¨ng hiÖ u qu¶ s¶n xuÊt hiÖ n cã ®å thê më réng s¶n xuÊt sang n: ng i nh÷ng bé phËn cã mø c lî nhuËn cao h¬n; vµ/hoÆc (ii) chuyÓn sang c¸c s¶n phÈm cã i lî nhuËn cao h¬n. Thùc hiÖ n ®iÒu ®ã ®ßi hái c¸c gi¸m ®è ph¶i n¨ng ®éng h¬n, vµ i c ®©y lµ ®ßi hái cã thÓ ®ö î thùc thi dÔ dµng h¬n bëi ChÝ phñ th«ng qua viÖ c t¹o ra c nh mét m«i trö ê thuËn lî h¬n vÒ mÆt kinh doanh vµ th«ng tin. ng i

74

GÇn ®©y cã mét nhãm chuyª n gia ®· tí ViÖ t Nam theo yª u cÇu cña MPDF ®Ó ®¸nh gi¸ vÒ tÝ c¹nh tranh vµ i nh c¸c trë ng¹i trong ngµnh may mÆc cña ViÖ t Nam vµ hä ®o¸n r»ng c¸c doanh nghiÖ p may mÆc tè nhÊt cña ViÖ t dù t Nam chØ ho¹t ®éng b»ng 50% n¨ng suÊt lao ®éng cña Trung Què c.

74

VI. kÕ luËn t A. Tãm t¾t nh÷ng bµi häc chÝ nh: 6.01. ë cÊp ®é chung: LuËt c«ng ty ra ®ê vµo n¨m 1990 vµ ®Õn cuè n¨m 1998, cã i i kho¶ng 26.000 doanh nghiÖ p tö nh©n ho¹t ®éng t¹i ViÖ t Nam. HiÖ n khu vùc nµy mí i chiÕm mét tû trä nhá, vµ kh«ng thay ®æ i, trong tæ ng sè lao ®éng vµ GDP cña ViÖ t ng Nam (tÝ theo tû lÖ %). KÓ tõ n¨m 1992 cho ®Õn n¨m 1997, mç n¨m cã thª m 5.000 nh i doanh nghiÖ p tö nh©n mí ra ®ê hµng n¨m, song ®Õn n¨m 1998, con sè nµy chØ cßn i i 1.000 c«ng ty. TÝ b× qu©n, c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n nµy tuyÓn dông kho¶ng 19 nh nh lao ®éng, ®ö a tæ ng sè lao ®éng trong khu vùc tö nh©n lª n kho¶ng 500.000 ngö ê i. Kho¶ng 1/2 trong sè 26.000 doanh nghiÖ p nµy lµ doanh nghiÖ p thö ¬ng m¹i, 5.600 doanh nghiÖ p lµ doanh nghiÖ p s¶n xuÊt, vµ ®©y chÝ lµ ®è tö î chÝ cña c«ng tr× nh i ng nh nh nghiª n cø u nµy. 6.02. HiÖ n cã thÓ x¸c ®Þ ®ö î 3 ®Æc tÝ cña 5.600 doanh nghiÖ p s¶n xuÊt nµy. Thø nh c nh nhÊt, hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖ p nµy ®Òu tö ¬ng ®è nhá; cã sè lao ®éng b× qu©n lµ 46 i nh ngö ê nhö ng phÇn lí chØ cã sè lao ®ä trung b× lµ 26 ngö ê Thø hai, c¸c doanh i, n ng nh i. nghiÖ p nµy chØ tËp trung vµo mét sèngµnh nhÊt ®Þ 55% s¶n xuÊt thùc phÈm vµ nö í nh: c gi¶i kh¸t; 12% s¶n xuÊt ®å gè vµ thuû tinh; vµ 7% s¶n xuÊt ®å gç NÕu tÝ c¶ hµng m . nh may mÆc, th×sè doanh nghiÖ p tËp trung vµo 5 ngµnh nµy chiÕm tí 78%. Thø ba, c¸c i doanh nghiÖ p nµy còng mang tÝ tËp trung vÒ mÆt ®Þ lý: 81% tËp trung t¹i miÒn nh a Nam, trong ®ã riª ng thµnh phè HåChÝMinh chiÕm tí 15%. i 6.03. Gi¸m ®èc c¸c doanh nghiÖ tö nh©n: Tõ c¸c sè liÖ u ®iÒu tra, chóng ta cã thÓ p thÊy rÊt nhiÒu gi¸m ®è cña c¸c c«ng ty tö nh©n ®Òu xuÊt th©n tõ khu vùc nhµ nö í c c. Trong sè c¸c doanh nghiÖ p ®iÒu tra, 50% gi¸m ®è doanh nghiÖ p tö nh©n trö í ®©y ®· c c lµm cho c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í (1/2 trong sè nµy ®· tõng gi÷ c¸c chø c vô qu¶n c lý); 25% ®· lµm viÖ c trong c¸c c¬ quan nhµ nö í vµ 25% lµ xuÊt th©n tõ khu vùc c kh«ng chÝ thø c hoÆc mí b¾t ®Çu khëi nghiÖ p. Kho¶ng trª n 50% sè gi¸m ®è nµy ®· nh i c tõng cã kinh nghiÖm vÒ viÖ c s¶n xuÊt hoÆc kinh doanh c¸c s¶n phÈm hiÖ n ®ang lµm. 6.04. C¸c gi¸m ®è ®ö î ®iÒu tra tr¶ lê kh¸c nhau vÒ lo¹i tµi s¶n/ nguå lùc mµ hä c c i n cã khi thµnh lËp c«ng ty c«ng ty. Nh× chung, c¸c gi¸m ®è doanh nghiÖ p tö nh©n miÒn n c B¾c dùa chñ yÕu vµo c¸c mè quan hÖ chÝ trÞ trong khi gi¸m ®è c¸c doanh nghiÖ p i nh , c tö nh©n t¹i miÒn Nam l¹i dùa chñ yÕu vµo kinh nghiÖm trö í ®©y cña m× Nh÷ng c nh. doanh nghiÖ p cã mè quan hÖ chÝ trÞm¹nh, bao gå c¶ nh÷ng ngö ê sinh ra ë miÒn i nh m i B¾c, thö ê lµ nh÷ng ngö ê ®ö î ö u ®· i trong viÖ c ®ö î vµo hä t¹i c¸c trö ê ®¹i ng i c c c ng hä ®i du lÞ nö í ngoµi vµ vay vè cña ng©n hµng. Tuy nhiª n, nh× chung viÖ c cã c, ch c n n
75

kh¶ n¨ng tiÕp cËn ví c¸c nguå lùc nhö vËy còng kh«ng gióp ®ö î c¸c c«ng ty cã thÓ i n c ho¹t ®éng tè h¬n hoÆc cã qui m« lí h¬n. Ngö î l¹i, c¸c doanh nghiÖ p kh«ng cã quan t n c hÖ chÝ trÞ (vµ cã gi¸m ®è sinh ra t¹i miÒn Nam) l¹i lµ c¸c doanh nghiÖ p ®· t¨ng nh c trö ëng nhanh h¬n vµ cã qui m« lí h¬n tÝ tí thê ®iÓm pháng vÊn. n nh i i 6.05. Doanh nghiÖ C¸c ®Æc ®iÓm chÝ cña c¸c doanh nghiÖ p thuéc diÖ n ®iÒu tra p: nh lµ: (i) ®©y lµ c¸c doanh nghiÖ p thùc sù tö nh©n, hÇu nhö kh«ng cã së h÷u cña chÝ nh phñ; (ii) cã ®é tuæ i dµi h¬n dù kiÕn, trung b× lµ 8 n¨m; (iii) ho¹t ®éng trong mét sèÝ nh t ngµnh: 90% sè doanh nghiÖ p ho¹t ®éng tËp trung trong 5 ngµnh; (iv) cã mø c doanh thu nhá, trung b× lµ 10 tû VN§ (tö ¬ng ®ö ¬ng 750.000 USD); (v) nhö ng l¹i cã tæ ng sè nh lao ®éng trung b× tö ¬ng ®è lí -- 300 ngö ê vµ mø c t¨ng trö ëng lao ®éng hµng n¨m nh i n i, trung b× ®¹t 23%/n¨m, kÓ tõ khi b¾t ®Çu ®¨ng ký ho¹t ®éng -- ®©y lµ mø c t¨ng nh trö ëng rÊt cao; (vi) rÊt nhiÒu doanh nghiÖ p vay ®ö î vè ng¾n h¹n cña ng©n hµng c n (64%) nhö ng Ý cã doanh nghiÖ p vay ®ö î vè ví thê h¹n 4 n¨m hoÆc h¬n (12%); t c n i i (vii) phÇn lí c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n nµy cã thÓ sö dông ®Êt ®ai mét c¸ch æ n ®Þ n nh: 1/2 sè doanh nghiÖ p nµy ®· mua quyÒn sö dông ®Êt vµ 1/2 cã hî ®å thuª ®Êt dµi p ng h¹n; (viii) c¸c doanh nghiÖ p nµy chñ yÕu hö í vÒ xuÊt khÈu: 89% sè doanh nghiÖ p ng nµy cã doanh thu tõ xuÊt khÈu vµ 78% phô thuéc hÇu nhö hoµn toµn vµo c¸c s¶n phÈm xuÊt khÈu; vµ (ix) nh× chung ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖ p nµy trong n¨m 1998 n hoµn toµn tè 87% c¸c doanh nghiÖ p ho¹t ®éng cã l· i vµ kho¶ng 1/2 cã doanh thu vµ t: lî nhuËn t¨ng trong n¨m 1998. i 6.06. C¸c gi¸m ®è cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n thö ê nª u ra nh÷ng vÊn ®Ò dö í c ng i ®©y nhö lµ nh÷ng khã kh¨n lí nhÊt mµ hä n ph¶i ®ö ¬ng ®Çu: n hiÖ • kh«ng cã kh¶ n¨ng tiÕp cËn ví vè ®Çu tö , chñ yÕu do c¸c qui ®Þ vÒ thÕ chÊp i n nh (53%) • thiÕu th«ng tin kinh doanh, ®Æc biÖ t vÒ thÞtrö ê nö í ngoµi (41%) ng c • vè lö u ®éng kh«ng ®ñ ®Ó ®¶m b¶o s¶n xuÊt vµ t¨ng trö ëng doanh nghiÖ p n (39%) • khñng ho¶ng kinh tÕ khu vùc § «ng ¸ lµm cho c¸c doanh nghiÖ p nhËn ®ö î Ý c t ®¬n hµng h¬n vµ ph¶i chÞ gi¸ c¶ thÊp h¬n (19%) u • c¸c qui ®Þ cña chÝ phñ thay ®æ i thö ê xuyª n vµ kh«ng râ rµng nh nh ng 6.07. KÕt qu¶ ph©n tÝ c¸c doanh nghiÖ p “Thµnh c«ng” vµ “Kh«ng thµnh c«ng” cho ch chóng ta thÊy mét c¸ch râ rµng c¸c doanh nghiÖ p ho¹t ®éng tè nhÊt vµ c¸c doanh t nghiÖ p ho¹t ®éng tå nhÊt cho tí nay. C¸c doanh nghiÖ p thµnh c«ng thö ê ®ö î s¸ng i i ng c lËp bëi c¸c gi¸m ®è sinh ra t¹i miÒn Nam, trö í ®©y ®· tõng lµ c¸n bé qu¶n lý t¹i mét c c doanh nghiÖ p nhµ nö í vµ lµ ngö ê cã thÓ chö a tè nghiÖ p ®¹i hä hoÆc kh«ng ®ö î c, i t c c ®µo t¹o chÝ qui vÒ kinh doanh. C¸c gi¸m ®è nµy hoÆc ®· x¸c ®Þ ®ö î mét m¶ng nh c nh c thÞ trö ê cã nhu cÇu lí trª n thÞ trö ê trong nö í (thùc phÈm, hµng tiª u dï c¬ ng n ng c ng
76

b¶n) hoÆc mét m¶ng thÞ trö ê cã lî tø c cao trª n thÞ trö ê xuÊt khÈu (h¹t ®iÒu, cµ ng i ng phª , h¶i s¶n vµ hµng may mÆc). Doanh nghiÖ p lo¹i nµy thö ê ®ö î vay nhiÒu tõ ng©n ng c hµng, vµ cã lÏ thö ê b¸n trùc tiÕp sang c¸c thÞtrö ê T©y ¢ u mµ kh«ng sö dông c¸c ng ng c«ng ty trung gian t¹i § «ng ¸. 6.08. C¸c doanh nghiÖ p “Kh«ng thµnh c«ng” thö ßng s¶n xuÊt trong cï ngµnh nhö ng c¸c doanh nghiÖ p thµnh c«ng, song l¹i thiª n vÒ c¸c lo¹i s¶n phÈm cã gi¸ trÞ gia t¨ng thÊp vµ thö ê cã qui m« nhá h¬n rÊt nhiÒu. C¸c doanh nghiÖ p lo¹i nµy thö ê gia ng ng c«ng hµng may mÆc ®Ó xuÊt qua c¸c c«ng ty § µi Loan vµ Hµn Què vµ c¸c gi¸m ®è c, c thö ê biÕt rÊt Ý vÒ thÞtrö ê tiª u thô cuè cï cña s¶n phÈm hoÆc vÒ ngö ê tiª u thô ng t ng i ng i cuè cï Gi¸m ®è c¸c c«ng ty nµy thö ê kh«ng ®ö î vay nhiÒu tÝ dông tõ ng©n i ng. c ng c n hµng. 6.09. Tãm l¹i, sù thµnh c«ng cña c¸c doanh nghiÖ p phô thuéc chñ yÕu vµo viÖ c lùa chä s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm cã gi¸ trÞgia t¨ng cao (thay v×c¸c s¶n phÈm cã gi¸ trÞgia n t¨ng thÊp), kh¶ n¨ng tiÕp cËn ví thÞ trö ê trùc tiÕp mµ kh«ng ph¶i th«ng qua c¸c i ng c«ng ty trung gian, vµ vµo kh¶ n¨ng vay ®ö î vè dµi h¹n. Sù thµnh c«ng cña c¸c c n doanh nghiÖ p kh«ng phô thuéc vµo ngµnh hoÆc vµo ®Þ ®iÓm ho¹t ®éng cña doanh a nghiÖ p - do sè lö î c¸c doanh nghiÖ p thµnh c«ng vµ thÊt b¹i lµ tö ¬ng ®ö ¬ng nhau ë ng tÊt c¶ c¸c ngµnh, vµ ë c¶ hai miÒn B¾c vµ Nam. Sù thµnh c«ng cña c¸c doanh nghiÖ p còng kh«ng phô thuéc vµo ®é tuæ i cña doanh nghiÖ p. 6.10. C¸c vÊn ®Ò Trong sè rÊt nhiÒu vÊn ®Ò ph¸t hiÖ n ®ö î tõ c«ng tr× nghiª n cø u : c nh nµy, dö ê nhö cã 3 vÊn ®Ò quan trä nhÊt. Thø nhÊt, t¹i sao l¹i chØ cã 26.000 c«ng ty ng ng tö nh©n vµ 5.600 doanh nghiÖ p s¶n xuÊt trong mét què gia cã kÝ cì (vµ tinh thÇn c ch doanh nghiÖ p) nhö ViÖ t Nam. LuËt C«ng ty ®ö î ra ®ê c¸ch ®©y 8 n¨m vµ cho tí nay, c i i c¸c què gia § «ng ¢ u-- vè lµ nh÷ng què gia nhá h¬n, l¹i cã hµng chôc ngµn doanh c n c nghiÖ p tö nh©n ®· ®¨ng ký vµ ho¹t ®éng. T¹i sao l¹i cã t× h× nhö vËy t¹i ViÖ t nh nh Nam? Chóng ta cã thÓ cã 3 lý do sau ®©y: • M«i trö ê ®Çu tö t¹i ViÖ t Nam vÉ n cßn rÊt nhiÒu rñi ro vÒ mÆt kinh tÕ, chÝ ng nh trÞ vµ hµnh chÝ vµ trª n mä phö ¬ng diÖ n cßn bÞ thiÕu rÊt nhiÒu th«ng tin. nh, i § iÒu nµy ®Æc biÖ t ®óng ®è ví c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt nhá, thö ê ®Çu tö i i ng vµo c¸c dù ¸n dµi h¹n, vµ do vËy cã rñi ro cao h¬n.

M«i trö ê kinh doanh t¹i ViÖ t nam hiÖ n cßn nghÌo nµn vÒ nguå lùc, thiÕu ng n thiÖ n chÝcña c«ng chóng, thiÕu c¸c thÓ chÕ hç trîthi trö ê c¸c doanh nghiÖ p ng, dÞ vô kinh doanh, vµ thiÕu kinh nghiÖm tæ ng hî vÒ s¶n xuÊt c«ng nghiÖ p ch p nhÑ vµ c¸c c¬ héi c¸ nh©n nh»m gióp c¶i thiÖ n kü n¨ng kinh doanh; vµ

77

ThiÕu kh¶ n¨ng tiÕp cËn ví nguå vè cÇn thiÕt cho c¸c dù ¸n ®Çu tö cña c¸c i n n doanh nghiÖ p tö nh©n s¶n xuÊt, chñ yÕu do c¸c ng©n hµng ho¹t ®éng kh«ng tè t, c¸c chÝ s¸ch cña chÝ phñ vÒ ®Çu tö nö í ngoµi (FDI) kÓ tõ ®Çu nh÷ng n¨m nh nh c 1990, c¸c bé vµ c¸c doanh nghiÖ p thuéc bé chiÕm phÇn lí nguå vè ODA, n n n vµ chö a cã thÞtrö ê chø ng kho¸n. ng

6.11. VÊn ®Ò lí thø hai liª n quan tí lý do t¹i sao l¹i cã 450 doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö n i nh©n cña ViÖ t Nam l¹i cã kh¶ n¨ng t¨ng trö ëng lí tí mø c cã thÓ tuyÓn dông tí trª n n i i 100 c«ng nh©n. § iÒu g×®ang ng¨n trë sù t¨ng trö ëng cña c¸c doanh nghiÖ p nhá h¬n vµ trª n thùc tÕ, cña hµng chôc ngµn, thËm chÝ hµng tr¨m ngµn c¸c doanh nghiÖ p nhá kh«ng chÝ thø c hiÖ n ®ang ho¹t ®éng t¹i ViÖ t Nam? Nh× chung cã thÓ cã 4 nguyª n nh n nh©n lý gi¶i cho vÊn ®Ò nµy nhö sau: (i) sù lÊn chç cña c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í hiÖ n c ®ang tiÕp tôc ®éc quyÒn ®è ví c¸c nguå lùc, thÞtrö ê quan trä vµ c¸c mè quan i i n ng ng i hÖ ví chÝ phñ; (ii) kh«ng ®ñ vè ®Ó hç trî cho sù thµnh lËp vµ vËn hµnh cña c¸c i nh n doanh nghiÖ p lí h¬n; (iii) sù rñi ro lí h¬n cña c¸c doanh nghiÖ p lí so ví c¸c doanh n n n i nghiÖ p nhá, ®Æc biÖ t trong trö ê hî cña ViÖ t Nam; vµ (iv) c¬ së kü n¨ng kh«ng ®ñ ng p m¹nh t¹i c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt qui m« nhá ®Ó cã thÓ tiÕn lª n ®¸p ø ng nhu cÇu cña c¸c doanh nghiÖ p lí h¬n vÒ kü n¨ng qu¶n lý tè h¬n vµ chÝ thè h¬n. n t nh ng 6.12. Vµ vÊn ®Ò thø ba cÇn ®ö î tr¶ lê liª n quan tí kh¶ n¨ng cña c¸c doanh nghiÖ p tö c i i nh©n lí thuéc lµn sãng ®Çu tiª n Çy trong viÖ c ®ãng vai trß nhö lµ ®éng lùc cña sù t¨ng n trö ëng cña ViÖ t nam trong tö ¬ng lai. C©u tr¶ lê cho vÊn ®Ò nµy lµ mét c©u tr¶ lê cã i i ®iÒu kiÖ n. C¸c c¸ nh©n ®ø ng ®Çu c¸c doanh nghiÖ p nµy hoµn toµn cã ®ñ kh¶ n¨ng ®Ó ®ö ¬ng ®Çu ví bÊt kú t× huè nµo. Hä®· t¹o dùng nª n c¸c doanh nghiÖ p thµnh i nh ng c«ng tõ chót Ý nguå lùc vµ trong mét m«i trö ê kh«ng mÊy thuËn lî Kh¶ n¨ng kinh t n ng i. doanh kh«n ngoan, tinh thÇn lµm viÖ c ch¨m chØ vµ kinh nghiÖm mµ hähun ®óc ®ö î c cho tí nay, còng nhö ý chÝquyÕt t©m vµ n¨ng lùc cña hä cho chóng ta thÊy râ h× i ®· nh ¶nh ®¸ng kh©m phôc cña nh÷ng ngö ê lu«n ®ø ng v÷ng ®ö î trª n ®«i ch©n cña m× dï i c nh, bÊt kÓ hoµn c¶nh ra sao. Song sè phËn cña c¸c doanh nghiÖ p cña häl¹i kh«ng ®ö î c ch¾c ch¾n nhö vËy do rÊt nhiÒu doanh nghiÖ p hiÖ n ph¶i chÞ sù canh tranh v« cï u ng m¹nh, mø c lî nhuËn gép thÊp vµ thÞtrö ê kh«ng æ n ®Þ ViÖ c nhiÒu doanh nghiÖ p i ng nh. sÏ tr¶i qua nh÷ng biÕn ®éng lí trong c¸c n¨m tí ®©y sÏ kh«ng ph¶i lµ ®iÒu ng¹c n i nhiª n khi ö u thÕ c¹nh tranh cña ViÖ t Nam trong lÜnh vùc s¶n xuÊt sÏ ®ö î x¸c ®Þ râ c nh nÐt h¬n vµ tËn dông tè h¬n. t B. Khu«n khæ Hµnh ® éng 6.13. C¸c kÕt qu¶ nghiª n cø u ®ö î tr× bµy ë ®©y cho chóng ta thÊy ®ö î mét Khu«n c nh c khæ Hµnh ®éng râ rµng. Chóng ta cÇn ®¹t ®ö î 3 môc tiª u. Môc tiª u thø nhÊt ph¶i lµ c t¨ng sè lö î c¸c c«ng d©n ViÖ t Nam tham gia thµnh lËp doanh nghiÖ p tö nh©n s¶n ng

78

xuÊt; môc tiª u thø hai lµ t¨ng m¹nh mø c t¨ng trö ëng cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n nhá thµnh c¸c doanh nghiÖ p lí h¬n; vµ môc tiª u thø ba lµ t¨ng cö ê sè lö î c¸c doanh n ng ng nghiÖ p cã kh¶ n¨ng tå t¹i vµ t¨ng trö ëng trong sè c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt nhá, lµ n nh÷ng doanh nghiÖ p cho tí nay ®· cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn. i 6.14. TiÕp theo phÇn ph©n tÝ trong Chö ¬ng V, vÊn ®Ò më réng ®ö ê cho sù thµnh ch ng lËp cña nhiÒu doanh nghiÖ p s¶n xuÊt tö nh©n sÏ b¾t ®Çu tõ viÖ c ph¶i gi¶m bí c¸c rñi t ro cña viÖ c thµnh lËp doanh nghiÖ p. C¸c nhµ ®Çu tö cÇn ph¶i c¶m thÊy r»ng quyÒn vµ vÞ trÝcña häví tö c¸ch nhö lµ c¸c chñ thÓ kinh tÕ, ph¶i ®ö î b¶o vÖ , r»ng luËt ph¸p ph¶i , i c mang tÝ chÊt c«ng b»ng, râ rµng vµ æ n ®Þ vµ r»ng hä ®ñ th«ng tin ®Ó ®ö a ra c¸c nh nh, cã quyÕt ®Þ tè Rñi ro kinh tÕ khu vùc kh«ng do chÝ phñ ViÖ t Nam quyÕt ®Þ nh t. nh nh, nhö ng phÇn lí c¸c rñi ro cßn l¹i hiÖ n ®ang ng¨n chë viÖ c cã thª m nhiÒu doanh nghiÖ p n ®¨ng ký ra ®ê l¹i n»m trong bµn tay quyÕt ®Þ cña chÝ phñ. i nh nh 6.15. YÕu tè cã t¸c ®éng m¹nh nhÊt sÏ lµ mét lo¹t c¸c tuyª n bè râ rµng cña c¸c quan chø c cao cÊp ñng hé c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n, mét chiÕn dÞ c«ng céng nh»m n©ng ch cao h× ¶nh cña khu vùc tö nh©n. TÊt c¶ mä ngö ê tõ c¸n bé cÊp trung, tí c¸c quan nh i i, i chø c ®Þ phö ¬ng, tí gií b¸o chÝ cÇn ph¶i nhËn ®ö î lê th«ng ®iÖ p r»ng khu vùc tö a i i c i nh©n cÇn ®ö î b¶o vÖ . ViÖ c ®ö a ra c¸c qui ®Þ vµ qui chÕ ñng hé doanh nghiÖ p vµ c nh thùc hiÖ n c¸c qui ®Þ nµy sÏ lµ nh÷ng bö í ®i tiÕp theo sau khi ®ö a ra c¸c quyÕt ®Þ nh c nh 75 chÝ s¸ch nhö nª u trª n . Mét khi ®· ®i vµo khu«n khæ , c¸c quan chø c chÝ phñ cÇn nh nh m¹nh tay chè l¹i sø c Ðp thay ®æ i qui ®Þ vµ qui chÕ dùa trª n quyÒn lî cña mét ng nh i nhãm nµo ®ã, cu× nhö sø c Ðp ®è ví viÖ c ®ö a ra c¸c qui ®Þ vµ qui chÕ mËp mê tí ng i i nh i mø c t¹o ®iÒu kiÖ n cho phÐp c¸c c¸n bé thùc thi cã toµn quyÒn quyÕt ®Þ vÊn ®Ò. Mä nh i kª nh th«ng tin thuéc mä h× thø c ph¶i ®ö î c«ng khai, cho phÐp ngö ê ®Çu tö tö i nh c i nh©n cã thÓ tiÕp cËn ví mä th«ng tin tè nhÊt cã thÓ cã. i i t 6.16. M«i trö ê nghÌo nguå lùc hiÖ n nay cña ViÖ t Nam cÇn ®ö î thay ®æ i thµnh ng n c mét m«i trö ê giÇu nguå lùc, hç trîcho nh÷ng c¸ nh©n muè thµnh lËp danh nghiÖ p ng n n tö nh©n - vµ ®©y lµ mét nç lùc l©u dµi v×sÏ ®ßi hái nhiÒu biÖ n ph¸p x©y dùng thÓ chÕ. Ví mét h× ¶nh tè h¬n vÒ khu vùc tö nh©n, thiÖ n chÝcña c«ng chóng sÏ dÇn ®ö î c¶i i nh t c thiÖ n theo thê gian. C¸c dÞ vô hç trîdoanh nghiÖ p cã chÊt lö î cao h¬n, nhiÒu h¬n i ch ng sÏ ®ßi hái ph¶i c¶i thiÖ n ®¸ng kÓ bé m¸y chÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng, ng©n hµng, vµ c¸c nh a trö ê ®¹i hä cï r¸t nhiÒu ®è tö î kh¸c. Sù ph¸t triÓn cña mét khu vùc dÞ vô ng c, ng i ng ch doanh nghiÖ p m¹nh mÏ phô thuéc mét phÇn vµo sù t¨ng trö ëng cña thÞtrö ê c¸c lo¹i ng dÞ vô ®ã vµ mét phÇn phôc thuéc vµo viÖ c c¶i thiÖ n chÊt lö î cña c¸c dÞ vô ®ö î ch ng ch c cung cÊp-- vµ phö ong thø c tè nhÊt ®Ó ®¹t ®ö î ®iÒu nµy sÏ lµ th«ng qua c¸c hiÖ p héi t c ngµnh nghÒ gióp n©ng cÊp vµ t¹o dùng uy tÝ cho c¸c doanh nghiÖ p thµnh viª n. Vµ dÞ n ch
75

LuËt doanh nghiÖ p mí ®- î coi lµ mét b- í ®i cô thÓ theo h- í nµy, c¶ vÒ néi dung vµ qui tr× th¶o luËt, i c c ng nh thu hót sù tham gia cña toµn x· héi.

79

vô ®µo t¹o c¸c kü n¨ng kinh doanh cã chÊt lö î cao cÇn ®ö î cung cÊp cho mä ®è ng c i i tö î ví b»ng chø ng hï hå r»ng hä thÓ vµ sÏ ¸p dông nh÷ng kü n¨ng nµy cho ng, i ng n cã doanh nghiÖ p cña m× nh. 6.17. Vè cÇn ®ö î cung cÊp cho nh÷ng ®è tö î mong muè thµnh lËp doanh n c i ng n nghiÖ p vµ viÖ c cung cÊp ®ö î vè vµ ®¶m b¶o vè sÏ ®Õn tay ngö ê cÇn vè kh«ng ph¶i c n n i n lµ mét viÖ c lµm dÔ dµng. T¹i mä n¬i trª n thÕ gií c¸c doanh gia b¾t ®Çu thµnh lËp nª n i i, doanh nghiÖ p cña m× chñ yÕu b»ng vè do hädµnh dôm ®ö î vµ nhiÒu ngö ê coi nh n c, i viÖ c sö dông vè c¸ nh©n nhö lµ mét ®iÒu kiÖ n yÕu tè quan trä ®Ó ®¶m b¶o r»ng nhµ n ng danh nghiÖ p ®ã sÏ tiÕp tôc g¾n bã ví doanh nghiÖ p. § å thê kinh nghiÖm toµn cÇu i ng i, còng cho thÊy r»ng sù thµnh c«ng trong viÖ c t¹o nª n mét kÕt qu¶ ho¹t ®éng tè trong t kinh doanh còng lµ mét yÕu tè quan trä gióp doanh nghiÖ p ®ö î coi nhö lµ mét ®«Ý ng c tö î vay vè ®¹t tiª u chuÈn. NhiÒu thËp kû nghÌo ®ãi t¹i ViÖ t Nam ®· lµm cho hÇu ng n hÕt c¸c c«ng d©n cña m× kh«ng cã ®ö î mø c tÝ luü ®ñ lí ®Ó cã thÓ b¾t ®Çu doanh nh c ch n nghiÖ p vµ cã Ý phö ¬ng c¸ch ch©n thËt ®Ó tÝ luû ®ñ vè ViÖ c x¸c ®Þ ®ö î c¸c t ch n. nh c phö ¬ng thø c cã hiÖ u qu¶ ®Ó cã thÓ hö í nguå vè tÝ dông ban ®Çu cho c¸c doanh ng n n n nghiÖ p s¶n xuÊt nhá ph¶i ®ö î coi lµ ö u tiª n hµng ®Çu. c 6.18. T¨ng cö ê sù t¨ng trö ëng cña c¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt nhá cã nghÜa lµ ph¶i ng gi¶m bí c¸c trë ng¹i ®è ví t¨ng trö ëng mµ hiÖ n gÇn 5.000 doanh nghiÖ p s¶n xuÊt t i i ®ang gÆp ph¶i. Bª n c¹nh viÖ c gi¶m bí rñi ro ®è ví hähö ãng nguå tÝ dông cho c¸c t i i , n n doanh nghiÖ p nµy còng nhö cung cÊp dÞ vô ®µo t¹o chÊt lö î cao cho c¸c doanh ch ng nghiÖ p lí h¬n nhö ®Ò cËp trong phÇn trª n, viÖ c t¹o s©n ch¬i b»ng ph¼ng gi÷a c¸c n doanh nghiÖ p nhµ nö í vµ tö nh©n cÇn ®ö î coi lµ mét ö u tiª n, ®Æc biÖ t trª n phö ¬ng c c diÖ n tiÕp cËn ví nguå lùc vµ thÞtrö ê VÒ phö ¬ng diÖ n nguå lùc, c¸c doanh nghiÖ p i n ng. n nhµ nö í cÇn ®ö î yª u cÇu ®¸p ø ng ®óng nh÷ng ®ßi hái mµ doanh nghiÖ p tö nh©n ®ang c c ph¶i ®¸p ø ng. § iÒu ®ã cã nghÜa lµ c¸c dù ¸n cña doanh nghiÖ p nhµ nö í còng ph¶i kh¶ c thi, c¸c kho¶n vay cña häcòng ph¶i ®¶m b¶o ®ñ tiª u chuÈn ®ö î vay vè cña ng©n c n hµng; r»ng c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í ho¹t ®éng kh«ng cã l· i ph¶i t× c¸ch ho¹t ®éng c m cã l· i, nÕu kh«ng ph¶i bÞ®ãng cöa; vµ c¸c doanh nghiÖ p nhµ nö í kh«ng nª n ®ö î ö u c c ®· i h¬n n÷a trong viÖ c tiÕp cËn ví vè ®Çu tö trùc tiÕp nö í ngoµi (FDI). VÒ phö ¬ng i n c diÖ n thÞtrö ê ®iÒu ®ã cã nghÜa lµ c¸c hî ®å cña chÝ phñ (gå c¶ c¸c hî ®å ng, p ng nh m p ng liª n quan tí vè ODA) cÇn ®ö î më ra cho c¶ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n; c¸c doanh i n c nghiÖ p tö nh©n ph¶i ®ö î phÐp thµnh lËp c¸c hiÖ p héi cña riª ng hä®Ó cã thÓ ®¸p ø ng c ®ö î nhu cÇu vÒ th«ng tin thÞtrö ê cã sö lý; vµ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ph¶i ®ö î c ng c phÐp tiÕp cËn hoµn toµn c«ng b»ng ví viÖ c ph©n bæ quota xuÊt khÈu. i 6.19. Hç trîc¸c doanh nghiÖ p s¶n xuÊt lí hiÖ n cã chñ yÕu bao gå viÖ c gióp hä n m c¶i thiÖ n vµ æ n ®Þ ho¹t ®éng hiÖ n nay cña m× ®å thê chuyÓn sang c¸c m¶ng thÞ nh nh, ng i, trö ê s¶n phÈm cã gi¸ trÞ gia t¨ng cao trong nhãm s¶n phÈm cña m× Ngay c¶ ng nh.

80

doanh nghiÖ p tö nh©n tè nhÊt ViÖ t Nam còng vÉ n cßn cã thÓ c¶i thiÖ n ®ö î n¨ng xuÊt t c vµ hiÖ u qu¶ cña m× vµ viÖ c nµy phô thuéc vµo viÖ c hä nh, ph¶i cã kh¶ n¨ng tiÕp cËn ví i sù hç trîvÒ c«ng nghÖ vµ nguå vè n n. 6.20. Kh¶ n¨ng gióp cho c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ho¹t ®éng an toµn h¬n phô thuéc rÊt nhiÒu vµo sø c m¹nh cña c¸c mè quan hÖ liª n kÕt thÞ trö ê cña hä § ©y cã lÏ lµ i ng . ®iÓm yÕu nhÊt cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n. ViÖ c c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n cÇn ®ö î c tiÕp xóc réng h¬n n÷a ví c¸c tÝ hiÖ u cña thÞtrö ê ví c¸c kh¸ch hµng tiÒm n¨ng, vµ i n ng, i ví th«ng tin vÒ thÞ hiÕu kh¸ch hµng, xu hö í c«ng nghÖ ... lµ nh÷ng yÕu tè quan i ng trä ®è ví viÖ c gióp häcã kh¶ n¨ng ®a d¹ng ho¸ s¶n phÈm vµ chuyÓn sang c¸c ng i i m¶ng thÞtrö ê s¶n phÈm cã gi¸ trÞgia t¨ng cao. MÆc dï phÇn tr¸ch nhiÖm chÝ ®è ng nh i ví viÖ c t× kiÕm c¸c th«ng tin nµy lµ thuéc vÒ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n, nhö ng con i m ®ö ê mµ hä ng ®ang ph¶i ®i qua ®Ó tí ®ö î nguå th«ng tin ®ã hÇu nhö cßn chö a ®ö î i c n c h× thµnh. Bª n c¹nh c¸c bö í ®i cô thÓ nh»m gi¶i to¶ c¸c trë ng¹i trª n “con ®ö ê cao nh c ng tè th«ng tin” ®ã, vµ cho phÐp c¸c hiÖ p héi doanh nghiÖ p tö nh©n ®éc lËp ®ö î phÐp c c thµnh lËp, ®iÒu nµy cßn ®ßi hái chÝ phñ ph¶i coi viÖ c chia sÎ vµ ph©n ph¸t th«ng tin nh réng r· i lµ mét ö u tiª n hµng ®Çu trong mä lÜnh vùc. i

81

Tµi liÖ tham kh¶o u Adam Fforde, "X· luËn", t¹p chÝ Asian Wall Street Journal, ngµy 16 th¸ng 9 n¨m 1998. Adam Fforde vµ Stefan de Vylder, ViÖ nam: NÒ kinh tÕ trong qu¸ tr× chuyÓ ®æi, t n nh n SIDA, 1988. Ari Kokko, "ViÖ t nam vµ cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ ë ch©u ¸: Nguyª n nh©n, hËu qu¶ vµ phö ¬ng thuè ch÷a trÞ t¹p chÝ Country Economic Report, Tæ chø c Hî t¸c Ph¸t c ", p triÓn Què tÕ cña Thôy § iÓn, th¸ng 10 n¨m 1998. c Ari Kokko vµ Fredrik Sjoholm, "Nhá, Võa hay Lí Mét sè phö ¬ng ¸n vÒ vai trß cña n? nhµ nö í trong tiÕn tr× C«ng nghiÖ p ho¸ vµ HiÖ n ®¹i ho¸ ë ViÖ t Nam", t¹p chÝ c nh Macroeconomic Report, Tæ chø c Hî t¸c Ph¸t triÓn Què tÕ cña Thôy § iÓn, th¸ng 10 p c n¨m 1998. Caroline Gates, "§ iÒu chØnh doanh nghiÖ p vµ ChuyÓn ®æ i nÒn kinh tÕ: Thãi quen vµ C¸ch lµm viÖ c cña c¸c doanh nghiÖ p c«ng nghiÖ p ë ViÖ t nam trong qu¸ tr× æ n ®Þ nh nh vµ tù do ph¸t triÓn", ISEAS Working Papers, T¹p chÝEconomics and Finance Sè 4(96), Singapore: ViÖ n nghiª n cø u § «ng Nam ¸, th¸ng 6 n¨m 1996. David Dollar vµ Jennie Litvak, “C¶i c¸ch VÜ m« vµ Gi¶m nghÌo ë ViÖ t nam” trong cuè Kinh tÕ Hé Gia ®× vµ Sù chuyÓ ®æi Kinh tÕ ë ViÖ nam, Dollar et al (ed.), n nh n t Washington, DC: Ng©n hµng ThÕ gií 1998 i, § Æng § ø c § µm, Kinh tÕ VÜ m« ViÖ nam vµ C¸c lo¹i h× Doanh nghiÖ HiÖ tr¹ng t nh p: n vµ Tö ¬ng lai, Hµ néi: Nhµ xuÊt b¶n ThÕ gií 1997 i, David Marr, TruyÒ thèng ViÖ nam trong thö th¸ch, 1920-1945, Berkeley: Nhµ xuÊt n t b¶n § ¹i hä California, 1981 c Th«ng tin Kinh tÕ, "ViÖ t nam quÝ1 n¨m 1999", t¹p chÝCountry Report. “Chuyª n ®Ò-ViÖ t nam cho r»ng xuÊt khÈu trong quÝ 1 sÏ rÊt ¶m ®¹m”, H· ng tin Reuters, ngµy 23 th¸ng 3 n¨m 1999. Tæ ng côc Thè kª , Kinh tÕ ngoµi quèc doanh trong thêi k×më cöa 1991-1995, Hµ ng néi: Nhµ xuÊt b¶n Thè kª , 1997. ng Tæ ng côc Thè kª , Sè liÖ thèng kª vÒ t× h× kinh tÕ x· héi cña 61 tØnh vµ thµnh ng u nh nh phè ë ViÖ nam, Hµ néi: Nhµ xuÊt b¶n Thè kª , 1998. t ng

82

Tæ ng côc Thè kª , Niªn gi¸m Thèng kª n¨m 1997, Hµ néi: Nhµ xuÊt b¶n Thè kª , ng ng 1998. Tæ ng côc Thè kª , Tinh h× Kinh tÕ-X· héi n¨m 1998, Sè 34/TCTK-TH, ngµy 25 ng nh th¸ng 12 n¨m 1998. “Toµn cÇu hãa, Qu¶n lý ®Êt nö í vµ Sù æ n ®Þ c¸c bµi hä quan trä rót ra tõ § «ng c nh: c ng ¸ (B¶n th¶o), B¶n tin néi bé cña UNDP, Hµ néi: UNDP, th¸ng 3 n¨m 1999 James Riedel vµ Chuong Tran, “Khu vùc kinh tÕ tö nh©n ®ang t¨ng trö ëng vµ C«ng nghiÖ p ho¸ ë ViÖ t nam”, th¸ng 4 n¨m 1997. James Riedel, "Nhu cÇu: Mét tÇm nh× chiÕn lö î cho viÖ c xÕp ®Æt thø tù ö u tiª n trong n c c¶i tæ vµ gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò kinh tÕ cÊp b¸ch ë ViÖ t nam” B¶n th¶o, th¸ng 7 n¨m 1998. Lª § ¨ng Doanh, "T¹o ra vµ ®¶m b¶o m«i trö ê kinh doanh cho khu vùc kinh tÕ tö ng nh©n", Héi nghÞvÒ "Lùa chän ph¸t triÓ toµn diÖ vïng kinh tÕ biÓ Qu¶ng ninh vµ n n n H¶i phßng", thµnh phè H¹ long: ngµy 6-8 th¸ng 4 n¨m 1999. Leila Webster, "C¸c doanh nghiÖ p tö nh©n mí cña Nga", B¶n tin kü thuËt cña Ng©n i hµng ThÕ gií Sè 241, Washington, DC: Ng©n hµng thÕ gií 1998. i i, Leila Webster vµ Joshua Charap, "Sù ph¸t triÓn cña khu vùc s¶n xuÊt tö nh©n ë St. Petersburg: kh¶o s¸t c¸c c«ng ty", B¶n tin kü thuËt cña Ng©n hµng ThÕ giíi Sè 228, Washington, DC: Ng©n hµng thÕ gií 1993. i, MBL, "Kh¶o s¸t vÒ tr× ®é m¸y tÝ nh nh", Kh¶o s¸t nh÷ng ngö êi sö dông m¸y tÝ theo nh yªu cÇ u MPDF, Ngµy 27 th¸ng 4 n¨m 1999. Bé Lao ®éng Thö ¬ng binh vµ X· héi, T× h× sö dông lao ®éng ë ViÖ nam, 1997, Hµ nh nh t néi: Nhµ xuÊt b¶n Thè kª , 1998. ng Masahiko Ebashi et al, ChÝ s¸ch ph¸t triÓ c¸c doanh nghiÖ võa vµ nhá vµ c¸c nh n p nghµnh c«ng nghiÖ phô trî ë ViÖ nam, ViÖ n nghiª n cø u Nomura, th¸ng 8 n¨m 1997. p t Bé Lao ®éng Thö ¬ng binh vµ X· héi, Sè liÖ thèng kª vÒ lao ®éng thö ¬ng binh vµ x· u héi, 1997, Hµ néi: Nhµ xuÊt b¶n thè kª , 1998. ng Ph¹m Gia H¶i (ed.) et al, Kh¶o s¸t 184 doanh nghiÖ p võa vµ nhá ë ViÖ t nam: b¸o c¸o ®¸nh gi¸ vµ ph©n tÝ Hµ néi: GTZ vµ VICOOPSME, th¸ng 3 n¨m 1996. ch,

83

Ray Mallon, "Ph©n vï ho¹t ®éng: c¸c phö ¬ng ¸n ®Ó gi¶m bí c¸c c¶n trë khu vùc ng t kinh tÕ tö nh©n ë ViÖ t nam ", Tham luËn cña § ¹i sø qu¸n Thôy ®iÓ t¹i Hµ néi, Th¸ng n 3 n¨m 1998. Ronald J. Cima (ed.), ViÖ nam: Nghiªn cøu vÒ quèc gia, ChÝ phñ Hoa kú, 1989 t nh Service-growth Consultants, Inc. vµ C«ng ty Thiª n Ng©n (Galaxy), "Ngµnh dÞ vô ë ch ViÖ t nam", Nghiªn cøu c¸c nhµ cung cÊp vµ sö dông dÞ vô ë ViÖ nam theo yªu cÇ u ch t cña MPDF, th¸ng 12 n¨m 1998. TrÇn Hoµng Kim, NÒ kinh tÕ ViÖ nam trong giai ®o¹n 1945-1995 vµ tö ¬ng lai vµo n t n¨m 2020 , Hµ néi: Nhµ xuÊt b¶n thè kª n¨m 1996 ng ViÖ nam: th¸ch thøc ngµy cµng t¨ng, Ng©n hµng ThÕ gií th¸ng 12 n¨m 1998 t i, B¶n tin vÒ ViÖ nam, Ng©n hµng ThÕ gií th¸ng 3 n¨m 1999. t i, 45 n¨m kinh tÕ ViÖ nam (1945-1990). Hµ néi: Nhµ xuÊt b¶n Khoa hä X· héi, 1990. t c

84

phô kiÖ 1: c¸c b¶ng th«ng tin c¬ b¶n n
B¶ng 1: Tû träng GDP ph© n theo Ngµnh, 1995-1998
GDP * (tû ®å ng) Tæ ng sè Ngµnh dÞ vô ch C«ng nghiÖ p vµ x©y dùng N«ng l©m ngö nghiÖ p 1995 228.893 100% 44,1% 28,8 27,1% 1996 272.035 100% 42,5% 29,7% 27,8% 1997 313.624 100% 42,2% 32,1% 25,8% 1998 (ö í tÝ c nh) 368.692 100% 41,3% 32,7% 26,0%

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999); * GDP ®ö îc tÝ theo gi¸ hiÖ thêi; n¨m 1998, n: nh n 11.745 VND = US$1 (Nguå Th«ng tin kinh tÕ) n:

B¶ng 2: T¨ ng trö ëng GDP ph© n theo ngµnh, 1995-1998
GDP * (tû ®å ng) Tè ®é t¨ng GDP c Ngµnh dÞ vô ch C«ng nghiÖ p vµ x©y dùng N«ng l©m ngö nghiÖ p 1995 195.566 9,5% 13,6% 9,8% 4,8% 1996 213.832 9,3% 14,5% 8,8% 4,4% 1997 231.262 8,2% 12,6% 7,1% 4,3% 1998 (ö í tÝ c nh) 244.740 5,8% 10,3% 4,2% 2,7%

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999); * GDP ®ö îc tÝ theo gi¸ n¨m 1994; n¨m 1994, n: nh 10.955 VND = US$1 (Nguå Th«ng tin kinh tÕ) n:

B¶ng 3: Tû träng GDP ph© n theo lo¹i h× doanh nghiÖ 1995-1998 nh p,
GDP * (tû ®å ng) Tæ ng sè Doanh nghiÖ p nhµ nö í c Hé c¸ thÓ vµ hé n«ng d©n Doanh nghiÖ p cã vè ®Çu n tö nö í ngoµi c Hî t¸c x· p Doanh nghiÖ p tö nh©n 1995 228.893 100% 40,2% 35,8% 5,0% 10,1% 7,7% 1996 272.035 100% 39,9% 35,3% 7,4% 10,0% 7,4% 1997 313.624 100% 40,5% 34,3% 9,1% 8,9% 7,2% 1998 (ö íc tÝ nh) 368.692 100% 40,2% 34% 9,8% 8,9% 7,1%

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999); * GDP ®ö îc tÝ theo gi¸ hiÖ hµnh. n: nh n

B¶ng 4: T¨ ng trö ëng GDP ph© n theo lo¹i h× doanh nghiÖ 1995-1998 nh p,
GDP * (tû ®å ng) Tæ ng sè Doanh nghiÖ p cã vè ®Çu n tö nö í ngoµi c Hî t¸c x· p Doanh nghiÖ p nhµ nö í c Doanh nghiÖ p tö nh©n Hé c¸ thÓ vµ hé n«ng d©n 1995 195.566 9,0% 5,0% 10,1% 9,4% 4,2% 9,8% 1996 213.832 9,3% 7,4% 10,0% 11,3% 10,6% 6,6% 1997 231.262 8,2% 9,1% 8,9% 9,7% 6,2% 5,6% 1998 (ö í tÝ c nh) 244.740 5,8% 9,8% 8,9% 5,7% 5,3% 4,1%

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999); * GDP ®ö îc tÝ theo gi¸ n¨m 1994. n: nh

85

B¶ng 5: Ph© n bè lao ® éng theo lo¹i h× doanh nghiÖ 1995-1998 nh p,
1995 1996 t¨ng trö ëng ‘96/’95 3,7% -3,4% 21,7% -11,5% 13,7% 20,1% 1997 t¨ng trö ëng ‘97/’96 3,4% -3,1% 4,7% 4,6% 12,0% 16,9% 1998 (ö íc tÝ nh) 38.200 100% 89,6% 5,2% 3,6% 1,3% 0,3% t¨ng trö ëng ‘98/’97 3,2 -3,4% 0,3% 0,6% 16,2%** -3,7%

Tæ ng sèlao ®éng (ngh× ngö ê n i) Tæ ng sè Hé c¸ thÓ vµ hé n«ng d©n* Doanh nghiÖ p nhµ nö í c Hµnh chÝ sù nghiÖ p nh Doanh nghiÖ p tö nh©n Hî t¸c x· p

34.500 100% 90,0% 4,5% 4,3% 1,0% 0,3%

35.792 100% 89,7% 5,2% 3,6% 1,1% 0,3%

37.000 100% 89,4% 5,3% 3,7% 1,2% 0,4%

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999), GSO (1998), Niªn gi¸m thèng kª ViÖ nam. Nhµ xuÊ b¶n Thèng kª, Hµ néi (theo trÝ n: t t ch dÉ n trong cuèn Adam McCarty’s “Lao ®éng vµ c¸c ¶nh h ö ëng x· héi cña chuyÓ ®æi c¬ cÊu kinh tÕ ë ViÖ nam” vµ Thêi n t b¸o Kinh tÕ ViÖ nam Sè 31, ngµy 17 th¸ 4 n¨m 1999 * Sè liÖ vÒhé c¸thÓvµ hé n«ng d©n ® ö îc tÝ b»ng c¸ch lÊy tæng sè t ng u nh lao ®éng trõ ®i sè lao ®éng ë tÊt c¶ c¸c khu vùc kh¸c ** Sè lao ®éng lµm viÖ trong khu vùc doanh nghiÖ t ö nh©n t¨ng tõ c p 428.000 vµo cuèi n¨m 1997 lªn 497.481 vµo cuèi n¨m 1998

86

B¶ng 6: GDP cña khu vùc s¶n xuÊt ph© n theo lo¹i h× doanh nghiÖ nh p, 1995-1998
1995 GDP cña khu vùc s¶n xuÊt * (tû ®å ng) Tæ ng sè Doanh nghiÖ p nhµ nö í c Doanh nghiÖ p cã vè ®Çu tö nö í ngoµi n c Hé c¸ thÓ vµ hé n«ng d©n 34.329 100% 56,5% 11,4% 19,9% 10,7% 1,5% 1996 41.301 100% 53,3% 13,7% 20,5% 11,1% 1,4% 1997 51.710 100% 51,7% 18,5% 18,9% 10,0% 0,8% 1998 (ö í tÝ c nh) 63.677 100% 50,4% 22,4% 17,5% 9,0% 0,7%

Doanh nghiÖ p tö nh©n
Hî t¸c x· p

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999); * GDP ®ö îc tÝ theo gi¸ hiÖ thêi. n: nh n

B¶ng 7: T¨ ng trö ëng GDP cña khu vùc s¶n xuÊt ph© n theo lo¹i h× doanh nh nghiÖ 1995-1998 p,
1995 Tæ ng s¶n lö î cña khu vùc s¶n xuÊt * (tû ng ®å ng) Tæ ng sè Doanh nghiÖ p cã vè ®Çu tö nö í ngoµi n c 30.230 13,5% 14,9% 10,1% 11,7% 17,6% 19,8% 1996 34.339 13,6% 38,5% 11,3% 10,5% 6,7% 17,0% 1997 38.743 12,8% 39,7% 7,3% 8,1% -28,0% 4,0% 1998 (ö í tÝ c nh) 42.613 10,0% 28,1% 7,6% 5,5% 3,0% 1,8%

Doanh nghiÖ p tö nh©n
Doanh nghiÖ p nhµ nö í c Hî t¸c x· p Hä thÓ vµ hé n«ng d©n c¸

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999); * GDP ®ö îc tÝ theo gi¸ n¨m 1994. n: nh

B¶ng 8: Sè doanh nghiÖ tö nh© n ph© n theo tö c¸ch ph¸p nh© n, 1993-1998 p
1993 Sè doanh nghiÖ p tö nh©n 6.808 -5.182 -1.607 -19 -1994 10.881 59,8% 7.794 50,4% 2.968 84,7% 119 526,3% 1995 * 15.276 40,4% 10.916 40,1% 4.242 42,9% 118 -0,8% 1996 18.894 23,7% 12.464 14,2% 6.303 48,6% 127 7,6% 1997 25.002 32,4% 17.500 40,4% 7.350 16,7% 152 19,7% 1998 (ö í tÝ c nh) 26.021 4,1% 18.750 7,1% 7.100 -3,4% 171 12,5%

T¨ng trö ëng hµng n¨m
Sè “doanh nghiÖ p tö nh©n” T¨ng trö ëng hµng n¨m Sè c«ng ty TNHH T¨ng trö ëng hµng n¨m Sèc«ng ty cæ phÇn T¨ng trö ëng hµng n¨m

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999); * Sè liÖ 1995 kh¸c víi sè liÖ cña c¸ n¨m kh¸ v×Tæng côc Thèng kª dïng c¸ ph©n n: u u c c ch lo¹ kh¸ trong n¨m ®ã i c .

B¶ng 9: Ph© n bè c¸c doanh nghiÖ tö nh© n theo Qui m« cña doanh p nghiÖ 1998 (ö íc tÝ p, nh)
Ý h¬n 100 t c«ng nh© n MiÒn B¾c 4266 Tõ 100 dÕ 299 n c«ng nh© n 127 Tõ 300 dÕ 499 n c«ng nh© n 20 Sè c«ng nh© n b»ng hoÆc nhiÒu h¬n 500. 15 Tæng sè

4428

87

MiÒn Trung MiÒn Nam Tæ ng sè

2228 18905 25399

54 251 432

6 63 89

4 82 101

2292 19301 26021

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999 n:

88

B¶ng 10: ph© n bè doanh nghiÖ tö nh© n theo Sè lö îng vµ theo Qui m« p cña doanh nghiÖ 1997 and 1998 p, (C¶ sè liÖ n¨m 1997 vµ 1998 lµ ö íc tÝ u nh)
1997 Sè doanh nghiÖ p 1998 Sè doanh nghiÖ p ‘98/’97 T¨ng trö ëng 1997 Sè lao ®éng trung b× nh trong mét doanh nghiÖ p 17 22 19 26 32 36 20 22 18 11 19 10 10 14 26 16 24 10 8 9 20 12 1998 Sè lao ®éng trung b× nh trong mét doanh nghiÖ p 19 25 21 44 24 30 31 23 21 12 20 13 10 16 26 18 25 12 9 10 22 15 ‘98/’9 7 T¨ng trö ëng 11,8% 13,7% 1,1% 71,1% -23,8% -16,5% 57,6% 1,9% 20,9% 7,0% 3,2% 27,2% 1,8% 15,7% 0,0% 11,7% 6,0% 20,6% 4,4% 15,3% 11,1% 21,2%

Tæ ng sè MIÒn B¾c Hµ néi H¶i Phßng Hµ T©y Th¸i B× nh H¶i Dö ¬ng C¸c tØnh kh¸c MiÒn Trung Kh¸nh Hßa § µ n½ng Qu¶ng Nam Phó Yª n NghÖ An C¸c tØnh kh¸c MiÒn Nam Thµnh phèHåChÝMinh TiÒn Giang Kiª n Giang BÕn Tre § å Nai ng C¸c tØnh kh¸c
Nguå Tæng côc Thèng kª (1999) n:

25002 4187 2040 413 178 163 156 1237 2087 416 358 212 220 154 727 18728 6304 1027 990 912 733 8762

26021 4428 2062 480 237 180 175 1288 2292 468 393 230 225 204 772 19301 6279 1050 1039 912 780 9241

4,1% 5,8% 1,1% 16,2% 33,1% 10,4% 12,2% 4,1% 9,8% 12,5% 9,8% 8,5% 2,3% 32,5% 6,2% 3,1% -0,4% 2,2% 4,9% 0,0% 6,4% 5,5%

89

B¶ng 11: Doanh nghiÖ tö nh© n ph© n theo lÜ vùc ho¹t ® éng, 1993-1998 p nh
1993 1994 ‘94/’9 3 T¨ng trö ëng 59,8% 112,2% 32,2% 93,1% --27,2% 1995 ‘95/’9 4 T¨ng trö ëng 40,1% 96,3% 14,0% 45,1% 73,4% 150% -35% 1996 * ‘96/’9 5 T¨ng trö ëng* 23,9% 66,1% 15,2% --9,1% -1997

Tæ ng sè doanh nghiÖ p tö nh©n Thö ¬ng m¹i S¶n xuÊt X©y dùng VËn t¶i Khai th¸c má Kh¸c**

6808 1.835 3.322 462 n.a. n.a. 1.189

10881 3.894 4.392 892 169 22 1.512

15.249 7.645 5.006 1.294 293 55 983

18.894 12.696 5.767 n.a. n.a. 60 N.A.

25002 13.639 5122 1672 548 82 3939

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999); * Theo Tæng côc Thèng kª, sè thèng kª n¨m 1996 lµ kh«ng ®Ç y ®ñ; ** `Kh¸c` bao gå tÊt c¶ c¸c lo¹i k n: m b¸o c¸o ®Ç y ®ñ th«ng tin vÒlÜ vùc ho¹t ®éng ®Ócã thÓxÕp vµo c¸c ngµnh nghÒtrªn. nh

B¶ng 12: Ph© n bè c¸c doanh nghiÖ tö nh© n trong khu vùc s¶n xuÊt p ph© n theo Qui m« cña doanh nghiÖ 1998 (ö íc tÝ p, nh)
Ý h¬n 100 t c«ng nh© n MiÒn B¾c MiÒn Trung MiÒn Nam Tæ ng sè 628 305 4222 5155 Tõ 100 ® Õ 299 n c«ng nh© n 58 27 214 299 Tõ 300 ® Õ 499 n c«ng nh© n 14 1 57 72 Tõ 500 c«ng nh© n trë lªn 13 3 78 94 Tæng sè 713 336 4571 5620

Nguå Tæng côc thèng kª (1999) n:

90

B¶ng 13: Ph© n bè c¸c doanh nghiÖ tö nh© n trong khu vùc s¶n xuÊt theo Sè p lö îng vµ Qui m« doanh nghiÖ p,1997 vµ 1998
(C¶ sè liÖ cña n¨m 1997 vµ 1998 ®Ò lµ ö íc tÝ u u nh)
1997 Sè doanh nghiÖ p Tæ ng sè MiÒn B¾c Hµ néi Hai Phong Thai Binh Hµ t©y H¶i Dö ¬ng Others MiÒn Trung § µ n½ng Nghe An Kh¸nh Hoµ Thõa thiª n – HuÕ Quang Ngai Others MiÒn Nam Ho Chi Minh City Dong Thap TiÒn Giang Kiª n Giang Can Tho § å Nai ng B× Dö ¬ng nh Others 5122 657 304 67 69 35 6 176 218 47 0 25 26 35 85 4253 842 321 367 276 286 283 285 1593 1998 Sè doanh nghiÖ p 5620 713 276 91 50 44 40 212 336 60 50 47 38 29 112 4571 700 437 390 325 292 290 283 1854 ‘98/’ 97 T¨ng trö ëng 9,7% 8,5% -9,2% 35,8% -27,5% 25,7% 566,7% 20,5% 54,1% 27,7% -88,0% 46,2% -17,1% 31,8% 7,5% -16,9% 36,1% 6,3% 17,8% 2,1% 2,5% -0,7% 16,4% 1997 Sè lao ®éng TB trong mét doanh nghiÖ p 39 46 38 78 63 96 6 35 35 51 0 63 16 16 30 38 100 12 10 8 13 34 95 17 1998 Ave. Sè lao ®éng TB trong mét doanh nghiÖ p 47 67 53,8 170 77 78 60 37 39 54 21 55 16 15 45 36 131 13 15 9 13 42 130 24 ‘98/’ 97 T¨ng trö ëng 20,8% 44,6% 43,4% 219,5% 23,4% -18,5% 872,6% 4,8% 11,9% 7,3% --13,9% -3,1% -2,6% 48,0% -4,5% 30,6% 7,3% 54,0% 17,2% 1,2% 23,4% 37,5% 41,1%

Nguå Tæng côc Thèng kª (1999) n:

B¶ng 14: Sè doanh nghiÖ tö nh© n trong lÜ vùc s¶n xuÊt ph© n theo p nh ngµnh, 1995-1998
M· sè 1995 1996 ‘96/’9 5 t¨ng trö ëng 1.2% 1.1% 0.8% 1.1% 2.2% 0.5% 2.2% 0.0% 1.1% 1.1% 2.1% 1997 ‘97/’9 6 t¨ng trö ëng 1.1% 5.6% -15.6% 42.7% 57.4% 9.8% 18.9% 115.5% 69.5% 5.0% -91.2% 1998 (ö í c tÝ nh) 5620 3105 104 220 65 407 126 100 149 657 544 ‘98/’97 t¨ng trö ëng 9.7% 9.2% 1.0% -19.7% -12.2% -13.4% 11.5% -20% -7.5% -4.4% 403.7%

Tæ ng sè Thùc phÈm vµ nö í gi¶i kh¸t c DÖt May mÆc Giµy da Gç GiÊy Hãa chÊt Cao su vµ nhùa Phi kim lo¹i Kh¸c *

D15 D17 D18 D19 D20 D21 D24 D25 D26

5006 2662 121 190 46 426 93 58 94 647 564

5064 2692 122 192 47 428 95 58 95 654 576

5122 2843 103 274 74 470 113 125 161 687 108

91

Nguå Tæng côc thèng kª (1999) * Source: General Statistical Office (1999) * Kh¸c lµ bao gå tÊ c¶ c¸c lo¹ kh¸ cã tÝ n: m t i c nh c¶ c¸c c«ng ty kh«ng b¸o c¸o ®Ç y ®ñ c¸c th«ng tin vÒlÜ vùc ho¹ ®éng ®ÓcãthÓxÕp vµo c¸ ngµnh nghÒtrªn. nh t c

B¶ng 15: Sè doanh nghiÖ tö nh© n trong lÜ vùc s¶n xuÊt ph© n theo Qui m« doanh p nh nghiÖ vµ theo Ngµnh, 1998 (ö íc tÝ p nh)
Dö í 100 i c«ng nh©n Tæ ng sè 5155 Thùc phÈm vµ 3026 nö í gi¶i kh¸t c May mÆc 88 Giµy da 14 Gç 371 Phi kim lo¹i 627 C¸c ngµnh kh¸c 1029 Nguå Tæ ng côc thè kª (1999) n: ng Tõ 100 ®Õn 299 c«ng nh©n 299 48 85 13 25 26 102 Tõ 300 ®Õn 499 c«ng nh©n 72 10 24 7 5 3 23 Tõ 500 c«ng nh©n trë lª n 94 21 23 31 6 1 12 Tæ ng sè 5620 3105 220 65 407 657 1166

92

Phô lôc 2: lÞ sö khu vùc kinh tÕ tö nh© n viÖ nam ch t

khu vùc kinh tÕtö nh© n trong ngµnh c«ng nghiÖ ViÖ Nam p t tõ 1945 tíi nay

§ Æng Phong

ViÖ Kinh tÕ n Th¸ng 6 n¨ m 1999
93

D o anh ngh iÖ p t- nh ©n tr o ng c «ng ngh iÖ p ë V t nam tõ 19 45 ®Õn nay iÖ

1/ Thê i thuéc Ph¸ (tr- íc 1945) p Tö b¶n Ph¸p thè trÞtrong c¸c ngµnh c«ng nghiÖ p quan trä nhö khai má, ®iÖ n, c¬ khÝ ng ng , bia vµ rö î dÖ t, vËt liÖ u x©y dùng. VÞtrÝthø hai sau Ph¸p lµ ngö ê Hoa, n¾m vÞtrÝhµng ®Çu u, i trong c«ng nghiÖ p chÕ biÕn n«ng s¶n nhö xay s¸t, thùc phÈm, cö a xÎ gç dÖ t, c¬ khÝvËn t¶i... , Cho ®Õn ®Çu thËp kû 40, tæ ng sè vè cña c¸c doanh nghiÖ p t ö nh©n ViÖ t nam chØ chiÕm n cã 1% tæ ng sè vè vµ sö dông 9 % tæ ng sè lao ®éng lµm thuª trong c«ng nghiÖ p(1) . n § Õn khi NhËt vµo § «ng Dö ¬ng (1940), mét sè nhµ kinh doanh ViÖ t nam dùa vµo thÕ lùc cña NhËt ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, cung ø ng cho nh÷ng nhu cÇu cña NhËt (chñ yÕu lµ xay s¸t lóa g¹o, dÖ t bao ®ay cung cÊp cho qu©n ®éi NhËt lµm c«ng sù...). Sè nµy kh«ng lí vµ cã vÞ trÝ n kinh tÕ kh«ng æ n ®Þ § Õn khi NhËt ®Çu hµng th× nh÷ng chñ kinh doanh nµy hoÆc ph¸ s¶n nh. hoÆc bÞc¸ch m¹ng tÞ thu tµi s¶n. ch Nh× chung, trö í 1945, hÇu hÕt c¸c nhµ c«ng nghiÖ p ViÖ t nam chØ ho¹t ®éng trong lÜnh n c vùc chÕ biÕn, ví nh÷ng xÝnghiÖ p võa vµ nhá: i − Xay s¸t nhá (nhµ m¸y cña NguyÔn Thanh Liª m, NguyÔn Chiª u Th«ng, ®Òu ë Nam kú, s¶n lö î mç h· ng 100t/ngµy). ng i − Ð dÇu thùc vËt (lí nhÊt lµ cña Tr ö ¬ng V¨n BÒn ë Nam kú, thuª trª n 100 c«ng nh©n) p n − §ö ê ng, chñ yÕu ë hai tØnh miÒn Trung lµ Qu¶ng Nam vµ Qu¶ng Ng· i. − DÖ t v¶i vµ t¬ lôa (c«ng ty § å Lî cña NguyÔn Kh¾c Tr ö ¬ng ë tØnh Th¸i B× ví h¬n ng i nh i 100 c«ng nh©n, dï 20 m¸y dÖ t lôa, h· ng dÖ t lôa cña Lª Ph¸t VÜnh ë Sµi Gßn vµ § µ l¹t). ng − In, cã tÊt c¶ 17 nhµ m¸y, trong ®ã l¬n nhÊt lµ nhµ in Lª v¨n T©n ,ë Hµ néi, NguyÔn Kinh ë H¶i phßng, NguyÔn H¶o VÜnh vµ NguyÔn V¨n Cña ë Sµi Gßn. − Nö í m¾m (ë c¸c tØnh ven biÒn miÒn Trung, nhÊt lµ NghÖ An, Phan ThiÕt.) c − ChiÕu cãi. Tõ 1902 ë Ninh B× ®· cã 3 xö ëng dÖ t chiÕu, sö dông tí 1.200 c«ng nh©n nh i − Gè sø (lí nhÊt lµ c«ng ty cña NguyÔn v¨n T©n ë H¶i Dö ¬ng, cã tí 200.000$ vè m n i n, gå 200 cæ phÇn). m − § óc ®å ng. − Xµ phßng (lí nhÊt lµ h· ng cña Trö ¬ng v¨n BÒn). n − NguyÔn S¬n Hµ, ví h· ng s¬n Resistanco ë H¶i phßng, h· ng s¬n HiÖ p Ý cña NguyÔn i ch TiÕn ¢ n ë Hµ néi cã tí 800 cæ phÇn, ví tæ ng sè vè lµ 20.000$)... (2) i i n 2/ Thê i kú tõ C¸ m¹ ng th¸ T¸ 1945 ® Õ n hiÖ p ® Þ GenÌve 1954. ch ng m nh ChÝ phñ Hå ChÝ Minh cã nhiÒu chÝ s¸ch khuyÕn khÝ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n nh nh ch ph¸t triÓn.
(1)

J. Chesneau. Contribution µ l’ Histoirre de la nation vietnamienne. Ed. Sociale. Paris. 1955. p74. ASI. 1942, p.431. (1) NguyÔn C«ng B× T× hiÓ giai cÊp t- s¶n ViÖ Nam thêi thuéc Ph¸ NXB V¨n sö ®Þ Hµ néi, 1959, tr.57. nh. m u t p. a.

94

Ngµy 2/9/1945 ViÖ t Nam tuyª n bè ®éc lËp, ®Õn ngµy 13/10/1945, Chñ tÞ Hå ChÝMinh ch tuyª n bè chÝ s¸ch ®è ví c¸c chñ doanh nghiÖ p tö nh©n: “§ Ó giµnh lÊy nÒ hoµn toµn ®éc nh i i n lËp cña nö íc nhµ, giíi c«ng thö ¬ng ph¶i ho¹t ®éng ®Ó x©y dö ng mét nÒ tµi chÝ vµ kinh tÕ n nh v÷ng vµng vµ thÞ vö în, ChÝ phñ vµ t«i sÏ tËn t©m gióp ®ì giíi c«ng thö ¬ng trong c«ng nh nh cuéc kiÕn thiÕt nµy”(3). Ngµy 2 th¸ng 10 n¨m 1945 ChÝ phñ ViÖ t Nam ban hµnh s¾c lÖ nh xo¸ bá mä h¹n chÕ nh i cña chÕ ®é thùc d©n Ph¸p ®è ví c¸c thñ tôc ®¨ng ký kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖ p ViÖ t i i nam(4) . Ngµy 9 th¸ng 10 n¨m 1945 ChÝ phñ ban hµnh S¾c lÖ nh cho phÐp c¸c c«ng ty vµ c¸c nh h· ng ngo¹i què ®ö î phÐp tiÕp tôc c«ng viÖ c doanh nghiÖ p(5) . c c Nhö ng t× h× chÝ trÞ vµ qu©n sù trong c¸c n¨m 1945-1946 kh«ng æ n ®Þ kh«ng nh nh nh nh, thuËn lî cho viÖ c ph¸t triÓn kinh doanh. Thay v× kinh doanh, c¸c nhµ tö b¶n ViÖ t nam ®· i mang cña c¶i vµ vè ®Ó gióp ®ì vÒ tµi chÝ cho ChÝ phñ trong viÖ c nu«i qu©n ®éi vµ mua n nh nh s¾m vò khÝ chuÈn bÞ®è phã ví qu©n ®éi Ph¸p trë l¹i x©m l ö î Chñ c«ng ty s¬n NguyÔn s¬n , i i c. Hµ ®· tÆng cho chÝ phñ 120 lö î vµng, bµ NguyÔn thÞN¨m (còng lµ mét doanh nh©n lí ë nh ng n H¶i phßng, vÒ sau nµy ,trong c¶i c¸ch ru«ng ®Êt n¨m 1953 bÞxö b¾n va ) tÆng 100 lö î vµng ng (1 lö î vµng tö ¬ng ®ö ¬ng 400USD)... Cã hµng tr¨m nhµ tö s¶n ®· lµm nh÷ng viÖ c tö ¬ng tù ng vµ gãp phÇn to lí vÒ tµi chÝ cho ChÝ phñ HåChÝMinh. n nh nh Tõ cuè 1946, Ph¸p trë l¹i x©m chiÕm ViÖ t nam. ChiÕn tranh bï næ . i ng Trong vï ViÖ t minh, c«ng nghiÖ p què doanh chñ yÕu chØ lµ c¸c xÝnghiÖ p què phßng ng c c cña Nhµ nö í V×Nhµ nö í kh«ng cã kh¶ n¨ng tæ chø c s¶n xuÊt nh÷ng mÆt hµng c«ng nghiÖ p c. c cÇn thiÕt cho nh©n d©n nª n ®· cã chÝ s¸ch khuyÕn khÝ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ph¸t nh ch triÓn. N¨m 1947 chñ tÞ Hå ChÝMinh tuyª n bè ”Chóng t«i kh«ng chñ trö ¬ng ®Êu tranh giai ch : cÊp. Tr¸i l¹i, chóng t«i chñ trö ¬ng lµm cho tö b¶n ViÖ Nam ph¸t triÓ (6) . t n” N¨m 1949, Liª n bé Kinh tÕ vµ Néi vô ®· ra tuyª n bè sè 27 NV/KT ngµy 17/3/1949: “Nguyªn t¾c c¨n b¶n lµ tù do kinh doanh. Trong hoµn c¶nh hiÖ t¹i, nguyªn t¾c Êy cµng cÇ n n ®ö îc t«n träng v×nh÷ng ho¹t ®éng kinh doanh tö nh©n ®ang gi÷ mét vai trß quan träng trong viÖ ®iÒ hoµ ph©n phèi gi÷a c¸c vïng”(7) . c u § Õn n¨m 1951, t¹i § ¹i héi § ¶ng CSVN, ®¶ng vÉ n cßn kh¼ng ®Þ chñ trö ¬ng nµy: “ X©y nh dùng kinh tª quèc d©n cÇ n cã tö b¶n.Giai cÊp tö s¶n d©n téc cÇ n vµ cã thÓ gãp phÇ n vµo viÖ c ph¸t triÓ c«ng thö ¬ng nghiÖ nö íc nhµ ”(8) . n p Trong thùc tÕ, nhµ nö í ViÖ t nam ®· thùc hiÖ n ®óng nh÷ng chñ trö ¬ng khuyÕn khÝ ®ã. c ch ThËm chÝ Nhµ nö í ®· tæ chø c lùc lö î cã vò trang ®i vµo c¸c vï Ph¸p ®Ó mua nhö ng c ng ng nguyª n liÖ u quan trä ra cung cÊp cho c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n nhö bét quinine ®Ó lµm ng thuè chè sè rÐt, bleu-mÐthylÌne ®Ó lµm mùc, plastic ®Ó lµm ¸o m ö a, soude ®Ó chÕ xµ c ng t phßng... Tuy nhiª n, trong ®iÒu kiÖ n thê chiÕn, lu«n lu«n bÞqu©n Ph¸p ®e do¹, doanh nghiÖ p i tö nh©n chØ ho¹t ®éng trong nh÷ng quy m« nhá cña gia ®× cã thÓ thuª thª m 3-5 c«ng nh©n, nh,
(3) (4)

B¸o Cø u què ngµy 13/10/1945, sè66. c C«ng B¸o VNDCCH,1945, tr. 23. (5) C«ng B¸o VNDCCH,1945, tr. 34. (6) Tr¶ lêi 1 nhµ b¸o n- íc ngoµi ngµy 16/7/1947. HåChÝMinh toµn tËp. NXB CTQG,T.5, HN,1995, 169-170. (7) C«ng b¸o,1949,tr.3 (8) V¨n kiÖ n § ¹i héi ®¹i biÓu § ¶ng lÇn thø II, th¸ng 2/1951, Ban NCLS § ¶ng xuÊt b¶n, Hµ néi, 1965, tr.93-94.

95

trong c¸c lÜnh vùc chÕ biÕn nhö xµ phßng, dÖ t, chiÕu, diª m, bót vµ mùc, phÊn viÕt b¶ng, Ðp dÇu, lµm ®ö ê thñ c«ng... HÇu hÕt chØ s¶n xuÊt t¹m bî kh«ng æ n ®Þ ng , nh. Trong vï Ph¸p chiÕm ®ãng, chiÕm hÇu hÕt c¸c ®« thÞquan trä nhö Hµ Néi, Sµi Gßn, ng ng Nam § Þ H¶i Phßng..., c«ng nghiÖ p Ph¸p lu«n lu«n bÞViÖ t minh ph¸ ho¹i. Tõ n¨m 1946, nh, Ph¸p ®· ®ö a ra “KÕ ho¹ch phôc hæ i vµ trang bÞl¹i kinh tÕ § «ng Dö ¬ng cßn gä lµ kÕ ho¹ch i Bourgouin (lÊy tª n ngö ê th¶o ra kÕ ho¹ch ®ã). Theo kÕ ho¹ch nµy, trong 5 n¨m sÏ ®Çu t ö i thª m 25,5 tû $ (piastre) vµo § «ng Dö ¬ng, lí gÊp 20 lÇn ng©n s¸ch hµng n¨m cña § «ng n (9) Dö ¬ng . Nhö ng nh÷ng chiÕn th¾ng cña ViÖ t Minh lµm n¶n lßng c¸c nhµ ®Çu tö Ph¸p. Ngö ê Ph¸p i rót dÇn vè khái § «ng Dö ¬ng, bá l¹i mét phÇn ®Þ bµn ho¹t ®éng cho ngö ê b¶n xø . C¸c n a i doanh nghiÖ p tö nh©n cña ngö ê ViÖ t nam cã thª m c¬ héi ph¸t triÓn. Tõ 1949 l¹i cã thª m mét i nh©n tè kÝ thÝ mí lµ viÖ n trîcña Mü cho Ph¸p vµ chÝ phñ B¶o § ¹i th©n Ph¸p. Mét mÆt ch ch i nh viÖ n trî Mü cung cÊp thª m nguyª n liÖ u, nhiª n liÖ u vµ m¸y mãc (b«ng vµ sî thuè l¸ sî i, c i, ®ö ê s÷a, x¨ng dÇu, sam lç «t«, «t« c¸c lo¹i, m¸y dÖ t, m¸y c«ng cô...) c¸c ngµnh s¶n xuÊt ng, p nhö b¸nh kÑ o, dÖ t, c¬ khÝ MÆt kh¸c viÖ n trîMü còng t¹o thª m nhu cÇu vµ sø c mua ®è ví ... i i s¶n phÈm cña c¸c ngµnh nµy. TÝ ®Õn cuè n¨m 1953, t× h× c¸c doanh nghiÖ p c«ng nh i nh nh nghiÖ p c¸c lo¹i cña ngö ê b¶n xø trong vï Ph¸p chiÕm ®ãng trª n toµn câ i § «ng Dö ¬ng nhö i ng sau (gå c¶ Lµo vµ Cambodge, kh«ng cã sè liÖ u riª ng cña ViÖ t nam, nh ö ng thö ê th× m ng kho¶ng 80-90% n»m ë ViÖ t Nam, nhÊt lµ c¸c ®« thÞlí nhö Sai gßn, Hµ néi, H¶i phßng, Nam n §Þ nh...):(10) BiÓu1 T× h× c¸c doanh nghiÖ cña chñ b¶n xø ë § «ng dö ¬ng 1949-1953 nh nh p (13) N¨m Sè doanh nghiÖ p Vè n Tû lÖ (11) C«ng Tû lÖ (12) S¶n lö î ng Tû lÖ trª n 10 c«ng nh©n triÖ u $ (%) nh©n (%) triÖ u $ (%) 1949 2.722 123,6 1,9 7.235 9,3 4,2 2,4 1950 3.265 168,2 2,7 9.356 12,7 69,9 3,1 1951 3.520 196,6 4.7 10.750 15,1 81,8 4,0 1952 3.769 215,7 5,7 12.897 16,8 102 5,2 1953 3.934 254,7 6,1 12.945 16.9 ... ... (ö í tÝ c nh) 3/ Thê i kú tõ 1954 ® Õ n 1975 Tõ 1954 ViÖ t nam bÞchia c¾t thµnh hai miÒn hoµn toµn kh¸c nhau vÒ chÝ trÞvµ kinh tÕ. nh MiÒn B¾c x©y dùng chñ nghÜa x· héi theo m« h× cæ ®iÓn, mµ néi dung chÝ lµ Nhµ nh nh nö í ho¸ nÒn kinh tÕ, tÊt yÕu ph¶i thùc hiÖ n sterilisation kinh tÕ tö nh©n. § ©y chÝ lµ thê kú c nh i tiª u ®iÒu nhÊt cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n. Sè phËn cña khu vùc nµy cã ba giai ®o¹n:
Decret N 0 48-1447, 18/Mai 1948 - Annuaire Statistique de L’ Indochine. 1953, p.78-79,125. - P. Isoart. Le phÐ nomÌ national vietnamien. Librairie gÐnÐrale du droit et de jurisprudence. Paris.1961,p.p ne 23,68. (11) Vè cña ng- ê b¶n xø trong tæ ng sèvè toµn § «ng D- ¬ng. n i n (12) Sèc«ng nh©n cña xÝnghiÖ p b¶n xø trong t«pngr sèc«ng nh©n toµn § «ng D- ¬ng. (13) S¶n l- î c«ng nghiª p cña ng- ê b¶n xø trong tæ ng s¶n l- ¬ng c«ng nghiÖ p § «ng D- ¬ng. ng i
(10)
(9)

96

1/ 1954-57 lµ thê kú “phå vinh” cuè cï C¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ®· cã s½n trong i n i ng. c¸c vï ®« thÞdo Ph¸p chiÕm ®ãng trö í ®©y bÞph©n ho¸: HÇu hÕt nh÷ng chñ doanh nghiÖ p ng c lí ®Òu bá ®i vµo miÒn Nam ChØ cßn nh ö ng doanh nghiÖ p võa vµ nhá, nh÷ng ngö ê thÊy n i “kh«ng cã vÊn ®Ò chÝ trÞ ®è ví chÝ phñ ViÖ t Minh th×ë l¹i vµ trong 3 n¨m ®Çu 1955-57 nh ” i i nh vÉ n ®ö î tiÕp tôc ho¹t ®éng hî ph¸p. c p Theo tiª u chuÈn cña nhµ nö í thê kú nµy, nh÷ng doanh nghiÖ p sau ®©y ®ö î xÕp vµo lo¹i c i c “tö b¶n tö doanh”: 1/ Thuª trª n 3 c«ng nh©n vµ chñ kh«ng trùc tiÕp lao ®éng. 2/ HoÆc chØ thuª 1 c«ng nh©n nhö ng sö dông m¸y ®éng lùc tõ 3 m· lö c trë lª n. 3/ NÕu thuª trª n 5 c«ng nh©n th× dï kh«ng dï m¸y mãc vµ chñ cã lao ®éng còng bÞcoi lµ t ö b¶n tö doanh. Dö í c¸c mø c kÓ ng i trª n th×liÖ t vµo hµng ngò “tiÓu chñ”. NÕu kh«ng thuª nh©n c«ng vµ kh«ng dï m¸y mãc th× ng liÖ t vµo lo¹i “thîthñ c«ng”(14) . Theo tiª u chuÈn kÓ trª n, ®Õn n¨m 1955, ë MiÒn B¾c (tõ vÜ tuyÕn 17 trë ra) cßn l¹i 3.065 tö b¶n tö doanh, trong ®ã cã 1.794 lµ thö ¬ng nghiÖ p, 957 lµ c«ng nghiÖ p, 314 lµ vËn t¶i. Riª ng trong c«ng nghiÖ p cã: BiÓu 2 T× h× c¸c doanh nghiÖ tö ban tö doanh 1955-1958(15) nh nh p Môc TÝ ra $ nh % trong Sè Lö îng CNTN Sè c¬ së 957 3,6 Sè cæ ®«ng 1.420 ... Sè c«ng nh©n 13.301 38,5 (16) 35,5(17) Tæng sè vèn 18.245.517 ® 24.500.000$ Tæng sè m· lùc sö dông 4.700HP(18) Gi¸ trÞs¶n lö îng 1955 15.146.010® 21.967.360$ 1956 25.809.854® 35.115.447$ 1957 32.982.362® 44.873.961$ 1958 .878.134® 29.766.168$ Tæng sè l·i 1955-57 Tû lÖl·i trªn vèn L·i b/q n¨m L·i b/q 1 c¬ së - 1 n¨m - 1 th¸ng
(14)

% toµn ngµnh c«ng nghiÖ p ... ... ...

4,2(19) 3,4 3,6%(20) 2,1%

14.651.512® 28% 4.883.888® 5.525® 460®

19.934.029$ 6.644.745,5$ 7.517$ 625,8$(21)

Hµ Huy Thµnh. HÖ thèng v¨n b¶n ph¸p lý cña § ¶ng vµ nhµ n- íc vÒ thµnh phÇ n kinh tÕ c¸ thÓ t- b¶n t, doanh. ViÖ n Kinh tÕ hä 8-1998, tr. 6. Thµnh uû Hµ Néi, Tæ ng kÕt t× h× c¶i t¹o TBTD ë Hanoi.5/60, tr.9. c. nh nh (15) B¸o c¸c t× h× ®iÒu tra ccong th- ¬ng nghiÖ p t- b¶n te doanh ë miÒn B¾c. Ban C¶i t¹o c«ng th- ¬ng nghiÖ p nh nh trung - õng.Ngµy 12/7/1959. L- u tr÷ ViÖ n kinh tÕ hä NS.123/5A c.
(16)

Theo LÞ sö chÝ s¸ch vµ c¬ chÕ qu¶n lý tû gi¸ UBVGNN, 1991, tr.7 th× tû gi¸ chÝ thø c n¨m 1956 lµ 1USD = ch nh , nh 0.735VND/ L- u tr÷ UBVGNN. Hås¬ TG,91,34, tr.7 (17) Trong ®ã cã vè nhiÒu nhÊt lµ da Thuþ Khuª 559.000®, t- ¬ng ®- ¬ng 760000USD n
(18) (19)

B× qu©n mç c¬ së cã 5HP. nh i Què doanh 11,2%, cßn l¹i lµ cña nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt nhá. c (20) Què doanh chiÕm 24,6%. c (21) Tæ ng hî c¸c sèliÖ u c¬ b¶n vÒ c¶i t¹o XHCN ®è ví CTNTBTD. Ban c¶i t¹o T¦ , 1962. p i i

97

Lö ¬ng trung b× cña 50® /th¸ng nh 1c«ng nh©n 70®/th¸ng Lö ¬ng trung b× cña 1 nh chñ tö s¶n Gi¸ 1 l¹ng vµng 230®

68$ 95,2$ 169$(22)

Qua nh÷ng con sètrª n, thÊy c¸i gä lµ khu vùc tö b¶n tö nh©n cßn l¹i trong c«ng nghiÖ p ë i MiÒn B¾c ViÖ t nam chØ lµ mét lùc lö î kinh tÕ rÊt nhá bÐ, mç c¬ së trung b× sö dông 14 ng i nh c«ng nh©n, trang thiÕt bÞkü thuËt rÊt kÐm, kho¶ng 5 HP. Mø c thu nhËp trung b× cña c¸c nhµ nh tö b¶n chØ gÊp ®«i c«ng nh©n. TiÒn l· i b× qu©n 1 th¸ng cña 1 nhµ tö b¶n 625$... Nhö ng trö í nh c con m¾t cña nh÷ng ngö ê mí ë trong nh÷ng khu rõng kh¸ng chiÕn mí ra, tµi s¶n chØ cã 1 i i i chiÕc bal« vµ 2 bé quÇn ¸o, th×qu¹t ®iª n, «t«, cravate...lµ giÇu cã, mµ theo logic cña kinh tÕ hä marxÝ th×giÇu cã b¾t nguå tõ bãc lét, cÇn ph¶i xo¸ bá. c t n 2/ 1958-1960 lµ thê kú c¶i t¹o. Qu¸ tr× nµy ®ö î thùc hiÖ n qua nh÷ng bö í sau ®©y: i nh c c Tõ trö í n¨m 1958 nhµ nö í ®· thùc hiª n mét sè biÖ n ph¸p chuÈn bÞ c c : 27/12/1955 Ban hµnh § iÒu lÖ vÒ quan hÖ gi÷a chñ vµ thî . 30/3/1955 Ban hµnh NghÞ®Þ 488/TTg buéc tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ph¶i ®¨ng nh ký kinh doanh, trong ®ã ph¶i kª khai vÒ vè lö î c«ng nh©n lµm thuª , mÆt hµng s¶n xuÊt, n, ng (23) nguå nguyª n vËt liÖ u, doanh sè l· i... n , 20/3/1956 NghÞ ®Þ 708TTg ban hµnh § iÒu lÖ vÒ doanh nghiÖ p tö nh©n, quy ®Þ c¸c nh nh doanh nghiÖ p nµy ph¶i...(24) 19/4/1957 Ban hµnh S¾c lÖ nh vÒ chè ®Çu c¬ tÝ tr÷, lµ c¬ së ph¸p lý ®Ó nhµ nö í cã ng ch c quyÒn kh¸m xÐt kho tµng vµ tÞ thu hµng ho¸ cña c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ví lý do rÊt m¬ ch i hå lµ ®Çu c¬ tÝ tr÷. Dùa trª n S¾c lÖ nh nµy, nhµ nö ¬c tiÕn hµnh kiÓm kª kho hµng cña c¸c ch doanh nghiÖ p tö vµ ®¸nh thuÕ tå kho mµ thùc chÊt lµ cuéc tö í ®o¹t ®Çu tiª n ví kinh tÕ tö n c i (25) nh©n, thu vÒ cho nhµ nö í mét sè tiÒn lµ 10 triÖ u ®, tö ¬ng ®ö ¬ng... USD . c 9/1957 Trung ö ¬ng § ¶ng Céng s¶n c«ng bè chñ trö ¬ng ®ö a doanh nghiÖ p tö nh©n lª n con ®ö ê x· héi chñ nghÜa. ng Th¸ng 1 n¨m 1958 thµnh lËp Ban c¶i t¹o c«ng thö ¬ng nghiÖ tö b¶n tö doanh trùc thuéc p Trung ö ¬ng § ¶ng (kh«ng thuéc ChÝ phñ). nh Còng tö th¸ng Giª ng 1958, b¾t ®Çu ®î 1 cña c¶i t¹o, gä lµ ®î thÝ ®iÓm, nh»m rót kinh t i t nghiÖm cho c¸c ®î sau. t Còng tõ ®Çu 1958, cã nhiÒu ®oµn c¸n bé ®i hä tËp kinh nghiÖm c¶i t¹o ë trung què ®Ó c c vÒ ho¹ch ®Þ kÕ ho¹ch c¶i t¹o ë ViÖ t Nam. nh

Th«ng b¸o t× h× tiÕn hµnh CTHD ®Õn cuè th¸ng 1/59 cña Ban th- ê trùc ®oµn c¸n bé c¶i t¹o nh nh i ng CTNTBTD. Archive VKT, No.F.21/35, tr.15. (23) C«ng b¸o VNDCCH, 1955, tr76. (24) C«ng b¸o VNDCCH, 1956,tr 98. (25) B¸o c¸o t× h× c«ng th- ¬ng nghiÖ t- b¶n t- doanh vµ c«ng t¸ c¶i t¹o cña ta (1955-1957). Ban c¶i t¹o nh nh p c T¦ , L- u tr÷ VPT¦ § ¶ng, Hås¬ T.127, tr.28

(22)

98

§ Õn th¸ng 11-1958 Trung ö ¬ng § ¶ng hä Plenum 14, ®ö a ra nghÞ quyÕt chÝ thø c vÒ p nh (26) viÖ c thùc hiÖ n c¶i t¹o ®å lo¹t trong 4 ®î tiÕp theo . ng t ViÖ c c¶i t¹o hoµ b× ®ö î thùc hiÖ n b»ng nh÷ng biÖ n ph¸p sau ®©y: nh c − § oµn c¸n bé cña Ban c¶i t¹o tí thÈm ®Þ gi¸ trÞxÝnghiÖ p, mø c l· i, sè l ö î i nh ng c«ng nh©n... − C¸n bé xuè hä ví c«ng nh©n vµ ph¸t ®éng tinh thÇn c¨m thï giai cÊp, tè ng p i c¸o nh÷ng thñ ®o¹n bãc lét, trè thuÕ nhµ nö í ch¹y theo lî nhuËn, lµm giµu phi n c, i ph¸p... cña giai cÊp tö s¶n. Nh÷ng cuéc hä nµy lµ sù ®e do¹ lí nhÊt ®è ví chñ kinh p n i i doanh. Ban c¶i t¹o cßn cö ngö ê ®i gÆp vî con, ch¸u, hähµng cña c¸c nhµ t ö s¶n ®Ó i , kÝ ®éng hä c¸o ngö ê chñ. ThÝdô, t¹i xÝnghiÖ p dÖ t Cù Doanh lµ mét trong nh÷ng ch tè i xÝ nghiÖ p c«ng nghiÖ p tö nh©n lí nhÊt Hµ néi, , con cña «ng chñ ®· tuyª n bè “B©y n : giê t«i míi biÕt lµ bè t«i ®· x©y dùng c¬ nghiÖ trªn måh«i nö íc m¾t c«ng nh©n”(27). p − Thùc hiÖ n viÖ c “chuéc l¹i” vµ hî doanh. Chuéc kh«ng cã nghÜa r»ng nhµ nö í p c tr¶ tiÒn cho nhµ tö b¶n. C¬ së tö tö ëng cña c¶i t¹o chiãnh lµ mét luËn thuyÕt næ i tiÕng cña C¸c M¸c: “Nguå gèc cña toµn bé tö b¶n lµ bãc lét...”. Nhö vËy tµi s¶n cña nhµ tö n b¶n chÝ lµ tµi s¶n cña giai cÊp c«ng nh©n ®· bÞ cö í ®o¹t. Khi c¸ch m¹ng v« s¶n nh p thµnh c«ng thדgiê tËn sè cña chñ nghÜ tö b¶n ®· ®iÓ Kήi tö íc ®o¹t, ®Õn lö ît h¾n a m. (28) ph¶i bÞtö íc ®o¹t” . Nhö ng kh¸c ví Liª n X«, nhµ nö í ViÖ t nam cã “chiÕu cè” ®Õn giai cÊp tö s¶n, kh«ng i c tö í ®o¹t, mµ chuéc l¹i. Chuéc kh¸c tö í ®o¹t ë chç Tuy coi tµi s¶n cña nhµ t ö b¶n lµ thuéc c c : vÒ nhµ nö í nhö ng nhµ nö í vÉ n cho chñ cò ®ö î hö ëng mét kho¶n lî tø c hµng n¨m b»ng c, c c i 7% cña sè l· i sinh ra tõ sè tö b¶n ®· bÞchuéc l¹i (trong thö ¬ng nghiÖ p chØ 5%). § Õn khi nµo tæ ng sè lî tø c ®· hö ëng võa b»ng tæ ng gi¸ trÞtµi s¶n cò, th×ngö ê chñ ®ö î “gi¶i tho¸t” khái i i c th©n phËn “tö s¶n”. Trong chÕ ®é céng s¶n, th©n phËn nµy bÞ kú thÞ rÊt nÆng, con c¸i còng kh«ng hy vä vµo trö ê ®¹i hä Do ®ã sau 2-3 n¨m phÇn lí ®· “tù nguyÖ n” xin th«i ng ng c... n kh«ng nhËn lî tø c n÷a, ®Ó ®æ i lÊy viÖ c tho¸t khái th©n phËn tö s¶n lµ viÖ c cßn cã lä h¬n lµ i i nhËn lätø c (v×nÕu tÝ mø c l· i b× qu©n cña 1 xÝnghiÖ p lµ 625USD th¸ng, th×7% cña sè ®ã i nh nh còng chØ b»ng 43-44USD,tö ¬ng ®ö ¬ng 1 th¸ng lö ¬ng c«ng nh©n). Tõ 1960, hÇu nhö kh«ng cßn nhµ tö s¶n n÷a. Cuéc “hoµ b× c¶i t¹o” coi nhö ®· hoµn thµnh. nh − Cï ví viÖ c tÞ thu xÝnghiÖ p tö b¶n, Nhµ nö í cö c¸n bé ®Õn qu¶n lý xÝnghiÖ p ng i ch c cña tö b¶n. Nhµ tö b¶n cï nh÷ng ngö ê trong gia ®× ®ö î tham gia lao ®éng t¹i xÝ ng i nh c nghiÖ p. Cao nhÊt cã thÓ lµm chø c phã gi¸m ®è phô tr¸ch kü thuËt, thÊp nhÊt lµ lao ®éng c ch©n tay ®Ó c¶i t¹o thµnh ngö ê lao ®éng “ch©n chÝ i nh”. Tæ ng kÕt 3 n¨m c¶i t¹o, trong tæ ng sè 957 cë së c«ng nghiÖ p ®· c¶i t¹o 889 c¬ së, ví i 1349 cæ ®«ng,cã tæ ng sè vè 17.521.617®, cã sö dông 10.375 c«ng nh©n. n Sè 68 c¬ së cßn l¹i kh«ng tiÕn hµnh c¶i t¹o lµ: - 20 c¬ së sau khi kiÓm tra thÊy kh«ng cßn ®ñ vè vµ thiÕt bÞ®Ó tiÕp tôc s¶n xuÊt nª n cho n phÐp gi¶i thÓ.

NghÞquyÕt Héi nghÞTW lÇn thø 14. NXB Sù ThËt, Hµ ¹i, 1958, tr.10 Ban c¶i t¹o c«ng nghÖ p. Tæng kÕt c¶i t¹o c«ng th- ¬ng nghiÖ TBTD Hµ néi tõ th¸ng 6-1958 ®Õn th¸ng 5p 1960, tr 23. (28) T- b¶n luËn . M¸c- ¡ ng ghen toµn tËp. TÊp 25A, NXB CTQG, tiÕng ViÖ t, tr.459
(27)

(26)

99

- 13 c¬ s¬ cã chñ chè ®è quyÕt liª t, nhµ nö í ®· b¾t bá tïvµ tÞ thu xÝnghiÖ p, chuyÓn ng i c ch thµnh xÝnghiÖ p què doanh. c - 24 c¬ sá cã chñ cè chè ®è tiª u cùc, tr×ho· n c¸c biÖ n ph¸p c¶i tao, nª n tuy kh«ng tí ng i i mø c ph¶i bá tï nhö ng còng ®· bÞtÞ thu tµi s¶n vµ què h÷u ho¸ , ch c - 11 c¬ së ®ang tiÕn hµnh c¶i t¹o th×chñ tù s¸t vµ nhµ n ö í quyÕt ®Þ què h÷u ho¸. c nh c Nhö vËy, cã 68/957, tø c kho¶ng7,1% ®· kh«ng ¸p dông ®ö î chñ trö ¬ng hoµ b× c¶i t¹o, c nh vµ cã tí 24 ngö ê hoÆc bÞtï hoÆc tù s¸t, kho¶ng 2,5%,cã nghÜa lµ sø c Ðp chÝ trÞvµ t©m lý i i nh kh¸ nÆng nÒ. § Õn th¸ng 9 n¨m 1960, Nhµ nö í tuyª n bè hoµn thµnh c«ng viÖ c c¶i t¹o x· héi chñ nghÜa c ®è ví c«ng nghiÖ p tö b¶n tö doanh. i i B¶ng 2 cho thÊy, ®Õn 1958 th×doanh nghiÖ p tö nh©n chØ cßn chiÕm 2,1% t«ng s¶n lö î ng c«ng nghiÖ p. § Õn 1960 th×tû trä cña nã lµ 0%. Cßn tû trä cña què doanh th×®· ®¹t tí ng ng c i 89,9% n¨m 1960. Sè 11,1 % cßn l¹i lµ cña c¸c hî t¸c x· , c¸c tæ hî vµ mét bé phËn rÊt nhá p p nh÷ng ngö ëi SX nhá c¸ thÓ (29) . Sau nµy, ®¸nh gi¸ l¹i cuéc c¶i t¹o, § ¶ng CSVN ®· nh× nhËn nh÷ng sai lÇm: “§ · kh«ng n thùc hiÖ ®óng tö tö ëng cña chñ tÞ Hå chÝMinh lµ tù nghuyÖ cïng cã lîi, cïng qu¶n lý n ch n, mét c¸ch d©n chñ”. ”KhuyÕt ®iÓ phæ biÕn cña c«ng cuéc c¶i t¹o 1958-1960 lµ ®· nãng véi m muèn xo¸ bá ngay nÒ kinh tÕ nhiÒ thµnh phÇ n” (30) . n u 3/ 1960 -1975 lµ thê kú coi nhö kh«ng cßn doanh nghiÖ p tö nh©n. Doanh nghiÖ p tö nh©n i coi lµ bÊt hî ph¸p.ViÖ c qu¶n lý thÞtrö ê vËt tö vµ qu¶n lý thÞtrö ê hµng tiª u dï lµ hai p ng ng ng chiÕc kho¸ ë c¶ input vµ output, lµm cho kh«ng mét doanh nghiÖ p t ö nh©n nµo cã thÓ tå t¹i n ®ö î c. Tuy nhiª n trong nÒn kinh tÕ thiÕu hôt, c¸c doanh nghiÖ p Nhµ nö í vµ nhËp khÈu kh«ng c thÓ tho¶ m· n ®ö î nhu cÇu x· héi. Tõ 1965, kh«ng qu©n Mü b¾t ®Çu ®¸nh ph¸ miÒn B¾c, mµ c c«ng nghiÖ p lí cña nhµ nö í lµ mét trong nh÷ngö ê môc tiª u chÝ lµm cho sù ®éc quyÒn n c i nh, cña nhµ nö í khã cã thÓ duy tr× § ã lµ m«i trö ê ®Ó c¸c nhµ kinh doanh tö nh©n sè sãt. Hä c . ng ng ®· bÞtö í ®o¹t hÕt vè nhö ng häcßn 2 tiÒm n¨ng: 1/ Kinh nghiÖm qu¶n lý vµ kiÕn thø c kü c n, thuËt, 2/ Nh÷ng quan hÖ ví hä i hµng ë nö í ngoµi vµ ë MiÒn Nam. Hai tiÒm n¨ng nµy chö a c cho phÐp hä ng lª n ngay ®ö î nhö ng gióp hä ng sãt trong c¸i vá cña nh÷ng c¸i gä lµ “tæ vï c, sè i hî s¶n xuÊt. Theo lý thuyÕt chÝ thè nÒn kinh tÕ XHCN tå t¹i dö í 2 h× thø c: què p nh ng, n i nh c doanh vµ tËp thÓ. Hî t¸c x· hay tæ hî ® ö î coi lµ kinh tÕ tËp thÓ, tø c còng lµ mét h× thø c p p c nh x· héi chñ nghÜa, vµ ®ö î khuyÕn khÝ Tõ 1965, c¸c tæ hî ®ùoc ph¸t triÓn kh¸ tù do trong c ch. p c¸c ngµnh nhö : s¶n xuÊt ®å nhùa, may mÆc, chÕ biÕn thùc phÈm (b¸nh kÑ o, mú, phë, chÌ), t¸i chÕ cao su ®Ó lµm s¨m lè xe, c¬ khÝnhá... Ngoµi c¸c tæ hî còng t¸i xuÊt hiÖ n nhö ng doanh p p, nghiÖ p nhá c¸ thÓ mµ c¸c ®Þ phö ¬ng buéc ph¶i cho phÐp ho¹t ®éng ®Ó ®¸p ø ng nhö ng nhu a cÇu ®a d¹ng cña tinh h× thí chiÕn, tuy chØ chiÕm mét tû lÖ rÊt nhá bÐ trong t«ng gi¸ trÞs¶n nh i lö î c«ng nghiª p. Ba n¬i ph¸t triÓn m¹nh nhÊt c¸c tæ hî vµ hé kinh doanh c¸ thÓ thê kú ng p i nµy lµ Hanoi, H¶i Phßng vµ Nam ®Þ TÝ trª n toµn miÒn B¾c, tõ 1965 ®Õn 1975 vÞtrÝcña nh. nh c¸c khu vùc biÕn ®æ i nhö sau:

(29) (30)

LÞ sö § ¶ng CSVN. T.II, 1954-1975. NXB CTQG, HN, 1995, tr.129 ch LÞ sö § ¶ng CSVN. ® d, tr. 120, 129. ch

100

BiÓu 3 C¸c thµnh phÇ kinh tÕtrong c«ng nghiÖ 1965-1974(31) n p 1965 1972 1974 Sè lao ® éng (ngö ê i) 220.851 291.215 ... Khu vùc nhµ nö íc Khu vùc tËp thÓ 227.613 304.763 ... Trong ®ã tæ s¶n xuÊt 31.800 31.980 ... C¸ thÓ 54.706 65.235 66.400... Gi¸ trÞs¶n lö îng 1960 =100 240,8 261,8 Nhµ nö íc 119,1 133,4 TËp thÓ C¸ thÓ 143,1 151,9 % trong tæng gi¸ trÞs¶n lö îng c«ng nghiÖ p 72,8 70,9 72,2 Nhµ nö íc TËp thÓ 23,7 26,2 25,5 C¸ thÓ 3,5 2,9 2,3 ë miÒn Nam, t× h× ngö î l¹i: nh nh c C¸c chÝ phñ miÒn Nam ®Òu lÊy tÇng lí doanh gia lµm chç dùa chÝ trÞ nª n ®· cã nh p nh , nhiÒu biÖ n ph¸p b¶o hé vµ t¹o ®iÒu kiÖ n ®Ó c¸c doanh nghiÖ p t ö nh©n ph¸t triÓn tè ®a. i § Ó b¶o hé, chÝ phñ dï chÝ s¸ch thuÕ ®¸nh m¹nh vµo hµng c«ng nghiÖ p nhÊp khÈu nh ng nh (thuÕ suÊt 25%), mét sè mÆt hµng bÞ cÊm nhËp nhö dÖ t may, giÊy, gç d¸n..., vµ ö u ®· i viÖ c nhËp m¸y mãc vµ nguyª n liÖ u (thuÕ suÊt tè ®a 9%) (32) . i Mét trong nhö ng trë ng¹i lí cña tö b¶n c«ng nghiÖ p miÒn Nam lµ thÕ lùc cña Hoa kiÒu: n Hä vè cã nhiÒu kinh nghiÖm, l¹i cã quan hÖ r«ng kh¾t trª n thÕ gií § Õn 1955, Hä cã n, i. chiÕm 1% tæ ng sè xÝ nghiÖ p c«ng nghiÖ p ë miÒn Nam nhö ng chiÕm tßi 12% vè (riª ng trong chÕ n biÕn thùc phÈm lµ 22%, trong s¶n xuÊt ®å uè -35%). Ngö ê Hoa cã 12 trong tæ ng sè 35 ng i ng©n hµng ®Çu tö . Ngµy 3 th¸ng 10/1956, chÝ phñ Ng« § × DiÖm ban hµnh ®¹o dô sè 53 nh nh cÊm Hoa kiÒu kh«ng ®ö î kinh doanh trong 11 ngµnh kinh tÕ, trong ®ã cã xay s¸t ngò cè c c, cö a xÎ gç chÕ biÕn n«ng l©m s¶n, ®¸nh b¾t vµ chÕ biÕn h¶i s¶n... (trong 11 ngµnh nµy vè cña , n (32) Hä chiÕm tí 85% t«ng sè vè i n) . § Ó hç trî ChÝ phñ còng ö u ®· i c¸c nhµ c«ng nghiÖ p ViÖ t Nam vÒ tÝ dông. N¨m 1968, , nh n IDC cho vay 495 triÖ u USD, SOFIDIV cho vay 297 triÖ u USD...§ Õn 1 th¸ng 12 n¨m 1971 chinh phñ NguyÔn V¨n ThiÖ u ®· cÊp tÝ dông tí 10 tû ®å ViÖ t nam, tö ¬ng ®ö ¬ng 224 triÖ u n i ng USD...(33) § å thê ví sù hç trîcña ChÝ phñ, th×viÖ n trîMü lµ nguå cung cÊp c¶ vè kü thuËt ng i i nh n n, vµ nguyª n vËt liÖ u ®Ó c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ngö ê ViÖ t ph¸t triÓn. Còng ph¶i kÓ ®Õn c¶ i nh÷ng quyÒn lî cña sÜ quan vµ quan chø c cao cÊp, mµ viÖ n trîMü ph¶i tr¶ nh ö mét ®iÒu kiÖ n i
C¬ cÊu giai cÊp x· héi miÒ B¾ thêi kú 1954-1975. NXB CTQG, 1998,tr. 134. Niª n gi¸m thè kª 1973, n c ng tr.193 vµ 1975, tr.109-111,125 (32) Bµi nãi chuyÖ n cña phã thñ t- ¬ng Ph¹m Kim Ngä MiÒn Nam cò) t¹i tr- ¬ng Qu©n chÝ Thñ § ø c, ngµy 23 c( nh thang 2 n¨m 1968. (32) NguyÔn v¨n H¶o. VÒt× h× ng-êi Hoa ë MiÒ Nam ViÖ Nam vµ kiÕn nghÞc¸c ®èi s¸ 9-1975./L- u tr÷ nh nh n t ch, ViÖ n Kinh tÕ hä Sè... c. (33) Phóc ®¸p nh÷ng c©u hái cña quü tiÒ tÖquèc tÕ vÒkinh tÕ miÒ Nam ViÖ Nam, Ng©n hµng què gia ViÖ t n n t c Nam 1968, trang 29.
(31)

101

®Ó duy tr×chÕ ®é chè céng, ®· t¹o ra tÝ luü vè vµ g©y ra qu¸ tr× “doanh gia ho¸” nh÷ng ng ch n nh viª n chø c vµ sÜ quan miÒn Nam. T× tr¹ng tham nhòng tí mø c tµn b¹o cña hai nhãm ng ö ê nh i i nµy còng gãp phÇn t¨ng cö ê thª m qu¸ tr× tÝ luü vè ng nh ch n Trong khi ®ã, chiÕn tranh cµng ¸c liÖ t th× nhu cÇu chiÕn tranh cµng lí ViÖ c cung ø ng n. cho qu©n ®éi Mü vµ qu©n ®éi miÒn Nam lµ mét thÞ tr ö ê lí chö a tõng cã cho c¸c doanh ng n nghiÖ p tö nh©n. Cho ®Õn 1975, theo kiÓm kª tµi s¶n cña chÝ phñ th×c«ng nghiÖ p MiÒn Nam cã tæ ng gi¸ nh trÞt¶i s¶n cè dÞ tí trö ª n 800 triÖ u USD. NÕu theo tiª u chuÈn cña MiÒn B¾c, cø thuª 5 c«ng nh i nh©n lµ mét xÝnghiÖ p tö b¶n, th×MiÒn Nam ®Õn 1975 cã tí 22. 456 xÝnghiÖ p thuéc lo¹i ®ã, i ví h¬n 250 ngµn c«ng nh©n, trong ®ã cã kho¶ng h¬n 8.000 xÝnghiÖ p c«ng nghiÖ p chÕ biÕn i ví khoang 100 ngµn c«ng nh©n(34) . i BiÓu 4 S¶n lö îng c«ng nghiÖ chÕbiÕ cña c¸c c¬ së tö nh© n kh¸ lín: p n - V¶i 250-300 triÖ u mÐt/n¨m; -§ö ê ng 200.000 tÊn/n¨m; - GiÊy 20.000tÊn bét giÊy/n¨m; - Rö î u 12-14 triÖ u lÝ t/n¨m; - Bia 150 triÖ u lÝ t/n¨m; - ChÌ 6.000 tÊn/n¨m; - Xµ phßng 5-60.000 tÊn/n¨m.

(34)

B¶n thuyÕt tr× cña Phã thñ t- íng TrÇ n Ph- ¬ng vÒt× h× kinh tÕ MiÒ Nam . T¹i Phñ thñ t- í nh nh nh n ng,7/1975, l- u tr÷ phñ thñ t- í HS. IV/431/3. ng.

102

Nguå B¸o c¸o ®iÒ tra t× h× c«ng nghiÖ MiÒ Nam cña Uû ban kÕ ho¹ch nhµ n: u nh nh p n nö íc, 2-6-1975. Lö u tr÷ ViÖ n Kinh tÕ hä VKT, 346/2A. c. Tuy nhiª n c¸c con sè thè kª ë trª n kh«ng cho biÕt phÇn cña tö s¶n c«ng nghiÖ p ngö ê ng i ViÖ t nam lµ bao nhiª u. Theo ö í tÝ cña phã thñ tö í (miÒn Nam cò) NguyÔn v¨n H¶o (S®d c nh ng tr. 35.) th×trong c«ng nghiÖ p tö nh©n, c¸c nhµ c«ng nghiÖ p ViÖ t Nam chØ chiÕm kho¶ng 18 % tæ ng sè xÝnghiÖ p vµ 10% gi¸ trÞs¶n lö î PhÇn cßn l¹i thuéc c¸c nhµ c«ng nghiÖ p Hoa kiÒu. ng. Nh÷ng ngö ê nµy trö í th¸ng 3/1956 vÉ n mang què tÞ Trung què (§ µi loan), tõ sau ®¹o i c c ch c dô 53, hä ¹t xin nhËp què tÞ ViÖ t Nam, kÕt h«n ví ngö ê ViÖ t nam ®Ó l¹i cã thÓ tiÕp tôc å c ch i i kinh doanh trong nh÷ng lÜnh vùc bÞchÝ phñ DiÖm cÊm. V×lÏ ®ã, trong thùc tÕ rÊt khã t¸ch nh b¹ch ®ö î ®©u lµ phÇn cña ngö ê ViÖ t gè ViÖ t, ®©u lµ phÇn cña ngö ê ViÖ t gè Hoa. c i c i c Tuy c«ng nghiÖ p tö nh©nViÖ t nam cã sù ph¸t triÕn m¹nh h¬n trö í vµ h¬n miÒn B¾c, c nhö ng vÉ n cã 2 nhö î ®iÓm rÊt lí lµ : c n - LÖ thuéc rÊt nhiÒu vµo nö í ngoµi vÒ nguyª n liÖ u (b«ng, bét s÷a, ®ö ê sî thuè l¸, c ng, i c bét mú... cña Mü) vµ phô tï thay thÕ (trö í hÕt lµ cña NhËt ). ng c - C¬ cÊu rÊt b©t hî lý: 50% lµ c«ng nghiÖ p chÕ biÕn ®å ¨n uè vµ gi¶i kh¸t, 80% tËp p ng trung ë Sµi Gßn vµ phô cËn, phÇn lí c¸i gälµ s¶n xuÊt chØ lµ hoµn tÊt kh©u cuè cï cña s¶n n i i ng phÈm... 4/ Thê i kú c¶ i t¹ o 1975-1979 § ©y lµ cuéc general sterilisation lÇn thø hai trª n quy m« c¶ nö í c. Sau 1975, trong § ¶ng céng s¶n còng cã nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau trong viÖ c ®¸nh gi¸ vµ tõ ®ã ®i tí nh÷ng th¸i ®é ®è ví c«ng nghiÖ p tö nh©n ë miÒn Nam. Mét sè cho r»ng ®©y lµ mét i i i bé phËn tÝ cùc, nª n duy tr×vµ gióp ®ì nã tå t¹i vµ ph¸t triÓn ®Ó phôc vô ®ê s«ng nh©n d©n ch n i trong t× h× khã kh¨n vµ thiÕu thè sau chiÕn tranh. Trong § ¹i Héi § ¶ng lÇn thø IV, th¸ng nh nh 12/1976, vµ sau ®ã trong NghÞquyÕt Bé chÝ trÞs« 254/NQ/TW, ý kiÕn nµy vÉ n ®ö î kh¼ng nh c ®Þ C¸c NghÞquyÕt ®ã vÉ n thõa nhËn r»ng kinh tÕ MiÒn Nam lµ kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn, nh. trong ®ã thµnh phÇn tö b¶n tö nh©n lµ mét thµnh phÇn hî ph¸p(35). p § ¶ng CSVN ®· thµnh lËp Ban C¶i t¹o c«ng thö ¬ng nghiÖ p TBTD ë miÒn Nam do «ng NguyÔn V¨n Linh lµm trö ëng ban. Lµ ngö ê ®· tõng ho¹t ®éng l©u n¨m ë miÒn Nam vµ am i hiÓu miÒn Nam, «ng Linh rÊt thËn trä trong c«ng viÖ c c¶i t¹o. ¤ ng thiª n vÒ chñ tr ö ¬ng gióp ng ®ì vµ khuyÕn khÝ c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n ph¸t triÒn s¶n xuÊt, phôc vô nhu cÇu x· héi. ch Nhê ®ã, suè trong gÇn 3 n¨m tõ 30 th¸ng Tö 1975 ®Õn 23 th¸ng 3 n¨m 1978, c¸c xÝnghiÖ p t c«ng nghiÖ p tö nh©n vÉ n ®ö î ho¹t ®éng hî ph¸p vµ còng cã mét sù ph¸t triÓn nhÊt ®Þ tuy c p nh, gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n vÒ nguyª n liÖ u vµ phô tï thay thÕ. ng BiÓu 5: Gi¸ trÞs¶n lö îng c«ng nghiÖ 1976-1978 (triÖ ® 1982) p u N¨ m Quèc doanh C¸ thÓ % cña c¸ thÓ trªn s¶n lö îng toµn ngµnh 1976 44.805,3 13.732,9 21%
(35)

V¨n kiÖ n § ¹i héi § CSVN lÇn thø IV, NXB Sù ThËt, 1977, tr. 34 .

103

1977 50.083,4 8.928,6 12,33% 1978 53.001,3 8.072,8 10,31% Nguå Niª n gi¸m Thè kª 1986, tr.129 n: ng Nhö ng tõ ®Çu n¨m 1978, chñ trö ¬ng c¶i t¹o triÖ t ®Ó vµ nhanh chãng ®· chi phè chÝ i nh s¸ch, thÓ hiÖ n ë ChØ thÞsè 15TTg cña ChÝ phñ ban hµnh ngµy 16/2/1978. ChØ thÞ nµy chñ nh trö ¬ng xo¸ bá kinh tÕ tö b¶n “lµ vÊn ®Ò nãng báng trö í m¾t, ph¶i tËp trung sø c cµng sí c m cµng tè ¤ ng § ç Mö ê ®· ®ö î cö gi÷c chø c trö ëng Ban c¶i t¹o. Tõ ®©y b¾t ®Çu ¸p dông t” i c phö ¬ng ph¸p nhö ®· tiÕn hµnh ë miÒn B¾c thê kú 1958-60. Ngµy 23 th¸ng 3 n¨m 1978 chiÕn i dÞ sterilissation b¾t ®Çu: BÝmËt, bÊt ngê cï mét lóc hÇu nhö tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖ p tö ch , ng nh©n ®Òu bÞ kh¸m xÐt. C¶ m¸y mãc lÉ n hµng ho¸ vµ nguyª n vËt liÖ u ®Òu bÞ tÞ thu. Riª ng ch trong c«ng nghiÖ p cã 237.260 ®¬n vÞbÞ kh¸m xÐt, kiÓm kª s¶n phÈm vµ hµng ho¸. Trong ®ã i cã 31.681 ®¬n vÞbÞquè h÷u ho¸ dö í h× thø c “trö ng mua”. Mét bé m¸y qu¶n lý mí ®ö î c i nh i c nhµ nö í cö vÒ thay chñ cò ®iÒu hµnh s¶n xuÊt. Mét sè chñ bÞ b¾t. Mét sè bá trè ra nö í c n c ngoµi mang theo nhö ng nç thï hËn mµ ®Õn nay vÉ n cßn ngö ng ®ä trong nh÷ng phong trµo i ng chè c«ng cùc ®oan ë h¶i ngo¹i. KÕt qu¶ lµ kinh tÕ tö nh©n bÞ thñ tiª u, nhö ng kh«ng thùc ng hiÖ n ®ö î môc ®Ý ph¸t triÓn s¶n xuÊt. Trong tay nhµ nö í vµ bé m¸y qu¶n lý do nhµ nö í ¸p c ch c c ®Æt, s¶n xuÊt ®× ®è nh n. Còng n¨m 1978, l¹i mét sù cè n÷a - vô n¹n kiÒu, lµm cho 300 ngµn trong tæ ng sè 1 triÖ u ngö ê Hoa bá ®i, mµ ®ã l¹i lµ nh÷ng ngö ê chñ kinh doanh lí h¬n c¶, lµm cho s¶n xuÊt cµng i i n thª m sa sót(36). KÕt qu¶ lµ s¶n lö î c«ng nghiÖ p tö doanh tõ 13,7 tû ® n¨m 1976 tôt xuè cßn 8,07 tû ng ng n¨m 1978(37) . H¬n 2 n¨m sau, trong 1 v¨n b¶n cña Ban BÝthö ngµy 17 th¸ng 6 n¨m 1980, § ¶ng CSVN ®· nhËn ®Þ l¹i vÒ nhö ng sai lÇm cña c«ng cuéc c¶i t¹o: “ N¨ng lùc SX cña phÇ n lín c¸c XN nh sau khi c¶i t¹o chö a ®ö îc sö dông tèt, n¨ng suÊt L§ thÊp,hiÖ qu¶ kinh tÕ gi¶m,nh× chung u n qu¶n lÝkÐ h¬n trö íc... Tai s¶n thu ®ö îc qua c¶i t¹o bÞhö háng mÊt m¸t nhiÒ § êi s«ng m u... c«ng nh©n cã nhiÒ khã kh¨n h¬n. Mét sè ngö êi ®· bá viÖ ®i ra nö íc ngoµi. T©m tr¹ng hoµi u c, nghi ch¸n n¶n vµ bÊt m·n kh¸ phæ biÕn, g©y nªn sù c¨ng th¼ng kh«ng cÇ n thiÕt...”(38) Nhö ng thùc tÕ miÒn Nam sau 1975 kh¸c h¼n miÒn B¾c sau 1954. Doanh nghiÖ p tö nh©n vÉ n sè sãt qua c¸c chiÕn dÞ c¶i t¹o. Mét mÆt lµ do tiÒm n¨ng cña nã ë trong n ö í vµ ng ch c nh÷ng chç dùa què tÕ (vai trß cña ViÖ t kiÒu vµ ngö ê Hoa trª n kh¾p thÕ gií MÆt kh¸c kh¶ c i i). n¨ng sè sãt cña nã cßn do c¶ sù suy yÕu vµ bÊt lùc cña khu vùc nhµ nö í khu vùc nµy ®· ng c: bÞ“ cai s÷a” do viÖ n trîgi¶m m¹nh, trong khi khu vùc t ö nh©n l¹i ®ö î “tiÕp s÷a” tõ nh÷ng c mè liª n hÖ l©u ®ê ví hä i i i hµng vµ b¹n bÌ ë nhiÒu nö í phö ¬ng T©y. Doanh nghiÖ p tö nh©n chØ c t¹m thê cho¸ng v¸ng sau ®ßn ®¸nh bÊt ngê n¨m 1978. § Õn n¨m 1979, khi kinh tÕ c¶ nö í b¾t i c ®Çu ®i vµo mét chu kú khñng ho¶ng vµ sa sót nghiª m trä th×c«ng nghiª p tö nh©n ngö î l¹i, ng, c l¹i phôc hå vµ tiÕn lª n: i

B¸o c¸o vÒt× h× ng- êi Hoa cña V¨n phßng Héi ®å Bé tr- ëng ngµy 7 th¸ng 8 n¨m 1983,.L- u tr÷ VP nh nh ng CP, HS/1243, 7A, tr. 1. (37) Niª n gi¸m thè kª 1986, tr. 129 ng (38) Th«ng b¸o ý kiÕn cña Ban BÝth- KÕt luËn Héi nghÞngµy 28 th¸ng 3 /1980 vÒ c¶i t¹o CTNTBTD ë miÒn Nam L- u tr÷ VPTW§ / Sè 14tbt- .

(36)

104

BiÓu 6: Gi¸ trÞs¶n lö îng c«ng nghiªp 1979-1981( triÖ ® 1982) u N¨ m Quèc doanh C¸ thÓ 1979 47.512,9 27.080,9 1980 40.288,9 26.636,2 1981 39.880,7 27.713,6 Nguå Niª n gi¸m Thè kª 1986 tr. 129. n: ng

5/ Thê i kú 1979-1985 - bung ra vµph¸rµ o ViÖ n trîcña Liª n x« vµ § «ng ¢ u gi¶m sót m¹nh. ViÖ n trîcña Trung Què bÞc¾t hoµn c toµn. Trö í sù ®e do¹ cña Trung Què ViÖ t nam ®· quyÕt ®Þ vµo khè COMECON (th¸ng 8 c c, nh i n¨m 1978), vµ do ®ã ph¶i chÊp nhËn gi¸ nhËp khÈu cña COMECON, cao gÊp 2,5 lÇn gi¸ nhËp khÈu theo chÕ ®é ö u ®· i trö í ®©y. Cuéc “cai s÷a” ®· ¶nh hö ëng rÊt m¹nh ®Õn viÖ c thóc ®Èy c m« h× cò ph¶i chuyÓn ®æ i. nh Bö í chuyÓn quan trä ®Çu tiª n lµ t¹i Héi nghi TW lÇn thø 6, th¸ng 9 n¨m 1979. LÇn c ng ®Çu tiª n § ¶ng CS ®ö a ra chñ trö ¬ng “cëi trãi cho SX kinh doanh” vµ cho phÐp “bung ra”(39). Sau Héi nghÞ kÓ trª n, ®· cã mét lo¹t chuyÓn biÕn quan trong : Nghi quyÕt 40CP th¸ng Mö ê n¨m 1980 cho phÐp ní láng ®éc quyÒn xuÊt nhËp khÈu c¶u nhµ nö í trung ö ¬ng. ChØ i i c thÞ 100CT cho phÐp kho¸n trong n«ng nghiÖ p. NghÞquyÕt 25CP ngµy 21 th¸ng 1 n¨m 1981 cho phÐp c¸c xÝnghiÖ p c«ng nghiÖ p cña nhµ nö í ®ö î liª n kÕt ví c¸c thµnh phÇn kh¸c, còng c c i tø c lµ thóc ®Èy c¸c thµnh phÇn ngoµi què doanh thª m ph¸t triÓn. c Trong khi khu vùc Nhµ nö í bÞ cai s÷a, th×khu vùc tö nh©n ®ö î tiÕp tÕ b»ng rÊt nhiÒu c c dßng s÷a tõ nhiÒu phÝ Cuéc bu«n b¸n kh«ng chÝ thø c ví Liª n X«, § «ng ¢ u, Lµo, a: nh i Campuchia, bu«n qua ¸c tÇu viÔn dö ¬ng (Vosco), ViÖ t kiÒu göi hµng vµ tiÒn vÒ... ®· t¹o ra c¶ vè c¶ vËt liÖ u, c¶ m¸y mãc thiÕt bÞvµ thÞtr ö ê cho c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n vµ c¶ kinh tÕ n, ng gia ®× ph¸t triÓn. nh BiÓu 7: Gi¸ trÞs¶n lö ¬ng cña kinh tÕc¸ thÓ trong c«ng nghiÖ (40) p 1976 1979 1980 1981 1982 Gi¸ trÞSL(tû ®å ng1970) 1,4 1,0 1,0 1,9 2,8 Mø c t¨ng trö ëng 100 72,1 75,3 135,8 202,1 % trong toµn ngµnh 30,7 18,2 20,1 30,6 35,9 Tuy nhiª n giai ®o¹n nµy vÉ n cßn lµ giai ®o¹n mµ c¶ Nhµ n ö í lÉ n doanh nghiÖ p tö nh©n c ®Òu ph¶i mß mÉm ® ö ê ®i trong t× tr¹ng “tranh tè tranh s¸ng”. Chö a cã mét chiÕn lö î ng nh i c nµo ®ö î kh¼ng ®Þ dø t kho¸t. Nhö c¸ch nãi cña ngö ê ViÖ t nam, ®©y lµ t× thÕ “tiÕn tho¸i c nh i nh lö ì nan”. Sau thê kú sterilisation 1978, nhµ nö í cho “bung ra” tõ 1979, r«i tõ 1982 thÊy ng i c doanh nghiª p tö nh©n ph¸t triÓn m¹nh qu¸, l¹i cã nhö ng biÖ n ph¸p kiÒm chÕ lai. § ã lµ NghÞ quyÕt cña Plenum III th¸ng 12/1982 vµ NghÞquyÕt 01 BCT cña Bé chÝ trÞ®Çu 1983 vÒ chØnh nh
(39) (40)

NghÞquyÕt Héi nghÞTW lÇn thø 6 ( kho¸ IV). Nhµ xuÊt b¶n Sù thËt, 1979, Hµ néi, tr. 63. NGTK1982, tr.179-180. Kimh tÕ c¸ thÓ bao gå kh«ng chØ c¸c doanh nghiÖ p t- b¶n t- nh©n mµ cßn cã c¶ m c¸c hé kinh doanh thñ c«ng nghiÖ p nhá

105

®è t× h× kinh tÕ cña thµnh phè Hå ChÝ Minh. Theo c¸c nghÞ quyÕt nay, mét sè doanh n nh nh nghiÖ p tö nh©n ®· bÞgi¶i thÓ hoÆc s¸t nhËp vµo què doanh. Mét sè bÞtËp hî l¹i trong c¸c xÝ c p nghiÖ p hî t¸c vµ do nhµ nö í qu¶n lý vÒ kÕ ho¹ch. ë nhiÒu thµnh phè trö í hÕt lµ Hµ néi, cã p c , c chiÕn dÞ xö lý c¸c “c¨n nhµ bÊt minh”, tø c nh÷ng nhµ mí x©y mµ lóc ®ã ® ö î coi lµ rÊt ch i c sang trä Cã h¬n 50 c¨n nhµ cña Hµ néi ®· bÞtÞ thu v×chñ kh«ng chø ng minh n¬i nguå ng. ch n gè lµm giÇu cña m× Còng ®· cã mÊy chiÕn dÞ liª n tiÕp gä lµ X.30, X50... cho phÐp c«ng c nh. ch i an vµ kh¸m xÐt c¸c gia ®× ®ö î coi lµ giÇu cã, tÞ thu tñ l¹nh, m¸y nghe nh¹c, ti vi... (lµ nh c ch nh÷ng thø mµ thí ®ã ®ö î coi nhö nh÷ng vËt tö î trö ng cho giÇu cã). Nhö ng còng nhö i c ng chiÕn dÞ th¸ng 3/1978, c¸c chiÕn dÞ nµy kh«ng xo¸ bá ®ö î kinh tÕ tö nh©n, nã chØ lµm ch ch c cho kinh tÕ thª m ®× ®è ®ê sè cña d©n cö thª m khã kh¨n, vµ chÝ phñ l¹i ph¶i ®iÒu nh n, i ng nh chØnh tõ ”t¶” sang “h÷u”. Trong khi ®ã, c«ng nghiÖ p tö nh©n v©n t¨ng trö ëng ®Òu ®Æn. Sau nhiÒu n¨m bÕ t¾c vÒ hö í ®i, ®Õn n¨m 1985, ví Héi nghÞTW lÇn VIII, § ¶ng quyÕt ng i ®Þ m¹nh d¹n thÞtrö ê ho¸ hÖ thå kinh tÕ, trö í hÕt lµ xo¸ bá hÖ thè gi¸ kÕ ho¹ch cò nh ng ng c ng ®· qu¸ l¹c hËu vµ dÇn d©n ¸p dông gi¸ thÞtrö ê § Õn th¸ng 12 n¨m 1986, t¹i § ¹i héi § ¶ng ng. VI, lÇn ®Çu tiª n ®· cã nhö ng quyÕt ®Þ t¸o b¹o: thõa nhËn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn, thõa nh nhËn kinh tÕ hµng ho¸, thõa nhËn kinh tÕ më... § ã lµ vËn héi mí cho doanh nghiÖ p tö nh©n i ph¸t triÓn. 6/ Thê i kú tõ 1986 ® Õ n nay Sau § ¹i héi § ¶ng lÇn thø VI, Nhµ nö í liª n tiÕp ®ö a ra vµ thi hµnh nhö ng chÝ s¸ch ®æ i c nh mí kinh tÕ, t¹o m«i trö ê thuËn lä chö a tõng cã trö í ®ã cho c¸c doanh nghiÖ p tö nh©n i ng i c ph¸t triÓn: Ngµy 29 th¸ng 12 n¨m 1987, Ban hµnh LuËt ®Çu tö nö í ngoµi, chÝ thø c chÊp nhËn c nh kinh doanh cña tö b¶n ngo¹i què ë VN. c Ngµy 9 th¸ng 3 n¨m 1988 cï mét lóc ChÝ phñ ban hµnh 2 nghÞ ®Þ quan trä ng nh nh ng: NghÞ®Þ sè 27N§ vÒ kinh tÕ tö doanh vµ nghÞ®Þ 29N§ vÒ kinh tÕ gia ®× Kh«ng cã mét nh nh nh. lê ®¸nh gi¸ nµo vÒ cuéc c¶i t¹o kinh hoµng n¨m 1978, nhö ng 2 b¶n nghÞ®Þ nµy lµ sù phôc i nh hå chÝ thø c quyÒn cña doanh nghiÖ p tö nh©n. i nh § Õn ngµy 21 th¸ng 12 n¨m 1990 Nhµ nö í ban hµnh LuËt doanh nghiÖ p tö nh©n. c Trong hiÕn ph¸p n¨m 1992, ®iÒu 57 ®· kh¼ng ®Þ “c«ng d©n ViÖ t nam cã quyÒn tù do nh kinh doanh theo quy ®Þ cña luËt ph¸p” nh Nh÷ng hµnh lang luËt ph¸p ®ã cï ví c¬ chÕ thÞ trö ê më cöa ®· dÉ n tí boom cña ng i ng i doanh nghiÖ p tö nh©n. Trong 10 n¨m, tõ 1986 ®Õn 1995, sè xÝ nghiÖ p c«ng nghiÖ p què doanh tõ 3.141 gi¶m c xuè cßn 2.002. Hî t¸c x· tõ 37.649 xuè ng p ng1.199, tø c lµ gi¶m ®i h¬n 30 lÇn. Doanh nghiÖ p tö nh©n trong c«ng nghiÖ p (doanh nghiÖ p vµ c«ng ty) tõ 567 n¨m 1986 lª n 959 n¨m 1991 vµ 6.311 n¨m 1995, tø c lµ t¨ng h¬n 11 lÇn(41). XÐt vÒ tæ ng gi¸ trÞ s¶n lö î ng,th× khu vùc doanh nghiÖ p tö nh©n t¨ng nhanh nhÊt:Trong 5 n¨m (1990-1994) t¨ng 773%,trong khi ®ã toµn ngµnh c«ng nghiÖ p chØ t¨ng 88,9%, trong ®ã khu vö c nhµ nö í t¨ng 102,1%, khu vùc tËp thÓ c gi¶m 80% (42).
(41) (42)

ChÝ s¸ch hçtrîvµ ph¸t triÓn doanh nghiÖ p nhá vµ võa ë ViÖ t nam, NXB CTQG,1997, tr.41-42. nh Niª n gi¸m thè kª 1995,tr.166-167. ng

106

Tuy cã sù vï lª n kh¸ m¹nh trong h¬n 10 n¨m qua, nhö ng doanh nghiÖ p tö nh©n ViÖ t ng nam vÉ n cßn lµ mét bé phËn rÊt nhá bÐ trong kinh tÕ nãi chung vµ nhÊt lµ trong c«ng nghiÖ p. Trong toµn nÒn kinh tÕ, chã ®Õn n¨m 1997 nã chØ chiÕm kho¶ng 3,2% GDP. Trong c«ng nghiÖ p, phÇn cña nã cßn nhá bÐ h¬n: 2,2% n¨m 1995, 2,3% n¨m 1996, 2,4% n¨m 1997(43). Còng nª n lö u ý r»ng sè doanh nghiÖ p tö nh©n t¨ng lª n rÊt nhiÒu vµ rÊt nhanh, nhö ng sè ph¸ s¶n còng kh«ng Ý Nhö trö ê hî thµnh phè Hå ChÝMinh, ngö ê ta ö í tÝ r¨ng trong thê t. ng p i c nh i (44) gian 1996-1998, tÝ trung b× cø cã 3 doanh nghiÖ p ra ®ê th×cã 1,2 c¸i chÕt ®i . § iÒu ®ã nh nh i chø ng tá khu vùc tö nh©n rÊt n¨ng ®éng nhö ng còng ®Çy biÕn ®éng, nã cã hiÖ u qu¶ kinh tÕ kh¸ cao, nhö ng ®é rñi ro còng rÊt lí mµ b©y giê th×sù rñi ro kh«ng ®Õn tõ phÝ nhµ n ö í nhö n, a c trong c¸c cuéc c¶i t¹o trö í ®©y, mµ ®Õn tõ chÝ thÞtrö ê vµ tuú thuéc ë kh¶ n¨ng vµ b¶n c nh ng lÜnh cña b¶n th©n nhµ kinh doanh. § å thÞ1: Sè lö îng doanh nghiÖ trong c«ng nghiÖ p p
40000 35000 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0 1986 88
80 60 40 20 0 1986 Què doanh c TËp thÓ T- nh©n

§ å thÞ2: ChØsè ph¸t triÓn cña c¸c khu vùc trong c«ng nghiÖ p
140 120 100

Doanh nghiÖ p Hî t¸c x· p C«ng ty, doanh nghiÖ p t- nh©n

90

91

92

93

94

95

88

90

92

94

Remarque • NÕu kÓ tõ sù “bung ra” ®Çu tiª n ë Héi nghÞTrung ö ¬ng lÇn thø 6 n¨m 1979, ®· 20 n¨m, tø c lµ mét hoÆc h¬n mét thÕ hÖ . Nhö ng nÕu nh× l¹i mét qu¸ khø xa gÊp 10 lÇn nhö n thÕ, th×thÊy r»ng giai cÊp tö s¶n c«ng nghiÖ p ViÖ t nam nhö mét ®ø a trÎ “cßi xö ¬ng”. BÞ chÌn Ðp bëi Hoa kiÒu, ngö ê Ph¸p, khi toµn d©n ®ö î gi¶i phãng th× nhµ tö s¶n bÞ c¶i t¹o i c nhiÒu ®î liª n tiÕp. 20 n¨m qua, gi¶ sö mä ®iÒu kiÖ n ®Òu thuËn lî th×còng chö a thÓ lµ ®ñ t i i cho 1 ®ø a trÎ lí lª n thµnh mét con ngö ê b× thö ê chö a nãi lµ tr¸ng kiÖ n. n i nh ng,
(43) (44)

Niª n gi¸m thè kª 1997, tr. 29,165. ng Tham luËn cña NguyÕn thµnh Trai, t¹i Héi th¶o kinh tÕ khè Francophonie, Hanoi, 1997 i

107

• Ví mét qu¸ khø nhö thÕ lu«n lu«n lµ marginal, giai cÊp tö s¶n c«ng nghiÖ p ViÖ t i nam thiÕu c¶ vè kinh nghiÖm, c¶ quan hÖ ví thÞtrö ê trong vµ ngoµi nö í vµ ®Æc biÖ t n, i ng c, lµ thiÕu h¼n mét truyÒn thè b¶n th©n. Sè tö s¶n c«ng nghiÖ p “vµo ®ê trong 20 n¨m qua ng i” phÇn lí lµ parvenue, nhênh÷ng c¬ may chôp giËt ®ö î vè ®ö î thÞtrö ê ®ö î mét c¸i n c n, c ng, c « quyÒn lùc nµo ®ã. Khã cã thÓ t× ®ö î mét ai trong sè häcã 2, 3 hoÆc 4 ®ê lµ nh÷ng m c i doanh nh©n næ i tiÕng trong mét ngµnh nghÒ nhö thö ê thÊy trª n thÕ gií xö a vµ nay (mét ng i hoÆc hai thÕ hÖ hoµn toµn chö a thÓ ®ñ ®Ó t¹o ra truyÒn thè cña mét h· ng). Sù hÉ ng hôt ®ã ng kh«ng thÓ kh«ng ®Ó l¹i nh÷ng khuyÕt tËt trong tÝ c¸ch cña nh÷ng nhµ tö s¶n c«ng nghiÖ p: nh thiÕu ch÷ tÝ thiÕu hiÓu biÕt vÒ thÞtrö ê vµ m«i trö ê kinh doanh,... nãi chung lµ thiÕu n, ng ng v¨n ho¸ kinh doanh. • Trong quan hÖ ví luËt ph¸p, cã mét héi chø ng kh¸ phø c t¹p. § óng lµ nh÷ng nhµ i kinh doanh ViÖ t nam cã Ý n¨ng lùc hiÓu biÕt vµ chÊp hµnh luËt ph¸p h¬n lµ n¨ng lùc lÈn t tr¸nh luËt ph¸p hoÆc ph¹m ph¸p. NÕu lÇn gië l¹i qu¸ khø cña hä thÊy lý do cña nã: ®· cã th× nh÷ng thê kú luËt ph¸p còng sai hoÆc qu¸ nghiÖ t ng· , buéc con ngö ê ph¶i kh«ng chÊp i i hµnh nã mí cã thÓ tå t¹i, tø c lµ ph¸ rµo. Ph¶n ø ng ®ã ®· ph¸t triÓn thµnh mét thãi quen i n phæ biÕn, thËm chÝ thµnh b¶n n¨ng. Söa nã kh«ng chØ ë tõ mét phÝ mµ hai phÝ vµ h¬n a, a n÷a. LuËt ph¸p ph¶i nhö thÕ nµo ®Ó viÖ c chÊp hµnh luËt ph¸p trë thµnh lý do vµ ®iÒu kiÖ n tå t¹i. Còng cÇn ph¶i cã nh÷ng sù hç trîvÒ gi¸o dôc, vÒ th«ng tin, vÒ vè ph¶i cã nh÷ng n n, partner ®Ó cuè hót c¸c doanh nh©n vµo thÕ gií ®ö ¬ng ®¹i mµ ë ®ã hä dÇn t× thÊy c¶ n i dÇn m sù tù tin, c¶ nhu cÇu ®ö î tin vµ b»ng con ®ö ê ®ã, hä ®ö î trau då vÒ v¨n ho¸ kinh c ng sÏ c i doanh. Hµ Néi, th¸ng 6 n¨m 1999

108

phô lôc 3 : C©u hái pháng vÊ n

Ngö ê pháng vÊn: i Ngµy pháng vÊn: Sè thø tù c«ng ty: C© u há ® iÒu tra cña MPDF i

Th¸ng 1/1999

A, 1. 2,

Gií i thiÖ u chung Hä n ngö ê ®ö î pháng vÊn: tª i c Ngö ê pháng vÊn - Gií tÝ cña ngö ê ®ö î pháng vÊn ? i i nh i c 0, Nam 1, N÷

3, Chø c vô cña ngö ê ®ö î pháng vÊn ( Ngö êi phá vÊn - lÊy danh thiÕp cña ngö ê i c ng i ®ö î pháng vÊn vµ ®Ý vµo mÆt trö í cña b¶n c©u hái ®· tr¶ lê c nh c i) 0, 2, 8, 4, Chñ doanh nghiÖ p Phã Gi¸m ®è c«ng ty c Chø c danh kh¸c: 1, 3, 9, Gi¸m ®è c«ng ty c Trö ëng phßng Kh«ng cã

Tª n c«ng ty: TiÕng ViÖ t : TiÕng Anh : ViÕt t¾t :

5,

§ Þ chØ c«ng ty (cô thÓ : göi thö vµ trô së): a § iÖ n tho¹i : Fax:

6,

Ngö êi phá vÊn - x¸c ®Þ ®Þ bµn ho¹t ®éng cña c«ng ty theo ®Þ ®iÓm: ng nh a a 0, 3, 6, TP Hå ChÝMinh § µ N½ng Th¸i B× nh 1, 4, 5, B× Dö ¬ng nh Hµ Néi N¬i kh¸c:
109

2, § å Nai ng 5, H¶i phßng 6, Kh«ng x¸c ®Þ nh

B,
S¶n phÈm 7, 8, 9,

C¤NG TY

S¶n phÈm hoÆc ho¹t ®éng chÝ cña c«ng ty lµ g× nh ? M· ISIC (Ngö êi phá vÊn - ®iÒn sau): ng Ngö êi phá vÊn - S¶n phÈm nµy lµ: ng 0, 8, B¸n thµnh phÈm? Kh¸c : 1, 9, Thµnh phÈm? Kh«ng tr¶ lê i

10, 11, 12, 13,

S¶n phÈm hoÆc ho¹t ®éng chÝ nµy chiÕm bao nhiª u % tæ ng doanh thu? nh % S¶n phÈm hoÆc ho¹t ®éng kh¸c cña c«ng ty lµ g× ? M· ISIC (Ngö êi phá vÊn - ®iÒn sau) ng Ngö êi phá vÊn - S¶n phÈm nµy lµ : ng 0, 8, B¸n thµnh phÈm? Kh¸c: 1, 9, Thµnh phÈm? Kh«ng tr¶ lê i

14,

S¶n phÈm vµ ho¹t ®éng kh¸c nµy chiÕm bao nhiª u % tæ ng doanh thu? % Tö c¸ch ph¸p nh© n vµ nguån gèc

15,

H· y gi¶i thÝ c«ng ty b¾t ®Çu ho¹t ®éng nhö thÕ nµo: ch

16,

Nguå gè cña c«ng ty tö nh©n nµy? n c 0, 1, 2, 3, 4, 5, Tù m× kinh doanh nh Kinh doanh cï ví vî ng) hoÆc thµnh viª n kh¸c trong gia ®× ng i (chå nh Kinh doanh cï ví b¹n bÌ, ®å nghiÖ p, b¹n hä hoÆc ngö ê kh¸c ng i ng c i Kinh doanh cï mét ®è t¸c nö í ngoµi (kh«ng c«ng khai) ng i c Mua l¹i hoÆc tiÕp qu¶n c¬ së kinh doanh cña nhµ nö í c Mua l¹i c¬ së kinh doanh cña mét thµnh viª n trong gia ®× nh

110

6, 7, 8, 17,

Mua l¹i c¬ së kinh doanh cña mét ngö ê ngoµi i Thõa kÕ c¬ së kinh doanh cña mét thµnh viª n trong gia ®× nh Nguå gè kh¸c: n c 9, Kh«ng tr¶ lê i

Qu¸ tr× h× thµnh h× thø c së h÷u cña doanh nghiÖ p? Ngö êi phá vÊn - lö u ý nh nh nh ng c©u hái nµy muè lµm râ ý trª n vµo thê ®iÓm DN lÇn ®Çu tiª n b¾t ®Çu ho¹t ®éng, n i chø kh«ng ph¶i tõ thê ®iÓm ®¨ng ký lµ c«ng ty tö nh©n, i 0, 1, 2, 3, 100% së h÷u tö nh©n vµ ®éc lËp kÓ tõ khi b¾t ®Çu khëi ®éng HiÖ n nay lµ 100% tö nh©n, nhö ng trö í kia thuéc së h÷u hoµn toµn/mét c phÇn hoÆc vÒ mÆt ph¸p lý cã liª n quan ®Õn së h÷u c«ng hoÆc chÝ phñ nh HiÖ n nay lµ 100% tö nh©n, nhö ng trö í kia thuéc së h÷u hoÆc vÒ mÆt ph¸p c lý cã liª n quan ®Õn viÖ c h× thµnh mét c«ng ty tö nh©n lí h¬n nh n HiÖ n nay vµ khi b¾t ®Çu ho¹t ®éng lµ 100% tö nh©n, nhö ng thuéc së h÷u hoÆc vÒ mÆt ph¸p lý cã liª n quan ®Õn nhµ nö í trong mét giai ®o¹n giao c thê Bao l©u i, HiÖ n thê së h÷u phÇn lí thuéc tö nh©n nhö ng vÒ ph¸p lý hoÆc thö ¬ng i n m¹i th×cã liª n quan ®Õn mét DN Nhµ nö í c, HiÖ n thê së h÷u phÇn lí thuéc tö nh©n nhö ng vÒ ph¸p lý hoÆc thö ¬ng i n m¹i th×cã liª n quan ®Õn mét c¬ quan chÝ phñ nh HiÖ n thê së h÷u phÇn lí thuéc tö nh©n nhö ng vÒ ph¸p lý hoÆc thö ¬ng i n m¹i th×cã liª n quan ®Õn mét hî t¸c x· p Trö í ®©y cã liª n kÕt ví mét hî t¸c x· c i p Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i %

4, 5, 6, 7, 8, 18, 19, 20,

PhÇn së h÷u tö nh©n trong c«ng ty lµ bao nhiª u?

Ngö ê ®ø ng ®Çu c«ng ty vµ gia ®× cña hä h÷u bao nhiª u % c«ng ty? i nh së % C¸c chñ së h÷u kh¸c lµ ai? Ngö êi phá vÊn - ®¶m b¶o r»ng sè% lµ dö í tæ ng sè ng i 100% 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, C¬ quan chÝ phñ Trung ö ¬ng nh C¬ quan chÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng hoÆc tØnh nh a Doanh nghiÖ p Nhµ nö í c Hî t¸c x· p Tæ chø c x· héi hoÆc tæ chø c trùc thuéc chÝ phñ nh C¸c ®è t¸c ViÖ t nam kh¸c i Nhµ ®Çu tö nö í ngoµi c Ngö ê lao ®éng i Ngö ê kh¸c: i Kh«ng tr¶ lê i Céng ví c©u hái 19 i % % % % % % % % % %

111

Tæ ng sè 21,

100%

NÕu chñ së h÷u bao gå c¶ ngö ê nö í ngoµi, cã ai lµ ViÖ t kiÒu kh«ng? m i c 0, Kh«ng 1, Cã 8, Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

22,

Tö c¸ch ph¸p nh©n hiÖ n nay cña c«ng ty lµ g× ? 0, 8, Tö nh©n Kh¸c: 1, TNHH 2, 9, Cæ phÇn Kh«ng tr¶ lê i

23, 24,

Thê ®iÓm mµ c«ng ty dö í h× thø c nµo ®ã thùc sù b¾t ®Çu ho¹t ®éng c¸ch ®©y bao i i nh nhiª u n¨m? Vµo n¨m nµo th×c«ng ty ®¨ng ký lµ mét c«ng ty tö nh©n hî ph¸p? p 0, 4, 8, 1998 1994 Kh¸c: 1, 5, 1997 1993 2, 6, 1996 1992 3, 1995 7, 1991 9, Kh«ng tr¶ lê i

25,

Ngö êi phá vÊn - tr¶ lê c©u hái nµy sau cuéc pháng vÊn, Dùa vµo tr¶ lê cña c©u ng i i 23 vµ 24, c«ng ty ®· ho¹t ®éng ®ö î bao l©u trö í khi ®¨ng ký (ví c©u tr¶ lê lµ c c i i lí h¬n 1 n¨m th×lµm trßn ví con sè gÇn nhÊt)? n i 0, 3, 6, 8, Chö a Hai n¨m 11-20 n¨m Kh¸c: 1, 4, 7, Dö í 1 n¨m i 3 - 5 n¨m Trª n 20 n¨m 2, 5, 9, Mét n¨m 6 - 10 n¨m Kh«ng tr¶ lê i

26,

C«ng ty ®· cã thay ®æ i nµo vÒ tö c¸ch ph¸p nh©n chö a kÓ tõ khi ®ang ký lµ c«ng ty tö nh©n? 0, 8, Kh«ng Kh¸c: 1, 9, Cã (cô thÓ: Kh«ng tr¶ lê i )

C¸c vÊn ® Ò Ba vÊn ®Ò quan trä nhÊt ¶nh hö ëng ®Õn ho¹t ®éng kinh doanh cña c«ng ty lµ g× ng ? LiÖ t kª theo mø c ®é quan trä ®Ó n¾m ®ö î vÊn ®Ò thùc sù, Ngö ê pháng vÊn - viÕt ng c i l¹i c©u tr¶ lê cña trö ëng phßng vµ ghi m· sè i , 27, 28, VÊn ®Ò quan trä nhÊt ng VÊn ®Ò quan trä thø hai ng

112

29, 30,

VÊn ®Ò quan trä thø ba ng Th«ng tin cã tÝ quyÕt ®Þ ®è ví ho¹t ®éng kinh doanh mµ c«ng ty thiÕu nhiÒu nh nh i i nhÊt thuéc kÜnh vùc nµo (vÝdô: thÞtrö ê ngö ê cung cÊp, ngµnh)? ng, i

31,

HiÖ n nay, lo¹i h× ®µo t¹o ng¾n h¹n nµo cã Ý nhÊt ®è ví ng ö ê ®óng ®Çu c«ng nh ch i i i ty? 0, 2, 3, 4, 6, 7, 8, Kh«ng cã 1, Kü n¨ng kÕ to¸n hoÆc lµm sæ s¸ch Marketing, bao gå qu¶ng c¸o m Kü n¨ng ®Ó cã nh÷ng dÞ vô tµi chÝ cña ng©n hµng ch nh Sö dông c«ng nghÖ mí i 5, Tæ chø c s¶n xuÊt Qu¶n lý ( lo¹i qu¶n lý nµo? ) Th©m nhËp thÞtrö ê nö í ngoµi ng c Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

32,

¤ ng bµ ®· bao giê c¸c tham gia kho¸ ®µo t¹o kinh doanh ng¾n h¹n chö a? 0, 8, Chö a Kh¸c: 1, Cã, bao nhiª u vµ lo¹i h× g× nh ? 9, Kh«ng tr¶ lê i

33,

¤ ng bµ cã ph¶i lµ thµnh viª n cña mét tæ chø c nghÒ nghiÖ p hoÆc hiÖ p héi kinh doanh kh¸c kh«ng? 0, 8, Kh«ng Kh¸c: 1, 9, Cã, (cô thÓ: Kh«ng tr¶ lê i )

34,

NÕu cã, «ng bµ ®ö î hö ëng nh÷ng lî Ý g×khi lµ thµnh viª n? (VÝdô: th«ng tin c i ch vÒ thÞtrö ê c«ng nghÖ , luËt lÖ vµ quy ®Þ ®¹i diÖ n chÝ trÞ gi¸o dôc ®µo t¹o, b¶o ng, nh, nh , hiÓm, vay l· i suÊt ö u ®· i, c¸c dÞ vô tµi chÝ kh¸c) ch nh

Lao ® éng 35, Cã bao nhiª u chñ së h÷u vµ thµnh viª n gia ®× hä viÖ c thö ê xuyª n cho nh lµm ng c«ng ty? (Ngö ê pháng vÊn - C©u hái nµy bao gå c¶ ch¸u g¸i vµ trai vµ t ö ¬ng tù) i m ChÝ thø c hiÖ n nay cã bao nhiª u lao ®éng ¨n lö ¬ng thö ê xuyª n dµi h¹n vµ theo hî nh ng p ®å lao ®éng t¹i c«ng ty «ng bµ (bao gå thµnh viª n gia ®× ng m nh)? Ngö êi phá vÊn - ®ö a tr¶ lê cña c©u 36 vµo môc phï hî d ö í ®©y: ng i p i

36, 37,

113

0, Dö í 50 i 4, 200-249 8, Kh¸c: 38, 39,

1, 50-99 5, 250-299

2, 100-149 6, 300-499 9, Kh«ng tr¶ lê i

3, 150-199 7, 500 vµ trª n

TÝ thùc tÕ, cã bao nhiª u lao ®éng ¨n lö ¬ng thö ê xuyª n dµi h¹n vµ theo hî ®å nh ng p ng lao ®éng «ng bµ ®ang thuª ? Ngö êi phá vÊn - ®ö a tr¶ lê cña c©u 38 vµo môc phïhî d ö í ®©y: ng i p i 0, Dö í 50 i 4, 200-249 8, Kh¸c: 1, 50-99 5, 250-299 2, 100-149 6, 300-499 9, Kh«ng tr¶ lê i 3, 150-199 7, 500 vµ trª n

40,

Ngö êi phá vÊn - dùa vµo tr¶ lê cña ngö ê ®ö î pháng vÊn cho c©u 36 vµ 38: ng i i c 0, 1, 2, 8, Sèlao ®éng chÝ thø c vµ thùc tÕ lµ b»ng nhau nh Sèlao ®éng thùc tÕ lí h¬n sèlao ®éng chÝ thø c n nh Sèlao ®éng chÝ thø c lí h¬n sèlao ®éng thùc tÕ nh n Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

Ngö êi phá vÊn - c¸c c©u hái sau ®©y nh»m t× hiÓu sè lö î lao ®éng thùc tÕ: ng m ng 41, 42, Hiª n nay «ngbµ thuª bao nhiª u lao ®éng lµm b¸n thê gian vµ/hoÆc theo thê vô? i i C¸c lao ®éng thö ê xuyª n hiÖ n lµm viÖ c theo lo¹i hî ®å lao ®éng nµo? ng p ng 0, 2, 3, 4, 6, 8, 43, 44, Hî ®å theo ngµy p ng 1, Hî ®å theo th¸ng p ng Hî ®å dµi h¹n dö í 6 th¸ng p ng i Hî ®å 6 th¸ng hoÆc trª n 6 th¸ng (nhö ng dö í 1 n¨m) p ng i Hî ®å hµng n¨m p ng 5, Hî ®å nhiÒu n¨m p ng Kh«ng hî ®å hä viÖ c thö ê xuyª n dµi h¹n p ng, lµm ng Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

Bao nhiª u lao ®éng thö ê xuyª n lµ n÷? ng Ngö êi phá vÊn - tÝ to¸n sau, Sè lao ®éng n÷ thö ê xuyª n chiÕm bao nhiª u % ng nh ng trong tæ ng sè lao ®éng thö ê xuyª n? ng % Ngö êi phá vÊn - ®ö a tr¶ lê cña c©u 44 vµo môc phïhî d ö í ®©y: ng i p i 0, 3, 6, 8, Kh«ng 26-50% 91-99% Kh¸c: 1, 4, 7, 9, 1-10% 51-75% 100% Kh«ng tr¶ lê i 2, 5, 11-25% 76-90%

45,

114

46, 47,

Tæ ng sè ngö ê lao ®éng thö ê xuyª n (gia ®× ng¾n h¹n vµ dµi h¹n) khi doanh i ng nh, nghiÖ p khëi sù lóc ban ®Çu? Ngö êi phá vÊn - ®ö a tr¶ lê cña c©u 46 vµo mét trong c¸c môc phïd ö í ®©y ng i i 0, Dö í 50 i 1, 50-99 2, 100-149 3, 150-199 4, 200-249 5, 250-299 6, 300-499 7, 500 vµ trª n 8, Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i Tæ ng sè ngö ê lao ®éng thö ê xuyª n (gia ®× ng¾n h¹n vµ dµi h¹n) khi c«ng ty i ng nh, chÝ thø c ®¨ng ký lµ c«ng ty tö nh©n hî ph¸p? nh p Ngö êi phá vÊn - ®ö a tr¶ lê cña c©u 48 vµo mét trong c¸c môc d ö í ®©y: ng i i 0, Dö í 50 i 4, 200-249 8, Kh¸c: 1, 50-99 5, 250-299 2, 100-149 6, 300-499 9, Kh«ng tr¶ lê i 3, 150-199 7, 500 vµ trª n

48,

49,

50,

¤ ng bµ ®· thuª lao ®éng nhö thÕ nµo? 0, 2, 3, 4, 8, Qua c¬ quan lao ®éng nhµ nö í c Trùc tiÕp quan qu¶ng c¸o Trùc tiÕp qua quan hÖ c¸ nh©n Trùc tiÕp qua gií thiÖ u i Kh¸c: 1, Tæ chø c tuyÓn dông tö nh©n

9, Kh«ng tr¶ lê i

51,

Tæ ng chi phÝ hµng th¸ng cho lao ®éng t¹i doanh nghiÖ p lµ bao nhiª u (bao gå tiÒn m c«ng, thö ëng, trîcÊp, thuÕ vµ b¶o hiÓm x· héi)? Ngö ê pháng vÊn sÏ ph¶i chuyÓn ®æ i i thµnh ci phÝtheo th¸ng nÕu ngö ê tr¶ lê pháng vÊn kh«ng cho biÕt, i i ®å ng/th¸ng Ngö ê lao ®éng hiÖ n nay ®· ®¸p ø ng yª u cÇu vÒ kü n¨ng cña «ng bµ chö a? i 0, 1, 8, Chö a, B× luËn: nh Rå B× luËn: i, nh Kh¸c:

52,

9, Kh«ng tr¶ lê i

53,

¤ ng bµ cã ®µo t¹o cho ngö ê lao ®éng kh«ng? i 0, 1, Kh«ng, V×sao kh«ng? Cã, H· y cho biÕt, (lo¹i g× cho ai, thö ê xuyª n kh«ng, thê gian bao l©u) , ng i

8, 54,

Kh¸c:

9,

Kh«ng tr¶ lê i

¤ ng bµ cã gÆp khã kh¨n khi tuyÓn dông ngö ê lao ®éng kh«ng cã kü n¨ng kh«ng? i
115

0, 8, 55,

Kh«ng Kh¸c:

1, 9,

Cã, VÊn ®Ò g× Kh«ng tr¶ lê i

¤ ng bµ cã gÆp khã kh¨n khi tuyÓn dông lao ®éng cã tay nghÒ kü thuËt kh«ng (vÝ dô, kü sö , ngö ê ®ø ng m¸y, nghÖ nh©n)? i 0, 8, Kh«ng Kh¸c: 1, 9, Cã, VÊn ®Ò g× Kh«ng tr¶ lê i

56,

¤ ng bµ cã gÆp khã kh¨n khi tuyÓn dông nh©n viª n v¨n phßng kh«ng (marketing, qu¶n lý)? 0, 8, Kh«ng Kh¸c: 1, 9, Cã, vÊn ®Ò g× ? Kh«ng tr¶ lê i

Tµi chÝ nh 57, VÊn ®Ò lí nhÊt «ng bµ gÆp ph¶i vÒ tµi chÝ ®è ví ho¹t ®éng kinh doanh lµ g× n nh i i ?

Nguå tµi chÝ nµo lµ chñ yÕu ®è ví ho¹t ®éng kinh doanh cña «ng bµ? Ngö êi n nh i i phá vÊn - chØ hái mét trong c¸c c©u tõ 58 ®Õn 61, ng 58, ... Lóc ban ®Çu hoÆc trong 6 th¸ng ®Çu tiª n sau khi ®¨ng ký? 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 59, TiÒn tiÕt kiÖm c¸ nh©n, cña gia ®× vµ b¹n bÌ nh Vay cña gia ®× vµ b¹n bÌ nh TiÒn cña ngö ê cho vay t¹i ®Þ phö ¬ng (quen biÕt) i a Vay cña ng©n hµng thö ¬ng m¹i hoÆc ®Çu tö Vay cña ng©n hµng hoÆc tæ chø c tÝ dông nö í ngoµi n c Nguå tiÒn cña t«i tõ ho¹t ®éng kinh doanh hiÖ n nay hoÆc c¸c kinh doanh n kh¸c, (cô thÓ: ) Vay cña ngö ê lao ®éng i TÝ dông cña ngö ê cung cÊp/ tiÒn kh¸ch hµng ø ng trö í n i c Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

... Kho¶ng thê gian gi÷a 6 th¸ng ®Çu vµ n¨m ®Çu tiª n sau khi ®¨ng ký? i 0, 1, 2, 3, 4, TiÒn tiÕt kiÖm c¸ nh©n, cña gia ®× vµ b¹n bÌ nh Vay cña gia ®× vµ b¹n bÌ nh TiÒn cña ngö ê cho vay t¹i ®Þ phö ¬ng (quen biÕt) i a Vay cña ng©n hµng thö ¬ng m¹i hoÆc ®Çu tö Vay cña ng©n hµng hoÆc tæ chø c tÝ dông nö í ngoµi n c
116

5, 6, 7, 8, 60,

Nguå tiÒn cña t«i tõ ho¹t ®éng kinh doanh hiÖ n nay hoÆc c¸c kinh doanh n kh¸c, (cô thÓ: ) Vay cña ngö ê lao ®éng i TÝ dông cña ngö ê cung cÊp/ tiÒn kh¸ch hµng ø ng trö í n i c Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

... Gi÷a n¨m thø nhÊt vµ n¨m thø ba sau khi ®¨ng ký? 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, TiÒn tiÕt kiÖm c¸ nh©n, cña gia ®× vµ b¹n bÌ nh Vay cña gia ®× vµ b¹n bÌ nh TiÒn cña ngö ê cho vay t¹i ®Þ phö ¬ng (quen biÕt) i a Vay cña ng©n hµng thö ¬ng m¹i hoÆc ®Çu tö Vay cña ng©n hµng hoÆc tæ chø c tÝ dông nö í ngoµi n c Nguå tiÒn cña t«i tõ ho¹t ®éng kinh doanh hiÖ n nay hoÆc c¸c kinh doanh n kh¸c, (cô thÓ: ) Vay cña ngö ê lao ®éng i TÝ dông cña ngö ê cung cÊp/ tiÒn kh¸ch hµng ø ng trö í n i c Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

61,

... Sau ba n¨m kÓ tõ khi ®¨ng ký? 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, TiÒn tiÕt kiÖm c¸ nh©n, cña gia ®× vµ b¹n bÌ nh Vay cña gia ®× vµ b¹n bÌ nh TiÒn cña ngö ê cho vay t¹i ®Þ phö ¬ng (quen biÕt) i a Vay cña ng©n hµng thö ¬ng m¹i hoÆc ®Çu tö Vay cña ng©n hµng hoÆc tæ chø c tÝ dông nö í ngoµi n c Nguå tiÒn cña t«i tõ ho¹t ®éng kinh doanh hiÖ n nay hoÆc c¸c kinh doanh n kh¸c, (cô thÓ: ) Vay cña ngö ê lao ®éng i TÝ dông cña ngö ê cung cÊp/ tiÒn kh¸ch hµng ø ng trö í n i c Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

62,

¤ ng bµ cã sö dông vè cña ngö ê ViÖ t nam sè ë nö í ngoµi kh«ng? Ngö êi n i ng c phá vÊn - c©u nµy cã ý muè nãi ®Õn c¶ c«ng d©n ViÖ t nam hiÖ n ®ang sè ë nö í ng n ng c ngoµi vµ ViÖ t kiÒu, 0, 8, Kh«ng Kh¸c: 1, 9, Cã, Cña ai vµ ë ®©u? Kh«ng tr¶ lê i

63,

Tõ khi ho¹t ®éng ví tö c¸ch lµ c«ng ty tö nh©n ®ang ký chÝ thø c, ®· bao giê i nh «ng bµ thö vay vè ng©n hµng chö a? n 0, 1, 2, Chö a, V×sao kh«ng? Cã, nhö ng kh«ng ®ö î Vay lo¹i g× c, ? Cã, vµ ®ö î vay ng¾n h¹n (tè ®a 6 th¸ng) c i

117

3, 4, 8, 64,

l· i suÊt thê h¹n i tª n ng©n hµng Cã, vµ ®ö î vay dµi h¹n c l· i suÊt thê h¹n i tª n ng©n hµng Cã, ®ö î vay c¶ dµi h¹n vµ ng¾n h¹n c dµi h¹n: tª n ng©n hµng ng¾n h¹n: tª n ng©n hµng Kh¸c:

thê h¹n i l· i suÊt l· i suÊt thê h¹n i 9, Kh«ng tr¶ lê i

Tõ khi b¾t ®Çu ho¹t ®éng ví tö c¸ch lµ c«ng ty tö nh©n ®¨ng ký chÝ thø c, «ng i nh bµ ®· nhËn ®ö î bao nhiª u kho¶n vay ng¾n h¹n (dö í 6 th¸ng)? c i 0, Kh«ng 4, Bè n 8, Kh¸c: 1, Mét 5, N¨m 9, Kh«ng tr¶ lê i 2, Hai 6, Trª n n¨m 3, Ba

65,

HiÖ n nay «ngbµ cã cÇn vay ng¾n h¹n kh«ng? 0, 1, 2, 3, 4, 8, Kh«ng, t«i kh«ng cÇn vay hiÖ n nay, Cã, t«i cÇn vay cho vè ho¹t ®éng chung n Cã, t«i cÇn vay ®Ó tr¶ l· i c¸c kho¶n vay kh¸c Cã, t«i cÇn vay ®Ó mua thiÕt bÞ Cã, t«i cÇn vay ®Ó Kh¸c: 9,

Kh«ng tr¶ lê i

66,

NÕu cã, «ng bµ thÝ vay ng¾n h¹n b»ng ®å tiÒn g× ch ng ? 0, § å ViÖ t nam ng 8, Kh¸c: 1, Ngo¹i tÖ m¹nh 2, Kh«ng quan trä ng 9, Kh«ng tr¶ lê i

67,

Mø c ®é khã nhö thÕ nµo ®Ó ®ö î vay ng¾n h¹n cña mét ng©n hµng? c 0, 3, 8, RÊt dÔ RÊt khã Kh¸c: 1, Kh¸ dÔ 2, 9, Tö ¬ng ®è khã i Kh«ng tr¶ lê i

68,

Tõ khi b¾t ®Çu kinh doanh ví tö c¸ch c«ng ty tö nh©n ®¨ng ký chÝ thø c, «ng bµ i nh ®· nhËn ®ö î bao nhiª u kho¶n vay dµi h¹n (tõ 6 th¸ng trë lª n) tõ c¸c tæ chø c tµi c chÝ nh? 0, Kh«ng 4, Bè n 8, Kh¸c: 1, Mét 5, N¨m 2, Hai 6, Trª n n¨m 9, Kh«ng tr¶ lê i 3, Ba

69,

HiÖ n nay «ng bµ cã cÇn vay dµi h¹n kh«ng?

118

0, 1, 2, 3, 4, 5, 8, 70,

Kh«ng, t«i kh«ng cÇn ngay b©y giê , Cã, t«i cÇn vay ®Ó c¶i tiÕn hoÆc më réng c¬ së s¶n xuÊt Cã, t«i vay ®Ó mua thiÕt bÞmí i Cã, t«i cÇn vay ®Ó t¨ng vè ho¹t ®éng n Cã, t«i cÇn vay ®Ó phôc vô nghiª n cø u vµ ph¸t triÓn mét s¶n phÈm mí i Cã, t«i cÇn vay ®Ó Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

NÕu cã, «ng bµ thÝ vay dµi h¹n b»ng ®å tiÒn nµo? ch ng 0, § å ViÖ t nam ng 8, Kh¸c: 1, Ngo¹i tÖ 9, Kh«ng tr¶ lê i 2, Kh«ng quan trä ng

71,

¤ ng bµ cã gÆp khã kh¨n khi muè cã ngo¹i tÖ vµo lóc m× cÇn kh«ng? n nh 0, 2, 8, Kh«ng 1, Cã, vÊn ®Ò g× ? 9, Kh«ng tr¶ lê i

Kh«ng biÕt: t«i kh«ng cã nhu cÇu Kh¸c:

72,

Cho biÕt mø c ®é khã kh¨n hiÖ n nay khi vay dµi h¹n b»ng tiÒn ®å ngVN cña mét ng©n hµng? 0, 3, 8, RÊt dÔ RÊt khã Kh¸c: 1, Kh¸ dÔ 2, Tö ¬ng ®è khã i

9, Kh«ng tr¶ lê i

73,

Khã kh¨n chñ yÕu ®Ó ®ö î vay lµ: c 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, Hµnh chÝ quan liª u: t«i kh«ng biÕt ai ë ng©n hµng nh Kh«ng ®ñ tiÒn ®Ó ®ö î cho vay c Mø c cho vay kh«ng ®ñ ®¸p ø ng yª u cÇu Ng©n hµng thÝ cho vay c¸c kho¶n lí h¬n ch n Ngö ê ta thÝ kh¸ch hµng thuéc khu vùc què doanh h¬n i ch c Ngö ê ta kh«ng thÝ lo¹i h× kinh doanh cña t«i i ch nh Ngö ê ta yª u cÇu thÕ chÊp lí h¬n kh¶ n¨ng cña t«i i n (Chi tiÕt vÒ kho¶n thÕ chÊp: ) Ng©n hµng kh«ng s½n sµng cho vay v×h¹n chÕ trÇn l· i suÊt Kh¸c: Kh«ng tr¶ lê i

74,

¤ ng bµ cã ®Þ b¸n mét phÇn tµi s¶n doanh nghiÖ p ®Ó g©y vè kh«ng? nh n 0, Kh«ng 1, Cã 8, Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

119

§ Ç tö c¬ b¶n u 75, Tuæ i trung b× cña thiÕt bÞcña «ng bµ lµ bao nhiª u? nh 0, 2, 4, 8, 76, Dö í 1 n¨m i Tõ 5 ®Õn 10 n¨m Trª n 20 n¨m Kh¸c: 1, 3, 9, 1 ®Õn 3 n¨m Tõ 10 -20 n¨m Kh«ng tr¶ lê i

ThiÕt bÞ(trÞgi¸, kh«ng ph¶i sè lö î cña «ng bµ ®ö î s¶n xuÊt ë ®©u ? ng) c 0, 3, 6, 8, ViÖ t nam NhËt b¶n B¾c Mü Kh¸c: 1, 4, 7, 9, C¸c nö í ASEAN c 2, Hµn què c Nö í § «ng ¸ kh¸c c 5, T©y ¢ u § «ng ¢ u vµ c¸c nö í thuéc Liª n X« cò c Kh«ng tr¶ lê i

77,

¤ ng bµ ®· lµm nhö thÕ nµo ®Ó cã nhµ xö ëng hiÖ n nay? 0, 1, 3, 4, 5, 8, Mua l¹i, Vµo n¨m nµo? Cña ai? Thõa kÕ, 2, § ã lµ tµi s¶n cña mét thµnh viª n gia ®× nh T«i thuª theo th¸ng, Cña ai? T«i thuª theo n¨m, Cña ai? T«i thuª nhiÒu n¨m, Cña ai? Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

78,

¤ ng bµ ®· lµm thÕ nµo ®Ó cã ®Êt sö dông cho kinh doanh? 0, 1, 3, 4, 5, 8, Mua quyÒn sö dông, Vµo n¨m nµo? Cña ai? Thõa kÕ, 2, § ã lµ tµi s¶n cña mét thµnh viª n gia ®× nh T«i thuª theo th¸ng, Cña ai? T«i thuª theo n¨m, Cña ai? T«i thuª nhiÒu n¨m, Cña ai? Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

79,

¤ ng bµ cã ®Çy ®ñ giÊy têchø ng minh quyÒn sö dông ®Êt hî ph¸p kh«ng? p 0, 2, 8, Kh«ng 1, Cã, t«i cã ®ñ, kÓ c¶ sæ ®á, Cã, t«i cã giÊy tê hî ph¸p, nhö ng kh«ng cã sæ ®á, p Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

80,

NÕu «ng bµ cã quyÒn sö dông ®Êt, cho biÕt néi dung vµ thê h¹n cña quyÒn sö i dông ®Êt:

120

Nguyªn liÖ u 81, TrÞgi¸ cña phÇn nguyª n liÖ u vµ b¸n s¶n phÈm ®Çu vµo do «ng bµ nhËp khÈu hoÆc nhËp qua mét c«ng ty nhËp khÈu chiÕm tØ lÖ lµ bao nhiª u? % Ngö ê cung cÊp chÝ vÒ nguyª n liÖ u t¹i chç cho «ng bµ lµ ai? i nh 0, 2, 4, 5, 6, 8, 83, Mét doanh nghiÖ p nhµ nö í c Mét c«ng ty tö nh©n chö a ®¨ng ký Mét hî t¸c x· p Mét Cty liª n doanh ví nö í ngoµi i c Mét Cty 100% vè nö í ngoµi n c Kh¸c: 1, Mét c«ng ty tö nh©n cã ®¨ng ký 3, ChÝ phñ nh

82,

9, Kh«ng tr¶ lê i

Ngö ê cung cÊp chÝ vÒ nguyª n liÖ u nhËp khÈu lµ ai? i nh 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, Mét doanh nghiÖ p nhµ nö í c Mét c«ng ty b¸n lÎ tö nh©n cña ViÖ t nam cã ®¨ng ký Kh¸ch hµng nö í ngoµi c Mét c«ng ty tö nh©n chö a ®¨ng ký Mét c«ng ty b¸n bu«n, ®¹i lý thö ¬ng m¹i tö nh©n Mét c«ng ty thö ¬ng m¹i què doanh c Mua trùc tiÕp cña ngö ê cung cÊp nö í ngoµi i c Mét c«ng ty thö ¬ng m¹i nö í ngoµi c Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

84,

¤ ng bµ cã thÓ nhËn ®ö î nguyª n liÖ u ®ö î ®¶m b¶o vÒ sèlö î vµ chÊt lö î c c ng ng theo yª u cÇu vµo lóc cÇn kh«ng? 0, Kh«ng bao giê 4, Kh¸c: 1, § «i khi 2, Thö ê xuyª n ng 9, Kh«ng tr¶ lê i 3, Lu«n lu«n

ThÞtrö êng vµ b¸n hµng 85, PhÇn lí kh¸ch hµng cña «ng bµ lµ ë thÞtrö ê nµo? Ngö êi phá vÊn - ý muè n ng ng n hái kh¸ch hµng trùc tiÕp chø kh«ng ph¶i kh¸ch hµng cuè cï i ng, 0, 3, 5, 6, 7, 8, T¹i chç 1, Toµn què c 2, ASEAN NhËt b¶n 4, C¸c nö í § «ng ¸ kh¸c c T©y ¢ u: § «ng ¢ u vµ c¸c nö í thuéc Liª n X« cò c B¾c Mü Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

121

86,

PhÇn lí kh¸c hµng cuè cï cña «ng bµ lµ ë thÞtrö ê nµo? n i ng ng 0, 3, 5, 6, 7, 8, T¹i chç 1, Toµn què c 2, ASEAN NhËt b¶n 4, C¸c nö í § «ng ¸ kh¸c c T©y ¢ u: § «ng ¢ u vµ c¸c nö í thuéc Liª n X« cò c B¾c Mü Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

87,

Kh¸ch hµng chñ yÕu cña c«ng ty lµ ai? Ngö êi phá vÊn - ý muè hái kh¸ch hµng ng n cña c«ng ty chø kh«ng ph¶i kh¸ch hµng cuè cï i ng, 0, 2, 4, 5, 6, 7, 8, Ngö ê ViÖ t nam i 1, Hî t¸c x· cña ViÖ t nam p 3, C¬ quan chÝ phñ trung ö ¬ng nh C¬ quan chÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng/tØnh nh a Ngö ê nö í ngoµi i c C«ng ty nö í ngoµi (kÓ c¶ ®¹i lý) c Kh¸c: C«ng ty tö nh©n ViÖ t nam Doanh nghiÖ p nhµ nö í VN c

9,

Kh«ng tr¶ lê i

88,

¤ ng bµ cã bao nhiª u kh¸ch hµng chÝ nh? 0, Mét 4, Trª n 25 8, Kh¸c: 1, 2 ®Õn 5 2, 6 ®Õn 10 9, 3, 11 ®Õn 25 Kh«ng tr¶ lê i

89,

S¶n phÈm cña c«ng ty cã ®ö î xuÊt khÈu kh«ng (do c«ng ty hoÆc qua thö ¬ng nh©n)? c 0, 1, 2, 3, 4, 5, 8, Kh«ng Cã, xuÊt khÈu trùc tiÕp cho kh¸ch hµng (b¸n lÎ) ë nö í ngoµi c Cã, xuÊt khÈu trùc tiÕp cho ®¹i lý nö í ngoµi b¸n ë nö í ngoµi c c Cã, xuÊt khÈu qua doanh nghiÖ p nhµ nö í cho kh¸ch hµng ë nö í ngoµi c c Cã, xuÊt khÈu qua mét c¬ quan chÝ phñ cho kh¸ch hµng ë nö í ngoµi nh c Cã, xuÊt khÈu qua mét c«ng ty thö ¬ng m¹i tö nh©n ViÖ t nam cho kh¸ch hµng ë nö í ngoµi, c Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

Ngö êi phá vÊn - nÕu tr¶ lê cho c©u 89 lµ "kh«ng" th×chuyÓn lu«n qua c©u 94, ng i 90, 91, NÕu vËy, trÞgi¸ hµng ho¸ ® ö î xuÊt khÈu chiÕm tØ lÖ bao nhiª u trª n tæ ng s¶n lö î c ng? % Ngö ê pháng vÊn - ®ö a c©u tr¶ lê ë trª n vµo môc phïhî d ö í ®©y: i i p i 0, Kh«ng 1, 1 ®Õn 10% 2, 11-25%

122

3, 6, 8, 92,

26-50% 91-99% Kh¸c:

4, 7,

51-75% 100%

5, 9,

76-90%

Kh«ng tr¶ lê i

NÕu «ng bµ s¾p xuÊt khÈu, «ng bµ sÏ quyÕt ®Þ thÕ nµo vÒ vÊn ®Ò s¶n phÈm nµo sÏ nh xuÊt khÈu, chÊt lö î ra sao vµ gi¸ lµ bao nhiª u? ng

93,

NÕu «ng bµ s¾p xuÊt khÈu, trë ng¹i chÝ ®è ví «ng bµ lµ g× nh i i ? 0, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, Kh«ng cã 1, ThuÕ xuÊt khÈu ®Æc biÖ t ThiÕu hiÓu biÕt vÒ thÞtrö ê nö í ngoµi ng c Ph¶i hè lé qu¸ nhiÒu i ThuÕ nhËp khÈu cao ®è ví hµng nhËp ®Ó s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu cã chÊt i i lö î ng ChÝ s¸ch vµ quy ®Þ cã sù ph©n biÖ t bÊt lî ®è ví ngµnh ®ang kinh doanh nh nh i i i MÊt qu¸ nhiÒu thê gian ®Ó ®ö î phª chuÈn i c Trung gian m«i gií ®ßi qu¸ nhiÒu trong phÇn l· i, i Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

94,

NÕu «ng bµ sÏ kh«ng xuÊt khÈu, v×sao kh«ng

Ngö êi phá vÊn - nÕu c©u 94 ®ö î tr¶ lê th×chuyÓn lu«n qua c©u 98 ng c i 95, NÕu «ng bµ xuÊt khÈu, h· y cho biÕt tØ lÖ gi÷a doanh thu trong nö í vµ xuÊt khÈu thay c ®æ i tö ¬ng quan ví nhau nhö thÕ nµo tõ khi b¾t ®Çu cho ®Õn cuè n¨m 1998? i i 0, 1, 2, 8, 96, Kh«ng thay ®æ i Doanh thu trong nö í ®· t¨ng lª n vµ doanh thu xuÊt khÈu ®· gi¶m c Doanh thu trong nö í ®· gi¶m vµ doanh thu xuÊt khÈu ®· t¨ng lª n c Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

NÕu «ng bµ xuÊt khÈu sang c¸c nö í ch©u ¸, thÞtrö ê xuÊt khÈu cña «ng bµ ®· thay c ng ®æ i nhö thÕ nµo kÓ tõ khi b¾t ®Çu cho ®Õn cuè n¨m 1998? i 0, Kh«ng thay ®æ i 8, Kh¸c: 1, Doanh thu t¨ng 2, Doanh thu gi¶m 9, Kh«ng tr¶ lê i

97,

NÕu «ng bµ xuÊt khÈu sang T©y ¢ u, thÞtrö ê nµy ®· thay ®æ i nhö thÕ mnµo tõ khi b¾t ng ®Çu cho ®Õn cuè n¨m 1998? i

123

0, Kh«ng thay ®æ i 8, Kh¸c: 98,

1, Doanh thu t¨ng

2, Doanh thu gi¶m 9, Kh«ng tr¶ lê i

§ è thñ c¹nh tranh chñ yÕu cña c«ng ty «ng bµ lµ ai? (chØ chä mét) i n 0, 2, 4, 6, 7, 8, Kh«ng cã c¹nh tranh 1, C«ng ty tö nh©n lí n 3, Hî t¸c x· p 5, Liª n doanh ví nö í ngoµi t¹i ®Þ phö i c a Hµng nhËp khÈu Kh¸c: C«ng ty tö nh©n lo¹i nhá Doanh nghiÖ p nhµ nö í c C«ng ty nö í ngoµi c ¬ng 9, Kh«ng tr¶ lê i

M¸y tÝ nh 99, 100, ¤ ng bµ sö dông bao nhiª u m¸y tÝ trong c«ng ty? nh Ngö êi phá vÊn - ®ö a tr¶ lê cña c©u 99 vµo môc phïhî d ö í ®©y: ng i p i 0, Kh«ng cã 4, 6 ®Õn 10 8, Kh¸c: 1, Mét 5, 11 ®Õn 20 2, Hai 6, Trª n 20 3, 3 ®Õn 5 9, Kh«ng tr¶ lê i

Ngö êi phá vÊn - nÕu tr¶ lê cña c©u 100 lµ "kh«ng" th×chuyÓn qua c©u 107 ng i 101, C«ng ty sö dông m¸y tÝ ®Ó lµm g× Ghi l¹i tÊt c¶ c¸c ø ng dông nh ? A, C, E, G, H, 102, So¹n th¶o v¨n b¶n LËp dù to¸n tµi chÝ nh Truy cËp Internet Qu¶n lý hµng dù tr÷ Kh¸c: B, D, F, KÕ to¸n ThiÕt kÕ Thö ®iÖ n tö I: Kh«ng tr¶ lê i

¤ ng bµ cã sö dông thö ®iÖ n tö trong c«ng viÖ c kinh doanh kh«ng? 0, Kh«ng 1, Cã 8, Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

103,

¤ ng bµ cã sö dông Internet ®Ó phôc vô kinh doanh kh«ng? 0, Kh«ng 1, Cã 8, Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

104,

NÕu cã, «ng bµ sö dông Internet lµm g× ?

105,

M¸y tÝ trong c«ng ty cã ®ö î lËp thµnh m¹ng kh«ng (néi bé vµ liª n m¹ng gi÷a c¸c nh c v¨n phßng)?
124

0, 8, 106,

Kh«ng Kh¸c:

1,

Cã, NÕu cã, phÇn mÒm g× ? 9,

Kh«ng tr¶ lê i

M¸y tÝ cña «ng bµ cã ®ö î cµi l¾p (ghi l¹i tÊt c¶ nÕu cã sö dông): nh c A, B, C, D, E, H, æ cø ng tõ 1 gigabyte trë lª n æ cø ng cã tè ®é xö lý tõ 486 trë lª n c æ cø ng cã tÇn sè tõ 133 megahertz trë lª n RAM tõ 16 megabyte trë lª n CD-ROM F, Kh¸c: I,

Modem Kh«ng tr¶ lê i

C,

chñ Doanh nghiÖ p Ngö êi phá vÊn - C¸c c©u hái phÇn nµy dµnh cho ngö ê ®ø ng ®Çu c«ng ty ng i

107,

N¬i sinh cña «ng bµ ë ®©u? 0, 3, 5, 7, 8, Hµ néi 1, Thµnh phè phÝ B¾c a Thµnh phèmiÒn Trung TP Hå ChÝMinh N«ng th«n miÒn Nam Kh¸c: 2, N«ng th«n miÒn Nam 4, N«ng th«n miÒn Trung 6, Thµnh phèmiÒn Nam 9, Kh«ng tr¶ lê i

108, 109,

Tuæ i: Ngö êi phá vÊn - ®ö a tr¶ lê cña c©u 108 vµo mét trong c¸c môc phïhî d ö í ®©y : ng i p i 0, Dö í 30 i 4, 45 ®Õn 49 8, Kh¸c: 1, 30 ®Õn 40 5, 50 ®Õn 54 2, 35 ®Õn 39 6, 55 ®Õn 59 3, 40 ®Õn 44 7, 60 trë lª n Kh«ng tr¶ lê i

9,

110,

D©n téc? 0, 8, ViÖ t nam Kh¸c: 1, 9, Trung què c Kh«ng tr¶ lê i

111,

¤ ng bµ cã ph¶i lµ ngö ê chñ yÕu chÞ tr¸ch nhiÖm tõ lóc ®Çu trong viÖ c h× thµnh i u nh doanh nghiÖ p nµy kh«ng? 0, 2, 8, Kh«ng 1, § óng, t«i lµ ngö ê chñ yÕu i § óng, t«i lµ mét trong nh÷ng ngö ê ®ã i Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

112,

NÕu kh«ng ph¶i, «ng bµ cã quan hÖ nhö thÕ nµo ví nh÷ng ngö ê ®ã? i i

125

113,

¤ ng bµ cã ph¶i lµ ngö ê chÞ tr¸ch nhiÖm chÝ khi ®¨ng ký c«ng ty lµ c«ng ty tö i u nh nh©n? 0, 2, 8, Kh«ng 1, § óng, t«i lµ ngö ê chÞ tr¸ch nhiÖm chÝ i u nh § óng, t«i lµ mét trong sè ®ã Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

114,

¤ ng bµ ®· gi÷ chø c vô nµy hoÆc tö ¬ng tù trong c«ng ty ®ö î bao l©u? Ngö êi phá c ng vÊn - c©u hái cã ý ngö î trë l¹i thê gian trö í khi chÝ thø c ®¨ng ký, c i c nh 0, 3, 6, 8, Dö í 6 th¸ng i 2 ®Õn 3 n¨m 5 ®Õn 6 n¨m Kh¸c: 1, 6 th¸ng ®Õn 1 n¨m 4, 3 ®Õn 4 n¨m 7, Trª n 6 n¨m (cô thÓ: 9, Kh«ng tr¶ lê i 2, 1 ®Õn 2 n¨m 5, 4 ®Õn 5 n¨m )

115,

¤ ng bµ hoÆc c¸c thµnh viª n trong gia ®× hiÖ n ®ang cã vè trong bao nhiª u doanh nh n nghiÖ p tö nh©n kh¸c (chÝ thø c hoÆc kh«ng chÝ thø c)? nh nh 0, 4, 8, Kh«ng Trª n ba Kh¸c: 1, Mét 2, 9, Hai Kh«ng tr¶ lê i 3, Ba

116,

Ngö êi phá vÊn - chØ hái c©u nµy khi ngö ê pháng vÊn ë miÒn Trung vµ miÒn Nam: ng i ¤ ng bµ hoÆc thµnh viª n trong gia ®× lµ chñ bao nhiª u doanh nghiÖ p tö nh©n trö í nh c n¨m 1975 (toµn bé hoÆc mét phÇn)? 0, 4, 8, Kh«ng Trª n ba Kh¸c: 1, Mét 2, 9, Hai Kh«ng tr¶ lê i 3, Ba

117,

Ngö êi phá vÊn - ®©y lµ c©u hái tiÕp theo c©u hái tr ö í c©u 116: ng c, § · cã g×x¶y ra ®è ví phÇn vè cña «ng bµ trong c¸c doanh nghiÖ p tr ö í ®©y? i i n c 0, 3, 8, B¸n ®i 1, Tõ bá BÞchÝ phñ ®ãng cöa nh Kh¸c: 2, 4, 9, Rót ra khái doanh nghiÖ p Nhµ nö í tiÕp qu¶n c Kh«ng tr¶ lê i

118,

¤ ng bµ cßn cã n¬i lµm viÖ c nµo kh¸c ngoµi c«ng ty nµy kh«ng? 0, Kh«ng 1, Cã, 8, Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

119,

NÕu vËy, «ng bµ cßn chÝ thø c lµm viÖ c ë n¬i nµo kh¸c? nh

126

0, 2, 4, 6, 7, 8, 120,

Mét doanh nghiÖ p nhµ nö í c 1, ChÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng nh a 3, Mét tæ chø c x· héi 5, Mét c«ng ty tö nh©n ViÖ t nam cã ®¨ng ký Mét c«ng ty nö í ngoµi c Kh¸c: 9,

ChÝ phñ trung ö ¬ng nh Mét hî t¸c x· p Mét doanh nghiÖ p gia ®× nh

Kh«ng tr¶ lê i

NÕu vËy, ®iÒu g×cã ý nghÜa lí nhÊt mµ «ng bµ thu nhËn ®ö î tõ c«ng viÖ c kia? n c 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, X©y dùng quan hÖ ví ngö ê cung cÊp i i X©y dùng quan hÖ ví kh¸ch hµng i X©y dùng quan hÖ ví c¶ ngö ê cung cÊp vµ kh¸ch hµng i i § ¶m b¶o thu nhËpkhi c«ng ty nµy ®ãng cöa T«i cÇn thª m tiÒn Phóc lî nghÒ nghiÖ p nhö lö ¬ng hö u, b¶o hiÓm x· héi,v,v,, i Vè cho c«ng viÖ c kinh doanh hiÖ n nay (Gi¶i thÝ n ch: ) Quan hÖ chÝ trÞ nh Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

121,

Cã ai kh¸c trong gia ®× «ng bµ lµm viÖ c trong khu vùc t ö nh©n? nh 0, Kh«ng 1, Cã 8, Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

122,

NÕu vËy, lµ ai vµ ví cö ¬ng vÞg× i ?

Gi¸o dôc vµ ® µo t¹o 123, Tr× ®é hä vÊn cao nhÊt cña «ng bµ lµ cÊp nµo ? nh c 0, 1, 3, 5, 6, 8, 124, Dö í 12 n¨m (cô thÓ sè n¨m: i ) B»ng trung hä c 2, Chø ng chØ ®µo t¹o B»ng cö nh©n 4, Phã tiÕn sÜ (hÖ ®µo t¹o cña Liª n X« cò) Th¹c sÜ (hÖ ®µo t¹o phö ¬ng T©y) TiÕn sÜ Kh¸c: 9, Kh«g tr¶ lê i

NÕu vËy, «ng bµ ®· ®i hä thª m bao nhiª u n¨m sau khi tè nghiÖ p trung hä c t c? 0, 4, 7, 8, Kh«ng 1, Mét Bè n 5, N¨m Trª n 7 n¨m (cô thÓ: Kh¸c: 2, Hai 6, S¸u ) 9, 3, Ba Kh«ng tr¶ lê i

127

125,

¤ ng bµ ®· bao giêra nö í ngoµi ®Ó hä hoÆc ®µo t¹o ch ö a? c c 0, Chö a 1, Cã 2, Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

Ngö êi phá vÊn - nÕu tr¶ lê cña c©u 125 lµ "kh«ng" th×chuyÓn qua c©u 133 ng i 126, NÕu vËy, bao nhiª u lÇn? 0, Mét 4, N¨m 8, Kh¸c: 127, 1, Hai 2, Ba 5, Tõ 6 trë lª n (cô thÓ: 3, Bè n ) Kh«ng tr¶ lê i

9,

Trong nh÷ng lÇn ®ã, bao nhiª u lÇn trö í 1991? c 0, 4, 6, 8, Kh«ng 1, Mét Bè n 5, N¨m Tõ 6 trë lª n (cô thÓ: Kh¸c: 2, Hai ) 9, 3, Ba Kh«g tr¶ lê i

128,

Ngö êi phá vÊn - chØ hái ë ngö ê ®ö î pháng vÊn ë miÒn Trung vµ miÒn Nam: ng i c Trong nh÷ng lÇn ®ã, bao nhiÒu lÇn trö í 1975? c 0, 4, 6, 8, Kh«ng 1, Mét Bè n 5, N¨m Tõ 6 trë lª n (cô thÓ: Kh¸c: 2, Hai ) 9, 3, Ba Kh«g tr¶ lê i

129, 130,

NÕu «ng bµ ®· ra nö í ngoµi, «ng bµ ®· ë bao nhiª u l©u ®Ó ho¹c hoÆc ®µo t¹o? c th¸ng Ngö êi phá vÊn - ®ö a c©u tr¶ lê ë trª n vµo môc phïhî d ö í ®©y: ng i p i 0, 1, 2, 5, 8, Dö í 3 th¸ng i Tõ 3 th¸ng trë lª n nhö ng dö í 1 n¨m (cô thÓ i Mét n¨m 3, hai n¨m 4 ®Õn 5 n¨m 6, 6 ®Õn 9 n¨m Kh¸c:

4, 7, 9,

) ba n¨m Trª n 10 n¨m Kh«ng tr¶ lê i

131,

NÕu «ng bµ ®· ra nö í ngoµi, lÜnh vùc hä tËp hoÆc ®µo t¹o lµ g× c c ? 0, 3, 8, Khoa hä x· héi c Kinh doanh Kh¸c: 1, 4, Khoa hä tù nhiª n c 2, Kü thuËt § µo t¹o tay nghÒ kü thuËt 9, Kh«ng tr¶ lê i

132,

NÕu «ng bµ ®· ra nö í ngoµi, n¬i hä tËp hoÆc ®ö î ®µo t¹o chñ yÕu lµ ë ®©u? c c c

128

0, 2, 3, 4, 6, 8,

Trung què c 1, Liª n X« cò § «ng ¢ u (trõ nh÷ng nö í CH thuéc Liª n X« cò) c C¸c nö í céng s¶n kh¸c (cô thÓ: c Australia 5, T©y ¢ u Hoa kú 7, § «ng Nam ¸ Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

)

Qu¸ tr× c«ng t¸c nh 133, C«ng viÖ c chñ yÕu cña «ng bµ thê kú trö í khi b¾t ®Çu h× thµnh doanh nghiÖ p nµy i c nh lµ g× ?

134,

¤ ng bµ lµm viÖ c ë ®©u trö í khi b¾t ®Çu doanh nghiÖ p nµy? c 0, 2, 4, 5, 6, 8, Cô thÓ: Mét doanh nghiÖ p Nhµ nö í c 1, ChÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng nh a 3, Khu vùc s¶n xuÊt tö nh©n kh«ng chÝ thø c nh Khu vùc dÞ vô tö nh©n kh«ng chÝ thø c ch nh Mét c«ng ty tö nh©n kh¸c 7, Kh¸c: 9, Mét Bé thuä chÝ phñ c nh Mét Hî t¸c x· p

§ ©y lµ c«ng viÖ c ®Çu tiª n Kh«ng tr¶ lê i

135,

Chø c vô cao nhÊt cña «ng bµ khi lµm c«ng viÖ c trª n?

136,

§ · bao giê«ng bµ lµm viÖ c cho mét doanh nghiÖ p nhµ nö í chö a? c 0, 2, 8, Chö a 1, Cã, nhö ng hiÖ n nay th×kh«ng Cã, vµ hiÖ n t«i vÉ n ®ang lµm Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

137,

NÕu vËy, trong bao l©u? 0, 3, 5, 8, Dö í 1 n¨m i 1, 3 ®Õn 5 n¨m 4, Tõ 10 n¨m trë lª n (cô thÓ: Kh¸c: 1 n¨m 6-10 n¨m 2, ) 9, 2 n¨m Kh«ng tr¶ lê i

138,

¤ ng bµ ®· bao giê lµm viÖ c trong c¬ quan nhµ nö í chö a (trõ qu©n sù)? c

129

0, 2, 8, 139, 140,

Chö a 1, Cã, nhö ng hiÖ n nay kh«ng Cã, vµ hiÖ n t«i vÉ n ®ang lµm Kh¸c: 9,

Kh«ng tr¶ lê i

NÕu vËy, tõ khi nµo ®Õn khi nµo? Ngö êi phá vÊn - Bao l©u? TÝ to¸n vµ ®ö a c©u tr¶ lê vµo môc phï hî ë d ö í ng nh i p i: 0, 3, 5, 8, Dö í 1 n¨m i 1, 3 ®Õn 5 n¨m 4, Tõ 11 n¨m trë lª n (cô thÓ: Kh¸c: 1 n¨m 6-10 n¨m 2, ) 9, 2 n¨m Kh«ng tr¶ lê i

141,

NÕu vËy, «ng bµ lµm viÖ c cho chÝ phñ trung ö ¬ng hay chÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng? nh nh a 0, 2, 8, ChÝ phñ trung ö ¬ng nh C¶ hai Kh¸c: 1, ChÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng nh a 9, Kh«ng tr¶ lê i

142,

¤ ng bµ ®· bao giê lµm viÖ c trong lÜnh vùc qu©n sù ch ö a? 0, 8, Chö a Kh¸c: 1, Cã 2, Cã, vµ hiÖ n vÉ n ®ang lµm 9, Kh«ng tr¶ lê i

143, 144,

NÕu vËy, tõ khi nµo ®Õn khi nµo? Ngö êi phá vÊn - Bao l©u? TÝ to¸n vµ ®ö a tr¶ lê vµo môc phï hî dö í ®©y: ng nh i p i 0, 3, 5, 8, Dö í 1 n¨m i 1, 3 ®Õn 5 n¨m 4, Tõ 11 n¨m trë lª n (cô thÓ: Kh¸c: 1 n¨m 6-10 n¨m 2, ) 9, 2 n¨m Kh«ng tr¶ lê i

145,

¤ ng bµ cã ph¶i lµ § ¶ng viª n § ¶ng Céng s¶n kh«ng? 0, Kh«ng 1, Cã 8, 9, Kh¸c: Kh«ng tr¶ lê i

146, 147,

NÕu cã, ®· bao nhiª u n¨m? Ngö êi phá vÊn - ®ö a tr¶ lê trª n vµo môc phï hî dö í ®©y: ng i p i 0, 3, 6, 8, Dö í 1 n¨m i 3 ®Õn 5 n¨m 16-20 n¨m Kh¸c: 1, 4, 7, 1 n¨m 2, 6-10 n¨m 5, Tõ 21 n¨m trë lª n 9, 2 n¨m 11-15 n¨m Kh«ng tr¶ lê i

130

148,

Cã ai (trõ «ng bµ) trong gia ®× «ng bµ hiÖ n lµ ®¶ng viª n § ¶ng Céng s¶n ViÖ t nam nh kh«ng? (Ngö êi phá vÊn - gia ®× ë ®©y gå c¶ «ng bµ, c« chó b¸c) ng nh m 0, 9, Kh«ng 1, Kh«ng tr¶ lê i Cã 8, Kh¸c:

149,

¤ ng bµ ®· bao giê lµm viÖ c ë nö í ngoµi chö a? Ngö êi phá vÊn - c©u nµy kh«ng ®Ò c ng cËp ®Õn c¸c chuyÕn ®i c«ng t¸c nö í ngoµi mµ chØ hái vÒ thê gian hµnh nghÒ ë nö í c i c ngoµi 0, 9, Chö a 1, Kh«ng tr¶ lê i Cã 8, Kh¸c:

Ngö êi phá vÊn - nÕu tr¶ lê cña c©u 149 lµ "kh«ng" th×chuyÓn qua c©u 161 ng i 150, NÕu vËy, ®· bao nhiª u lÇn «ng bµ ra nö í ngoµi lµm viÖ c? c 0, 3, 8, 151, Mét H¬n 3 Kh¸c: 1, Hai 2, 9, Ba Kh«ng tr¶ lê i

Trong nh÷ng lÇn ®ã, bao nhiª u lÇn trö í 1991? c 0, 4, 8, Kh«ng H¬n 3 Kh¸c: 1, Mét 2, 9, Hai Kh«ng tr¶ lê i 3, Ba

152,

Ngö êi phá vÊn - chØ hái ngö ê ®ö î pháng vÊn ë miÒn Trung vµ Nam ng i c Trong nh÷ng lÇn ®ã, bao nhiª u lÇn trö í 1975? c 0, 4, 8, Kh«ng H¬n 3 Kh¸c: 1, Mét 2, 9, Hai Kh«ng tr¶ lê i 3, Ba

153, 154,

NÕu «ng bµ ®· ra nö í ngoµi lµm viÖ c, «ng bµ ®· ë l¹i tæ ng céng bao nhiª u th¸ng? c th¸ng Ngö êi phá vÊn - ®ö a c©u hái trª n vµo môc phï hî dö í ®©y: ng p i 0, 1, 2, 5, 7, 8, Dö í 3 th¸ng i Tõ 3 th¸ng trë lª n nhö ng dö í 1 n¨m (cô thÓ: i mét n¨m 3, hai n¨m 4-5 n¨m 6, 6-9 n¨m Tõ10 n¨m trë lª n Kh¸c: 9,

4,

) ba n¨m

Kh«ng tr¶ lê i

131

155, 156,

NÕu «ng bµ ®· ra nö í ngoµi lµm viÖ c, thê gian trö í 1991 lµ bao nhiª u th¸ng? c i c th¸ng Ngö êi phá vÊn - ®ö a c©u tr¶ lê trª n vµo môc phï hî d ö í ®©y: ng i p i 0, 1, 2, 5, 7, 8, Dö í 3 th¸ng i Tõ 3 th¸ng trë lª n nhö ng dö í 1 n¨m (cô thÓ: i mét n¨m 3, hai n¨m 4-5 n¨m 6, 6-9 n¨m Tõ10 n¨m trë lª n Kh¸c: 9,

4,

) ba n¨m

Kh«ng tr¶ lê i

157,

Ngö êi phá vÊn - chØ hái nh÷ng ngö ê ®ö î pháng vÊn ë miÒn Trung vµ Nam ng i c NÕu «ng bµ ®· ra nö í ngoµi lµm viÖ c, thê gian trö í 1975 lµ bao nhiª u th¸ng? c i c th¸ng Ngö êi phá vÊn - ®ö a c©u tr¶ lê ë trª n vµo môc phïhî d ö í ®©y: ng i p i 0, 1, 2, 5, 7, 8, Dö í 3 th¸ng i Tõ 3 th¸ng trë lª n nhö ng dö í 1 n¨m (cô thÓ: i mét n¨m 3, hai n¨m 4-5 n¨m 6, 6-9 n¨m Tõ 10 n¨m trë lª n Kh¸c: 9,

158,

4,

) ba n¨m

Kh«ng tr¶ lê i

159,

NÕu «ng bµ ®· ra nö í ngoµi lµm viÖ c, n¬i lµm viÖ c ë ®©u ( Ngö êi phá vÊn - nÕu cã c ng tõ hai n¬i trë lª n th×hái n¬i nµo lµm viÖ c l©u nhÊt)? 0, 2, 3, 4, 6, 8, Trung què c 1, Liª n X« cò § «ng ¢ u (trõ nh÷ng nö í thuéc Liª n X« cò) c Nö í céng s¶n kh¸c (cô thÓ: c ) § «ng Nam ¸ 5, Trung § «ng Hµn què c 7, Ch©u Phi Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

160, 161,

C«ng viÖ c nµo «ng bµ lµm l©u nhÊt khi ë nö í ngoµi? c § · bao giê«ng bµ ®i ra nö í ngoµi v×bÊt lú lý do nµo kh¸c? c 0, 2, 3, 4, 5, Chö a 1, Cã, chØ v×môc ®Ý kinh doanh ch Cã, v×c«ng vô cña nhµ nö í c Cã, v×môc ®Ý du lÞ c¸ nh©n ch ch Cã, v×c«ng viÖ c kinh doanh vµ v×c«ng vô nhµ nö í c Cã, v×môc ®Ý kinh doanh vµ du lÞch c¸ nh©n ch

132

6, 7, 8,

Cã, v×c«ng vô nhµ nö í vµ du lÞ c¸ nh©n c ch Cã, v×c¶ ba lý do trª n Kh¸c: 9,

Kh«ng tr¶ lê i

Ngö êi phá vÊn - nÕu tr¶ lê cho c©u 161 lµ "kh«ng" th×chuyÓn qua c©u 165 ng i 162, NÕu vËy, bao nhiª u lÇn? 0, 4, 7, 8, 163, Mét 1, Hai N¨m 5, S¸u Tõ chÝ trë lª n (cô thÓ: n Kh¸c: 2, 6, ) Ba T¸m 9, 3, Kh«ng tr¶ lê i Bè n

NÕu «ng bµ ®· ra nö í ngoµi v×mét trong c¸c lý do ë c©u 161, bao nhiª u lÇn x¶y ra c trö í 1991? c 0, 4, 8, Kh«ng H¬n 3 Kh¸c: 1, Mét 2, 9, Hai Kh«ng tr¶ lê i 3, Ba

164,

Ngö êi phá vÊn - chØ hái nh÷ng ngö ê ®ö î pháng vÊn ë miÒn Trung vµ Nam ng i c NÕu «ng bµ ®· ra nö í ngoµi v×mét trong nh÷ng lý do ë c©u 161, bao nhiª u lÇn x¶y ra c trö í 1975? c 0, 4, 8, Kh«ng H¬n 3 Kh¸c: 1, Mét 2, 9, Hai Kh«ng tr¶ lê i 3, Ba

TiÓu sö gia ® × nh 165, 166, C«ng viÖ c trö í ®©y/hiÖ n nay cña «ng th©n sinh ra «ng bµ lµ g× c ? Ngö êi phá vÊn - ®ö a tr¶ lê cña c©u 165 vµo môc phï hî d ö í ®©y: ng i p i 0, 1, 2, 3, 4, 5, 8, 167, Chuyª n m«n, chuyª n ngµnh kü thuËt (vÝdô, kü sö , b¸c sÜ,,,) Qu¶n lý Thö ký, b¸n hµng, dÞ vô ch N«ng nghiÖ p, ch¨n nu«i, l©m nghiÖ p, ngö nghiÖ p, s¨n b¾n,,, Lao ®éng ch©n tay (s¶n xuÊt, x©y dùng, vËn t¶i,,,) Lµm viÖ c t¹i nhµ Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

N¬i c«ng t¸c chÝ trö í ®©y/hiÖ n nay cña «ng th©n sinh ra «ng bµ? nh c 0, ChÝ phñ nö í CHXHCN ViÖ t nam hoÆc ViÖ t nam DCCH nh c

133

1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 168, 169,

§ ¶ng Céng s¶n ViÖ t nam Qu©n ®éi NDVN Khu vùc què doanh : doanh nghiÖ p nhµ nö í hoÆc hî t¸c x· c c p Khu vùc tö nh©n: c«ng ty tö nh©n hoÆc tù kinh doanh Mét c«ng ty nö í ngoµi c ChÝ phñ CH miÒn Nam trö í ®©y nh c Qu©n ®éi CH miÒn Nam trö í ®©y c Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

C«ng viÖ c trö í ®©y/hiÖ n nay cña bµ th©n sinh ra «ng bµ ? c Ngö êi phá vÊn - ®ö a c©u tr¶ lê trª n ®©y vµo môc phï hî d ö í ®©y: ng i p i 0, 1, 2, 3, 4, 5, 8, Chuyª n m«n, chuyª n ngµnh kü thuËt (vÝdô, kü sö , b¸c sÜ,,,) Qu¶n lý Thö ký, b¸n hµng, dÞ vô ch N«ng nghiÖ p, ch¨n nu«i, l©m nghiÖ p, ngö nghiÖ p, s¨n b¾n,,, Lao ®éng ch©n tay (s¶n xuÊt, x©y dùng, vËn t¶i,,,) Lµm viÖ c t¹i nhµ Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

170,

N¬i c«ng t¸c chÝ trö í ®©y/hiÖ n nay cña bµ th©n sinh ra «ng bµ? nh c 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, ChÝ phñ nö í CHXHCN ViÖ t nam hoÆc ViÖ t nam DCCH nh c § ¶ng Céng s¶n ViÖ t nam Qu©n ®éi NDVN Khu vùc què doanh : doanh nghiÖ p nhµ nö í hoÆc hî t¸c x· c c p Khu vùc tö nh©n: c«ng ty tö nh©n hoÆc tù kinh doanh Mét c«ng ty nö í ngoµi c ChÝ phñ CH miÒn Nam trö í ®©y nh c Qu©n ®éi CH miÒn Nam trö í ®©y c Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

171,

¤ ng bµ cã gia ®× chö a? nh 0, Chö a 1, Cã 8, 9, Kh¸c: Kh«ng tr¶ lê i

172, 173,

NÕu cã, c«ng viÖ c cña vî ng lµ g× /chå ? Ngö êi phá vÊn - ®ö a tr¶ lê cña c©u 172 vµo môc phï hî ® ö í ®©y: ng i p i

134

0, 1, 2, 3, 4, 5, 8, 174,

Chuyª n m«n, chuyª n ngµnh kü thuËt (vÝdô, kü sö , b¸c sÜ,,,) Qu¶n lý Thö ký, b¸n hµng, dÞ vô ch N«ng nghiÖ p, ch¨n nu«i, l©m nghiÖ p, ngö nghiÖ p, s¨n b¾n,,, Lao ®éng ch©n tay (s¶n xuÊt, x©y dùng, vËn t¶i,,,) Lµm viÖ c t¹i nhµ Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

NÕu cã, n¬i c«ng t¸c cña vî ng ? /chå 0, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, ChÝ phñ nh 1, § ¶ng CS ViÖ t namö Qu©n ®éiNDVN Khu vùc què doanh: doanh nghiÖ p nhµ nö í hoÆc hî t¸c x· c c p Khu vùc tö nh©n: c«ng ty tö nh©n hoÆc tù kinh doanh Mét c«ng ty tö nh©n Néi trî Lµm viÖ c cho c«ng ty nµy Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

D, QU¸ TR×NH CHUYÓ SANG KHU Vùc T¦ NH¢N N 175, Cho biÕt lý do chÝ mµ «ng bµ thµnh lËp doanh nghiÖ p nµy? (hÊp dÉ n bëi triÓn vä nh ng kinh doanh hoÆc bÞthóc Ðp v×nh÷ng r¾c rè nµo ®ã) i 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 176, MÊt viÖ c, do gi¶m nh©n c«ng, hoÆc sÏ bÞsa th¶i Kh«ng hø ng thó lµm viÖ c trong doanh nghiÖ p nhµ nö í - thÊy trö í tö ¬ng c c lai kh«ng ®¶m b¶o Ý c¬ héi t× viÖ c ë n¬i kh¸c - khu vùc t ö nh©n lµ sù lùa chä duy nhÊt t m n Lö ¬ng trö í ®©y qu¸ thÊp - pháng ®o¸n thu nhËp cao h¬n ë khu vùc tö nh©n c ThÊy c¬ héi lµm giµu vµ quyÕt ®Þ kinh doanh nh Muè sö dông tr× ®é vµ kiÕn thø c n nh M«i trö ê ph¸p lý cho khu vùc tö nh©n ®· thay ®æ i ng Cha mÑ /hä hµng kinh doanh trong khu vùc tö nh©n Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

Cã ph¶i «ng bµ ®ang s¶n xuÊt cï s¶n phÈm giè nhö s¶n phÈm ®ö î s¶n xuÊt ë ng ng c nh÷ng n¬i lµm viÖ c trö í ®©y? c 0, 2, 8, Giè ng Cã liª n quan nhö ng kh¸c Kh¸c: 1, 3, RÊt giè ng Hoµn toµn kh¸c h¼n 9, Kh«ng tr¶ lê i

177,

Lý do chÝ mµ «ng bµ chä s¶n xuÊt hiÖ n nay s¶n phÈm cña c«ng ty? nh n

135

0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 178,

Kinh nghiÖm s¶n xuÊt s¶n phÈm nµy trö í ®©y c § ©y lµ s¶n phÈm truyÒn thè cña ®Þ phö ¬ng ng a § ©y lµ s¶n phÈm truyÒn thè cña gia ®× ng nh Hä tËp thµnh c«ng cña ngö ê kh¸c c i Nguå cung ®Çu vµo s¶n xuÊt s¶n phÈm ®ö î ®¶m b¶o æ n ®Þ n c nh Lê khuyª n cña b¹n bÌ i Tham vÊn cña chÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng nh a Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

¤ ng bµ cã biÕt vÒ s¶n phÈm chñ yÕu cña c«ng ty trö í khi b¾t ®Çu doanh nghiÖ p nµy c kh«ng ? 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, Trö í ®©y t«i kh«ng biÕt bÊt kú s¶n phÈm nµo giè hoÆc tö ¬ng tù c ng T«i ®· tù mua vµ/hoÆc sö dông s¶n phÈm nµy hoÆc mét s¶n phÈm tö ¬ng tù T«i tù mua b¸n kh«ng c«ng khai s¶n phÈm nµy hoÆc mét s¶n phÈm tö ¬ng tù T«i tõng lµm viÖ c cho mét c«ng ty s¶n xuÊt s¶n phÈm nµy hoÆc mét s¶n phÈm tö ¬ng tù T«i tõng lµm viÖ c cho mét c«ng ty mua b¸n s¶n phÈm nµy hoÆc mét s¶n phÈm tö ¬ng tù T«i tõng lµm viÖ c cho mét c«ng ty ®· mua s¶n phÈm nµy hoÆc mét s¶n phÈm tö ¬ng tù, T«i tõng lµm viÖ c cho mét c¬ quan chÝ phñ ®· mua s¶n phÈm nµy hoÆc mét nh s¶n phÈm tö ¬ng tù, Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

179,

Nh÷ng nguå kü n¨ng/kiÕn thø c c¬ b¶n mµ «ng bµ sö dông ®Ó vËn hµnh doanh nghiÖ p n nµy lµ g× ? 0, 2, 4, 6, 8, § µo t¹o ®¹i hä thuËt c/kü Ngö ê cung cÊp thiÕt bÞ i T¹p chÝthö ¬ng m¹i/kü thuËt Quan hÖ ví nö í ngoµi i c Kh¸c: 1, 3, 5, 7, 9, Kinh nghiÖm c«ng viÖ c trö í ®©y c Ngö ê mua thµnh phÈm m× i nh Tù hä c § µo t¹o ngoµi hÖ thè chÝ quy ng nh Kh«ng tr¶ lê i

180,

Môc tiª u c¸ nh©n chñ yÕu cña «ng bµ khi thµnh lËp doanh nghiÖ p nµy lµ g× (Ngö êi ? phá vÊn - ®Ó cho ngö ê ®ö î pháng vÊn tr¶ lê b»ng chÝ ng«n tõ cña hävµ chä ng i c i nh n mét tr¶ lê phïhî nhÊt dö í ®©y: i p i 0, 1, 2, 3, 4, 5, Thµnh tÝ - muè sö dông kü n¨ng m× cã ch n nh VÞtrÝ tÝ - muè vö ¬n lª n trong x· héi /uy n n § éc lËp - muè tù lµm viÖ c n QuyÒn lùc - muè g¸nh v¸c tr¸ch nhiÖm n TiÒn tµi - muè kiÕm thª m nhiÒu tiÒn h¬n trö í ®©y n c Sù cÇn thiÕt vÒ kinh tÕ - kh«ng cã nhiÒu sù lùa chä kh¸c n
136

6, 8, 181,

æ n ®Þ c«ng viÖ c - sù lùa chä nµy sÏ ®¶m b¶o tö ¬ng lai tè nhÊt nh n t Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

M« t¶ nµo dö í ®©y lµ chÝ x¸c nhÊt vÒ «ng bµ? (Ngö êi phá vÊn - ®ä cho ngö ê i nh ng c i ®ö î pháng vÊn nghe danh s¸ch dö í ®©y: hä thÓ chä tè ®a lµ 3 tr¶ lê c i cã n i i) A, B, C, D, E, F, G, H, I, Mét ngö ê thµnh ®¹t, hay ch¸n nh÷ng c«ng viÖ c ®¬n ®iÖ u, kh«ng biÕt mÖ t i Mét ngö ê thùc tÕ ví nh÷ng kü n¨ng thùc tiÔn i i Cã kû luËt cao, cã tr¸ch nhiÖm ví c«ng viÖ c khã kh¨n i Mét ngö ê m¹o hiÓm, s½n sµng chÊp nhËn bÊt tr¾c i ThÝ c¶m thÊy lµm chñ ®ö î nh÷ng ®iÒu ®ang x¶y ra ch c Tù tin, kh¸ ch¾c ch¾n vÒ sù thµnh c«ng § éc lËp, thÝ mét m× h¬i t¸ch biÖ t ví nh÷ng ngö ê kh¸c ch nh, i i Trö ëng thµnh trong mét gia ®× cã hoµn c¶nh khã kh¨n, vÊt v¶ nh Kh¸c: J, Kh«ng tr¶ lê i

182,

NÕu «ng bµ cã c¬ héi ®Ó lµm l¹i tõ ®Çu, «ng bµ cã l¹i chä doanh nghiÖ p nµy n kh«ng? 0, 1, 2, 8, Kh«ng, t«i sÏ kh«ng chä lµm doanh nghiÖ p nµy hoÆc bÊt kú doanh nghiÖ p tö n nh©n nµo kh¸c nÕu t«i cã c¬ héi ®Ó lùa chä l¹i n Kh«ng, nhung t«i sÏ chä lµm kinh doanh trong ngµnh kh¸c n Ngµnh nµo Cã, t«i sÏ l¹i kinh doanh nhö cò nÕu cã c¬ héi lµm l¹i Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

183,

¤ ng bµ cã ®Þ khuyÕn khÝ con c¸i lµm viÖ c trong khu vùc kinh tÕ tö nh©n kh«ng? nh ch 0, 2, 8, Kh«ng 1, Cã Cã, nhö ng chóng nª n trö í tiª n lµm viÖ c trong khu vùc què doanh hoÆc chÝ c c nh phñ Kh¸c: 9, Kh«ng tr¶ lê i

Gi¶i thÝ ch: E, Xu hÖ íng ph¸ t triÓ cña doanh nghiÖ p n 184, ¤ ng bµ cã thÓ cho biÕt tæ ng doanh thu ö í tÝ cña c«ng ty trong n¨m 1998 lµ bao c nh nhiª u? Ngö êi phá vÊn - chuyÓn ®æ i tÊt c¶ c¸c tr¶ lê sang ®å ViÖ t nam ng i ng ®å ng Trong tæ ng doanh thu n¨m 1998, phÇn doanh thu b»ng tiÒn ®å lµ bao nhiª u? ng ®å ng

185,

137

186,

Ngö êi phá vÊn - ®ö a c©u tr¶ lê 185 ë trª n vµo môc phï hî d ö í ®©y: ng i p i 0, 3, 6, 8, Kh«ng cã 26-50% 91-99% Kh¸c: 1, 4, 7, 1-10% 51-75% 100% 2, 5, 9, 11-25% 76-90% Kh«ng tr¶ lê i

187, 188,

¤ ng bµ dù kiÕn phÇn doanh thu b»ng tiÒn ®å trong n¨m 1999 sÏ chiÕm bao nhiª u %? ng % Ngö êi phá vÊn - ®ö a c©u tr¶ lê 187 vµo môc phïhî dö í ®©y: ng i p i 0, 3, 6, 8, Kh«ng cã 26-50% 91-99% Kh¸c: 1, 4, 7, 1-10% 51-75% 100% 2, 5, 9, 11-25% 76-90% Kh«ng tr¶ lê i

189,

So s¸nh ví nh÷ng th¸ng ®Çu n¨m 1998 ví nh÷ng th¸ng cuè n¨m 1998, sè lö î hµng i i i ng b¸n ®· : 0, 3, 8, VÉ n gi÷ nguyª n Gi¶m nhiÒu Kh¸c: 1, 4, T¨ng lª n nhiÒu Gi¶m chót Ý t 2, 9, T¨ng chót Ý t Kh«ng tr¶ lê i

190,

So s¸nh nh÷ng th¸ng ®Çu n¨m 1998 ví nh÷ng th¸ng cuè n¨m 1998, doanh thu b¸n i i hµng ®· : 0, 3, 8, VÉ n gi÷ nguyª n Gi¶m nhiÒu Kh¸c: 1, 4, T¨ng lª n nhiÒu Gi¶m chót Ý t 2, 9, T¨ng chót Ý t Kh«ng tr¶ lê i

191,

C«ng viÖ c kinh doanh hiÖ n nay cã l· i kh«ng? (nghÜa lµ, chñ doanh nghiÖ p cã thu nhËp tõ kinh doanh kh«ng?) 0, Kh«ng 1, Cã 8, 9, Kh¸c: Kh«ng tr¶ lê i

192,

C«ng viÖ c kinh doanh hiÖ n nay l· i nhiÒu hay Ý h¬n so ví ®Çu n¨m 1998? t i 0, 8 V×sao VÉ n nhö thÕ Kh¸c: 1, Cã l· i h¬n 2, 9, Ý l· i h¬n t Kh«ng tr¶ lê i

193,

Trong n¨m 1998, «ng bµ cã ph¶i h¹ gi¸ s¶n phÈm chÝ kh«ng? nh 0, Kh«ng 1, Cã
138

8,

Kh¸c:

9, 194, 195, 196, NÕu vËy, v×sao? ¤ ng bµ ®· h¹ gi¸ bao nhiª u % trong n¨m 1998?

Kh«ng tr¶ lê i

%

Ngö êi phá vÊn - ®ö a c©u tr¶ lê 195 vµo môc phïhî dö í ®©y: ng i p i 0, 3, 6, 8, Kh«ng cã 26-50% 91-99% Kh¸c: 1, 4, 7, 1-10% 51-75% 100% 2, 5, 9, 11-25% 76-90% Kh«ng tr¶ lê i

197,

¤ ng bµ dù ®o¸n tè ®é t¨ng vÒ trÞgi¸ doanh thu trong n¨m sau lµ bao nhiª u? c 0, 2, 8, Kh«ng thay ®æ i Gi¶m, Kh¸c: % 1, 3, 9, T¨ng, % Cßn tuú, kh«ng thÓ nãi trö í c Kh«ng tr¶ lê i

198,

¤ ng bµ dù ®o¸n tè ®é t¨ng vÒ sè lö î hµng b¸n trong n¨m sau lµ bao nhiª u? c ng 0, 2, 8, Kh«ng thay ®æ i Gi¶m, Kh¸c: % 1, 3, 9, T¨ng, % Cßn tuú, kh«ng thÓ nãi trö í c Kh«ng tr¶ lê i

199,

¤ ng bµ cã ®Þ ®Çu tö lí cho thiÕt bÞvµ nhµ xö ëng trong n¨m 1999 kh«ng? nh n 0, 8, Kh«ng Kh¸c: F, 1, Cã 2, 9, Kh«ng ch¾c, cßn tuú Kh«ng tr¶ lê i

Khu«n khæ qu¶n lý vµ chÝ s¸ nh ch

200,

C«ng ty cã nh÷ng lo¹i ®¨ng ký, giÊy phÐp, cho phÐp nµo? Mç lo¹i do c¬ quan nµo i cÊp? GiÊy phÐp, cho phÐp / / / / / / / / /
139

C¬ quan cÊp

/ / 201, ¤ ng bµ mÊt bao nhiª u thê gian ®Ó xin ®ö î tÊt c¶ nh÷ng giÊy phÐp vµ cho phÐp cÇn i c thiÕt ®Ó kinh doanh hî ph¸p? p 0, 3, 8, 202, Cï ngµy ng 3-6 th¸ng Kh¸c: 1, 4, Dö í 1 th¸ng i Trª n 6 th¸ng 2, 9, 1-3 th¸ng Kh«ng tr¶ lê i

¤ ng bµ cã gÆp khã kh¨n g×khi xin c¸c giÊy phÐp, cho phÐp ®ã kh«ng? 0, Kh«ng 1, Cã 8, 9, Kh¸c: Kh«ng tr¶ lê i

203,

NÕu vËy, lµ vÊn ®Ò g×vµ ví lo¹i giÊy phÐp, cho phÐp nµo (cô thÓ)? i

204,

Trung b× mç th¸ng, c¸c c«ng chø c nhµ nö í ®Õn lµm viÖ c ë c«ng ty bao nhiª u lÇn nh i c (v×bÊt kú lý do g× )? 0, Kh«ng cã 4, 6 ®Õn 9 8, Kh¸c: 1, Mét 5, 10 ®Õn 14 2, Hai 6, 15 ®Õn 19 9, Kh«ng tr¶ lê i 3, 3 ®Õn 5 7, Tõ 20 trë lª n

205, 206,

Mç n¨m «ng bµ chi kh«ng c«ng khai bao nhiª u tiÒn cho c«ng chø c nhµ nö í i c? Nh÷ng vÊn ®Ò lí nµo hiÖ n nay cÇn ph¶i gi¶i quyÕt khi mét ngö ê ®Þ thµnh lËp mét n i nh doanh nghiÖ p mí ë ViÖ t nam hiÖ n nay? i

207,

Qu¸ tr× cæ phÇn ho¸ mét sè lö î lí doanh nghiÖ p nhµ nö í cã ¶nh hö ëng tÝ cùc nh ng n c ch hay tiª u cùc ®è ví c«ng ty cña «ng bµ? i i 0, 2, 4, 8, ¶ nh hö ëng cùc kú tÝ cùc ch Kh«ng ¶nh hö ëng ¶ nh hö ëng cùc kú tiª u cùc Kh¸c: 1, 3, 9, ¶ nh hö ëng h¬i tÝ cùc ch ¶ nh hö ëng h¬i tiª u cùc Kh«ng tr¶ lê i

140

208,

¤ ng bµ ®¸nh gi¸ nhö thÕ nµo vÒ th¸i ®é cña c¸c c«ng chø c chÝ phñ trung ö ¬ng ®è nh i ví doanh nghiÖ p tö nh©n vµ viÖ c cã l· i? i 0, 3, 8, Trung dung TÝ cùc ch Kh¸c: 1, 4, 9, Tiª u cùc RÊt tÝ cùc ch Kh«ng tr¶ lê i 2, RÊt tiª u cùc

Gi¶i thÝ ch: 209, ¤ ng bµ ®¸nh gi¸ nhö thÕ nµo vÒ th¸i ®é cña c¸c c«ng chø c chÝ quyÒn ®Þ phö ¬ng ®è nh a i ví doanh nghiÖ p tö nh©n vµ viÖ c kiÕm lî nhuËn? i i 0, 3, 8, Trung dung TÝ cùc ch Kh¸c: 1, 4, 9, Tiª u cùc RÊt tÝ cùc ch Kh«ng tr¶ lê i 2, RÊt tiª u cùc

Gi¶i thÝ ch:

210,

¤ ng bµ ®¸nh gi¸ nhö thÕ nµo vÒ th¸i ®é cña c¸c gi¸m ®è c«ng ty nhµ n ö í ®è ví c c i i doanh nghiÖ p tö nh©n vµ viÖ c kiÕm lî nhuËn? i 0, 3, 8, Trung dung TÝ cùc ch Kh¸c: 1, 4, 9, Tiª u cùc RÊt tÝ cùc ch Kh«ng tr¶ lê i 2, RÊt tiª u cùc

211,

¤ ng bµ ®¸nh gi¸ nhö thÕ nµo vÒ th¸i ®é cña ngö ê ViÖ t nam ®è ví doanh nghiÖ p tö i i i nh©n vµ viÖ c kiÕm lî nhuËn? i 0, 3, 8, Trung dung TÝ cùc ch Kh¸c: 1, 4, 9, Tiª u cùc RÊt tÝ cùc ch Kh«ng tr¶ lê i 2, RÊt tiª u cùc

Gi¶i thÝ ch: 212, Theo «ng bµ, chÝ phñ nª n lµm g×®Ó «ng bµ hoÆc ai ®ã thÊy dÔ dµng h¬n khi s¾p söa nh thµnh lËp mét doanh nghiÖ p mí (kÓ c¶ chÝ s¸ch vµ c¸c chö ¬ng tr× ®Æc biÖ t) i? nh nh

213,

Theo «ng bµ, tö ¬ng lai cña khu vùc tö nh©n ë Viª t nam sÏ nhö thÕ nµo?

141

142

143